Dede Korkut’un Velîliği Üzerine Tasavvufî Bir İnceleme
A Sufi Research on the Sainthood of Dede Korkut
Yazar: Kaval, Musa
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 16 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Human Geography ; Türkiye Beşeri Coğrafyası ; Studies of the Turkic World ; Türk Dünyası Çalışmaları ; Sufism,Dede Korkut,Velî,Alp Eren,Epic. ; Tasavvuf,Dede Korkut,Velî,Alp Eren,Destan.

Dede Korkut, destanları aracılığıyla Türk toplulukları arasında en çok tanınan şahsiyetlerden biridir. Yaşadığı döneme dair farklı fikirler ileri sürülmesine rağmen Dede Korkut’un tartışmasız bir velî olduğu kabul edilmektedir. Bu genel kabule rağmen Dede Korkut’un velîliği ile ilgili tasavvuf alanında herhangi bir çalışmanın yapılmadığı tespit edilmiştir. Halbuki velîlik, tasavvuf ilmi içerisinde manasını ve işlevini bulmuş bir nosyondur. O nedenle Dede Korkut ve tasavvufî geleneğin Türk-İslam medeniyetindeki yadsınamaz bileşkesi bu çalışmanın yapılmasına vesile olmuştur. Dede Korkut’un kerâmet gösteren, gaipten haber veren bir velî olduğu kitabının giriş kısmında belirtilmiştir. Yapılan okuma ve incelemeler sonrasında destanlar içerisinde velîliğine dair başka referanslara da rastlanmıştır. Velîliğin, tasavvufî bir kavram olması nedeniyle destanlar, tasavvufî literâtür ve kavramlar eşliğinde analiz edilerek Dede Korkut’a atfedilen bu makam ortaya konmaya çalışılmıştır. Muhteva açısından analiz edilen destanlarda işlenen temel inanç, âmel ve ahlak esasları yeni Müslümanlaşan Oğuzların yaşadıklarıyla uyum göstermektedir. Oğuzlardaki alp kültürünü erenlik terbiyesi ile kemâle erdirmek istediği görülen Dede Korkut, destanlarda üstlendiği rolüyle kadının manevî gücünü de sürece dâhil etmiştir. Aplerin, erenlik bilincine ulaşmalarında anne veya eş rolünde kendinî gösteren kadın, erkek kahramanların en büyük destekçileri olmuştur. Yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda kitabının mukaddimesinde belirtiliğinden çok daha fazlasıyla Dede Korkut’un mürşit bir velî olduğu sonucuna varılmıştır.

Dede Korkut is one of the most well-known character among Turkish communities by means of his epics. Although different ideas have been put forward about the period in which he lived, it is accepted that Dede Korkut was an saint unquestionably. Despite this general acceptance, it has been determined that no study has been conducted in the field of sufism regarding Dede Korkut’s sainthood. However, sainthood is a notion that has found its meaning and function within the science of sufism. Therefore, the undeniable combination of Dede Korkut and the mystical tradition in Turkish-Islamic civilization has led to this study. It is stated in the introduction of his book that Dede Korkut was a saint who showed miracles and gave information about the future. After the readings and examinations, other references about his sainthood were also encountered in the epics. Since sainthood is a sufi concept, the epics were analyzed with the help of sufi literature and notions in order to reveal the spituel position which attributed to Dede Korkut. Dede Korkut, who was seen to want to perfect the Alp culture of the Oghuzs with the training of sainthood, also included the spiritual power of woman in the process with the role she assumed in the epics. Alps reaching of the consciousness of sainthood woman, who showed themselves in the role of mother or wife, were the greatest supporters of man heroes. As a result of the examination and research conducted, it was concluded that Dede Korkut was a spiritual saint much more than what was stated in the introduction of his book.