Yazın Kişi Adbilim Açısından Ahmet Mithat Efendi’nin Roman Kahramanları
Ahmet Mithat Efendi's Novel Heroes From The Perspectıve Of Wrıtten Person Onomasıology
Yazar: Yiğit, Hayrettin
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Onomastics,Person Onomastics,Literary Person Onomastics,Ahmet Mithat Efendi,Novel. ; Adbilim,Kişi Adbilim,Yazın Kişi Adbilim,Ahmet Mithat Efendi

Adbilimi içerisinde yer alan kişi adbilimi, insanlara verilen adları inceleyen bir alandır.  Kişi adbilimin bir alt dalı olan yazın kişi adbilimi de roman, hikâye, şiir, sinema ve tiyatro gibi yazınsal metinlerde isim verme geleneği ile isimlerin eserlerdeki işlev ve etkileri üzerine çalışmalar yapmaktadır. Yazar; eserin amacına uygun olarak kullandığı her adı, soyadı, lakabı, ünvanı deneyerek, değiştirerek özenli bir arayışın sonucunda oluşturmaktadır. Edebî eserlerde toplumsal ve fikrî anlamlar yüklenen bu isimler kahramanların kişilik özelliklerini yansıtmaktadır.Tanzimat Dönemi’nde birçok türde eser vermiş olan Ahmet Mithat Efendi, popüler romanın en tanınmış isimlerinden olmuştur. Üretken bir yazar olan Ahmet Mithat Efendi, iki yüz elliden fazla eser yazmış ve döneminde “Yazı Makinesi” lakabıyla tanınmıştır. Yazar, toplumu eğitmek amacıyla yazdığı birçok eserinde kahramanın kişilik ya da fiziksel özelliklerine uygun olarak ad verme işlemini gerçekleştirmiştir. Bu çalışmada yazarın eserleri içerisinden belirlenmiş olan Yeryüzünde Bir Melek, Çengi, Felâtun Bey ile Râkım Efendi, Bahtiyarlık, Paris’te Bir Türk, Dürdane Hanım, Hüseyin Fellah, Taaffüf, Karnaval, Dünyaya İkinci Geliş yahut İstanbul’da Neler Olmuş romanlarında yer alan başkahramanların isimleri yazın kişi adbilim açısından değerlendirilmiştir. İsimlerin anlamı, kökeni, yapısı belirtildikten sonra isimler, yazın kişi adbilim açısından Debus’un sınıflandırmasına göre incelenmiş ve kullanılan isimlerin kahramanların karakterleriyle olan ilişkisi ortaya çıkarılmıştır.

Personal onomastics, within onomasiology, is a field that studies the names given to people. Literary person onomastics, which is a sub-branch of personal onomastics, studies the tradition of naming in literary texts such as novels, stories, poems, cinema and theatre, and the functions and effects of names in works. The author creates it as a result of a meticulous search by trying and changing every name, surname, nickname and title in accordance with the purpose of the work. These names, which have social and intellectual meanings in literary works, reflect the personality characteristics of the heroes.Ahmet Mithat Efendİ, who produced works in many genres during the Tanzimat Period, became one of the most famous authors. Ahmet Mithat Efendi, who is a productive writer, wrote more than two hundred and fifty works and was known as the "Writing Machine" during his time. In many of his works written with the aim of educating the society, the author gave names to the hero in accordance with his personality or physical characteristics. In this study, the author's novels named Yeryüzünde Bir Melek, Çengi, Felâtun Bey ile Râkım Efendi, Bahtiyarlık, Paris’te Bir Türk, Dürdane Hanım, Hüseyin Fellah, Taaffüf, Karnaval, Dünyaya İkinci Geliş yahut İstanbul’da Neler Olmuş are selected from his works, in which the names of the protagonists were evaluated in terms of literary onomastics. After stating the meaning, origin and structure of the names, the names were classified according to Debus' classification in terms of literary onomastics, and the relationship between the names that are used in the novels which are mentioned above and the characters of their heroes was revealed.