hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ULUSAL DİL İNŞASI SÜRECİNDE ÖZ TÜRKÇE İLK ROMAN: SAVAŞTAN BARIŞA
ULUSAL DİL İNŞASI SÜRECİNDE ÖZ TÜRKÇE İLK ROMAN: SAVAŞTAN BARIŞA
Yazar: Bülbül Oğuz, Betül
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Vâla Nureddin,Türk Dil Kurumu,Savaştan Barışa,Öz Türkçe

1932 yılında Atatürk’ün Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin kurulmasına öncülük etmesi; bir ulusdevlet politikası ile Öz Türkçe ve/veya Öz Türkçeye uygun yeni kelimelerin türetilmesini ve bukelimelerin yaygınlaştırılmasını da başlatmıştır. Bu süreçte ele alınan dil politikalarının en büyük destekçileri, devrin aydın, akademisyen ve edebiyatçı kimlikleri ile öne çıkan kişileridir.Atatürk devri dil politikalarının öz Türkçeleşme yolunda ilginç bir örneği, Vâla Nureddin ve eşi Çüruksulu Meziyet’in “1934 Dil Bayramı’na Armağan” olarak sunduğu “Savaştan Barışa” isimli romandır. Eserin yazarları romanı; “Kendi çeşidinde şimdilik ilk okuş” olarak tanımlamakta ve romanda “bir tek yabancı söz” kullanmadıklarını ve romanın “su katılmamış Türk” olduğunu iddia etmektedirler. Romanın dili oluşturulurken; Tarama Dergisinde yer alan kelimelerden ve Türk dilinin lehçelerinden faydalanıldığı belirtilmektedir. Yazarlar kendileri tarafından uydurulmuş yeni sözcüklere de romanda yer vermiştir. Dönemin ölçünlü Türkçesinin dışında kalan ve yazarların kendi teklifi olan sözcükler eserin sonunda; “Kullandığımız Yeni Öz Türkçe Sözler” başlığı altında bir sözlükçede toplanmıştır.

1932 yılında Atatürk’ün Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin kurulmasına öncülük etmesi; bir ulusdevlet politikası ile Öz Türkçe ve/veya Öz Türkçeye uygun yeni kelimelerin türetilmesini ve bukelimelerin yaygınlaştırılmasını da başlatmıştır. Bu süreçte ele alınan dil politikalarının en büyük destekçileri, devrin aydın, akademisyen ve edebiyatçı kimlikleri ile öne çıkan kişileridir.Atatürk devri dil politikalarının öz Türkçeleşme yolunda ilginç bir örneği, Vâla Nureddin ve eşi Çüruksulu Meziyet’in “1934 Dil Bayramı’na Armağan” olarak sunduğu “Savaştan Barışa” isimli romandır. Eserin yazarları romanı; “Kendi çeşidinde şimdilik ilk okuş” olarak tanımlamakta ve romanda “bir tek yabancı söz” kullanmadıklarını ve romanın “su katılmamış Türk” olduğunu iddia etmektedirler. Romanın dili oluşturulurken; Tarama Dergisinde yer alan kelimelerden ve Türk dilinin lehçelerinden faydalanıldığı belirtilmektedir. Yazarlar kendileri tarafından uydurulmuş yeni sözcüklere de romanda yer vermiştir. Dönemin ölçünlü Türkçesinin dışında kalan ve yazarların kendi teklifi olan sözcükler eserin sonunda; “Kullandığımız Yeni Öz Türkçe Sözler” başlığı altında bir sözlükçede toplanmıştır.
ŞİİR ÇEVİRİSİ VE PROBLEMLERİ: BAUDELAIRE VE ALBATROS ÖRNEĞİ
ŞİİR ÇEVİRİSİ VE PROBLEMLERİ: BAUDELAIRE VE ALBATROS ÖRNEĞİ
Yazar: Apaydın, Dinçer
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Şiir Çevirisi,Baudelaire,Kötülük Çiçekleri,Albatros,Şahabeddin Süleyman

