Olimpia, Frankenstein’ın Yaratığı ve Diğerleri: Posthümanizmin Yazınsal Kaynakları
Olimpia, Frankenstein’s Creature, and Others: The Literary References of Posthumanism
Yazar: Sunar, Şebnem
Dergi: Studien zur deutschen Sprache und Literatur No. 44, 2020
Anahtar kelimeler: Frankenstein,Mary   Shelley,Kum   Adam,E.T.A.   Hoffmann,posthümanizm ; Frankenstein,Mary Shelley,The Sandman,E.T.A. Hoffmann,posthumanism

Batılı kültür üretiminde makineler, robotlar ve androidler, çoğu zaman posthümanist söylemle doğrudan ilişkilendirilen yüksek teknolojinin ürünü değildir. Batı’nın kültür tarihi  boyunca  bu  tür  örneklerle  karşılaşmak  mümkündür.  Yahudi  mitolojisinin  golemi,   Aydınlanma   materyalizminin   etkisiyle   şekillenen   mekanik   bebekler   ya   da   satranç   oynayan   Türk   gibi   otomatlar,   günümüzün   posthümanist   söylemini   önceleyen  örnekler  olarak  karşımıza  çıkarlar.  Bu  örneklerin  ortak  özelliği,  insanın  imgesinden hareket etmeleri ve insana öykünmeleridir. Yine de bunlar, Aydınlanmacı düşüncenin insana bahşettiği en temel özellikten yoksundur: Özne statüsü ve kendi tarihlerinin  kahramanı  olma  arzusu,  gücü  ya  da  iradesi,  bu  saydığımız  figürlere  yabancıdır.   Bununla   birlikte   18.   yüzyıl   düşüncesinin   posthümanist   söylemine   edebiyatta Aydınlanma değil Romantizm kaynaklık eder. Bu çalışma, Aydınlanmacı düşünceye  Romantik  edebiyatın  verdiği  posthümanist  yanıtların  izini  sürecektir.  Freud’un  “tekinsiz”  okumasıyla  da  tanıdığımız  E.T.A.  Hoffmann’ın  Kum  Adam’ındaki (1816)  otomat  Olimpia  ya  da  Mary  Shelley’nin  Frankenstein’ındaki  (1818)  isimsiz  yaratık  gibi  figürler  bu  kapsamda  değerlendirilirler  ve  Romantizmin  yapay  insan  motifini öne çıkarırlar. Bu dönemin edebiyatında beden bulan otomatlar, golemler, homunkulüsler,  androidler  hep  aynı  eksende  devinirler  ve  kimi  zaman  yaratıcıları  insanın  kontrolünden  çıksalar  da,  aslında  kültürel  öncüllerinin  kaderini  paylaşırlar:  Ya  yaratıcıları  tarafından  özne  statüsünden  yoksun  bırakılırlar  ya  da  ters  tepen  bir  insanı  iyileştirme  çabasının  ürünü  olarak  kötünün  tarafında  konumlandırılırlar.  Her  iki durumda da insanın ötekisi olarak kalmaya mahkûm edilirler.

Machines, robots and androids in the cultural production of the West are not often the products of high technology, which is directly associated with the posthumanist discourse. It is possible to encounter such examples throughout the cultural history of  the  West.  The  golem  of  the  Jewish  mythology,  mechanical  dolls  shaped  by  the  effect of Enlightenment materialism, or automatons such as the Turk, chess player, are  examples  that  prioritize  today’s  discourse  of  posthumanism.  The  common eature of these examples is that they act from the image of the human and emulate it. Nevertheless, they lack the most basic attribute that Enlightenment thought has bestowed on human being: Subject status and the desire, power or will to be the hero of their own history are unfamiliar with the figures mentioned above. However, it is the literature of Romanticism, not Enlightenment, that is primarily responsible for popularizing the posthumanist discourse of 18th century thought. This study will track the posthumanist responses of Romantic literature to the mechanical thinking of the Enlightenment. The figures in  E.T.A.  Hoffmann’s  tales,  such  as  the  animated  doll-woman  in  his  The  Sandman  (1816),  which  is  also  known  by  Freud’s  reading of the “uncanny”, or in Frankenstein by Mary Shelley (1818) are evaluated in this context, and they all emphasize the artificial human motif of Romanticism. Automatons, golems, homunculi, androids always move on the same axis and share their creator’s fate, even if they are sometimes out of control. Artificial bodies are located on the dark side of the existence, as they are doomed to remain as the other of the human being.