MÜEZZİN-ZÂDE’NİN DEVLETÜ’L-UŞŞÂK ADLI ESERİNDE MUHAMMEDİYE ETKİSİ
MÜEZZİN-ZÂDE’NİN DEVLETÜ’L-UŞŞÂK ADLI ESERİNDE MUHAMMEDİYE ETKİSİ
Yazar: Koyuncu, Fatih; Doğan, Ahmet
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 35 No. 35, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Klasik Türk Edebiyatı,Mevlid,Muhammediye,Devletü’l-Uşşâk.

Türk edebiyatında yazıldığı dönemden itibaren kutsal metinlerin dışında toplumun hüsnükabulüne mazhar olmuş ve geniş kitleler tarafından asırlardır okunan şaheserlerin varlığı bilinmektedir. Süleyman Çelebi’nin (öl. 825/1422) Vesîletü’n-Necât’ı ile Yazıcıoğlu Mehmed’in (öl. 855/1451) Muhammediye’si bu tür kitapların başında gelmektedir. Bu eserlerin rağbet görmesinin temel nedeni Anadolu’da Hz. Muhammed’e karşı duyulan samimi/saf sevgidir. 853/1449 yılında yazımı tamamlanan Muhammediye’nin mevlid gibi çeşitli saiklerle halk arasında okunduğu bilinmektedir. Eser mevlid metinlerinde yer alan bütün bölümleri ihtiva etmekle beraber hacimli bir kitap olması hasebiyle siyer-i nebiye dair muhtelif konuları da havidir. Yazıcıoğlu, arkadaşlarının ısrarı ve mana âleminde Hz. Muhammed’in emriyle bu eseri kaleme aldığını belirtir. Hz. Muhammed’in hayatına dair bazı safhaların anlatıldığı bu kurucu metin yazıldığı zamandan itibaren kendisinden sonraki birçok esere kaynaklık etmiş ve ona benzer kitapların yazılmasına vesile olmuştur. Muhammediye’yi kaynak olarak kullanan müelliflerden biri de Müezzin-zâde’dir. Şairin 1045/1635-36 yılında kaleme aldığı Devletü’l-Uşşâk adlı manzum eseri muhteva ve şekil açısından Muhammediye ile benzer hususiyetlere sahiptir. Eserde işlenen konu başlıklarının yanı sıra Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait kelime ve eklerin kullanımında Muhammediye’nin etkisi vardır. Özellikle lafız ve mana bakımından benzer beyitlerin yer alması Muhammediye’den temel kaynak olarak istifade edildiğini göstermektedir. 17. asır mevlid geleneği içerisinde yazılan eserde Muhammediye’nin şekil ve muhteva açısından tesiri önem arz etmektedir. Bu çalışmada Müezzin-zâde hakkında bilgi verildikten sonra Devletü’l-Uşşâk ile Muhammediye arasındaki şekil ve muhteva benzerlikleri üzerinde durulacaktır.

Türk edebiyatında yazıldığı dönemden itibaren kutsal metinlerin dışında toplumun hüsnükabulüne mazhar olmuş ve geniş kitleler tarafından asırlardır okunan şaheserlerin varlığı bilinmektedir. Süleyman Çelebi’nin (öl. 825/1422) Vesîletü’n-Necât’ı ile Yazıcıoğlu Mehmed’in (öl. 855/1451) Muhammediye’si bu tür kitapların başında gelmektedir. Bu eserlerin rağbet görmesinin temel nedeni Anadolu’da Hz. Muhammed’e karşı duyulan samimi/saf sevgidir. 853/1449 yılında yazımı tamamlanan Muhammediye’nin mevlid gibi çeşitli saiklerle halk arasında okunduğu bilinmektedir. Eser mevlid metinlerinde yer alan bütün bölümleri ihtiva etmekle beraber hacimli bir kitap olması hasebiyle siyer-i nebiye dair muhtelif konuları da havidir. Yazıcıoğlu, arkadaşlarının ısrarı ve mana âleminde Hz. Muhammed’in emriyle bu eseri kaleme aldığını belirtir. Hz. Muhammed’in hayatına dair bazı safhaların anlatıldığı bu kurucu metin yazıldığı zamandan itibaren kendisinden sonraki birçok esere kaynaklık etmiş ve ona benzer kitapların yazılmasına vesile olmuştur. Muhammediye’yi kaynak olarak kullanan müelliflerden biri de Müezzin-zâde’dir. Şairin 1045/1635-36 yılında kaleme aldığı Devletü’l-Uşşâk adlı manzum eseri muhteva ve şekil açısından Muhammediye ile benzer hususiyetlere sahiptir. Eserde işlenen konu başlıklarının yanı sıra Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait kelime ve eklerin kullanımında Muhammediye’nin etkisi vardır. Özellikle lafız ve mana bakımından benzer beyitlerin yer alması Muhammediye’den temel kaynak olarak istifade edildiğini göstermektedir. 17. asır mevlid geleneği içerisinde yazılan eserde Muhammediye’nin şekil ve muhteva açısından tesiri önem arz etmektedir. Bu çalışmada Müezzin-zâde hakkında bilgi verildikten sonra Devletü’l-Uşşâk ile Muhammediye arasındaki şekil ve muhteva benzerlikleri üzerinde durulacaktır.