Fransız şiirinin önde gelen şairlerinden Charles Baudelaire’in yazdığı Kötülük Çiçekleri’nin [Les Fleurs du Mal] farklı zamanlarda, farklı şairler ve çevirmenler tarafından yapılan birkaç Türkçe çevirisi vardır. Bu kitapta yer alan şiirlerden bazıları ise, metnin tamamı kitap bütünlüğünde Türkçeye aktarılmadan önce çevrilmiş ve çeşitli dergilerde yayımlanmıştır. Baudelaire’in Kötülük Çiçekleri’nde yer alan meşhur şiirlerinden Albatros da Kötülük Çiçekleri’nin tamamından önce Türkçeye çevrilen şiirlerden biridir. Bu çalışmada Albatros adlı şiirin Türkçe çevirileri tarihsel olarak ele alınmış, aralarındaki farklılıklar gösterilmiştir. Çeviriler arasında yalnızca dilin bireysel kullanımına dayanan sözcük farklılıkları değil; şiirin anlamını ve üzerine kurulduğu temel imajı değiştirecek nitelikte birtakım sapmalar olduğu gözlenmiştir. Bu değişikliklerden hareketle Albatros adlı şiirdeki temel imajın kaynakları araştırılacaktır. Çevirmenleri böylesi açık bir ayrılığa götüren nedenler üzerinde durularak, isabetli bir şiir çevirisinde şiiri kuran temel imajların kavranmasının ne kadar önemli olduğuna değinilecektir.

Fransız şiirinin önde gelen şairlerinden Charles Baudelaire’in yazdığı Kötülük Çiçekleri’nin [Les Fleurs du Mal] farklı zamanlarda, farklı şairler ve çevirmenler tarafından yapılan birkaç Türkçe çevirisi vardır. Bu kitapta yer alan şiirlerden bazıları ise, metnin tamamı kitap bütünlüğünde Türkçeye aktarılmadan önce çevrilmiş ve çeşitli dergilerde yayımlanmıştır. Baudelaire’in Kötülük Çiçekleri’nde yer alan meşhur şiirlerinden Albatros da Kötülük Çiçekleri’nin tamamından önce Türkçeye çevrilen şiirlerden biridir. Bu çalışmada Albatros adlı şiirin Türkçe çevirileri tarihsel olarak ele alınmış, aralarındaki farklılıklar gösterilmiştir. Çeviriler arasında yalnızca dilin bireysel kullanımına dayanan sözcük farklılıkları değil; şiirin anlamını ve üzerine kurulduğu temel imajı değiştirecek nitelikte birtakım sapmalar olduğu gözlenmiştir. Bu değişikliklerden hareketle Albatros adlı şiirdeki temel imajın kaynakları araştırılacaktır. Çevirmenleri böylesi açık bir ayrılığa götüren nedenler üzerinde durularak, isabetli bir şiir çevirisinde şiiri kuran temel imajların kavranmasının ne kadar önemli olduğuna değinilecektir.
BUHARA, PETERSBURG VE İSTANBUL ARASINDA DİPLOMASİ TRAFİĞİ: MOLLA İRNAZAR MAKSUTOV ELÇİLİĞİ
BUHARA, PETERSBURG VE İSTANBUL ARASINDA DİPLOMASİ TRAFİĞİ: MOLLA İRNAZAR MAKSUTOV ELÇİLİĞİ
Yazar: Özkan, Murat
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Molla İrnazar Maksutov,Buhara Hanlığı,Çarlık Rusyası,Türkistan,Diplomasi,Ticaret

Buhara Hanlığı ve Çarlık Rusya arasındaki diplomatik ilişkiler XVI. yüzyılda başlamıştır. Hem Buhara Hanlığı hem de Çarlık Rusya bu ilişkilere son derece önem vermiş; ilişkilerin başladığı 1559 tarihinden Buhara Hanlığı’nın yıkılışına kadarki devrede, iki devlet arasında pek çok elçi teatisiyapılmıştır. Elçilik heyetleri, genellikle belli notlar tutarak ticaret yolları ile devletin siyasî ve askerî yapısı hakkında pek çok bilgiyi devletin hizmetine sunmuştur. Türk-Rus ilişkilerini geliştirmek amacıyla XVI. yüzyıldan XVIII. yüzyılın başlarına kadar yapılan elçilik teatileri istenen düzeyde olmamıştır. XVIII. yüzyılın ikinci çeyreğinde, Buhara Hanlığı ve Çarlık Rusya arasındaki ticarî ve diplomatik ilişkilerin gelişmesiyle bu süreç, Molla İrnazar Maksutov’un Rusya’ya elçi olarak gönderilmesiyle yeni bir ivme kazanmıştır. Bu amaçla çalışmada, Buhara-Rus diplomatik ilişkilerinin tarihi seyri anlatılacak ve Molla İrnazar Maksutov’un elçiliği üzerinde durulacaktır. Maksutov’un kimliği, Ruslar üzerindeki tesiri, Türk-Rus ilişkilerinde üstlendiği katalizör rolü ve onu Osmanlı payitahtına götüren süreç hakkında bilgiler verilerek, Buhara Hanlığı için yaptığı faaliyetlerden bahsedilecektir.

