Olay ve Durum Hikâyelerinde Karşıtlığın Görünümü
The Appearance of Opposition in Event And Situation Stories
Yazar: Ayan, Ahsen
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 19 No. 37, 2024
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Event story,situation story,oppositions,opposition conjuctions,types of opposition ; Olay hikâyesi,durum hikâyesi,karşıt anlamlılık,karşıtlık bağlaçları,karşıtlık türleri

Çehov’un modern hikâyeye getirdiği önemli yeniliklerden olan son(uç)suzluk, bireyin iç dünyasına yönelen kalemi dile heyecan ve hareket kazandıran karşıtlık kullanımı açısından etkilemiş gözükmektedir. Anlatı türü ve dil ilişkisini karşıtlıklar üzerinden ortaya koymayı hedefleyen bu çalışmada derlem olarak Sabahattin Ali’nin Değirmen ve Sait Faik Abasıyanık’ın Semaver adlı zamandaş hikâye kitapları kullanılmıştır. Karşıtlık ilişkileri, üç ana kategori -sözcüksel, söz dizimsel ve pragmatik karşıtlık- üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmada söz dizimsel düzeyde tümceleri birbirine karşı çıkma işleviyle bağlayan karşıtlık bağlaçları ve sözcüksel düzeyde karşıtlığı sağlayan ad, eylem, zarf, sıfat türü sözcüklerin kurduğu karşıtlık ilişkileri incelenmiştir. Ayrıca sezdirim düzeyinde gerçekleşen pragmatik karşıtlıklar da taranmıştır. Karşıtlık bildiren dil birimlerinin Maupassant tarzı olay hikâyelerindeki ve Çehov tarzı durum hikâyelerindeki kullanım sıklıkları tespit edilmiş; böylelikle karşıtlığın olay ve durum anlatılarındaki görünümü çizilmeye çalışılmıştır. Tarama, derin ve yüzey yapıda gerçekleştirilmiştir. Karşıtlık ilişkileri; sözcük, sözcük öbeği, cümle ve cümle üstü birimlerde aranmıştır. Araştırma sonuçları, olay hikâyelerinde durum hikâyelerine kıyasla daha fazla karşıtlık bildiren dil birimi kullanıldığını göstermektedir. Durum hikâyelerinde 299 olay hikâyelerinde ise 527 karşıtlık çiftine, yüzde 76,254 daha fazla, rastlanmıştır. Elde edilen sayısal değerlerin rastlantısal olup olmadığının anlaşılması için bulgulara ki-kare testi uygulanmış ve karşıtlık bildiren dil birimlerinin dağılımında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmiştir.

This study explores the use of opposition linguistic units in relation to narrative types, Maupassant-style and Chekhov-style short stories. The corpus consists of Değirmen by Sabahattin Ali and Semaver by Sait Faik Abasıyanık. Contrast is analyzed at three levels: semantic (nouns, verbs, adjectives, adverbs), syntactic (opposition conjunctions), and pragmatic (implied oppositions). The aim is to investigate how contrast functions differently across narrative types and to assess its frequency and distribution. The searching was done in deep and surface structure. Opposition pairs were searched in word, lexical bundle, sentence and supra-sentence units. The results of the research show that more opposition linguistic units are used in event stories than in situation stories: There were 299 contrast pairs in situation stories and 527 pairs in event stories, 76,254% more. A chi-square test confirms that the difference is statistically significant. These findings suggest that contrast plays a more prominent semantic and structural role in event stories, reflecting the dynamic and event-based nature of such stories.