Türkiye’de Kademeler Arası Geçiş: Dünü-Bugünü ve Bir Model Önerisi
Türkiye’de Kademeler Arası Geçiş: Dünü-Bugünü ve Bir Model Önerisi
Yazar: Atılgan, Hakan
Dergi: Ege Eğitim Dergisi, Vol. 19 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Kademeler Arası Geçiş,Ortaöğretime geçiş,Yükseköğretime geçiş,Seçme sınavı,Öğrenci seçme,Öğrenci yerleştirme

ÖzGeçmişten günümüzeTürkiye’de ortaöğretim ve yükseköğretim kademelerine geçiş sorun olagelmiştir.İlk kez 1955 yılında ortaöğretime geçişte maarif kolejleri için sınavla seçmeyapılmıştır. Aynı yıl aday sayılarının kontenjan sayılarını aşması nedeniyleyükseköğretimde de seçme yapılması ihtiyacı ortaya çıkmış, ancak 1958 yılındasınavla seçme yapılmaya başlanmıştır. Başlangıcından beri hem ortaöğretim hemde yükseköğretim kademesine geçişte uygulanan pek çok farklı model köklü vekalıcı olmaktan çok, ortaya çıkan bir sorunu çözmek için yapılan düzenlemelerdenibaret kalmıştır. Bu durum okul ve müfredatın işlevsizleşmesi; okul dışı sınavhazırlık kaynaklarına yönelme; liseler arası kalite farklılıklarının artması;sınavların yarattığı stres ve baskı; sadece sınav puanına göre okul, bölüm,alan seçilmesi gibi başlıca yan etkiler ortaya çıkmıştır. Yarım asırı aşandeneyimi ve Türkiye gerçeklerini dikkate alan köklü bir modelle kalıcı veverimli bir kademeler arası geçiş sağlanması olanaklıdır. Bu çalışmada; okul tür ve kalite farklılıklarını azaltan,merkezi sınavların önünde yığılmaları engelleyen, tüm kesimler üzerindeki sınavstresini en aza indirgeyen, okulu ve okul öğrenmelerini değerli ve işlevselhale getiren, adil, tüm kademe ve sınıflarda yatay ve dikey geçişlere olanaktanıyan, öğrenci kişilik özelliklerini dikkate alan, üst yetenek grubunuseçebilen bütünleşik bir model önerilmiştir. Anahtarkelimeler: Kademeler Arası Geçiş, Ortaöğretime geçiş,Yükseköğretime geçiş, Seçme sınavı, Öğrenci seçme, Öğrenci yerleştirmeAbstractIn Turkey, transition to secondary and highereducation levels in education has always constituted a problem. The first examfor transition to secondary education was given in 1955 to select students forTurkish Colleges of Education (Maarif Kolejleri). In the same year, the factthat the number of applicants exceeded the number of available places forstudents brought about a need for a selection exam in higher education as well;however, it was not until 1958 that the first exams were held to selectstudents.  Since its very beginnings,various models employed in transition to both secondary and higher educationlevels have turned out to be arrangements made in order to solve problems thatemerge rather than being deep-rooted and permanent. This led to such sideeffects as nonfunctioning of the school and curriculum; turning to exampreparation resources outside the school; increases in the quality differencesamong high schools; stress and pressure generated by exams; and choosingschools, majors or fields depending solely on the exam score. With adeep-rooted model which considers the realities of Turkey and over a century’sof experience, it is possible to provide passing among levels efficiently andpermanently.  The present studyrecommends a fair and integrated model which can decrease differences amongschool types and qualities, prevent accumulations before nation-wide exams, minimizeexam stress on all sections, make the school and teachers valuable andfunctional, allow for vertical and horizontal transitions at all levels andgrades, take personal qualities of students into consideration and selectsuperior-ability groups.Key words: Passing among Levels of Education, Transition toSecondary Education, Transition to Higher Education, Selection Exam, Student Selection,Student placement

ÖzGeçmişten günümüzeTürkiye’de ortaöğretim ve yükseköğretim kademelerine geçiş sorun olagelmiştir.İlk kez 1955 yılında ortaöğretime geçişte maarif kolejleri için sınavla seçmeyapılmıştır. Aynı yıl aday sayılarının kontenjan sayılarını aşması nedeniyleyükseköğretimde de seçme yapılması ihtiyacı ortaya çıkmış, ancak 1958 yılındasınavla seçme yapılmaya başlanmıştır. Başlangıcından beri hem ortaöğretim hemde yükseköğretim kademesine geçişte uygulanan pek çok farklı model köklü vekalıcı olmaktan çok, ortaya çıkan bir sorunu çözmek için yapılan düzenlemelerdenibaret kalmıştır. Bu durum okul ve müfredatın işlevsizleşmesi; okul dışı sınavhazırlık kaynaklarına yönelme; liseler arası kalite farklılıklarının artması;sınavların yarattığı stres ve baskı; sadece sınav puanına göre okul, bölüm,alan seçilmesi gibi başlıca yan etkiler ortaya çıkmıştır. Yarım asırı aşandeneyimi ve Türkiye gerçeklerini dikkate alan köklü bir modelle kalıcı veverimli bir kademeler arası geçiş sağlanması olanaklıdır. Bu çalışmada; okul tür ve kalite farklılıklarını azaltan,merkezi sınavların önünde yığılmaları engelleyen, tüm kesimler üzerindeki sınavstresini en aza indirgeyen, okulu ve okul öğrenmelerini değerli ve işlevselhale getiren, adil, tüm kademe ve sınıflarda yatay ve dikey geçişlere olanaktanıyan, öğrenci kişilik özelliklerini dikkate alan, üst yetenek grubunuseçebilen bütünleşik bir model önerilmiştir. Anahtarkelimeler: Kademeler Arası Geçiş, Ortaöğretime geçiş,Yükseköğretime geçiş, Seçme sınavı, Öğrenci seçme, Öğrenci yerleştirmeAbstractIn Turkey, transition to secondary and highereducation levels in education has always constituted a problem. The first examfor transition to secondary education was given in 1955 to select students forTurkish Colleges of Education (Maarif Kolejleri). In the same year, the factthat the number of applicants exceeded the number of available places forstudents brought about a need for a selection exam in higher education as well;however, it was not until 1958 that the first exams were held to selectstudents.  Since its very beginnings,various models employed in transition to both secondary and higher educationlevels have turned out to be arrangements made in order to solve problems thatemerge rather than being deep-rooted and permanent. This led to such sideeffects as nonfunctioning of the school and curriculum; turning to exampreparation resources outside the school; increases in the quality differencesamong high schools; stress and pressure generated by exams; and choosingschools, majors or fields depending solely on the exam score. With adeep-rooted model which considers the realities of Turkey and over a century’sof experience, it is possible to provide passing among levels efficiently andpermanently.  The present studyrecommends a fair and integrated model which can decrease differences amongschool types and qualities, prevent accumulations before nation-wide exams, minimizeexam stress on all sections, make the school and teachers valuable andfunctional, allow for vertical and horizontal transitions at all levels andgrades, take personal qualities of students into consideration and selectsuperior-ability groups.Key words: Passing among Levels of Education, Transition toSecondary Education, Transition to Higher Education, Selection Exam, Student Selection,Student placement