Kefevî’nin Ketâ’ib’inde Ebussuûd Efendi
Ebussuʿūd Efendi In Kefevi’s Ketaib
Yazar: Çoban, Betül
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Ebussuud,Kefevi,Ketaib,Shayk al-Islam,Fatwa ; Ebussuûd,Kefevî,Ketâ’ib,Şeyhülislam,Fetva

Ebussuûd   Efendi,   Osmanlı   devletinin   her   alanda   zirveyi   yaşadığı   bir   dönemde  ilmî  olarak  en  önde  gelen  isimlerden  olmuş,  şeyhülislamlık  gibi  mühim  bir  görevi  ifa  etmiştir.  Şeyhülislamlık  ve  şeyhülislamlıktan  önceki  görevleri  boyunca  birçok  olayla  karşılaşan  Ebussuûd,  gerek  fetvaları  gerek  fıkhî  görüşleri  ile  ulemaya,  halka  ve  devlet  erkânına  yol  göstermiştir.  Bu  araştırmada Mahmûd b. Süleyman el-Kefevî’nin, Ketâib adlı eseri kapsamında Ebussuûd’un  biyografisinin,  eserde  geçen  fetvalarının  ve  onun  görüşlerine  yapılan   atıfların,   ulema   ve   devlet   erkânı   ilişkilerinin   değerlendirilmesi   amaçlanmıştır. Çalışmayı diğerlerinden farklı kılan husus, çağdaşı tarafından hazırlanan  bu  eserde  Ebussuûd  Efendi’nin  hayatı  ve  fetvalarına  dair  farklı  bilgileri   tespit   etmeye   çalışmasıdır.   Öncelikli   olarak   Ebussuûd   ile   ilgili   eserdeki bilgiler ve fetvalar tespit edilmiştir. İkinci adım olarak bu bilgilerin ve  fetvaların  önceki  çalışmalarda  yer  alıp  almadığı  araştırılarak,  Ketâib’deki Ebussuûd   ile   ilgili   nakillerin   değeri   incelenmiştir.   Önceki   çalışmalardan   farklı olarak; sabînin mahfelde Kur’an-ı Kerim okuması, sabîye ölünün ruhu için  Kur’an-ı  Kerim  okutulması,  Kur’an-ı  Kerim  okuyana  ‘ahsente’  demenin  küfrü   gerektirdiği   bilgilerine   ulaşılmıştır.   Bunun   yanında   Ebussuûd’un   nezr  konusunda  İmam  Züfer’in  görüşü  ile  fetva  vermesi  ve  padişahın  özel  hazinesindeki  mallar  için  zekat  gerekip  gerekmediği  fetvasını,  Kırım  Hanı  Devlet Giray’ın sorusu üzerine yazdığı ulaşılan bilgilerdendir.

Ebussuud  Effendi  was  one  of  the  leading  figures  in  Islamology  when  the  Ottoman  State  was  at  its  peak  in  every  field.  He  served  as  Shayk  al-Islam,  an   important   position.   Ebussuud   experienced   many   incidents   during   his  life—before  and  during  his  office.  He  always  guided  the  clerical,  state  authority, and common people through his fatwas and fiqh views. The aim of this study was to assess Ebussuud’s biography, his fatwas, the references on his views in Ketaib, and his relations with the clerical and state authority within the framework of Mahmud b. Süleyman el-Kefevi’s book Ketaib. What differentiates Ketaib,  a  work  prepared  by  Ebussuud’s  contemporary,  from  its counterparts is the author’s attempt to provide new information on the life and fatwas of Ebussuud Efendi. First, the information on Ebussuud and his  fatwas  presented  in  Ketaib  was  reviewed.  Second,  the  literature  was  examined to assess whether it included this information and these fatwas, and  the  quality  of  the  accounts  related  to  Ebussuud  was  assessed.  The  conclusion  reached  in  this  paper  is  that  unlike the literature, it is blasphemy for a child to read Quran for the soul of a dead person, and saying “Ahsente” to  those  who  read  the  Quran  leads  to  infidelity.  In  addition,  Ebussuûd  gave  the  fatwas  regarding  Imam  Zufer’s  opinion on nazr and whether zakat is required for the goods in the personal treasure of the Sultan at the request of Crimean Khan Devlet Giray.