Çocuk Edebiyatında Engellilik Teması ile Karşılaşan Çocukların Engelliliği Algılamaları Üzerine Bir Araştırma
A Study on the Perceptions of Disability in Children Encountering with the Theme of Disability in Children’s Literature
Yazar: Elkatmış, Veysel; Turan, Lokman
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education ; Alan Eğitimleri ; Children,problem-oriented children,disability,types of disability ; Çocuk edebiyatı,sorun odaklı çocuk edebiyatı,engellilik,engel türleri

Araştırmanın amacı, engellilik olgusunun işlendiği çocuk kitaplarıyla karşılaşan 5. sınıf öğrencilerinin engellilik olgusunu, okuma alışkanlığına, engelli yakını bulunma durumuna ve toplumsal cinsiyete göre nasıl algıladıklarını tespit etmektir. Çalışmada, nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji (olgubilim) tercih edilmiştir. Araştırmada 5. sınıf öğrencilerinden oluşan 16 kişilik bir çalışma grubu belirlenmiştir. Çalışma grubundaki okuma alışkanlığı zayıf olan bazı öğrencilerin akıcı okuma becerisi kazanmamış olmalarından dolayı okuduklarını anlamama sorununun önüne geçmek adına uygulamada kullanılan metinler sesli olarak okunmuş ve çocukların okumalar sırasındaki tepkileri gözlenmiştir. Veri toplama araçları olarak görüşme ve gözlemlerden elde edilen dokümanlar kullanılmıştır. Verileri çeşitlendirmek amacıyla kütüphane kayıtları, öğrencilerin okur otobiyografileri ve Türkçe öğretmeninin yazdığı okur biyografileri kullanılmıştır. Öğrencilerin engellilik olgusunu algılamalarında; okuma alışkanlığı düzeyine, engelli yakını olma durumuna ve toplumsal cinsiyete göre bir fark olup olmadığı incelenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yapılarak sınıflandırılmıştır. Çalışmada öğrencilerin algıları engellilik bilincinin oluşup oluşmadığına göre kategorilere ayrılmıştır. Buna göre engellilik bilincinin oluştuğunu gösteren kategori, çözüm odaklılık ve kabullenme; oluşmadığını gösteren kategori, farkında olmama, kaçınma, hastalık olarak görme, ön yargılı olma ve tedavi gerektirme şeklinde kavramsallaştırılmıştır. Çocukların engellilik olgusunu algılamalarının okuma alışkanlığı düzeyine göre değiştiği; engelli yakını olma durumuna ve toplumsal cinsiyete göre herhangi bir değişiklik göstermediği tespit edilmiştir.

This study aims to investigate how 5th grade students, who came across children's books in which the phenomenon of disability was covered, perceived the phenomenon of disability in terms of their reading habits, having a disabled relative, and social gender. In the study, phenomenology, one of the qualitative research designs, was used. The study group consisted of 16 5th graders. To prevent the problem of incomprehension, as some participants had poor reading habits, the texts were read aloud, and the children's reactions during the reading were observed. Documents obtained from interviews and observations were used as data collection tools. To diversify the data, library records, readers' autobiographies, and reader biographies written by the Turkish teacher were used. The obtained data were analyzed using content analysis. In the present study, the perceptions of the students were categorized according to whether or not they had formed disability awareness. The awareness category included the concepts of being solution-oriented and accepting, and the lack of awareness category consisted of the concepts of unawareness, avoidance, considering disability as a disease, being prejudiced toward disability, and a condition requiring treatment. Children's perceptions of the phenomenon of disability varied in terms of their level of reading habits. No difference was observed in terms of having a disabled relative and social gender.