Türkiye'de Bağımsız Haber Dergiciliğinin Ekonomik Sorunları: Nokta Dergisi Örneği
Türkiye'de Bağımsız Haber Dergiciliğinin Ekonomik Sorunları: Nokta Dergisi Örneği
Yazar: Sözeri, Ar. Gör. Ceren
Dergi: Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi No. 7, 2014
Anahtar kelimeler: printing industry, newsmagazine, independent media ; le secteur de la presse magazine, les magazines d'actualité, les médias indépendant ; dergi sektörü, haber dergileri, bağımsız yayıncılık

20'nci yüzyılın toplum yaşamına getirdiği hızlı tempo kısa yoldan bilgi edinme ihtiyacını ortaya çıkarmış, böylece Time 1923 yılında ilk haber dergisi olarak ortaya çıkmıştır. Dünyanın pek çok ülkesinde Time'dan esinlenen haber dergileri birbiri ardına yayınlanırken Türkiye'de haber dergiciliği, çok partili siyasal yaşama geçildiği dönemde, 1954 yılında Akis'le başlamıştır. Türkiye'de dergi yayıncılığı sektöründe 1980'lere kadar sermayedarları yazar kadrolarından oluşan küçük ve orta ölçekli işletmeler etkin olurken, 1980'lerden itibaren dünyayla paralel şekilde Türkiye'yi de etkileyen neo-liberal ekonomi anlayışı, basın sektörünü de etkilemiş, sahiplik yapısının değişmesine yol açmış, sektöre yatay ve dikey birleşmelerle büyüyen medya grupları hâkim olmuştur. 1990'lardan itibaren giderek büyüyen, dağıtımı ellerinde bulunduran, televizyon yayıncılığına başlayan basın grupları, dergi yayıncılığı alanında da egemenliklerini kurmuşlardır. Bu yoğunlaşma dergi pazarının oligopol bir yapıya bürünmesiyle sonuçlanmıştır. Bu çalışmada yoğunlaşmanın yüksek olduğu dergi yayıncılığı sektöründe habere ulaşmada çeşitliliğin ve çoksesliliğin sağlanması açısından önemli bir faktör olan bağımsız haber dergiciliğinin pazarın yapısı, insan kaynakları, reklam, dağıtım ve pazarlama, tiraj kısıtlanmasından oluşan ekonomik sorunları, Kasım 2006 - Nisan 2007 tarihleri arasında bağımsız bir yayın olarak faaliyet gösteren ancak gerek ekonomik gerekse siyasi nedenlerle sermayedarı tarafından yayından kaldırılan Nokta dergisi örneği üzerinden incelenmiştir. Örnek olay incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada literatür taramasıyla elde edilen veriler yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerle tamamlanmıştır. Çalışma, Türkiye'de medya sahipliğinin ticari saiklerden çok siyasi güç elde etmekle eşdeğer görüldüğünü ortaya koymaktadır. Bununla birlikte finansal olarak en az bir yıl desteklenmesi ve editöryal bağımsızlığının sağlaması durumunda bağımsız bir haber dergisinin, medya sektöründe tekelci yapıdan kaynaklanan teksesliliği kırdığı, kendi okuyucusunu yarattığı görülmüştür.

Time magazine was established in 1923, basically to fulfill the need of obtaining information as quick as possible. In many aspects, this was a period marked with the notion of "speed", as the necessity of demanding 'fast' information was synchronic with the social tempo itself. In this period, Time set a model for news magazines in all over the world. Being inspired by this trend, Akis was established in 1954 as the first news magazine in Turkey. Until 1980, news magazine publishers, which were small/medium sized enterprises, were dominant in the sector. Starting from the 80's, the global neoliberal economic flow strongly influenced the Turkish Press, and resulted in a change in the ownership structure in the media: Media groups who have grown with horizontal and vertical mergers remained in possession of the sector. This research's aim is to argue and detect the economic problems which include the market structure, distribution and marketing, human resources, advertising, and restraint of circulation of independent news magazine who provide pluralism in newsmagazine sector. The last period of Nokta (November 2006 - April 2007), an independent newsmagazine which is no longer published by its owner for economic and politic reasons, is analyzed. Case study method is used in conjunction with semi-structured interviews. This article reveals that, in Turkey, ownership is seen equivalent to obtaining political power instead of commercial motive. In addition, it is observed that if an independent newsmagazine is supported financially and is provided with the editorial independence, it can break up the univocal structure which grows out of monopolistic market and can create its own reader.