Farz ve Vâcip Ayrımının Fürû-ı Fıkha Yansıması
Reflection of the Distinction Between Fard and Wajib on Fürû-ı Fikh
Yazar: Yıldız, Rifat
Dergi: Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 13 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; islam hukuku,Usul,Farz,Vâcip,Hüküm ; Islam law,Method,Provision,Fard,Wajib

Hüküm meselesi fıkıh usulü ve fürû-ı fıkıh çalışmalarının temel konularından biridir. Zira fıkıh usulü şer‘î delillerden nasıl hüküm elde edileceğini konu edinirken fürû-ı fıkıh da tespit edilen yöntemlerle hükümlere ulaşmayı ve onları uygulamayı ele almaktadır. Bu nedenle gerek usul eserlerinde gerekse de fürû kitaplarında hüküm meselesi ve hüküm türlerini ifade için kullanılan farz ve vâcip kavramlarının aynı şeyi ifade edip etmediği yani eş anlamlı olup olmadıkları konusu tartışılan bir mesele olmuştur. Mütekellimin usulcüler farz ve vâcip kavramlarının müteradif olduklarını iddia ederken Hanefîler farz ve vâcip terimlerinin farklı manalara geldiğini ileri sürmüşlerdir. Farz ve vâcip kavramlarıyla alakalı usulî görüş ayrılığı nedeniyle gerek usul gerekse de fürû eserlerinde Hanefî ve mütekellimin âlimler arasında birçok fıkhî ihtilaf ortaya çıkmış ve bu da tartışmalara yol açmıştır. Bu nedenle Hanefîlerle mütekellimin âlimler arasındaki farz ve vâcip kavramlarının manalarından kaynaklı görüş ayrılıklarını tespit etmek önem arz etmektedir. Çalışmamızda farz ve vâciple ilgili Hanefî ve mütekellimin âlimlerin görüşleri ele alınıp değerlendirilmeye çalışılacaktır. Sonrasında usulcülerin farz ve vâcip kavramıyla alakalı anlayışlarının fürû-ı fıkha yansıması konu edinilecektir. Mesele analizi için Hanefî ve mütekellimin usulcülerin usul eserlerine ve fürû kitaplarına müracaat edilecektir.

The issue of judgment is one of the basic subjects of fiqh methodology and fiqh studies. While the method of fiqh deals with how to obtain rulings from religious evidence, the furû-ı fiqh deals with reaching and applying rulings through the determined methods. For this reason, the issue of judgment and whether the concepts of fard and wajib, which are used to express the types of judgments, mean the same thing, that is, whether they are synonymous, has been a debated issue in both the procedural works and the furu books. While mutakallimun scholars claim that the concepts of fard and wajib are interchangeable, Hanafis claim that the terms fard and wajib have different meanings. Due to the difference of opinion regarding the concepts of fard and wajib, many jurisprudential disagreements have arisen between Hanafi and mutakallimun scholars in both the usul and furu works, and this has led to discussions. For this reason, it is important to determine the differences of opinion between Hanafis and mutakallim scholars regarding the meanings of the concepts of fard and wajib. In our study, the opinions of Hanafi and mutakallim scholars regarding fard and wajib will be discussed and tried to be evaluated.  Afterwards, the reflection of the Usualists' understanding of the concepts of fard and wajib on the fürû-ı fiqh will be discussed. For the analysis of the issue, the methodological works of Hanafi and mutakallim scholars and their books will be consulted.