AFRODİSİAS SULAK ALANINDA PALEOCOĞRAFYA ARAŞTIRMALARI VE JEOARKEOLOJİK DEĞERLENDİRMELER
Paleogeographical Research and Geoarchaeological Interpretations On the  Aphrodisias Wetland Area
Yazar: Kayan, İlhan; Öner, Ertuğ; Doğan, Mehmet; İlhan, Rifat
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Aphrodisias,Geyre,Karacasu,paleogeography,geoarchaeology ; Afrodisias,Geyre,Karacasu,Paleocoğrafya,Jeoarkeoloji

Afrodisias antik kenti Karacasutektonik oluğu (graben) içinde, Akdağ dağ eteği düzlüğünde yer alır. Düzlük,Neojen’de oluk tabanını kaplayan karasal birikintiler (alüvyon yelpazeleri vegöller) üzerinde oluşmuş, sonrasında Karacasu çayı (Dandalaz) ve kolları ileyarılarak plato niteliği kazanmıştır. Bu özellikler yüzey altında yaygın birtaban suyunun bulunmasına uygun değildir. Buna rağmen Afrodisias günümüzdeyüzeye kadar ulaşan ve çukur yerlerde biriken su varlığına sahiptir. Bu sulartektonik-karstik süreçlerle oluşan ve günümüzde çıkış yerleri alüvyal-kolüvyalörtü altında kalmış olan, kuzeydoğudaki kaynaklardan gelmektedir. Bu çalışma,kaynak sularının coğrafi çevrenin fiziksel özellikleri ve tarih öncesiçağlardan beri süren yerleşme ve kültürel gelişme üzerindeki etkilerininaraştırılması amacıyla yapılmıştır. Bunun için Afrodisias kent alanındagerçekleştirilen 15 çakma-delgi sondajdan sağlanan sedimanların fiziksel vepaleontolojik özellikleri incelenmiş, kronolojik verilerden yararlanılmıştır.Sulak alan sedimanlarının en derin kesimi Roma çağının Güney Agora havuzuçevresinde 13 m kadar kalınlığa eriştiği belirlenmiştir. Burada sulak alansedimanlarının biriktiği çukurluğun morfolojisi ve biriken sedimanlarınniteliği bakımından üç stratigrafik birim ayırmak mümkün olmuştur. Bunlardanikinci birimin üst seviyesi, 14C analizlerine göre 40 bin yılöncelere tarihlenmiştir. Buna güre sulak alanın oluşumu Holosen öncelerineuzanmaktadır. Çevrede bilinen en eski yerleşme tarihi ise 5000 yıl öncelere(Geç Tunç-Kalkolitik çağlar) aittir. Bu yerleşmelerin su varlığı ile ilişkisikuşkusuzdur.  Helenistik ve Romaçağlarında gelişen kent yerleşmesinde de su varlığı önemli bir unsur olmuştur.Su kenarında kutsal alan olarak başlayan kentleşme, hamam ve agora havuzu gibimimari yapılarla değer kazanmıştır. Günümüzde kent kalıntıları arasında birikensular arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmaları için sorun oluşturmaktadır. Budurumu bir sorun olarak görmek ve suları doğrudan drene etmeyi düşünmek yerine,su varlığını restorasyon planlamalarına dahil etmenin, su yapılarında yenidenkullanarak onları canlandırmanın ilginç olacağını düşünüyor ve böyle biruygulamayı öneriyoruz.

The ancient city of Aphrodisias is located in the Karacasu tectonic trough (graben), on the foot-plain of the Akdağ mountain range. The plain was formed on the terrestrial deposits (alluvial fans and lakes) covering the bottom of the graben in the Neogene, and then changed into a plateau by incision of the Karacasu River (Dandalaz) and its tributaries. These properties are not suitable for the presence of a widespread ground water table under the surface. However, Aphrodisias has plenty of water, which reaches to the surface and accumulates in the pits.  These waters came out from springs which are originated from tectonic-karstic processes and now covered by alluvial-colluvial surface deposits, to the northwest of the area. This study is carried out to investigate the effects of the water on the development of physical characteristics of geographical environment, and settlement and cultural development since the prehistoric times. For this purpose, physical and paleontological properties of the sediments obtained from 15 percussion drillings in the Afrodisias city area were investigated and chronological data were used. The deepest part of the wetland sediments reaches a thickness of up to 13 m in the South Agora Pool of the Roman period. Here, it was possible to separate three stratigraphic units in terms of the morphology of the depression, where the wetland sediments were deposited, and the characteristics of the sediments. The upper level of the second unit was dated 40,000 years ago, according to 14C analysis. Thus, the formation of the wetland dates back to the pre-Holocene times. The oldest known settlement time goes back to 5000 years ago (Late Bronze -Chalcolithic periods). These settlements are undoubtedly related to the presence of water. The water also was an important factor in the development of the Hellenistic and Roman cities. Urbanization started as a sanctuary near the water and gained value with architectural structures such as bath and agora pool. Today, water accumulated among the remains of the city is a problem for archaeological excavation and restoration works. Instead of considering this situation as a problem and thinking of draining the water directly, we think it would be interesting to include water presence in restoration planning and re-use them in water structures, and we recommend such an application.