Eski Anadolu Türkçesinde Mastarlar
Infinitives in Old Anatolian Turkish
Yazar: Kadem, Gülşah
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 19 No. 37, 2024
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; infinitives,,Old Anatolian Turkish,control-complement structures,modality,tense ; Eski Anadolu Türkçesi,denetim,mastarlar,kiplik,zaman

Bu çalışma, Eski Anadolu Türkçesi döneminde mastar işleviyle kullanılan -mAk ve -mA eklerinin sözdizimsel, dilbilgisel ve anlamsal işlevlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. 13. ve 15. Yüzyıllar arasında Anadolu sahasında Oğuz Türkçesine dayalı bir yazı dili olan Eski Anadolu Türkçesi günümüz Türkçesinin oluşumunda önemli bir safhadır. Bu çalışmada günümüz Türkiye Türkçesinde mastarların sahip olduğu işlevlerin ve kullanım alanlarının Eski Anadolu Türkçesiyle koşutluk sergileyip sergilemediği ortaya konulacaktır. Böylece Oğuz Türkçesi bağlamında mastarların tarihsel gelişimi, kullanıldığı anlamsal ve sözdizimsel bağlamlar ortaya çıkarılmış olacaktır. Çalışma, -mAk, -mA ve -mAklIk mastarlarına odaklanarak, bu mastarlarla sınırlı tutulmuştur. Mastarların, eylem çekim ve türetim kategorileri dışına çıkarak sözdiziminde anlam ilişkileri sağladığı, eylem adları oluşturduğu ve durum ekleri ile amaç, zaman gibi yeni anlam alanlarına geliştiği vurgulanacaktır. Seçilen mastarların denetim işlevleri üzerinde durulacak, farklı cümle yapılarında özne, nesne ve tümleç olarak işlev görebilme yetenekleri irdelenecektir. Mastarların durum ekleri ve modal fiillerle etkileşimi, amaç ve gereklilik gibi anlamları iletmedeki rolleri de ele alınacaktır. Araştırmanın korpusunu dönem eserlerinden seçilen nesir ve nazım türüyle yazılmış metinler oluşturmaktadır.

This study comprehensively examines the syntactic, grammatical, and semantic functions of the suffixes -mAk and -mA used as infinitives during the Old Anatolian Turkish period. Spanning the 13th to 15th centuries, Old Anatolian Turkish, based on Oghuz Turkish, represents a significant stage in the formation of modern Turkish. The study aims to reveal whether the functions and usage areas of infinitives in contemporary Turkish parallel those in Old Anatolian Turkish. Thus, it will elucidate the historical development of infinitives within the context of Oghuz Turkish, as well as the semantic and syntactic contexts in which they are used. Focusing specifically on the infinitives -mAk and -mA, the research contends that these forms extend beyond the categories of verb conjugation and derivation, establishing meaning relationships within syntactic structures, generating action nouns, and expanding into new semantic realms such as purpose and tense through the addition of case markers. The study will also address control functions of selected infinitives, exploring their capabilities to function as subjects, objects, and complements in various sentence structures. Additionally, the interaction of infinitives with case markers and modal verbs, as well as their roles in conveying meanings associated with purpose and necessity, will be examined. The corpus of the research consists of selected prose and verse texts from the period.