Kamuran Sırrı (1891-1935): Bir elektrik mühendisinin yaşam öyküsü
Kâmuran Sırrı (1891-1935): A biography of an electrical engineer
Yazar: Kocaman, Meltem
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 18 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Kâmuran Sırrı,Osmanlı İmparatorluğu,elektrik mühendisleri,Giritli Sırrı Paşa ; Kâmuran Sırrı,Ottoman Empire,electrical engineers,Giritli Sırrı Pasha

On dokuzuncu yüzyıl sonu ve yirminci yüzyılın başı,Osmanlı İmparatorluğu’nun siyasal yapısının çözüldüğü, modern Türkiye Cumhuriyeti’ninkurulduğu sancılı bir dönüşüm sürecidir. Gençlik ve olgunluk çağları bu zamandilimine denk gelen kuşaklardan, sıradışı ölçüde üretken bireyler yetişmiştir. Bumakalede yaşam öyküsü ele alınan elektrik mühendisi Kâmuran Sırrı (1891-1935),bu kuşağın insanıdır. İstanbul’da özel bir ilkokulu bitirip yine İstanbul’daki SaintJoseph Fransız Lisesi’nden mezun olduktan sonra Paris’e giderek ÉcoleSupérieure des Travaux Publics’in elektrik şubesine devam etmiştir.Mezuniyetinin ardından Fransa’daki bir fabrikada iki yıl kadar makine yapımı üzerinestaj yapmış ve 1913’te İstanbul’a dönmüştür. Bu tarihten ölümüne kadar geçensüre içinde İstanbul, Adana, Ankara ve İzmir’de üretken bir yaşamı olmuştur. Döneminçeşitli dergilerinde yayımlanmış, çoğu elektrik hakkında çok sayıda popüleryazısı vardır. Ayrıca elektrik konusunda yayınlanmış kitapları bulunmaktadır.Mühendislik kariyerinin bir kısmını İstanbul, Adana ve Ankara’da sanayiye ustaişçi yetiştiren meslek okullarında öğretmenlik yaparak, geri kalan kısmını iseözel sektör, devlete bağlı kurumlar ve belediyelerde elektrik ve makinemühendisliği yaparak geçirmiştir. Yayınlanmış yazıları, dönemin pek çok aydınıgibi ülkenin Avrupa karşısında endüstriyel geri kalmışlığını mesele edindiğinive bu durumu değiştirmek için çabaladığını göstermektedir. Kâmuran Sırrı’nıniktisadi kalkınmaya katkı sağlamak bakımından her bir bireyin atacağı küçük veyavaş adımların bile bir fark yaratacağına yönelik pozitif bir tutumu vardır.En çok ilgilendiği mesele, Türkiye’de sanayi alanında çalışacak usta ve işçiihtiyacıdır. Ayrıca kendi geliştirdiği bir elektrikli alet için Avrupa’daçeşitli kurumlara patent başvurusunda bulunmuş, İstanbul’da makine üreten küçükbir fabrika açmıştır.Kâmuran Sırrı, on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğindeyaşamış aynı zamanda dini ilimlere hâkimiyeti ve şiirleriyle tanınan ünlü birOsmanlı valisi Giritli Sırrı Paşa’nın oğludur. Gençlik yıllarını, babası gibi birOsmanlı valisi olan amcasının çocukları ile birlikte oldukça politik birortamda geçirmiştir. Bunlardan biri II. Meşrutiyet döneminde ve Cumhuriyet’inilk yıllarında aktif olarak siyasetle ilgilenen ve ilk Osmanlı sosyalistlerindensayılan Suphi Nuri İleri; diğeri ise, II. Meşrutiyet döneminin ünlügazetecilerinden Celal Nuri İleri’dir. Yakın ve uzak akrabaları arasında, edebiyatve sanat alanında ön plana çıkmış isimler bulunmaktadır. Ancak KâmuranSırrı’nın hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer bir deyişle o, ünlüOsmanlı ailelerinin ünlü olmayan üyelerinden biridir. Makale, Kâmuran Sırrı’yıbir elektrik mühendisi olarak hayata döndürmeye çalışırken, onu, dönemininelektrik mühendislerinin sosyolojik profili bağlamında resmetmeyihedeflemektedir.

Late nineteenth and early twentieth century was a periodof political turmoil and transformation which ended with the dissolution of theOttoman Empire and the foundation of the Republic of Turkey. Many extraordinarilyproductive individuals were brought up during this period. This article willfocus on the life of a little-known member of this fascinating generation, namelyKâmuran Sırrı (1891-1935), an entrepreneurial and reformist Turkish electricalengineer. He had the privilege of being educated first in a private elementaryschool, and then in the LycéeSaint-Joseph, a French highschool in Istanbul. He completed hishigher education in Paris, in the electricalengineering section of the ÉcoleSupérieure des Travaux Publics. He learned the basics of the professionin a machine factory in France during his two-years of internship. He turnedback to Turkey in 1913 and worked in İstanbul, Adana, Ankara and İzmir until hedied in 1935. He taught in vocational technical schools in Istanbul, Adana andAnkara which trained qualified workers and masters for the industry. Then, heworked as an engineer in state institutions, in the private sector and in the municipalities.He wrote on electricity in the science columns of famous magazines, he alsopublished a couple of books on electrical engineering. His writings reveal thathe dwelled on the issue of industrial backwardness of Turkey which was afrequently addressed question at that time. As a young optimistic engineer, heset forth that everyone must take a step without thinking how small it is orhow long it will take to achieve a developed industry. He not only worked as asalaried employee but also was an entrepreneur who endeavoured to realize hisideas; he applied for a patent of an electrical device that he developedhimself and established a small machine factory in Istanbul as well.Kâmuran Sırrı was the son of an Ottoman governorGiritli Sırrı Pasha (1844-1895) who was celebrated for his poetry and hismastery in religious knowledge. He lost his father when he was 4 years old. Hemight have spent his youth in a very political environment together with hiscousins from father’s side, including a very well-known journalist of the IIndConstitutional Period, Celal Nuri İleri (d. 1938) and one of the earliestOttoman socialists Suphi Nuri İleri (d.1945). Within his close and distantrelatives and family circle there were many people having a reputation inliterature, art or politics. If not completely invisible among them, KâmuranSırrı was a shadowy figure. This article attempts to construct a biography ofhim and will try to picture him as an electrical engineer within social andpolitical context.