Yapay Zekâ ve Robot Yoğunluğunun İş Kazaları Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Ampirik Bir Analiz
The Impact of Artificial Intelligence and Robot Density on Occupational Accidents: An Empirical Analysis for Türkiye
Yazar: Karagöz, Eray
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology and Social Studies of Science and Technology ; Bilim ve Teknoloji Sosyolojisi ve Sosyal Bilimler ; Artificial Intelligence,Occupational Health,Occupational Safety,Occupational Accidents,Regression,Occupational Safety in Türkiye ; Yapay Zekâ,İş Sağlığı,İş Güvenliği,İş Kazaları,Regresyon,Türkiye’de İş Güvenliği

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) ve robotlaşma gibi teknolojik dönüşümlerin iş kazaları üzerindeki etkisini Türkiye özelinde ampirik olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. İş kazalarının önlenmesinde teknolojik potansiyelin sıkça vurgulansa da bu ilişkinin makro düzeydeki kurumsal ve yapısal belirleyicilerle birlikte sistematik biçimde test edildiği çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu araştırma, 2013–2023 dönemi için Türkiye'ye ait zaman serisi verilerini (SGK, TÜİK, IFR) kullanarak iş kazası oranı (bağımlı değişken) ile robot yoğunluğu, yapay zekâ kullanımı, kayıt dışı istihdam oranı, denetim kapasitesi, işsizlik oranı ve riskli sektörlerin istihdam payı arasındaki ilişkiyi test etmektedir. Çalışmanın teorik çerçevesi, bireylerin ve örgütlerin teknolojik sistemleri benimseme sürecini açıklayan Teknoloji Kabul Modeli'ne (TAM) dayanmaktadır. HAC standart hataları kullanılarak tahmin edilen ve tüm serilerin logaritmik dönüşümüne dayanan çok değişkenli regresyon modeli, iş kazası oranlarındaki değişimin yaklaşık %78'ini (R²=0.78) açıklamaktadır. Bulgular, beklentilerle uyumlu olarak, robot yoğunluğunun (β=–0.54) ve yapay zekâ kullanımının (β=–0.37) iş kazaları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve azaltıcı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşın, kayıt dışı istihdam (β=+0.33), işsizlik oranı (β=+0.21) ve riskli sektör payının (β=+0.28) iş kazalarını artırıcı yönde etkilediği tespit edilmiştir. Denetim kapasitesinin (β=–0.25) de kazaları azaltıcı yönde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar, YZ ve otomasyon gibi teknolojik dönüşümlerin iş güvenliği performansına sunduğu katkının, ancak denetim kapasitesinin artırılması ve kayıt dışılığın azaltılması gibi temel kurumsal politikalarla desteklendiğinde anlamlı ve etkili hale geldiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, Türkiye'nin iş sağlığı ve güvenliği politikalarının teknolojik yatırımlar ile kurumsal kapasite güçlendirme stratejilerini bütüncül bir yaklaşımla birlikte ele alması gerektiğini vurgulamaktadır.

This study aims to empirically analyze the impact of technological transformations, such as artificial intelligence (AI) and robotization, on occupational accidents in the context of Türkiye. Although the technological potential for preventing occupational accidents is frequently emphasized, studies that systematically test this relationship alongside macro-level institutional and structural determinants remain considerably limited. Using time-series data from Türkiye for the 2013–2023 period (SGK, TURKSTAT, IFR), this study examines the relationship between the occupational accident rate (dependent variable) and robot density, AI adoption, the informal employment rate, inspection capacity, the unemployment rate, and the employment share of high-risk sectors. The theoretical framework of the study is grounded in the Technology Acceptance Model (TAM), which explains the process by which individuals and organizations adopt technological systems. The multivariate regression model, estimated using HAC standard errors and based on the logarithmic transformation of all series, accounts for approximately 78% (R²=0.78) of the variation in occupational accident rates. Consistent with expectations, the findings indicate that robot density (β=–0.54) and AI adoption (β=–0.37) have a statistically significant and negative effect on occupational accidents. Conversely, informal employment (β=+0.33), the unemployment rate (β=+0.21), and the high-risk sector share (β=+0.28) were found to have an accident-increasing effect. Inspection capacity (β=–0.25) was also found to have a statistically significant accident-reducing effect. The results reveal that the contribution of technological transformations, such as AI and automation, to occupational safety performance becomes meaningful and effective only when supported by fundamental institutional policies, including enhanced inspection capacity and the reduction of informality. In this regard, the study underscores the necessity of addressing Türkiye's occupational health and safety policies through a holistic approach that integrates technological investments and institutional capacity-building strategies.