Folklorik Kırgız Tiyatrosunda Kullanılan Geleneksel Müzik Aletleri
Traditional Musical Instruments Performed in Kyrgyz Folkloric Theatre
Yazar: Gümüş, Ezgi Oya
Dergi: Konservatoryum, Vol. 12 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Music (Other) ; Müzik (Diğer) ; Folkloric Kyrgyz theatre,Traditional folk instruments,storyteller ; Folklorik Kırgız Tiyatrosu,Geleneksel Halk çalgıları,,Hikaye Anlatıcısı

Bu araştırma, folklorik Kırgız tiyatrosunda hangi geleneksel müzik aletlerinin yer aldığı, bu çalgıların sahnede hangi amaçlarla ve hangi dramaturjik gereklilikler doğrultusunda kullanıldığı sorularını merkeze almakta; bu alanda bugüne kadar sistematik, sahne temelli ve karşılaştırmalı bir çalışmanın bulunmamasından hareketle özgün bir bilimsel boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Çalışmanın amacı, folklorik Kırgız tiyatrosunda kullanılan geleneksel müzik aletlerini kapsamlı biçimde tespit etmek; bu çalgıların anlatısal, sahneleme ve epik dramaturgi içindeki işlevlerini ortaya koyarak elde edilen bulguları sanat ve bilim camiasının kullanımına sunmaktır. Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışma kapsamında Kırgızistan’ın yedi bölgesi ile Bişkek’te yer alan 21 tiyatro sahnesi incelenmiş; folklorik nitelik taşıyan eserler örneklem olarak seçilmiştir. Sahne gözlemleri, yönlendirici kısa görüşmeler ve doküman incelemeleri; provalar, canlı temsiller ve sahne arkası süreçlerini kapsayacak biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular, komuz, kıl kıyak, temir (ağız) komuz, cıgaç/ooz komuz, cılaacın, asa tayak, çopoçor, çoñ-çoor, kerney ve dobulbas gibi geleneksel çalgıların folklorik Kırgız tiyatrosunda rastlantısal ya da dekoratif değil, anlatıyı kuran, sahne ritmini belirleyen ve epik atmosferi üreten merkezi performatif araçlar olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, geleneksel müzik aletlerini folklorik Kırgız tiyatrosunun kurucu estetik ve anlatısal bileşenleri olarak konumlandırmakta; alanda ilk kez sahne pratiklerine dayalı, bütüncül bir çerçeve sunmaktadır.

The aim of this study is to identify the traditional musical instruments used in folkloric Kyrgyz theatre and to analyze their narrative staging functions, as well as their contributions to epic narration. Narrative function refers to the meaning-producing roles of instruments in supporting the flow of emotional structure of the play; staging function denotes their role in shaping rhythm, atmosphere, audiovisual unity; contribution to epic narration describes how traditional instruments reinforce the heroic character of epic scenes. The study employs a qualitative research design, incorporating stage observations, semi-structured interviews, and document analysis. Twenty-one theatre venues across seven regions of Kyrgyzstan and Bishkek were examined, with folkloric productions selected as the sample. Rehearsals, live performances, and backstage practices were observed, and scripts and repertory materials were analyzed. The findings indicate that instruments such as the kıl kıyak, komuz, temir komuz, cıgaç/ooz komuz, cılaacın, asa tayak, çopoçor, kerney, dobulbas play a central role in folkloric theatre. Performed live by Manas narrators, epic storytellers, akıns, kuuduls, and komuz players, these instruments shape the stage atmosphere, rhythm, and narrative coherence. The study concludes that traditional instruments function not merely as accompaniment, but as core cultural performative elements shaping the semantic framework of the stage.