hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Toplumsal Hareket Teorisi Çerçevesinde Tütün Devrimi’nden 1970’li yıllara İran’da Kitlesel Protestolar
Toplumsal Hareket Teorisi Çerçevesinde Tütün Devrimi’nden 1970’li yıllara İran’da Kitlesel Protestolar
Yazar: Özdemir, Seçil
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: Contemporary Asian History ; Çağdaş Asya Tarihi ; Contemporary History of Iran ; Çağdaş İran tarihi ; Tütün İsyanı,Anayasa Devrimi,1953 Darbesi,Beyaz Devrimİran,Toplumsal Hareket

Bu araştırmanın amacı, İran halkını 1979’da devrim idealinde bütünleştiren tarihsel altyapının kapsamlı bir analizini sunmaktır. Tütün İsyanı’ndan (1891-92) 1970’li yıllara kadar İran’da yönetime karşı toplumsal tepkiler kronik bir süreklilik göstermiştir. İran’daki isyan ve ayaklanma hareketlerini sürekli kılan faktörleri analiz etmek için çalışmada, teorik olarak toplumsal hareket teorisinden faydalanılmıştır. Kaçar Hanları ve ardından Pehlevi Şahlarının büyük çaplı protestoları tetikleyen karar ve uygulamaları ekseninde isyan süreçleri değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, İran’da muhalefet hareketinin ortaya çıkışını ve ilerlemesini kolaylaştıran toplumsal faktörleri değerlendirmeyi ve bu kitlesel protestoların 1979 öncesi dönemde İran’ın siyasi manzarası üzerindeki etkisini tahlil etmeye odaklanmaktadır.

Bu araştırmanın amacı, İran halkını 1979’da devrim idealinde bütünleştiren tarihsel altyapının kapsamlı bir analizini sunmaktır. Tütün İsyanı’ndan (1891-92) 1970’li yıllara kadar İran’da yönetime karşı toplumsal tepkiler kronik bir süreklilik göstermiştir. İran’daki isyan ve ayaklanma hareketlerini sürekli kılan faktörleri analiz etmek için çalışmada, teorik olarak toplumsal hareket teorisinden faydalanılmıştır. Kaçar Hanları ve ardından Pehlevi Şahlarının büyük çaplı protestoları tetikleyen karar ve uygulamaları ekseninde isyan süreçleri değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, İran’da muhalefet hareketinin ortaya çıkışını ve ilerlemesini kolaylaştıran toplumsal faktörleri değerlendirmeyi ve bu kitlesel protestoların 1979 öncesi dönemde İran’ın siyasi manzarası üzerindeki etkisini tahlil etmeye odaklanmaktadır.
Çin’deki Oğuzlar: Rus Kaynaklarına Göre Salar Türklerinin Göçü
Çin’deki Oğuzlar: Rus Kaynaklarına Göre Salar Türklerinin Göçü
Yazar: Özyurt Ulutaş, Selcen
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: History of Central Asia ; Orta Asya Tarihi ; Oğuz,Salar,Çin,Müslüman,Semerkant.

Çin tarafından resmen Türk ve Sünni-Müslüman olarak kabul edilen Salar Türkleri 700 yıl evvel bugün Çin’de yaşadıkları yere göç etmişlerdir. Yaşadıkları tüm zorluklara rağmen dillerinden, kültürlerinden taviz vermeden günümüze kadar gelebilmeyi başarmışlardır. Haklarında yazılı kaynakların az olması sebebiyle hangi tarihte nereden, neden göç ettikleri hususunda kesin bilgi yoktur. Bu nedenle Salar Türklerinin kimlikleri, geçmişleri farklı efsanelerle harmanlanmış ve yeniden inşa edilmiştir. Çalışmada Salarların Çin’e göçleri ve yerleşmelerine dair daha önce hiç kullanılmamış olan Rusça birinci el kaynaklar tetkik edilmiş ve Semerkant’tan Çin’e göçlerine dair farklı bilimsel bir yorum ortaya konulmuştur.

