ÇOCUK HAKLARINA YÖNELİK METİN DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ’NİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI
The Development of the Text Evaluation Scale for Child Rights: A Study of Validity and Reliability
Yazar: Kaygusuz, Mehmet
Dergi: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: ölçek geliştirme,güvenirlik,geçerlilik,çocuk hakları,metin değerlendirme ölçeği ; Scale development,reliability,validity,child rights,text evaluation scale

Çocuk,insan haklarından faydalanma hakkı olan ancak bu durum yeterli görülmeyen,yetişkinden farklı ve özel ihtiyaçları olan birey, toplumun geleceğini inşaeden yapı taşı olarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla modern dünyadamilletler, çocuğa özel haklar tanımak ve bunları korumak için birtakımuluslararası girişimlerde bulunmakta, sözleşmeler imzalamaktadır.Çocukeğitiminde son derece önemli bir yeri olan kitap, eğitim materyali gibiiçeriğinde metin/ler bulunan yapıların çocuk haklarına yönelik hassasiyettaşıması ve buna uygun biçimde hazırlanması önem arz etmektedir. Metinlerinçocuk hakları açısından değerlendirmesine imkan sağlayacak bir ölçeğinbulunması da bir o kadar önemli görülmelidir. Bu tür değerlendirmeler arttıkçayayımlanan kitaplar, hazırlanan veya eğitim materyalleri için seçilen metinlerçocuk haklarına yönelik olma hatta çocuk haklarının öğretilmesi bakımından dahazengin içeriklere sahip olacaklardır.Bu çalışma, Çocuk Haklarına Yönelik Metin DeğerlendirmeÖlçeği’nin geliştirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yüzeygeçerliği, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği (pilot ve ana uygulama) içinseçilmiş 4 farklı örneklemi bulunmaktadır. Yüzey geçerliği için uzmanlardanoluşan amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen araştırmacının da dâhil olduğu 3kişilik bir örneklem grubu oluşturulmuştur. Kapsam geçerliği için kartopuyöntemiyle belirlenmiş 12 uzmanla çalışılmıştır. Yapı geçerliği çalışmasında,120 kişiden oluşan pilot ve 510 kişiden oluşan ana uygulamalarda örneklemseçimi için tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma karmaaraştırma yöntemlerinden keşfedici desene göre yapılmıştır. Nitel veriler dokümanincelemesi yolu ile toplanıp içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir.Nicel veriler ise tarama yöntemi ile toplanıp bir istatistik programı yardımıile analiz edilmiştir.Ölçeğin kuramsalçerçevesi Birleşmiş Milletler Teşkilatı Çocuk Hakları Sözleşmesi ve busözleşmeye yapılan ek protokoller temel alınmak kaydıyla çocuk haklarınayönelik uluslararası alanda gerçekleştirilen girişimler, anlaşmalar,literatürde konu ile ilgili yapılan çalışmalar vasıtasıyla belirlenmiştir. 28olumlu, 12 olumsuz toplam 40 maddeden oluşan 5’li Likert tipi ölçekten en düşük40, en yüksek 200 puan alınabilmektedir. Ölçek, içerik ve yazar olmak üzere iki alt boyuta sahiptir. Ölçeğin altboyutlarına ilişkin olarak Cronbach Alfa güvenirlik katsayısının yüksek olması(yazar alt boyutu=0,822; içerik alt boyutu =0,834) alt boyutlardayer alan maddelerin birbiri ile tutarlı olduğunu göstermektedir.  Ölçeğin tamamı için Cronbach Alpha değeri0,90 olarak tespit edilmiştir ki bu da ölçeğin yüksek derecede güvenilirolduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçekte faktör yük değeri 0,45’ten yüksekmaddeler yer almaktadır. Güvenirlik ve geçerlik sonuçlarına bakıldığındageliştirilen ölçeğin metinlerin çocuk haklarına yönelik olma durumunundeğerlendirilmesinde kullanılabileceği görülmektedir.

A child is considered as the one who has the right tobenefit from the human rights, even though it is not found enough, also as anindividual who has special and different needs from the adults and theconstituent who builds the future of the society. Hence, nations in the modernworld take international steps to entitle the child special rights and toprotect these rights, and they sign conventions.It is important for the structures comprising text ortexts such as books or training materials, which play an important role inchild education, to have sensitivity for child rights and to be adequatelyprepared for this. The fact that there should be a scale which makes itpossible to evaluate the texts in terms of the child rights should beconsidered as equally important. As these evaluations increase, published booksand texts designed or chosen for training materials would be more content-richin terms of being suitable for child rights, even for teaching child rights.This study was conducted with the aim of developingThe Text Evaluation Scale for Child Rights. There are four different samplechosen for the face validity, content validity and construct validity (forpilot scheme and main study) of the study. For face validity, a sample group of3 experts chosen with the method of purposeful sampling including the researcherwas formed. For content validity, snowball method was determined and studiedwith 12 experts. For the study of construct validity, random sampling methodwas performed for the sample selection in pilot study involving 120 people andin main study involving 510 people.The study was conducted according to the exploratorydesign among mixed methods. Qualitative data were gathered via documentanalysis and analyzed with the method of content analysis. As for thequantitative data, they were gathered through scanning method and analyzed witha statistical package.The theoreticalframework of the scale was determined by means of the attempts, conventions,studies regarding the subject basing upon the United Nations Organization ChildRights Convention and additional protocols to this convention. One could getminimum 40 and maximum 200 points from the five-point Likert scale whichconsists of 28 positive and 12 negative (total 40) items. The scale has twosub-dimensions which are content and author. The fact that Cronbach Alphareliability coefficient is high regarding the sub-dimensions of the scale(author sub-dimension= 0,822 content sub-dimension= 0,834) shows that the itemsin the sub-dimensions are consistent with one another. Cronbach Alpha value forthe whole of the scale was determined as 0, 90 which means that the scale ishighly reliable. Besides, in the scale, there are items of which factor loadingvalue is higher than 0, 45. When validity and reliability results are examined,it can be seen that the scale could be utilized to evaluate the text in termsof being suitable for the child rights