Gülistan Tercümesinde İkili Kullanımlar ve Bu Kullanımların Bugünkü Oğuz ve Kıpçak Lehçelerindeki Görünümü
Gülistan Tercümesinde İkili Kullanımlar ve Bu Kullanımların Bugünkü Oğuz ve Kıpçak Lehçelerindeki Görünümü
Yazar: Güngör, Okan Celal
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 75, 2018
Anahtar kelimeler: Memluk Kıpçak Türkçesi,Gülistan Tercümesi,ikili kullanımlar,ses ve şekil bilgisi

Kıpçak Türkçesinin tekedebi eseri durumunda olan Gülistan Tercümesi, İranlı şair Sadi’nin eserinin Seyf-i Sarâyî tarafından 1Eylül 1391 Cuma günü tamamlanmış serbest çevirisidir. Yazıda, GülistanTercümesi’nin ses ve şekil bilgisi özelliklerinde karşımıza çıkan ikilikullanımlar işlenmiştir. İkili kullanımların sesbilgisinde; düzlük-yuvarlaklık uyumunda, /ė/ ~/ e/ seslerininkullanımında, ünlü değişmelerinde (/-a-/~ /-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~ /i-/) ünlü kaynaşmasında(ni üçün ~niçin), ünsüz uyumunda, ünsüz değişmelerinde (/b-/ ~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/ ~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/), benzeşmede (-ln- ~ -ll-), ikizleşmede(iki ~ ikki, iti ~ itti), göçüşmede (kibi/kibin ~ bigi/bigin) ünsüzdüşmelerinde (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/ ~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/,  /-y/ ~ /-ø/) ve -AgU ses grubunda (-AgU ~ -Av), şekil bilgisinde; birincikişi zamirinin tamlayan ekiyle çekiminde (biziñ ~ bizim), iyelik eklikelimelerin üzerine gelen belirtme durumu ekinde (+n ~ +nI), ayrılma durumuekinde (+DIn ~ + DAn), gelecek zaman ekinde (-GAy ~ -GA ~ -IsAr), şart kipininteklik II. şahsında (-sAñAn ~ -sAñ), emir kipinin teklik II. şahsında (-gIl ~-ø), emir kipinin çokluk II. şahsında (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), zarf fiil eklerinde(-(I)p, -(U)p,-(U)bAn), yeterlilik fiilinde (al- ~ bil-) ortaya çıktığıgörülmüştür.ABSTRACTBinary Uses in Photics and Morphology Gülistan TranslationThe only literary work of Kipchak Turkish, GulistanTranslation, is the complete free translation of the work of the Iranian poetSadi by Seyfii Sarâyî on Friday, September 1, 1391. In the article, the binaryuses of the phonetic and morphological features of the Gulistan Translationwere studied. In phonetic information of binary uses; it is seen that it occursin flatness-roundness harmony, in use of /ė/ ~/ e/, in vowel changes (/-a-/ ~/-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~ /i-/) in apophony(ni üçün ~ niçin), in consonant harmony, in consonant mutations (/b-/~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/ ~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/ ~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/),in assimilation (-ln- ~ -ll-), in gemination (iki ~ ikki, iti ~ itti), inmetathesis (kibi/kibin ~ bigi/bigin), in consonant deletion (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/, /-y/ ~ /-ø/) and in -AgU sound group (-AgU ~ -Av), inmorphology; in conjugation of first person pronoun with genitive affix (biziñ ~bizim), in accusative case affix on possessive affixed words (+n ~ +nI),separation status affix (+DIn ~ + DAn), in future tense affix (-GAy ~ -GA ~-IsAr), in second person singular of conditional mode (-sAñAn ~ -sAñ), insecond person singular of imperative mode (-gIl ~ -ø), in second person pluralof imperative mode (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), in verbal adverb affix (-(I)p, -(U)p, -(U)bAn), in adequacy verb (al- ~ bil-).

Kıpçak Türkçesinin tekedebi eseri durumunda olan Gülistan Tercümesi, İranlı şair Sadi’nin eserinin Seyf-i Sarâyî tarafından 1Eylül 1391 Cuma günü tamamlanmış serbest çevirisidir. Yazıda, GülistanTercümesi’nin ses ve şekil bilgisi özelliklerinde karşımıza çıkan ikilikullanımlar işlenmiştir. İkili kullanımların sesbilgisinde; düzlük-yuvarlaklık uyumunda, /ė/ ~/ e/ seslerininkullanımında, ünlü değişmelerinde (/-a-/~ /-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~ /i-/) ünlü kaynaşmasında(ni üçün ~niçin), ünsüz uyumunda, ünsüz değişmelerinde (/b-/ ~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/ ~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/), benzeşmede (-ln- ~ -ll-), ikizleşmede(iki ~ ikki, iti ~ itti), göçüşmede (kibi/kibin ~ bigi/bigin) ünsüzdüşmelerinde (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/ ~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/,  /-y/ ~ /-ø/) ve -AgU ses grubunda (-AgU ~ -Av), şekil bilgisinde; birincikişi zamirinin tamlayan ekiyle çekiminde (biziñ ~ bizim), iyelik eklikelimelerin üzerine gelen belirtme durumu ekinde (+n ~ +nI), ayrılma durumuekinde (+DIn ~ + DAn), gelecek zaman ekinde (-GAy ~ -GA ~ -IsAr), şart kipininteklik II. şahsında (-sAñAn ~ -sAñ), emir kipinin teklik II. şahsında (-gIl ~-ø), emir kipinin çokluk II. şahsında (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), zarf fiil eklerinde(-(I)p, -(U)p,-(U)bAn), yeterlilik fiilinde (al- ~ bil-) ortaya çıktığıgörülmüştür.ABSTRACTBinary Uses in Photics and Morphology Gülistan TranslationThe only literary work of Kipchak Turkish, GulistanTranslation, is the complete free translation of the work of the Iranian poetSadi by Seyfii Sarâyî on Friday, September 1, 1391. In the article, the binaryuses of the phonetic and morphological features of the Gulistan Translationwere studied. In phonetic information of binary uses; it is seen that it occursin flatness-roundness harmony, in use of /ė/ ~/ e/, in vowel changes (/-a-/ ~/-ı-/, /-e/ ~ /-ö-/, /-ü-/ ~ /-e-/, /ü-/ ~ /i-/) in apophony(ni üçün ~ niçin), in consonant harmony, in consonant mutations (/b-/~ /m-/, /-k-/ ~ /-g-/, /-n/ ~ /-ñ/, /-n/ ~ /-y/, /t-/ ~ /d-/, /-z-/ ~ /-s-/),in assimilation (-ln- ~ -ll-), in gemination (iki ~ ikki, iti ~ itti), inmetathesis (kibi/kibin ~ bigi/bigin), in consonant deletion (/-g/ ~ /-ø/, /-l-/~ /-ø-/, /-n-/ ~ /-ø-/, /-r-/ ~ /-ø-/, /-y/ ~ /-ø/) and in -AgU sound group (-AgU ~ -Av), inmorphology; in conjugation of first person pronoun with genitive affix (biziñ ~bizim), in accusative case affix on possessive affixed words (+n ~ +nI),separation status affix (+DIn ~ + DAn), in future tense affix (-GAy ~ -GA ~-IsAr), in second person singular of conditional mode (-sAñAn ~ -sAñ), insecond person singular of imperative mode (-gIl ~ -ø), in second person pluralof imperative mode (-Uñ ~ -ñIz/-ñUz), in verbal adverb affix (-(I)p, -(U)p, -(U)bAn), in adequacy verb (al- ~ bil-).