Çin tarafından resmen Türk ve Sünni-Müslüman olarak kabul edilen Salar Türkleri 700 yıl evvel bugün Çin’de yaşadıkları yere göç etmişlerdir. Yaşadıkları tüm zorluklara rağmen dillerinden, kültürlerinden taviz vermeden günümüze kadar gelebilmeyi başarmışlardır. Haklarında yazılı kaynakların az olması sebebiyle hangi tarihte nereden, neden göç ettikleri hususunda kesin bilgi yoktur. Bu nedenle Salar Türklerinin kimlikleri, geçmişleri farklı efsanelerle harmanlanmış ve yeniden inşa edilmiştir. Çalışmada Salarların Çin’e göçleri ve yerleşmelerine dair daha önce hiç kullanılmamış olan Rusça birinci el kaynaklar tetkik edilmiş ve Semerkant’tan Çin’e göçlerine dair farklı bilimsel bir yorum ortaya konulmuştur.
Fiziki Gelişim Bağlamında Bir Kent Biyografisi: Nevşehir
Fiziki Gelişim Bağlamında Bir Kent Biyografisi: Nevşehir
Yazar: Eravcı, Hacı Mustafa
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 34, 2021
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Nevşehir,Şehir Biyografisi,Osmanlı,Türkiye

Nevşehir Osmanlı sürecinde bir devlet ricali ve Cumhuriyet sürecinde de milli kalkınma çabaları ile kırsal ve kentsel mekânsal gelişim süreci yaşayan bir yerleşim yeridir. Bu araştırmanın amacı; Nevşehir kentinin ilk kuruluşundan günümüze fiziki yapılanması bağlamında mekânsal gelişimin analiz edilmesidir. Bu çalışmanın tasarımı üç aşamadan oluşmaktadır: Birinci aşama, coğrafi konum, Osmanlı’ya kadar tarihsel arka planın ortaya konmasıdır. İkinci aşama, XVIII. asrın ilk çeyreğinde bir Osmanlı paşasının himayesi bağlamında Nevşehir kentinin ortaya çıkışı ve sonraki süreçte sosyal–kültürel mekânsal ögelerin gelişimini yazılı kaynaklardan elde edilen veriler ışığında ayrıntılı olarak değerlendirilmesidir. Üçüncü aşama Cumhuriyet ideolojisinin kırsal ve mekânsal gelişim sürecindeki etkilerinin yansımalarının ortaya konmasıdır. Öyle ki burada jeopolitik ve idari gerekçelerle kentin idari statüsünün değişimi, ayrıca göç, sanayileşme, turizm ve yeni üretim alanlarına bağlı nedenlerle ortaya çıkan mekânsal ögelerdeki değişim ele alınacaktır. Bu çalışma da interdisipliner bir yaklaşımla idari düzenlemelerin, demografik yapı değişiminin kentleşme süreci bağlamında mekânsal ve işlevsel etkilerinin tartışılmasına katkı sağlayacağı gibi göç, sanayileşme ve turizmin kentleşme ile etkileşimi, bağlamında şehrin geleceğine dönük planlama kararları için analitik bir çerçeve de sunacaktır.

Nevşehir Osmanlı sürecinde bir devlet ricali ve Cumhuriyet sürecinde de milli kalkınma çabaları ile kırsal ve kentsel mekânsal gelişim süreci yaşayan bir yerleşim yeridir. Bu araştırmanın amacı; Nevşehir kentinin ilk kuruluşundan günümüze fiziki yapılanması bağlamında mekânsal gelişimin analiz edilmesidir. Bu çalışmanın tasarımı üç aşamadan oluşmaktadır: Birinci aşama, coğrafi konum, Osmanlı’ya kadar tarihsel arka planın ortaya konmasıdır. İkinci aşama, XVIII. asrın ilk çeyreğinde bir Osmanlı paşasının himayesi bağlamında Nevşehir kentinin ortaya çıkışı ve sonraki süreçte sosyal–kültürel mekânsal ögelerin gelişimini yazılı kaynaklardan elde edilen veriler ışığında ayrıntılı olarak değerlendirilmesidir. Üçüncü aşama Cumhuriyet ideolojisinin kırsal ve mekânsal gelişim sürecindeki etkilerinin yansımalarının ortaya konmasıdır. Öyle ki burada jeopolitik ve idari gerekçelerle kentin idari statüsünün değişimi, ayrıca göç, sanayileşme, turizm ve yeni üretim alanlarına bağlı nedenlerle ortaya çıkan mekânsal ögelerdeki değişim ele alınacaktır. Bu çalışma da interdisipliner bir yaklaşımla idari düzenlemelerin, demografik yapı değişiminin kentleşme süreci bağlamında mekânsal ve işlevsel etkilerinin tartışılmasına katkı sağlayacağı gibi göç, sanayileşme ve turizmin kentleşme ile etkileşimi, bağlamında şehrin geleceğine dönük planlama kararları için analitik bir çerçeve de sunacaktır.
Hindistan’dan Amerika’ya Asyatik Koleranın Güzergâhları (1830-1832)
Hindistan’dan Amerika’ya Asyatik Koleranın Güzergâhları (1830-1832)
Yazar: Güner Özden, Selda
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Late Modern American History ; Yakınçağ Amerikan Tarihi ; Kolera,Salgın,Toplum,Hijyen,Karantina

