John Stuart Mill’in Düşüncesinde Özgürlük Sorunu
John Stuart Mill’in Düşüncesinde Özgürlük Sorunu
Yazar: Odabaş, Uğur Köksal
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 22 No. Özel Sayı 3, 2017
Anahtar kelimeler: Freedom,Individual freedom,Democracy,Oppression of the majority

J.S.Mill(1806-1873)’in özgürlük ile ilgili düşüncelerini daha ziyade onun 1859’da ilkbaskısı yapılan On Liberty (Özgürlük Üstüne) adlı eserinde bulmaktayız.Özgürlük çeşitli alanlarda farklı görünümlerde karşımıza çıkar. Felsefî anlamdazorunluluk öğretisinin tam zıttı olarak bir irade özgürlüğünden bahsetmekmümkün olduğu gibi, bir toplumsal özgürlükten, bir bireysel özgürlükdüşüncesinde de bahsetmek mümkündür. Bireysel özgürlük düşüncesine bağlı olarakkarşımıza çıkan düşünce, ifade etme ve tartışma özgürlüğü hala çağımızın entemel sorunlardan biridir. Bu temel sorun birey ve birey özgürlüğü ile onunayrılmaz parçaları üzerindeki devlet ve toplum baskılarının niteliğini vesınırlarını belirlemek üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çalışmanın konusu özgürlüküzerine yazılmış bir manifesto niteliğindeki eserin sahibi olan Mill’indüşüncesinde bireysel özgürlük ve görünümleriyle otorite arasındaki ilişkiyideğerlendirmektir. O, bir taraftan sivil veya toplumsal özgürlüğü ele alırkenöte taraftan bireysel özgürlük üzerinde baskıcı ve sınırlayıcı bir yapıgösteren egemen gücün sınırlandırılmasının niteliği, bunun yolları ve gücünsınırlarının belirlenmesi üzerinde durmaktadır. Mill, bireysel özgürlüğün, bazıaçmazlarına rağmen, yine de en iyi şekilde demokrasilerde gerçekleşebileceğinibelirtmektedir. Onun özgürlük anlayışının temelini oluşturan bir diğer anlayışda “Faydacılık” (Utilitarianizm) felsefesidir. Jeremy Bentham’ın faydacıanlayışına çok sert eleştiriler getirmesine, birçok temel anlayışta farklıdüşünmesine rağmen, onu yine de faydacılık düşüncesini savunan bir filozofolarak görürüz. Özgürlüğü başlı başına bir amaç olarak görmekten ziyade, onumutluluğu gerçekleştirmenin bir aracı olarak gören Mill’in yaklaşımınınhedonist değil, eudaimonist olduğunu söyleyebiliriz. Özgürlüğün sınırlanmasındailke olarak, başkasına zarar vermemek ve nefsi korumak yaklaşımlarını temelealan Mill için, ancak bu ilke veya ilkeler bireysel özgürlüğü sınırlamadameşrûiyet taşıyabilirler, makul görülebilirler. Fakat bireyin doğrudan kendisiile ilgili hususlarda bir kısıtlamaya gidilmesi ne kadar doğrudur? diyebaktığımızda Mill’in duygu ve düşüncelerinin bulanık olduğunu söyleyebiliriz.

J.S.Mill(1806-1873)’in özgürlük ile ilgili düşüncelerini daha ziyade onun 1859’da ilkbaskısı yapılan On Liberty (Özgürlük Üstüne) adlı eserinde bulmaktayız.Özgürlük çeşitli alanlarda farklı görünümlerde karşımıza çıkar. Felsefî anlamdazorunluluk öğretisinin tam zıttı olarak bir irade özgürlüğünden bahsetmekmümkün olduğu gibi, bir toplumsal özgürlükten, bir bireysel özgürlükdüşüncesinde de bahsetmek mümkündür. Bireysel özgürlük düşüncesine bağlı olarakkarşımıza çıkan düşünce, ifade etme ve tartışma özgürlüğü hala çağımızın entemel sorunlardan biridir. Bu temel sorun birey ve birey özgürlüğü ile onunayrılmaz parçaları üzerindeki devlet ve toplum baskılarının niteliğini vesınırlarını belirlemek üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çalışmanın konusu özgürlüküzerine yazılmış bir manifesto niteliğindeki eserin sahibi olan Mill’indüşüncesinde bireysel özgürlük ve görünümleriyle otorite arasındaki ilişkiyideğerlendirmektir. O, bir taraftan sivil veya toplumsal özgürlüğü ele alırkenöte taraftan bireysel özgürlük üzerinde baskıcı ve sınırlayıcı bir yapıgösteren egemen gücün sınırlandırılmasının niteliği, bunun yolları ve gücünsınırlarının belirlenmesi üzerinde durmaktadır. Mill, bireysel özgürlüğün, bazıaçmazlarına rağmen, yine de en iyi şekilde demokrasilerde gerçekleşebileceğinibelirtmektedir. Onun özgürlük anlayışının temelini oluşturan bir diğer anlayışda “Faydacılık” (Utilitarianizm) felsefesidir. Jeremy Bentham’ın faydacıanlayışına çok sert eleştiriler getirmesine, birçok temel anlayışta farklıdüşünmesine rağmen, onu yine de faydacılık düşüncesini savunan bir filozofolarak görürüz. Özgürlüğü başlı başına bir amaç olarak görmekten ziyade, onumutluluğu gerçekleştirmenin bir aracı olarak gören Mill’in yaklaşımınınhedonist değil, eudaimonist olduğunu söyleyebiliriz. Özgürlüğün sınırlanmasındailke olarak, başkasına zarar vermemek ve nefsi korumak yaklaşımlarını temelealan Mill için, ancak bu ilke veya ilkeler bireysel özgürlüğü sınırlamadameşrûiyet taşıyabilirler, makul görülebilirler. Fakat bireyin doğrudan kendisiile ilgili hususlarda bir kısıtlamaya gidilmesi ne kadar doğrudur? diyebaktığımızda Mill’in duygu ve düşüncelerinin bulanık olduğunu söyleyebiliriz.