Kosova ve  Kuzey Makedonya Türk Ağızlarında Kıpçakça Fonetik Unsurlar Üzerine Bir Değerlendirme
An Evaluation on Kipchak Phonetic Elements in Turkish Dialects of Kosovo and North Macedonia
Yazar: Yıldız Yalçındağ, Elifnur
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Phonetics and Speech Science ; Fonetik ve Konuşma Bilimi ; Balkanlar,Kıpçak Türkçesi,Batı Rumeli Ağızları,Kuzey Makedonya ve Kosova Türk Ağızları,Fonetik ; Balkans,Kipchak Turkish,Western Rumelia Dialects,North Macedonia and Kosovo Turkish Dialects

Türk dili, tarihî gelişim seyri içinde birçok bölgede konuşulmuş ve yazı dili olarak da kullanılmıştır. Tarihî devirlerden itibaren yazı dili olarak kullanılan Türkçe, Orta Asya coğrafyasında zuhur etmiş, göçler neticesinde batıda Avrupa’nın ortalarına kadar ulaşmış, kuzeyde Sibirya sınırlarına kadar erişmiş, güneyde Afrika’nın kuzey sahasıyla birlikte, Hindistan boyunca gelişim göstermiştir. Türk dilinin gelişimine devam ettiği bölgelerden biri de Balkanlardır. IV. yüzyılda Hun Türklerinin Balkan coğrafyasına gelmesiyle bu bölgede Türklüğün ve Türkçenin tohumları atılmıştır. Devam eden süreçte bu coğrafyaya Avarlar, Peçenekler, Kuman-Kıpçaklar yerleşmiştir. XIV. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Balkanlara gelmesiyle Anadolu’da yaşayan Oğuz Türkleri bu coğrafyada konuşlanmıştır. Balkanlarda bahsi geçen Türk topluluklarının kullandığı Türkçe ile Slav dilleri birbiriyle temas ederek bu coğrafyada konuşulan Türk ağızlarının oluşmasına yardımcı olmuştur. Çalışmamızı ihtiva eden Kuman-Kıpçak etkisi ise XIII. yüzyılın sonlarından itibaren Moğolların İdil bölgesine yaptıkları akınlar neticesinde Kuman-Kıpçak Türklerinin, Balkanlar ve Macaristan’a kadar gelmesiyle başlamıştır. Kuman-Kıpçak Türkleri, buradaki Türk topluluklarının sayısını arttırmış ve bölgenin Türkleşme sürecini hızlandırmışlardır. Bahsi geçen zorunlu göçün neticesinde bölgede varlığını idame ettiren dillerle birlikte bölgeye dâhil olan diller sentezlenmiştir. Balkanlarda yaşayan Türk ağızlarında bu sahaya yerleşen Oğuz boylarının kullandığı Türkçenin büyük etkisiyle birlikte Kıpçakça etkisini de dil hususlarında tespit etmek mümkündür. Bildirimizde Kuzey Makedonya ve Kosova üzerine yapılmış olan Türk Ağızları çalışmalarından istifade ederek göze çarpan Kıpçakça fonetik unsurları, örnekler vasıtasıyla ele alarak tanıklamaya çalıştık. Böylece Batı Rumeli Ağızlarından olan Kuzey Makedonya ve Kosova Türk Ağızlarında Kıpçakça etkisini gözler önüne sermeyi amaçladık.

Turkish language has been spoken and used as a written language in many regions in the course of its historical development. Turkish, which has been used as a written language since historical times, emerged in Central Asia, reached the middle of Europe in the west as a result of migrations, reached the borders of Siberia in the north, and developed along the northern part of Africa and India in the south. One of the regions where the Turkish language continues to develop is the Balkans. With the arrival of the Hun Turks to the Balkan geography in the fourth century, the seeds of Turkishness and Turkish were sown in this region. In the following period, Avars, Pechenegs, Kuman-Kipchaks settled in this geography. With the arrival of the Ottoman Empire in the Balkans in the fourteenth century, Oghuz Turks living in Anatolia settled in this geography. Turkish and Slavic languages used by the aforementioned Turkish communities in the Balkans came into contact with each other and helped the formation of Turkish dialects spoken in this geography. The Kuman-Kipchak influence, which is the subject of our study, started with the arrival of the Kuman-Kipchak Turks to the Balkans and Hungary as a result of the raids of the Mongols to the Idyll region from the end of the thirteenth century. The Kuman-Kipchak Turks increased the number of Turkish communities here and accelerated the process of Turkification of the region. As a result of the aforementioned forced migration, the languages that existed in the region and the languages included in the region were synthesized. In the Turkish dialects living in the Balkans, it is possible to detect the influence of Kipchakian as well as the great influence of Turkish used by the Oghuz tribes who settled in this region. In our paper, we tried to witness the prominent Kipchakian phonetic elements by taking advantage of the Turkish Dialects studies on North Macedonia and Kosovo. Thus, we aimed to reveal the Kipchakian influence in the Turkish Dialects of North Macedonia and Kosovo, which are among the Western Rumelia Dialects.