Antik Uygarlıklardan 20. Yüzyıla Kadar Çeviri Tarihine Genel Bir Bakış
A General Overview of Translation History from Ancient Civilizations to the 20th Century
Yazar: Aydın, Barış Can
Dergi: İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi No. 22, 2024
Anahtar kelimeler: Translation and Interpretation Studies ; Çeviri ve Yorum Çalışmaları ; Bible Translation,Evolution of Translation,Translation History,Translation Theories ; Çeviri Kuramları,Çeviri Tarihi,Çevirinin Evrimi,Kitâb-ı Mukaddes Çevirisi

Bu çalışma, çeviri tarihinin antik uygarlıklardan 20. yüzyıla kadar uzanan gelişimini ana hatlarıyla ele almaktadır. Çalışmada çevirinin, kültürel alışverişi kolaylaştırmadaki, entelektüel ilerlemeyi teşvik etmedeki ve toplumsal gelişime katkı sağlamadaki kritik rolüne dikkat çekilmektedir. Antik Mısır ve Babil'deki erken dönem çeviri etkinliklerini ele alarak başlayan anlatı, çevirinin dini ve idari metinlerin korunup aktarılmasındaki rolünü vurgular. Bu süreç, Yunan ve Roma uygarlıklarının çeviri yoluyla bilgi birikimlerini genişletmesiyle devam eder. Özellikle Cicero ve Horatius gibi filozoflar, Roma kültürünü zenginleştirmek için çeviriyi kullanmışlar ve çeviride uyarlayıcı bir yaklaşımı benimsemişlerdir. Çalışma, Kitâb-ı Mukaddes (İncil) Çevirisinin tarih boyunca çeviriye etkisine de değinir. Aziz Jerome’un, Kitâb-ı Mukaddes’in İbranice ve Yunanca kaynak metinini kullanarak Latince Vulgata çevirisi, çeviri tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri olarak öne çıkar. Reform hareketi sırasında Martin Luther’in Kitâb-ı Mukaddes’i Almancaya çevirerek halk dilini kullanan yaklaşımı, dini metinlerin daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlamış ve ulusal dillerin yükselişine katkıda bulunmuştur. William Tyndale ve John Wycliffe gibi çevirmenlerin çalışmaları, Kitâb-ı Mukaddes’in erişilebilirliğini artırmış, aynı zamanda çeviri kuramlarında anlam ve sadakat tartışmalarını derinleştirmiştir, 19. Yüzyıl Avrupası’nda Schleiermacher ve Humboldt gibi düşünürlerin katkılarıyla derinleşmiş; William Morris ve Dante Gabriel Rossetti gibi İngiliz çevirmenler çevirinin edebi ve sanatsal boyutu öne çıkarmıştır. Bu tarihsel dönemler boyunca çeviri, her dönemin kültürel, entelektüel ve teknolojik bağlamları tarafından şekillenen dinamik bir süreç olarak varlığını sürdürmüştür. Çalışma, çevirinin bilginin korunması ve aktarılması, kültürel ve entelektüel alışverişin teşvik edilmesi ve toplumların gelişimi üzerindeki vazgeçilmez etkisini ortaya koymaktadır.

This study provides a historical overview of the development of translation from ancient civilizations to the 20th century with its main outlines by highlighting its critical role in facilitating cultural exchange, promoting intellectual advancement, and contributing to societal progress. Beginning with early translation activities in ancient Egypt and Babylon, the narrative emphasizes translation's role in preserving and transmitting religious and administrative texts. This foundation was further expanded by the Greek and Roman civilizations, where philosophers like Cicero and Horace used translation and adopted adaptive translation methods to enrich the Roman culture and intellectual traditions. The study also examines the historical significance of the Bible translation. Jerome’s Latin Vulgate, translated from Hebrew and Greek sources, stands out as one of the most influential milestones in the history of translation. During the Reformation, Martin Luther’s translation of the Bible into German revolutionized access to religious texts by using the vernacular, thus supporting the rise of national languages. Translators like William Tyndale and John Wycliffe further enhanced the Bible’s accessibility, deepening debates on meaning and f idelity in translation theory. In 19th-century Europe, translation practices and theories evolved significantly, driven by contributions from figures like Schleiermacher and Humboldt. British translators such as William Morris and Dante Gabriel Rossetti emphasized the artistic dimensions of translation, balancing faithfulness to the source text with stylistic innovation. Throughout these historical periods, translation emerged as a dynamic process shaped by the cultural, intellectual, and technological contexts of its time. This study underscores translation's enduring significance in preserving knowledge, fostering cultural and intellectual exchange, and driving societal development.