İklim Değişikliği ve Göç: Oğuzların Mâverâünnehir ve İran’a Göçleri
Climate Change and Migration: Migration of the Oghuzes to Transoxiana and Iran
Yazar: Küçükbekir, Esin; Sedghi, Naser
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 24, 2024
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Migration,climate change,Oghuzs,Transoxiana,Iran ; Göç,iklim değişikliği,Oğuzlar,Mâverâünnehir,İran

Oğuzların Mâverâünnehir’e göç sebepleri, siyasi tarih anlatılarında genellikleOğuz Yabgusu ile aralarındaki siyasi çekişme olarak belirtilir. Bunun yanı sıra, göçünsebepleri arasında otlak yetersizliği ve yer darlığı da önemli rol oynar. Ancak, siyasiçekişmeler genellikle öne çıkarılırken, otlak yetersizliğinin tam olarak iklim kaynaklımı olduğu konusunda net bilgiler bulunmamaktadır. Bu makalede, Oğuz Türkleriningöçü konusunda bazı araştırmacılar arasındaki tartışmalar ele alınmakta ve bu göçolayında iklim değişikliğinin rolü olup olmadığını tartışan bahse konu araştırmacılarınargümanları incelenmektedir. Bazı tarihçiler Oğuz göçlerinin öncelikli olarak iklimfaktörüyle tetiklendiğini savunmaktadırlar. Bu görüşe göre, Orta Asya’daki önemli iklimdeğişiklikleri, Oğuzları daha yaşanabilir bölgelere, yani Mâverâünnehir ve İran’a göçetmeye zorlamıştır. Diğer taraftan bazı tarihçiler ise bu görüşü reddederek göçleri siyasi veinsan faktörüne, örneğin çatışmalara, istilalara ve dönemin sosyo-ekonomik koşullarınabağlamaktadır. Bu makalenin temel amacı, kesin bir yanıt vermek yerine, Oğuz göçübağlamında iklimin tarihi göçler üzerindeki potansiyel etkisine dikkat çekmektir. Tarihi kaynakların sınırlamaları ve bu kaynakların detaylı bir şekilde incelenmemesi nedeniyle,bu makale tartışmayı kesin olarak çözmeyi hedeflememektedir. Bunun yerine, iklimintarih araştırmalarında siyasi ve ekonomik unsurların yanı sıra önemli bir faktör olarak elealınması gerektiği ve göçün nedenleri arasında iklimin daha belirgin bir argüman olaraksunulması amaçlanmaktadır.

The reasons for the migration of the Oghuzs to Transoxiana are usually mentioned inpolitical history narratives as the political dispute between them and the Oghuz Yabgu.In addition to this, lack of pasture and lack of space also play an important role amongthe reasons for migration. However, while political conflicts are usually emphasised,there is no clear information on whether the lack of pasture was exactly due to climate.This article analyses the debate among some scholars on the migration of the OghuzTurks and examines the arguments of these scholars who discuss whether climate changeplayed a role in this migration event. Some historians argue that the Oghuz migrationswere primarily triggered by the climate factor. According to this view, significant climaticchanges in Central Asia forced the Oghuz to migrate to more habitable regions, namelyTransoxiana and Iran. On the other hand, some historians reject this view and attributethe migrations to political and human factors, such as conflicts, invasions and socioeconomicconditions of the period. The main purpose of this article is to draw attentionto the potential influence of climate on historical migrations in the context of the Oghuzmigration, rather than to provide a definitive answer. Due to the limitations of historicalsources and the lack of a detailed analysis of these sources, this article does not aim toresolve the debate definitively. Instead, it emphasises that climate should be consideredas an important factor in historical research alongside political, economic, etc. fields, andaims to present the climate issue among the causes of migration as a more prominentargument.