YAPAY ZEKÂYA YÖNELİK ÖĞRENCİ ALGILARININ İNCELENMESİ: HAYVAN METAFORLARI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
EXAMINATION OF STUDENT PERCEPTIONS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A STUDY ON ANIMAL METAPHORS
Yazar: Temur, Süleyman; Uslu, Salih
Dergi: Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, Vol. 16 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Educational Technology and Computing ; Eğitim Teknolojisi ve Bilgi İşlem ; Specialist Studies in Education (Other) ; Eğitim Üzerine Çalışmalar (Diğer) ; artificial intelligence,education,middle school students,synectics,animal metaphors ; yapay zekâ,eğitim,ortaokul öğrencileri,sinektik,haycan metaforları

Yapay zekânın eğitim süreçlerine entegre edilmesiyle birlikte, öğrencilerin bu teknolojiye yönelik algılarını anlamak, eğitimsel uygulamaların etkinliğini artırmak için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâ hakkındaki düşünce ve algılarını, sinektik tekniğinin “bilinen bir kavramın tuhaf kılınması” alt türü kullanılarak ortaya çıkarmak ve bu sayede eğitim süreçlerinin daha etkin planlanmasına katkı sağlamaktır. Öğrencilerden soyut ve karmaşık bir kavram olan yapay zekâyı bir hayvana benzetmeleri istenerek yapay zekânın somut bir metafora dönüştürülmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseninin kullanıldığı bu çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmaya katılan 139 öğrencinin yapay zekâ ile ilgili ortaya koyduğu 42 farklı sinektik ifade, en fazla çita, köpek, kedi, aslan, maymun, tilki, baykuş, kuş, papağan, karga gibi hayvanlarla ilişkilendirilmiştir. İçerik analizi sonucunda, öğrencilerin yapay zekâ algılarının "Güç, Yetenek ve Üstünlük", "Bilgi, Zekâ ve Öğrenme", "Tehlike, Tehdit ve Korku", "Bağlantı, İletişim ve Kontrol", "İnsan Benzeri Özellikler", "Bağımsızlık" ve "Fayda ve Kullanım" olmak üzere yedi ana kategori altında toplandığı görülmüştür. Bu bulgular, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâyı hem olumlu (güçlü, zeki, faydalı) hem de olumsuz (tehlikeli, kontrolsüz, korku) niteliklerle ilişkilendirerek karmaşık ve çelişkili bir şekilde algıladıklarını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda gelecekteki çalışmalar için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

With the integration of artificial intelligence into educational processes, understanding students' perceptions of this technology is of great importance for increasing the effectiveness of educational practices. In this context, the aim of this study is to reveal middle school students' thoughts and perceptions about artificial intelligence using the "making the familiar strange" subtype of the synectic technique, and thereby contribute to the more effective planning of educational processes. By asking students to liken artificial intelligence, an abstract and complex concept, to an animal, the aim was to transform artificial intelligence into a concrete metaphor. In this study, which used the phenomenology design from qualitative research methods, the data collected through semi-structured interviews were examined in detail using the content analysis method. The 42 different synectic expressions about artificial intelligence presented by the 139 students participating in the study were most frequently associated with animals such as cheetahs, dogs, cats, lions, monkeys, foxes, owls, birds, parrots, and crows. As a result of the content analysis, it was observed that students' perceptions of artificial intelligence were grouped under seven main categories: "Power, Ability, and Superiority", "Knowledge, Intelligence, and Learning", "Danger, Threat, and Fear", "Connection, Communication, and Control", "Human-like Characteristics", "Independence", and "Benefit and Use". These findings reveal that middle school students perceive artificial intelligence in a complex and contradictory way, associating it with both positive (powerful, intelligent, useful) and negative (dangerous, uncontrolled, fear) qualities. In this context, various suggestions for future studies have been made.