Buhara Hanlığı ve Çarlık Rusya arasındaki diplomatik ilişkiler XVI. yüzyılda başlamıştır. Hem Buhara Hanlığı hem de Çarlık Rusya bu ilişkilere son derece önem vermiş; ilişkilerin başladığı 1559 tarihinden Buhara Hanlığı’nın yıkılışına kadarki devrede, iki devlet arasında pek çok elçi teatisiyapılmıştır. Elçilik heyetleri, genellikle belli notlar tutarak ticaret yolları ile devletin siyasî ve askerî yapısı hakkında pek çok bilgiyi devletin hizmetine sunmuştur. Türk-Rus ilişkilerini geliştirmek amacıyla XVI. yüzyıldan XVIII. yüzyılın başlarına kadar yapılan elçilik teatileri istenen düzeyde olmamıştır. XVIII. yüzyılın ikinci çeyreğinde, Buhara Hanlığı ve Çarlık Rusya arasındaki ticarî ve diplomatik ilişkilerin gelişmesiyle bu süreç, Molla İrnazar Maksutov’un Rusya’ya elçi olarak gönderilmesiyle yeni bir ivme kazanmıştır. Bu amaçla çalışmada, Buhara-Rus diplomatik ilişkilerinin tarihi seyri anlatılacak ve Molla İrnazar Maksutov’un elçiliği üzerinde durulacaktır. Maksutov’un kimliği, Ruslar üzerindeki tesiri, Türk-Rus ilişkilerinde üstlendiği katalizör rolü ve onu Osmanlı payitahtına götüren süreç hakkında bilgiler verilerek, Buhara Hanlığı için yaptığı faaliyetlerden bahsedilecektir.
GÖKTÜRKLERİN ‘GÜNEY KAĞANI’: YAN ZHIWEI
GÖKTÜRKLERİN ‘GÜNEY KAĞANI’: YAN ZHIWEI
Yazar: Kapusuzoğlu, Gökçen
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Kapgan Kağan,Yan Zhiwei,Göktürkler,Çin Kaynakları,Tang Hanedanı

İlteriş Kağan öldükten sonra 692 yılında Göktürk tahtına oturan Kapgan Kağan, yirmi dört yıl tahtta kalmış ve Çin karşısında büyük başarılar elde etmiştir. Kaynaklarda Çin’in kadın hükümdarı Wu Zetian’i dize getirdiği ve bu sayede pek çok talebinin yerine getirildiği görülmektedir. Kapgan’ın bu gücünden etkilenen Yan Zhiwei adlı Tang memuru, Kapgan’a tâbi olmuş ve kendisine ‘Güney Kağanı’ unvanı verilmiştir. Böylelikle Kapgan’la birlikte Çin’e akınlar düzenlemiş ve Çinli askerleri Kapgan’a direnmekten vazgeçirmeye çalışmıştır. Ancak bu davranışı hem kendinin hem de ailesinin katledilmesine sebep olmuştur. Bu çalışmada Çince kaynaklardan Yan Zhiwei hakkında kayıt bulunan Eski ve Yeni Tang Kayıtları, Zizhi Tongjian, Taiping Guang Ji adlı kaynaklar kullanılmış ve Yan Zhiwei’in biyografisi ile Kapgan’a elçi olarak gönderilişi sonrasında meydana gelen olaylar ele alınmıştır.

