ANTIK SÜMER MEDENIYETINDEN 21. YY. ŞANLIURFA’SINA MEZOPOTAMYA’DA MÜZIĞIN KÖKLERI
THE ROOTS OF MUSIC IN MESOPOTAMIA FROM THE ANCIENT SUMERIAN CIVILIZATION TO SANLIURFA OF 21TH CENTURY
Yazar: Baldan, Ozan
Dergi: İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, Vol. 5 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Sümer,Babil,Asur,Hurri müziği; Mezopotamya müziği ; Music of Sumerians,Babylonians,Assyrians,Hurrians; Mesopotamian Music

Şanlıurfa’nınbir ucunda bulunduğu Mezopotamya, müziğinin antik köklerine inmek istesekkarşımıza yazılı tarihin başladığı noktada Sümer medeniyetini çıkarır.Kurumsallaşmış müzik üzerine elimize ulaşan en eski kayıtlar milattan önceüçüncü bin yıla tarihlenen Sümer metinleridir. Lagaş’taki büyük Ningirsutapınağında, kadın ve erkeklerden oluşan farklı sınıflarda şarkıcıların veicracıların eğitiminden sorumlu bir memurdan, bunun yanında korodan özel olaraksorumlu ayrı bir başka memurdan söz edilmektedir. Bu, eğitim ve kurumsallaşmaaçısından müziğe Sümer medeniyetinin devlet yapısı içinde verilen önemigöstermektedir. Mezopotamya’nın bu kadim medeniyetinin ardılları Babil ve Asurkrallıkları olmuştur ki bunların da müzik geleneğini Sümer’den ayrı düşünmemekgerekir. Çoğu kil tabletler üzerine yazılmış çivi yazısı metinler ile eşyalarve yaşam alanları yüzeylerindeki görsellerden elde edilen veriler ışığındaantik Mezopotamya’nın müzik hayatı hakkında fikir sahibi olabiliyoruz.Törenlerin, müzikli etkinliklerin resmedildiği sahnelerden ne tip müzikaletlerine sahip olduklarını görebiliyoruz. Resmedilen müzik aletleri arasındalirler, dans ederken kullanılan çubuklar, kamış düdükler, sistrumlar (bir sapve “U” biçimli çerçeveden oluşan, tek elle kullanılabilen bir müzik aleti),tefler, çıngıraklar, davullar, yay biçimli arplar, kavallar görülmektedir.İlginç bir şekilde Eridu’daEnki tapınağında balag (vurmalı çalgı) ve“yedi-nota” (ney benzeri bir üflemeli çalgı) eşleştirilmiş olarak bulunmuştur.Bir Babil litürjisinin “BALAG ve TI-GI için ayin” şeklindeki dipnotundanöğrendiğimiz bu durum, günümüzde ney ve bendir eşliğinde yapılan ayinlerlebenzerlik göstermektedir. Müzik teorisi alanında yapılan kimi çalışmalarda,gene günümüzde kullanılan diyatonik dizinin kökenleri Sümer dizgesinedayandırılmaktadır.

Mesopotamia, where Sanliurfa is located at one end, brings out the Sumerian civilization at the point where written history begins if we want to go down to the ancient roots of its music. The oldest records we have received on institutionalized music are Sumerian texts dating back to the third millennium BC. In the great Ningirsu temple in Lagash, there is an officer responsible for the training of singers and performers in different classes of men and women, as well as another officer in charge of the choir. This shows the importance given to music within the state structure of Sumerian civilization in terms of education and institutionalization. The successors of this ancient civilization of Mesopotamia were the kingdoms of Babylon and Assyria, which should not be thought of separately from the Sumerian musical tradition. In the light of the cuneiform texts written on most clay tablets and the data obtained from the visuals on the surfaces of the objects and living areas, we can have an idea about the musical life of ancient Mesopotamia. From the scenes where ceremonies and musical activities are depicted, we can see what kind of musical instruments they have. Musical instruments depicted include lyres, dancing sticks, reed pipes, sistrums (a one-handed musical instrument consisting of a handle and a “U” shaped frame), timbrels, rattles, drums, bow-shaped harps, and flutes. Interestingly, in the Enki temple in Eridu, balag (percussion instrument) and “seven-note” (a ney-like wind instrument) were found to be paired together. This situation, which we learned from the footnote of a Babylonian liturgy in the form of 'a ritual for BALAG and TI-GI', is similar to the rituals performed with ney and bendir today. In some studies conducted in the field of music theory, the roots of the diatonic scale used today are based on the Sumerian system.