Sünbül Sinan Efendi’nin Risâle-i Tahkîkiyye’sine Bir Reddiye: er-Rahs ve’l-Vaks
A Criticism Of Sunbul Sinan Efendi’s Work Risālah al-Tahqīqiyya: ar-Rahs va’l-Vaks
Yazar: Bozbuğa, Yunus
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Fıqh,Sunbul Sinan Efendi,Risālah al-Tahqīqiyya,Ibrahim al-Halabī,ar-Rahs va’l-vak ; Fıkıh,Sünbül Sinan Efendi,Risâle-i Tahkîkiyye,İbrahim el-Halebî,er-Rahs ve'l-Vaks

3/9. asırdan günümüze kadar semâ, raks/devran ve cehrî zikir kavramları sufîler ve  fakihler  arasında  önemli  tartışma  konularından  biri  olmuştur.  Osmanlı  Devleti,  kurulduğu  gün  itibariyle  sûfileri  devletin  karar  mekanizmalarında  önemli  görmüş,  onlarla  fikrî  ve  siyasî  istişarelerde  bulunmuştur.  Halvetî  sûfîlere 9/15. yüzyıla kadar Osmanlı ulemâsı tarafından bahsi geçen konular hakkında telif edilen birçok eser ile karşı görüşler aktarılmıştır. 11/17. yüzyıl Kadızâdeliler  dönemiyle  birlikte  bu  karşı  tutum  şiddetlenerek  birçok  risâle  kaleme alınmıştır. Telif edilen çalışmalar ile sûfîlere yönelik bu tepkiler, sosyal ve siyasal müdahale boyutuna taşınarak halk, fakihler ve devlet eliyle bizzat gösterilmiştir.  Bu  bağlamda  9/15.  yüzyıl,  Osmanlı  Devleti’nde  semâ,  raks/devran ve cehrî zikir tartışmalarının başladığı dönem olarak zikredilmektedir. Bu tartışmaların başlangıcını ve sunulan delilleri Halvetî şeyhi Sünbül Sinan Efendi’nin (ö. 936/1529) Risâle-i tahkîkiyye’si çerçevesinde değerlendireceğiz. Sünbül Efendi, Bayezid II (ö. 918/1512), Selim I (ö. 926/1520) ve Süleyman I’in (ö. 974/1566) Osmanlı Devleti’ne hükümran olduğu bir dönemde yaşamıştır. Efdalzâde (ö. 908/1503), Zenbilli Ali Efendi (ö. 932/1526) ve Kemalpaşazâde (ö.  940/1534)  gibi  meşhur  şeyhülislamlar  ile  aynı  dönemlerde  yaşamış  sûfî  bir âlimdir. Aynı dönemde yaşayan bir diğer âlim ise Fatih Camii imam-hatîbi İbrahim  el-Halebî  (ö.  956/1549)’dir.  9/15.  yüzyıl  semâ,  raks/devran  ve  cehrî  zikir  ilmî  tartışmalarını  gün  yüzüne  çıkarması  bakımından  Sünbül  Sinan  Efendi’nin eseri önem arz etmektedir. Kaynaklarda aynı dönemde yaşadıkları belirtilmemekle  birlikte  İbrahim  el-Halebî’nin  de  bahsedilen  konularla  ilgili  er-Rahs  ve’l-vaks  adlı  bir  eseri  vardır.  Bu  çalışma,  “er-Rahs  ve’l-vaks,  Risâle-i  tahkîkiyye’ye bir reddiyedir” hipotezi temel alınarak oluşturulmuştur. Hipotez doğrultusunda  yapılan  incelemeler  neticesinde  semâ,  raks/devran  ve  cehrî  zikir  konularında  Sünbül  Efendi’nin  zikrettiği  delil  sırasının  takip  edilmesi  ve  eserlerin  kaleme  alınış  tarihleri  dikkate  alındığında  er-Rahs  ve’l-vaks’ın Risâle-i  tahkîkiyye’ye  bir  reddiye  olarak  yazıldığı  düşünülmektedir.  Ayrıca  bu  çalışmanın  diğer  bir  önemi,  tasavvuf  ilminin  kavram  ve  konularını,  fıkıh  ilminin yöntemleri ile değerlendirerek konuyu interdisipliner bir yaklaşımla ele almasıdır.

From the 3th/9th century until today, the concepts of samā, raqs/davrān and jahri dhikr have been central concepts in the discussions among Sufis and jurists. The Ottoman State regarded the role of the Sufis in the state’s decision-making mechanisms as important as of the day it was founded, and regulary conducted intellectual and political consultations with them. Until the 15th century, the Halvatī Sufis had a scientific approach to the issues mentioned by Ottoman scholars. In the 11th/17th century, during the Kadızādeliler period, this opposing attitude went as far as  physical  intervention.  The  written  studies  suggest  that  these  reactions  against  the  Sufis  were  carried  to  the  dimension  of  social  and  political  intervention  and  were  exhibited  by  the  people,  the  jurists,  and  the  state.  The  15th century is generally considered the period when the discussions on samā, raqs/davrān and jahri dhikr began in  the  Ottoman  Empire.  We  will  evaluate  the  beginning  of  these  discussions  and  the  evidence  presented  within  the framework of the Risālah al-tahqīqiyya of Halvatī sheikh Sunbul Sinan Efendi (d. 936/1529). Sunbul Efendi is a Sufi scholar who lived during the period when the Ottoman Empire was ruled by Bayezid II (d. 918/1512), Selim I (d. 926/1520), and Suleyman I (d. 974/1566), and scientific studies were led by famous sheikhs such as Efdalzāde (d. 908/1503), Zenbilli Ali Efendi (d. 932/1526), and Kemalpaşazāde (d. 940/1534). Ibrahim al-Halabī, the imam of Fatih Mosque, was another scholar who lived at the time of Sunbul Efendi. The work of Sunbul Efendi is important for  revealing  the  scientific  discussions  of  samā,  raqs/davrān  and  jahri  dhikr  during  the  9th/15th  century.  Sources  state  that  both  scholars  lived  during  the  same  period.  Ibrahim  al-Halabī  has  a  work  named  ar-Rahs  va’l-vaks  on  the  mentioned  concepts.  This  study  was  created  on  the  basis  of  the  hypothesis  “ar-Rahs  va’l-vaks  is  a  rejection  of Risālah al-tahqīqiyya.” As a result of the investigations made in line with the hypothesis, following the order of evidence mentioned by Sunbul Efendi on the subjects of samā, raqs/davrān and jahri dhikr, and considering the dates of the works, it is believed that ar-Rahs va’l-vaks was written as a rejection of the Risāle-i tahqīqiyya. This study is also important because it examines the concepts and subjects of the science of sufism with the methods of fiqh, handling the subject with an interdisciplinary approach.