Afet Sonrası Oluşan İkincil Afet Kriterlerinin Değerlendirilmesi: Ordu İli İçin Bir Uygulama
Evaluation of Secondary Disaster Criteria after Disaster: An Application for Ordu Province
Yazar: Gaferoğlu, İrem; Kaya, Sude; Kalemler, Yavuz Baran; Güven, Emel; Eren, Tamer
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Natural Hazards ; Doğal Afetler ; Disaster Management,Secondary Disasters,AHP,TOPSIS ; Afet Yönetimi,İkincil Afetler,AHP,TOPSIS

Afet; insanların kontrolü dışında gerçekleşen, olağan hayatta eksikliklerin oluşmasına neden olan, imkanların yetersiz kaldığı, sonucunda kayıpların oluştuğu olayların tümüdür. Türkiye’nin jeolojik, jeomorfolojik, klimatik coğrafi özellikleri sebebiyle sıklıkla doğal afetlerle karşı karşıya kalmaktadır. Sel, deprem, orman yangınları, heyelan, çığ, kar ve fırtınalar Türkiye’de en sık görülen doğal afetlerdir. Yaşanılan doğal afetler bazı durumlarda ikincil doğal afetlere de sebep olabilmektedir. Bu kapsamda yapılan çalışmalarda ikincil afetler ele alınmıştır. İkincil afetlerde sıklıkla rastlanan afet türlerinden birisi heyelan afetidir. Bu nedenle geçmişte yaşanan afetler değerlendirildiğinde heyelan gerçekleşme olasılığı yüksek olan Ordu ili uygulama alanı olarak seçilmiştir. Ayrıca ilde hâkim jeolojik, topografik yapı ve aynı zamanda meteorolojik şartlar sebebiyle bazı bölgeler ikincil afetlere sebep olabilecek bir yapıya sahiptir. Çalışmada aşırı yağışın sebep olduğu sel ve ani kar erimeleri Ordu ilinde heyelan afetinin ikincil afet olarak gerçekleşmesi üzerinde durulmuştur. Problem çözümünde Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden yararlanılmıştır. Öncelikle Ordu ilinde ikincil afete sebep olabilecek kriterler (kuvvetli eğim, meteorolojik etkenler, afet türü, kütle hareketleri, plansız yerleşme, yer çekimi etkisi) literatür araması ile oluşturulmuş, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi ile ağırlıklandırılmıştır. Ağırlıklandırılan kriterler kapsamında Ordu’ya ait 19 ilçe Technique For Order Preference By Similarity To An Ideal Solution (TOPSIS) yöntemiyle heyelan ikincil afet oluşma olasılığına göre sıralanmıştır.  İkincil afet olarak heyelanın gerçekleşme olasılığı en yüksek olan ilçe Mesudiye olmuştur.

Disaster; It is all of the events that take place beyond the control of people, cause deficiencies in ordinary life, are insufficient and losses occur as a result. Due to its geological location, Turkey often faces natural hazards. Floods, earthquakes, forest fires, landslides, avalanches, snow and storms are the most common natural hazards in Türkiye. Natural disasters can also cause secondary natural disasters in some cases. In this context, secondary disasters were discussed in the studies. One of the most common types of disasters in secondary disasters is landslide disaster. For this reason, considering the disasters experienced in the past, Ordu province, which has a high probability of landslides, was chosen as the application area. In addition, due to the dominant geological, topographic structure and meteorological conditions in the province, some regions have a structure that can cause secondary disasters. In the study, it was emphasized that the landslide disaster occurred as a secondary disaster in Ordu province after the natural disaster. Multi-Criteria Decision Making (MCDF) methods were used in problem solving. First of all, the criteria that may cause secondary disasters in Ordu province (high slope, meteorological factors, disaster type, mass movements, unplanned settlement, gravity effect) were created by literature search and weighted with the Analytical Hierarchy Process (AHP) method. Within the scope of the weighted criteria, 19 districts of Ordu were ranked according to the possibility of a landslide secondary disaster using the Technique for Order Preference By Similarity To An Ideal Solution (TOPSIS) method.  The district with the highest probability of a landslide occurring as a secondary disaster was Mesudiye.