Tezhip Sanatında Selçuklu ve Bahrî Memlük Etkileşimi
Seljuk and Bahri Mamluk Interaction in the Art of Illumination
Yazar: Detseli, Naciye; Baysal, Ali Fuat
Dergi: Art-Sanat No. 25, 2024
Anahtar kelimeler: Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; Selçuklu Sanatı,Memlük Sanatı,Tezhip,Mushaf,Mesnevi ; Seljuk Art,Mamluk Art,Illumination,Manuscript,Masnavi

12-14. yüzyıllarda İran, Anadolu, Suriye gibi bölgelerde varlığını sürdüren Selçuklular, Memlükler, Beylikler ve İlhanlılar arasındaki siyasi ve kültürel ilişkiler, sanat alanında da karşılıklı etkileşimlere vesile olmuştur. Selçuklular (1040-1308), coğrafi konum olarak kendilerinden önce de stratejik bir öneme sahip olan Anadolu topraklarını sanat eserleri ile imar etmiş, günümüze ulaşan pek çok kültürel miras bırakmışlardır. Egemen oldukları devrin çok daha ötesinde bir sanat anlayışına sahip olan Selçuklular, muasır medeniyetleri etkilediği gibi sonraki dönemlerin sanat anlayışını da etkilemiştir. Benzer bir gelişim, Bahrî Memlükler (1250-1382)’in egemen oldukları Mısır ve Suriye coğrafyasında da görülmektedir. Söz konusu medeniyetlerin gerçekleştirmiş oldukları önemli kültürel faaliyetler, mimarideki anıtsal eserlerin yanı sıra kitap sanatlarında da dikkat çekmektedir. Tarihî süreçte Selçuklu ve Memlük devlet yöneticileri, sanatı himaye ederek nitelikli eserlerin ortaya çıkmasını sağlamışlardır. Böylece Türk ve İslam sanatları alanında örnekleri günümüze kadar ulaşan mirasın öncü temsilcileri olarak sanat tarihinde iz bırakmışlardır. Bu çalışmada, Selçuklular ve Bahrî Memlükler Dönemleri'nin kitap sanatlarındaki tezyinî özellikleri ulaşılabilen örnek eserler üzerinden analiz edilmiştir. Medeniyetler arasındaki benzerlikler, farklılıklar ve etkileşimler değerlendirilmiş, kültürel bağların sanata yansımaları ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Between the 12th and 14th centuries, political and cultural relations among the Seljuks, Mamluks, Beyliks, and Ilkhanids in regions such as Iran, Anatolia, and Syria gave rise to reciprocal interactions in artistic practices. The Seljuks (1040–1308) enriched the lands of Anatolia, which had already held strategic importance due to their geographical position, with their artistic production, leaving behind a rich cultural heritage that has survived to the present day. The Seljuks, who possessed an artistic understanding far beyond the era in which they ruled, not only influenced contemporary civilizations but also influenced the artistic understanding of later periods. A similar development can be seen in the regions of Egypt and Syria under the Bahri Mamluks (1250–1382). The significant cultural activities carried out by these civilizations are noteworthy not only in monumental architecture but also in the arts of the book. Throughout history, Seljuk and Mamluk state administrators patronized the arts, enabling the creation of high-quality works. Thus, they left their mark on art history as pioneering representatives of the Turkish and Islamic artistic heritage, whose examples have survived to this day. In this study, the ornamental features of book arts from the Seljuk and Bahri Mamluk periods (1250–1382) were analyzed. Similarities, differences, and interactions between civilizations have been evaluated, and reflections of cultural influences on art have been attempted to be revealed.