İlteriş Kağan öldükten sonra 692 yılında Göktürk tahtına oturan Kapgan Kağan, yirmi dört yıl tahtta kalmış ve Çin karşısında büyük başarılar elde etmiştir. Kaynaklarda Çin’in kadın hükümdarı Wu Zetian’i dize getirdiği ve bu sayede pek çok talebinin yerine getirildiği görülmektedir. Kapgan’ın bu gücünden etkilenen Yan Zhiwei adlı Tang memuru, Kapgan’a tâbi olmuş ve kendisine ‘Güney Kağanı’ unvanı verilmiştir. Böylelikle Kapgan’la birlikte Çin’e akınlar düzenlemiş ve Çinli askerleri Kapgan’a direnmekten vazgeçirmeye çalışmıştır. Ancak bu davranışı hem kendinin hem de ailesinin katledilmesine sebep olmuştur. Bu çalışmada Çince kaynaklardan Yan Zhiwei hakkında kayıt bulunan Eski ve Yeni Tang Kayıtları, Zizhi Tongjian, Taiping Guang Ji adlı kaynaklar kullanılmış ve Yan Zhiwei’in biyografisi ile Kapgan’a elçi olarak gönderilişi sonrasında meydana gelen olaylar ele alınmıştır.
GÜNÜMÜZDE MASAL ANLATICILARI VE YENİ MASALLARIN ÜRETİLMEMESİ SORUNU
GÜNÜMÜZDE MASAL ANLATICILARI VE YENİ MASALLARIN ÜRETİLMEMESİ SORUNU
Yazar: Tuzcu, Gönenç
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Masal,masal anlatıcıları,sözlü gelenek,sözlü ve yazılı kültür

Günümüzde masal anlatıcılarının yerini kreşlerdeki, müzelerdeki çalışanlar ve bazı teknolojik ürünler almıştır. Çocukların dünyasında önemli bir yere sahip olan masallar, kentleşmeyle birlikte artık gelenek içinde sözlü olarak aktarılamamaktadır. Oysaki masalların sözlü gelenekten beslenmesi kültürel kodların kuşaktan kuşağa aktarımını sağlamaktadır. Çoğu kez teknolojik ürünler yardımıyla veya masal kitaplarından aktarılan masallar ile yaratıcılık kaybolmaya başlamıştır. Dinleyicilerin anlatıcıyla bütünleşebilmesi, yaratıcılık, deneyim ve birikimlerin kuşaktan kuşağa aktarılması sözlü anlatım üzerinden gerçekleşebilmektedir. Masalların yazılı kültür aracılığıyla okunması ve iletilmesi insan belleğinin üreteceği yeni masalların ortaya çıkmasını zorlaştırmaktadır. Bu konuda bir diğer önemli nokta; yazılı kültürden okunan masalların, ulusal kültüründen beslenmediğinde kendi diline ve kültürüne yabancı bireyler ortaya çıkarmasıdır. İletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte sözlü kültür giderek kaybolmaktadır. Bu çalışmada sözlü geleneğin gelecek kuşaklara aktarılması ve yazılı kültür içerisinde kendi kültürüne yabancılaşmadan yeni masalların üretimi konusu üzerinde durulmuştur.

Günümüzde masal anlatıcılarının yerini kreşlerdeki, müzelerdeki çalışanlar ve bazı teknolojik ürünler almıştır. Çocukların dünyasında önemli bir yere sahip olan masallar, kentleşmeyle birlikte artık gelenek içinde sözlü olarak aktarılamamaktadır. Oysaki masalların sözlü gelenekten beslenmesi kültürel kodların kuşaktan kuşağa aktarımını sağlamaktadır. Çoğu kez teknolojik ürünler yardımıyla veya masal kitaplarından aktarılan masallar ile yaratıcılık kaybolmaya başlamıştır. Dinleyicilerin anlatıcıyla bütünleşebilmesi, yaratıcılık, deneyim ve birikimlerin kuşaktan kuşağa aktarılması sözlü anlatım üzerinden gerçekleşebilmektedir. Masalların yazılı kültür aracılığıyla okunması ve iletilmesi insan belleğinin üreteceği yeni masalların ortaya çıkmasını zorlaştırmaktadır. Bu konuda bir diğer önemli nokta; yazılı kültürden okunan masalların, ulusal kültüründen beslenmediğinde kendi diline ve kültürüne yabancı bireyler ortaya çıkarmasıdır. İletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte sözlü kültür giderek kaybolmaktadır. Bu çalışmada sözlü geleneğin gelecek kuşaklara aktarılması ve yazılı kültür içerisinde kendi kültürüne yabancılaşmadan yeni masalların üretimi konusu üzerinde durulmuştur.
TÜRK LEHÇELERİNDEKİ ÇİNCE ALINTI KELİMELERİN PROBLEMLERİ ÜZERİNE
TÜRK LEHÇELERİNDEKİ ÇİNCE ALINTI KELİMELERİN PROBLEMLERİ ÜZERİNE
Yazar: Baskakov, N.a.
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: alıntı kelimeler,türkçe,çince

