Günümüz Özbek Hikâyelerinden İkisinden Hareketle Özbek Hikâye Kahramanlarında “Yeni İnsan”ın İzleri
The Traces of “New Character” in Uzbek Short Story Heroes Based on Two Examples of Uzbek Short Stories of the Present Day
Yazar: Yelok, Veli Savaş
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 8 No. 15, 2015
Anahtar kelimeler: Register, Population, Census, Population registry, Income registers ; Tahrir, Nüfus, Nüfus sayımı, Nüfus defteri, Temettu

Osmanlı Devleti’nin ilk dönemlerinden itibaren özellikle vergi mükellefi olan ve askerlik çağında bulunan insanları tespit etmek amacıyla nüfus sayımları yapıldı. Bu gayelerle yürütülen sayım işlemleri, dönemlere ve hazırlanış amaçlarına göre bazı farklı özellikler arz etmektedir. İlk zamanlarda tımar sistemiyle bağlantılı olarak ülkedeki vergi potansiyelini görmek üzere tahrirler yapıldı ve bu çalışmalar sonucunda defterler düzenlendi. Tımar sistemi önemini kaybedince tahrir işlemleri, avarız sayımları şeklinde icra edilmeye başlandı ve sayımlar 18. yüzyıl boyunca bu şekilde devam etti. 19. yüzyıldaki yeni gelişmelerle birlikte sayım işlemlerinin mahiyeti de değişmeye başladı. Bu bağlamda ilk olarak 1828-29 yıllarında bir nüfus sayımı yapıldıysa da savaş nedeniyle tamamlanamadı. Bunun ardından 183031’de genel bir nüfus sayımı yoluyla ülkedeki erkek nüfus belirlenmeye çalışıldı. Bu sayımlardan sonra ülkede düzenli bir şekilde nüfus yoklaması yapıldı ve hazırlanan defterler merkeze gönderildi. Bunun yanı sıra bazı dönemlerde halkın nüfusunu ve mal varlığını görmek üzere sayımlar da icra edildi. İfade edilen hususlarla ilgili olan bu makale, Osmanlı döneminin nüfus sayımlarını, bu sayımlar neticesinde hazırlanan ve günümüze kadar da muhafaza edilen defterleri tetkik etmekte; günümüzde söz konusu defterleri barındıran kurumları, defterlerin sayısını ve belli başlı özelliklerini açıklamakta; ayrıca sayımlarla ilgili farklı türden kayıtları derli toplu bir şekilde ortaya koymaktadır. Neticede bu çalışma, tahrir ve nüfus defterlerini özellikle de 19. yüzyıla ait nüfus kayıtlarını izah etmek suretiyle araştırmacılara bir rehber olmayı amaçlamaktadır

Since first periods of The Ottoman State, censuses had been made especially to determine people responsible for tax and in military age. Censuses handled in these purposes shows different features according to periods and preparation aims. At first times, registers were made to see current tax potential in the country related to fief system and books were organized in result of these works. Register works were started to be exercised as avariz counts when fief system lost its importance and counts continued in that way during 18. century. Forms of count works started to change with new improvements in 19. century. In this connection although a census was made at first in years of 1828-29, it wasn’t completed because of war. Hereafter male population in the country was tried to be determined by a general census in 183031. Polling was exercised in the country regularly after these censuses and prepared books were sent to the center. Furthermore in some periods, censuses were performed to see population and wealth of people. This article about mentioned subjects, examines last censuses of the Ottoman period, the books prepared in result of these censuses and preserved until today; explaines the foundations housing mentioned books today, numbers and certain features of books; also exhibits different kinds of records related to censuses orderly. Eventually this work aims to be guide for researchers, explaining register and census books and especially population records of 19. century