Aksu Deresi (Borçka/Artvin) Alt Havzalarında Sel ve Taşkın Potansiyelinin Havza Morfometrisi Açısından Belirlenmesi
Determination of Flood and Flash Flood Potential in the Aksu Stream (Borçka/Artvin) Sub‑Basins Based on Basin Morphometry
Yazar: Öz, Turgay
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Natural Hazards ; Doğal Afetler ; Hydrology (Other) ; Hidroloji (Diğer) ; Geographic Information Systems (GIS),Flood,Morphometric Analysis,River Basin ; Coğrafi Bilgi Sistemleri,Sel ve Taşkın,Morfometrik Analiz,Akarsu Havzası

Bu çalışma, kaynağını Karçal dağlarından alarak Çoruh Nehrine dökülen Aksu (Deviskel) Deresi’ne ait 7 alt havzanın sel ve taşkın potansiyelini morfometrik analiz yöntemiyle belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) kullanılarak morfometrik analiz yöntemi ile alt havzaların temel özellikleri; geometrik, çizgisel, alansal ve rölyef morfometrik parametreleri hesaplanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda sel/taşkın riski analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, yüksek eğim, büyük rölyef farkı, yoğun akarsu ağı ve yüksek drenaj yoğunluğu gibi unsurların sel ve taşkın riskinin oluşumunda belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Bu doğrultuda, Çermik Dere alt havzası en yüksek taşkın riski taşıyan bölge olarak belirlenmiştir. Bibyat, Dilber, Otingo ve Büyükdere havzaları ise taşkın riskinin orta düzeyde olduğu alanlar olarak sınıflandırılmış; eğimi daha düşük ve drenaj yapısı daha az gelişmiş olan Değirmen Dere ve Orta Dere havzaları ise düşük riskli alanlar içerisinde yer almıştır. Çalışma sonuçları, morfometrik analizlerin sel ve taşkın potansiyelinin belirlenmesi açısından önemli bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle morfometrik analizler, taşkın riski değerlendirmelerinde ön analiz aracı olarak değerli bilgiler sağlamaktadır. Bu çalışmada kullanılan morfometrik analizler; su kaynakları yönetimi, sel ve taşkın risk analizi, erozyon ve sediment kontrolü, alt yapı çalışmaları gibi kullanım alanları ile uygulamaya yönelik alanlara katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu çalışma farklı bölgelerde gerçekleştirilecek sel ve taşkın riski belirleme araştırmaları için de örnek niteliği taşımaktadır.

This study aims to determine the flood and flash flood potential of seven sub-basins belonging to the Aksu (Deviskel) Stream, which originates from the Karçal Mountains and flows into the Çoruh River, through morphometric analysis. Using Geographic Information Systems (GIS) and Digital Elevation Models (DEM), fundamental morphometric parameters including geometric, linear, areal, and relief morphometric characteristics of the sub-basins were calculated, and flood risk was analyzed based on these parameters. The findings indicate that factors such as steep slopes, significant relief differences, dense stream networks, and high drainage density play a decisive role in the formation of flood and flash flood risks. Accordingly, the Çermik Dere sub-basin was identified as the area with the highest flood risk. The Bibyat, Dilber, Otingo, and Büyükdere sub-basins were classified as medium-risk zones, while the Değirmen Dere and Orta Dere sub-basins with lower slopes and less developed drainage structures were categorized as low risk areas. The results demonstrate that morphometric analysis is a valuable method for determining flood and flash flood potential. As such, morphometric analyses provide important preliminary information for flood risk assessments. The morphometric methods applied in this study contribute to practical fields such as water resource management, flood and flash flood risk analysis, erosion and sediment control, and infrastructure planning. Furthermore, this study serves as a reference for similar flood risk assessment studies in different regions.