İSTANBUL ŞEHRİ VE SU
Istanbul City and Water
Yazar: Biricik, Ali Selçuk
Dergi: Marmara Coğrafya Dergisi No. 2, 1998
Anahtar kelimeler: Human Geography ; Beşeri Coğrafya ; .

İstanbul, Avrupa ve Asya’nınbirbirine iyice yaklaştığı, Çatalca-Kocaeli Yarımadası arasında yer alanBoğaz’ın her iki tarafına hakim, oldukça geniş bir alana yayılmış; günden günehızla büyüyen gelişen bir şehirdir. Bu büyüme ve gelişmede sözüedilen yörenin coğrafî konumu, yerleşmeye uygunluğu bakımından arazinin yapısıve sade bir rölyef sunması, ayrıca klimatik faktörler ile hidrolojik özelliklerbüyük rol oynamıştır. Karadeniz’i Marmara Denizi’nebağlayan boğaz, İstanbul Boğazı adıyla bilinmekte ve bir tabiat harikası olarakdikkati çekmektedir. Burası, büyük tonajlı gemilerin de geçişine uygunluğusebebiyle Karadeniz’e kıyısı bulunan ülkelerin deniz yoluyla Akdeniz’eulaşmaları için zorunlu geçiş yeridir. Atlas Okyanusumdan Cebel-i Tarık Boğazıvasıtasıyla Akdeniz’e geçen gemiler ile Hint Okyanusumdan Kızıldeniz’e veoradan da Süveyş Kanalı vasıtasıyla Akdeniz’e ulaşan gemilerin Karadeniz’eaçılmaları söz konusu olduğunda İstanbul Boğazımı geçmek zorunda kalacaklardır.Çatalca-Kocaeli Yarımadasıarasında yer alan bu boğazın açılışı, Altın Boynuz adı verilen Haliç’inteşekkülü, sularını Karadeniz ve Marmara Denizime boşaltan akarsuların belirginhale gelmesi, Karadeniz kıyısındaki Durusu Gölümün oluşumu, ayrıca MarmaraDenizi kıyısında Küçükçekmece ve Büyükçekmece göllerinin meydana gelişiPlio-Kuaterner’de gerçekleşmiştir. Böylece bunlar, belirli dönemlerde büyüyen,gelişen İstanbul’un su rezervuar alanları olarak değerlendirilmektedir.İstanbul’un ilk nüvesi Sarayburnuile Sultanahmet arasında yer almıştır. İlk şehir, M.Ö. 658 yılında buradakurulmuştur. İstanbul, M. S. 395’de Roma hakimiyetine geçmiş ve Doğu Romaİmparatorluğumun başkenti olmuştur.1453 yılında ise İstanbul Türkhakimiyetine geçmiştir. Şehrin bugünkü nüfusu 10.000.000 civarındadır.Roma-Bizans Dönemi’nde şehrin suihtiyacı bazı kaynaklar, kuyular ve sarnıçlardan karşılanıyordu. Bu dönemdesarnıç yapımına önem verilmiştir. Açık ve kapalı olan bu sarnıçlar ayrıca birersanat yapışıdırlar. Bunlar arasında en önemlisi Yerebatan (Bazilica Cistern)Sarnıcı’dır. 140 x 170 m. ebadındadır. Su ile dolu olduğunda 80.000 m3 hacimoluşturmaktadır. Osmanlı Dönemi’nde ise şehrin suihtiyacının karşılanmasına büyük önem verilmiştir. Öncelikle mevcut tesisleronarılmış; bunlara yenileri eklenmek suretiyle evlerin, sarayların,medreselerin, aş evlerinin, şadırvanların ihtiyacı olan su, zamanındakarşılanmıştır. Bu maksatla akarsuların uygun yerlerine bendi er inşa etmişlerve bu rezervuarlardaki suları kemerler (su yolu) aracılığıyla şehreakıtmışlardır.Cumhuriyet Dönemi’nde daha önceyapılanlara yenileri eklenmiştir. Eski tesisler onarılmış ve bazı ilaveleryapılmıştır. Yeni tesisler arasında Elmalı Barajı, Alibeyköy Barajı, ÖmerliBarajı, Darlık Barajı, Büyük Çekmece Barajı, Yeşilvadi Regülatörü, Düzdere,Kuzulu Dere, Büyük Dere Kazandere, Papuçdere barajları yer almaktadır. Durusu Gölü de dahil olmak üzereyapılmış tesislerden bugün İstanbul’a günde 1.5 milyon m3 su verilmektedir. Buda bugün İstanbul’un su ihtiyacını karşılamaktadır. Ayrıca daha büyük projeler(Melen Projesi vd.) üzerinde çalışmalar yapılmaktadır. 

Istanbul is a city which isoverlooking to both sides of the Bosphorus that lies between theÇatalca-Kocaeli Peninsula where Asia and Europe approaches to each other. Thecity has been spread on large area and continues to grow and develop from dayto day. The geographical location of thearea which has been mentioned above, the structure of the territory accordingto it’s being appropriate for settling and offering a simple relief and alsothe dimatic factors and hydrologic specialities played big roles in thisgrowing and developing. The strait, which is known as theİstanbul Bosphorus, connects the Black Sea to the Marmara Sea and calls attentionas a natural wonder. Because of being appropriate for the transition of the bigtonnaged ships, this is a necessary passing place towards the Mediterranean bythe sea for the States which have shores near the Black Sea. The ships, comingfrom the Atlantic by the way of Gibraltar to the Mediterranean and the ones departuringfrom the Indian Ocean over the Red Sea and the Suez to the Mediterranean mustpass İstanbul Bosphorus if their aim is to arrive the Black Sea. In Plio-Quaternary; the openingof this strait which is located between the Çatalca-Kocaeli Peninsula, theestuary which is called The Golden Horn and the Durusu (Terkos) Lake which ison the shore of the Black Sea, becoming clear of the running waters which aredischarging to the Black Sea and the Marmara Sea and the Küçük Çekmece andBüyük Çekmece lakes came into existance. Thus, these are appraised on definiteterms, as the water reservoir areas of İstanbul which is developing andgrowing.The nucleus of the city wasfounded between Sarayburnu and Sultanahmet in 658 BC. and entered Roman rule in395 AC. Later on became the Capital of the Eastern Rome Empire. The population of İstanbul city,which is under Turkish rule since 1453, is nowadays nearly 10.000.000 people. Under Roman and Byzans rules thewater necessity supplied from some springs, wells and cisterns. In this periodimportance was shown in building cisterns. Also these buildings, open or close,were products of art. Between these The Bazilica Cistern is the most famousone. İt is 140x170 m. in diamension and has a water capacity of 80.000 m3. In the Ottoman period again a bigimportance was shown on this subject. First of all, the existing establishmentswere repaired and by adding new ones to those, water necessity of the houses,palaces, medreses and şadırvans supplied in time. With this aim they placedbarrages to the appropriate points of these reservoirs and by these aqueductsthey have sent the collected water to the city. In the period of the Republic newworks have been done while old establishments have been repaired. Between thesenew foundations; Elmalı, Alibey, Ömerli, Darlık, Büyük Çekmece, Düzdere, KuzuluDere, Büyük Dere, Kazan Dere, Papuç Dere dams and Yeşilvadi regulator can beseen.