1969–1971 Arasında Seher Vakti Dergisinde Kadın Temsili ve İslamcı Söylemin Kuruluşu
Women’s Representation and the Construction of Islamist Discourse in Seher Vakti, 1969–1971
Yazar: Vuranok, Eylem Gül
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 50 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Political Movement ; Siyasal Akımlar ; Political Communication ; Siyasal İletişim ; Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; İslamcılık,Seher Vakti,Şule Yüksel Şenler,Tesettür,İslamcı Kadın. ; Seher Vakti,Şule Yüksel Şenler,Veiling,Islamist Women.,Islamism

Bu makale, “Türkiye’de İslamcılık ve Kadın: Seher Vakti Dergisi Üzerine Bir İnceleme” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir. Çalışma, 1969-1971 yılları arasında yayımlanan Türkiye’nin ilk İslamcı kadın dergisi olan Seher Vakti’ni ve başyazarı Şule Yüksel Şenler’i incelemektedir. 1960’lar Türkiye’si, siyasal kutuplaşmaların, ideolojik çatışmaların ve toplumsal dönüşümlerin yoğun olarak yaşandığı bir dönemdir. Bu bağlamda İslamcılık, yeni biçimlerde görünürlük kazanmış; kadınlar ise bu ideolojik dönüşüm sürecinde aktif öznelere dönüşmüştür. Bu çalışma Türkiye’de İslamcı ideolojinin yeniden biçimlenişini, bu sürecin nasıl bir siyasal projeyle şekillendiğini ve kadınların bu süreçteki kurucu rolünü analiz etmeyi amaçlamıştır. Çalışmanın temel sorunsalı, Türkiye’de İslamcı kadın kimliğinin inşasında Seher Vakti’nin nasıl bir ideolojik araç olarak işlediğini; bu kimliğin hangi temsili örüntüler ve söylemsel stratejilerle üretildiğini, meşrulaştırıldığını ve kamusal görünürlük kazandığını ortaya koymaktır. Seher Vakti, sadece bir dini içerikli yayın olmamış, İslamcı kadın kimliğinin kültürel ve siyasal bir temsil aracı olarak da konumlanmıştır. Dergi, Türkiye’de İslamcı ideolojinin yükselişe geçtiği bir tarihsel moment olan 1960’lar bağlamında konumlandırılmış ve bu dönemin toplumsal, siyasal ve kültürel dönüşümleriyle ele alınmıştır. John B. Thompson’ın geliştirdiği “derin yorumsama” yöntemi esas alınmış, Seher Vakti dergisi ideolojinin beş temel kipine (meşrulaştırma, gizleme, birleştirme, parçalama, şeyleştirme) dayalı olarak çözümlemeye tabi tutulmuştur. Bu bağlamda derginin içerdiği temalar, İslamcı kadın kimliğinin nasıl üretildiği, meşrulaştırıldığı ve görünür kılındığı soruları etrafında değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmada, Seher Vakti’nin dini yayın içeriğinin yanında, aynı zamanda siyasal bir temsil alanı, kültürel bir mücadele sahası ve ideolojik bir mobilizasyon aracı olduğu vurgulanmaktadır. Şule Yüksel Şenler’in seküler bir geçmişten İslamcı bir özneye dönüşümü, bu sürecin simgesel ve tarihsel merkezine yerleştirilmiştir. Sonuç olarak Seher Vakti hem döneminin hegemonik modernleşme söylemine karşı geliştirilen bir karşı-proje hem de kadınlar üzerinden yürütülen İslamcı ideolojinin inşasında önemli bir aracı olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca ilk İslamcı kadın dergisi olarak da önemli bir konum edinmiştir. Dergi, bireysel inanç pratiğini aşan, kolektif kimliğin inşasına dayalı siyasal bir tahayyül üretmiş; İslamcı kadınların kamusal alanda aktif özneler olarak görünürlük kazandığı yeni bir kamusallığın habercisi olmuştur.

This article is derived from the master’s thesis titled “Islamism and Women in Turkey: A Study of the Seher Vakti Periodical”. The study examines Seher Vakti, Turkey’s first Islamist women’s periodical published between 1969 and 1971, and its chief columnist Şule Yüksel Şenler. The 1960s in Turkey were marked by intense political polarization, ideological conflict, and rapid social transformation. In this context, Islamism acquired visibility in new forms, while women became active subjects within this ideological transformation. The study aims to analyze the reconfiguration of Islamist ideology in Turkey, the political project through which this process took shape, and women’s constitutive role within it. Its central problem is to demonstrate how Seher Vakti functioned as an ideological instrument in the construction of an Islamist female identity in Turkey, and through which representational patterns and discursive strategies this identity was produced, legitimized, and rendered publicly visible. In this sense, Seher Vakti is approached not merely as a religious publication, but also as a cultural and political medium of representation for Islamist womanhood. The periodical is situated within the socio-political and cultural transformations of the 1960s, a historical moment in which Islamist ideology gained momentum in Turkey. Methodologically, the study draws on John B. Thompson’s depth hermeneutics and subjects Seher Vakti to analysis through five basic modes of ideological operation (legitimation, dissimulation, unification, fragmentation, and reification). Accordingly, the themes articulated in the periodical are examined in relation to how Islamist female identity is produced, legitimized, and made visible. The study further emphasizes that, beyond its religious content, Seher Vakti operated as a field of political representation, a site of cultural struggle, and an instrument of ideological mobilization. Şule Yüksel Şenler’s transformation from a secular background into an Islamist subject is placed at the symbolic and historical center of this process. In conclusion, Seher Vakti is considered both a counter-project developed against the hegemonic discourse of modernization in its time and a key vehicle in the construction of Islamist ideology through women. As the first Islamist women’s periodical, it also occupies a distinctive place in Turkey’s Islamist publishing landscape. By producing a political imaginary grounded in collective identity that exceeds individual religious practice, the periodical heralded an emergent form of publicness in which Islamist women gained visibility as active subjects in the public sphere.