Mahmûd Kefevî’nin “Ketâibu A’lâmi’l Ahyâr”ında Tasavvuf- Fıkıh İlişkisi
Mahmûd Kefevî’nin “Ketâibu A’lâmi’l Ahyâr”ında Tasavvuf- Fıkıh İlişkisi
Yazar: Döner, Nuran; Topçu, Yalçin
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 15 No. 15, 2019
Anahtar kelimeler: Tasavvuf,Fıkıh,İlim,Amel

16. yüzyıl Osmanlı Dönemi’nde Sinop’tayaşayan Mahmûd b. Süleymân el-Kefevî (ö. 990/1582), Kadızâde AhmedŞemseddin,  Abdurrahman Efendî veMuhammed Abdulvahab’dan ilim tahsil etmiş ve tasavvufî terbiyesini Kadirîtarikatında tamamlamıştır. Molla Gürani Medresesi müderrisliği, Kefe’de kadılıkve emvâl müfettişliği gibi görevlerde bulunmuş, Şeyhülislam Kadızâde AhmedEfendi’nin döneminde Gelibolu Kadılığı’ndan azledilerek İstanbul’a dönmüştür.İctihad ve taklid ehlini birbirinden ayıramayanlara rehber olmak amacıyla Ketâibüa’lâmi’l-ahyâr isimli eserini kaleme almıştır. Kefevî, eserinde, yaygınkullanılan “tabakât” şeklindeki isimlendirme yerine “ketîbe”yi tercih etmiştir. Hz. Peygamber(s.a.v.), sahabe, tabiûn ve müctehid imamlardan sonra Hanefî fukahâsınınbiyografilerini 22 ketîbe olarak ele almıştır. Eserde, fukahânın tanıtıldığıher bir kitapçığın sonunda o kitapçığın “kalbi” olarak  dönemin sûfîlerine yer verilmiştir.  Kefevî’nin bu tertibi, fıkıh ve tasavvuf ilmiarasında birbirini tamamlayan bir bağ olduğunu düşünmesinden hareketledir. O,fıkıh ilmini öğrenen kişinin  züht vehikmet ilmine de yönelmesini, yoksa kalbinin katılaşıp, ahlâkınınkötüleşeceğini ve Allah’tan uzaklaşılacağını nakleder. Bu iki ilim arasındakiuzlaşının,  İslâm tarihinde zaman zamanyükselen fukahâ ve mutasavvıflar arasındaki gerilimi çözmeyi hedeflediği desöylenebilir. Eserde, insanın dünya ve âhiret mutluluğunu elde etmesinderehberlik etmeyi amaçlayan her iki ilimden biri olmadan, diğerinin eksik vemaksadından uzak olacağı vurgulanmıştır. Ketâib,insanlar arasındaki gerilimin, ilimlerin hakikatinden uzaklaşılıp taklideyönelme nedeniyle olduğunu ortaya koyması yönüyle de önem taşımaktadır. Buçalışmada Kefevî’nin, Ketâibü a‘lâmi’l-ahyâr isimli eserinden hareketle sufi vefakihlerin karşılıklı ilişkileri ele alınacaktır. İslâmî ilimlerin oluşumdönemini incelemek, sonraki dönemlerdeki ilişkileri sağlıklı bir şekildedeğerlendirmeye katkı sağlayacağı için oluşum dönemi incelenmiş ve bunun içinde konu, bahsi geçen eserin ilk beş ketîbesi çerçevesinde ele alınmıştır.

16. yüzyıl Osmanlı Dönemi’nde Sinop’tayaşayan Mahmûd b. Süleymân el-Kefevî (ö. 990/1582), Kadızâde AhmedŞemseddin,  Abdurrahman Efendî veMuhammed Abdulvahab’dan ilim tahsil etmiş ve tasavvufî terbiyesini Kadirîtarikatında tamamlamıştır. Molla Gürani Medresesi müderrisliği, Kefe’de kadılıkve emvâl müfettişliği gibi görevlerde bulunmuş, Şeyhülislam Kadızâde AhmedEfendi’nin döneminde Gelibolu Kadılığı’ndan azledilerek İstanbul’a dönmüştür.İctihad ve taklid ehlini birbirinden ayıramayanlara rehber olmak amacıyla Ketâibüa’lâmi’l-ahyâr isimli eserini kaleme almıştır. Kefevî, eserinde, yaygınkullanılan “tabakât” şeklindeki isimlendirme yerine “ketîbe”yi tercih etmiştir. Hz. Peygamber(s.a.v.), sahabe, tabiûn ve müctehid imamlardan sonra Hanefî fukahâsınınbiyografilerini 22 ketîbe olarak ele almıştır. Eserde, fukahânın tanıtıldığıher bir kitapçığın sonunda o kitapçığın “kalbi” olarak  dönemin sûfîlerine yer verilmiştir.  Kefevî’nin bu tertibi, fıkıh ve tasavvuf ilmiarasında birbirini tamamlayan bir bağ olduğunu düşünmesinden hareketledir. O,fıkıh ilmini öğrenen kişinin  züht vehikmet ilmine de yönelmesini, yoksa kalbinin katılaşıp, ahlâkınınkötüleşeceğini ve Allah’tan uzaklaşılacağını nakleder. Bu iki ilim arasındakiuzlaşının,  İslâm tarihinde zaman zamanyükselen fukahâ ve mutasavvıflar arasındaki gerilimi çözmeyi hedeflediği desöylenebilir. Eserde, insanın dünya ve âhiret mutluluğunu elde etmesinderehberlik etmeyi amaçlayan her iki ilimden biri olmadan, diğerinin eksik vemaksadından uzak olacağı vurgulanmıştır. Ketâib,insanlar arasındaki gerilimin, ilimlerin hakikatinden uzaklaşılıp taklideyönelme nedeniyle olduğunu ortaya koyması yönüyle de önem taşımaktadır. Buçalışmada Kefevî’nin, Ketâibü a‘lâmi’l-ahyâr isimli eserinden hareketle sufi vefakihlerin karşılıklı ilişkileri ele alınacaktır. İslâmî ilimlerin oluşumdönemini incelemek, sonraki dönemlerdeki ilişkileri sağlıklı bir şekildedeğerlendirmeye katkı sağlayacağı için oluşum dönemi incelenmiş ve bunun içinde konu, bahsi geçen eserin ilk beş ketîbesi çerçevesinde ele alınmıştır.