Çok Kültürlü Bağlamda (Kuzey Makedonya’da) Yer Adları
Place Names in Multicultural Contexts (in Northern Macedonia)
Yazar: Adiloğlu Eklemezler, Selda
Dergi: Erdem No. 84, 2022
Anahtar kelimeler: Multicultural, Intercultural and Cross-Cultural Studies ; Çok Kültürlü ve Kültürlerarası Çalışmalar ; Place names,Multi-lingual toponyms,Turkish place names,Ethnic groups,Turks in North Macedonia ; Yer adları,Çok-dilli toponimiler,Türkçe yer adları,Etnik gruplar,Kuzey Makedonya Türkleri

Kuzey Makedonya, çok kültürlü -Makedonlar, Arnavutlar ve Türkler gibi- toplum yapısına bağlı olarak yer adlarında çok dilli çeşitlenmelere sahiptir. Makedonca dilindeki karşılığı Skopje olan başkentin, ayrıca Türkçe Üsküp ve Arnavutça Shkup olmak üzere iki dilde telaffuzu bulunmaktadır. Öteki telaffuzlar yasaklı olmamakla birlikte ülke yönetimi, Makedonca olanında ısrarcıdır. Ancak dönem dönem yer adlarında (toponomide) Arnavutça versiyonların kullanımına dair ısrarlı talep ve baskılara da rastlanmaktadır. Kuzey Makedonya her ne kadar Makedonca dilini dolayısıyla tek dilli toponimiyi tercih etse de siyasi endişelere bağlı olarak, esnekliğe dönük bir takım yasal düzenlemelere gitmiştir. Yapılan düzenlemeler, Makedon halkını o denli huzursuz etmiştir ki, bu değişikliği kültürel mirasa karşı inkâr edilemez şiddet, yarı insani ilkelere dayalı yeni bir dünya inşa etme girişimi olarak tanımlayanlar olmuştur. Diğer taraftan bu durum, değişikliğe vesile olan Arnavutları daha da güdülemiştir. Son yıllarda, Kuzey Makedonya’daki azınlık gruplar -Arnavutlar, Boşnaklar, Türkler gibi- arasında yönetsel ve ekonomik düzeyde yetki talep edip alabilenler yine Arnavutlardır. Ülkenin ikinci büyük etnik azınlığı durumunda olan Türklerin ise, diğer etnik azınlıklarla birlikte Arnavut topluluğunun artan görünürlüğünün gölgesinde kaldıkları iddia edilebilir. Bu durum o denli belirgindir ki, bölge Türklerine dair yapılan akademik çalışmalar ve çıkarımlarda onlar, azınlığın azınlığı olarak tanımlanmaktadır. Bu noktada çalışmanın temel gayesi, çok etnikli toplum yapısına sahip Kuzey Makedonya’nın mevcut durumuna ışık tutmak, bunu yaparken de ülkenin toponimi (yer adları) mevzusuna olan yaklaşımını irdeleyebilmektedir. Yapılan saha araştırmaları, gözlem ve akademik minvaldeki taramalar, Kuzey Makedonya’nın önemli oranda Türk nüfusuna sahip olduğunu ve ülkenin muhtelif yerleşim yerlerinde çok sayıda Türkçe yer adının bulunduğunu göstermektedir. Bilhassa ülkenin güneydoğu yakasında Türkçe köy ve kasaba adlarına sıkça rastlandığı anlaşılır. Büyükçe bir kısmı nüfussuzlaşmış durumda olsa dahi, hâlen Başıbos, Çalıklı, Dedeli, Pırnalı, Alikoç, Kocalı, Süpürge gibi Türkçe yer adlarıyla anılan pek çok yerleşim biriminde Türkler ve Yörükler yaşamaktadır. Bu aynı zamanda bölgedeki Türk nüfusunun hem mevcudiyetini hem de tarihsel anlamdaki sürekliliğini ortaya koyması açısından önemli bir göstergedir. Çalışma, Türkçe yer adlarının çok sayıda olmasına rağmen, Kuzey Makedonya özelinde Türkçe toponimiyle ilgili kapsamlı bir akademik çalışmanın ve bu konuyla ilgili bir farkındalığın bulunmadığını, Türk topluluğu gibi Türkçe toponimisinin de göz ardı edildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

North Macedonia has multilingual variations in place names due toits multi-ethnic society structure, including Macedonians, Albaniansand Turks. The capital city, Skopje in Macedonian, has two other pronunciation,Üsküp in Turkish and Shkup in Albanian. Although notbanned, the country’s administration insists on the Macedonian version.However, from time to time, there are also persistent demandsand pressures to use the Albanian version in place names (toponymy).Although it prefers the Macedonian language and thus monolingualtoponymy, North Macedonia has made a number of legislative arrangementsfor flexibility due to political concerns. The changes have sounsettled the Macedonian people that some have described them asundeniable violence against cultural heritage and an attempt to build anew world based on quasi-human principles. On the contrary, this hasfurther motivated the Albanians who were instrumental in the change.In recent years, among the minority groups in North Macedonia(Albanians, Bosnians, Turks, etc.), it is the Albanians who have beenable to demand and receive administrative and economic authority.It can be argued that the Turks, the second largest ethnic minority inthe country along with other ethnic minorities, have been overshadowedby the increasing visibility of the Albanian community. This isso evident that in academic studies and inferences on the Turks of theregion, they are defined as the minority of the minority. At this point,the main purpose of this study is to shed light on the current situationin North Macedonia, which has a multi-ethnic social structure, and indoing so, to examine the country’s approach to the issue of toponymy(place names).Field researches, observations and academic researches show thatthere is a significant Turkish population in North Macedonia andthat many Turkish place names are found in various settlements ofthe country. Especially in the southeastern part of the country, it isunderstood that Turkish village and town names are frequently encountered.Turks and Yoruks still live in many settlements with Turkishplace names such as Başıbos, Çalıklı, Dedeli, Pırnalı, Alikoç, Kocalı,Süpürge, even though most of them are depopulated. This is also animportant indicator in terms of revealing both the existence and historicalcontinuity of the Turkish population in the region. The studyaims to reveal that despite the large number of Turkish place names,there is no comprehensive academic study and awareness of Turkishtoponymy in North Macedonia, and that Turkish toponymy, like theTurkish community, has been ignored.