Osmanlı Dönemine ait Erzurum’da bulunan bazı camilerdeki pencere iç kepenkleri üzerine bir inceleme
A study on the interior window shutters of some mosques in Erzurum in the Ottoman Period
Yazar: Kaya, Musa; Bitmez, Ahmet; Yalap, Eyüp
Dergi: Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Vol. 26 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Architectural Heritage and Conservation ; Mimari Miras ve Koruma ; Osmanlı dönemi camileri,Ahşap pencereler,Ahşap süslemeler,Pencere iç kepenkleri ; Window interior shutters,Ottoman Period mosques,Wooden windows,Wooden decorations

Bu çalışmada, hem tarihi bir kimliğe sahip olan hem de belli bir dönemin ahşap sanatını yansıtan Erzurum kent merkezindeki Osmanlı İmparatorluğu Dönemi’nde imar edilen Murat Paşa Camii, Gürcü Mehmet Paşa Camii, Bakırcı Camii ve Ali Paşa Camilerine ait pencere iç kepenkleri, fotoğraf ve teknik çizimlerin dahil olduğu bir envanter taramasıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Yapılan çalışmalarla bu dört camiye ait pencere iç kepenklerinin üçünün çatma ve birinin de çakma yapım tekniği ile imal edildiği görülmüştür. Özellikle çatma tekniği ile imal edilmiş pencere iç kepenklerinin göbek/ayna kısımlarının tablarukalı olduğu ve bu tablarukaların yerleştirildiği kinişlerin (kanal) etraflarında ise doğrusal biçimli yarım dairesel olukların olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte tezyinat olarak bitkisel motifli kabaralı çivili rozetlerin de kullanıldığı, bunun haricinde Piştivan tarzı menteşelerin de mevcut olduğu görülmüştür. Pencere iç kepenklerine açılıp kapanmayı sağlayan silindirik biçimli menteşelerin ise pencere boşluğunun üst lento ve alt döşemeye açılan oyuklar içerisinde yerleştirildiği tespit edilmiştir. Ayrıca farklı dönemlerde yapılan restorasyon işlemlerinin sonucu olarak mekanik aşındırıcı aletlere ait izlerinin mevcut olduğu; bundan sonra yapılacak olan bu tür restorasyon işlemlerinin uzman kişilerce ve tekniğine uygun yapılması, kültürel bir miras olan bu tür varlıkların gelecek kuşaklara aktarılması açısından oldukça önemlidir.

This study aims to examine the interior shutters of the Murat Pasha Mosque, Gürcü Mehmet Pasha Mosque, Bakırcı Mosque and Ali Pasha Mosque, which were built during the Ottoman Empire Period in the city center of Erzurum, which has a historical identity and reflects the wooden art of a certain period, through an inventory scan including photographs and technical drawings. The studies have shown that three of the window shutters of these four mosques were manufactured with the technique of roofing and one with the technique of ramming. In particular, it was determined that the core/mirror parts of the inner shutters of the windows manufactured with the roofing technique have tablarukas and there are linear shaped semicircular grooves around the kiniches (channels) where these tablarukas are placed. However, it was also observed that rosettes with floral motifs and embossed studded rosettes were also used as ornamentation, as well as Pishtivan style hinges. The cylindrical shaped hinges that open and close the inner shutters of the windows were found to be placed in the cavities opening to the upper lintel and the lower floor of the window cavity. In addition, as a result of restoration operations carried out in different periods, traces of mechanical abrasive tools are present; it is very important that such restoration operations to be carried out after this are carried out by specialists and in accordance with their technique, in order to transfer such assets, which are a cultural heritage, to future generations.