Avrupa’da Dijital Etik, İnsan Hakları Bağlamında Yapay Zekâ ve Algoritmik Ayrımcılık
Digital Ethics, Artificial Intelligence in the Context of Human Rights and Algorithmic Discrimination in Europe
Yazar: Akıncılar Köseoğlu, Nihan; Çetin, Belgin
Dergi: Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Vol. 26 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: European Union ; Avrupa Birliği ; Dijital Etik,Yapay Zeka,İnsan Hakları,Algoritmik Ayrımcılık,Robot Hakimler,Avrupa ; Digital Ethics,Artificial Intelligence,Human Rights,Algorithmic Discrimination,Robot Judges,Europe

Makale, Yapay Zekâ (YZ) kaynaklı insan hakları ihlallerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. YZ kullanımının etik çerçeve içinde gerçekleşmediği durumlarda insan hakları ihlallerinin ortaya çıktığını/çıkacağını iddia eden bu makale, önce YZ etiği ve dijital etik kavramlarının üzerinde durmaktadır. Makalenin kapsamı gereği, YZ etiğini meydana getiren Avrupa’da YZ ve insan hakları konulu yasal düzenlemeler temel alınmakta; ayrıca hakime/avukata ve bireylere yardımcı olan YZ uygulamalarından kısaca bahsedilerek, Avrupa’daki robot hakim uygulamalarına odaklanılmaktadır. Dolayısıyla makalenin sınırlılığı kapsamında, dijital etik ve YZ etiğinden bahsedildikten sonra, insan hakları bağlamında yapay zekâ kullanımı, başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere, OECD ve Avrupa Konseyi’nin hazırladığı yasal düzenlemeler, yapay zekâdan kaynaklanan insan hakları ihlalleri, yapay zekâ uygulamalarının ayrımcılık yasağı üzerindeki etkileri ve yeni bir ayrımcılık türü olarak algoritmik ayrımcılık konularına değinilmektedir. Türkiye’deki akademik çalışmalara bakıldığında, algoritmik ayrımcılık konulu henüz yeterli çalışma bulunmadığından, makalenin sunacağı akademik katkı yenilikçi olacaktır. Bu konuda -özellikle son birkaç yılda azımsanmayacak sayıda- Türkçe yayınlanmış diğer çalışmalar incelendiğinde, sanal mahkemeler, hakime/avukata ya da bireylere yardımcı olan yapay zekâ ve robot hakim yapay zekâ uygulamalarının tüm dünya genelindeki örneklerinin ele alındığı görülmektedir. Bu çalışmanın özgün değeri, YZ kaynaklı insan hakları ihlallerini önlemek için Avrupa’da YZ etiğinin oluşturulma sürecine odaklanmasındadır. Sonuç olarak, Avrupa’da YZ etik kurallarının oluşturulması, yaygınlaştırılması ve uygulanması süreci tamamlanmadıkça YZ kaynaklı insan hakları ihlallerinin devam edeceği kanısına varılmaktadır.

This article aims to reveal human rights violations caused by Artificial Intelligence (AI). Claiming that human rights violations occur/will occur when the use of AI is not carried out within an ethical framework, this article first focuses on the concepts of AI ethics and digital ethics. Due to the scope of the article, the legislations on AI and human rights in Europe that create AI ethics are taken as basis; Additionally, AI applications that assist judges/lawyers and individuals are briefly mentioned, focusing on robot judge applications in Europe. Therefore, within the scope of the limitation of the article, after mentioning digital ethics and AI ethics, the use of artificial intelligence in the context of human rights, legislations prepared by the European Union, OECD and the Council of Europe, human rights violations caused by artificial intelligence, the effects of artificial intelligence applications on the prohibition of discrimination. and algorithmic discrimination as a new type of discrimination are touched upon. Considering the academic studies in Turkey, the academic contribution of the article will be innovative, as there are not yet sufficient studies on algorithmic discrimination. When other studies published in Turkish on this subject - especially in the last few years - are examined, it can be seen that examples of virtual courts, artificial intelligence that assists judges/lawyers or individuals, and robot judge artificial intelligence applications all over the world are discussed. The unique value of this study is that it focuses on the process of establishing AI ethics in Europe to prevent AI-related human rights violations. As a result, it is concluded that AI-related human rights violations will continue unless the process of establishing, disseminating and implementing AI ethical rules in Europe is completed.