Kentleşme Baskısının Kültürel Peyzaj Değişimi Üzerindeki Etkisi: Amasra Örneği
The Impact of Urbanization Pressure on Cultural Landscape Change: The Case of Amasra
Yazar: Tekdamar, Kübra; Tekdamar, Durmuş Ali
Dergi: Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Landscape Techniques ; Peyzaj Teknikleri ; Amasra,Kentleşme,Kentleşme baskısı,Kültürel peyzaj ; Amasra,Urbanization,Urbanization pressure,Cultural landscape

Kentleşme, çağdaş dönemin belirleyici bir sürecidir ve bunula birlikte peyzajı, toplumları, kültürel mirasın dokusunu yeniden şekillendirmektedir. Mekânsal dönüşümü hızlandıran kentleşme dinamikleri, somut ve somut olmayan miras üzerindeki baskıyı yoğunlaştırarak kültürel peyzajın sürdürülebilirliği üzerinde artan bir tehdit oluşturmaktadır. Amasra, tarih boyunca farklı uygarlıkların izlerini taşıyan ve zengin kültürel peyzaja sahip antik bir liman kentidir. Bu özelliğiyle, çok sayıda kültürel peyzaj öğesini bünyesinde barındıran bir kent olarak öne çıkmaktadır. Ancak son yıllarda, kentsel büyüme eğilimleri, plansız yapılaşma ve turizm faaliyetlerinin yarattığı baskılar nedeniyle Amasra’nın kültürel mirası sürdürülebilirliğini tehdit eden yoğun bir kentleşme baskısıyla karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışma, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan tarihi Amasra kentinin, kültürel peyzaj değişiminin zaman içinde kentleşme baskısı altında nasıl etkilendiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Alanın kentleşme süreci ve buna bağlı olarak kültürel peyzaj değişimi; literatür taraması, UNESCO’nun kültürel peyzajlara ilişkin değerlendirme yaklaşımı (UNESCO World Heritage Centre 2023) ile Burra Tüzüğü’nde (Australia ICOMOS 2013) tanımlanan kültürel önem (cultural significance) kavramsal çerçevesi ışığında estetik, sanatsal, tarih ve arkeoloji, bilimsel, sosyal ve kimlik değeri açısından değerlendirilmiş ve bu kapsamda, kültürel peyzajın korunmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Bulgular, yoğun yapılaşma ve turizm odaklı dönüşümlerin tarihi ve kültürel dokunun bütünlüğünü kısmen bozduğunu göstermekte olup, sürdürülebilir koruma ve planlama stratejilerinin güçlendirilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Amasra’nın kültürel peyzaj değerlerinin korunması ve geleneksel kent kimliğinin gelecek kuşaklara aktarılması için bütüncül bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır.

Urbanization is a defining process of the contemporary era, reshaping landscapes, societies, and the fabric of cultural heritage. Urbanization dynamics that accelerate spatial transformation pose an increasing threat to the sustainability of the cultural landscape by intensifying pressure on both tangible and intangible heritage. Amasra is an ancient port city that bears the traces of various civilizations throughout history and boasts a rich cultural landscape. With this feature, it stands out as a city that encompasses numerous elements of the cultural landscape. However, in recent years, Amasra's cultural heritage has faced intense pressures from urbanization, threatening its sustainability due to urban growth trends, unplanned construction, and the pressures created by tourism activities. This study aims to examine how the cultural landscape change of the historical city of Amasra, which is on the UNESCO World Heritage Tentative List, has been affected over time under the pressure of urbanization. The urbanization process of the area and the resulting cultural landscape change were evaluated in terms of aesthetic, artistic, historical and archaeological, scientific, social, and identity values in the light of literature review, UNESCO's approach to evaluating cultural landscapes (UNESCO World Heritage Centre 2023), and the conceptual framework of cultural significance as defined in the Burra Charter (Australia ICOMOS 2013), and within this scope, suggestions for the protection of the cultural landscape were presented. The findings indicate that intensive development and tourism-driven transformations have partially disrupted the integrity of the historical and cultural fabric, underscoring the need to strengthen sustainable conservation and planning strategies. The study emphasizes the importance of a holistic approach to preserving Amasra's cultural landscape values and transmitting its traditional urban identity to future generations.