GÖZENEKLİ VE DISPERS BİR SİSTEM OLARAK TOPRAK
GÖZENEKLİ VE DISPERS BİR SİSTEM OLARAK TOPRAK
Yazar: Bahtiyar, Metin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2010

ÖZETTopraklar esas itibariyle katı, sıvı ve gaz fazlal'ındanmeydana gelmişlerdir. Katı faz, çok c;leğişik irilikte mine&middot;ral ve organik maddeden, sıvı faz, gerek toprak içersindeserbest halde bulunan, gerekse toprak taneciklerin~ };el&middot;li yüzey kuvvetleriyle bağlanmış olan sudan, gaz faz ise,toprak havasından ibarettir.Yapısı bozulmamış bir toprak yakından incelendiğinde,toprak taneciklerinin büyük bir kısmının çeşitli&middot; şekilve irifikte kümeler halinde bulundukları, aralarında sayı&middot;&middot;sız gözenek boşlukları bıraktıkları görülür. Toprağın gözenekhacmi, toprak taneciklerinin diziliş tarzı, toprak teks&middot;türü ve strüktürüne bağlıdır. Toprak&middot; Su ilişkileri bakımın&middot;dan, gözenek iriliği dağılımının önemi çok büyüktür. 'fopraktasuyun tutulması ve kolayca hareket edebilmesi bakı&middot;mından, toprak gözeneklerini, kaba (> 1;0 mik.), orta (10&middot;0,2mik.) ve küçük&laquo; 0,2 mik.) gözeneklare ayırmak mümkün.dür.Toprağı meydana getiren taneciklerin irilikleri, onlarınfiziko&middot; kimyasal bakımdan aktif olan yüzey genişliklerinitayin eder. Birim ağırlık veya hacimdeki dispers sistemintoplam yüzeyalanına özgül (Spesifik) i yüzey denilir. Tane.iriliği azald1kça özgül yüzey, dolayısıyla fiziko&middot; kimyasalaktivite artar. Topraklarda bu aktiviteyi hemen tamamen kilfraksiyonu üstlenmiştir.Kil; Içersinde 2 mikrondan küçük sekonder mineralla.rin hakim olduğu, ayrışmanın koJloida1 ürünlerinden ibaretdIspers bir sistemdir, şeklinde tarif edilebilir. Kristal biryapıya sahıp olan kil minareılleri, Si.letraedron ve AI&middot;Ok&middot;taedron strüktür ünitelerinden meydana gelmislerdir. Buünitelerin çeşitli Ikombinasyonları ve iyonik yerdeğiştirme.:lerle çeşitli killer teşekkül etmiştir. Şekilleri, levha, diskve çubuk benze'ridir. Kristal ünitelerin kenar ve köşeleri&middot;nin kırılması sonucu açığa çıkan OH gruplarındaki H iyonunundisosiye olması ve iyonik yerdeğiştirmeler yolu..;,ıakiller elektro&middot; negatif yuke sahiptirler. Bu negatif yükleretkilerini, katyon adsorpsiyonu, katyon değistirme, su ad&middot;sorpsiyonu ve kolloidal süspansiyonların f1okülasyon vedlspersiyonunda göstermektedirler.

ÖZETTopraklar esas itibariyle katı, sıvı ve gaz fazlal'ındanmeydana gelmişlerdir. Katı faz, çok c;leğişik irilikte mine&middot;ral ve organik maddeden, sıvı faz, gerek toprak içersindeserbest halde bulunan, gerekse toprak taneciklerin~ };el&middot;li yüzey kuvvetleriyle bağlanmış olan sudan, gaz faz ise,toprak havasından ibarettir.Yapısı bozulmamış bir toprak yakından incelendiğinde,toprak taneciklerinin büyük bir kısmının çeşitli&middot; şekilve irifikte kümeler halinde bulundukları, aralarında sayı&middot;&middot;sız gözenek boşlukları bıraktıkları görülür. Toprağın gözenekhacmi, toprak taneciklerinin diziliş tarzı, toprak teks&middot;türü ve strüktürüne bağlıdır. Toprak&middot; Su ilişkileri bakımın&middot;dan, gözenek iriliği dağılımının önemi çok büyüktür. 'fopraktasuyun tutulması ve kolayca hareket edebilmesi bakı&middot;mından, toprak gözeneklerini, kaba (> 1;0 mik.), orta (10&middot;0,2mik.) ve küçük&laquo; 0,2 mik.) gözeneklare ayırmak mümkün.dür.Toprağı meydana getiren taneciklerin irilikleri, onlarınfiziko&middot; kimyasal bakımdan aktif olan yüzey genişliklerinitayin eder. Birim ağırlık veya hacimdeki dispers sistemintoplam yüzeyalanına özgül (Spesifik) i yüzey denilir. Tane.iriliği azald1kça özgül yüzey, dolayısıyla fiziko&middot; kimyasalaktivite artar. Topraklarda bu aktiviteyi hemen tamamen kilfraksiyonu üstlenmiştir.Kil; Içersinde 2 mikrondan küçük sekonder mineralla.rin hakim olduğu, ayrışmanın koJloida1 ürünlerinden ibaretdIspers bir sistemdir, şeklinde tarif edilebilir. Kristal biryapıya sahıp olan kil minareılleri, Si.letraedron ve AI&middot;Ok&middot;taedron strüktür ünitelerinden meydana gelmislerdir. Buünitelerin çeşitli Ikombinasyonları ve iyonik yerdeğiştirme.:lerle çeşitli killer teşekkül etmiştir. Şekilleri, levha, diskve çubuk benze'ridir. Kristal ünitelerin kenar ve köşeleri&middot;nin kırılması sonucu açığa çıkan OH gruplarındaki H iyonunundisosiye olması ve iyonik yerdeğiştirmeler yolu..;,ıakiller elektro&middot; negatif yuke sahiptirler. Bu negatif yükleretkilerini, katyon adsorpsiyonu, katyon değistirme, su ad&middot;sorpsiyonu ve kolloidal süspansiyonların f1okülasyon vedlspersiyonunda göstermektedirler.