YERLİ DİJİTAL PLATFORMLARDA ALTERNATİF TÜRLER: SAHTE BELGESEL ‘500T’ DİZİSİ ÖRNEĞİ
YERLİ DİJİTAL PLATFORMLARDA ALTERNATİF TÜRLER: SAHTE BELGESEL ‘500T’ DİZİSİ ÖRNEĞİ
Yazar: Yıldırım, Nisa
Dergi: İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), Vol. 9 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Internet Publishing ; İnternet Yayıncılığı ; Mass Media ; Kitle İletişimi ; Television Broadcasting ; Televizyon Yayıncılığı ; dijital platform,yerli dijital platformlar,sahte belgesel,tür,dizi

Geleneksel televizyonun alışılageldik anlatı kalıplarından sıkılan seyirciye alternatif sunma amacındaki Netflix, Disney Plus, Amazon Prime Video gibi uluslararası çapta hizmet veren dijital platformlar her ne kadar orijinal yapımlarında yenilikçi denemelere yer veriyor olsalar da, batı ülkeleri dışındaki ülkelerde hayata geçirilen orijinal yapımlarında yalnızca benzer türlerin tekrar edildiği dizi ve filmlere yer verildiği görülmektedir. Türkiye özelinde değerlendirme yapıldığında ise Blu TV, Gain ve Exxen gibi yerli dijital platformların kataloglarında gerek uluslararası hizmet veren dijital platformlar gerekse geleneksel televizyon ekranlarında yer bulamayan yerli reality-show, yarışma, gezi programı gibi türlerde yapımların bulunduğu göze çarpmaktadır. Bu tür yapımlar sektörün çıktılarında türsel açıdan çeşitliliğe ve sıra dışı anlatı biçimlerinin de seyirciye ulaşabilmesinin önünü açmaktadır. Bu araştırma uluslararası ve yerli dijital platformların içerik türleri arasındaki farklılaşmadan yola çıkarak, örnek olarak seçtiği sahte belgesel türündeki 500T adlı yapımı betimsel analiz yöntemiyle incelemeyi ve türün karakteristik özelliklerine uygunluğunu yorumlamayı amaçlar. Sahte belgesel, kurmaca bir hikayenin belgesel türüne ait kodların taklit edilerek görselleştirildiği bir tür olarak tanımlanabilir. Dizi ismini, sosyal medyada ve online forumlarda uzun yıllardır hakkında ‘mizahi’ yorumlar yapılan, en uzun seyahat süresine ve en fazla güzergaha sahip İETT hattı olan 500T’den almaktadır. Dizide bu hatta çalışan bir otobüsün yolcularıyla birlikte gizemli bir şekilde ortadan kaybolması üzerine kurulu hikaye, görgü tanıkları ve uzman kişiler ile yapılan röportajlar üzerinden aktarılmaktadır. Sahte belgeselde, belgesel kodlarının hikayedeki gerçekçiliğin arttırılması amacıyla kullanıldığı bilinse de, söz konusu yapımın seyirciyi ikna etme çabasında olmadığı, biçimi oluşturan belgesel estetiği ile yaratılan ciddiyetin mizah kaynağı olarak kullanıldığı görülmektedir. Gerçek ve kurmaca arasındaki ayrımın belirsizliğine vurgu yaparak zamanın ruhunu yansıtan ve türünün tüm karakteristik özelliklerini taşıyan bu yapım, yenilikçi anlatılar arasında ilham verici bir örnek olarak değerlendirilebilir. Bu sonuçtan hareketle, yerli dijital platformların varlığının da alternatif türlere alan açmaları açısından önem arz ettiğini söylemek mümkündür.

Geleneksel televizyonun alışılageldik anlatı kalıplarından sıkılan seyirciye alternatif sunma amacındaki Netflix, Disney Plus, Amazon Prime Video gibi uluslararası çapta hizmet veren dijital platformlar her ne kadar orijinal yapımlarında yenilikçi denemelere yer veriyor olsalar da, batı ülkeleri dışındaki ülkelerde hayata geçirilen orijinal yapımlarında yalnızca benzer türlerin tekrar edildiği dizi ve filmlere yer verildiği görülmektedir. Türkiye özelinde değerlendirme yapıldığında ise Blu TV, Gain ve Exxen gibi yerli dijital platformların kataloglarında gerek uluslararası hizmet veren dijital platformlar gerekse geleneksel televizyon ekranlarında yer bulamayan yerli reality-show, yarışma, gezi programı gibi türlerde yapımların bulunduğu göze çarpmaktadır. Bu tür yapımlar sektörün çıktılarında türsel açıdan çeşitliliğe ve sıra dışı anlatı biçimlerinin de seyirciye ulaşabilmesinin önünü açmaktadır. Bu araştırma uluslararası ve yerli dijital platformların içerik türleri arasındaki farklılaşmadan yola çıkarak, örnek olarak seçtiği sahte belgesel türündeki 500T adlı yapımı betimsel analiz yöntemiyle incelemeyi ve türün karakteristik özelliklerine uygunluğunu yorumlamayı amaçlar. Sahte belgesel, kurmaca bir hikayenin belgesel türüne ait kodların taklit edilerek görselleştirildiği bir tür olarak tanımlanabilir. Dizi ismini, sosyal medyada ve online forumlarda uzun yıllardır hakkında ‘mizahi’ yorumlar yapılan, en uzun seyahat süresine ve en fazla güzergaha sahip İETT hattı olan 500T’den almaktadır. Dizide bu hatta çalışan bir otobüsün yolcularıyla birlikte gizemli bir şekilde ortadan kaybolması üzerine kurulu hikaye, görgü tanıkları ve uzman kişiler ile yapılan röportajlar üzerinden aktarılmaktadır. Sahte belgeselde, belgesel kodlarının hikayedeki gerçekçiliğin arttırılması amacıyla kullanıldığı bilinse de, söz konusu yapımın seyirciyi ikna etme çabasında olmadığı, biçimi oluşturan belgesel estetiği ile yaratılan ciddiyetin mizah kaynağı olarak kullanıldığı görülmektedir. Gerçek ve kurmaca arasındaki ayrımın belirsizliğine vurgu yaparak zamanın ruhunu yansıtan ve türünün tüm karakteristik özelliklerini taşıyan bu yapım, yenilikçi anlatılar arasında ilham verici bir örnek olarak değerlendirilebilir. Bu sonuçtan hareketle, yerli dijital platformların varlığının da alternatif türlere alan açmaları açısından önem arz ettiğini söylemek mümkündür.