Günümüze Ulaşmamış Bir Kamu Binası: Zile Hükümet Konağı
A Public Building That Has Not Survived to The Present Day: Zı̇le Government Mansion
Yazar: Seyfi, Serpil
Dergi: Erdem No. 87, 2023
Anahtar kelimeler: Urban History ; Kent Tarihi ; History and Theory of the Built Environment ; Yapılı Çevrenin Tarihi ve Teorisi ; Cultural and Natural Heritage ; Kültürel ve Doğal Miras ; Osmanlı mimarisi,Batılılaşma,Tanzimat,hükümet konağı,Zile ; Ottoman architecture,Westernization,Tanzimat,government mansion,Zile

Batılılaşma döneminde Osmanlı mimarlığında bir değişim ve dönüşümsüreci başlamıştır. Özellikle kamu yapıları kapsamında yapılanyenileşme faaliyetleri Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinden sonraidari taksimatta yapılan düzenlemeye uygun şekilde gerçekleşmiştir.Osmanlı Devleti’nin modernleşme amacıyla yürüttüğü bu çalışmalarneticesinde devlet kademelerinde işleyişin sürdürülmesi için çeşitlikurumların inşası veya kiralanması sağlanmıştır. Bu yapı türlerindenbirisi hükümet konaklarıdır. Zile’de inşa edilen hükümet konağı da buişlevi yerine getirmek için kullanılmış yapılardandır.Zile Hükümet Konağı hakkında yapılan arşiv taramalarından kiralamausulüyle hükümet konağı ihtiyacı tesis edilmiş olduğu görülmektedir.Zile’de birkaç kez hükümet konağı yapma girişimleri olsa da ekonomiksebeplerle bu durum gerçekleştirilememiştir. Çalışmamızın odağınıoluşturan Osmanlı döneminden günümüze ulaşan konağın o dönemdede Zile kent merkezinde bulunması ve önemli olayların yaşandığı birsaha içinde kalması nedeniyle Osmanlı döneminde de hükümet konağıolarak kullanılmış olduğu ileri sürülebilir. Cumhuriyet döneminde dehükümet konağı olarak kullanılan bina bu işlevinin dışında okul vesağlık ocağı gibi hizmetler için de kullanılmıştır. Zile’de 1980’lerekadar ayakta kalabilmiş hükümet konağının Kurtuluş Savaşı sırasındaZile’de meydana gelen ayaklanmalara da şahitlik etmiş olduğubilinmektedir. Zile isyanını başlatan çete liderleri bu hükümet konağıönünde idam edilmiştir. Diğer taraftan 1960’lı yıllarda kız enstitüsüolarak kullanılmasından ötürü eser, halkın hafızasında önemli bir yerede sahiptir. Bu çalışmada Osmanlı Arşivi, Sivas Kültür VarlıklarınıKoruma Bölge Kurulu ve Zile Belediyesi arşivlerinden elde edilenbilgilerle Zile’de hükümet konağı olarak kullanılmış, günümüzeulaşmayan bir konağın plan ve mimari özellikleri, inşa edildiği üslup özellikleriyle beraber ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.Günümüze ulaşmayan, yayınlarda ve arşivlerde sınırlı bilgi bulunan ZileHükümet Konağı özel bir arşivden ve belediye arşivinden ulaştığımızfotoğraflar çerçevesinde incelenirken; Zile Belediyesi arşivinde yeralan kültür envanteri fişi ve Sivas Kültür Varlıklarını Koruma BölgeKurulu arşivinde yer alan bilgilerle birlikte değerlendirilmiştir. Eseringünümüze ulaşan bir projesi bulunmadığından yapının yaklaşıkplanları bu binayı bilen ve bu kamu binasından hizmet almış kişilerinbeyanları dikkate alınarak, sözlü tarih çalışması yapılarak, çizilmiştir.Yapının çizimleri çıkarılırken fotoğraflarından da yararlanılmıştır. Bufotoğraflar bilhassa yapının cephe tasarımları hakkında yol göstericiolmuştur. Eser, 1983 yılında korunması gerekli kültür varlığı olarakbelirlenmiştir; ancak sonrasında yapı bilinmeyen bir nedenle ortadankaldırılmıştır. Eserin bakımsızlıktan yıkılmaya yüz tutmuş olduğuihtimal dahilindedir. Tarihte önemli olaylara tanıklık etmiş olan eser,Cumhuriyet döneminde çeşitli kurumlara tahsis edilerek kullanılmışve insanların belleğinde önemli bir yer edinmiştir. Çalışma, Zile EskiHükümet Konağı üzerine gerçekleştirilmiş bir restitüsyon denemesidir.Bu haliyle yeni araştırmalara katkı sağlanması da hedeflenmektedir.

During the period of Westernization, a process of change andtransformation began in Ottoman architecture. Renewal activities,especially concerning public buildings, were carried out in accordancewith the administrative division regulations after the proclamationof the Tanzimat Edict. As a result of the Ottoman Empire’s effortsfor modernization, various institutions were constructed or rented tomaintain the functioning of state levels. One such building type wasthe government mansions. The government mansion built in Zile isan example of a structure used for this purpose.It is seen from the archive scans about the Zile Government Housethat the need for a government mansion was established throughrental method. Although there were several attempts to build agovernment mansion in Zile, this could not be realized due toeconomic reasons. It can be argued that the mansion that has survivedfrom the Ottoman period, which constitutes the focus of our study,was used as a government mansion during the Ottoman period aswell, since it was located in the city center of Zile and was located inan area where important events took place. The building, which wasalso used as a government mansion in the Republican period, wasalso used for services such as schools and health centers. It is knownthat the government mansion in Zile, which survived until the 1980s,also witnessed the uprisings that took place in Zile during the War ofIndependence. The gang leaders who started the Zile rebellion wereexecuted in front of this government mansion. On the other hand,due to its use as a girls’ institute in the 1960s, the work also has animportant place in the memory of the people.In this study, with theinformation obtained from the archives, the plan and architecturalfeatures of a mansion that has not survived to the present day, whichwas used as a government mansion in Zile, were tried to be revealedtogether with the stylistic features in which it was built. While theZile Government Mansion, which has not survived to the presentday and has very limited information in publications and archives, isexamined within the framework of the photographs we have accessedfrom a private archive and the municipal archive; It was evaluatedtogether with the cultural inventory fiche in the Zile Municipalityarchive and the information in the archive of the Sivas RegionalBoard for the Protection of Cultural Assets. Given the absence of anysurviving documentation pertaining to the construction of the edifice, the architects have endeavoured to reconstruct the building’s designbased on the recollections of individuals who were familiar with thestructure and its functions. This approach, known as oral history,involved conducting interviews with those who had direct experienceof the building and utilising their accounts to inform the designprocess. Photographs of the building were also consulted during thedesign phase.These photographs were especially instructive aboutthe façade designs of the building. The building was designated as acultural property in need of protection in 1983; however, the buildingwas subsequently removed for unknown reasons. It is probable that itwas about to collapse due to lack of maintenance. Having witnessedimportant events in history, the building was allocated and usedby various institutions during the Republican period and gained animportant place in people’s memory. The study is a restitution attempton Zile Old Government Mansion. In this way, it is also aimed tocontribute to new research.