Bazı Arabuluculuk Uzlaşmalarında Mahkeme Tasdik Mecburiyeti: Zorunlu İcraedilebilirlik Şerhi (HUAK m.17B/4, 18B/3)
Mandatory Ratification for Mediation Settlement with in the Türkish Law Perpective
Yazar: Çelikoğlu, Cengiz Topel
Dergi: Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Civil Procedure Law ; Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku ; Mediation settlement,ratification for mediation settlement (enforceability annotation as to voluntary or mandatory),legal effects of mandatory enforceability,prima facie or totally review in  enforceability annotation proceedings. ; Arabuluculuk uzlaşması,arabuluculuk uzlaşmasının tasdiki (ihtiyari ve mecburi icraedilebilirlik şerhi),icraedilebilirlik şerhinin  hukuki sonuçları,icraedilebilirlik şerh yargılamalarında  prima facie veya tam inceleme.

ÖzetArabuluculuk uzlaşmasında icraedilebilirlik şerhi kural olarak tarafların ihtiyaç ve tercihlerine bağlı  bir usûli imkandır (HUAK m.18/2-3). Bununla birlikte,  hukuk düzenimizde yakın zaman önceki yasama çalışmaları  kapsamında  kira ve eşya hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin arabuluculuk uzlaşma belgesi için icraedilebilirlik şerhi zorunluluğu getirilmiştir (HUAK m.17B/4,18B/3). Söz konusu iki ayrı icraedilebilirlik şerhi (ihtiyari- mecburi) arasında, işlev-etki ve prosedür bakımından önemli farklılıklar mevcuttur.  İhtiyari icraedilebilirlik şerhi, maddi hukuk etkisi bakımından, temelde, taşınır mal konulu verme/teslim borçları (taşınır mala ilişkin nisbi veya ayni hak talebi)  ve  taşınmaz mal teslim borçları ( ayni hakka-nisbi hak şerhine sari olmayan) ile bir iş/işlem yapma-yapmama borcu ifasına ilişkin eda taahhüdünü havi arabuluculuk uzlaşmasının tahakkukuna yönelik olup;  mahkemedışı yollardan sadır alacak belgelerine ilam hükmünde belge vasfı kazandırır (HUAK  m.18/2; MTK m.15B). Zorunlu icraedilebilirlik şerhinin (HUAK  m.17B/3 ve 18B/4) maddi hukuk etkisi ise,  inşa(i) etki tabanlı olup; dava ve cebri icrayı ikame işlevi kaynaklıdır. Söz konusu inşai etki (yeni bir hukuki durum meydana getirme),  eşya hukuku uyuşmazlıklarında, tapu sicilinde değişiklik doğurucu mahiyette ve kural olarak akitli tesise tabi tescil-terkin-tadil (ve nisbi hak şerhi ) konulu irade beyanı edimi taahhüdü içeren arabuluculuk uzlaşma belgesi bakımından, kanunen gerekli resmi senet (sıhhat şekili) istihsali;  istisnai olarak da, akitsiz tesise tabi  tescil-terkin- tadil  (veya nisbi hak şerhi) konulu irade beyanı edimi içerenler bakımından, kanunen gerekli resmi belge (isbati şekil) istihsali; suretiyle hasıl olmaktadır. Keza, diğer uygulama alanı olan, kira ilişkisinden kaynaklı uyuşmazlıklardan yeni dönem kira bedelinin tesbiti ve uyarlanması içerikli uzlaşma belgelerine ilişkin zorunlu icraedilebilirlik şerhi de, hukuki ilişkide değiştirmek suretiyle hasıl olur. Ayrıca, tipik maddi hukuk etkisi olan icrai etki (icra edilebilirlik) de, eşya hukuku alanında  elkoyulan taşınmaz iadesi (istihkak-yeddin iadesi) ve kira hukuku alanında da mecur tahliye-teslim içerikli    uzlaşma / anlaşma belgesini  ilamlı icra dayanağı kılma suretiyle tezahür edecektir. Öteyandan, arabuluculuk uzlaşma belgesi, usul hukuku etkisi itibariyle, kesin hüküm teşkil etmemekle birlikte, kural olarak mahkemedışı sulh olarak uyuşmazlığı sona erdirir ve bunun için icraedilebilirlik şerhini havi olması gerekmez (HUAK m.18/5).  Ancak, şerh zorunluluğuna tabi uyuşmazlıklardan sadır arabuluculuk uzlaşma belgesi (de) mahkemedışı sulh vasfını haiz ise de, uyuşmazlığı sona erdirmesi  icraedilebilirlik şerhi alınmasına bağlıdır; zira, uzlaşma anlaşması bu şerhle birlikte tekemmül etmektedir.  