Bu çalışmanın amacı sanayi ve bilim alanlarında ilerlemenin yaşandığı 19. yüzyılda Batı dünyasının kolerayla mücadelesini bütüncül bir yaklaşımla incelemektir. Kolera, sanayi çağının bir yan etkisi gibi belirerek toplumların, nüfus ve yaşam biçimlerini etkilemişti. Kirli su kaynakları, yoksulluk ve kötü sağlık şartları hem kırda hem de kentte koleranın ortaya çıkması ve yayılmasında rol oynuyordu. Ancak koleranın menşei konusunda Batı dünyasının işaret ettiği yer Doğu’ydu. Hindistan ve Bangladeş’te endemik olarak görülen bir hastalığın 19. Yüzyılda küresel bir sağlık sorununa dönüşmesi önemlidir. Bu makalede, modern çağda toplumların zihinlerinde derin etkiler bırakan Asya kolerasının 1830-1832 yıllarında Hindistan’dan çıkarak Avrupa ve Amerika’ya pandemik bir biçimde yayılma güzergahları ve sebep olduğu yaygın ölüm ve yıkımın hatta gündeme getirdiği sosyal konuların bir incelemesi yapılacaktır. Bahsi geçen dönemin doktor, politikacı veya memurlarının rapor ve hatıratlarına dayanan bu çalışma koleranın etrafında dönen tıbbi tartışmalara da dikkat çekmektedir. Zira Vibrio Cholerae basili 1854’te keşfedilinceye kadar kolera hakkında bilinenler son derece sınırlı ve onunla mücadele de başarısızdı. Kolerayla mücadelede üzerinde ittifak edilen husus ise tartışmalı taraflarıyla birlikte karantina uygulamasıydı.

Bu çalışmanın amacı sanayi ve bilim alanlarında ilerlemenin yaşandığı 19. yüzyılda Batı dünyasının kolerayla mücadelesini bütüncül bir yaklaşımla incelemektir. Kolera, sanayi çağının bir yan etkisi gibi belirerek toplumların, nüfus ve yaşam biçimlerini etkilemişti. Kirli su kaynakları, yoksulluk ve kötü sağlık şartları hem kırda hem de kentte koleranın ortaya çıkması ve yayılmasında rol oynuyordu. Ancak koleranın menşei konusunda Batı dünyasının işaret ettiği yer Doğu’ydu. Hindistan ve Bangladeş’te endemik olarak görülen bir hastalığın 19. Yüzyılda küresel bir sağlık sorununa dönüşmesi önemlidir. Bu makalede, modern çağda toplumların zihinlerinde derin etkiler bırakan Asya kolerasının 1830-1832 yıllarında Hindistan’dan çıkarak Avrupa ve Amerika’ya pandemik bir biçimde yayılma güzergahları ve sebep olduğu yaygın ölüm ve yıkımın hatta gündeme getirdiği sosyal konuların bir incelemesi yapılacaktır. Bahsi geçen dönemin doktor, politikacı veya memurlarının rapor ve hatıratlarına dayanan bu çalışma koleranın etrafında dönen tıbbi tartışmalara da dikkat çekmektedir. Zira Vibrio Cholerae basili 1854’te keşfedilinceye kadar kolera hakkında bilinenler son derece sınırlı ve onunla mücadele de başarısızdı. Kolerayla mücadelede üzerinde ittifak edilen husus ise tartışmalı taraflarıyla birlikte karantina uygulamasıydı.
Naki Tezel’in “Yıkılan Köprü” Adlı Eserine Millî Mücadelenin Yansımaları
Naki Tezel’in “Yıkılan Köprü” Adlı Eserine Millî Mücadelenin Yansımaları
Yazar: Öksüz Güneş, Elif
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 34, 2022
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Millî Mücadele,Türk Edebiyatı,Naki Tezel,Yıkılan Köprü,Millî Bilinç.

