Afganistan'da Devlet İnşası ve Dinin Rolü Kuruluştan Abdurrahman Han'ın Yönetiminin Sonuna Kadar Afgan Devleti Yapısı
The State Building Process in Afghanistan and the Role of Religion Afghan State Structure from the Foundation to the End of Abdur Rahman Khan’s Reign
Yazar: Çomu, Aslı Emine
Dergi: Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Vol. 75 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Afghanistan,Islam,State-building,Politico-religious relations,Tribal confederation ; Afganistan,İslam,Devlet inşası,Din ve devlet ilişkisi,Kabile topluluğu

1747 yılında farklı kabile liderlerinin desteğiyle Ahmet Şah Dürrani ilk Afgan devletinin temellerini atmıştır. Yüzyıllar boyunca farklı devletler ve milletler tarafından kontrol edilen günümüz Afganistan topraklarında bu tarihten itibaren zorlu bir devlet inşası süreci başlamıştır. Ülkenin etnik olarak heterojen yapısı,kabile özerkliği, tarihsel süreç içerisinde yerleşmiş feodal yapı ve şehir ekonomisinin çöküşüyle yükselişe geçen tarım ekonomisi merkezi devlet otoritesinin kurulmasını oldukça zorlaştırmıştır. Bunların yanında dış güçlerin baskısı ve din adamlarının devlet otoritesinden bağımsız hareket etmesi de devlet inşasını olumsuzyönde etkilemiştir. Bu sıkıntılı durum ilk defa merkezi devlet yönetiminin sağlandığı Abdurrahman Han dönemine kadar devam etmiştir. Bu açıdan Abdurrahman Han’ın yönetimi bu çalışmada önemli yer teşkil etmektedir. Afgan devletinin kuruluşundan Abdurrahman Han’ın yönetiminin sona erdiği 1901 yılına kadar olan dönemde devlet inşası için gösterilen mücadele mercek altına alınacaktır. Bu zorlu görevin gerçekleştiği 150 yıllık dönem içerisinde karşılaşılan engellere karşı Afgan yöneticilerin Ahmet Şah’tan itibaren nasıl yöntemlere başvurduğu ve dinin bu süreç içerisinde ne kadar etkin olduğu incelenecek ana temayı oluşturmaktadır. Ele alınan süre içerisinde Afgan devleti yöneticilerinin söylemleri incelenerek uyguladıkları politikalarda dine ne kadar başvurdukları yansıtılmaya çalışılacaktır. Dinin aynı zamanda dış güçlerle olan mücadelede ne kadar fayda sağladığı ve İslam’ın birleştirici rolünün ne kadar etkili olduğu üzerinde durulacak diğer konulardır.

In 1747, Ahmad Shah Durrani laid the foundations of the first Afghan state with the blessing of leaders of different tribes. The land now known as Afghanistan was controlled by different dynasties at different points of time in history and from 1747 onwards, a strenuous state building process began in the country. The multiethnic composition of the population, autonomy of the tribes, historically established feudal structure and the rise of the rural economy associated with the urban decay hindered the development of centralized state authority. Furthermore, political pressure from foreign states and the independence of clergy from lay control impeded the state building process. This problematic state of affairs had long subverted the country’s development until the reign of Abdur Rahman Khan who finally managed to establish centralized rule in Afghanistan. Thus, it is for this reason that Abdur Rahman Khan’s rule occupies a central place in this paper.The paper will examine a time period starting from the foundation of the Afghan state until the end of the Abdur Rahman Khan’s rule in 1901. Political discourse will be examined during the period under study and it will be revealed how frequently Afghan rulers made reference to religion