Safranbolu Kıranköy’de Gayrimüslimlere Ait İşlikler (Şarapbana)
Wineries (Wine Cellars) Belonging to Non-Muslims in Kıranköy, Safranbolu
Yazar: Gur, Durmus; Oğuzkağan Özkan, Esra
Dergi: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 84, 2025
Anahtar kelimeler: Art History ; Sanat Tarihi ; Safranbolu,Gayrimüslim,Sirke,Şarap,Şarapbana ; Safranbolu,Non-Muslim,Vinegar,Wine,Wine cellars

Roma ve Bizans döneminde değerli tarım ürünlerinin yetiştirildiği Paphlagonia’nın güneyindeki bölgede, ekonominin temelleri ticaret ve tarıma dayalıdır. Osmanlı Dönemi ile birlikte önemli yapılar inşa edilen Safranbolu, ticaret ağı ve önemli ulaşım yolları güzergahında bulunur. Tarihsel süreçte Safranbolu’da yetiştirilen tarım ürünleri arasında safran ve üzüm ön plandadır. Tarımsal ürünlere uygun iklim koşulları, toprak yapısı ve verimli su kaynakları dışında, Safranbolu’daki ticari ağ, yerleşim alanının Karadeniz’e yakınlığı ile Safranbolu’nun ön plana çıkmasına yardımcı olmuştur. Şarap, sirke ve pekmez yapımında kullanılan üzüm çeşitliliği ve zengin bağlarıyla ön plana çıkan Safranbolu’da, çok geniş bir üretim alanı ve yaygın kullanıma sahip üzümlerden 2000 yıldır şarap üretildiği tespit edilmiştir. Roma ve Bizans dönemlerinde bağların içi ve yakınında yer alan şarap işliklerinde üretim gerçekleştirilirken, Osmanlı dönemi ile birlikte bu üretim ve Gayrimüslimlerin evlerinde gerçekleştirilmiştir. 1923-1924 yıllarına kadar Yazıköy ve Kıranköy’deki Gayrimüslimler tarafından evlerinin zemin katındaki şarapbanalarda, üzümlerin suyu sıkılarak şarap ve sirke üretildiği belirlenmiştir. Çalışma kapsamında ise bu şarapbanalardan sadece Kıranköy’de günümüze ulaşmış iyi durumdaki on örnek incelenmiştir. Şarapbanalar; tarihçe, tipoloji, mimari, malzeme ve teknik, üslup, ikonografi ve korunma durumları açısından değerlendirilmiş, elde edilen veriler ise sonuç bölümünde sunularak bölgenin şarap üretimindeki önemi açıklanmıştır.

In the southern region of Paphlagonia, where valuable agricultural products were cultivated during the Roman and Byzantine periods, the foundations of the economy rested on trade and agriculture. With the Ottoman Era, Safranbolu, where significant structures were erected, was situated on a trade network and along important transportation routes. Throughout its historical process, saffron and grapes were prominent among the agricultural products cultivated in Safranbolu. Beyond the favorable climatic conditions, soil structure, and fertile water resources suitable for agricultural products, the commercial network in Safranbolu, along with the settlement's proximity to the Black Sea, contributed to its prominence. Safranbolu, standing out with its grape diversity and rich vineyards used in the production of wine, vinegar, and molasses, has been identified as a region where wine has been produced from widely used grapes for 2000 years, encompassing a vast production area. While production was carried out in wine workshops located within and near the vineyards during the Roman and Byzantine periods, with the Ottoman era, this production shifted and was undertaken in the homes of Non-Muslims. It has been determined that until the years 1923-1924, Non-Muslims in Yazıköy and Kıranköy produced wine and vinegar by pressing grapes in the wine cellars (şarapbana) on the ground floors of their houses. Within the scope of this study, only ten well-preserved examples of these wine cellars surviving to the present day in Kıranköy have been examined. These wine cellars have been evaluated in terms of their history, typology, architecture, material and technique, style, iconography, and conservation status. The data obtained has been presented in the conclusion section, elucidating the significance of the region in wine production.