Çince’nin Orta Asya dilleri ile etkileşiminin incelenmesi gerektiği bundan yüz yıl önce ünlü Rus sinolog ve akademisyen V. P. Vasilyev’in dikkatini çekmiş (Vasilyev1972), ancak bu mesele üzerinde fazla durulmamıştır. Genellikle hem Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan şehrinde ve kısmen Kazak, Kırgız ve Özbek Sovyet Sosyalistik  Cumhuriyetlerinde yaşayan Uygurlarla ilişkide bulunması, hem de Çinlilerin doğrudan doğruya komşu olması sebebiyle diller arasındaki etkileşimin araştırılmıştır. Bu yüzden de Uygurcadaki Çince leksik unsurlara dair bazı incelemeler gerçekleşmiştir.

Çince’nin Orta Asya dilleri ile etkileşiminin incelenmesi gerektiği bundan yüz yıl önce ünlü Rus sinolog ve akademisyen V. P. Vasilyev’in dikkatini çekmiş (Vasilyev1972), ancak bu mesele üzerinde fazla durulmamıştır. Genellikle hem Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan şehrinde ve kısmen Kazak, Kırgız ve Özbek Sovyet Sosyalistik  Cumhuriyetlerinde yaşayan Uygurlarla ilişkide bulunması, hem de Çinlilerin doğrudan doğruya komşu olması sebebiyle diller arasındaki etkileşimin araştırılmıştır. Bu yüzden de Uygurcadaki Çince leksik unsurlara dair bazı incelemeler gerçekleşmiştir.
MEBDE-Yİ NÛR, MEŞREB (BABA RAHÎM)
MEBDE-Yİ NÛR, MEŞREB (BABA RAHÎM)
Yazar: Özdemir, Hakan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: kitap incelemesi,mebde-yi nur,baba rahim

Türk dili, tarihsel olarak iç içe geçmiş halkalardan oluşmaktadır. Bu halkalardan biri de Çağatay Türkçesidir. Çağatay Türkçesi, Karahanlı ve Harezm-Altınordu devrinden sonraki dönemi kapsar. Bu tarihî Türk lehçesi, 15. yüzyıl başlarından 20. yüzyıl başlarına kadar Orta Asya Türklerince yazı dili olarak kullanılmıştır. Ali Şir Nevâyi ile klasik devrine giren Çağatay Türkçesi, Orta Asya Türklerinin lingua francası olmuştur.

Türk dili, tarihsel olarak iç içe geçmiş halkalardan oluşmaktadır. Bu halkalardan biri de Çağatay Türkçesidir. Çağatay Türkçesi, Karahanlı ve Harezm-Altınordu devrinden sonraki dönemi kapsar. Bu tarihî Türk lehçesi, 15. yüzyıl başlarından 20. yüzyıl başlarına kadar Orta Asya Türklerince yazı dili olarak kullanılmıştır. Ali Şir Nevâyi ile klasik devrine giren Çağatay Türkçesi, Orta Asya Türklerinin lingua francası olmuştur.
“RUHANİY JAÑĞIRUV” İDEASI VE MAĞJAN JUMABAY
“RUHANİY JAÑĞIRUV” İDEASI VE MAĞJAN JUMABAY
Yazar: Kasapoğlu Çengel, Hülya
Dergi: Gazi Türkiyat No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Nazarbayev,Rûhanȋ Uyanış,Mağjan Jumabay,millî değerler,lirizm

