Alois Riegl’in Değerler Teorisi ve Türkiye’deki Hapishane Yapıları
Alois Riegl’s Values Theory and Prison Buildings in Turkey
Yazar: Dündar, Bilgen; Alevdağ, Cevriye Seda
Dergi: Art-Sanat No. 23, 2023
Anahtar kelimeler: Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; Conservation,Values Theory,Alois Riegl,Refunctionalization,Prisons ; Koruma,Değerler Teorisi,Alois Riegl,Yeniden İşlevlendirme,Hapishane Yapıları

Farklı modernite tartışmalarının gerçekleştiği 20. yüzyılın başlarında Viyana’da, sanat tarihçisi Alois Riegl, 1903'te yayımladığı “Modern Anıt Kültü: Doğası ve Kökeni” makalesi ile koruma çalışmalarına önemli bir katkıda bulunmuş7 tur. Modernitenin Aydınlanma düşüncesinin getirmiş olduğu rasyonalite temelinde bir sistem oluşturma anlayışı ile modernleşme sürecini tüm karmaşıklığı ve çelişkileri ile kabul etme anlayışı arasında salınması durumu, Riegl’in koruma alanındaki yaklaşımını etkilemiş görünmektedir. Riegl modernitenin bu ikili anlayışını uzlaştırma yoluna gitmiştir. Bu çalışmada Riegl’in değerler teorisi çerçevesinde Türkiye’de yeniden işlevlendirilen 7 hapishane yapısında (Yedikule Zindanları, Sinop Kalesi Cezaevi, Fransız Hapishanesi, Eski Datça Cezaevi, İngiliz Karakolu, Sultanahmet Cezaevi ve Ulucanlar Cezaevi) hangi değerlerin ön plana çıkarılarak koruma süreçlerinin gerçekleştirildiğinin analizi yapılmıştır. İncelenen örneklerde Riegl’in değerlerinden tarihî değerin ön plana çıktığı fakat bir yapının koruma sürecinde özellikle eskilik değerinin de tarihî değerini güçlendirmesi çerçevesinde dikkate alınması gerekliliği sonucuna varılmıştır. Bulgulara dayanarak Türkiye’de âtıl durumda bulunan 378 hapishane yapısının ileride gerçek7 leştirilecek koruma süreçlerinde hem yapıların toplumsal bellekteki yeri hem de fiziksel yapılarının devamlılığı açısından önemli olacak değerler teorisinin göz önünde bulundurulması önerilmiştir.

In Vienna at the beginning of the 20th century, when different debates on modernity were taking place, the art historian Alois Riegl made an important contribution to conservation studies with his 1903 article “The Cult of the Modern Monument: Its Nature and Origin”, published in 1903. The oscillation of modernity between the unders7 tanding of creating a system based on rationality brought about by the Enlightenment and the understanding of accepting the modernization process with all its complexity and contradictions seems to have influenced Riegl’s approach in the field of conservation. Riegl tried to reconcile this dual understanding inherent in modernity. In this study, within the framework of Riegl’s values theory, it is analyzed which values came to the forefront and which conservation processes were realized in the seven re7functionalized prison buildings (Yedikule Dungeons, Sinop Castle Prison, French Prison, Old Datça Prison, British Outpost, Sultanahmet Prison and Ulucanlar Prison) in Turkey. In the analyzed examples, it has been concluded that Riegl’s commemorative value comes to the forefront, but other values should also be activated in the conservation process of a building. In the future conservation processes of the 378 abandoned prison buildings in Turkey, it is suggested to take into consideration the values theory, which will be important in terms of both the place of the buildings in collective memory and the continuity of their physical structures.