Ayanlık Kurumunun Gelişimi ve Anadolu ile Balkan Coğrafyasındaki Farklılıkları Üzerine Bir Değerlendirme
The Development of Ayanlık Institutions and an Evaluation of the differences in Anatolia and the Balkans
Yazar: Üstündağ Özdemir, Nagehan
Dergi: Current Research in Social Sciences, Vol. 4 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Ayanlık Kurumu,Anadolu,Balkanlar,Seçkinler/Ayanlar,XVII. yüzyıl,XVIII. yüzyıl ; Institution of Ayans,Anatolia,Balkans,Notables/Ayans,17th century,18th century

Klasik dönemden beri taşranın seçkinleri olarak bilinen ayanlar, XVII. yüzyıldan itibaren,Osmanlı İmparatorluğu’nun geçirdiği ekonomik ve askeri dönüşüm sonucunda idari kadrolarıdolduracaklardır. İltizam ve arpalık uygulamaları neticesinde bu kadroları ele geçiren yerelseçkinler, XVIII. yüzyıl içinde, taşrada, zaman zaman tam bir otorite kurma imkânınakavuşacaklardır. XVIII. yüzyıl ortalarından itibaren kurumsallaşmaya başlayan ayanlık, buyüzyılın ikinci yarısında, Balkanlar sahasında ve özellikle bugünkü Bulgaristan topraklarındataşra idaresini belirleyen bir yapı haline gelecektir. Güçlerinin zirvesinde bulunan Rumeliayanlarının faaliyetleri, XVIII. yüzyılın son on yılına damgasını vuracak ve merkezi yönetimifazlasıyla meşgul edecektir. Osmanlılar için bir değişim ve dönüşüm yüzyılı olan XVIII.yüzyılda, ayanlık kurumu ve ayanlar, taşra idaresinin dönüşen yapısını ve yüzlerini yansıtan birörgütlenme ve bu örgütlenmenin “yeni” tip bireyleri/idarecileri olarak karşımıza çıkarlar. Buaçıdan bakıldığında ayanlık kurumunun ve ayanların Anadolu ve Balkanlar coğrafyasında bazıfarklılıklara sahip olduğunu belirtmekte yarar vardır. Her ne kadar bu farklılıklar bir nüansşekilde görülebilirse de üzerinde düşünmeye değer bir özellik sunmaktadırlar. Bu çalışmadaayanlık kurumunun gelişimi ve iki bölge arasındaki farklar üzerinde durulacaktır.

Having been known as the elites of the provinces since the classical period of the OttomanEmpire, the notables (ayan) started to occupy the administrative posts gradually from the 17thcentury due to the economic and military transformation of the Empire. The local elites whoacquired the administrative duties through the practices of iltizam and arpalık got the opportunity to establish their authority in theprovinces, from time to time, in the eighteenthcentury. The institution of ayanlık, which hadbeen institutionalized since the midst of theeighteenth century, evolved into a structure thatdetermined provincial administration in theBalkans, in the Bulgarian lands in particular. Theactivities of the notables of Rumeli, whose powerwas then at its zenith, left their footprints in thelast ten years of the eighteenth century; thus thecentral administration dealt with these activitiesexcessively. In the eighteenth century (it was thecentury of change and transformation for theOttomans) we come across the institution ofayanlık and ayans (provincial notables) as anorganization, which reflects the transformingstructures of the provincial administration andchanging attributes of the notables. On the otherhand, we come across the notables as a new typeindividuals/governors of this organization. Fromthis point of view, it is useful to note that theayanlık has dome differences in Anatolia and TheBalkans. Although these differences can be seenas a nuance, they offer a remarkable feature. Thisstudy will focus on the development of ayanlıkinstitution and the differences of two regions.