BİR EĞİTİM MATERYALİ OLARAK ÇOCUK EDEBİYATINDA ŞİDDET DİLİ FARKINDALIĞININ İNCELENMESİ
INVESTIGATION OF LANGUAGE OF VIOLENCE AWARENESS IN CHILDREN'S LITERATURE AS AN EDUCATIONAL MATERIAL
Yazar: Kayıran, Derya; Avcı, Alperen
Dergi: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 22 No. 87, 2022
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education ; Alan Eğitimleri ; Çocuk edebiyatı,Şiddet,Çocuk gelişimi,Eğitim,Eğitim materyali ; Çocuk edebiyatı,Şiddet,Çocuk gelişimi,Eğitim,Eğitim materyali

Çocuk edebiyatı, bireyin bebekliğinden başlayarak yetişkinliğine varan süreçte okuyabileceği ve dikkatini çekecek konuların yer aldığı edebiyat türüdür. Bir çocuk edebiyatı eserinin oluşturulmasında en temel nokta çocuğun dikkatinin nasıl çekileceğinin bilinmesi ile başlar ve çocuğa uygunluk ile devam eder. Çocuğa uygunluk kavramı, çocuğun gelişim alanlarını destekleyecek nitelik taşıması olarak adlandırılır. Okulöncesinde çocuk edebiyatının bir tür eğitim materyali olarak kullanıldığı göz önünde bulundurulursa çocuğa uygunluk çocuk edebiyatında çok önemli bir gerekliliktir. Özellikle son yıllarda çocuk edebiyatı içeriğinde yer alan kitaplar, süreli yayınlar ve çizgi filmlerin çoğunda çocuğa yönelik ilkesinin göz ardı edildiği ve şiddet içerikli unsurların ön plana çıktığı görülmektedir. Çocuklar için hazırlanan çizgi filmler, oyunlar vb. görsellerin büyük bir çoğunluğunda olaylar kaynağını şiddetten almakta; şiddet sorun çözmenin yöntemlerinden biri şeklinde sunulmaktadır. Çocuğa uygunluk ilkesinin göz ardı edildiği bu eserlerin çocuğun yaşamında yadırganamayacak izler bırakacağı bilinmektedir. Çocuğun şiddet içerikli çocuk edebiyatı eserleri ile karşılaşmaması başta bu konuya dikkat eden ebeveynler ve çocuk edebiyatında şiddet dili farkındalıkları yüksek çocuk gelişimi alanındaki uzmanların ve okul öncesi eğitimcilerin aracılığıyla olacaktır. Bu açıdan çalışmanın amacı önlisans çocuk gelişimi öğrencilerinin çocuk edebiyatında şiddet diline yönelik farkındalıklarını incelemektir. Çalışmada veri toplama aracı olarak Turan ve Gerez Taşgın (2018) tarafından geliştirilen Çocuk Edebiyatında “Şiddet Dili” Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Çalışma Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan bir üniversiteye bağlı MYO’nda öğrenimlerine devam eden çocuk gelişimi öğrencileri ile yürütülmüştür. Çalışmaya 95 kız, 11 erkek öğrenci katılım sağlarken 1. sınıf düzeyinde 63 öğrenci 2. sınıf düzeyinde ise 43 öğrenci çalışmaya dahil olmuştur. Öğrencilerin çocuk edebiyatında şiddet diline yönelik farkındalık düzeyleri ile cinsiyet ve sınıf düzeyine göre farkındalıklarında bir farklılaşma olup olmadığına yönelik tablolar bulgular kısmında verilmiştir.

Çocuk edebiyatı, bireyin bebekliğinden başlayarak yetişkinliğine varan süreçte okuyabileceği ve dikkatini çekecek konuların yer aldığı edebiyat türüdür. Bir çocuk edebiyatı eserinin oluşturulmasında en temel nokta çocuğun dikkatinin nasıl çekileceğinin bilinmesi ile başlar ve çocuğa uygunluk ile devam eder. Çocuğa uygunluk kavramı, çocuğun gelişim alanlarını destekleyecek nitelik taşıması olarak adlandırılır. Okulöncesinde çocuk edebiyatının bir tür eğitim materyali olarak kullanıldığı göz önünde bulundurulursa çocuğa uygunluk çocuk edebiyatında çok önemli bir gerekliliktir. Özellikle son yıllarda çocuk edebiyatı içeriğinde yer alan kitaplar, süreli yayınlar ve çizgi filmlerin çoğunda çocuğa yönelik ilkesinin göz ardı edildiği ve şiddet içerikli unsurların ön plana çıktığı görülmektedir. Çocuklar için hazırlanan çizgi filmler, oyunlar vb. görsellerin büyük bir çoğunluğunda olaylar kaynağını şiddetten almakta; şiddet sorun çözmenin yöntemlerinden biri şeklinde sunulmaktadır. Çocuğa uygunluk ilkesinin göz ardı edildiği bu eserlerin çocuğun yaşamında yadırganamayacak izler bırakacağı bilinmektedir. Çocuğun şiddet içerikli çocuk edebiyatı eserleri ile karşılaşmaması başta bu konuya dikkat eden ebeveynler ve çocuk edebiyatında şiddet dili farkındalıkları yüksek çocuk gelişimi alanındaki uzmanların ve okul öncesi eğitimcilerin aracılığıyla olacaktır. Bu açıdan çalışmanın amacı önlisans çocuk gelişimi öğrencilerinin çocuk edebiyatında şiddet diline yönelik farkındalıklarını incelemektir. Çalışmada veri toplama aracı olarak Turan ve Gerez Taşgın (2018) tarafından geliştirilen Çocuk Edebiyatında “Şiddet Dili” Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Çalışma Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan bir üniversiteye bağlı MYO’nda öğrenimlerine devam eden çocuk gelişimi öğrencileri ile yürütülmüştür. Çalışmaya 95 kız, 11 erkek öğrenci katılım sağlarken 1. sınıf düzeyinde 63 öğrenci 2. sınıf düzeyinde ise 43 öğrenci çalışmaya dahil olmuştur. Öğrencilerin çocuk edebiyatında şiddet diline yönelik farkındalık düzeyleri ile cinsiyet ve sınıf düzeyine göre farkındalıklarında bir farklılaşma olup olmadığına yönelik tablolar bulgular kısmında verilmiştir.