“SORUNLU ADA GİRİT”: ATİNA-HANYA İLİŞKİLERİ VE GİRİTLİ MİLLETVEKİLLERİNİN YUNAN PARLAMENTOSUNA DÂHİL OLMA GİRİŞİMLERİ, 1910-1912
“SORUNLU ADA GİRİT”: ATİNA-HANYA İLİŞKİLERİ VE GİRİTLİ MİLLETVEKİLLERİNİN YUNAN PARLAMENTOSUNA DÂHİL OLMA GİRİŞİMLERİ, 1910-1912
Yazar: Yellice, Gürhan
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi, Vol. 16 No. 62, 2017
Anahtar kelimeler: Girit,Atina,Hanya,Venizelos,Yunan Parlamentosu,Girit Milletvekilleri

1909’da Gudi darbesi sonrasında Venizelos’un darbeyi gerçekleştiren askerlertarafından Atina’ya davet edilmesi ve 1910’da Başbakan olması Girit’te Enosistaraftarları nezdinde adanın Yunanistan’a bağlanması için önemli bir gelişmeolarak değerlendirildi. Bu amaçla Girit’te isyancılar tarafından kurulan İhtilalKomitesi, Girit parlamentosundaki milletvekillerinin Atina’daki Yunanparlamentosuna gönderilmesi ve Enosis’in ilan edilmesi konusunda VenizelosHükümeti üzerinde giderek artan bir şekilde baskı oluşturmaya başladı. Bu baskı,Eylül 1911’de patlak veren Osmanlı-İtalyan Savaşı sonrasında en üst seviyeye çıktı.Ancak Venizelos isyancıların bu talebine Yunanistan’ın içerisinde bulunduğu kritikkoşulları ve özellikle böylesi bir gelişmeye izin verilmesi halinde kesin olarakOsmanlı Devleti ile savaşa girileceği ve bunun her iki taraf için de büyük bir felaketolabileceği gerekçesini öne sürerek karşı çıktı. İki taraf arasındaki görüş ayrılığınedeniyle kriz giderek büyüdü ve kısa bir süre içerisinde Büyük Devletlerin de dâhilolduğu uluslararası bir meseleye dönüştü. Bir Osmanlı-Yunan Savaşınınçıkmasından endişe duyan İngiltere ve Fransa adadaki isyan durumu ve Enosisısrarının devam etmesi halinde adaya askeri olarak müdahale edileceği tehdidindebulunurken, Venizelos’un tüm ikna girişimlerine rağmen 1911 yılı sonu ve 1912 yılıNisan ayında isyancılar iki kez milletvekillerini Atina’ya gönderme girişimindebulundu. Ancak bu girişimler Yunanistan ve Büyük Devletlerin engellemesinedeniyle başarısızlıkla sonuçlandı. Yunan parlamentosuna dâhil olabilmek içinisyancıların Balkan Savaşları’nı beklemesi gerekecekti. Bu çalışmanın amacı 1910yılından Yunanistan’da Venizelos Hükümetinin milletvekillerini parlamentoya kabulettiği Ekim 1912 yılına kadar geçen süreçte Atina ve Hanya arasında yaşanangelişmeleri incelemektir. Çalışma ağırlıklı olarak Yunan ve İngiliz DışişleriBakanlığı arşiv belgelerine dayanmaktadır.

1909’da Gudi darbesi sonrasında Venizelos’un darbeyi gerçekleştiren askerlertarafından Atina’ya davet edilmesi ve 1910’da Başbakan olması Girit’te Enosistaraftarları nezdinde adanın Yunanistan’a bağlanması için önemli bir gelişmeolarak değerlendirildi. Bu amaçla Girit’te isyancılar tarafından kurulan İhtilalKomitesi, Girit parlamentosundaki milletvekillerinin Atina’daki Yunanparlamentosuna gönderilmesi ve Enosis’in ilan edilmesi konusunda VenizelosHükümeti üzerinde giderek artan bir şekilde baskı oluşturmaya başladı. Bu baskı,Eylül 1911’de patlak veren Osmanlı-İtalyan Savaşı sonrasında en üst seviyeye çıktı.Ancak Venizelos isyancıların bu talebine Yunanistan’ın içerisinde bulunduğu kritikkoşulları ve özellikle böylesi bir gelişmeye izin verilmesi halinde kesin olarakOsmanlı Devleti ile savaşa girileceği ve bunun her iki taraf için de büyük bir felaketolabileceği gerekçesini öne sürerek karşı çıktı. İki taraf arasındaki görüş ayrılığınedeniyle kriz giderek büyüdü ve kısa bir süre içerisinde Büyük Devletlerin de dâhilolduğu uluslararası bir meseleye dönüştü. Bir Osmanlı-Yunan Savaşınınçıkmasından endişe duyan İngiltere ve Fransa adadaki isyan durumu ve Enosisısrarının devam etmesi halinde adaya askeri olarak müdahale edileceği tehdidindebulunurken, Venizelos’un tüm ikna girişimlerine rağmen 1911 yılı sonu ve 1912 yılıNisan ayında isyancılar iki kez milletvekillerini Atina’ya gönderme girişimindebulundu. Ancak bu girişimler Yunanistan ve Büyük Devletlerin engellemesinedeniyle başarısızlıkla sonuçlandı. Yunan parlamentosuna dâhil olabilmek içinisyancıların Balkan Savaşları’nı beklemesi gerekecekti. Bu çalışmanın amacı 1910yılından Yunanistan’da Venizelos Hükümetinin milletvekillerini parlamentoya kabulettiği Ekim 1912 yılına kadar geçen süreçte Atina ve Hanya arasında yaşanangelişmeleri incelemektir. Çalışma ağırlıklı olarak Yunan ve İngiliz DışişleriBakanlığı arşiv belgelerine dayanmaktadır.