BÂKILLÂNÎ VE ET-TAKRÎB VE’L-İRŞÂD ES-SAĞÎR İSİMLİ USÛL ESERİ
BAQILLANI AND HIS METHODOLOGICAL WORK, AT-TAQRIB WA AL-IRSHAD AS-SAGHIR
Yazar: Kesgin, Hafsa
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 20 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Islamic law,The Fiqh Method of Mutakallamin,Mâlikî Method,Baqillani,at-Taqrib ; İslâm Hukûku,Mütekellimîn Fıkıh Usûlü,Mâlikî Usûlü,Bâkıllânî,et-Takrîb

H. II. Asırdatesîs edilmeye ve ürünlerini vermeye başlayan fıkıh usûlü Şâfiî’nin er-Risâleisimli eserinden sonra yaklaşık h. IV. asra kadar sahada çok güçlü olan bireser vermemiştir. Yapılan çalışmalar daha ziyade bu eser çerçevesindeşekillenmiştir. Ancak h. IV.asra gelindiğinde alana ait esas teliflerinverildiği gelişim dönemine girilmiştir. Söz konusu gelişim döneminin en önemlikabul edilen ilk eserlerinden birisi Bâkıllânî’nin et-Takrîb ve’l-irşâd adlıeseridir. Müellifin yaşadığı dönemde Hanefî, Şafi‘î ve Mutezile usûlüne dairilk örnekler telif edilmiş ve bu anlamda ciddi tartışmalar ortaya çıkmıştır.Özellikle kelâm sahasına dair olan görüş farklılıkları söz konusu tartışmalarıntemelini oluşturmuştur. Bâkıllânî’nin de Eş’arî kelâmının sistemleşmesindeetkili olan bir isim ve kelâma olan vukufiyetiyle ön planda olması ve eserindehusun-kübûh, Kur’ân’ın mahlûk olup olmadığı, Hz. Peygamber’in mucizleri gibikelâmî konuların da bulunmuş olması bu durumun en önemli göstergelerindendir.Kelâma dair hâkimiyetini fıkıh usûlüne de yansıtan Bâkıllânî söz konusu usûl eserini,kelâm ilmi ekseninde telif etmiş ve konuları döneminde vuku bulan dil tartışmalarımerkezinde işlemiştir. Söz konusu dil tartışmaları çerçevesinde umûm, husûs vevakf ekolleri ortaya çıkmış bu bağlamda müellif lafzın delâleti konusunda birkarine bulununcaya kadar tevakkuf edilmesi gerektiğini savunan vakf ekolünütemsil eden bir yöntem benimsemiştir. İtikâdî olarak Eş’arî olan Bâkıllânîfıkhî düşünce olarak Mâlikî Mezhebine müntesip olmuştur. Tamamı elimizeulaşmayan et-Takrîb’in geri kalan konuları Cüveynî’nin eser üzerine yazdığıet-Telhîs isimli muhtasâr vasıtasıyla günümüze ulaşmıştır.  Müellifîn fıkıh usûlünü mütekellimîn yönteminedayalı olarak ele aldığı eser kendinden sonraki birçok usûlcüyü etkilemiştir. ZiraO,  kendinden önceki mevcut olan usûleserlerinde bulunmayan birçok usûl konusunu ilk ele alan bir isimdir. Mütekellimînyönteminde günümüze ulaşan en kapsamlı ve sistemli telif olarak kabul edilen bueser üzerinde pek çalışma yapılmamıştır. Mâlikî mezhebine müntesip olmasınarağmen daha ziyâde Cüveynî ve Gazzâlî gibi Şâfiî mezhebinin önde gelenusûlcülerine kaynaklık etmiş bu eserin usûl ilmi bakımından yeterincedeğerlendirilmediği görülmektedir. Şâfiî usûlcüler yanında Bâcî ve Karâfî gibimezhebin usûl ilmi açısından öncü olan simâları yanında Hanbelî usûlcülerininde istifâde ettiği bir eserdir. Bu bağlamda çalışmada Bâkıllânî’nin Mâlikî usûlilminin gelişim dönemine nasıl bir katkı sağladığı, ilk defa hangi usûlkonularının O’nun tarafından ele alındığı ve kendisinden sonra gelen ulemâyı neboyutta etkilediği ortaya konacaktır.

The fiqh method, which started to be established and presented itsproducts in the second Hijri century, did not produce a substantial work in thefield after the work titled al-Risalah by al-Shafi'i until the fourth Hijricentury. The studies conducted were shaped, preferably within the framework ofthis work. Still, in the fourth Hijri century, the period of development whenthe main compilations related to the field were presented started. One of thefirst significant works of the development period in question is the work ofBaqillani called at-Taqrib wa al-irshad. In the period when the author lived,the first examples of Hanefî, Shafi'i, and Mutezile method were copyrighted,and serious discussions began in this sense. The differences of opinion, especiallyregarding the field of kalam, established the basis of the discussions. Thefact that that Baqillani was a leading name in the systematization of Ash'arikalam, was very competent on kalam and, in his work, gave place to the subjectsrelated to kalam such as husn-qubh, whether Quran was created or not, and themiracles of the Prophet was one of the essential indications for thissituation. Reflecting his competence over the fiqh method, Baqillanicopyrighted the mentioned method in the axis of the science of kalam andapproached the problem within the linguistic discussions of his time. In theframework of the linguistic discussions in question, the schools of umum,khusus, and waqf emerged. In this context, the author adopted a methodrepresenting the school of waqf, which defends that an author should dwell onthe subject in terms of the signification of lafz until he finds anindication.  Baqillani, who was a memberof Ash'ari thought in terms of faith, became a follower of the Malik School interms of fiqh thought. The remaining subjects of at-Takrîb, which has not beenentirely survived, have reached the present day through a muhtasar (brief)titled at-Talhis, written by Juwayni. The work that the author dealt with themethod of fiqh based on the mutakallimin method inspired various subsequentmethodologists because he is the first person to tackle various methodologicalissues that were not seen in the earlier works related to methodology. There isnotenough study on this work, which is regarded as the most comprehensive andsystematic compilation that has survived in the mutakallimin method. It isobserved that although it is proper to the Maliki sect, this work, whichconstituted a source for the foremost scholars of the Shafi’ite sect, such as Juvayniand Ghazali, has not been assessed sufficiently in terms of methodologicalknowledge. It is a work that was utilized by the Hanbali methodologists likeBâcî and Karâfî as well as Shafi'ite methodologists. In this context, the studywill reveal how Baqillani contributed to the development period of the Malikimethodological knowledge, which methodological issues were handled by him forthe first time, and to what extent he affected the ulama following him.