Sultan II. Abdülhamîd, Muhammediyye’yi Niçin Yasakladı?: “Men‘-i Tab‘ü İntişâr”
Why Did Sultan Abdulhamid II Ban Muhammadiyah?: “Preventing Its Printing and Distribution”
Yazar: Yamak, Mehmet Bilâl
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: History of Specific Fields (Other) ; Spesifik Alanların Tarihi (Diğer) ; Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Tasavvuf,Yazıcızâde Muhammed Efendi,Muhammediyye,Osmanlı Tasavvuf Tarihi,Kitap Yasağı ; Sufism,Yazıcızade Muhammed Efendi,Muhammediyyah,Ottoman Sufi History,Book Ban

Osmanlı tarihinin en çok okunan, en yaygın eserlerinden biri de Muhammediyye’dir. 853/1449 yılında Yazıcızâde Muhammed Efendi tarafından tamamlanan eser kısa süre içinde çok geniş bir tedavül ağına ulaşmış ve yüz yıllarca toplumun her kesimi tarafından okunmuş ve dinlenmiştir. Muhammediyye, Sultan II. Abdülhamid döneminde yasaklanmıştır. Muhammediye gibi yüz yıllar boyunca revaçta olan bir kitabın birden yasaklı kitap durumuna düşmesinin sebepleri merak konusudur. İlgili yasağı resmileştiren belgeler incelendiğinde bir takım çelişkili ifadelere rastlanmıştır. Arşiv belgelerinin söyledikleri kadar söylemedikleri de önemlidir. Böyle durumlarda belgelerin yayımlandığı sürecin sosyal, siyasi gündeminin nabzı tutulmalıdır. Bu çalışmada, ilgili belge seti tavsifi olarak detaylıca incelenmiştir. Ardından, ilgili belgelerin ihtiva ettiği çelişkiler ortaya konmuştur. Bu çelişkilerin tespitinden sonra kitabın yasaklandığı 1898 yılında Yıldız Sarayı’nın gündemi, diğer tarihi belgeler eşliğinde belirlenmiş ve bu gündem ile Muhammediye’nin muhteviyatı eşleştirilmiştir. Bütün bu veriler eşliğinde ise Muhammediyye’nin Sultan II. Abdülhamid Dönemi’nin önemli gündemlerinden hilafet meselesi, özellikle hilafetin Kureyşîliği etrafında yasaklandığı sonucuna ulaşılmıştır.

Muhammadiyyah  is one of the most widely read and popular works of Ottoman history. Cpmpleted by Yazıcızâde Muhammed Efendi in 853/1449, the work reached a very wide circulation network in a short time and was read and listened to by all segments of society for centuries. Muhammadiyyah was banned during the reign of Sultan Abdülhamid II. The reasons why a book like Muhammadiyyah, which was popular for centuries, suddenly became a banned book are a matter of curiosity. When the documents that formalized the ban were examined, a number of contradictory statements were found. What archival documents do not say is as important as what they say. In such cases, the pulse of the social and political agenda of the period in which the documents were published should be kept. In this study, the relevant document set is analyzed in detail in terms of its recommendation. Then, the contradictions contained in the relevant documents are revealed. After identifying these contradictions, the agenda of Yıldız Palace in 1898, the year the book was banned, was determined in the presence of other historical documents, and the content of Muhammadiyyah was matched with this agenda. With all these data, it is concluded that Muhammadiyyah was outlawed around the issue of the caliphate, particularly the Qurayshite nature of the caliphate, which was one of the important agendas of the reign of Sultan Abdülhamid II.