Millî Mücadele, çok uluslu yapıya sahip olan Osmanlı Devleti’nin İtilaf Devletleri tarafından toprak bütünlüğünün tehdidi sırasında hem dış güçlerle hem de vatanı işgal edenlere yakınlık duyarak önemli mevkilerde görev yapma yanılgısına düşenlerle mücadele ettiği sürecin adıdır. Bu süreçte “öteki” ile iş birliği yaparak işgallere karşı askerî ve siyasî alanda pasif tavırlarıyla Türk’ün bağımsızlık savaşına zarar veren yozlaşmış kişilerin bilinçsizlik hali, Batı Anadolu’ya medeniyet ve erinç getirecekleri iddiasındaki düşmanın eylemlerini meşru göstermelerini kolaylaştırır. Bu durum resmî tarihin kayıtlarına geçtiği gibi millî yaşamın düşünsel ve duygusal değerlerinin yansıtıcısı işlevini gören edebî metinlere de yansır. Naki Tezel, önemli folklor araştırmacılarındandır. Sanatkâr, tek hikâye kitabı olan Yıkılan Köprü adlı eserinde Türk’ün erkini koruma amacıyla verdiği savaşta millî bilince sahip olanları ve bu bilince sahip olmayanları kurgusal düzleme taşır. Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nin dağılma, millî bir devletin kurulma aşamasındaki sancılı sürecin Yıkılan Köprü’deki görünümleri “kendi olma”, “yozlaşma” ve “Millî bilinçten uzaklaşma/ötekileşme” temaları bağlamında değerlendirilecektir.

Millî Mücadele, çok uluslu yapıya sahip olan Osmanlı Devleti’nin İtilaf Devletleri tarafından toprak bütünlüğünün tehdidi sırasında hem dış güçlerle hem de vatanı işgal edenlere yakınlık duyarak önemli mevkilerde görev yapma yanılgısına düşenlerle mücadele ettiği sürecin adıdır. Bu süreçte “öteki” ile iş birliği yaparak işgallere karşı askerî ve siyasî alanda pasif tavırlarıyla Türk’ün bağımsızlık savaşına zarar veren yozlaşmış kişilerin bilinçsizlik hali, Batı Anadolu’ya medeniyet ve erinç getirecekleri iddiasındaki düşmanın eylemlerini meşru göstermelerini kolaylaştırır. Bu durum resmî tarihin kayıtlarına geçtiği gibi millî yaşamın düşünsel ve duygusal değerlerinin yansıtıcısı işlevini gören edebî metinlere de yansır. Naki Tezel, önemli folklor araştırmacılarındandır. Sanatkâr, tek hikâye kitabı olan Yıkılan Köprü adlı eserinde Türk’ün erkini koruma amacıyla verdiği savaşta millî bilince sahip olanları ve bu bilince sahip olmayanları kurgusal düzleme taşır. Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nin dağılma, millî bir devletin kurulma aşamasındaki sancılı sürecin Yıkılan Köprü’deki görünümleri “kendi olma”, “yozlaşma” ve “Millî bilinçten uzaklaşma/ötekileşme” temaları bağlamında değerlendirilecektir.
Transnasyonel İlişkilerde Alternatif Rota: Transnasyonel Toplum
Transnasyonel İlişkilerde Alternatif Rota: Transnasyonel Toplum
Yazar: Erdem, Aybike; Telli, Azime
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: International Economics (Other) ; Uluslararası İktisat (Diğer) ; International Relations (Other) ; Uluslararası İlişkiler (Diğer) ; Çok Uluslu Şirketler,Hükümet Dışı Örgütler,Transnasyonalizm,Transnasyonel İlişkiler,Transnasyonel Toplum

