Gerçeklikle Edebîlik Arasında “Öyküleşen Anlatılar” Üzerine Bazı Tespitler
Observations on Narrative Forms Between Reality and Literaryness
Yazar: Özcan, Recai
Dergi: Erdem No. 87, 2024
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Anlatı türleri,melez anlatı türleri,hibrit anlatılar,edebîlik problemi,üslup,öğretici metinler,edebî metinler ; Narrative genres,hybrid narrative genres,hybridnarratives,the problem of literariness,style,instructive texts,literarytexts

Edebîlik kavramı genellikle yazılı veya sözlü metinlerin estetik vedilbilimsel özelliklerini ifade etmek için kullanılır. Bir metnin sanatdeğerini, dilin kullanımını, anlatım tarzını, duygu ve düşünceleri ifadeetme biçimini, yapılandırmasını ve derinliğini belirleyen unsurlarıiçeren edebîlik kavramı aynı zamanda edebî eserlerin estetik veduygusal etkisini de ifade eder. Ancak bu kavrama yüklenen anlam,kültürler arasında ve dönemden döneme değişebilir ve farklı yazarlar,eleştirmenler veya okuyucular tarafından farklı yorumlanabilir.Sınırlarının çizilmesindeki değişkenlik ve belirsizlik nedeniyleedebîlik kavramı üzerine tartışmalar devam etmektedir. Anlatı türü,bir metnin nasıl organize edildiğini, anlatıldığı dil ve anlatım tarzını,içerdiği temaları ve anlatım amacını belirlemek için kullanılan birkavramdır. Bir anlatı türünün gerçekliği yansıtması veya gerçekliktenuzaklaşıp edebîlik sınırlarına dahil olmasının yazarın niyeti, üslubugibi farklı unsurlarla ilişkisi vardır. Bu unsurlar üzerine yapılacaktartışmalar edebîlikle gerçeklik arasında kalan, sınırları net olmayananlatı türlerinin varlığını işaret ederken bu belirsizliğin nedenleriüzerine daha kapsamlı çalışmalara yol açabilir.Bu makale edebiyatın sınırlarını ve türlerin tanımlanmasını sorgulayanbir yaklaşım sunuyor. Edebî veya öğretici her anlatının gerçeklikve kurmaca ile ilişkisini incelemekle birlikte, farklı disiplinlerin bukonuya yaklaşımlarının altını çiziyor. Bununla birlikte özellikle, gazetehaberlerinden edebî metinlere kadar çeşitli anlatı türlerini ele alırken,türlerin sınırlarının sabit olmadığına ve zamanla değişebileceklerine,dilin ve üslubun tür belirlemedeki önemine dikkat çekiyor. Edebîeserlerin diğer yazılı metinlerden hangi özellikleriyle ayrılabileceğigibi temel sorulara cevap arayan makalenin temel tezi, edebiyat vegerçeklik arasındaki sınırların belirsiz olduğu ve türlerin bu açıdan değişkenlik gösterebileceği, tür adlandırmalarında bu hususa dikkatedilmesi gerektiği yönündedir. Makalede ayrıca, dilin ve üslubun türbelirlemedeki rolüne odaklanılır. Metinlerin içerdikleri öğelerin veyapıların incelenmesiyle türlerin anlaşılmasının mümkün olabileceği;edebiyatın sadece klasik türlerle sınırlı olmadığı ve modern/postmodernyaklaşımların türlerin belirlenmesinde etkili olduğu, bazı metinlerinsadece belirli bir türün kesin özelliklerini taşımadıkları, çoğu zamanfarklı türlerin öğelerini bir araya getirdikleri, bu özelliklere sahipmetinlerin “melez/hibrit anlatılar” olarak adlandırılabileceği gibiiddialar, örnekler üzerinden açıklanır. Makale, dilin ve üslubun türbelirlemedeki önemi üzerine odaklanırken, metinlerin içerdikleri dilözelliklerinin türlerin belirlenmesinde kritik bir rol oynadığını; ayrıca,her dönemin dil ve ifade anlayışının kendine özgü normlarının olduğuve bu normların zamanla değişebileceği üzerinde durur. Edebiyatincelemelerinde edebî metin türlerinden ayrı, öğretici metinler başlığıaltında değerlendirilen gazete haberleri, röportajlar, edebî eleştiriler,anılar gibi anlatı türlerinin gazete kültürünün yaygınlaşmasıyla birlikteyaşadıkları türsel değişimlerin gerek Batı gerekse Türk edebiyatındakiörneklerine yer verilen makalede teorik olarak ileri sürülen iddialarseçili metinlerle desteklenmeye çalışılır.

The concept of literaryness is generally used to express the aestheticand linguistic characteristics of written or oral texts. The notionencompasses the artistic value of a text, the use of language, thestyle of expression, the way emotions and thoughts are conveyed, thestructure, and depth of expression, also signifying the aesthetic andemotional impact of literary works. However, the meaning attributedto this concept can vary across cultures and time periods, and canbe interpreted differently by different writers, critics, or readers. Dueto the variability and uncertainty in drawing its boundaries, debatesabout the concept of literaryness continue. Narrative genre, on theother hand, is a concept used to determine how a text is organized,the language and style of narration, the themes it contains, and itsnarrative purpose.This article presents an approach that questions the boundaries ofliterature and the definition of genres. While examining the relationshipbetween reality and fiction in every narrative, it emphasizes theapproaches of different disciplines to this issue. However, especiallywhen discussing various narrative genres from newspaper articles toliterary texts, it points out that the boundaries of genres are not fixedand can change over time, highlighting the importance of languageand style in determining genres. The main thesis of the article, whichseeks answers to fundamental questions such as how literary workscan be distinguished from other written texts, is that the boundariesbetween literature and reality are uncertain, and genres can vary inthis regard, requiring attention to this issue in genre naming. Thearticle also focuses on the role of language and style in determininggenres. It argues that it is possible to understand genres by examiningthe elements and structures contained in texts, that literature is notlimited to classical genres, and that modern/postmodern approachesare effective in determining genres, explaining claims such as sometexts not strictly adhering to the specific characteristics of a genre butoften combining elements of different genres, and texts with thesecharacteristics can be called “hybrid narratives”. In literary studies,narrative genres that are evaluated separately from literary textgenres, under the heading of instructional texts, such as newspaper articles, interviews, literary criticisms, memoirs, and the narrativechanges they have undergone with the spread of newspaper culture,both in Western and Turkish literature, are discussed with examplesto support the theoretically advanced claims in the selected texts.