Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitaplarında Uzak Bağdaştırma Kullanımı Üzerine Bir Araştırma
A Research on the Use of Remote Reconciliation in Turkish Language and Literature Textbooks of Upper Secondary Education
Yazar: Kazan Rencüzoğulları, Yağmur; Onan, Bilginer
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 12 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Education ; Türkçe Eğitimi ; Remote reconciliation,close reconciliation,lexical semantics,Turkish language and literature textbook ; Uzak bağdaştırma,yakın bağdaştırma,sözcük anlam bilimi,Türk dili ve edebiyatı ders kitapları

Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarındaki metinlerde kullanılan uzak bağdaştırmaların (metaforların) metin türlerine ve sınıf düzeylerine göre dağılım oranlarını tespit etmek amacıyla yapılan bu çalışmada, betimsel tarama yöntemi kullanılmıştır. Bu araştırmanın inceleme nesnesini Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları Ortaöğretim (9, 10, 11 ve 12. sınıf) Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarındaki 145 metin oluşturmaktadır. Giriş ünitelerinde ve etkinlik içerisinde yer alan metinler çalışmaya dâhil edilmemiştir. Bu kapsamda 4 sınıf düzeyinde 145 metin incelenmiş ve 383 uzak bağdaştırma tespit edilmiştir. En çok uzak bağdaştırma 12.  sınıf ders kitabında tespit edilirken bunu sırasıyla 9, 11 ve 10. sınıf ders kitapları izlemiştir. Uzak bağdaştırmanın sayıca en çok olduğu türler sırasıyla şiir, hikâye, roman ve tiyatro olmuştur. Metin sayısından bağımsız olarak metin türlerinde kullanılan uzak bağdaştırma oranını tespit etmek amacıyla bir metin türündeki toplam uzak bağdaştırma sayısının metin sayısına bölünmesi ile elde edilen, “metin başına düşen uzak bağdaştırma sayısı” en yüksek olan metin türlerinin 4,25 ile masal/fabl olduğu görülmüştür. Bunu ikinci sırada metin başına 4 oranıyla hikâye türü, üçüncü sırada metin başına 3,66 oranıyla mülakat/röportaj ve biyografi/otobiyografi türleri izlemiştir. En düşük oranda uzak bağdaştırma içeren metin türleri haber metni, mektup/e-posta ve gezi yazısı olmuştur.

In this study which was conducted to determine the distribution ratios of remote reconciliations (metaphors) used in the texts in the Turkish Language and Literature textbooks of Upper Secondary Education (Grade 9, 10, 11 and 12) by text types and grade levels, descriptive scanning method was used. Objects of this research consisted of 145 texts available in Turkish Language and Literature of Upper Secondary Education (Grades 9, 10, 11 and 12) by Ministry of National Education Publishing. The texts in the introductory units and the activities were not included in the study. Within this framework, 145 texts of 4 different grade levels were analyzed and 383 remote reconciliations were identified. Remote reconciliation was mostly identified in the textbook for Grade 12, which was followed by the textbooks for Grades 9, 11, and 10 respectively. The genres with the highest number of remote reconciliations were poetry, story, novel, and drama respectively. It was seen that the text types with the highest number of remote reconciliations per text, obtained by dividing the total number of remote reconciliations in a text type by the number of texts, were Fairy Tale/Fable with 4.25, which was followed by the story genre with a ratio of 4 per text, and the interview and biography/autobiography genres, with a ratio of 3.66 per text respectively. The text types with the lowest rate of remote reconciliations were news text, letter/e-mail, and travel writing.