KARAÇAM DERESİ HAVZASI’NIN ÇIĞ RİSK ANALİZİ (TRABZON, TÜRKİYE)
KARAÇAM DERESİ HAVZASI’NIN ÇIĞ RİSK ANALİZİ (TRABZON, TÜRKİYE)
Yazar: Işık, Fatih; Bahadır, Muhammet; Uzun, Ali
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 24 No. 42, 2019
Anahtar kelimeler: Physical Geography and Environmental Geology ; Fiziksel Coğrafya ve Çevre Jeolojisi ; Çığ riski analizi,Doğal afet,CBS,TRABZON

Çığ olayı, kar yağışının fazla olduğugenellikle orta ve yukarı enlemlerin dağlık alanlarında görülür. Yüksek eğimliyamaçlar üzerine biriken karlar gök gürlemesi, deprem ve benzeri doğaletmenlerle ya da insan kaynaklı titreşimlerle yerlerinden koparak hızla yamaçaşağı harekete geçerler. Bu sırada önlerine çıkan canlı, cansız birçok unsuruda beraberinde sürüklerler. Bu nedenle özellikle yerleşim alanlarını etkileyençığ olayları zaman zaman can ve mal kayıplarına sebep olur. Türkiye'nin DoğuAnadolu ve Karadeniz bölgeleri çığ olaylarının en çok yaşandığı alanlardır. Buçalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan KaraçamDeresi Havzası’nın çığ riski incelenmiştir. Havzanın ana bölümü Trabzon ilisınırları içinde, diğer küçük parçaları ise Gümüşhane ve Bayburt illerisınırları içinde yer alır. Çalışmada 1/25000 ölçekli topografya haritalarıaltlık olarak kullanılmış, uzaktan algılama ve saha çalışmalarıyla toplananveriler CBS yöntemlerinden yararlanılarak değerlendirilmiştir. Havzanın çığrisk haritasının ve çığ etki düzey haritasının üretiminde entegre riskharitaları oluşturan Afet ve Acil Durum Yönetimi Kurumu'nun puanlama kriterlerikullanılmıştır. Bu haritaya göre, çok yüksek ve yüksek çığ riski olan alanlarhavzanın orta kesiminde yoğunlaşmakta ve havza alanının %37'sini kaplamaktadır.Havzanın yukarı bölümünde daha fazla kar yağmasına rağmen, çığ riskinin dahadüşük olması, 25 derecenin altındaki eğim değerleriyle dikkati çeken yüksekaşınım düzlükleriyle ilişkili bulunmuştur. Sahada, yöre sakinleriyle yapılangörüşmelerde çığ oluşumu konusunda endişe taşıdıkları ve çığ oluşumunuazaltmaya dönük olarak çığ önleme çitleri gibi bazı önlemler aldıklarıgörülmüştür. Bununla birlikte Köknar, Seyrantepe, Şekersu ve Yeşilkaya gibibazı yerleşim birimlerinde birçok evin halen çığ yolları üzerinde bulunduğubelirlenmiş; bunların bir an önce güvenli yerlere taşınmasının hayati önemtaşıdığı değerlendirilmiştir.

Çığ olayı, kar yağışının fazla olduğugenellikle orta ve yukarı enlemlerin dağlık alanlarında görülür. Yüksek eğimliyamaçlar üzerine biriken karlar gök gürlemesi, deprem ve benzeri doğaletmenlerle ya da insan kaynaklı titreşimlerle yerlerinden koparak hızla yamaçaşağı harekete geçerler. Bu sırada önlerine çıkan canlı, cansız birçok unsuruda beraberinde sürüklerler. Bu nedenle özellikle yerleşim alanlarını etkileyençığ olayları zaman zaman can ve mal kayıplarına sebep olur. Türkiye'nin DoğuAnadolu ve Karadeniz bölgeleri çığ olaylarının en çok yaşandığı alanlardır. Buçalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan KaraçamDeresi Havzası’nın çığ riski incelenmiştir. Havzanın ana bölümü Trabzon ilisınırları içinde, diğer küçük parçaları ise Gümüşhane ve Bayburt illerisınırları içinde yer alır. Çalışmada 1/25000 ölçekli topografya haritalarıaltlık olarak kullanılmış, uzaktan algılama ve saha çalışmalarıyla toplananveriler CBS yöntemlerinden yararlanılarak değerlendirilmiştir. Havzanın çığrisk haritasının ve çığ etki düzey haritasının üretiminde entegre riskharitaları oluşturan Afet ve Acil Durum Yönetimi Kurumu'nun puanlama kriterlerikullanılmıştır. Bu haritaya göre, çok yüksek ve yüksek çığ riski olan alanlarhavzanın orta kesiminde yoğunlaşmakta ve havza alanının %37'sini kaplamaktadır.Havzanın yukarı bölümünde daha fazla kar yağmasına rağmen, çığ riskinin dahadüşük olması, 25 derecenin altındaki eğim değerleriyle dikkati çeken yüksekaşınım düzlükleriyle ilişkili bulunmuştur. Sahada, yöre sakinleriyle yapılangörüşmelerde çığ oluşumu konusunda endişe taşıdıkları ve çığ oluşumunuazaltmaya dönük olarak çığ önleme çitleri gibi bazı önlemler aldıklarıgörülmüştür. Bununla birlikte Köknar, Seyrantepe, Şekersu ve Yeşilkaya gibibazı yerleşim birimlerinde birçok evin halen çığ yolları üzerinde bulunduğubelirlenmiş; bunların bir an önce güvenli yerlere taşınmasının hayati önemtaşıdığı değerlendirilmiştir.