Dil ve Kültür Bağlamında Türkçede Dil-Konuşma Bozukluğu ve Engelliliği
Language and Speech Disorders and Disabilities in Turkish in the Context of Language and Culture
Yazar: Yaman, Sinan; Yaman, Hanife
Dergi: Journal of Academic Inquiries, Vol. 21 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Sociolinguistics ; Toplumsal Dilbilim ; Cultural Studies (Other) ; Kültürel çalışmalar (Diğer) ; Speech-Language Disorders,Disability,Turkish,Culture,Vocabulary ; Dil-Konuşma Bozuklukları,Engellilik,Türkçe,Kültür,Söz Varlığı

İnsanoğlunu diğer canlılardan ayıran, ona sosyal varlık olma özelliğini kazandıran en önemli etkenlerden biri konuşma becerisidir. Bu beceri, insanların birbiriyle iletişim kurmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda iletişim, insanların çeşitli araçlarla birbirlerini anlama ve anlamlandırma sürecidir. En temel iletişim araçlarından biri olan dilde, gelişim sürecinde çeşitli faktörlere bağlı olarak çeşitli bozukluk, hasar ve hastalıklar ortaya çıkmaktadır. Buna maruz kalan bireyler, en temel ihtiyaçlarından biri olan kendini ifade etme gücünü büyük ölçüde kaybetmektedir. Dil ve konuşma bozukluklarına sahip bireyler, dilde çok farklı şekillerde adlandırılmış ve konumlandırılmıştır. Türkçede de dil ve konuşma engelliğine/bozukluğuna sahip bireyler için geçmişten günümüze pek çok farklı adlandırma yapıldığı görülmektedir. Bu çalışmada, dil ve konuşma bozukluğu olan bireylerin Türk dilinin tarihî dönemleriyle günümüz Türkçesinde nasıl algılandığı, adlandırıldığı ve bu bireylere olan bakışın kültürel boyutu incelenmiştir. Bu bozukluklar etrafında şekillenen çeşitli inanç ve uygulamalar hakkında da bilgiler verilmiştir. Bu aşamada, verilerin toplanmasında deyim ve atasözleri için Aksoy (1989), Püsküllüoğlu (2006) ve TDK Güncel Veri ağı; ağızlar için Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü (2009); sözcüklerin kökenleri hakkında bilgi sahibi olmak için çeşitli etimolojik sözlüklerden yararlanılmıştır. Bu verilerin tespit edilmesiyle dil ve konuşma bozukluğu olan bireylerin geçmişten günümüze dil ve kültür kesişiminde nereye konumlandırıldıkları ve bu bireylere karşı toplumda oluşturulan bakış açısının oluşum, gelişim ve değişim süreçleri ortaya konulmuş olacaktır.

One of the most important factors that distinguishes humans from other living beings and gives them the characteristic of being social beings is the ability to speak. This ability enables people to communicate with each other. In this context, communication is the process of understanding and interpreting each other through various means. In language, one of the most fundamental means of communication, various disorders, impairments, and diseases arise during the development process, depending on various factors. Individuals affected by these disorders lose their ability to largely express themselves, which is one of their most basic needs. Individuals with language and speech disorders have been labelled and positioned in many ways in language. In Turkish, too, many different names have been used for individuals with language and speech impairments/disorders from the past to the present day. This study examines how individuals with language and speech disorders are perceived and labelled in the historical periods of the Turkish language and in modern Turkish, as well as the cultural dimension of the view of these individuals. Information is also provided about the various beliefs and practices that have developed around these disorders. At this stage, Aksoy (1989), Püsküllüoğlu (2006) and the TDK Current Data Network were used for the collection of data on idioms and proverbs; the Dictionary of Turkish Dialects (2009) was used for dialects; and various etymological dictionaries were used to obtain information on the origins of words. With the identification of these data, it will be possible to determine where individuals with language and speech disorders have been positioned at the intersection of language and culture from the past to the present, and to reveal the processes of formation, development and change in the perspectives formed towards these individuals within society.