Ayıntabî Abdullah Necîb’in Hamriyye Kasidesi Tercümesi
The Translation of Ayıntabi Abdullah Najib’s Khamriyya Ode
Yazar: İnce, Muhammet
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 23 [GÜZ 2025], 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Ottoman Literature,Ibn al-Fariz,Khamriyya,Abdullah Najib,Translation ; Eski Türk Edebiyatı,İbnü'l-Fâriz,Hamriyye,Abdullah Necîb,Tercüme

Tasavvuf edebiyatının önemli şahsiyetlerinden olan ve Türk İslam edebiyatında çok ilgi gören İbnü’l-Fâriz’in önemli şiirlerinden biri Hamriyye kasidesidir. İbnü’l-Fâriz’in şaraba ait isim ve sıfatlardan yola çıkarak vahdet düşüncesi ile ilahi aşk ve muhabbeti ince bir üslupla dile getirdiği kasidesinde, kullandığı mecazlı söyleyişler ile sembolik ifade ve kavramlar, kasidenin tercüme ve şerh edilme ihtiyacını doğurmuştur. Bu sebeple kasidenin Arapça ve Farsçanın yanı sıra çok sayıda Türkçe tercüme ve şerhi yapılmıştır. Tespit edilenlerin hemen hepsi tez, kitap ve makale gibi farklı türden akademik çalışmaya konu olmuştur. Bu çalışmada ise Antepli Abdullah Necîb tarafından 26 Şevval 1191 tarihinde kaleme alınan Türkçe manzum bir tercümesi ele alınmıştır. Eserin literatürdeki yerinin ve öneminin anlaşılması adına Hamriyye kasidesinin bugüne kadar ortaya çıkan Türkçe tercüme ve şerhleri kısaca tanıtılmıştır. Ardından Abdullah Necîb’in hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş, daha sonra da eserin incelemesi yapılarak metni ortaya konulmuştur. Önceki birçok mütercim ve şarih gibi kasidenin sadece 33 beytini ele alan Abdullah Necîb’in, manzum tercümesini geleneksel tercüme anlayışına uygun olarak aruz vezniyle, Arapça ve Farsça kelimelerin yoğun olduğu bir dil ve üslupla kaleme aldığı görülmüştür. Araştırma neticesinde Abdullah Necîb’in hayatı ve eserlerine dair bazı notlara ulaşılmış ve Hamriyye kasidesinin XVI. asırdan günümüze kadar yazılan Türkçe tercümeler silsilesine bir yenisi daha eklenerek literatüre katkı sunulmuştur. Yapılacak yeni araştırmalar, kasidenin başka tercüme ve şerhlerini de ortaya çıkaracaktır.

Ibn al-Fāriḍ, one of the prominent figures in Sufi literature, has received significant attention in Turkish Islamic literary circles. One of his most celebrated works, the “Khamriyya Qasida”, delicately expresses the concept of “wahdat”, divine love, and spiritual longing through names and attributes associated with wine. Its rich use of metaphor, symbolic language, and profound conceptual depth has necessitated both translation and commentary. Accordingly, numerous Turkish translations and commentaries have been produced in addition to those in Arabic and Persian, most of which have become the subject of academic works such as theses, books, and articles. This study focuses on a Turkish verse translation attributed to Abdullah Najib of Antep. In order to contextualize the significance of this work, earlier Turkish translations and commentaries of the Khamriyya are briefly introduced. Information about Abdullah Najib’s life and literary contributions is also provided. Najib translated only 33 couplets of the qasida, and his translation adheres to a traditional style and linguistic approach. As a result of this research, new biographical details about Abdullah Najib have been uncovered, and this study adds a new contribution to the tradition of Turkish translations of the Khamriyya Qasida from the 16th century to the present.bu bölümü yazılmalıdır.