Sanal Ofislerde Sosyal Mübadele ve Uzaktan Çalışmanın Çalışanlar Üzerindeki Etkileri
Social Exchange in Virtual Offices and the Effects of Remote Work on Employees
Yazar: Pala, Adem; Çiftçioğlu, Başak
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Strategy, Management and Organisational Behaviour (Other) ; Strateji, Yönetim ve Örgütsel Davranış (Diğer) ; Social Exchange Theory,Remote Work,Digital Surveillance,Employee Psychology,Organizational Behavior ; Uzaktan Çalışma,Sosyal Mübadele Kuramı,Dijital Gözetim,İşgören Psikolojisi,Örgütsel Davranış

Dijital dönüşüm ile uzaktan çalışma, yalnızca bir esneklik politikası olmaktan çıkarak örgütlerde güven, aidiyet, iş birliği, iletişim ve sosyal ilişkilerin biçimini köklü biçimde değiştiren kalıcı bir çalışma modeline evrilmiştir. Pandemi sonrası fiziksel sınırların azalması, çalışanların örgütleriyle kurdukları psikolojik bağları ve sosyal etkileşim biçimlerini yeniden şekillendirmiştir. Bu çalışma, Sosyal Mübadele Kuramı çerçevesinde sanal ofis çalışanlarının sosyal mübadele deneyimlerinin psikolojik güven, motivasyon, aidiyet ve performansa etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada; karşılıklılık, örgütsel destek ve psikolojik sözleşme kavramları ekseninde, dijital etkileşimlerin sosyal alışverişi nasıl dönüştürdüğü ve adalet algısının motivasyonla ilişkisi sorgulanmıştır. Nitel araştırmada, 2019–2025 arasında X platformunda uzaktan çalışmaya ilişkin paylaşımlar içerik analiziyle incelenmiş; Gioia metodolojisiyle birinci düzey ifadelerden ikinci düzey temalara ve üst boyutlara uzanan bir veri yapısı kurulmuştur. Bulgular, dijital gözetim, yalnızlık ve görünmezlik hissine rağmen örgütsel destek, lider ilgisi, açık iletişim ve adalet algısının çalışanların motivasyonunu, örgütsel bağlılığını ve psikolojik dayanıklılığını güçlendirdiğini göstermektedir. Ayrıca sosyal mübadele mekanizmalarının fiziksel ortamlardan bağımsız biçimde dijital bağlamda da sürdüğü, ancak güven ve aidiyet duygusunun sanal ortamlarda daha kırılgan hale geldiği belirlenmiştir. Bu çalışma, örgüt psikolojisi literatürüne, sosyal mübadele ilişkilerini psikolojik güven, dijital aidiyet, örgütsel destek ve lider-üye etkileşimi kavramlarıyla ilişkilendirerek özgün bir kuramsal katkı sunmaktadır. Bununla birlikte, yöneticilere dijital empati geliştirme, güven temelli liderlik uygulamaları oluşturma, çıktı odaklı performans sistemleri kurma, dijital iletişimde şeffaflığı artırma ve çalışanların iyi oluşunu destekleyen örgüt iklimleri inşa etme konusunda pratik öneriler getirmektedir. Ayrıca gelecekte yapılacak araştırmalara kültürel farklılıklar, dijital stres, psikolojik sözleşme ihlalleri, liderlik tarzları ve hibrit çalışma modelleri bağlamında yeni yönelimler önermekte; bu yönüyle “uzaktan çalışma psikolojisi” alanına disiplinler arası bir katkı sağlamaktadır.

With the acceleration of digital transformation, remote work has shifted from a flexibility policy to a more permanent organizational culture that reshapes trust, belonging, communication, and collaboration. The attenuation of physical boundaries in the post-pandemic era has redefined employees’ psychological bonds and intensified questions about justice and social exchange within organizations. Grounded in Social Exchange Theory, this study examines how employees in virtual office environments experience reciprocity, perceived organizational support, and psychological contract dynamics, and how these processes shape psychological safety, motivation, belonging, and performance outcomes. Using a qualitative research design, remote-work-related posts from the X platform (2019–2025) were analyzed through content analysis, and the Gioia methodology was applied to develop a systematic data structure from first-order informant-centered statements to second-order themes and aggregate dimensions. The findings suggest that despite challenges such as perceptions of digital surveillance, loneliness, and reduced visibility, organizational support, leader attentiveness, transparent communication, and perceived justice are associated with stronger motivation, organizational commitment, and psychological resilience. Although social exchange mechanisms remain active in digital contexts, trust and belonging appear more fragile in virtual environments. The study contributes to organizational psychology by linking social exchange dynamics with psychological safety, digital belonging, organizational support, and leader–member interaction. It also offers practical implications for managers, including cultivating digital empathy, adopting trust-based leadership practices, strengthening transparency in digital communication, and implementing output-oriented performance systems. Finally, it outlines future research avenues concerning cultural differences, digital stress, psychological contract breaches, leadership styles, and hybrid work models, offering an interdisciplinary perspective on the evolving domain of “remote work psychology”.