Klasik Türk Edebiyatında Mizahî Takvimler
Humorous Calendars in Classical Turkish Literature
Yazar: Ekinci, Ramazan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 17, 0
Anahtar kelimeler: Hiciv,Mizah,Takvim,Vahyî,Nasûhî,Küfrî-i Bahâyî ; Irony,Humour,Calendar,Vahyî,Nasûhî,Küfrî-i Bahâyî

Klasik Türk edebiyatının şiir ağırlıklı olması mizahî eserlerimizin  de umumiyetle manzum metinlerden meydana  gelmesinde önemli bir etkendir. Her ne kadar Türk mizah  edebiyatının seçkin örneklerini  Harnâme, Sihâm-ı Kazâ  vb.  manzum eserler teşkil etse de okuyucuyu güldürme ve  güldürürken düşündürmeyi amaçlayan fıkra, nükte ve  latifeler ihtiva eden müstakil mensur eserlerimiz de  bulunmaktadır. Mensur mizahî eserler arasında çeşitli  meslek erbabı ve toplumdaki belli zümrelerin bir yıl içinde  başlarına gelecekleri kinaye, iham ve mecaz gibi sanatlardan  yararlanarak anlatan mizahî takvimler dikkat çekicidir.  Farklı bir perspektifle kaleme alınan bu takvimlerin,  bilindiği kadarıyla edebiyat tarihimizde sadece üç örneği  mevcuttur İlki Vahyî-i Evvel  ö. 1520 , ikincisi Nasûhî  ö.  1537  ve üçüncüsü ise Küfrî-i Bahâyî  ö. 1660  tarafından  kaleme alınmıştır. Vahyî ve Nasûhî’ye ait takvimlerin  metinleri elde bulunmamakta olup sadece tezkirelerin  alıntıladığı kadarıyla kısa pasajlar hâlinde günümüze  ulaşmıştır. Bugün itibariyle türünün günümüze ulaşan  yegâne örneği konumundaki Küfrî-i Bahâyî’nin takviminin  beş nüshası tespit edilmiştir. Bu makalede mizahî takvimler  hakkında genel bilgiler paylaşıldıktan ve bunların yazarları  tanıtıldıktan sonra tespit edilen mizahî takvimlerin  inceleme ve metinlerine yer verilecektir. Vahyî ve  Nasûhî’nin takvimlerinin metinleri şu‘arâ tezkirelerinde  yer aldıkları kadarıyla, Küfrî-i Bahâyî’nin takviminin ise  üç nüshadan hareketle tenkitli metni araştırmacıların  istifadesine sunulacaktır.

The fact that Turkish literature is dominated mostly by  poetry is an important factor for our humorous works  which are generally composed of poetic texts. Although the  outstanding examples of Turkish humorous literature  like  Harnâme, Sihâm-ı Kazâ, etc.  are constituted of poetic  works, we have also distinct prosaic works which contain  jokes, wits and pleasantries that aim to humor the readers  besides to make them thinking while humoring. Humorous  calendars, which are told through benefiting from the arts  such as parable, apprehension and metonymy which  whether have rare examples among the distinct humorous  works or were written up with a different perspective as  well as happen to certain profession experts and classes in  the community within one year, are remarkable. As far as  is known, three humorous calendars whose first example  belongs to Vahyî-i Evvel  d. 1520  were written throughout  our history. The second example was written by  Nasûhî  d. 1537 , and the third one was written by Küfrîi  Bahâyî  d. 1660 . The text of humorous calendars of  Vahyî and Nasûhî are not available and today they are just  available in small passages as far as quoted from the  collection of biographies. As of the today, five copies of the  calendar of Küfrî-i Bahâyî which are the sole surviving  examples of its type have been discovered. After giving  general information about humorous calendars and  presenting the authors of them in this article, the humorous  calendars discovered will be examined, and their texts will  be included. As far as the texts of calendars of Vahyî and  Nasûhî covered in the collection of biographies, the edition  critics of three copies of Küfrî-i Bahâyî calendar will be  made use of the researchers.