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in Bolaşakka Bağdar: Ruhaniy Jañğıruv/Geleceğe Sesleniş: Rûhanȋ Uyanış ideasıyla ilgili yazıları, Egemen Kazakistan Gazetesi’nde yayımlandı. Ulı Dala Ulağattarı başlığı altında toplanan yazılar, Ulu Bozkır Öğütleri adıyla Türkiye  Türkçesine de aktarıldı. Nazarbayev, makalelerinde vatan, millet, ana-baba sevgisi; dil, din, tarih  bilinci konusunda bütün Türk Dünyasına ve özellikle gelecek nesillere sesleniyor, öğüt veriyor. En  dikkat çekici hususlardan biri, Nazarbayev’in, Çarlık ve Stalin Döneminde Kazakistan’ın bağımsızlığı  için mücadele eden atalarının izinde ilerlemesi... Millî değerler ve gençlikten beklentiler konusunda  özellikle Alaş’ın unutulmaz şairi Mağjan Jumabay’ın lirik mısralara yansıyan fikirleri, bağımsız  Kazakistan’ın ve Nazarbayev’in yolunu aydınlatmaya devam ediyor. Bu yazıda, Mağjan Jumabay’ı  yeniden anlamak adına onun fikirleri, Rûhanȋ Uyanış kapsamında değerlendiriliyor.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in Bolaşakka Bağdar: Ruhaniy Jañğıruv/Geleceğe Sesleniş: Rûhanȋ Uyanış ideasıyla ilgili yazıları, Egemen Kazakistan Gazetesi’nde yayımlandı. Ulı Dala Ulağattarı başlığı altında toplanan yazılar, Ulu Bozkır Öğütleri adıyla Türkiye  Türkçesine de aktarıldı. Nazarbayev, makalelerinde vatan, millet, ana-baba sevgisi; dil, din, tarih  bilinci konusunda bütün Türk Dünyasına ve özellikle gelecek nesillere sesleniyor, öğüt veriyor. En  dikkat çekici hususlardan biri, Nazarbayev’in, Çarlık ve Stalin Döneminde Kazakistan’ın bağımsızlığı  için mücadele eden atalarının izinde ilerlemesi... Millî değerler ve gençlikten beklentiler konusunda  özellikle Alaş’ın unutulmaz şairi Mağjan Jumabay’ın lirik mısralara yansıyan fikirleri, bağımsız  Kazakistan’ın ve Nazarbayev’in yolunu aydınlatmaya devam ediyor. Bu yazıda, Mağjan Jumabay’ı  yeniden anlamak adına onun fikirleri, Rûhanȋ Uyanış kapsamında değerlendiriliyor.
MENÂKIB U TEVÂRÎH-İ ÂL-İ OSMAN’DAKİ ÖLÜM KAVRAMSAL  ALANIYLA İLGİLİ SÖZLER VE UYGULAMALAR
MENÂKIB U TEVÂRÎH-İ ÂL-İ OSMAN’DAKİ ÖLÜM KAVRAMSAL  ALANIYLA İLGİLİ SÖZLER VE UYGULAMALAR
Yazar: Yaylagül Üstünel, Özen
Dergi: Gazi Türkiyat No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osman,Âşık Paşazade Tarihi,ölüm kavramsal alanı,15. Yüzyıl,Eski Anadolu Türkçesi

Bu çalışmada Derviş Ahmed Âşıkî tarafından 15. yüzyılda yazılmış, Âşık Paşazade Tarihi olarak  da bilinen Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osman’daki ölüm kavramsal alanı çerçevesinde ortaya çıkan  sözler ve uygulamalar üzerinde durulmuş; ölüm kavramsal alanıyla ilgili sözler, toplumsal açıdan  Müslümanlar ve kâfirler için kullanılan sözler; üst tabakadan ve alt tabakadan kişiler için kullanılan  sözler; çıkarımsal anlama dayalı, metaforik ve metonimik sözler gibi gruplara ayrılarak incelenmiştir.  Yazar Âşık Paşazade’nin ve zaman zaman sözü devrettiği diğer anlatıcıların kendi toplumsal  gruplarına ait insanlar öldüğünde farklı, diğer toplumsal gruplardan insanlar öldüğünde farklı sözler  kullandıkları görülür. Bu ayrım temel olarak Müslümanlar ve kâfirler şeklinde belirlenebilir. Bey,  kumandan gibi üst sosyal tabakadan kişiler için kullanılan sözlerle sıradan kişiler için kullanılan  sözler de farklılık göstermektedir. Bu farklılık bir kişinin ölümünün bildirimiyle toplu ölümlerin  bildiriminde de kendini göstermektedir. Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osman’da ölüm için kullanılan çok  sayıda çıkarımsal anlama dayalı, metaforik ve metonimik sözler de tespit edilmiştir.

