Abdülhak Hâmid Tarhan’ın Makber Adlı Eserinde Kayıp ve Yas
Grief and Mourning in Abdülhak Hâmid Tarhan’s Makber
Yazar: Safi, İhsan; Tunç, Saliha
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 33, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Tanzimat Şiiri,Abdülhak Hamid Tarhan,Makber,Psikanaliz,Kayıp,Yas. ; Tanzimat poetry,Abdülhak Hamid Tarhan,Makber,Psychoanalysis,loss,mourning.

Yas sevilen varlığın veya imgenin yitirilmesi sonucunda yaşanan acıya karşı ruhsallıkta gelişen insani tepki biçimidir. Sevilenin ölümünün kabullenilmesi, yas deneyiminin farklı aşamalarından geçmeyi zorunlu kılar zira, kaybın kabullenilmesi ve gerçekliğe dönüş ancak yas çalışması ile mümkündür. Yas süreci egonun yitirilen sevgi nesnesinden ayrılmaya karşı direnç göstermesi, yitirilenin imgesinin hatırlamalarla canlandırılışı, ölüye kavuşma veya onunla bütünleşme arzusu, arayış, bekleyiş, öfke ve nihayetinde yaşama tekrar adapte oluşu içerir. Kaybın kabullenilmesi ve gerçekliğe dönüş ise yitirilenin hafızada yeniden konumlandırılmasını ve yeni bir sevgi nesnesine bağlanmaya hazır hâle gelinmesini sağlar. Abdülhak Hâmid Tarhan’ın ölen eşi Fatma Hanım’ın ardından kaleme aldığı eseri Makber’de şair öznenin acısını içselleştirme süreci kaybı özleme, arama, öfke, isyan ve kabullenme aşamalarıyla yansıtılır. Ölü eşin imgesini sanat aracılığıyla ölümsüz kılıp ona bir vücut verme çabasıyla kaybı simgeleştirir. Ölüye ve mezara kendilerinde içkin bulunan değerlerin üstünde, yüce bir anlam kazandırır. Makber’de ölüm ve ölü bağlamında yapılan çalışmalarda kaybın şiire yansımaları psikanalitik açıdan yas çalışması süreci bağlamında değerlendirilmemiştir. Bu çalışmada ise Makber’de ölümün şair öznenin ruh dünyasına etkileri ve yas deneyiminin görünümleri söz konusu kuramsal yaklaşımla ele alınmaktadır.

Mourning is a psychological response that arises as a reaction to pain caused by the loss of a loved one or an idealized image. The acceptance of a loved one’s death necessitates the passage through various stages of the mourning experience, as the acknowledgment of loss and the return to reality become possible only through the work of mourning. The mourning process involves the ego’s struggle to detach from the lost loved one, the revival of their image through memory, the longing for reunion, and eventual adaptation to life. Accepting the loss and returning to reality allow the lost figure to be redefined in memory and open the way for new emotional attachments. In Abdülhak Hâmid Tarhan’s Makber, written after the death of his wife Fatma Hanım, the poet’s process of internalizing grief is reflected through the stages of longing, searching, anger, rebellion, and acceptance. Through the effort to immortalize the image of his deceased wife and give her a new form through art, he transforms the experience of loss into a symbolic expression. He attributes to the dead and the grave an exalted meaning that transcends their inherent value. In studies on Makber that focus on death and the deceased, the reflections of loss in the poem have not been examined within the framework of the psychoanalytic concept of the work of mourning. This study, however, explores the influence of death on the poet’s inner world and the manifestations of the mourning experience in Makber through this theoretical framework.