BİLİM OLARAK COĞRAFYA VE EVRİMSEL PARADİGMALARI
Geography as a Science and Its Evaluative Paradigms
Yazar: Özgen, Nurettin
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 19 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Coğrafya, paradigma, coğrafi düşünce, coğrafyanın gelişimi, coğrafi paradigmalar

Bu çalışmanın amacı, coğrafya kavramına yönelik farklı tanımları ve coğrafya biliminin tarihsel gelişiminde etkili olan başlıca paradigmaları açıklamaktır. Bu amaca yönelik olarak, coğrafyanın tarihini ve felsefesini içeren çeşitli yayınlar incelenmiş ve konu bütünlüğüne uygun, kronolojik bir çerçeve kapsamında araştırma metni hazırlanmıştır. Coğrafya kavramı ilk kez M.Ö. III. yüzyılda ifade edilmiş olsa da aslında, insanın yerküreye ayak bastığı andan itibaren var olan yaşamsal biçim ve mekâna yönelik uygulamalı düşüncelerdir. Mekânın resmedilmesi (betimsel yaklaşım), coğrafyanın ilk paradigmalarındandır. Bu aynı zamanda determinist yaklaşımın da ilk basamaklarını oluşturmaktadır. Daha sonra insan yaşamını sınırlandıran doğal çevrenin etkilerine (determinist) karşılık, insanın da doğal ortamı etkilediği ve çeşitli uygulamalarla bu ortamı değiştirdiğini savunan possibilist paradigma ortaya çıkmıştır. Coğrafya alanındaki bu bilimsel yaklaşımları; probabilist, askeri, pozitivist, landscape-peyzaj, kronolojik, hümanist, feminist, post modern ve siber coğrafya gibi paradigmalar izlemiştir. Teknolojik gelişmelerin etkisiyle,  mekâna ait çeşitli verilerin hızlı bir şekilde elde edilmesi, insanın coğrafi ortamı farklı bakış açılarına göre analiz etmesini sağlamıştır. Elde edilen bu verilerle, coğrafi ortama hâkim olma başka bir deyişle; yaptırımsal coğrafya paradigması ortaya çıkmıştır. Coğrafya alanındaki tüm bu gelişmelerin nihai adresi; coğrafi ortama yönelik mekânsal bilgi ve verilerin iktidar aracı olarak kullanılmasıdır. Dolaysıyla coğrafyayı, insanın mekânı kontrol etme çabası olarak tanımlamak yanlış bir ifade olmayacaktır. Sonuç olarak, bilimsel paradigmaların etkisi ile derin ve stratejik bir bilim olarak coğrafyanın önemi her geçen gün artarak devam etmektedir. Coğrafyanın, özellikle sosyo-ekonomik ve politik yaklaşımlarla, mekânı kontrol eden iktidarlar için güçlü bir yaptırımsal araç olarak kullanılması, coğrafyaya derin ve stratejik bir yaşamsal kimlik kazandırmaya devam etmektedir.Anahtar Kelimeler: Coğrafya, paradigma, coğrafi düşünce, coğrafyanın gelişimi, coğrafi paradigmalar

This study aims to explain various definitions for the concept of geography and major paradigms that are important in the historical development of the science of geography. For this purpose, various publications including geography, history and philosophy of the subject were studied and the integrity of the appropriate text in a chronological framework has been prepared under the research. Although the term geography was first stated indeed in the third century, B.C, it is thought of people on life style and space since the existence of the human being. Picturing of space (descriptive approach) is one of the first paradigms of geography. This also constituted the first phases of determinism. Afterwards, possibilist paradigm, in which human influences the natural environment and which claims that human changed this environment with various interventions against the impacts of natural environment that limited human life (determinism), has emerged. The concept of the mission undertaken has resulted in many paradigms. Probabilistic, military, spatial organization, landscape- paysage, chronological paradigm and humanist, feminist, postmodern and cybergeography paradigms followed these scientific approaches within geography. With the effect of technological advances, being able to obtain various data related to space rapidly, has provided the analysis of geographical environment by human according to distinctive perspectives. Through these data, dominating the geographical environment, in other words, concept of sanctioning geography has emerged. The final address of all the advances in geography is benefiting from all these spatial data and knowledge related to geographical environment for power struggle. Therefore, it will be appropriate to consider the geography as human’s attempt to control the space. As a result, the importance of geography as a deep and strategic science with the effect of scientific paradigms has been continuing to increase with each passing day. The use of geography, especially with the socio-economic and political approaches, as a strong tool for governments to control the space as a tool, has continued to give a deep and strategically vital identity to geography.Keywords: Geography, paradigm, geographical thought, development of geography, geographical paradigms