İlk Mesleki Hukuk Gazetesi: Hukuk  (İnceleme-Dizin)
The First Professional Law Newspaper: Hukuk (Analysis-Index)
Yazar: Gümüş, Hasret
Dergi: Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Public Law (Other) ; Kamu Hukuku (Diğer) ; osmanlu hukuku,ilk hukuk gazetesi,kanunnameler,İlyas matar,ilyas ressam ; ottoman law,first newspaper,codes,ilyas matar,ilyas ressam

19. yüzyılda yenileşme hareketleri ile birlikte devletin her alanında reform çalışmaları yapılmıştır. Yapılan çalışmalar hukuk alanında da kendini göstermiş ve kanunlaştırma hareketleri başlamıştır. 1840 Ceza Kanunnamesi Osmanlı hukukunda kanunlaşmanın ilk adımı olmuştur. Akabinde ticaret, ceza ve arazi gibi önemli alanlarda kanunnameler/nizamnameler yayımlanmıştır. Çıkarılan bu yeni kanunnameler/nizamnameler Düstûr’da toplanmıştır. Bu sayede devletin mevzuat kitabı olurken aynı zamanda herkesin ulaşabileceği bir yayın meydana getirilmiştir. Çünkü Düstûr, düzenli olarak çıkarılmış ve neredeyse günümüze kadar ulaşmıştır. Düstûr’a ek olarak Ceride-i Mehâkim ve bu gibi resmî yayınlarla kanunnameler yayımlanmıştır. Hukuk alanında süreli yayınların arttığı bu dönemde ticaret ve eğitim alanlarında çok öncesinde bireysel yayınlar ve mesleki gazeteler çıkarıldığı görülmüştür. Bu yayınlar incelendiğinde herkesin takip edebileceği özelliğe sahip olduğu anlaşılmaktadır. Hukuk alanında da resmî kurumlarca çıkarılan yeni düzenlemelerin hukuk alanında çıkarılacak bir mesleki gazete ile yaşanılan dönüşümün topluma duyurulması gerekmektedir. Hukuk alanındaki mesleki gazeteye hukuk reformundan ihtiyaç duyulmuştur. 1890 yılında Osmanlı’da ilk hukuk gazetesi Hukuk adıyla Doktor ve hukukçu İlyas Matar ile hukukçu İlyas Ressam tarafından çıkarılmıştır. Hukuk Gazetesi’nin yaklaşık altı yıl süren yayın hayatında toplam 50 sayı çıkarılmış ve 1896 yılında maddi destek görememesinden dolayı yayın hayatına son verilmiştir. Gazetede, genel olarak yayın dönemi içerisinde çıkarılan kanunlar, açıklanmaya muhtaç olan mahkeme ilamları ve önemli konularda makaleler farklı mesleklerden kişiler tarafından kaleme alınmıştır. Bu çalışmada, hukuk alanında ilk meslek gazetesi olan Hukuk Gazetesi’nde yazılan makalelerin muhtevasının tespiti ile yaşanan değişimin gazeteye yansıdığı hususları ve gazetenin temel amacına ulaşıp ulaşmadığı gibi sorulara cevap aranmıştır. Belirtilen hedeflere somut örnekler sunmak ve gelecekte yapılacak araştırmalara kaynak teşkil edebilmek amacıyla, çalışmanın sonuna Hukuk Gazetesi’nin dizini eklenmiştir.

In the 19th century, modernization efforts in the Ottoman Empire led to reforms across various state institutions, including the legal system. The 1840 Penal Code marked the beginning of legal codification, followed by regulations in areas such as commerce, criminal law, and land tenure. These were compiled in the Düstûr, which functioned both as a legislative compendium and a publicly accessible resource, published regularly and enduring through the years. Alongside it, official periodicals like Ceride-i Mehâkim published legal texts. While legal publications expanded during this period, earlier individual and professional journals in commerce and education had already appeared. These publications were designed to be understandable to a general audience. As legal reforms increased, the need to convey these developments to the public through a professional legal newspaper became evident. This need materialized with the founding of Hukuk in 1890 by Dr. and lawyer İlyas Matar and lawyer İlyas Ressam. The newspaper ran for six years, publishing 50 issues before ceasing in 1896 due to financial constraints. Hukuk featured new laws, judicial interpretations, and legal commentary written by contributors from various professional backgrounds, serving as an essential medium for legal communication and public engagement with jurisprudential developments.This study seeks to identify the content of the articles published in ‘Hukuk’, the first professional legal newspaper in the Ottoman legal field, and to examine how the ongoing legal transformations were reflected in its pages. It also investigates whether the newspaper achieved its fundamental objectives. In order to provide concrete examples aligned with the stated objectives and to serve as a foundation for future research, an index of ‘Hukuk’ has been appended to the conclusion of the study.