Müftü Ahmed Paşa’nın Tahkîku’l-Esrâr ve Tenvîru’l-Efkâr Adlı Eserinin Tahkik ve Değerlendirilmesi
Müftü Ahmed Paşa’nın Tahkîku’l-Esrâr ve Tenvîru’l-Efkâr Adlı Eserinin Tahkik ve Değerlendirilmesi
Yazar: Korkmaz, Ömer
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Müftü Ahmed Paşa,Tahkîku’l-esrâr ve Tenvîru’l-efkâr,Mezhep,Mezhep İlmi

Müftü Ahmed Paşa 15. yüzyılın sonlarıyla 16.yüzyılın başlarında yaşamış Osmanlı Devleti’nin önemli ilim adamlarındanbiridir. İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey’in de oğlu olan Müftü Ahmed Paşa,hayatı boyunca üstlendiği çeşitli resmi görevlerden sonra uzun yıllar Bursamüftülüğü yapmıştır. Müftü Ahmed Paşa “Tahkîku’l-esrâr ve Tenvîru’l-efkâr”adında bir eser yazmış ve bu eserinde ilmü’l-mezâhib (mezhepler ilmi) adında,mezheplerle ilgili özel bir ilmin tedvin edilmesinin gerekli olduğunu ifadeetmiştir. O, bu ilmin, fıkıh, usul-i fıkıh vb. şer‘î ilimler gibi müstakil birilim olarak ele alınması gerektiğini ileri sürmüştür. Söz konusu bu eserdemezhepler ilminin tanımını, konusunu, meselelerini ve faydasını açıklayanmüellif, ictihad ve taklid konularını detaylı bir şekilde incelemektedir. Dahasonra diğer fıkıh mezhepleri içerisinden neden Hanefî mezhebinin tercihedilmesi gerektiğinin gerekçelerini aklî ve naklî delillerle izah etmeye çalışmaktadır.Hatime kısmında müellif, diğer üç imamın; Muhammed b. İdris eş-Şâfiî, Mâlik b.Enes ve Ahmed bin Hanbel’in kısa biyografilerine yer vermektedir. Müellifegöre, bu ilmin çok kıymetli olmasına rağmen müstakil bir ilim olarak tedvinedilmemiş olması ise bu ilmin meselelerinin diğer şer‘î ilimlerinkine nispetleçok az olmasından kaynaklanmaktadır. Fıkıh mezhepleri arasındaki farklar ilkdönemlerden itibaren birçok çalışmanın konusu olmuş ve bu hususta bir telifgeleneği teşekkül etmiş olsa da Müftü Ahmed Paşa’dan önce fıkıh mezhebikavramının özel bir incelemeye tabi tutulmamış olması ve özellikle müstakil birmezhep/mezhepler ilmi oluşturmaya dönük bir çalışmanın ortaya konmamış olmasıeserin önemini artırmaktadır.Bumakalede Müftü Ahmed Paşa’nın hayatı ve ilgili eserihakkında bilgi verildikten sonra söz konusu eser değerlendirilerek tahkikiyapılacaktır.

Müftü Ahmed Paşa 15. yüzyılın sonlarıyla 16.yüzyılın başlarında yaşamış Osmanlı Devleti’nin önemli ilim adamlarındanbiridir. İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey’in de oğlu olan Müftü Ahmed Paşa,hayatı boyunca üstlendiği çeşitli resmi görevlerden sonra uzun yıllar Bursamüftülüğü yapmıştır. Müftü Ahmed Paşa “Tahkîku’l-esrâr ve Tenvîru’l-efkâr”adında bir eser yazmış ve bu eserinde ilmü’l-mezâhib (mezhepler ilmi) adında,mezheplerle ilgili özel bir ilmin tedvin edilmesinin gerekli olduğunu ifadeetmiştir. O, bu ilmin, fıkıh, usul-i fıkıh vb. şer‘î ilimler gibi müstakil birilim olarak ele alınması gerektiğini ileri sürmüştür. Söz konusu bu eserdemezhepler ilminin tanımını, konusunu, meselelerini ve faydasını açıklayanmüellif, ictihad ve taklid konularını detaylı bir şekilde incelemektedir. Dahasonra diğer fıkıh mezhepleri içerisinden neden Hanefî mezhebinin tercihedilmesi gerektiğinin gerekçelerini aklî ve naklî delillerle izah etmeye çalışmaktadır.Hatime kısmında müellif, diğer üç imamın; Muhammed b. İdris eş-Şâfiî, Mâlik b.Enes ve Ahmed bin Hanbel’in kısa biyografilerine yer vermektedir. Müellifegöre, bu ilmin çok kıymetli olmasına rağmen müstakil bir ilim olarak tedvinedilmemiş olması ise bu ilmin meselelerinin diğer şer‘î ilimlerinkine nispetleçok az olmasından kaynaklanmaktadır. Fıkıh mezhepleri arasındaki farklar ilkdönemlerden itibaren birçok çalışmanın konusu olmuş ve bu hususta bir telifgeleneği teşekkül etmiş olsa da Müftü Ahmed Paşa’dan önce fıkıh mezhebikavramının özel bir incelemeye tabi tutulmamış olması ve özellikle müstakil birmezhep/mezhepler ilmi oluşturmaya dönük bir çalışmanın ortaya konmamış olmasıeserin önemini artırmaktadır.Bumakalede Müftü Ahmed Paşa’nın hayatı ve ilgili eserihakkında bilgi verildikten sonra söz konusu eser değerlendirilerek tahkikiyapılacaktır.