Butler’ın Performatif Kuramı ile Althusser’in Söylemsel Özne Kurulumu Arasındaki İlişkisellik
The Relation Between Butler’s Performative Theory and Althusser’s Discursive Subject Construction
Yazar: Karaosmanoğlu, Abdulhalim
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Gender and Politics ; Toplumsal Cinsiyet ve Siyaset ; Judith Butler,Louis Althusser,Performative,Discursive SubjectConstruction,Gender. ; toplumsal cinsiyet.,Judith Butler,Louis Althusser,Performatif,Söylemsel ÖzneKurulumu

Eleştirel feminist kuramın açtığı yeni yollar üzerinden performatiflik teorisini siyasal kurama eklemleyen Judith Butler, toplumsal cinsiyet konusundaki çalışmalarıyla önceki literatürden farklı ve yenilikçi bir perspektif sunmuştur. Bu makalede, Butler’in geliştirdiği bu teorik açılımların tarihsel ve felsefi temelleriele alınırken, özellikle toplumsal cinsiyet kavramının söylemsel düzeyde nasıl inşa edildiğine odaklanılacaktır. Butler, toplumsal cinsiyetin biyolojik bir zorunluluk veya doğal bir gerçeklik olarak değil, söylemsel ve toplumsal pratikler aracılığıyla inşa edilen bir performans olarak anlaşılması gerektiğini savunur. Bu yaklaşımı, toplumsal cinsiyetin sabit bir kimlik kategorisi yerine, sürekli tekrarlar yoluylaüretilen ve yeniden üretilen bir süreç olarak ele alır. Makalede ayrıca, kadınları feminizmin başat öznesine dönüştüren temsiliyet patikaları eleştirel bir bakış açısıyla incelenmektedir. Butler, feminizmin uzun süredir birleştirici bir özne olarak kabul ettiği “kadın” kategorisini sorgular ve bu kategorinin nasıl söylemsel olarakinşa edildiğini, bu inşanın politik sonuçlarını analiz eder. Feminist siyasetin özne anlayışını yeniden düşünmeye çağıran bu eleştirel yaklaşım, kadın kategorisinin homojen ve evrensel bir özne olarak kabul edilmesini sorunsallaştırır. Bu bağlamda, Marksizm içindeki devrimci durum analizleri ve kadınların politik konumlanışları da makalenin önemli bir tartışma konusu olacaktır. Özellikle Louis Althusser’in ideolojiteorisi üzerinden bir değerlendirme yapılarak, Butler’in toplumsal cinsiyetin söylemsel inşasına dair görüşleriyle bağlantı kurulmaya çalışılacaktır. Althusser, ideolojinin bireyleri özneleştirme süreçlerini nasıl işlediğini açıklarken, Butler toplumsal cinsiyetin nasıl performatif bir süreçle üretildiğini tartışır. Bu iki düşünür arasında söylemsel inşa stratejileri açısından bir paralellik bulunup bulunmadığısorusu, makalenin merkezinde yer almaktadır. Bu analizde, Butler ve Althusser’in teorik yaklaşımlarının hangi noktalarda kesiştiği ve hangi noktalarda ayrıştığı detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Butler’in toplumsal cinsiyetin söylemsel inşasına dair görüşleri, Althusser’in ideoloji ve özneleşme süreçleriyle ilişkilendirilerek, her iki düşünürün siyasal kuram içindeki yerleri ve katkıları incelenecektir. Bukarşılaştırmalı analiz, hem feminist kuram hem de Marksist düşünce açısından önemli çıkarımlar sunmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak, makale, Butler ve Althusser’in düşüncelerini karşılaştırarak, toplumsal cinsiyetin ve ideolojinin inşa süreçlerine dair daha derin bir kavrayış sunmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, her iki düşünürün de teorik hatlarının nerelerde yoğunlaştığı ve bu hatların feminist ve Marksist kuramlar açısından ne tür sonuçlar doğurduğu üzerine kapsamlı bir tartışma yürütülecektir.

Judith Butler, who has articulated the theory of performativity to political theory through the new paths opened by critical feminist theory, has presented a different and innovative perspective from the previous literature on gender. In this article, the historical and philosophical foundations of these theoretical expansions developed by Butler will be discussed, with a particular focus on how the conceptof gender is constructed at the discursive level. Butler argues that gender should not be understood as a biological necessity or a natural reality, but as a performance constructed through discursive and social practices. This approach treats gender not as a fixed category of identity, but as a process that is produced and reproduced through constant repetitions. The article also critically analysesthe paths of representation that transform women into the dominant subject of feminism. Butler questions the category of ‘woman’, which feminism has long accepted as a unifying subject, and analyses how this category is discursively constructed and the political consequences of this construction. Calling for a rethinking of feminist politics’ understanding of the subject, this critical approach problematises the acceptance of the category of woman as a homogeneous anduniversal subject. In this context, analyses of the revolutionary situation within Marxism and the political positioning of women will also be an important topic of discussion in the article. In particular, an evaluation will be made through Louis Althusser’s theory of ideology and an attempt will be made to establish a connection with Butler’s views on the discursive construction of gender. While Althusserexplains how ideology operates to subjectivise individuals, Butler discusses how gender is produced through a performative process. The question of whether there is a parallel between these two thinkers in terms of discursive construction strategies is at the centre of the article. In this analysis, the points where Butler and Althusser’s theoretical approaches intersect and diverge will be discussed in detail.By linking Butler’s views on the discursive construction of gender with Althusser’s ideology and the processes of subjectivation, the place and contributions of both thinkers in political theory will be analysed. This comparative analysis aims to offer important implications for both feminist theory and Marxist thought. In conclusion,  by comparing the thought of Butler and Althusser, the article aims to offer a deeper insight into the construction processes of gender and ideology. In this context, acomprehensive discussion will be conducted on where the theoretical lines of both thinkers are concentrated and what kind of consequences these lines have for feminist and Marxist theories.