Kuru İncir Zararlısı Carpophilus hemipterus (L.) (Coleoptera: Nitidulidae)’un Değişik Yaşlı Pupalarına Fosfin Gazının Etkisi
Kuru İncir Zararlısı Carpophilus hemipterus (L.) (Coleoptera: Nitidulidae)’un Değişik Yaşlı Pupalarına Fosfin Gazının Etkisi
Yazar: Tütüncü, Şule; Emekçi, Mevlüt
Dergi: Journal of Agricultural Sciences, Vol. 20 No. 4, 2014
Anahtar kelimeler: Dried fruit beetle; Phosphine; Pupae; LT values; Exposure periods ; Ekşilik böceği, Fosfin, Pupa, LT değerleri, Uygulama süresi

Bu çalışmada Türkiye’nin kuru incir sektöründe metil bromit alternatifi olarak fosfin gazının etkinliği laboratuvar koşullarında araştırılmıştır. Bu amaçla 15, 20, 25 oC sıcaklık ve % 75 orantılı nem koşullarında Carpophilus hemipterus’un 0-24, 24-48 ve 48-72 saat yaşlı pupalarına 2-24 saat arasında değişen sürelerde 200 ppm fosfin gazı uygulanmıştır. Uygulama 500 mL hacimli gaz yıkama şişelerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonunda elde edilen veriler probit analizine tabi tutularak LT50 değerleri hesaplanmıştır. En yüksek LT50 değeri yaklaşık 12 saat olarak 15 oC sıcaklıkta 0-24 saat yaşlı pupada tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda her 3 sıcaklıkta 0-24 saat yaşlı pupanın diğer pupalara göre daha dayanıklı olduğu tespit edilmiştir. Sıcaklık artışı mutlak ölüm için gereken süreyi kısaltmıştır. Elde edilen sonuçlar fosfin gazının kuru incir sektöründe etkili olarak kullanımına ilişkin uygulama rehberi  geliştirilmesine yönelik önemli bilgiler içermektedir.

The efficacy of phosphine gas as an alternative to methyl bromide for the dried fig production in Turkey was evaluated under laboratory conditions. For this purpose, 0-24, 24-48 and 48-72 h old pupae of Carpophilus hemipterus were exposed to 200 ppm phosphine at 15, 20, 25 o C and 75% r.h. for 2-24 h of exposure periods. Phosphine treatments were performed in gas washing bottles of 500 mL-volume. The mortality rates for different exposure periods were subjected to probit analysis, and LT values were calculated. The highest LTvalue was recorded as to be 12 hours on 0-24 h-old1. GirişÜlkemizde yaş ve kuru incirlerin önemli bir zararlısı olan Carpophilus hemipterus incir dışında birçok kurutulmuş meyvede zarar yapabilmektedir. Türkiye, dünya kuru incir üretiminin % 53’ünü ve dünya ihracatının % 63’ünü karşılaması ile dünya incir sektöründe ilk sırada yer almaktadır (İBP 2014). 2014 yılı verilerine göre 2012-2013 sezonu Türkiye kuru incir ihracatı 60.700 ton olarak gerçekleşmiş ve karşılığında 190 milyon ABD Doları döviz girdisi sağlanmıştır (EİB 2014). Böylesine önemli girdisi olan ürünlerde bulaşmalardan kaynaklanan geri dönüşleri ortadan kaldırmak için etkili mücadele stratejileri geliştirmek önemlidir. Bu bağlamda ülkemizde uygulanan ve üzerinde çalışılan alternatif mücadele yöntemleri arasında yüksek CO , yüksek basınç + CO, düşük sıcaklıklarda depolama, şoklama (düşük sıcaklık uygulaması) ve fosfin kullanımı sayılabilir (Emekci & Ferizli 2000). Depolanmış ürünlerde böcek bulaşmalarını hızlı bir şekilde ortadan kaldırmada en etkili yöntemlerden biri fümigasyondur. Sızdırmazlığın sağlandığı varsayılan ortamlarda dahi fümigasyon uygulamalarının başarısı doz, uygulama süresi, sıcaklık, orantılı nem, biyolojik evre ve yaşı gibi diğer bir dizi faktöre bağlı olmaktadır. Böceklerin fümigantlara karşı tepkileri böcek türü ve biyolojik evrelerine bağlı olarak önemli değişiklikler göstermekte ve bu durum doz tavsiyelerini çok karmaşık hale getirmektedir. Kurutulmuş incir fümigasyonunda amaç en düşük dozda ve en kısa fümigasyon süresinde mutlak ölüme ulaşmaktır. Bu amaca en uygun fümigant olarak ülkemizde Montreal Protokolü uyarınca 2007 yılında yasaklanıncaya kadar metil bromit kullanılmakta idi (Ferizli & Emekci 2010). 1930’lardan günümüze kadar tüm dünyada çok değişik ürün gruplarında yaygın olarak kullanılan fumigantlardan biri olan fosfin, metil bromitin yasaklanmasının ardından alternatif bir fümigant olarak kuru incirlerde ülkemizde de kullanılmaya başlamıştır (Ferizli & Emekci 2010). Fosfin kullanımı kolay, ucuz, kalıntısı az olan ve yaygın olarak benimsenmiş bir fümiganttır (Collins et al 2005). Kuru incir zararlılarının fosfin gazına karşı gösterdikleri letal tepkilerin zararlıların türü, biyolojik evresi ve yaşı ile ortam sıcaklığı ve uygulama süresi bakımından ayrıntılı olarak aydınlatılması önemlidir. Dolayısıyla bu araştırmada kuru incirin ülkemizdeki en önemli zararlılarından biri olan C. hemipterus’un nispeten dayanıklı olarak bilinen evrelerinden olan pupa evresinin 200 ppm gibi düşük fosfin konsantrasyonuna farklı sıcaklıklardaki tepkisi değişik pupa yaşlarında araştırılarak kuru incir sektörüne fosfin gazının kullanımında rehberlik edilmesi amaçlanmıştır.2. Materyal ve Yöntem2.1. Carpophilus hemipterus kültürüCarpophilus hemipterus stok kültürü İsrail’den getirtilmiş ve 25±5 o C sıcaklık ve % 75±5 orantılı nem koşullarında yapay besin üzerinde yetiştirilmiştir (Donahaye & Navarro 1989). Araştırma 2005-2006 yıllarında laboratuvar çalışması olarak Ankara ilinde yürütülmüştür.2.2. Biyolojik evrelerDeğişik yaşlı pupaları elde etmek için yaklaşık 100 adet 1-2 hafta yaşlı karışık cinsiyette ergin içinde yaklaşık 20-25 gram yapay besin bulunan 1 L’lik cam kavanoza aktarılmıştır. Ergin aktarılan bu kavanozlardan 24 saat sonra kavanoz ağzına gerilen Amerikan bezi dikkatlice alınmış ve bezin gözenekleri arasına bırakılan 0-24 saatlik yumurtalar dikkatlice petri kabına aktarılmıştır. Bu şekilde elde edilen 0-24 saatlik yumurtalarla açılan