Bu çalışma, devlet merkezli dünya siyaseti yaklaşımına karşı çok aktörlü, katmanlı ilişkileri savunan transnasyonalizm açısından devlet dışı ilişkilerde alternatif rota olarak transnasyonel toplumu analiz etmektedir. Transnasyonalizmin sonucu olarak devlet dışı aktörler, dünya siyasetinde öne çıkarken literatürde devlet dışı ilişkiler gölgede kalmaktadır. Vatandaşlık bağı aranmaksızın belli bir amaç için gönüllü oluşturulan topluluk olan transnasyonel toplum ise devlet dışındaki bu transnasyonel denklemlerde önemli bir değişkendir. Bu değişken, devlet dışı aktörler tarafından alternatif rota olarak seçilebilmekte ve dünya siyasetinin loş yönünü oluşturabilmektedir. Bu çalışma da alternatif rota olarak transnasyonel toplumun devlet dışı aktörlerin birbiriyle ilişkilerindeki etkisini transnasyonalizmin mantığına uygun şekilde ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu kapsamda birinci bölümde transnasyonalizm, kökeni ve eleştirileriyle birlikte ele alınmıştır. İkinci ve üçüncü bölümde; transnasyonel ilişkiler aktörleri ve ilişkileri açıklanmaktadır. Dördüncü bölümde ilk üç bölümün çizdiği çerçevede örnek vakalar üzerinden transnasyonel ilişkiler değerlendirilmiştir. Böylece literatürün nispeten karanlıkta kalmış bir perspektifinin aydınlatılması amaçlanmıştır.

Bu çalışma, devlet merkezli dünya siyaseti yaklaşımına karşı çok aktörlü, katmanlı ilişkileri savunan transnasyonalizm açısından devlet dışı ilişkilerde alternatif rota olarak transnasyonel toplumu analiz etmektedir. Transnasyonalizmin sonucu olarak devlet dışı aktörler, dünya siyasetinde öne çıkarken literatürde devlet dışı ilişkiler gölgede kalmaktadır. Vatandaşlık bağı aranmaksızın belli bir amaç için gönüllü oluşturulan topluluk olan transnasyonel toplum ise devlet dışındaki bu transnasyonel denklemlerde önemli bir değişkendir. Bu değişken, devlet dışı aktörler tarafından alternatif rota olarak seçilebilmekte ve dünya siyasetinin loş yönünü oluşturabilmektedir. Bu çalışma da alternatif rota olarak transnasyonel toplumun devlet dışı aktörlerin birbiriyle ilişkilerindeki etkisini transnasyonalizmin mantığına uygun şekilde ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu kapsamda birinci bölümde transnasyonalizm, kökeni ve eleştirileriyle birlikte ele alınmıştır. İkinci ve üçüncü bölümde; transnasyonel ilişkiler aktörleri ve ilişkileri açıklanmaktadır. Dördüncü bölümde ilk üç bölümün çizdiği çerçevede örnek vakalar üzerinden transnasyonel ilişkiler değerlendirilmiştir. Böylece literatürün nispeten karanlıkta kalmış bir perspektifinin aydınlatılması amaçlanmıştır.
XVIII. Yüzyıl Rusyası’nda Antik Yunan ve Roma Edebiyatından Tarihi Eser Çevirisi
XVIII. Yüzyıl Rusyası’nda Antik Yunan ve Roma Edebiyatından Tarihi Eser Çevirisi
Yazar: Şener, Leyla
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 17 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: World Languages, Literature and Culture (Other) ; Dünya Dilleri, Edebiyatı ve Kültürü (Diğer) ; XVIII. Yüzyıl Rusya’sı,Tarih,Tarihi Eser,Çeviri,Çevirmen.

Rusya’da tarihin bir bilim olarak şekillendiği XVIII. yüzyılda tarihi eserlere karşı ilgi büyüktür. Söz konusu dönemde özellikle Antik tarih konulu birçok eser çevrilmiştir. Çalışmada XVIII. yüzyıl Rusya’sında Antik edebiyattan tarihi eser çevirisi konusu, Antik Yunan ve Antik Roma edebiyatından tarihi eser çevirisi başlıkları altında ele alınmıştır. XVIII. yüzyılda Antik Yunan edebiyatından çevrilen belli başlı tarih yazarları arasında Constantin Manasses, Xenophon, Diodoros, Pausanias, Polybius’un ve Plutarchus öne çıkmaktadır. Söz konusu dönemde Antik Roma edebiyatından çevrilen önemli tarih yazarlar arasında Quintus Curtius Rufus, Titus Livius, Cornelius Nepos, Lucius Annaeus Florus, Valerius Maximus, Velleius Paterculus, Josephus Flavius ve Justinus dikkat çekmektedir. XVIII. yüzyıl Rusya’sında Antik Yunan ve Roma edebiyatından tarihi eserler çoğunlukla asıl dilden çevrilmiştir. Çevirmenleri arasında Rus kültür tarihinin önemli isimleri yer almaktadır. İyi eğitim almış, birkaç yabancı dile hâkim bu çevirmenler sayesinde XVIII. yüzyılda Rus okuru Antik Yunan ve Roma edebiyatının belli başlı tarihi eserleriyle tanışma fırsatı bulmuştur.

