TILSIMLI GÖMLEKLERİN GRAFİK TASARIM AÇISINDAN İNCELENMESİ
TILSIMLI GÖMLEKLERİN GRAFİK TASARIM AÇISINDAN İNCELENMESİ
Yazar: Üneş, Şükran
Dergi: Akademik Sanat No. 24, 2025
Anahtar kelimeler: Design (Other) ; Tasarım (Diğer) ; Fine Arts ; Güzel Sanatlar ; Tılsımlı Gömlek,Grafik Tasarım,Tasarım İlkeleri,Tasarım Elemanları

Bu araştırma, Osmanlı padişahlarının giydiği tılsımlı gömleklerin grafik tasarım açısından incelenmesini içermektedir. Bu araştırma ile tarihimizin bir parçası olan tılsımlı gömleklerin islami değerinin dışında belirli parasal, fiziksel ve psikolojik sınırlamalar göz önüne alınarak verdiği mesaj ve hitap ettiği hedef kitle araştırılmıştır. Bu sayede söz konusu gömleklerin yapıldığı dönem şartlarında grafik tasarımda gelinen noktayı anlamak amaçlanmaktadır.Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman ve eser incelemesi tekniği kullanılmıştır. Tılsımlı gömleklerle doğrudan ya da dolaylı olarak ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi toplanarak bir literatür taraması yapılmış ve elde edilen veriler doğrultusunda, tılsımlı gömlekler grafik tasarım ilkeleri ve unsurları ışığında incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, Osmanlı padişahlarının giydiği tılsımlı gömleklerin, giyeni kötülüklerden koruma, hastalıklara şifa verme ve savaşta galip gelme inançlarıyla hazırlandığı görülmüştür. Tasarım sürecinde, verilen mesajlar arasında giyenin kişisel dua ve istekleri yer almakla birlikte, bu dua ve dilekler doğrudan insan faktörüne değil, Allah’a yöneltilmiştir. Ayrıca, bu gömlekler kullanıldıkları malzeme aracılığıyla dönemin ekonomik durumunu, üzerindeki yazılar ve süslemelerle hat ve tezhip sanatındaki gelişmeleri, dönemin sosyal yapısını, dini inançlarını ve sanat anlayışını yansıtmaktadır. Aynı zamanda, bu gömleklerin üretiminde yer alan ustaların dini ve pozitif bilimlerdeki bilgileri de gömleklerin tasarımından anlaşılmaktadır. Tılsımlı gömleklerde yer alan görsel öğeler, grafik tasarım ilkeleri ışığında incelenmiştir. Bu görsel öğeler, semboller, motifler ve dualar şeklinde gruplandırılmış ve her biri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Ayrıca grafik tasarım ilkelerinden biri olan renk konusunun tılsımlı gömleklerde mesaj vermek için kullanılan bir diğer öğe olduğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte görsel unsur olarak tılsımlı gömleklerin üzerine işlenmiş olan duaların yazımında kullanılan tipografik düzenlemeler ve oluşturulan kompozisyonlar da incelenmiştir. Bu doğrultuda Topkapı Sarayı Müzesinde yer alan ve padişahların kullandığı tılsımlı gömlekler semboller, motifler, dualar, kullanılan renkler ve tipografik düzen bakımından ele alınarak grafik tasarım ilkelerine göre yorumlanmıştır.

Bu araştırma, Osmanlı padişahlarının giydiği tılsımlı gömleklerin grafik tasarım açısından incelenmesini içermektedir. Bu araştırma ile tarihimizin bir parçası olan tılsımlı gömleklerin islami değerinin dışında belirli parasal, fiziksel ve psikolojik sınırlamalar göz önüne alınarak verdiği mesaj ve hitap ettiği hedef kitle araştırılmıştır. Bu sayede söz konusu gömleklerin yapıldığı dönem şartlarında grafik tasarımda gelinen noktayı anlamak amaçlanmaktadır.Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman ve eser incelemesi tekniği kullanılmıştır. Tılsımlı gömleklerle doğrudan ya da dolaylı olarak ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi toplanarak bir literatür taraması yapılmış ve elde edilen veriler doğrultusunda, tılsımlı gömlekler grafik tasarım ilkeleri ve unsurları ışığında incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, Osmanlı padişahlarının giydiği tılsımlı gömleklerin, giyeni kötülüklerden koruma, hastalıklara şifa verme ve savaşta galip gelme inançlarıyla hazırlandığı görülmüştür. Tasarım sürecinde, verilen mesajlar arasında giyenin kişisel dua ve istekleri yer almakla birlikte, bu dua ve dilekler doğrudan insan faktörüne değil, Allah’a yöneltilmiştir. Ayrıca, bu gömlekler kullanıldıkları malzeme aracılığıyla dönemin ekonomik durumunu, üzerindeki yazılar ve süslemelerle hat ve tezhip sanatındaki gelişmeleri, dönemin sosyal yapısını, dini inançlarını ve sanat anlayışını yansıtmaktadır. Aynı zamanda, bu gömleklerin üretiminde yer alan ustaların dini ve pozitif bilimlerdeki bilgileri de gömleklerin tasarımından anlaşılmaktadır. Tılsımlı gömleklerde yer alan görsel öğeler, grafik tasarım ilkeleri ışığında incelenmiştir. Bu görsel öğeler, semboller, motifler ve dualar şeklinde gruplandırılmış ve her biri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Ayrıca grafik tasarım ilkelerinden biri olan renk konusunun tılsımlı gömleklerde mesaj vermek için kullanılan bir diğer öğe olduğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte görsel unsur olarak tılsımlı gömleklerin üzerine işlenmiş olan duaların yazımında kullanılan tipografik düzenlemeler ve oluşturulan kompozisyonlar da incelenmiştir. Bu doğrultuda Topkapı Sarayı Müzesinde yer alan ve padişahların kullandığı tılsımlı gömlekler semboller, motifler, dualar, kullanılan renkler ve tipografik düzen bakımından ele alınarak grafik tasarım ilkelerine göre yorumlanmıştır.