Rast ve Sazkâr Makamlarının Sözlü Eserler Üzerinde Karşılaştırılmalı Analizi
Comparative Analysis of Rast and Sazkâr Maqams on Verbal Works
Yazar: Yüzlüer, Dilek
Dergi: Erdem No. 87, 2023
Anahtar kelimeler: Sociology of Music ; Müzik Sosyolojisi ; Turkish Music ; Türk Musikisi ; Türk musikisi,makam,rast,sazkâr,analiz ; Turkish music,maqam,rast,sazkâr,analysis

Türk musikisinin temelini oluşturan en önemli kavram makamdır.Tarihsel süreç içerisinde birçok müzikolog makamları farklısistemlerde ele almış ve tasnif etmiştir. Bu çalışmalar müelliflertarafından kendi devirlerinde yazılı olarak neşredilmiş, günümüzekadar ulaşarak araştırmalara kaynak oluşturmuştur. Makamlarınanlaşılmasında kaynakları incelemenin yanı sıra farklı makamlarınkarşılaştırılması ve bu makamlarda bestelenmiş olan eserlerinanalizinin yapılması önemlidir. Bu analizlerin neticesinde ortayaçıkan bulgular, makamları birbirinden ayıran özellikleri net bir şekildeortaya koymaktadır. Günümüzde konservatuarların müzikoloji vesanatta yeterlilik programlarının çoğalması ile Türk musikisi ile ilgiliakademik çalışmalarda artış görülmektedir. Makam ve eser analizleride bu çalışmaların önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.Bu çalışmada birbirine benzeyen ancak yapısal özellikleri açısındanbirbirinden farklı olan Rast ve Sazkar makamları karşılaştırmalıolarak ele alınmıştır. Makamlar hakkında nazari bilgiler verilerekbenzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmuştur. Her iki makamıntarihsel süreci incelenmiştir. Türk müziğine önemli katkılardabulunmuş müzikologların makam tariflerine yer verilmiş vegünümüzde kullanılan Rast ve Sazkar makamlarının yıllar içindekideğişim süreci örnekler üzerinden anlatılmıştır. Rast makamı,tarihsel süreçte müzikologlar tarafından ana makam olarak kabuledilmiş ve günümüze kadar birçok beste yapılmıştır. Sazkar makamı,daha sonraki dönemlerde terkip edilmiş olup, günümüze ulaşaneser sayısının Rast makamına oranla daha az olduğu bilinmektedir.Bu iki makamın analiz için tercih edilmesinin en önemli sebebi,enstrümantal müzikte önemli bir yere sahip olan taksim formu icraedilirken karakteristik özellikleri benzer olan makamların birbirleri ile karıştırılması ve icra esnasında ayırt edilememesidir. Özellikle Rast veSazkâr makamlarında bu durum sık görülmektedir. Her iki makamınayırt edici özelliklerinin tam olarak anlaşılamadığı düşüncesi ile farklıkarakteristik özelliklerinin daha iyi anlaşılması ve söz konusu olansoruna çözüm getirilmesi amacıyla bu çalışmanın yapılması uygungörülmüştür.Rast ve Sazkâr makamları incelenirken eserlerin form yapıları analizedilmiş, mısra ve terennüm bölümleri ayrıntılı olarak incelenmiştir.Bestecilerin melodi üretkenliği makam tariflerinin değişiklikgöstermesinin önemli sebeplerinden biridir. Bu sebeple inceleneneserler, farklı dönem bestekârlarının bestelemiş olduğu beste (2 adet),ağır semai ve yürük semâi formunda tercih edilmiştir. Eserlerdekullanılan usuller zencir, hafif, remel, aksak semai ve yürük semaidenoluşmaktadır. Makam tarifleri ve eser analizinden elde edilen tümbulgular istatistik, tablo ve grafiklerle gösterilerek taksim icrasındadikkat edilmesi gereken özellikler ele alınmıştır.

The most important concept that create the basis of Turkish music ismaqam. Throughout the historical process, many musicologists havediscussed and classified maqams in different systems. These studieswere published in written by the authors in their own time and havesurvived to the present day and have become a source of research.In order to understand the maqams, in addition to examining it isalso important to compare different maqams and analyze the workscomposed in these maqams. The findings that emerge as a result ofthese analyzes clearly reveal the characteristic that distinguish themaqams from each other. Nowadays, with the increase in musicologyand art proficiency programs of conservatories, there is an increasein academic studies on Turkish music. Maqam and compositionanalyzes also constitute an important part of these studies.In this study, Rast and Sazkar maqams, which similar to each otherbut differ from each other in terms of their structural features arediscussed comparatively. Theorical information about the maqams isgiven and their similarities and differences are revealed. The historicalprocess of both maqams was examined. Maqam descriptions ofmusicologist who have made significant contributions to Turkishmusic are included and the process of change Rast and Sazkarmaqams used today is explained through examples. Rast maqam hasbeen accepted as the main maqam by musicolologists throughouthistory and many compositions have been made until today. TheSazkar maqam was invented in later periods and it is known that thenumber of compositions that have survived to present day is less thanthe Rast maqam. The most important reason why these two makamsare preferred for analysis is that when performing the taksim form,which has an important place in instrumental music, the maqams withsimilar characteristics are confused with each other and cannot bedistinguished during the performance. This is especially common inthe Rast and Sazkar maqams. Considering that the distinctive featuresof both makams can not fully understand, it was deemed appropriateto conduct this study in order to better understand their differentcharacteristics and solve to the the problem in question.While examining both maqams, the form structures of thecompositions were analyzed, the verse and terennum sectionswere examined in detail. Composer’s melody productivity is oneof the important reasons why maqam recipes vary. For this reason compositions examined were preferred in the form of beste (2),ağır semai, yürük semai form composed by composers of differentperiods. The rhythms used in the compositions consist of zencir,hafif, remel, aksak semai and yürük semai. All the findings obtainedfrom the maqam descriptions and composition analysis are shownwith statistical, tablets and graphs, and the features that should betaken into consideration in taksim performance are discussed.