PARİON TİYATROSU TRİTON HEYKELİ ÜZERİNE YENİ GÖZLEMLER
NEW OBSERVATİONS ON THE TRİTON STATUE AT PARİON THEATER
Yazar: Başaran, Cevat; Yıldızlı, Mustafa
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 44 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Troas,Parion,Tiyatro,Roma,Triton Heykeli ; Troas,Parion,Theater,Roman,Triton Statue

Parion Antik Çağ’da Troas bölgesinin önemli liman kentlerindendir. Kuruluş tarihi olarak MÖ 709 yılı belirtilmektedir. Ancak kazı çalışmaları bu tarihi henüz desteklememektedir. Kentin üç farklı kolonist kent (Miletos, Erythrai ve Paros) tarafından kurulduğuna dair görüşler de vardır. Klasik ve Hellenistik Dönemi eldeki bulgularla tam olarak aydınlatılmış olmayan kentin, dönemin önemli savaşlarından etkilendiği ve bazen Perslerin tarafında bazen de Grek ve İonialı kentlerin yanında yer alarak varlığını sürdürdüğü bilinmektedir. Kent, yaşadığı süreçte, siyasi olaylar ve savaşlardan yoğun olarak etkilenmiş; ancak bulunduğu konum itibariyle de önemini korumayı başarmıştır. Roma döneminde, iki defa koloni kenti statüsü alması da, bu durumu desteklemektedir. Kısaca bazı dönemleri hakkında bilgimiz kısıtlı da olsa kent, özellikle Roma Döneminde en parlak günlerini yaşamıştır. Kentte yapılan kazı çalışmaları da bunu kanıtlamaktadır. Bizans Döneminde de zaman zaman piskoposluk merkezlerinden biri olmuştur. Kentin Arkaik Dönemden Bizans’a kadar kesintisiz yerleşim yeri olduğu ve buluntu çeşitliliği de kentin bölgede ne kadar farklı bir yerleşim yeri olduğunu göstermektedir. Bu çalışmaya konu edilen triton heykeli de, kentin liman kenti olmasından dolayı, denizle bağlantılı bir örnektir. Triton, Poseidon ve Amphitrite’nin oğludur. Belden yukarısı insan vücudu iken, aşağısı balık olan triton, bir deniz tanrısıdır. Argonaut’ların altın postu bulmak için yolculuk yaptıklarında, onlara uzun yol boyunca kılavuzluk yaptığından söz edilmektedir. Parion Roma Tiyatrosunda ele geçen Triton heykeli, işleniş açısında, şimdiye kadar Anadolu’da görülen triton örneklerinden ayrılmaktadır. Kazı çalışmasında iki parça olarak ele geçen heykel restore edilmiş ve birleştirilmiştir. Kırık olarak ele geçen heykelin bazı parçaları eksik olduğu için elinde ne tuttuğu veya kolların iki yana açık bir şekilde mi yoksa dirsekten kırılarak yukarıya doğru mu kaldırıldığı bilinmemektedir. Bu durumuyla heykel, benzer örneklere göre yorumlanmıştır. Belden aşağısı da ele geçmeyen ve kuyruğunun nasıl olduğu bilinmeyen heykel konusunda, yine benzer örnekler ışığında restitüsyonlar yapılmıştır. Heykelin üst gövdesinde izlenen plastik özellikler ve üzeri yapraklarla kaplı eteğin işlenişi, heykeli, MS 2. yüzyılın ikinci yarısına tarihlememizi mümkün kılmaktadır.

Parion is one of the important port cities of Troas in ancient times. Although recent excavations do not support, it is stated that the sites has been inhabited in 709 BC. There are opinions that the city was founded by three different colonist cities (Miletos, Erythrai and Paros). By all account of findings at recent excavations, Classical and Hellenistic period of the city has not been evidently represented. The city was affected by the important wars of the time and kept continue its existence by being either Greek and Ionian sides or Persian side. The city was heavily influenced by political events and wars during its time, but it has managed to retain its importance in terms of its location. The fact that the city received the status of a colony city twice during the Roman period supports this situation. The city has experienced its brightest days, especially during the Roman period although our knowledge about some periods is limited based on excavations findings. It was one of the bishopric centers at times in the Byzantine Period. The city is an uninterrupted settlement from the Archaic Period to Byzantium and the variety of findings are essential in terms of showing how different the city was in the region. The city is a port city and the triton statue, which is the subject of this study, is important in terms of being a maritime-related example. Triton, that is a god of the sea, is the son of Poseidon and Amphitrite. The upper body is the human body, while the lower fish. It is stated that when Argonauts traveled to find the golden fur, he guided them along the long way. The Triton statue, which was unearthed at the Parion Roman Theater, differs from the triton examples seen in Anatolia so far. The statue, which was found in two pieces in the excavation work, was restored and reattached. There are missing pieces of the statue, so it is not known what Triton was holding in its hand or whether the arms are open from both sides or the elbow is lifted upwards. Therefore, the sculpture was interpreted with similar examples. Regarding the sculpture, which is not found below the waist and whose tail is not known, restitutions were made in the light of similar examples. The plastic features monitored on the upper body of the statue and the processing of the skirt covered with leaves enable us to date the statue to the second half of the 2nd century AD.