Kamu Politikasının Görünmeyen Bir Ajanı Olarak Uluslararası Danışmanlık Firmaları: Sağlık Sektörü Örneği
Kamu Politikasının Görünmeyen Bir Ajanı Olarak Uluslararası Danışmanlık Firmaları: Sağlık Sektörü Örneği
Yazar: Küçük, Aziz
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 44 No. 4, 2020
Anahtar kelimeler: Yönetim Danışmanlığı, Kamu Sektörü Reformu,,Uluslararası Danışmanlık Firmaları,,Politika Transferi, Türk Sağlık Sistemi.

çalışma, Türkiye’de kamu sektörü reformunda uluslararası danışmanlık firmalarınınrolü ve etkisini sağlık sektörü bağlamında incelemektedir. 1980 sonrası yönetimdanışmanlığı olgusunun yaygınlaşması ile birlikte uluslararası danışmanlık firmaları,gelişmekte olan ülkelerde özelleştirme ve piyasalaştırma ekseninde kamu sektörüyönetim reformunda öncü rol oynamışlardır. Bu yıllarda söz konusu firmalar, işletmeyönetimindeki düşünce ve değerlerin üretilmesi, yayılması ve kamu sektörüneaktarılmasında bir köprü görevi görmüştür. Özellikle, kamuoyunda “Büyük Dörtlü”olarak anılan Deloitte Touche Tohmatsu (Deloitte), Ernst & Young (EY), KPMG vePricewaterhouseCoopers (PwC) firmaları; büyüme, ortaklıklar ve şirket birleşmeleriyoluyla sektörün egemen aktörleri haline gelmişlerdir. Bu dört büyük firma, 2019verilerine göre 150’den fazla ülkede faaliyet göstererek bir milyondan fazla kişiyiistihdam etmekte ve 155 milyar dolardan fazla gelir elde etmektedir.2000’li yıllarda ise Yeni Kamu İşletmeciliği araçları olan stratejik planlama, performansyönetimi, değişim yönetimi, yönetişim, örgütsel tasarım ve kamu-özel ortaklığı gibimodelleri yoğun şekilde kullanarak reformların taşıyıcısı olmuşlardır. Ancak literatürdemodern yönetim bilgisinin taşıyıcıları ve örgütsel değişimin aracıları olarak görülenuluslararası danışmanlık firmalarının küresel kamu politikaların yayılması ve transferikonusundaki rolü şaşırtıcı bir şekilde ihmal edilmiştir. Türkiye’de ise dünyaki gelişmelerekoşut biçimde 1980 sonrası ofis açmaya başlayan bu firmalar, kapitalist dünyaekonomisi ile derinden bütünleşmeyi hedefleyen neoliberal politikaların etkisiylegiderek faaliyetlerini artırmışlardır.Çalışmada, Türkiye’de Dünya Bankası ve USAID gibi kuruluşların finansal desteğiile bu danışmanlık firmalarının sağlık sektörü reform projelerinin tasarlanması veuygulanması süreçlerinde önemli bir aktör olarak yer aldıkları ileri sürülmektedir. Kamusektörü reform sürecinde danışmanlık firmalarının faaliyetleri ve rolü; kişisel anlatılaradayalı bir biçimden ziyade tarihsel bağlamı içinde ele alınarak, literatürün yetersizliğive ampirik kanıt bulmanın zorluğunun elverdiği imkanlar ölçüsünde kurumsal bilgive belgeler üzerinden doküman analizi yaklaşımı ile çözümlenmeye gayret edilmiştir.Nitekim stratejik olarak kamu politikalarına özel önem veren bu firmalar, özelliklekamu politikaları yapım sürecinde ‘uluslararası modelleri’ ve ‘iyi uygulama örnekleri’niyenilikçi bir yaklaşımla sunmaktadırlar. Bu bağlamda uluslararası danışmanlık firmaları,sağlık politikalarını ve örgütlenmesini sektörün tüm paydaşlarını kapsayacak şekildedönüştürmeye hatta bir bütün olarak sağlık sisteminin geleceğini şekillendirmeyeçalışmaktadır.

çalışma, Türkiye’de kamu sektörü reformunda uluslararası danışmanlık firmalarınınrolü ve etkisini sağlık sektörü bağlamında incelemektedir. 1980 sonrası yönetimdanışmanlığı olgusunun yaygınlaşması ile birlikte uluslararası danışmanlık firmaları,gelişmekte olan ülkelerde özelleştirme ve piyasalaştırma ekseninde kamu sektörüyönetim reformunda öncü rol oynamışlardır. Bu yıllarda söz konusu firmalar, işletmeyönetimindeki düşünce ve değerlerin üretilmesi, yayılması ve kamu sektörüneaktarılmasında bir köprü görevi görmüştür. Özellikle, kamuoyunda “Büyük Dörtlü”olarak anılan Deloitte Touche Tohmatsu (Deloitte), Ernst & Young (EY), KPMG vePricewaterhouseCoopers (PwC) firmaları; büyüme, ortaklıklar ve şirket birleşmeleriyoluyla sektörün egemen aktörleri haline gelmişlerdir. Bu dört büyük firma, 2019verilerine göre 150’den fazla ülkede faaliyet göstererek bir milyondan fazla kişiyiistihdam etmekte ve 155 milyar dolardan fazla gelir elde etmektedir.2000’li yıllarda ise Yeni Kamu İşletmeciliği araçları olan stratejik planlama, performansyönetimi, değişim yönetimi, yönetişim, örgütsel tasarım ve kamu-özel ortaklığı gibimodelleri yoğun şekilde kullanarak reformların taşıyıcısı olmuşlardır. Ancak literatürdemodern yönetim bilgisinin taşıyıcıları ve örgütsel değişimin aracıları olarak görülenuluslararası danışmanlık firmalarının küresel kamu politikaların yayılması ve transferikonusundaki rolü şaşırtıcı bir şekilde ihmal edilmiştir. Türkiye’de ise dünyaki gelişmelerekoşut biçimde 1980 sonrası ofis açmaya başlayan bu firmalar, kapitalist dünyaekonomisi ile derinden bütünleşmeyi hedefleyen neoliberal politikaların etkisiylegiderek faaliyetlerini artırmışlardır.Çalışmada, Türkiye’de Dünya Bankası ve USAID gibi kuruluşların finansal desteğiile bu danışmanlık firmalarının sağlık sektörü reform projelerinin tasarlanması veuygulanması süreçlerinde önemli bir aktör olarak yer aldıkları ileri sürülmektedir. Kamusektörü reform sürecinde danışmanlık firmalarının faaliyetleri ve rolü; kişisel anlatılaradayalı bir biçimden ziyade tarihsel bağlamı içinde ele alınarak, literatürün yetersizliğive ampirik kanıt bulmanın zorluğunun elverdiği imkanlar ölçüsünde kurumsal bilgive belgeler üzerinden doküman analizi yaklaşımı ile çözümlenmeye gayret edilmiştir.Nitekim stratejik olarak kamu politikalarına özel önem veren bu firmalar, özelliklekamu politikaları yapım sürecinde ‘uluslararası modelleri’ ve ‘iyi uygulama örnekleri’niyenilikçi bir yaklaşımla sunmaktadırlar. Bu bağlamda uluslararası danışmanlık firmaları,sağlık politikalarını ve örgütlenmesini sektörün tüm paydaşlarını kapsayacak şekildedönüştürmeye hatta bir bütün olarak sağlık sisteminin geleceğini şekillendirmeyeçalışmaktadır.