Ekolojik Kuram Çerçevesinde Orhan Kemal’in Hikâyelerinde Şiddet ve Şiddet Türleri
Violence and Types of Violence in Orhan Kemal’s Stories within the Framework of Ecological Theory
Yazar: Sandıkkaya Aşır, Ayşe
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Orhan Kemal,Dünya Sağlık Örgütü,Garbarino,Ekolojik kuram,Şiddet. ; Orhan Kemal,World Health Organization,Garbarino,Ecological theory,Violence.

Nazım Hikmet’in yönlendirmesiyle hikâye yazmaya başlayan Orhan Kemal, hayatın içinden bir bakış açısıyla pek çok hikâye kaleme alır. Günlük hayatta gördüğü sorunları ve bu sorunları çözmek için mücadele eden insanları, kendi deyişiyle “aydınlık gerçekçilik” olarak adlandırdığı bir anlayışla eserlerine yansıtır. Yazar, insanların günlük hayatta karşılaştığı olayları, toplumsal düzensizliği, bu düzensizliğe hizmet edenlerle bunların karşısında yer alanların mücadelesini anlattığı hikâyelerinde şiddet olgusuna sıkça yer verir. Sanatını toplumun yararına sunmayı amaçlayan ve özünde iyi olduğunu düşündüğü insanı doğru yola sevk etmek için yazan Orhan Kemal, hikâyelerinde bireyleri suçlamadan onları şiddete iten psikolojik ve fiziksel koşullar üzerinde düşünmemizi sağlar. Onun eserlerinde kadın, erkek, çocuk fark etmeksizin şiddetin faili olan kişileri bireysel, psikolojik, kültürel veya sosyo-ekonomik nedenlerin şiddete ittiği görülür. Dolayısıyla yazar, hikâyelerinde şiddeti, bireyler üzerinden ele almakla birlikte aslında şiddetin arkasındaki eğitimsizlik, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ataerkil düzen, adil olmayan gelir dağılımı gibi nedenlere de işaret ederek şiddetin toplumsal boyutunu gözler önüne serer. Bu bağlamda şiddetin farklı katmanları bulunduğunu, birey kadar bireyin içinde bulunduğu sosyo-kültürel ortamın da şiddet üzerinde etkisi olduğunu ileri süren ekolojik kuram, Orhan Kemal’in hikâyelerindeki çok katmanlı yapının daha iyi anlaşılması için işlevsel bir çerçeve sunmaktadır. Bu çalışmada Orhan Kemal’in hikâyeleri, 1977’de Garbarino tarafından geliştirilen ekolojik kuram çerçevesinde incelenecek olup bireyleri şiddete iten nedenler bu kuramın katmanları üzerinden değerlendirilecektir.

Under the guidance of Nazım Hikmet, Orhan Kemal began writing stories shaped by a perspective rooted in everyday life. He depicts the problems he observes in ordinary life and the people who struggle to overcome them through what he terms “luminous realism.” In his stories, which portray social disorder and the conflict between those who sustain it and those who resist it, the phenomenon of violence frequently emerges as a central theme. Dedicated to serving society through his art and believing in the essential goodness of human nature, Orhan Kemal encourages readers to reflect on the psychological and physical conditions that lead individuals to violence rather than directly blaming them. His stories reveal that perpetrators of violence-whether men, women, or children-are driven by individual, psychological, cultural, and socio-economic factors. Accordingly, violence in Orhan Kemal’s short stories is presented not merely as a personal act but as a complex, multi-layered phenomenon shaped by broader social structures such as lack of education, gender inequality, patriarchy, and unjust income distribution. In this context, ecological theory, which posits that violence operates on multiple levels and that both the individual and the surrounding socio-cultural environment play decisive roles, provides a useful framework for analysis. This study examines Orhan Kemal’s short stories within the framework of Garbarino’s ecological theory (1977) and analyzes the underlying causes that drive individuals to violence through the multiple layers proposed by the model.