Kazakistan Ceditçilik Hareketinde Bir Din Adamı: Ömer Karaş, Hayatı ve Faaliyetleri (1875–1921)
Kazakistan Ceditçilik Hareketinde Bir Din Adamı: Ömer Karaş, Hayatı ve Faaliyetleri (1875–1921)
Yazar: Yıldırım, Seyfi; Saburgaliyeva, Nazgul; Boranbayeva, Baktyly
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 12 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Ömer Karaş,Rusya Türkleri,Cedidçilik,Kadimcilik,Orenburg Dini İdaresi

XIX. yüzyılın sonu ile XX.yüzyılın başlarındaki Kazakistan tarihi oldukça karmaşık toplumsal, sosyo-siyasiçelişkilerle karakterize edilir. Kazak halkı bağımsızlık ve demokrasi içinbüyük mücadeleler vermiştir. Bu mücadele, Rusya’daki genel Müslüman Ceditçilikhareketi çerçevesinde sürdü ve Osmanlı Devleti’yle yakın ilişkilergeliştirildi. Ceditçilik, Rusya’nın sömürgesi altında olan bölgelerindeki Türk kökenlihalklar arasında ortaya çıkan kültürel ve entelektüel bir harekettir. Aydınlanmave kurtuluş fikirlerinin yayılmasına laik aydınlarla birlikte dini düşüncedeyenileşmeden yana olan mollalar ve imamlar da katkıda bulunmuşlardır. Sömürgecibaskının ve yaşanan manevi krizin üstesinden gelmenin yolunu arayan aydınlarlageleneksel İslam temsilcilerinin teorik araştırmaları ve pratik faaliyetleri,tarih bilimi için çok önemlidir. Bu dönemlerde, kültürel ve eğitimfaaliyetleriyle tarihte yerini alan, Hanefi mezhebi, Nakşibendi tarikatıylailgili büyük bilgi sahibi olan önemli şahsiyetlerden biri, Ömer Karaş olmuştur.O, XX. yüzyıl başlarında eğitim alanına, pedagojik düşüncenin gelişimine katkısağlayan en büyük toplum figürlerinden biridir. Rus Müslümanların resmiyapısında hizmet eden Ömer Karaş, din âlimlerine verilen yüksek dini bir rütbeyeverilen Farsça Ahund (Farsça Ahund) sıfatına sahip olmuştur. O, Kafkasya,İdil-Ural, Türkiye ve Arap ülkeleriyle yakın temaslar kurup sürekli gelişen veyenilikleri hızla benimseyen aydındı. 1911-1913 yıllarında Oral’da (BatıKazakistan) yayımlanan Kazakistan” gazetesinin hazırlanmasına katkıdabulunmuştur. 1917-1919 yılları arasında“Alaş” siyasi ve kültürel hareketininaktif üyesi olan önemli bir şahsiyettir.

XIX. yüzyılın sonu ile XX.yüzyılın başlarındaki Kazakistan tarihi oldukça karmaşık toplumsal, sosyo-siyasiçelişkilerle karakterize edilir. Kazak halkı bağımsızlık ve demokrasi içinbüyük mücadeleler vermiştir. Bu mücadele, Rusya’daki genel Müslüman Ceditçilikhareketi çerçevesinde sürdü ve Osmanlı Devleti’yle yakın ilişkilergeliştirildi. Ceditçilik, Rusya’nın sömürgesi altında olan bölgelerindeki Türk kökenlihalklar arasında ortaya çıkan kültürel ve entelektüel bir harekettir. Aydınlanmave kurtuluş fikirlerinin yayılmasına laik aydınlarla birlikte dini düşüncedeyenileşmeden yana olan mollalar ve imamlar da katkıda bulunmuşlardır. Sömürgecibaskının ve yaşanan manevi krizin üstesinden gelmenin yolunu arayan aydınlarlageleneksel İslam temsilcilerinin teorik araştırmaları ve pratik faaliyetleri,tarih bilimi için çok önemlidir. Bu dönemlerde, kültürel ve eğitimfaaliyetleriyle tarihte yerini alan, Hanefi mezhebi, Nakşibendi tarikatıylailgili büyük bilgi sahibi olan önemli şahsiyetlerden biri, Ömer Karaş olmuştur.O, XX. yüzyıl başlarında eğitim alanına, pedagojik düşüncenin gelişimine katkısağlayan en büyük toplum figürlerinden biridir. Rus Müslümanların resmiyapısında hizmet eden Ömer Karaş, din âlimlerine verilen yüksek dini bir rütbeyeverilen Farsça Ahund (Farsça Ahund) sıfatına sahip olmuştur. O, Kafkasya,İdil-Ural, Türkiye ve Arap ülkeleriyle yakın temaslar kurup sürekli gelişen veyenilikleri hızla benimseyen aydındı. 1911-1913 yıllarında Oral’da (BatıKazakistan) yayımlanan Kazakistan” gazetesinin hazırlanmasına katkıdabulunmuştur. 1917-1919 yılları arasında“Alaş” siyasi ve kültürel hareketininaktif üyesi olan önemli bir şahsiyettir.