Rusya’da tarihin bir bilim olarak şekillendiği XVIII. yüzyılda tarihi eserlere karşı ilgi büyüktür. Söz konusu dönemde özellikle Antik tarih konulu birçok eser çevrilmiştir. Çalışmada XVIII. yüzyıl Rusya’sında Antik edebiyattan tarihi eser çevirisi konusu, Antik Yunan ve Antik Roma edebiyatından tarihi eser çevirisi başlıkları altında ele alınmıştır. XVIII. yüzyılda Antik Yunan edebiyatından çevrilen belli başlı tarih yazarları arasında Constantin Manasses, Xenophon, Diodoros, Pausanias, Polybius’un ve Plutarchus öne çıkmaktadır. Söz konusu dönemde Antik Roma edebiyatından çevrilen önemli tarih yazarlar arasında Quintus Curtius Rufus, Titus Livius, Cornelius Nepos, Lucius Annaeus Florus, Valerius Maximus, Velleius Paterculus, Josephus Flavius ve Justinus dikkat çekmektedir. XVIII. yüzyıl Rusya’sında Antik Yunan ve Roma edebiyatından tarihi eserler çoğunlukla asıl dilden çevrilmiştir. Çevirmenleri arasında Rus kültür tarihinin önemli isimleri yer almaktadır. İyi eğitim almış, birkaç yabancı dile hâkim bu çevirmenler sayesinde XVIII. yüzyılda Rus okuru Antik Yunan ve Roma edebiyatının belli başlı tarihi eserleriyle tanışma fırsatı bulmuştur.
Osmanlı Ekonomik Düzeninde Vakıflar
Osmanlı Ekonomik Düzeninde Vakıflar
Yazar: Alkan, Mustafa
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 18 No. 35, 2024
Anahtar kelimeler: History of Ottoman Socio-Economy ; Osmanlı Sosyoekonomik Tarihi ; Ottoman Institutions and Civilization (Other) ; Osmanlı Kurumları ve Medeniyeti (Diğer) ; Osmanlı,Vakıflar,Ekonomik Zihniyet ve Mehmet Genç

Osmanlı Devleti, “Osmanlı klasik çağında” üç temel kurumun üzerine oturtulmuştur. Bunlar; dirlik, devşirme ve vakıf müesseseleridir. Bu üç kurumun üzerinde de “Hanedân-ı Âl-i Osman”ın bir numaralı üyesi padişah oturmuştur. Bu sistem içinde padişah, Osmanlı Devleti’nin en temel idari birimi olan her sancakta teorik olarak “en büyük has” sahibi, devşirme sisteminin merkezinde “kapı kullarının [yâni yeniçeriler, süvariler ve enderunluların] efendisi”, nihayet ülkenin imâr ve iskânının dayandığı vakıf -imâret sitesinde de “en büyük vakıf kurucusu”dur. Osmanlı sisteminde “devlet aygıtı” bu üç kurum üzerinde dönüyordu. Dolayısıyla vakıflar, Ömer Lütfi Barkan’ın 1527-1528 yıllarına ait tahrirler üzerinde yaptığı hesaplamaya göre Anadolu, Suriye ve Irak eyaletlerinin toplam gelirlerinin % 14,103’ne, Rumeli eyaletlerinin ise % 5,492’sine sahipti. Bu gelirlerin oranı İstanbul, Edirne ve Bursa gibi pâyitahtlarda % 36’ya kadar çıkmaktaydı. Vakıflar, Osmanlı ekonomik düzenini Avrupa merkezli merkantilist üretimden ayıran ana etmenlerdendi. O halde Osmanlı ekonomik düzeninde vakıfların yeri neydi? Bu temel soru bu çalışmanın ana konusunu oluşturacaktır.

