İLETİŞİM VE MEDYA ALANINDA YENİ BİR GEREKLİLİK: YAPAY ZEKÂ OKURYAZARLIĞI
A New Necessity in Communication and Media: Artificial Intelligence Literacy
Yazar: Eşidir, Osman Vedüd; Altıntop, Mevlüt; Bak, Gökhan
Dergi: İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Journalism Studies ; Gazetecilik Çalışmaları ; Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Yapay Zeka Okuryazarlığı,İletişim,Medya,Teknoloji,Etik,Dijital Okuryazarlık ; Artificial Intelligence Literacy,Communication,Media,Technology,Ethics,Digital Literacy

Yapay zekâ (YZ) teknolojileri hayatımıza çok hızlı girmiş ve birçok şeyi köklü biçimde değiştirmiştir. Bunların arasında iletişim süreçleri ve medya faaliyetleri de yer almaktadır. İletişim süreçleri ve medya faaliyetlerinde YZ teknolojilerinin kullanımının sağladığı kolaylık ve avantajların yanında birçok sorun ve zarara da yol açtığı görülmektedir. Betimsel analiz yöntemiyle gerçekleştirilen bu çalışma, YZ teknolojilerinin söz konusu süreçler açısından etkilerinin farkındalığına odaklanmaktadır. Sosyal bilimlerde okuryazarlık kavramı, ele alınan konunun bilinirliğinin yanında olumsuz yönlerini minimize ederken olumlu kullanımının artırmanın nasıl sağlanacağı bağlamında kullanılmaktadır. Bu anlamıyla birçok alan okuryazarlık ile ilişkilendirilmektedir. Günümüzde birçok alanda kullanılan ve şimdiden insanlığın geleceğini çok fazla etkileyeceği belli olan YZ teknolojileri için de bu durum söz konusudur. Klasik anlamda, başta söz konusu süreçlere yönelik yoğun bir okuryazarlık literatürü ve uygulamaları bulunmaktadır. Bu alandaki faaliyetlerin yeterince başarı sağladığı tartışmaya açıktır ve hâlihazırdaki sorunlu işleyişe eklemlenen YZ teknolojileri durumu daha da zorlu hâle getirmiştir. Gelecekte ortaya çıkması muhtemel sorunlara çözüm bulmak ve/veya sorunları minimize etmek için yapay zekâ okuryazarlığı (YZO) konusu üzerinde daha fazla durulması bir zorunluluktur. İletişim süreçleri ve medya faaliyetleri bu alanların başında gelmektedir. Bu bağlamda, YZO'nun sadece teknik bilgiyle sınırlı kalmayıp, etik ve sosyal boyutları da kapsayan bütüncül bir yaklaşım benimsemesi hayati önem taşımaktadır.

Artificial intelligence (AI) technologies have rapidly entered our lives and have fundamentally transformed many aspects of it. Among these are communication processes and media activities. While the use of AI technologies in communication and media offers significant convenience and advantages, it also gives rise to numerous problems and risks. This study, conducted using a descriptive analysis method, focuses on the awareness of the effects of AI technologies on these processes. In the social sciences, the concept of literacy is employed not only to indicate familiarity with a given subject but also to highlight how negative aspects can be minimized while the positive use of the subject can be enhanced. In this sense, literacy is associated with many fields. This is also true for AI technologies, which are now widely used in various domains and are clearly expected to have a profound impact on humanity’s future. Traditionally, there is an extensive literature and practice on literacy specifically related to these processes. However, the effectiveness of these efforts is subject to debate, and the incorporation of AI technologies into the already problematic functioning has made the situation even more challenging. To find solutions to potential future problems and/or minimize these issues, it is essential to focus more on the topic of artificial intelligence literacy (AIL). Communication processes and media activities are at the forefront of these fields. In this context, it is crucial that AIL adopts a holistic approach that goes beyond technical knowledge to include ethical and social dimensions.