Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Muhammed Abdülcebbâr Hayri’nin Osmanlı Devleti’ne Yaptığı Katkılar
Contributions of Muhammad Abdul Jabbar Khairi to the Ottoman Empire Considering Ottoman Archive Documents
Yazar: Görgün, Hatice
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 47, 2025
Anahtar kelimeler: Cultural Studies (Other) ; Kültürel çalışmalar (Diğer) ; Osmanlı Devleti,Hindistan Müslümanları,Panislamizm,Dâru’l-Fünûn,Muhammed Abdülcebbâr Hayri ; Ottoman Empire,Indian Muslims,Panislamizm,Dar al-Funun,Muhammad Abdul Jabbar Khairi

Hint alt kıtasının önemli şahsiyetlerinden Muhammed Abdülcebbâr Hayri, içinde bulunduğu dönemin siyasi çalkantıları nedeniyle sömürge karşıtı hareketler ve bağımsızlık mücadelesi ile hayatını geçirmiştir. Eğitim ve siyasi hedefleri uğruna Hindistan’dan ayrılan Abdülcebbâr Hayri, I. Dünya Savaşı ve Hindistan’ın bölünmesine giden süreçte yaşanan mücadelelere tanıklık etmekle kalmamış aktif görevler de üstlenmiştir. Bu süreçte Hindistan Müslümanları gibi kendisi de Hilafet bağı ile bağlı oldukları Osmanlı Devleti’nin yanında olmayı tercih etmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nın çıkması ve Osmanlı’nın savaşa katılması üzerine derin bir üzüntü içine giren Abdülcebbâr Hayri, Türkiye’de ve Avrupa’da kaldığı süre zarfında İslâm birliğine yönelik çalışmalar yapmış, İslâm milliyetçisi olarak faaliyetlerde bulunmuştur. Bu faaliyetleri arasında çıkarmış olduğu gazete de önemli bir yer tutmuş, haberler vasıtasıyla Osmanlı Devleti’ne desteklerini sürdürmüştür. Ayrıca Abdülcebbâr Hayri, 1915 yılında İstanbul’a geldiği süreçte Osmanlı Devleti’nin ilk gizli istihbarat kuruluşu olan Teşkilat-ı Mahsûsa ile görüşmelerde bulunmuş, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi’ne (Dâru’l-Fünûn’a) Urdu dili öğretmeni olarak atanmış ve bu şekilde ilk kez onun önderliğinde Türkiye’de Urdu dili okutulmaya başlanmıştır. Bu makalede yirminci yüzyılın ilk yarısında siyasi ve dini bir aktivist olan Abdülcebbâr Hayri’nin siyasi fikirleri ve bunları yaymak için uygulamış olduğu yöntemler hakkında bilgiler verilmiş ve gerçekleştirmiş olduğu faaliyetler ele alınmıştır.

Muhammad Abdul Jabbar Khairi, one of the most important activists of the Indian subcontinent, spent his life in anti-colonial movements and the struggle for independence due to the political turmoil of his time. Khairi, who left India to pursue his education and political goals, not only witnessed the struggles leading up to World War I and the partition of India but also took on active roles in the country. Khairi, who was deeply saddened by the outbreak of the First World War and the Ottoman participation in the war, worked for Islamic unity during his stay in Turkey and Europe and carried out activities as an Islamic nationalist. Among these activities, the newspaper he published played an important role, and through his news, he continued to support the Ottoman Empire. In addition, when he came to Istanbul in 1915, Khairi held meetings with the Ottoman Secret Organization, the first secret intelligence agency of the Ottoman Empire, and was appointed as an Urdu language teacher at the Faculty of Letters (Dar al-Funun) of Istanbul University. Thus, under his leadership, the Urdu language began to be taught in Turkey for the first time. This article provides information about the political ideas of Abdul Jabbar Khairi, a political and religious activist in the first half of the twentieth century, and discusses the methods he used to spread his ideas.