Hukuk düzenimizde icraedilebilirlik şerhi mahkemenin çekişmesiz yargısal kararı olup; zorunlu versiyon bakımından da durum aynıdır. Ancak, zorunlu icraedilebilirlik şerhinde, farklı olarak uzlaşmanın içeriği itibariyle de, geçerlik denetimi yapılacaktır.  Bu açıdan, eşya hukuku uyuşmazlığından sadır olanlarda  taşınmaz mevzuatına  (mutlak emredici mahiyetteki kurallara); kira hukuku uyuşmazlığından sadır olanlarda da kiracının aydınlanmış onamı ile üçüncü kişi menfaatlerinin gözetilmesine yönelik mutlak emredici mahiyetteki kira mevzuatına; uygunluk denetimi yapılmak gerekir.

AbstractThe enforceability annotation in mediation reconciliation is, as a rule, a procedural opportunity that depends on the needs and preferences of the parties (HUAK art.18/2-3). However, within the scope of recent legislative work in Türkish legal order, a requirement for an enforceability annotation has been introduced for mediation settlement documents regarding lease and property law disputes (HUAK art.17B/4,18B/3). There are important differences between the two separate enforceability annotations in question (optional- mandatory) in terms of function-effect and procedure.The voluntary enforceability annotation, in terms of the material law effect, is basically aimed at the accrual of mediation settlement of obligations related to the delivery/delivery of movable property (relative or real claim for movable property) and immovable property delivery debts (not related to the annotation of  real rights ) and the fulfillment of a business / transaction non-performance debt; it gives the documents of the receivable by extrajudicial means the quality of a document in the form of a decision (HUAK m.18/2; MTK art.15B). Mandatory enforceability clause (HUAK art.17B/3 and 18B/4) material law effect is based on construction  effect and is based on the substitution function of litigation and forced execution. In terms of the mediation settlement document containing the obligation to make a declaration of will on the construction effect in question (creating a new legal situation), property law disputes, changes in the land registry and, as a rule, registration-abandonment-modification (and relative annotation of rights ) subject to the contractual facility, the official deed (form of health) required by law.Furthermore, although the mediation settlement document does not constitute a res judicata effect as of procedural law, as a rule, it terminates the dispute as an out-of-court settlement and does not need to have an enforceability annotation for this (HUAK m.18/5). However, although the mediation settlement document, which is one of the disputes subject to the annotation obligation, has the quality of an extrajudicial peace, the termination of the dispute depends on the receipt of an enforceability annotation, since the settlement agreement is fulfilled together with this annotation.In  Türkish legal order, the enforceability annotation is a non-contentious judicial decision of the court; the situation is the same for the mandatory version. However, in the mandatory enforceability annotation, in addition to the content of the agreement, a validity check will also be made. From this point of view, in those who are subject to property law dispute, compliance with real estate legislation (absolute mandatory rules); in those who are subject to rent law dispute, compliance with rent legislation of an absolute mandatory nature for the protection of third-party interests with the enlightened consent of the tenant; it is necessary to conduct a compliance audit.