SEÇİMDEN KOALİSYONA: Siyasal Karar Alma
SEÇİMDEN KOALİSYONA: Siyasal Karar Alma
Yazar: Çınar, Yetkin
Dergi: Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Vol. 66 No. 01, 2014
Anahtar kelimeler: Fuad ALESKEROV,Yavuz SABUNCU,Hasan ERSEL

“halkoylaması” ve “seçimler” gibi temel siyasal karar alma yöntemleri  tanımlanıyor. Karar alma sorunu açısından “siyaset”i “bir insan grubunun  kolektif karar alma süreçlerinden birisi” olarak tanımlayan yazarlar, kitabın  bütününde siyasetin alanını devletle sınırlı tutmayan ve bir insan grubunun söz  konusu olduğu her alana (şirketler, sivil toplum kuruluşları vs.) genişleten bir  yaklaşımı benimsenmiş oluyorlar. Bu yaklaşımla kitaba sadece siyaset bilimi  ile uğraşanların değil; iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler gibi farklı  disiplinlerde kolektif karar alma mekanizmalarını ve güç dengelerinin  oluşumunu anlamaya çalışan herkesin ilgisini çekebilecek bir yapı  kazandırılmış oluyor.  Kitapta, “demokratik sistem” özünde “toplumsal tercihlere ancak bireysel  tercihlerden hareketle varılabileceği ilkesine göre işleyen bir sistem” olarak  tanımlanıyor. Bu tanımlamadan hareketle “Mükemmel Bir Toplumsal Karar  Alma Yöntemi Olabilir mi?” adı verilen ikinci bölümde toplumsal tercihlerin  yapılabilmesi için tüm ilgililerin (vatandaşlar, hemşeriler, komite üyeleri vs.)  doğrudan (halkoylaması) ya da dolaylı (seçim) biçimde açıkladığı tercihlerine  dayanılarak toplumsal tercihlerin nasıl belirleneceğine ilişkin yöntemler  tarihsel bir perspektifle açıklanıyor. Bu amaçla kullanılan bütüncülleştirme  kuralları ya da oylama yöntemleri sistemin nasıl işleyeceğini belirlediğinden,  söz konusu mekanizmalar ve özellikleri siyasal sistemi ve demokrasinin  gelişimini yorumlamak açısından yararlı araçlar sunuyor. Bu çerçevede,  bireysel tercihlere saygılı olma koşulunu sağlayan, tutarlı bir toplumsal karar  alma kuralı bulunamayacağını gösteren Kenneth J. Arrow’un, kendi adıyla da  bilinen ünlü “olanaksızlık teoremi” ve hem liberal hem de çoğunluğa saygılı  olunmasının olanaksız olduğunu gösteren Amartya K. Sen’in “liberal  karşıtlamı (paradoksu)” tanıtılıyor. Bölümde özetle, her konuda uygulanabilen  ve herkes için doyurucu olabilecek bir toplumsal karar kuralının olamayacağına  ilişkin sonuçlar açıklanarak, bu durumun doğurduğu karar kuralları  zenginliğine dikkat çekiliyor. Mükemmel bir oylama yönteminin olamayacağı  sonucunun, toplumsal karar alabilmek için bireylerin tercihlerinin göz önüne  alınmaması ya da oylama yönteminden vazgeçilmesine değil, zaman içerisinde  farklı araştırmacıların belli amaçlar için uygun karar kurallarının türetilmesi  çalışmalarına hız vermesine yol açtığı vurgulanıyor. Bu noktadan hareketle  kişisel tercihlere dayanılarak toplumsal karar alma yollarına ulaşmada ünlü  düşünür, matematikçi, siyaset bilimci ve filozofların katkılarına tarihten  örnekler veriliyor. Bölümün sonunda bir oylama sisteminde, oy verenlerin  sonucu lehlerine çevirmeye yönelik olarak stratejik davranışlar  sergileyebileceklerini ortaya koyan ve oy verenlerin işbirliği yapmamalarından  kaynaklanabilecek sorunları inceleyen kuramlar tanıtılıyor. Bölümün eklerinde  ise farklı karar kurallarının ve oylama sistemlerinin arkasındaki ana fikirler ve  matematiksel alt yapı olabildiğince basit bir biçimde ifade edilerek, ilk

