Kazak Türkçesinde –mIs
-mIs in Kazakh Turkish
Yazar: Biray, Nergis
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 14, 2015
Anahtar kelimeler: Kazakh, “-mIs”, complementary verb particle, affix, reduplication/reinforcement/emphasising, syntax, enclitic ; Kazak Türkçesi, -mIs, ek-fiil parçacığı, ek, pekiştirme / kuvvetlendirme / vurgulama, söz dizimi, enklitik (ek-edat)

“i-” fiilinin “-miş” eki almış şekli, yayımlanmış olan makalelerde Türkiye Türkçesi ve Türk lehçelerindeki kullanımı ve işlevleri bakımından ele alınmış, söz dizimindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Yazılarda ekin dolaylılık ve dolaylılık dışı kullanımları, dolaylılık işaretleyicisi oluşu, delile dayalılık açısından ifade ettiği anlam ve modal söz olarak kullanılabildiği konusu örneklerle tesbit edilmiş, bu değişkenlik çerçevesinde anlam yayılımları incelenmiştir. “İmiş”in cümlenin farklı yerlerinde kullanılabildiği, bunun da önemli veya yeni bilgiyi vurgulamak için yapıldığı da bu çalışmalarda belirtilen noktalardan biridir.Bu dil birimi, Kazak Türkçesinde “imis” şeklinde neredeyse hiç kullanılmamakta genellikle “–mIs” şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Yazıda öncelikle “–mIs”ın Kazak Türkçesindeki kullanımı, bu lehçeye ait gramerlerde nasıl ele alındığı ve hangi kelime çeşidine dâhil edildiği ele alınmıştır. “-mIs”ın Kazak Türkçesindeki kullanımı, yayımlanmış makalelerde ele alınan diğer lehçe ve ağızlardaki kullanımlarıyla kısmen benzerlik taşısa da söz dizimi içindeki yeri, işlevleri ve anlam yayılması bakımından farklılıklar göstermektedir. Yazıda Kazak edebî metinleri yanında günlük gazete ve dergilerden “-mIs”ın kullanıldığı örnek cümleler seçilmiş, bu cümlelerde “–mIs”, öncelikle kullanıldığı yere göre değerlendirilmiş, daha sonra da anlamına göre ele alınmıştır. Örnek cümleler üzerinde yapılan belirlemelerden sonra “-mIs”ın söz dizimi içindeki yeri ve işlevleri üzerinde değerlendirmeler yapılarak Kazak Türkçesinde hem gramatikalleşmiş şekliyle ek hem de enklitik (ek-edat) olarak kullanıldığı örneklerle gösterilmeye çalışılmıştır

Shape of the –i verb with –miş affix is approached in point of usage and function in Turkish and Turkish dialects, its place in syntax is specified. In articles indirectness and out of indirectness usages of affix, its being a marker for indirectness, its meaning in being evidence-based and usage as modal are established with examples, their meaning spread is researched as part of this changefulness.This language unit is almost never using with its “imiş” shape in Kazakh Turkish, we can see it usually as “-mIs”. In article, primarily, usage of “-mIs” in Kazakh Turkish, its examination in grmammers that belong to this dialect and its word type are approached.Usage of “-mIs”in Kazakh Turkish is parallel to usages in other dialects and subdialects that is approached in other articles but it has differences in point of its place, function and meaning spread in syntax.In article example sentences that includes “-mIs” are choosen from Kazakh literary texts, daily newspapers and magazines, “mIs” in this sentences is primarily evaluated according to its place of useage than approached according to its meaning. After the specifications on example sentences, by doing assessments on “-mIs”s meaning and place in syntax, its usage as both its gramatical shape and enclitic is demonstrated