ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞ SÜRECİNDE EMEK VE SİYASET: 1946–1950 ARASI SOL DERGİLERDE SİYASİ PARTİLERE YÖNELİK ELEŞTİRİLER
Labor and Politics in the Transition to a Multi-Party System: Leftist Magazines’ Critiques of Political Parties, 1946–1950
Yazar: Yıldırım, İsa
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi No. 77, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Labor Movement,Trade Unionism,Leftist Publications,Political Parties,Multi-Party System ; İşçi Hareketi,Sendikacılık,Sol Yayınlar,Siyasi Partiler,Çok Partili Hayat

Osmanlı Devleti’nin tarım ülkesi görünümünden çıkıp sanayileşmeye başlaması 19. yüzyılın başlarına rastlamaktadır. Devlet eliyle başlayan sanayileşme süreci işçi sınıfının ve doğal olarak işçi sorunlarının da ortaya çıkmasına yol açmıştır. Böylece işçi örgütlenmeleri ve grevlerde Türk emek tarihinde görülmeye başlamıştır. II. Meşrutiyet’in ilanı ile birlikte kısa süreli bir özgürlük ortamı oluşmuş ve basın yayın faaliyetleri, ideolojik tartışmalar, siyasi parti ve derneklerin sayısında artış olmuştur. Bu ortamda işçiler sendikal örgütlemeye gitmişler ve grev haklarını özgürce kullanmışlardır. Fakat Tatil-i Eşgal Kanunu ile işçilerin grev yapması yasaklanma derecesinde zorlaştırılmıştır. Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı işçi hareketlerini sekteye uğratmış fakat işgal İstanbul’unda dahi toplantı ve gösteri yasağına rağmen 1 Mayıs’lar kutlanmaya çalışılmıştır. Emperyalizme karşı verdiği mücadele de Ankara Hükümeti ve Milli Mücadele işçiler tarafından desteklenmiştir. Cumhuriyet’in ilanı sonrası Tek Parti yönetimin kurulmasıyla sınıfsız, imtiyazsız, kaynaşmış bir toplum inşası sürecine girilmiştir. II. Dünya Savaşı’na kadar işçi hareketleri ve sol hareketler sessizliğe bürünmüştür. Savaş sonrası oluşan özgürlük ortamında sınıf temelli cemiyet kurma yasağının kalkması ile sendikalar kurulmaya başlamıştır. Türkiye Sosyalist Partisi ve Türkiye Sosyalist Emekçi Köylü Partisi’nin kurulmasıyla bu partilere bağlı sendikalar ve süreli yayınlarda artış olmuştur. Fakat çok partili hayat sola kapalı şekilde gelişmiş ve özgür sendikalar devlet kontrolüne alınmıştır. Ömürleri kısa süreli olmasına rağmen bu dönem kurulan sendikaların etkileri Türk emek tarihinde önemli bir yere sahiptir. 1946-1950 yılları arasında yaşanan sol tecrübeler 1960’lı yıllarda görülen sol örgütlenmelerin zihinsel arka planını oluşturmuştur. Bu çalışmada dönemin sol süreli yayınları incelenmiş ve işçilerin çok partili hayata geçerken siyasi partilere bakışları ele alınmıştır.

The Ottoman Empire began to industrialize by changing from an agricultural country to an industrialized state in the early 19th century. The industrialization process initiated by the state led to the emergence of the working class and naturally to labor problems. Thus, labor organizations and strikes began to be seen in Turkish labor history. With the declaration of the Second Constitutional Era, a short-term environment of freedom was created and there was an increase in the number of press and publication activities, ideological discussions, political parties and associations. In this environment, workers organized unions and freely used their right to strike. However, with the Holiday of Workers Law, it was made difficult for workers to go on strike, to the point of being banned. The Balkan Wars and World War I disrupted labor movements, but even in occupied Istanbul, despite the ban on meetings and demonstrations, May 1st was celebrated. Its struggle against imperialism was also supported by the Ankara Government and the workers in the National Struggle. With the establishment of a single-party government after the declaration of the Republic, a process of building a classless, unprivileged, and unified society was initiated. Until World War II, labor and left movements were silent. In the freedom environment that emerged after the war, with the lifting of the ban on establishing class-based societies, unions began to be established. With the establishment of the Socialist Party of Turkey and the Socialist Laborer and Peasant Party of Turkey, there was an increase in unions and periodicals affiliated with these parties. However, multi-party life developed in a way that was closed to the left and free unions were taken under state control. Although their lifespan was short, the effects of the unions established during this period have an important place in Turkish labor history. The leftist experiences between 1946 and 1950 formed the mental background of the leftist organizations seen in the 1960s. In this study, the leftist periodicals of the period were examined and the perspectives of workers towards political parties as they transitioned to multi-party life were discussed.