KIRGIZ ŞAİRİ TÖLÖGÖN MAMEYEV’İN ŞİİRLERİNDE AT
“HORSE” IN THE POEMS OF KYRGYZ POET TOLOGON MAMEYEV
Yazar: Aydın, Oğuzhan
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 21 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Contemporary Kyrgyz Poetry,Tölögön Mameyev,Horse,Cılkı ; Çağdaş Kırgız Şiiri,Tölögön Mameyev,At,Cılkı

İnsanlık tarihi boyunca çok önemliroller üstlenmiş olan at, henüz o eski önemini ve değerini yitirmemiş kutsal veasil bir hayvan olarak kabul edilmektedir. Asya bozkırlarında Türklertarafından evcilleştirildiği bilinen at, tarihten bu yana yaylak-kışlak hayatyaşayan topluluklarda sadece basit bir binit olarak kullanılmamıştır. Atın,gerektiği zaman etinden, sütünden faydalanılan bir besin kaynağı, ister günlükhayatta, ister savaş durumlarında derisinden, kuyruk ve yelelerinden çeşitliaraç gereçlerin yapıldığı önemli bir kaynak, yine yaylak-kışlak hayatı sürdürentopluluklarda yük hayvanı, toprakların işletilmesinde öküzün yanı sırakullanılan çift hayvanı, ayrıca zenginlik göstergesi ve ekonomik bir güç olduğubilinir. Atın, sadece bu şekilde kullanılan basit bir hayvan olmadığı, “Atinsanın kanadı” atasözünde olduğu gibi, bir dost, sırdaş, tehlikeli anlardasahibini koruyup kollayan varlık olduğuna da inanılmıştır. Bundan dolayıdır kiat konusunda rivayetler, söylentiler dile getirilmiş, mitlerde, masallarda,efsanelerde, menkıbelerde ve destanlarda insanları kurtaran önemli birer kahramanhayvanları olarak anlatılmış, çeşitli halk şairlerinin şiirlerine de konuolmuştur. Peki, yaylak-kışlak hayatının neredeyse görülmediği günümüzdünyasında atın insan hayatındaki önemi nedir? Hipodromlarda koşturularakkazanma uğrunda bahislerin oynandığı bir obje midir? Ya da spor yarışlarındatemsil ettiği ülkelerin veya grupların onurunu koruyan birer gurur kaynağımıdır? Hâlâ insanlar tarafından ilk dönemlerdeki gibi önem veriliyor mu? Yoksasadece masallarda, efsanelerde anlatılan kahramanlığıyla ön plana çıkmış birhayvan mıdır? Bu sorulara cevap aramak üzere bu çalışmada bir örneklem olarak20. yüzyılın başlarına kadar yaylak-kışlak hayatlarına devam eden en eski Türkboylarından Kırgızların tanınmış şairi Tölögön Mameyev’in başta atı konu alanşiirleri incenecek; daha sonra da diğer şiirlerinin arasından at kelimesiningeçtiği mısralar ele alınarak atın hangi anlamlarda kullandığı ve ata olanyaklaşımı tespit edilecektir.

Horse which played importantroles in history did not lose its old importance and value and is regarded as asacred and noble animal. It was tamed in the steppe of Central Asia by Turksand was not used only for riding purposes by the migrant settlers in theregion. Horse is known as a nutrition source (meat and milk) when necessary, avital resource in the war time to make equipment from its skin, tail and manehair, as a draught animal to carry the household from highland to lowland andvice versa by the migrant settlers, as a span-mate to the ox to tame the soil,and as an indicator of richness and economic power. Horse is also seen as agood friend protecting its owner in dangerous situations as seen in theproverb: “Horse is the wing of the humankind”. Therefore, horse as a theme andcharacter saving humans, is employed as a savior in many poems, stories,narratives, myths, fairy tales, legends, sagas and religious stories. It wasalso mentioned in many folk poetries. So, what is the importance of horse incontemporary life which has nearly no place for the migrant settlers’ life? Isit an object to race in hippodromes to earn money or an object to carry theflag of a nation in the sports events? Does the horse receive the sameattention as it was in the past or is it just an animal savior narrated in thefairy tales? The life of Kyrgyz people, one of the oldest Turkic clan, who havelived as migrant settlers till the beginning of the 20th century andKyrgyz poet Tölögön Mameyev’s poems will be analyzed as a sample to understandthe value and place of the horse to answer these questions, then the verseswhich include “horse” will be investigated to see which meaning it carried andMamayev’s approach to it.