Skopos Kuramı Bağlamında Bir Çeviri Eleştirisi Örneği: W. Shakespeare’in A Midsummer Night’s Dream oyununun Bir Yaz Masalı çocuk oyununa dönüşümü
An Example of Translation Criticism considering Skopos Theory: Adaptation of W. Shakespeare’s A Midsummer Night’s Dream into a Children’s Theatre Play Bir Yaz Masalı
Yazar: Pirpir Avan, Yeşim; Özcan, Lale
Dergi: İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi No. 20, 2024
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Adaptation,children’s theatre,children’s theatre translation,scopos,translation criticism ; Çeviri eleştirisi,çocuk tiyatrosu,çocuk tiyatrosu çevirisi,skopos,uyarlama

Çocuk tiyatrosu çevirisi, çocuklar ya da yetişkinler için yazılan tiyatro oyunlarının çocuk okur veya seyirci için erek dile çevrilmesi anlamına gelmektedir. Çocuk tiyatrosu çevirisinin ayrı bir çeviri türü olarak ele alınması, bu çeviri türünün gerekliliklerinin belirlenmesi alana katkı sağlanması açısından önemlidir. Çalışmamızın bütüncesini Shakespeare’in A Midsummer Night’s Dream adlı oyunundan uyarlanan Bir Yaz Masalı (2008) adlı çocuk oyunu, çevirmenin bu oyunun kitap versiyonuna (2021) yazdığı önsöz ve çevirmenle yapılan çevrimiçi görüşme oluşturmaktadır. Söz konusu çocuk oyunu Hans J. Vermeer’in skopos kuramı kapsamında oluşturulan ve Tellioğlu’nun (1996) yüksek lisans tezinde uyguladığı çeviri eleştirisi basamakları doğrultusunda incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda, tiyatrocu-çevirmen Emel Bala’nın oyunda kısa ve yalın cümlelere başvururken didaktik bir dilden kaçındığı, atasözleriyle, deyimlerle, kafiyeli söylemlerle ve şarkılarla şiirsel ve estetik kaygısı yüksek bir dil kullandığı, dilde ve içerikte “çocuk gerçekliği” ve “çocuğa görelik” ilkelerine uyumlu bir eser yarattığı tespit edilmiştir. Yetişkinler için yazılan klasik bir oyunun çocuk oyununa dönüşümünde skoposun da değiştiği, erek kitle olan çocukların gelişimsel özellikleri, ruhsal dünyası ve beklentileri doğrultusunda bir çeviri/uyarlama yapmanın önemi ortaya çıkarılmıştır. Bu alanda yabancı literatürde çok az çalışma bulunduğu tespit edilmiş, yerli literatürde ise herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Makalemizin çocuk tiyatrosu çevirisi alanına katkıda bulunacağına, daha sonra yapılacak çalışmalara öncü olabileceğine inanmaktayız.

Children’s theatre translation can be defined as the translation/adaptation of theatre plays written for adults or children in the source language for children in the target language. This study includes Bir Yaz Masalı, a children’s theatre play, adapted from A Midsummer Night’s Dream by Shakespeare, the preface written by the translator to the book of the play (2021), and an online translator interview. The play is analysed in accordance with the steps of translation criticism built considering Skopos theory by Hans J. Vermeer and applied by Tellioğlu in her master’s thesis. (Tellioğlu, 1996). As a result of the analysis, it is concluded that a theatre practitioner and translator, Emel Bala, establishes relatively short and plain sentences in a nondidactic way and creates musical and poetic language via Turkish proverbs, idioms, rhymes, and lyrics, paying attention to the principles “suitability for children” and “children’s reality” (Şirin, 2016, p. 24). It is significant that translators translate or adapt a theatre play for children in light of children’s developmental features, language development, inner world and expectations. We put forward that this article will contribute to the field of children’s theatre translation, which is unexplored, and inspire further research in the field.