OSMANLI-FRANSA İLİŞKİLERİNDE  DİPLOMATİK PROTOKOL UNSURU OLARAK “İSKEMLE” (XVI.-XVII. YÜZYILLAR)
OSMANLI-FRANSA İLİŞKİLERİNDE  DİPLOMATİK PROTOKOL UNSURU OLARAK “İSKEMLE” (XVI.-XVII. YÜZYILLAR)
Yazar: Gözübüyük, Sevil
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 6, 2018
Anahtar kelimeler: Osmanlı,Fransa,Diplomasi,Elçilik,Teşrifat,İskemle

Bir devleti temsiletmek amacıyla başka bir devlet nezdinde görevlendirilen elçiler arasındadiplomatik öncelik mevzuu önemli bir rekabet alanıydı. Devletlerarasıilişkilerde elçilerin siyasi yetkinliği, tecrübesi ve nüfuzu önemli bir roloynamakta ve hem görev yaptığı ülkeyi hem de tâbi olduğu devleti doğrudanetkilemekteydi. Bu nedenle elçilik görevini üstlenen kişilerin siyasettenanlayan ve mevcut diplomasiye hâkim olan şahıslardan seçilmesine ihtimamgösterilirdi. Bu elçiler Osmanlı Devleti’nde bağlı bulunduklarıdevleti temsil eden en üst düzey bürokratlardı. Elçinin törenle karşılanması,sadrazam ve padişahın huzuruna kabul edilmesi gibi teşrifata ilişkin hususlardabelirli kaideler bulunmaktaydı. Osmanlı bürokrasisi tarafından belirlenen buritüeller muhatap alınan ülkeye ve dönemin koşullarına göre değişiklikgöstermekteydi. Bu değişim devletin gücünün gösterilmesinin yanı sıra ilgilidevletle olan diplomatik ilişkilerin de bir yansımasıydı. Diplomasi dilinde ülkelerin birbirlerine olantutumlarını belirleyen bir husus da elçilere karşı sergilenen davranışlardı.Elçilere karşı takınılan tutum ya da en basitinden elçinin İstanbul’a gelişindeonun karşılanma şekli, karşılamaya giden kişilerin sayısı ya da rütbesi, ilgilidevletle olan ilişkilerin bir nevi ifadesiydi. Bu uygulamaların dışında elçininya da onu temsilen görev yapan maslahatgüzarın sadrazamın huzurunaçıkışlarında, kiliselerde yapılan ayinlerde ya da katıldıkları törenleresnasında oturacağı iskemlenin yüksekliği ve diğer devlet elçilerine görekaçıncı sırada oturduğu önemli hususlardan biriydi. Bu çalışmada XVI. ve XVII. yüzyıl Osmanlı-Fransailişkilerine ve bu ilişkilerin bir yansıması olarak Fransız elçileri ileyaşanan iskemle sorunlarına yer verilerek, diplomasi dilinde bir araç olarakkullanılan iskemle meselesi değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Bir devleti temsiletmek amacıyla başka bir devlet nezdinde görevlendirilen elçiler arasındadiplomatik öncelik mevzuu önemli bir rekabet alanıydı. Devletlerarasıilişkilerde elçilerin siyasi yetkinliği, tecrübesi ve nüfuzu önemli bir roloynamakta ve hem görev yaptığı ülkeyi hem de tâbi olduğu devleti doğrudanetkilemekteydi. Bu nedenle elçilik görevini üstlenen kişilerin siyasettenanlayan ve mevcut diplomasiye hâkim olan şahıslardan seçilmesine ihtimamgösterilirdi. Bu elçiler Osmanlı Devleti’nde bağlı bulunduklarıdevleti temsil eden en üst düzey bürokratlardı. Elçinin törenle karşılanması,sadrazam ve padişahın huzuruna kabul edilmesi gibi teşrifata ilişkin hususlardabelirli kaideler bulunmaktaydı. Osmanlı bürokrasisi tarafından belirlenen buritüeller muhatap alınan ülkeye ve dönemin koşullarına göre değişiklikgöstermekteydi. Bu değişim devletin gücünün gösterilmesinin yanı sıra ilgilidevletle olan diplomatik ilişkilerin de bir yansımasıydı. Diplomasi dilinde ülkelerin birbirlerine olantutumlarını belirleyen bir husus da elçilere karşı sergilenen davranışlardı.Elçilere karşı takınılan tutum ya da en basitinden elçinin İstanbul’a gelişindeonun karşılanma şekli, karşılamaya giden kişilerin sayısı ya da rütbesi, ilgilidevletle olan ilişkilerin bir nevi ifadesiydi. Bu uygulamaların dışında elçininya da onu temsilen görev yapan maslahatgüzarın sadrazamın huzurunaçıkışlarında, kiliselerde yapılan ayinlerde ya da katıldıkları törenleresnasında oturacağı iskemlenin yüksekliği ve diğer devlet elçilerine görekaçıncı sırada oturduğu önemli hususlardan biriydi. Bu çalışmada XVI. ve XVII. yüzyıl Osmanlı-Fransailişkilerine ve bu ilişkilerin bir yansıması olarak Fransız elçileri ileyaşanan iskemle sorunlarına yer verilerek, diplomasi dilinde bir araç olarakkullanılan iskemle meselesi değerlendirilmeye çalışılacaktır.