Kazak Türkçesi Özelinde Bağlaçların Türk Dilindeki Varlığı ve Tarihsel Gelişimi
The Existence and Historical Development of Conjunctions in the Turkish Language, Particularly in Kazakh Turkish
Yazar: Efendioğlu, Süleyman; Zhunussova, Bayan
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 13 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Conjunction,Preposition,Turkish Language,Kazakh Turkish,Turkey Turkish ; Bağlaç,Edat,Türk Dili,Kazak Türkçesi,Türkiye Türkçesi

Günümüzde modern dil bilgisinin morfoloji alanında ele alınan sözcük türleri, genel kabule göre anlam elemanları (isim, fiil, sıfat, zarf, zamir) ve görev elemanları (edat, bağlaç, ünlem) şeklinde tanımları belirlenmiş dilsel birimler olarak karşımıza çıkmaktadır. Dil bilgisinde görev elemanı kabul edilen ve yardımcı sözcük olarak değerlendirilen edat, bağlaç, ünlem türünden sözcüklerin pek çoğunun esasında bireysel anlamlı isimlerden veya fiillerden geldiği artık kanıtlanmış gibidir. Şöyle ki Türk dilinin gelişim tarihinde yardımcı sözlerin (görev elamanlarının), genelde isim ve fiil türünden sözcüklerin ilk sözlüksel anlamlarından uzaklaşıp bir kalıplaşma/donma evresi geçirerek çeşitli dil bilgisel görevler kazanmasıyla oluştukları gözlemlenebilmektedir. Bu süreçte yardımcı sözler, yalnızca muhtevalarında değil dış biçimlerinde de değişikliklere uğrarlar. Yani çağdaş dildeki bazı görev elemanlarının bir zamanlar leksik bir anlama sahip oldukları ve daha sonra semantik bağımsızlıklarını kaybederek yardımcı unsurlar olarak işlev gördükleri tarihsel dil bilgisi çalışmalarından bilinmektedir. Bu bağlamda edat sözcük sınıfının ve onun bir alt türü olan bağlaçların da oluşumu ve gelişimi sırasında yüzyıllarca süren bir dil süreci yaşanmıştır. Bu yüzden edatlar da bağlaçlar da tarihsel derinliği olan dil unsurlarıdır. Esasında bütün dillerde isim ve fiillere göre edatların ve bağlaçların oluşumu büyük zaman ister. Kanaatimizce bağlaçlar, Eski Türkçe döneminden itibaren Türk dilinin bünyesinde var olan, ilerleyen dönemler içerisinde ise gelişimini, işlekliğini günbegün artıran Türkçenin önemli bir sözcük türü ve dil bilgisel bir kategorisidir. Günümüzde gerek Türkiye Türkçesinde gerek Kazak Türkçesinde gerekse diğer Türk lehçelerinde bağlaçların sayısı, kullanımı ve fonksiyonu hem çok karmaşık hem çok zengindir. Makalede bağlaçların Kazak Türkçesi özelinde Türk dilindeki varlığı, oluşumu ve gelişimi üzerinde durulacaktır.

Today, the word types that are considered in the morphology field of modern grammar are generally accepted as linguistic units defined as semantic elements (noun, verb, adjective, adverb, pronoun) and functional elements (preposition, conjunction, exclamation). It is now proven that many of the words such as preposition, conjunction, exclamation, which are considered functional elements in grammar and evaluated as auxiliary words, actually come from individual meaningful nouns or verbs. In other words, it can be observed that in the development history of the Turkish language, auxiliary words (functional elements) are generally formed when words of the noun and verb type move away from their initial lexical meanings and undergo a period of rigidification/freezing, gaining various grammatical functions. In this process, auxiliary words undergo changes not only in their content but also in their external forms. In other words, it is known from historical grammar studies that some functional elements in the contemporary language once had a lexical meaning and later lost their semantic independence and functioned as auxiliary elements. In this context, the formation and development of the prepositional word class and its subtype, conjunctions, has experienced a language process that lasted for centuries. Therefore, both prepositions and conjunctions are language elements with historical depth. In fact, the formation of prepositions and conjunctions according to nouns and verbs in all languages requires a great deal of time. In our opinion, conjunctions are an important word type and grammatical category of Turkish that has existed in the Turkish language since the Old Turkish period and has increased its development and functionality day by day in the following periods. Today, the number, use and function of conjunctions in both Turkey Turkish, Kazakh Turkish and other Turkish dialects are both very complex and very rich. The article will focus on the existence, formation and development of conjunctions in the Turkish language, especially in Kazakh Turkish.