“halkoylaması” ve “seçimler” gibi temel siyasal karar alma yöntemleri  tanımlanıyor. Karar alma sorunu açısından “siyaset”i “bir insan grubunun  kolektif karar alma süreçlerinden birisi” olarak tanımlayan yazarlar, kitabın  bütününde siyasetin alanını devletle sınırlı tutmayan ve bir insan grubunun söz  konusu olduğu her alana (şirketler, sivil toplum kuruluşları vs.) genişleten bir  yaklaşımı benimsenmiş oluyorlar. Bu yaklaşımla kitaba sadece siyaset bilimi  ile uğraşanların değil; iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler gibi farklı  disiplinlerde kolektif karar alma mekanizmalarını ve güç dengelerinin  oluşumunu anlamaya çalışan herkesin ilgisini çekebilecek bir yapı  kazandırılmış oluyor.  Kitapta, “demokratik sistem” özünde “toplumsal tercihlere ancak bireysel  tercihlerden hareketle varılabileceği ilkesine göre işleyen bir sistem” olarak  tanımlanıyor. Bu tanımlamadan hareketle “Mükemmel Bir Toplumsal Karar  Alma Yöntemi Olabilir mi?” adı verilen ikinci bölümde toplumsal tercihlerin  yapılabilmesi için tüm ilgililerin (vatandaşlar, hemşeriler, komite üyeleri vs.)  doğrudan (halkoylaması) ya da dolaylı (seçim) biçimde açıkladığı tercihlerine  dayanılarak toplumsal tercihlerin nasıl belirleneceğine ilişkin yöntemler  tarihsel bir perspektifle açıklanıyor. Bu amaçla kullanılan bütüncülleştirme  kuralları ya da oylama yöntemleri sistemin nasıl işleyeceğini belirlediğinden,  söz konusu mekanizmalar ve özellikleri siyasal sistemi ve demokrasinin  gelişimini yorumlamak açısından yararlı araçlar sunuyor. Bu çerçevede,  bireysel tercihlere saygılı olma koşulunu sağlayan, tutarlı bir toplumsal karar  alma kuralı bulunamayacağını gösteren Kenneth J. Arrow’un, kendi adıyla da  bilinen ünlü “olanaksızlık teoremi” ve hem liberal hem de çoğunluğa saygılı  olunmasının olanaksız olduğunu gösteren Amartya K. Sen’in “liberal  karşıtlamı (paradoksu)” tanıtılıyor. Bölümde özetle, her konuda uygulanabilen  ve herkes için doyurucu olabilecek bir toplumsal karar kuralının olamayacağına  ilişkin sonuçlar açıklanarak, bu durumun doğurduğu karar kuralları  zenginliğine dikkat çekiliyor. Mükemmel bir oylama yönteminin olamayacağı  sonucunun, toplumsal karar alabilmek için bireylerin tercihlerinin göz önüne  alınmaması ya da oylama yönteminden vazgeçilmesine değil, zaman içerisinde  farklı araştırmacıların belli amaçlar için uygun karar kurallarının türetilmesi  çalışmalarına hız vermesine yol açtığı vurgulanıyor. Bu noktadan hareketle  kişisel tercihlere dayanılarak toplumsal karar alma yollarına ulaşmada ünlü  düşünür, matematikçi, siyaset bilimci ve filozofların katkılarına tarihten  örnekler veriliyor. Bölümün sonunda bir oylama sisteminde, oy verenlerin  sonucu lehlerine çevirmeye yönelik olarak stratejik davranışlar  sergileyebileceklerini ortaya koyan ve oy verenlerin işbirliği yapmamalarından  kaynaklanabilecek sorunları inceleyen kuramlar tanıtılıyor. Bölümün eklerinde  ise farklı karar kurallarının ve oylama sistemlerinin arkasındaki ana fikirler ve  matematiksel alt yapı olabildiğince basit bir biçimde ifade edilerek, ilk