Osmanlı Kıbrısı’nda Para Vakfı Uygulamaları (1750-1800)
Osmanlı Kıbrısı’nda Para Vakfı Uygulamaları (1750-1800)
Yazar: Güler, Ümit
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Kıbrıs,Osmanlı Kıbrısı,Vakıf,Para Vakıfları,Kalkınma

Gelişmiş bir vakıf sistemine sahip olanOsmanlı toplumu, kendisinden önceki İslâm toplumlarında bulunmayan bir vakıfçeşidi olan para vakıflarını (vakf-ı nükûd) ortaya çıkarmıştır. 15. yüzyılınilk çeyreğine kadar uygulama örnekleri bulunan para vakıfları, 16. yüzyılınortalarında bir meşruiyet tartışmasına konu olsa da Şeyhulislâm Ebussuûd Efenditarafından 1548 yılında para vakfının cevazına dair fetva ve emirçıkartılmasıyla birlikte, tekrar meşru ve resmî bir statüye kavuşmuş ve OsmanlıDevleti’nin sonuna kadar oldukça yaygın bir uygulama olarak mevcudiyetini devamettirmiştir. Para vakıflarının Osmanlı toplumunun ekonomik kalkınmasında önemlibir rol oynadığı birçok araştırmacı tarafından ifade edilmiştir. Söz konusuvakıfların hayatiyet bulduğu yerlerden biri de 307 yıl Osmanlı hâkimiyetindekalan Kıbrıs adasıdır. Adanın muhtelif dönemleri üzerine bazı araştırmalar vakiolsa da bu makalede ele alınacak olan 1750-1800 yılları arasında kurulan paravakıflarının nitelik ve niceliği henüz herhangi bir araştırmaya konu olmamıştır.Çalışmamız 1750 ile 1800 yılları arasını kapsayan 5 adet Kıbrıs kadı sicilinintaranması neticesinde ortaya çıkmıştır. Sözü edilen bu 5 defter, ilgili yıllarıkapsayan mevcut kadı sicillerinin tamamını oluşturmaktadır. Yapılan incelemedebu döneme ait 12 para vakfı kaydı tespit edilmiştir. İlgili belgeler ışığındabu dönemde para vakıflarını kimlerin ne amaçla kurduğu, bunların hangimeblağlara tekabül ettiği, vakıfların işletilmesinde herhangi bir yolsuzluğunmeydana gelip gelmediği veya para vakıflarıyla ilgili hangi meselelerin mahkemesicillerine yansıdığı gibi soruların cevabı aranmıştır.

Gelişmiş bir vakıf sistemine sahip olanOsmanlı toplumu, kendisinden önceki İslâm toplumlarında bulunmayan bir vakıfçeşidi olan para vakıflarını (vakf-ı nükûd) ortaya çıkarmıştır. 15. yüzyılınilk çeyreğine kadar uygulama örnekleri bulunan para vakıfları, 16. yüzyılınortalarında bir meşruiyet tartışmasına konu olsa da Şeyhulislâm Ebussuûd Efenditarafından 1548 yılında para vakfının cevazına dair fetva ve emirçıkartılmasıyla birlikte, tekrar meşru ve resmî bir statüye kavuşmuş ve OsmanlıDevleti’nin sonuna kadar oldukça yaygın bir uygulama olarak mevcudiyetini devamettirmiştir. Para vakıflarının Osmanlı toplumunun ekonomik kalkınmasında önemlibir rol oynadığı birçok araştırmacı tarafından ifade edilmiştir. Söz konusuvakıfların hayatiyet bulduğu yerlerden biri de 307 yıl Osmanlı hâkimiyetindekalan Kıbrıs adasıdır. Adanın muhtelif dönemleri üzerine bazı araştırmalar vakiolsa da bu makalede ele alınacak olan 1750-1800 yılları arasında kurulan paravakıflarının nitelik ve niceliği henüz herhangi bir araştırmaya konu olmamıştır.Çalışmamız 1750 ile 1800 yılları arasını kapsayan 5 adet Kıbrıs kadı sicilinintaranması neticesinde ortaya çıkmıştır. Sözü edilen bu 5 defter, ilgili yıllarıkapsayan mevcut kadı sicillerinin tamamını oluşturmaktadır. Yapılan incelemedebu döneme ait 12 para vakfı kaydı tespit edilmiştir. İlgili belgeler ışığındabu dönemde para vakıflarını kimlerin ne amaçla kurduğu, bunların hangimeblağlara tekabül ettiği, vakıfların işletilmesinde herhangi bir yolsuzluğunmeydana gelip gelmediği veya para vakıflarıyla ilgili hangi meselelerin mahkemesicillerine yansıdığı gibi soruların cevabı aranmıştır.