Okul Öncesi Dönemde Üstün Zekanın Değerlendirilmesinde Aile ve Öğretmenin Rolü
The Role of Families and Educators in Assessing Giftedness in Early Childhood
Yazar: Koçak, Hatice Kübra
Dergi: Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, Vol. 16 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Child Development Education ; Çocuk Gelişimi Eğitimi ; Other Fields of Education (Other) ; Alan Eğitimleri (Diğer) ; Nomination,Giftedness,Teacher assessment,Parent assessment,Evaluation of intelligence ; Aday gösterme,Üstün zeka,Öğretmen değerlendirmesi,Aile değerlendirmesi,Zekanın değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde aile ve öğretmenlerin çocukların bilişsel düzeylerini değerlendirme kapasitelerini karşılaştırmalı biçimde incelemek ve aday gösterme süreçlerinin etkililik ve verimliliğini ölçmektir. Araştırma, 4-6 yaş aralığındaki 165 çocuğun, 12 öğretmenin ve 165 ailenin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde çocuklara Renkli Progresif Matrisler Testi uygulanmış; aile ve öğretmenlerden ise çocukların bilişsel düzeylerine ilişkin değerlendirmeleri alınmıştır. Araştırma bulgularına göre hem aileler (%83) hem de öğretmenler (%91), bilişsel olarak üstün çocukları aday göstermede etkili bulunmuş, ancak bu aday gösterilerin verimlilik oranları görece düşük kalmıştır (%29 ve %31). Ayrıca hem ailelerin hem de öğretmenlerin “bilişsel kapasitenin üzerinde” olan çocukları yanlışlıkla “bilişsel olarak üstün” olarak değerlendirme eğiliminde oldukları gözlemlenmiştir. Aile ve öğretmenlerin aday gösterme karar örüntüleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Araştırma sonuçları, okul öncesi dönemde sadece zekâ testlerine veya yalnızca aile/öğretmen görüşlerine dayalı tanılamaların yeterli olmadığını ve çoklu ölçütlere dayalı sistemlerin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda aile ve öğretmenlerin aday gösterme süreciyle ilgili eğitilmeleri ve değerlendirmelerin sistematik hale getirilmesi önerilmektedir.

The aim of this study is to comparatively examine the capacity of parents and teachers to evaluate the cognitive levels of children in the preschool period and to measure the effectiveness and efficiency of the nomination processes. The research was conducted with the participation of 165 children aged 4–6, 12 teachers, and 165 parents. During the data collection process, the Colored Progressive Matrices Test was administered to the children, and evaluations regarding the children's cognitive levels were obtained from both parents and teachers. According to the findings, both parents (83%) and teachers (91%) were found to be effective in nominating cognitively gifted children. However, the efficiency rates of these nominations were relatively low (29% and 31%, respectively). Additionally, it was observed that both groups tended to mistakenly evaluate children who were “above average” in cognitive ability as “cognitively gifted.” No statistically significant difference was found between the nomination patterns of parents and teachers. The results indicate that relying solely on intelligence tests or only on parent/teacher evaluations is not sufficient for identification in early childhood, and that systems based on multiple criteria are necessary. Accordingly, it is recommended that both parents and teachers receive training on the nomination process and that evaluations be carried out systematically.