Özel Eğitim Okullarında Görev Yapmakta Olan Ücretli Öğretmenlerin Eğitim-Öğretim Hizmetlerinin İşleyişi Bağlamında Değerlendirilmesi
Özel Eğitim Okullarında Görev Yapmakta Olan Ücretli Öğretmenlerin Eğitim-Öğretim Hizmetlerinin İşleyişi Bağlamında Değerlendirilmesi
Yazar: Çengel, Okan; Topcu, Zühal
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 40, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Özel Eğitim,Ücretli Öğretmenlik,Eğitim Öğretim Hizmetleri

Türk Milli Eğitim Sisteminde bir istihdam biçimi olarak görülen ücretli öğretmenliğin eğitim öğretim hizmetlerine etkisi, araştırmacılar tarafından son dönemlerde sıklıkla gündeme gelmektedir. Özellikle özel gereksinimli bireylerin eğitiminde bu durumun daha fazla etkiye yol açtığı dile getirilebilir. Bu doğrultuda araştırma, özel eğitim okullarında ücretli öğretmen olarak görevlendirilen kişilerin eğitim öğretim hizmetlerinin işleyişinde ne tür problemlere yol açtığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubunu Ankara ilinin merkez ilçelerinin birinde bulunan 20 özel eğitim okul yöneticisi oluşturmaktadır. Çalışmaya katılan 20 yöneticiyle yüz yüze görüşme yapılmıştır. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen verilerden, eğitim öğretim faaliyetlerinin planlanmasından okul rehberlik işlerinin düzenlenmesine kadar detaylandırma olanağı sunan 16 tema oluşturulmuştur. Bu temaların oluşturulmasında sık tekrarlayan 21 kod esas alınmıştır. Oluşturulan her kod bir eksikliğe işaret ederken bağlamın ortaya çıkartılmasına olanak sağlamıştır. Bu kodlar özel eğitim okullarında görev yapan ücretli öğretmenlerin, eğitim-öğretim hizmetlerinin işleyişini olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir. Araştırma sonuçları incelendiğinde, ücretli öğretmenler nitelikli bir bireyselleştirilmiş eğitim programı yapamamakta, sınıf yönetimini sağlayamamakta, öğrenciye uygun değerlendirme yapamamaktadır. Bunun sonucunda, özel gereksinimli bireyin nitelikli bir eğitim alması engellenmektedir. Yöneticiler, bu durumu düzeltmek adına, kendilerini veya alan mezunu öğretmenleri, ücretli öğretmenlere mentor olarak tayin etmektedir. Bu sebeple çoğu zaman yöneticiler ve alan mezunu kadrolu öğretmenler asli işlerinden uzaklaşmaktadır. Bu sonuçlar ışığında, ücretli öğretmen görevlendirme işlemlerinde alan mezuniyeti ve deneyimin birinci kriter olması, ücretli öğretmen görevlendirmelerinin eğitim öğretim yılı başlamadan yapılması, ücretli öğretmenlerin yetkin bir şekilde Milli Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemlerine tanımlanması, ücretli öğretmenlerin nöbet ücreti alması önerilmektedir.

Türk Milli Eğitim Sisteminde bir istihdam biçimi olarak görülen ücretli öğretmenliğin eğitim öğretim hizmetlerine etkisi, araştırmacılar tarafından son dönemlerde sıklıkla gündeme gelmektedir. Özellikle özel gereksinimli bireylerin eğitiminde bu durumun daha fazla etkiye yol açtığı dile getirilebilir. Bu doğrultuda araştırma, özel eğitim okullarında ücretli öğretmen olarak görevlendirilen kişilerin eğitim öğretim hizmetlerinin işleyişinde ne tür problemlere yol açtığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubunu Ankara ilinin merkez ilçelerinin birinde bulunan 20 özel eğitim okul yöneticisi oluşturmaktadır. Çalışmaya katılan 20 yöneticiyle yüz yüze görüşme yapılmıştır. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen verilerden, eğitim öğretim faaliyetlerinin planlanmasından okul rehberlik işlerinin düzenlenmesine kadar detaylandırma olanağı sunan 16 tema oluşturulmuştur. Bu temaların oluşturulmasında sık tekrarlayan 21 kod esas alınmıştır. Oluşturulan her kod bir eksikliğe işaret ederken bağlamın ortaya çıkartılmasına olanak sağlamıştır. Bu kodlar özel eğitim okullarında görev yapan ücretli öğretmenlerin, eğitim-öğretim hizmetlerinin işleyişini olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir. Araştırma sonuçları incelendiğinde, ücretli öğretmenler nitelikli bir bireyselleştirilmiş eğitim programı yapamamakta, sınıf yönetimini sağlayamamakta, öğrenciye uygun değerlendirme yapamamaktadır. Bunun sonucunda, özel gereksinimli bireyin nitelikli bir eğitim alması engellenmektedir. Yöneticiler, bu durumu düzeltmek adına, kendilerini veya alan mezunu öğretmenleri, ücretli öğretmenlere mentor olarak tayin etmektedir. Bu sebeple çoğu zaman yöneticiler ve alan mezunu kadrolu öğretmenler asli işlerinden uzaklaşmaktadır. Bu sonuçlar ışığında, ücretli öğretmen görevlendirme işlemlerinde alan mezuniyeti ve deneyimin birinci kriter olması, ücretli öğretmen görevlendirmelerinin eğitim öğretim yılı başlamadan yapılması, ücretli öğretmenlerin yetkin bir şekilde Milli Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemlerine tanımlanması, ücretli öğretmenlerin nöbet ücreti alması önerilmektedir.