Mütareke Dönemi’nde İttihatçıların Tasfiyesi
Liquidation of Unionists during the Ceasefire Process
Yazar: Can, Ayşegül
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 10 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Second Constitutional Monarchy,Committee of Union and Progress,National Economy,Truce. ; İkinci Meşrutiyet,İttihat ve Terakki Cemiyeti,Milli İktisat,Mütareke.

Birinci Dünya Savaşı’nın yenilgiyle sonuçlanması, İttihat ve Terakki yönetiminin sonunu getirdi. Partinin feshedilmesini, cemiyet liderlerinden önde gelenlerin ülkeyi terk etmesi takip etti. Akabinde İtilaf Devletleri’nin etkisi altındaki İstanbul Hükümeti ile Hürriyet ve İtilaf Fırkasınca, savaş, Sevk ve İskân Kanununa dayalı olarak yapılan Ermeni Tehciri suçlusu olarak Divan-ı Harp Mahkemeleri’nde yargılamalar başlatıldı. İttihatçılar tarafından Birinci Dünya Savaşı sırasında, Kara Kemal’in önderliğinde yürütülen iaşe işlerinden edinilen kârlar ile tesis edilen birçok milli şirket ve banka da soruşturma sürecine dahil edildi. Osmanlı İtibar-ı Milli Bankası başta olmak üzere Anadolu Milli Mahsulat Şirketi, Milli Ekmekçiler Şirketi, Milli Mensucat Şirketi, Kantariye Milli İthalat Şirketi, Milli İktisat Bankası ve Eskişehir Çiftçi Bankası gibi kuruluşlarda yürütülen tahkikatın seyri tasfiyeye yöneldi. Soruşturmaların temelinde yatan neden ise İttihatçıların iaşe işinde yolsuzluk yaparak kazandıkları paraların adı geçen kurumlarda bulunduğu iddiasıydı. Dönemin iktidarı tarafından haksız kazançlarla meydana getirildikleri düşünülen bu kuruluşların, ilk fırsatta soruşturmaya tabi tutulması, aslında İttihatçılara muhalif düşüncelerin uygulamaya geçirilmesiydi. Diğer taraftan bu soruşturmaların altında yatan bir neden de İttihatçıların bu kuruluşlar aracılığıyla Millî Mücadele hareketine destek sağlamasıydı.  Soruşturmalar, Mondros Mütarekesi’nden sonra başlayan İtilaf kuvvetlerinin işgalleriyle aynı seyirde devam etti. Hatta Osmanlı İtibar-ı Milli Bankası gibi İkinci Meşrutiyet döneminin en büyük sermayeli milli kuruluşu, İtilaf kuvvetlerince basılarak, çalışanları tutuklandı. Fakat bu girişimler, Millî Mücadele’nin başarıyla sonuçlanmasıyla birlikte yarıda kaldı. Böylece bahsedilen milli kuruluşlar Cumhuriyet dönemine intikal ederek faaliyetlerini devam ettirdi.

The defeat of the First World War brought the end of the Union and Progress administration.The dissolution of the party was followed by the departure of prominent leaders of the society. Subsequently, the Istanbul Government under the influence of the Allied Powers and the Freedom and Entente Party started trials in the Courts of War as the criminal of the Armenian Deportation based on the Law of War and Relocation and Settlement. Many national companies and banks, which were established by the Unionists during the First World War, with the profits obtained from the catering business led by Kara Kemal, were also included in the investigation process. The course of the investigation, which was carried out in institutions such as the Ottoman Reputation National Bank, the Anatolian National Product Company, the National Bakers Company, the National Textile Company, the Weighage National Import Company, the National Economy Bank and the Eskisehir Farmer's Bank, turned towards liquidation. The underlying reason for the investigations was the allegation that the money earned by the Unionists through corruption in the catering business was found in the aforementioned institutions. The fact that these organizations, which were thought to have been created by the government of the period with unjust gains, were subject to investigation at the first opportunity, in fact, was the implementation of the ideas that were opposed to the Unionists. On the other hand, reason underlying these investigations was that the Unionists supported the National Struggle movement through these organizations.Investigations continued with the invasions of the Entente forces, which started after the Armistice of Mudros. In fact, the biggest national institution of the Second Constitutional Period, such as the Ottoman İtibar-ı Milli Bankası, was raided by the Entente forces and its employees were arrested. However, these attempts were interrupted with the successful conclusion of the National Struggle. Thus, the national organizations mentioned were transferred to the Republican period and continued their activities.