BİR HURÛF-I MUKATTAA OLARAK TÂHÂ ÂYETİ, HZ. PEYGAMBER’İN ŞAHSINDA ÖNEMİ VE ALİ EMÎRÎ EFENDİ’NİN DİVAN’INDAKİ TÂHÂ REDİFLİ ŞİİRLERE DÂİR
BİR HURÛF-I MUKATTA OLARAK TÂHÂ ÂYETİ, HZ. PEYGAMBER’İN ŞAHSINDA ÖNEMİ VE ALİ EMÎRÎ EFENDİ’NİN DİVAN’INDAKİ TÂHÂ REDİFLİ ŞİİRLERE DÂİR
Yazar: Sağlam, Hacer
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. VEFATININ 100. YILI MÜNASEBETİYLE ALİ EMÎRÎ ÖZEL SAYISI, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Kur’ân-ı Kerîm,müteşâbih âyetler,hurûf-ı mukatta,Tâhâ,Ali Emîrî Dîvânı ; Qur’an,Mutashabih Verses,al-Huruf al-Muqattaa,Taha,Dîvân by Ali Amiri

Kur’ân-ı Kerîm’de âyetler, muhkem ve müteşâbih olmak üzere iki şekilde tavsif edilir. Muhkem âyetler, manasında tereddüt bulunmayan, açık âyetler olarak kabul edilirken müteşâbih âyetler, manası herkesçe anlaşılamayacak âyetler nevindendir. Bazı sûrelerin başında bulunan hurûf-ı mukattaalar, genel kanaate göre müteşâbih âyetler arasındadır. Müteşâbih âyetler, anlaşılması herkesçe mümkün olmayan, çoğu müfessir ve mutasavvıfa göre, Allah ve Resûl’ü arasındaki sırları ihtiva eder. Bununla birlikte, gerek müfessirler gerekse mutasavvıflar, hurûf-ı mukattaaları çeşitli şekillerde tevil etmiş, anlamlandırmaya çalışmışlardır. Bu âyetlerden biri, Tâhâ sûresinin başı olan “Tâhâ” harfleridir. Tâhâ harfleri, kendisinden sonra gelen âyetler dikkate alınarak veya Resulullah’ın durumuna istinaden birkaç farklı şekilde tevil edilmiştir. Bununla birlikte, “Tâhâ” âyetinin Resulullah’ın ismi olduğuna dâir bir hadisin varlığından da söz edilir. Var olduğu söylenen bu hadise istinaden, klasik Türk edebiyatı divanlarında, bazı na’t ve mevlid metinlerinde “Tâhâ” isminin kullanıldığı gözlemlenmiştir. Ancak, yapılan araştırmada, klasik Türk edebiyatı divanlarında, Tâhâ âyetinin redif olarak kullanıldığına şimdilik rastlanmamıştır. Klasik Türk şiiri geleneğinden beslenmiş, son dönem temsilcilerinden Ali Emîrî Efendi’nin divanında ise, Tâhâ isminin müstakil olarak yer aldığı beyitlere ilaveten Tâhâ redifli iki gazel görülmüştür. Bu yazıda, Ali Emîrî’nin ilgili beyit ve gazellerine dikkat çekilerek “Tâhâ” ismini gelenek çizgisinde ve hangi çerçevelerde ele aldığı incelenecektir.

The verses in the Qur’an are described in two ways: Muhkam (clear) and Mutashabih (allegorical). Muhkam verses are considered to be those whose meanings are so clear that no other meaning can be assigned to them, while Mutashabih verses are those that cannot be understood by everyone. Al-Huruf al- Muqattaa among primary ones of some surahs are, by general belief, among the Mutashabih verses. Mutashabih verses, according to most exegetes and Islamic scholars, embody the secrets between Allah and His Prophet. Nevertheless, both exegetes and scholars have tried to interpret and make sense of al-Huruf al-Muqattaa in several ways. One of these verses is the “Taha” (ٰٰط ٰه ) letters at the beginning of the Surah Taha. Taha letters have been interpreted in several different ways, taking into account the verses that succeed them or based on the condition of the Prophet Muhammad. In addition, there has also been a hadith (collection of sayings and teachings of Prophet Muhammad) which claims that the verse “Taha” is the name of the Messenger of Allah. Referring to that hadith, researchers have observed that the name “Taha” appears in the Dîvâns of the classical Turkish literature and some Naat and Mawlid (observance of the birthday of Prophet Muhammad is reported to have been born) texts. However, in the search of around 1000 dîvân, researchers have not yet come across any use of “Taha” as a radif, except the dîvân by Ali Amiri Efendi. However, the dîvân by Ali Amiri Efendi, one of the representatives of the last period who was nourished by the tradition of classical Turkish poetry, contains two poems with “Taha” radif along with the couplets in which the name “Taha” appears independently. This article draws attention to the related couplets and poems by Ali Amiri and analyses the frameworks in which he discussed the name “Taha” along the lines of the tradition of classical Turkish poetry.