Kırgızistan’da Efsane ile Gerçek Arasında Kalan Bir Tarihî Eser: Taş Rabat
A Historical Monument in Kyrgyzystan between Myth and Reality: Tash-Rabat
Yazar: Buyar, Cengiz
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 14, 2015
Anahtar kelimeler: Tash-Rabat, caravanserai, Nestorianism, Kyrgyzstan, Central Asia Аннотация: Таш-Рабат – один из самых древних историко-архитектурных памятников в Средней Азии. Научный ; Taş Rabat, kervansaray, Nestûrilik, Kırgızistan, Orta Asya

Taş Rabat, Orta Asya’nın en eski tarihî-mimari eserlerinden biridir. 19. yüzyılda Çokan Valihanov’un seyahat raporları neticesinde ilim âlemi tarafından tanınmıştır. Günümüz Kırgızistan’ının At Başı kasabasından 80 kilometre uzaklıkta, Çin sınırına yakın bir yerde bulunan Taş Rabat, ilerleyen tarihî süreçte birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Bununla birlikte Taş Rabat ile ilgili kazı ve malzeme analizi çalışmaları ancak 1978-1982 yılları arasında gerçekleştirilebilmiştir. Yapılan bütün çalışmalar neticesinde bu tarihî yapı ile ilgili iki temel problem ortaya çıkmıştır. Bunların ilki yapının ne zaman, diğeri de hangi fonksiyonu icra etmek için yapıldığıdır. Bir grup araştırmacı binanın 15. yüzyılda yapıldığını, son dönem araştırmacıları ise 10.-12. yüzyıllarda yapılmış olabileceğini öne sürerler. Bunun yanında Taş Rabat’ın bir Budist tapınağı, Nestûri Hristiyanlarına ait manastır ve Karahanlılar dönemine ait kervansaray olarak yapıldığına dair iddialar bulunmaktadır. Taş Rabat ile ilgili bu meseleler Orta Asya ile ilgili diğer problemlerle de ilişkilidir. Taş Rabat bilhassa maddi kültür değeri olması açısından bölge tarihiyle ilgili farklı tarih yaklaşımlarında ve meselelerinde dayanak noktası yapılmaya çalışılmaktadır. Bu çalışmada Taş Rabat üzerine yapılan çalışmalar, konuyla ilgili problemler, tarihî yapının mimari özellikleri, ortaya çıkan efsaneler ve g ünümüzde Taş Rabat çevresindeki günlük hayat ile ilgili meseleler ele alınmıştır. Taş Rabat ile ilgili yapılan çalışmalar etraflı bir şekilde değerlendirilmiş, tarihî eser yerinde incelenmiş, bölge halkıyla görüşmeler yapılmıştır. Konuyla ilgili meselelerin temelinde ribat kavramının ve fonksiyonlarının tam olarak anlaşılmamasının yattığı görülmüştür. Bu noktadan hareketle Taş Rabat’ın bir ribat olarak inşa edildiği ve fonksiyonlarının da bu müesseselerinkine paralel olarak dönüştüğü ortaya konmuştur

Tash-Rabat is one of the oldest historical-architectural monuments of Central Asia. It was acknowledged by the academic society as a result of Chokan Valikhanov’s expeditions, in the 19th century. Tash-Rabat, which is located in recent Kyrgyzstan, near to the Chinese border, 80 km. f rom At Bashy town, attracted attention of many researchers in the historical process. Additionally, excavations and material analyzes were only carried out in 1978-1982. After all studies, two fundamental problems about this historical building arose. Firstly, when the building was constructed, and secondly, what their function was. Some researchers argue that the building was constructed in the 15th century; recent researchers argue that it might be constructed in 10-12th centuries. In addition to it, there are some arguments that Tash-Rabat was a Buddhist temple, Nestorian monastery or a caravanserai from the Karakhanid period. These questions about Tash-Rabat are related to other questions about Central Asia. Tash-Rabat - especially because of its material cultural value - is sought to be used as a point of reference in different views and problems on the history of the region. In this study, different studies on Tash-Rabat, problems about the issue, architectural characteristics of the historical building, resulting myths and recent issues on the daily life around Tash-Rabat are examined. Studies on Tash-Rabat are evaluated comprehensively, historical building is investigated on ground and interviews were conducted with the local people. It has been verified that the fundamental problem was that the meaning and function of a ribat was not clearly understood. Thus, Tash-Rabat was constructed as a ribat, and its functions had transformed accordingly