Bu çalışmada Derviş Ahmed Âşıkî tarafından 15. yüzyılda yazılmış, Âşık Paşazade Tarihi olarak  da bilinen Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osman’daki ölüm kavramsal alanı çerçevesinde ortaya çıkan  sözler ve uygulamalar üzerinde durulmuş; ölüm kavramsal alanıyla ilgili sözler, toplumsal açıdan  Müslümanlar ve kâfirler için kullanılan sözler; üst tabakadan ve alt tabakadan kişiler için kullanılan  sözler; çıkarımsal anlama dayalı, metaforik ve metonimik sözler gibi gruplara ayrılarak incelenmiştir.  Yazar Âşık Paşazade’nin ve zaman zaman sözü devrettiği diğer anlatıcıların kendi toplumsal  gruplarına ait insanlar öldüğünde farklı, diğer toplumsal gruplardan insanlar öldüğünde farklı sözler  kullandıkları görülür. Bu ayrım temel olarak Müslümanlar ve kâfirler şeklinde belirlenebilir. Bey,  kumandan gibi üst sosyal tabakadan kişiler için kullanılan sözlerle sıradan kişiler için kullanılan  sözler de farklılık göstermektedir. Bu farklılık bir kişinin ölümünün bildirimiyle toplu ölümlerin  bildiriminde de kendini göstermektedir. Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osman’da ölüm için kullanılan çok  sayıda çıkarımsal anlama dayalı, metaforik ve metonimik sözler de tespit edilmiştir.
FATİH KERİMÎ’NİN MİRZA KIZI FATIYMA, ŞAKİRT İLE STUDENT VE NURETDİN HOCA HİKÂYELERİNDE ELE ALINAN SOSYAL TEMALAR
FATİH KERİMÎ’NİN MİRZA KIZI FATIYMA, ŞAKİRT İLE STUDENT VE NURETDİN HOCA HİKÂYELERİNDE ELE ALINAN SOSYAL TEMALAR
Yazar: Çakmak, Cihan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Fatih Kerimî,usul-i cedid,ceditçilik,Kazan-Tatar Edebiyatı,Saylanma Eserler

Fatih Kerimî, İsmail Bey Gaspıralı’nın çizgisini benimsemiş bir Tatar aydını olarak Kazan-Tatar toplumu arasında ceditçi düşüncenin en önemli temsilcilerinden biridir. Mirza Kızı Fatıyma, Şakirt ile Student ve Nuretdin Hoca hikâyeleri Kerimî’nin “Saylanma Eserler” adlı eserinde yer almakta ve yazarın ceditçi fikirlerini içermesi bakımından önem arz etmektedir. Kerimî söz konusu hikâyelerinde olumsuz din adamları başta olmak üzere kadınların eğitim almalarına karşı çıkma, doğu-batı, mektepmedrese, eski-yeni zıtlığı gibi temalar üzerinde durmuştur. Yazar eserlerinde işlediği konular ve temalar vasıtasıyla kendi devrindeki halkın düşünce ve yaşam tarzına adeta bir projeksiyon tutmaktadır.

Fatih Kerimî, İsmail Bey Gaspıralı’nın çizgisini benimsemiş bir Tatar aydını olarak Kazan-Tatar toplumu arasında ceditçi düşüncenin en önemli temsilcilerinden biridir. Mirza Kızı Fatıyma, Şakirt ile Student ve Nuretdin Hoca hikâyeleri Kerimî’nin “Saylanma Eserler” adlı eserinde yer almakta ve yazarın ceditçi fikirlerini içermesi bakımından önem arz etmektedir. Kerimî söz konusu hikâyelerinde olumsuz din adamları başta olmak üzere kadınların eğitim almalarına karşı çıkma, doğu-batı, mektepmedrese, eski-yeni zıtlığı gibi temalar üzerinde durmuştur. Yazar eserlerinde işlediği konular ve temalar vasıtasıyla kendi devrindeki halkın düşünce ve yaşam tarzına adeta bir projeksiyon tutmaktadır.