Mucizevi Tuhaflıklar ve Vampirler:  Canavar Metaforları, Kapitalizm Eleştirisi ve Marx
Wonderful Grotesques and Vampires:  Monster Metaphors, Marx, and Critique of Capitalism
Yazar: Ünlü, Emek Önder
Dergi: Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, Vol. 12 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Culture, Representation and Identity ; Kültür, Temsil ve Kimlik ; Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; kapitalizm,Marx,Fantastik,Vampir,Fetişizm ; Capitalism,Marx,Fantastic,Vampire,Fetishism

Bu çalışmanın teması, gotik edebiyatta canavar metaforlarının kullanımının kapitalizmin yükselişiyle dönüşen doğası ve bu dönüşüm sürecinde söz konusu metaforların radikal biçimde değişen toplumsal ilişkilerle bağlantısıdır. Tartışmanın temel çerçevesi için Karl Marx, David McNally ve Mark Neocleous’un belirli çalışmalarına başvurulmuş, bunun yanı sıra ilk bakışta birbirinden uzak görünen alan, kavram ve çözümlemeler arasındaki ilişkiyi gösterebilmek için Tzvetan Todorov’un fantastik edebi tür üzerine yaptığı çalışmadan da yararlanan bir eleştirel literatür taramasına dayanılmıştır. Kurgusal vampir figürüne odaklanan makale, bu figürü kapitalizmin oluşumu ile ilişkisine dikkat çekerek ele almaktadır. Bram Stoker’ın Kont Dracula karakteri örneğinde yürütülen bu tartışmanın önemi, sosyal ve siyasal kuramda çoğunlukla sembolik, ideolojik ya da politik retorik araçlar gibi değerlendirilen canavar metaforlarının, Marx’ın kapitalist gerçekliğe dair çözümlemesi içinde nasıl özgün bir metodolojik nitelik kazandığını açığa çıkarmasıdır. Bu özgün nitelik ise Marx’ın kullandığı gotik terminolojinin, politik ekonomi eleştirisindeki sermaye, sömürü, emek süreci ve fetişizm çözümlemeleriyle bağlantısı üzerinden temellendirilmiştir. Makalede, Marx’ın fetişizm çözümlemesi ekseninde kapitalizmde gündelik ilişkiler açısından kurucu nitelik taşıyan kategorilerin ontolojisi ile fantastik edebi anlatılarda metaforların işleyişi arasındaki paralelliklerin, bu sisteme özgü belirli gerçek toplumsal ilişkilerle yeniden üretildiği iddia edilmiştir. Bu tartışma, kapitalist toplumda yeniden üretilen belirli ilişki formlarının, fantastik anlatılardaki retorik kategorilerin işleyişiyle paralel biçimde, neden hem zorunlu hem de yanlış olmaları gerektiğini açığa çıkarmaktadır. Ayrıca bu çerçeve, Marx’ın kapitalizm eleştirisinin sosyal ve siyasal kuramın toplumsal açıklamalarını daha bütünlüklü kılarak kuvvetlendirmesine hâlâ kavramsal bir katkı sunabileceğini de göstermektedir.

The overarching theme of this study is the changing use of monster metaphors in gothic literature and their relationship to radically transforming social relations with the rise of capitalism. The basic framework for the discussion is drawn from specific works by Marx, McNally, and Neocleous, as well as a critical literature review that draws on Tzvetan Todorov’s work on the literary genre of the fantastic in order to demonstrate the relationship between seemingly disparate fields, concepts, and analyses. Focusing on the fictional figure of the vampire, the article draws attention to its relationship with the making of capitalism. Employing Bram Stoker’s Count Dracula as a case of particular reference, it shows how monster metaphors, which are often treated in social and political theory as symbolic, ideological, or political rhetorical devices, acquire a unique methodological character in Marx’s analysis of capitalist reality. This distinctive character is grounded in Marx’s use of gothic terminology in relation to the analysis of capital, exploitation, the labor process, and fetishism in his critique of political economy. The article argues that the parallels between the ontology of categories that are constitutive of everyday relations in capitalism and the function of metaphors in fantastic literary narratives, based on Marx’s analysis of fetishism, are reproduced by certain real social relations specific to capitalism. The discussion reveals why the particular forms of relations reproduced in capitalist society must be both necessary and false, in parallel with the functioning of rhetorical categories in fantastic narratives. This theoretical framework underscores the notion that Marx’s critique of capitalism can continue to contribute to the conceptual empowerment of social and political theory by making its social explanations more coherent.