Türkiye’de Gri Evliliklerin Demografik Analizi
Demographic Analysis of Gray Marriages in Türkiye
Yazar: Türköz, Şükrü
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. Aile Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Family Sociology ; Aile Sosyolojisi ; Gri evlilik,orta yaş sonrası evlilikler,yeniden evlenme ; Gray marriage,later-life marriages,remarriage.

Bu çalışma, Türkiye’de orta yaş sonrası bireylerin gerçekleştirdikleri evlilikleri demografik açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle yaşlanmayla birlikte saçların grileşmesi metaforundan esinlenilerek orta yaş sonrası (50 yaş ve üzeri) bireylerin gerçekleştirdiği evlilikleri tanımlamak üzere “gri evlilik” kavramının kullanılması önerilmektedir. Bu kavramsal öneri üzerine inşa edilen ve doküman analizi yöntemiyle hazırlanan çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2001-2024 dönemine ait evlenme istatistiklerinden yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında Türkiye’de gri evliliklerin demografik eğilimleri cinsiyet, yaş grupları, eşin evlenmeden önceki medeni durumu ve iller düzeyindeki değişkenlere göre analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye’de genel evlenme oranlarında son yirmi beş yılda belirgin bir düşüşe işaret ederken, gri evliliklerin sayısında ve genel evlilikler içerisindeki oranında istikrarlı bir artış yaşandığını göstermektedir. Verilere göre Türkiye’de gri evlilikler ağırlıklı olarak “yeniden evlenme” şeklinde gerçekleşmektedir. Bu bakımdan büyük oranda daha önce evlilik deneyimi yaşamış bireyler çoğunlukla boşanma veya eş kaybı sonrasında gri evlilik gerçekleştirmektedir. Demografik analizlerde, gri evliliklerin 50-59 yaş aralığında yoğunlaştığı ve erkeklerin tüm yaş gruplarında kadınlara oranla daha yüksek düzeyde temsil edildiği görülmektedir. Bununla birlikte, erkeklerin yaş ilerledikçe evlenme eğilimlerini daha uzun süre korudukları, kadınlarda ise 60 yaş sonrasında evliliklerin oldukça azaldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, erkeklerin çoğunlukla boşanmış veya hiç evlenmemiş kadınlarla, orta yaş sonrası kadınların ise özellikle boşanmış erkeklerle evlenmeye daha fazla eğilimli oldukları tespit edilmiştir. Son olarak Türkiye’de gri evliliklerin en yoğun görüldüğü iller çoğunlukla Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yer alırken, en düşük gri evlilik oranları Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan illerde tespit edilmiştir.

This study aims to examine the demographic aspects of marriages of post-middle-aged individuals in Türkiye. In the study, it is proposed to use the concept of “gray marriage” to describe marriages performed by individuals after middle age (50 years and over), inspired by the metaphor of graying of hair with aging. The study, which was built on this conceptual frame and used the document analysis method, used the marriage statistics of the Turkish Statistical Institute (TUIK) for the period 2001-2024. Within the scope of the study, the demographic trends of gray marriages in Türkiye were analyzed according to variables at the level of gender, age groups, marital status of the spouse before marriage and provinces. The findings indicate a significant decrease in general marriage rates in Türkiye in the last twenty-five years, while there has been a steady increase in the number of gray marriages and their proportion in general marriages. According to the data, gray marriages in Türkiye are predominantly in the form of “remarriage”. In this respect, individuals who have largely had previous marriage experience mostly enter into gray marriages following divorce or the loss of a spouse. In demographic analyses, it is seen that gray marriages are concentrated in the 50-59 age range and men are represented at a higher level than women in all age groups. However, it is understood that men maintain their tendency to marry longer as they get older, while marriages decrease considerably after the age of 60 for women. In addition, it has been determined that men are more likely to marry divorced or never married women, and women are more likely to marry divorced men. Finally, the provinces with the highest gray marriages in Türkiye are mostly located in the Aegean, Marmara and Mediterranean regions, while the lowest gray marriage rates were found in the provinces in the Eastern and Southeastern Anatolia regions.