Sûre Tefsirleri Çerçevesinde Abdülhay Üsküdârî’nin (ö. 1117/1705) Tefsir Anlayışı -Meryem, Yâsîn, Fetih, Rahmân, Nebe’, Nâziât, Abese, Tekvîr, İnfitâr, Mutaffifîn ve Kevser Sûreleri
Adulhayy Uskudari's (1117/1705) Understanding of Tafsir in the interpretation of the Chapters of Maryam, Yasin, al-Fath, alRahman, al-Naba, al-Naziat, Abasa, al-Takwir, al-Infitar, alMutaffifin and al-Kawthar
Yazar: Maden, Şükrü
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 7 No. 3, 2018
Anahtar kelimeler: Tefsir,Osmanlı,Abdülhay,Üsküdar,Celvetiyye ; Tafsir,Ottoman,Abdulhayy,Uskudar,Jalwatiyya,Qur'anic chapter

Bu çalışmada Abdülhay Üsküdârî’nin Meryem, Yâsîn, Fetih, Rahmân, Nebe’, Nâziât, Abese,Tekvîr, İnfitâr, Mutaffifîn ve Kevser sûreleri üzerine yazdığı 11 sûre tefsiriincelenmektedir. Abdülhay Üsküdârî, 17 ve 18. yüzyıllarda yaşamış mutasavvıf,müfessir, vaiz ve şair olarak tanınan bir Osmanlı âlimidir. Çalışmada öncelikleAbdülhay Efendi ve eserleri hakkında bilgi verilmekte, ardından da te’lifi,üslubu, muhatap kitlesi, kaynakları ve tefsir yöntemi bakımından bu sûretefsirleri değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Bazı Ulûmü’l-Kur’ân konularınadair görüşleri ile rivayet ve dirayete dayalı tefsir anlayışı üzerinde iseetraflıca durulmuştur. Vakıaya uygun bir tefsir tarihinin yazılabilmesi, asr-ısaadetten bu yana kesintisiz devam eden tefsir literatürün çok yönlü olarakaraştırılması ile mümkün olabilir. Bu açıdan bu çalışma ile müfessirin yaşadığıdönem ve coğrafyanın tefsir üslubu, kaynakları ve tefsir anlayışına dair verisunacak tespitlere ulaşılması hedeflenmektedir. Abdülhay Efendi’nin birmutasavvıf olmasına rağmen işârî yorumlardan ziyade beyânî açıklamalara yerverdiği görülmektedir. Dirayet yönü güçlü olan eserin Osmanlı dönemimeşâyıhının ilmî seviyesinin yüksekliğini göstermesi açısından iyi bir örnekolduğu söylenebilir.

A well-known Ottoman scholar,mufassir, sufi, preacher and poet, Abdulhayy Uskudari who witnessed both 17thand 18th century interpreted some Qur'anic chapters. This study deals with hisinterpretation of eleven chapters including Maryam, Yasin, al-Fath, al-Rahman,al-Naba, al-Naziat, Abasa, al-Takwir, al-Infitar, al-Mutaffifin andal-Kawthar. It firstly introduces the life and works of Uskudari, and thenexamines these works in terms of his authorship, methodology and style,references and audience. The views of al-Uskudari on some topics of theQur'anic sciences and his understandings of tafsir based on dirayah (reason)and riwayah (narration) are in detail discussed. Ascertainment of an accuratehistory of tafsir may only be achieved through multifaceted researches aboutthe literature formed by efforts to comprehend the Qur'an that continue sincethe Prophet's era. From this point of view, by means of the study it is aimedto reach findings which provide data about the methodology and references usedin tafsir works as well as understandings of tafsir in the time and theenvironment in which the mufassir lived. Although Abdulhayy Uskudari is a being Sufi, itappears that his explanations are linguistic rather than related with Sufism.It can be said that the work with a strong rational aspect is a good example ofthe height of the scientific level of the Ottoman Sufis.