Maneviyat ve Dinin İş Tatmini Üzerinde Etkisi: Endüstriyel Ortamlar Üzerine Nitel Bir İnceleme
The Effects of Spirituality and Religion on Job Satisfaction: A Qualitative Study on Industrial Environments
Yazar: Yılmaz, Selman; Akbulut, Sıdıka
Dergi: Dini Araştırmalar No. 69, 2025
Anahtar kelimeler: Comparative Religious Studies ; Karşılaştırmalı Dini Araştırmalar ; Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Din Sosyolojisi,İş Doyumu,İş Stresi,İş Yerinde Maneviyat,İş Yaşamında Din,İnanç-İş İlişkisi ; Sociology of Religion,Job Satisfaction,Job Stress,Faith and Work,Workplace Spirituality,Religion in Work

Bu çalışma, Türkiye’de endüstriyel üretim sektörlerinde çalışan bireylerin iş deneyimleri üzerinde maneviyatın ve dinin etkilerini incelemektedir. Araştırma, maneviyat ve dinin iş doyumu, algılanan örgütsel adalet ve işle ilgili stresle başa çıkma süreçlerindeki rolünü anlamayı amaçlamaktadır. İş doyumunun bütüncül yapısını ortaya koymak üzere tasarlanan daha geniş kapsamlı proje, Keşfedici Sıralı Karma Yöntem desenine dayansa da bu makale yalnızca araştırmanın son aşamasında elde edilen nitel bulgulara odaklanmaktadır. Nitel veri toplama süreci, Sakarya ilinde yer alan bir tekstil fabrikasında farklı mesleki konumlarda çalışan katılımcılarla yürütülmüştür. Sakarya’daki tekstil fabrikası çalışanlarından elde edilen nitel verileri odağa alarak, dini inançlar ve maneviyatın emek süreçlerinin algılanışı, iş deneyimlerinin anlamlandırılması ve ilişkisel dayanma biçimlerinin oluşumunda nasıl bir kaynak ve dayanak noktası hâline geldiğini derinlikli ve bağlamsal bir çerçevede tartışmayı amaçlamaktayız. Araştırma bulguları, dini inançlar ve manevi pratiklerin çalışanların iş ortamını algılama biçimlerinde yapıcı bir rol oynadığını göstermektedir. Katılımcılar; namaz, dua ve toplu ibadet gibi ritüellerin duygusal dengeyi desteklediğini, zorlayıcı çalışma koşullarında psikolojik rahatlama sağladığını ve işin stresine karşı etkili bir başa çıkma mekanizması sunduğunu ifade etmiştir. Bunun yanı sıra dini inançların, özellikle adalet algısını zedeleme potansiyeli taşıyan durumlarda, örgüt içinde güven, hakkaniyet ve dayanışma duygusunu güçlendirdiği görülmektedir. Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, dinin koruyucu (tampon) işlevine ilişkindir. Katılımcılar, inançlarının iş stresinin, memnuniyetsizliğin ve çalışma kaynaklı sorunların kişisel ve aile yaşamlarına taşmasını engellediğini belirtmiştir. Bu işlevsel etki yalnızca iş doyumunu yükseltmekle kalmayıp, bireylerin genel yaşam memnuniyetine ve psikolojik iyi oluşuna da anlamlı katkılar sunmaktadır. Genel olarak bu çalışma, maneviyat ve dini pratiklerin özel alanla sınırlı olmadığı; aksine, endüstriyel çalışma ortamlarında çalışanların iyi oluşunu, dayanıklılığını ve örgütsel uyumunu destekleyen önemli sosyal ve psikolojik kaynaklar olduğunu ortaya koymaktadır.

This study investigates the influence of spirituality and religion on the work experiences of individuals within industrial production sectors in Türkiye. Specifically, it aims to elucidate the role these factors play in shaping job satisfaction, perceptions of organizational justice, and mechanisms for coping with occupational stress. While the broader research project utilized an Exploratory Sequential Mixed-Methods design to map the comprehensive landscape of job satisfaction, this article presents an in-depth analysis of the qualitative data collected in the final phase of the inquiry. The qualitative component was conducted with participants from diverse occupational categories employed at a textile factory in Sakarya province. By concentrating on this specific qualitative dataset, we seek to provide a nuanced, contextual understanding of how religious beliefs and spirituality inform the interpretation, experience, and management of work—a dimension frequently obscured in purely quantitative assessments.The findings reveal that religious beliefs and spiritual practices serve a constructive function in framing employees’ perceptions of their work environment. Participants indicated that rituals, including daily prayer (namaz), supplication (dua), and congregational worship, foster emotional equilibrium, offer psychological respite under demanding conditions, and operate as effective strategies for mitigating work-related stress. Furthermore, religious convictions appear to reinforce perceptions of trust, fairness, and solidarity within the organizational context, particularly in situations that might otherwise challenge justice perceptions. A particularly salient finding concerns the protective, or buffering, function of religion. Participants reported that their faith helps to contain work-related stress, dissatisfaction, and problems, thereby preventing negative spillover into personal and family domains. This functional effect not only contributes to enhanced job satisfaction but also supports individuals’ overall life satisfaction and psychological well-being. In conclusion, the study demonstrates that spirituality and religious practices extend beyond the private sphere, functioning as significant psychosocial resources that bolster employee well-being, resilience, and organizational adjustment within industrial work settings.