ERMENİ KİLİSESİ’NİN BİR RİTÜELİ OLARAK SİVİL CENAZE MERASİMLERİ
ERMENİ KİLİSESİ’NİN BİR RİTÜELİ OLARAK SİVİL CENAZE MERASİMLERİ
Yazar: Seyfeli, Canan
Dergi: Journal of Istanbul University Faculty of Theology, Vol. 0 No. 30, 2015
Anahtar kelimeler: Christianity,  Armenian  Church,  Burial  Ritual,  Civil  Funeral  Ceremony,  Istanbul ; Hıristiyanlık, Ermeni Kilisesi, Defin Ritüeli, Sivil Cenaze Töreni, İstanbul

Makalenin konusu Ermeni Kilisesi’nde siviller için cenaze ritüelidir. Cenaze ritüeli, İstanbul Ermeni Patrikliğinin uygulamasından örneklerle ele alınmıştır. Cenaze ritüelinin etrafında şekillenmiş geniş ve zengin halk uygulamaları araştırmanın dışında yer almaktadır. Ayrıca, Kilise’nin yedisi, kırkı ve senesi gibi ölümle ilgili diğer ritüel uygulamaları da makalenin boyutuna sığmayacak niteliktedir. Ancak cenaze ritüeli, Ermeni Kilisesi’nin ölüm ve ölüm sonrasına dair temel anlayışını ortaya koymada yeterlidir. Ermeni Kilisesi’nde cenaze ritüeline dair araştırmalar yok denecek kadar azdır. Makalede kaynak sıkıntısı, İstanbul’da yapılan gözlemler ve mülakatlarla önemli oranda giderilmiştir. Hıristiyan cenaze ritüellerini şekillendiren temel öğretiler diriliş ve kurtuluştur. Diriliş herkes içindir, ancak kurtuluş imanla ölenler içindir. İsa Mesih’in yeryüzü kilisesinde uyuyanlar Göksel Kilise’ye sevinçle uğurlanırlar. Bu nedenle Ermeni Kilisesi’nde cenaze ritüeline uğurlama (huğargavorut’yun) ismi verilmiştir. Ermeni Kilise ayin kitaplarında (maştots) yer verilen defin ritüeli üç safhadan oluşur. Bu safhalar sırasıyla ev düzeni (tan kargn), kilise düzeni (karg yegeğetsioy) ve mezarlık düzeni (gerezmani kargn) şeklinde isimlendirilir. Bir de mezarlık dönüşü teselli ayini vardır. İstanbul’da ev töreni mezarlık dönüşü teselli ayininde icra edilen bir törene dönüşmüştür. Bunun yerine cenaze evden veya morgtan alınırken papaz duayla cenaze alayına liderlik etmektedir. Konu, sırasıyla Ermeni Kilisesi’nde ölüm algısı, cenaze töreniyle ilgili terimler, cenaze ritüelinin tarihçesi, sivil cenaze ritüeli ve cenaze töreninin anlamı üzerinde durularak ele alınmıştır.

The  Funeral  Rite  for  the  Laymen  in  the  Armenian  Church  The  subject  of  this  article  is  related  to  the  funeral  rite  for  the  laymen  in  the  Armenian  Church.  The  subject  is  discussed  with  practic  examples  in  İstanbul  Armenian  Patriarchate.  The  rich  folk  practi-­‐‑ces  formed  around  the  funeral  rite  are  not  included.  And,  other  ritual  practices  relating  to  after  death  in  the  Church  such  as  requiem  service  at  the  gravesite  is  too  large  to  be  discussed  in  such  an  article.  However,  there  is  enough  knowledge  about  the  funeral  rite  to  understand  the  approach  of  the  Arme-­‐‑nian  Church  about  death  and  after  death.  There  is  almost  no  research  on  the  funeral  rite  of  the  Arme-­‐‑nian  Church.  Actually,  the  shortage  of  resources  is  a  serious  problem  for  the  field.  So  that  I  realised  many  observations  and  interviews  in  İstanbul.  The  basic  beliefs  shaping  the  funeral  rite  of  the  Arme-­‐‑nian  Church  are  the  doctrines  of  the  resurrection  and  the  salvation  in  Christian  theology.  The  resurrec-­‐‑tion  is  for  everyone,  but  the  salvation  is  for  those  who  died  faithly.  The  sleepers  in  the  church  of  Jesus  Christ   on   the   earth   are   farewelled   to   the   Heavenly   Church   happily.   Therefore,   in   the   Armenian  Church,  the  funeral  rite  is  called  the  farewell  (Hughargavorutyun).  The  funeral  rite  in  the  Armenian  Church  ritual  books  (Mashtots)  is  carried  in  three  stages,  called  the  home  order  (tan  kargn),  the  church  order  (karg  yegeghetsioy)  and  the  cemetery  order  (gerezmani  kargn)  in  order.  There  is  a  consoling  ritual  after   returning   from   the   cemetery.   Today   in   İstanbul,   the   home   ceremony   transformed   into   a   short  prayer.  And  the  home  order  is  performed  as  the  consoling  ritual.  The  subject  is  discussed  with  empha-­‐‑sis   on   the   death   perception   of   Armenians,   the   terms   related   to   the   funeral   rite,   the   short   history   of  funeral  ceremony,  civil  funeral  ceremony  and  the  meaning  of  funeral  ceremony,  respectively.