ÇERNOBİL DUASI”NDA, ANLATI KAHRAMANLARININ FELAKET KARŞISINDAKİ GERÇEK/GERÇEKÜSTÜ TUTUMLARI
ÇERNOBİL DUASI”NDA, ANLATI KAHRAMANLARININ FELAKET KARŞISINDAKİ GERÇEK/GERÇEKÜSTÜ TUTUMLARI
Yazar: İlker, Ayşe
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 16 No. 1/2, 2018
Anahtar kelimeler: Çernobil Duası”,anlatı,tutum,gerçek-gerçeküstü

2015 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü alan Svetlana Aleksiyeviç,26 Nisan 1986 yılında Çernobil Nükleer Santralinin reaktöründe meydana gelen patlamanınyaşamsal ve toplumsal sonuçlarını, facianın birinci el tanıklarınınanlatımlarıyla dünyaya duyurmaya çalışmıştır. Patlamanın olduğu gün, dörtreaktör aktif durumdadır. İki reaktörün de inşası sürmektedir. 25 Nisan 1986’dadördüncü reaktör bakıma alınır. Mühendis ve teknisyenler, güç kesintisine karşıönlem almak amacıyla bir deneye başlar. Deney, gece 23.00’da başlar ve 26 Nisangecesi 01.23’de gerçekleşmek üzere düğmeye basılır. Bu, nükleer felaketinbaşlangıcı olur. On milyon nüfuslu Belarus’ta patlamadan sonra 485 köy vekasaba yok olur. Her beş Belaruslu’dan biri radyasyon kontaminasyonu olanbölgede hayatını sürdürmektedir. Bu, 2 milyon 100 bin insana tekabül etmektedirve bunların 700 bini çocuktur. YazarÇernobil Duası (Geleceğin Tarihi)’nda, Ukrayna’nın kuzey bölgesinde, Kievyakınlarındaki Çernobil üssünde görevli olarak çalışan mühendis, teknisyen,işçi, eğitmen ve bunların aileleri ile başka alanlarda çalışan pek çok kişiyleyüz yüze röportajlar yapmış ve bunları “anlatı” tekniğiyle edebî/yazınsal birverime dönüştürmüştür. Anlatılarda, anlatı kahramanlarının karşı karşıyakaldıkları felaketi yorumlama biçimleri, hayatlarının birdenbire değişmesiüzerine düşünceleri, kendilerinin çektiği bedensel acı ve tükenişlerin yanındaaile bireylerinin, çocuklarının ve eşlerinin tükenişleri karşısındaki tarifsizve umutsuz bekleyişleri 1.teklik kişi anlatımıyla verilmektedir. Bir dram vebelki de dram ötesi bir ağırlığın yükünü taşıyan bu anlatılarda, anlatıkahramanlarının bazen felaketi “gerçek sınırları içinde kabullendikleri” bazende “gerçeküstü” bir söylem çizgisine yaklaşarak, kendilerini rüyalarında vehayallerinde yaşıyor zannetmeleri, radyasyon felaketinin insan tutumlarındameydan getirdiği en önemli değişikliktir. Anlatılarda, başta Sosyalist sistemolmak üzere teknolojiden kültürel alanlara, gündelik hayattan resmî  alanlara kadar; basit ve sıradan olanlardansanatsal ve estetik olanlara kadar her şey hakkında sorgulamalar ve  fikir yürütmeler gelir karşımıza. Bu da  20. yüzyılın en büyük felaketi karşısındakalan bir toplumun, felaketin en ağır yükünü çeken bireyleri tarafından  hayat bilançosunun çıkarılmış olduğunugösterir.Makalede esas olarak Aleksiyeviç’in felaketi bu anlatılararacılığıyla duyurma yolu irdelenecek, tercih ettiği anlatım biçiminin kuramsaltemelleri de tartışılacaktır. Ayrıca anlatı kahramanlarının bir felaketinardından oluşan ve travmatik etkilerle ortaya çıkan  tutumlarının gerçek ve gerçek üstü yönleriüzerinde durulacaktır. 

2015 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü alan Svetlana Aleksiyeviç,26 Nisan 1986 yılında Çernobil Nükleer Santralinin reaktöründe meydana gelen patlamanınyaşamsal ve toplumsal sonuçlarını, facianın birinci el tanıklarınınanlatımlarıyla dünyaya duyurmaya çalışmıştır. Patlamanın olduğu gün, dörtreaktör aktif durumdadır. İki reaktörün de inşası sürmektedir. 25 Nisan 1986’dadördüncü reaktör bakıma alınır. Mühendis ve teknisyenler, güç kesintisine karşıönlem almak amacıyla bir deneye başlar. Deney, gece 23.00’da başlar ve 26 Nisangecesi 01.23’de gerçekleşmek üzere düğmeye basılır. Bu, nükleer felaketinbaşlangıcı olur. On milyon nüfuslu Belarus’ta patlamadan sonra 485 köy vekasaba yok olur. Her beş Belaruslu’dan biri radyasyon kontaminasyonu olanbölgede hayatını sürdürmektedir. Bu, 2 milyon 100 bin insana tekabül etmektedirve bunların 700 bini çocuktur. YazarÇernobil Duası (Geleceğin Tarihi)’nda, Ukrayna’nın kuzey bölgesinde, Kievyakınlarındaki Çernobil üssünde görevli olarak çalışan mühendis, teknisyen,işçi, eğitmen ve bunların aileleri ile başka alanlarda çalışan pek çok kişiyleyüz yüze röportajlar yapmış ve bunları “anlatı” tekniğiyle edebî/yazınsal birverime dönüştürmüştür. Anlatılarda, anlatı kahramanlarının karşı karşıyakaldıkları felaketi yorumlama biçimleri, hayatlarının birdenbire değişmesiüzerine düşünceleri, kendilerinin çektiği bedensel acı ve tükenişlerin yanındaaile bireylerinin, çocuklarının ve eşlerinin tükenişleri karşısındaki tarifsizve umutsuz bekleyişleri 1.teklik kişi anlatımıyla verilmektedir. Bir dram vebelki de dram ötesi bir ağırlığın yükünü taşıyan bu anlatılarda, anlatıkahramanlarının bazen felaketi “gerçek sınırları içinde kabullendikleri” bazende “gerçeküstü” bir söylem çizgisine yaklaşarak, kendilerini rüyalarında vehayallerinde yaşıyor zannetmeleri, radyasyon felaketinin insan tutumlarındameydan getirdiği en önemli değişikliktir. Anlatılarda, başta Sosyalist sistemolmak üzere teknolojiden kültürel alanlara, gündelik hayattan resmî  alanlara kadar; basit ve sıradan olanlardansanatsal ve estetik olanlara kadar her şey hakkında sorgulamalar ve  fikir yürütmeler gelir karşımıza. Bu da  20. yüzyılın en büyük felaketi karşısındakalan bir toplumun, felaketin en ağır yükünü çeken bireyleri tarafından  hayat bilançosunun çıkarılmış olduğunugösterir.Makalede esas olarak Aleksiyeviç’in felaketi bu anlatılararacılığıyla duyurma yolu irdelenecek, tercih ettiği anlatım biçiminin kuramsaltemelleri de tartışılacaktır. Ayrıca anlatı kahramanlarının bir felaketinardından oluşan ve travmatik etkilerle ortaya çıkan  tutumlarının gerçek ve gerçek üstü yönleriüzerinde durulacaktır.