Sipehsâlâr Risâlesinde Bulunan Mevlânâ’ya Ait Şiirlerin Değerlendirilmesi
Evaluation of Rumi’s Poems in the Treatise of Sipahsalar
Yazar: Bozkurt, Kâmuran
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 45, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Rumi,Majduddin Fereydoun bin Ahmed Sipahsalar,Risâla-i Sipahsâlâr,Masnavi,Divan-i Shams-i Tabrizi ; Mevlânâ Celâleddin,Mecdüddin Ferîdûn b. Ahmed-i Sipehsâlâr,Sipehsâlâr Risâlesi,Mesnevî-i Ma’nevî,Külliyat-ı Divân-ı Şems

Şair ve mutasavvıf Mevlânâ Celâleddîn (ö. 672/1273) hakkında günümüze kadar pek çok eser kaleme alınmış ve alınmaya da devam etmektedir. Bunlardan onun hayatı, düşünce dünyası ve çevresindekiler hakkında bilgi veren eserlerin temel kaynaklarının başında hiç şüphesiz Mecdüddin Ferîdûn b. Ahmed-i Sipehsâlâr’ın yazmış olduğu “Risâle-i Sipehsâlâr der-Menâkıb-ı Hazret-i Hüdâvendigâr” adlı menâkıbnâme gelmektedir. Sipehsâlâr’ın kendi ifadesine göre kırk yıl Mevlânâ’nın hizmetinde bulunması dolayısıyla da anlattıklarının kendi gözlemlerine ve onun çevresinde bulunan kimselerden yaptığı rivayetlere dayanması bu eserin Mevlânâ araştırmalarında mümtaz bir yer ihraz etmesine sebep olmuştur. Ayrıca bu yazarın Mevlânâ’nın babası Sultânu’l-Ulemâ Bahâeddin Veled’in hayatına, şeceresine, Belh’i terk etme nedenine ve o dönemin sosyal ve tarihi olaylarına ışık tutması ile Şems’in Konya’ya gelişi ve sonrasında yaşananları bir şahit olarak aktarması bakımında da ehemmiyeti haizdir. Bir mukaddime ve üç bölümden oluşan ve mensur-manzum karışık yazılan Sipehsâlâr Risâlesinde başta Mevlânâ’nın Mesnevî-i Ma’nevî ve Külliyât-ı Dîvân-ı Şems’i ile Sultan Veled’in Velednâme adlı eserleri olmak üzere birçok şairin eserlerinden şiirler bağlama uygunluğu itibariyle nakledilmiştir. Bu çalışmada Mevlânâ’nın Mesnevî-i Ma’nevî ve Külliyât-ı Dîvân-ı Şems adlı eserlerinden iktibas edilen beyit ve gazellerin esere katkısı ve bu şiirlerden bazılarının sebeb-i vürûdu olarak belirtilen olayların değerlendirilmesi üzerinde durulmuş, ayrıca Sipehsâlâr Risâlesinin muhtevası, üslubu ve kendisinden sonraki eserlere etkisi incelenmiştir.

Many works have been written about the poet and mystic Rumi (d. 672/1273) and continue to be written. Among these, the main source of works that provide information about his life, world of thought, and those around him is undoubtedly the hagiography called “Risâla-i Sipahsâlâr der-Menâkib-i Hazret-i Khudâvendigâr” written by Majduddin Fereydoun bin Ahmed Sipehsalar. According to Sipahsalar he served in Rumi for forty years and the fact that what he said was based on his observations and narrations from people around him caused this work to occupy a distinguished place in Rumi studies. In addition, this author sheds light on the life of Sultanul-Ulama Bahauddin Wold, the father of Rumi, his genealogy, the reason for his departure from Balkh, the social and historical events of that period, the arrival of Shams in Konya and what happened after that. In this treatise, which consists of an introduction and three parts and is written in mixed prose and verse, poems from the works of many poets, especially Rumi’s Masnavi, Divan-i Shams-i Tabrizi, and Sultan Walad’s Waladnâme, are quoted in terms of their suitability to the context. In this study, the contribution of the couplets and ghazals quoted from Rumi’s works Masnavi and Divan-i Shams-i Tabrizi to the work and the evaluation of the events stated as the reason for some of these poems are emphasized. İn addition, the content, style and influence of the Sipahsalar Treatise on subsequent works are examined.