16. yy. Çağatay Şairi Sânî- Efserî’nin Şiirlerinde Ubeydullah Han
Ubayd-Allah Khan “Ubaydi” in Poems of Sani- Afsari A Caghatay Poet From 16th Century
Yazar: Aslan, Üzeyir
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 6, 2015
Anahtar kelimeler: Ubayd-allah Khan, Caghatays, Uzbeks, Sani-Afsari, Kermene, Shiban Khan, Abdal-aziz Khan. ; Ubeydullah Han, Şibanlılar, Özbekler, Çağatay edebiyatı, Sani-Efseri, Nevayi, Kermine.

16. yy. Çağatay edebiyatının Ş í b a n H an ve B abur  Ş a h gibi önemli hükümdar-şairlerinden olup “^Ubeydí,  Kul ^Ubeydí” mahlası ile şiirler yazan, hatta yazdığı hikmetler  sonraki yüzyıllarda A h med-i Yeseví ’ninkilerle  (ö. 1166) karıştırılan ^Ubeydull a h H an , 15. yy.da  Neva y í ’nin çabaları ile gelişmeye başlayan milli dille,  yani Türkçe ile eserler yazılmasına daima destek olmuştur.  Öyle ki sarayında başta ünlü Hi l a l í - i Ç a g a t a y í (ö.  1532) olmak üzere pekçok şair toplanmıştı. Bu şairlerden  biri de S a n í - E f s e r í ’dir. Ubeydullah Han 1489&apos;da  doğdu. Babası Bahadır Mahmud Sultan, Şiban Han&apos;ın  küçük kardeşidir. 1533&apos;te Şibanlıların hanı olduktan sonra  Babur Şah ve Safevilerle savaşarak onların Maveraünnehr’deki  hakimiyetlerine son verdi. Safevileri Horasan&apos;-  dan çıkaramadı ise de Şiiliğin Herat ve Belh&apos;te yayılmasını  engellemiş oldu. Ubeydullah Han zamanında Hanlık eski  gücüne kavuşmuştur. 1539&apos;da Buhara&apos;da 53 yaşında iken  öldü. Musikişinas, hattat ve şairdir. Sani-Efseri ise  Kerminelidir. Şairin hayatı hakkında bilgi bulunmamaktadır.  Çoğu şiirlerinde “Sani” mahlasını kullanır. Nevayi  tarzında şiirler yazdığından “Sani-Nevayi” olarak ünlenmiştir.  Şiban Han, Babur Şah, oğlu Humayun, Ubeydullah  Han ve oğlu Abdulaziz Hanların maiyetinde bulundu.  Efseri, uzun süre Ubeydullah Hana hizmet etmiştir. Türkçe  ve Farsça divanında onun adını sık sık zikreder. Buna  göre Ubeydullah Han, Sânî-Efserî’nin gönül tahtını süsler.  O, gönül ülkesinin padişahıdır. Şairin gönül bağında açan  güldür. Han’ın soyu yüksek, şanı yücedir, devleti de  yücedir. Şair yaşadıkça Han’ın bendesidir. Onun Ubeydullah  Han’ı olduğuna göre geda sayılmaz. Şahı Ubeydullah  Han olan bir kapının mensubudur. Müddeiler yüzünden  arası bozulsa da şair Han’a dua etmekten geri durmaz.

Ubayd-allah Khan is one of Caghatay khans (=kings)  in 16th century and composer, calligrapher also a poet  writing in three languages (Turkish, Arabic, Persian) like  Shiban Khan (d. 1610) and Babur Shah (d. 1533). He is a  famous poet with hikmats which are religious poems in  Ahmad-i Yasavi (d. 1166)’s school, from 16th century  later his hikmats were mixed with Yasavi’s. He supported  poets who were writing poems and books in Persian,  especially Turkish lenguage, like Hilali-i Caghatayi (d.  1532) and Sani-Afsari. Ubayd-allah Khan was born in  1489 and his father is Bahadir Mahmud Sultan who is  brother Shiban Khan’s, so he was related to khan familiy.  He was king of Uzbeks in 1533, after that fought against  to Babur Shah and Safavis and put out them from  Mavaraun-nahr. He died in 1539 in Bukhara while was  fifty-three years old. He was a poet and his pat name is  “Ubaydi, Kul Ubaydi”. One of the poets who were in his  court Sani-Afsari, we don’t have any information about  his first name, life and training, but some tazkiras inform  about his birthplace that is Kermene (in Uzbekistan).  Before he was in with Shiban Khan, Babur Shah, his son  Humayun Padshah. From later Ubayd-allah Khan he  lived more and was in Khan’s son Abdal-aziz Khan’s  court. We don’t know when he died, but guess that he  lived until in middle of 16th century. Sani-Afsari  mentions about Ubayd-allah Khan in some ghazals from  his Turkish and Persian devans. In his opinion Ubaydallah  Khan a ruler in his heart country, a rose in his heart  garden and he is a slave of Khan untill end of his life