Klasik Türk Edebiyatında İzleri Görülen Marjinal Bir Edip: Ebû Nüvâs
A Marginal Literary Man Traces of in Classical Turkish Literature: Abū Nuwās
Yazar: Uz, Emin
Dergi: Bilimname No. 47, 2022
Anahtar kelimeler: Turkish Islamic literature,Arabic Literature,Abū Nuwās,Zātī,Surūrī ; Türk Edebiyatı,Arap Edebiyatı,Ebû Nüvâs,Zâtî,Surûrî

Klasik Arap edebiyatının hemen her alanında yetkinlik kazanmış edip Ebû Nüvâs (öl. 198/813 [?]), edebiyatta yenilikçi hareketin önemli temsilcilerindendir. Özellikle mücûn (müstehcen), hamriyyât (şarap) ve mizaha yönelik kitâbî ve şifâhî ürünler ortaya koymuştur. Ayrıca İslâmî ilimler alanında da kendisini yetiştirmiş marjinal bir kişiliktir. Ebû Nüvâs bütün özellikleriyle yaşadığı dönemin ruhunu temsil etmektedir. O, aktardığı farklı tema ve tipolojileri konu alan her hikâyenin birincil ya da ikincil karakteri durumundadır. Sivridilli ve kalıba sığmaz kişiliği hem itikâdî hem de siyasî birtakım ithamlara maruz kalmasına sebep olmuştur. Yaşadığı döneme kadarki şiir geleneğine eleştirilerde bulunan şair, bu üslubun değişmesi gerektiği noktasında ısrarcı tavrını hayatı boyunca sürdürmüştür. Hafifmeşrepliği ile adından sıkça bahsettiren şairin sadece üslup değil lafız ve manalarda da değişikliklere gidilmesi konusunda şiir eleştirileri kaynaklarda sıkça yer almaktadır. Osmanlı Dönemi’nde edebî dil olarak Farsça’nın kullanımı ve üçlü bir etkileşim içerisinde Arap-Fars-Türk edebiyatlarının literatür paylaşımı sadece müsbet temalarda değil mücûn gibi menfi içeriklerde de kendisini göstermiştir. Bu ekol temsilcisinin Ebû Nüvâs olduğu dikkate alındığında ise Türk edebiyatının söz konusu şairden etkilenmemiş olması düşünülemez. Zira Zâtî ve Sürûrî gibi dönemin marjinalleri Ebû Nüvâs’ın üslubunu kullandıkları gibi kendisinden iktibaslarda da bulunmuşlardır. Bu araştırmada Arap ve Türk edebiyatları arası mukaren bir değerlendirme yapılacak olup Ebû Nüvâs’ın bu etkileşimdeki rolü değerlendirilecektir. Söz konusu iki edebiyatın seçkin örnekleri çerçevesinde şairin edebî kişiliği, itikadi yapısı ve maruz kaldığı ithamlar ilgili literatürler mümkün olduğunca taramaya tabi tutularak ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Abū Nuwās (d. 198/813 [?]), who gained competence in almost every field of classical Ara-bic literature, is one of the important representatives of the innovative movement in literature. In particular, he produced literary and oral products for mucûn (obscene), hamriyyat (wine) and humor. He is also a strange personality who has trained himself in the field of Islamic sciences. Abū Nuwās represents the spirit of the period in which he lived, with all his shortcomings and features. He is the primary or secondary character of every story about the different themes and typologies he conveys. His sharp-tongued and out-of-the-box personality made him to be accu-sed for both creed and politics. The poet, who criticized the tradition of poetry until the time he lived, continued to insist that this style should be changed throughout his life. The idea of ma-king changes not only in the style but also in the words and meanings, who is frequently mentio-ned with his fribble personality, is frequently included in poetry criticism sources. The use of Persian as a literary language in the Ottoman period and the literature sharing of Arab-Persian-Turkish literatures in a triple interaction showed itself not only in positive themes but also in negative contents such as mucûn. Considering that the representative of this ecole is Abū Nuwās, it is unthinkable that Turkish literature was not influenced by the poet in question. So much so that the marginals of the period such as Zâtî and Sürûrî used the style of Abu Nuvas and also quoted him. This research will try to draw a profile of Abū Nuwās in minds, based on the narra-tions and rumors about him rather than the poems of Abu Nuwas. Because, even if the subject is negative, the art presented is remarkable in terms of both classical Arabic literature and Turkish literature. In this research, a mutual evaluation will be made between Arabic and Turkish litera-tures and the role of Abū Nuwās in this interaction will be evaluated. Within the framework of the outstanding examples of these two literatures, the poet's literary personality, his doctrinal structure and the accusations he has been subjected to will be tried to be revealed by subjecting the relevant literature to a serious review.