Osmanlı Devleti, “Osmanlı klasik çağında” üç temel kurumun üzerine oturtulmuştur. Bunlar; dirlik, devşirme ve vakıf müesseseleridir. Bu üç kurumun üzerinde de “Hanedân-ı Âl-i Osman”ın bir numaralı üyesi padişah oturmuştur. Bu sistem içinde padişah, Osmanlı Devleti’nin en temel idari birimi olan her sancakta teorik olarak “en büyük has” sahibi, devşirme sisteminin merkezinde “kapı kullarının [yâni yeniçeriler, süvariler ve enderunluların] efendisi”, nihayet ülkenin imâr ve iskânının dayandığı vakıf -imâret sitesinde de “en büyük vakıf kurucusu”dur. Osmanlı sisteminde “devlet aygıtı” bu üç kurum üzerinde dönüyordu. Dolayısıyla vakıflar, Ömer Lütfi Barkan’ın 1527-1528 yıllarına ait tahrirler üzerinde yaptığı hesaplamaya göre Anadolu, Suriye ve Irak eyaletlerinin toplam gelirlerinin % 14,103’ne, Rumeli eyaletlerinin ise % 5,492’sine sahipti. Bu gelirlerin oranı İstanbul, Edirne ve Bursa gibi pâyitahtlarda % 36’ya kadar çıkmaktaydı. Vakıflar, Osmanlı ekonomik düzenini Avrupa merkezli merkantilist üretimden ayıran ana etmenlerdendi. O halde Osmanlı ekonomik düzeninde vakıfların yeri neydi? Bu temel soru bu çalışmanın ana konusunu oluşturacaktır.
Avrupa Birliği’nin Gelişen Orta Asya Politikası: Ekonomi ve Güvenlik Stratejisinin Karşılaştırmalı Analizi (1991-2023)
Avrupa Birliği’nin Gelişen Orta Asya Politikası: Ekonomi ve Güvenlik Stratejisinin Karşılaştırmalı Analizi (1991-2023)
Yazar: Emir, Mehmet
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 18 No. 35, 2024
Anahtar kelimeler: European Union ; Avrupa Birliği ; International Security ; Uluslararası Güvenlik ; Avrupa Birliği,Orta Asya,Büyük Güçler,Ekonomi,Güvenlik

Soğuk Savaşın bitişinden sonra Avrupa Birliği’nin Orta Asya devletleri ile kurduğu ilişkiler özellikle ekonomi ve güvenlik stratejileri çerçevesinde şekillenmiştir. Orta Asya tarihsel süreçte Avrupa Birliği’nin yanı sıra Rusya, Çin ve ABD gibi aktörler için de stratejik ve vazgeçilemez bir bölgedir. Bu makale Soğuk Savaş sonrasında Orta Asya bölgesindeki büyük güç mücadelelerine rağmen Avrupa Birliği’nin kararlı ve istikrarlı bir şekilde sürdürdüğü çıkar motivasyonunu analiz etmektedir. Çalışmada Avrupa Birliği’nin gerek bölgesel aktörler gerekse de büyük güçlerle ekonomi ve güvenlik odağındaki stratejik ilişkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir. Makale Realist Teori çerçevesinde bölgesel ekonomi ve güvenlik stratejilerini analiz ederek Avrupa Birliği’nin Orta Asya politikası hakkında Uluslararası İlişkiler alanına özgün katkılar sağlamayı amaçlamaktadır.

Soğuk Savaşın bitişinden sonra Avrupa Birliği’nin Orta Asya devletleri ile kurduğu ilişkiler özellikle ekonomi ve güvenlik stratejileri çerçevesinde şekillenmiştir. Orta Asya tarihsel süreçte Avrupa Birliği’nin yanı sıra Rusya, Çin ve ABD gibi aktörler için de stratejik ve vazgeçilemez bir bölgedir. Bu makale Soğuk Savaş sonrasında Orta Asya bölgesindeki büyük güç mücadelelerine rağmen Avrupa Birliği’nin kararlı ve istikrarlı bir şekilde sürdürdüğü çıkar motivasyonunu analiz etmektedir. Çalışmada Avrupa Birliği’nin gerek bölgesel aktörler gerekse de büyük güçlerle ekonomi ve güvenlik odağındaki stratejik ilişkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir. Makale Realist Teori çerçevesinde bölgesel ekonomi ve güvenlik stratejilerini analiz ederek Avrupa Birliği’nin Orta Asya politikası hakkında Uluslararası İlişkiler alanına özgün katkılar sağlamayı amaçlamaktadır.