TANZİMAT SONRASI ŞEKİLLENEN CEZÂİR-İ BAHR-I SEFİD VİLÂYET MERKEZİ RODOS HÜKÜMET KONAĞI
PROVINCIAL CENTER OF CEZÂİR-İ BAHR-I SEFİD WHICH WAS SHAPED AFTER TANZIMAT (REFORMS) RODOS GOVERNMENT BUILDING
Yazar: Konuk, Neval
Dergi: Art-Sanat No. 9, 2018
Anahtar kelimeler: tanzimat ideolojisi,hükümet konağı,Rodos,Cezâir-i Bahr-ı Sefid Vilâyeti,erk ve mekan,Osmanlı mimarisi ; PROVINCIAL CENTER

Osmanlı mimarlık tarihinin yazımında 19.y.y. kamu yapıları ile bu yapıların sosyo-kültürel alana etkisini gösteren akademik çalışmalarla bu dönemdeki Osmanlı gündelik hayatının, farklı unsurların kültürel etkileşimlerinin ve bunun kamusal alanda, gündelik hayattaki kesişme ya da çatışma sınırlarını belirlemedeki çalışmalarının sayısı oldukça azdır. Keza, dönemin sosyo-kültürel yapısı ile bu dönemde devlet ideolojisinin ve erkinin sembolü hükümet konaklarının toplumsal hayata, kent mekanlarına etkisi ve değişimi konularındaki bilgiler de sınırlıdır. Bu nedenle, bu makalede ele alınan Rodos Hükümet konağı ile ilgili veriler ve ağırlıklı olarak ilk defa ortaya konulan bilgi, saptama ve mekan analizlerini içeren çizimler ve yine ilk defa yayımlanan arşiv plan çizimleri önem taşımaktadır. Sultan II. Mahmud döneminde merkeziyetçi örgütlenme girişimleriyle başlayan reform hareketleri, Tanzimat’la hızlanan yeni yönetim organlarının kurulmasını sağlamıştır. 1864'te Vilâyet Nizâmnâmesi yayımlandıktan sonra, bir takım idarî değişikliklere gidilerek, kentlerin mekânsal yapılarının oluşumunda yeni öğeler ortaya çıkmıştır. Bu yapılanma içinde öncelikli odak noktası devlet dairesi hükümet konağıdır ve sırasıyla konağa, adliye, telgrafhane, karakol, hapishane, zaptiye koğuşu gibi binalar da eklenmiştir. Tanzimat sonrasında egemen olan ideoloji ve yönelimler, bu şekillenen erkin mekânlarını yeni işlevlerle yeniden biçimlendirmiştir. Cezair-i Bahr-ı Sefid Vilayeti’nin merkezi olan Rodos Hükümet Konağı bu sürecin önemli örneklerindendir.  İdeoloji, politika ve mimarlık arasındaki ilişki geçmişten günümüze kadar birçok anlamda ve kavramsal kullanım da dile getirilmiştir. Tanzimat sonrasında egemen olan ideoloji ve yönelimler, toplumsal yaşamdaki değişiklikler, erkin mekanını biçimlendirerek, doğal olarak ideoloji ve siyasi erkin bir göstergesi şeklinde mimariye yansımış ve karşılığını bulmuştur. Bu makalede bu çerçevede değerlendirilmelidir. Her ne kadar Rodos Hükümet Konağı bugün özgünlüğü bozulmuşsada, konumu itibariyle adadaki 390 yıllık Osmanlı hakimiyetinin dini erk dışında, siyasi erkinin de önemli bir sembolüdür. 

In the Ottoman architectural history literature, there is a limited number of researches on public building of 19th Century and their reflections on the socio-cultural sphere as well as of those which determine Ottoman daily life, interactions between various cultures and their intersections or conflicts in public sphere and daily life. Similarly, knowledge on sociocultural texture of the era as well as influence and change of government buildings of the era, which represent official ideology and power of the state, on social life and urban setting is also very limited. That's why data on the Rodos Government Building which is discussed on this paper for the first time, as well as information, sketches containing findings and space analyses and archive plan drawings which were published here, again, for the first time, are very important. Reform movements which were initiated by the centralist organization attempts during the reign of Sultan Mahmud II, and gained an impetus during Tanzimat, enabled formation of new administrative organs. Following proclamation of Vilayet Nizamname (Ordinance for Provinces) in 1864, some administrative modifications were undertaken and new elements were made prominent in formation of urban setting structures. Priority focal point amongst these structures was government building, representing the seat of the government, latter supplemented by court houses, telegram office, police station, jail, officer barracks, etc. The ideology and tendencies prevalent after Tanzimat reshaped locations of this newly emerging power. Rodos Government Building, which is center for Cezair-i Bahr-ı Sefid Vilayet (Province) is one of the most important examples of this process.  The relation amongst the ideology, politics and architecture, up to date, has been voiced in many senses and in many conceptual uses. The ideologies and trends which were dominant following Tanzimat and changes in the social life, shaped seat of power and were naturally reflected and found its expression on architecture as tokens of ideology and political power. This paper must be debated in this framework. Although authenticity of Rodos Government Building has today been spoiled, it is, with its prominent position on the island, an important symbol not only religious power but also political power of 390 years of Ottoman rule on the island.