Bir Örnek Üzerinden Rik’a Yazı Karakterinin İncelenmesi
A Case Study Ruq’ah Type
Yazar: Sayın, Betül
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 23, 2024
Anahtar kelimeler: Architecture (Other) ; Mimarlık (Diğer) ; Hat sanatı,Osmanlı matbaası,hurufat,yazı tipleri,rik’a ; Islamic calligraphy,Ottoman printing,movable type,typefaces,ruq’ah

“Bir Örnek Üzerinden Rik’a Yazı Karakterinin İncelenmesi” isimli bu çalışma, rik’ahurufatla ilgili bilgi sunmayı ve bir örnek üzerinden tespit edilen rik’a hurufat nevilerininortaya çıkarılmasını amaçlamaktadır.Osmanlı matbaacılığında nesih ve ta’lik yazı karakterlerinden sonra rik’a hurufatimal edilmiştir. Hakkak Haçik Kevorkyan, Mehmed İzzet Bey’in harfleriyle ilk olarak18 puntoyu, ardından 36 puntoyu üretmiştir. Bir diğer hurufat yapımcısı olan OhannesMühendisyan uzun yıllar rik’a hurufat imaliyle uğraşmış ve 24 puntoluk harflerinihazırlamıştır.Teotig’in Dib u Dar adlı kitabında, Kevorkyan’ın 18 punto ve Mühendisyan’ın 24punto rik’a harfleriyle dizilmiş birer satırlık yazı örnekleri bulunmaktadır. Ancak bunlardanbaşka hakkak ve punto bilgisi bulunan rik’a hurufat numunelerine rastlanmamıştır.Bu çalışmada, Ali Nazima’nın 1898’de Kasbar Matbaasında basılan Risâle-i Ahlakkitabında, hurufat birleşimlerinde oluşan boşluklardan faydalanılarak rik’a hurufat nevileritespit edilmiştir. Bu harfler, bilgisayarda tasarım programları kullanılarak belirlenmiş ve bir tablo oluşturulmuştur. Tespit edilen hurufat nevileriyle örneği bulunan Kevorkyan veMühendisyan’ın rik’a satırları dizilerek benzerlik ve farklılıkları mukayese edilmiştir.Harf duruşları ve şekilleri açısından Risâle-i Ahlak hurufatı Kevorkyan’ın 18 puntosuylabenzer bulunmuştur.Hat sanatı açısından incelenen rik’a yazının, matbaada kullanımının araştırılmasıve Osmanlı matbaasında muhtemel bir rik’a hurufat kasasında bulunan harf ve harfkombinasyonlarının ortaya çıkarılması bu çalışmayı önemli kılmaktadır.

“A Case Study Ruq’ah Type” aims to provide information about ruq’ah type and toreveal the ruq’ah type identified through a sample. In Ottoman typography, ruq’ah typewas produced after the naskh and ta’liq. Engraver Haçik Kevorkyan produced 18-pointruq’ah type for the first time by Mehmed İzzet Bey’s letters, followed by 36-point type.Another typeface producer, Ohannes Mühendisyan, has been engaged in ruq’ah typeproduction for many years and has completed his 24-point letters.In Teotig’s book Dib u Dar, there are examples of one-line in Kevorkyan’s 18-pointand Mühendisyan’s 24-point ruq’ah type. However, no samples with information aboutthe typographer and point size other than these have been encountered.This study identifies ruq’ah type characters by utilizing the gaps formed in thecombinations of letters in the Risâle-i Ahlak, printed in 1898 at Kasbar Printing House byAli Nazima. These characters were determined using design programs on the computer,and a table was created. The identified characters were compared with the ruq’ah lines ofKevorkyan and Mühendisyan, which have samples available, in terms of similarities anddifferences. In terms of the stance and shapes of the letters, the type of Risâle-i Ahlak wasfound to be similar to Kevorkyan’s 18-point script.The investigation of the use of ruq’ah type in typography and the determinationof the letters and letter combinations possibly found in a ruq’ah type case in Ottomantypography make this study significant.