TÜKETİM TOPLUMUNDA GÖZETİM UYGULAMALARI VE TÜKETİCİ BAKIŞ AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME
SURVEILLANCE APPLICATIONS IN THE CONSUMPTION SOCIETY AND AN ASSESSMENT FROM CONSUMER PERSPECTIVE
Yazar: Tanyeri Mazıcı, Emel
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Surveillance,panopticon,consumer privacy ; Gözetim,panoptikon,tüketici mahremiyeti

Disiplinize etme ve yönlendirme amacıylatarihsel süreçte farklı şekillerde görülen gözetim kavramı, günümüzdeenformasyon teknolojileri ve dijital gelişimle beraber kuşatıcı etkisiniarttırmış olarak devam ettirmektedir. Kutsal kitaplarda yer alan metinlerdendevlet yönetimine, askeri yapılanmadan toplum ve örgüt yönetimine kadar pek çokyerde var olan gözetim, enformasyon teknolojilerinin etkisiyle işletme/marka vetüketici arası ilişkilere de yön vermiştir. Panoptikon kavramıyla beraberanılan gözetim hakkında bilgilerin yer aldığı çalışmanın araştırma bölümünde tüketimortamlarında (AVM, süpermarket vb) kameralar yoluyla gerçekleştirilen gözetim, ticariamaçlı işletmeler/markalar tarafından tüketicilerden toplanan kişisel bilgilerve gözetimi, çevrimiçi alışveriş ortamlarında yapılan gözetim olmak üzere üçgözetim türü konu edinmektedir. Nitel bir durum araştırması olan çalışmada biçimselmülakat tekniği kullanılmış ve tüketicilerin çevrimiçi gözetimi diğer gözetimtürlerine göre daha endişe verici ve tehlikeli bulduğu, kameralarla gözetimdegüvenlik gerekçesiyle kabullenme düzeyinin daha yüksek olduğu, kadınların veyaş grubu yüksek olanların kişisel bilgilerin edinimi ve çevrimiçi gözetlemeyekarşı daha olumsuz düşünceler sergiledikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıcabireysel haklar, kişisel mahremiyet ve rıza kavramlarını dikkate almanıntarafların arasında iyi niyet ve güven tesis etme noktasında önem taşıdığıdüşünülmektedir.

The conceptof surveillance seen in different forms in the historical process for thepurpose of disciplining and guiding is continuing today with an increased encompassing effect togetherwith information technology and digital development. Surveillance, which is found in many places, ranging from thetexts in the sacred books to the state administration, from the militaryestablishment to management of the society and the organization, have alsodirected relations between business/brand and consumer by the influence ofinformation technologies. In the research part of the study, which includesinformation on surveillance mentioned together with the panopticon concept,there are three types of surveillance as the subject, namely surveillancethrough cameras in consumption environments (shopping malls, supermarket etc.),personal information and surveillance collected from consumers by commercialenterprises/brands, surveillance in online shopping environments.In this qualitativecase study, formal interview technique was used, and it is reached to theconclusions that, consumers find online surveillance as more alarming anddangerous than other types of surveillance, that the level of acceptance of thesurveillance by cameras for security reasons is higher than other surveillancetypes, and that women and older people have more negativeattitudes towards acquisition of personal information and online surveillance.It is also believed that taking into account the concepts of individual rights,personal privacy and consent are important at the point of establishinggoodwill and trust between the parties.