17. Yüzyıl Ankara’sında Kadın Giyim-Kuşamı Tereke Kayıtlarına Göre Sosyo-Kültürel Bir Okuma
Women’s Clothing in 17th-Century Ankara: A Socio-Cultural Analysis Based on Probate Records
Yazar: Şan, Beyhan
Dergi: Dini Araştırmalar No. 70. Ankara Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; 17. Yüzyıl,Osmanlı,Ankara,Kadın Giyim Kuşamı,Tereke ; 17th Century,Ottoman Empire,Women’s clothing,Probate Records (tereke)

17. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu’nun hem idari hem de toplumsal dokusunda belirgin kırılmaların ve kamusal, sosyal, ekonomik ve kültürel alanları kapsayacak biçimde geniş kapsamlı dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olarak dikkat çeker. Bu dönüşüm hattında yer alan şehirlerden biri, Anadolu’nun ortasında merkezi bir konumda yer alan ve çevresiyle etkileşim halinde olan Ankara’dır. Sof üretimiyle imparatorluk coğrafyasında kendine has bir yer edinen şehir, sadece ticari canlılığıyla değil, gündelik hayatın kültürel tezahürleriyle de dönemin nabzını tutmaktadır. Bu çalışmada, Ankara’nın kadın giyim-kuşamına dair izler, dönemin en güvenilir ilk el kaynakları arasında yer alan tereke kayıtlarının rehberliğinde sürülmektedir.Makalemizin konusunu oluşturan kadın giyimi, yalnızca bedeni örten bir pratikten ibaret olmayıp, toplumsal statünün, ekonomik gücün ve kültürel kimliğin görünür hâle geldiği bir alan veya semboller bütünü olarak tanımlanabilir. Kaynakların resmettiği 17. yüzyıl Ankara’sında, bir kadının bir giysi olmanın ötesinde seçtiği kumaşın cinsi, renk tercihi ya da giysisindeki süsleme detayı, moda tercihi gibi ayrıntılar çoğu zaman onun sosyal konumuna ve yaşam alanındaki statüsüne dair dikkate değer ipuçları barındırır. Çalışmada, bu görünür semboller üzerinden Ankara kadınlarının giyim tarzları çözümlenerek, bunların kumaş türleri, renk çeşitliliği, süsleme biçimleri ile dönemin kültürel arka planının değerlendirilmesi hedeflenmiştir.Tereke defterlerinde karşılaşılan gündelik eşya listeleri, bugün için sade görünen bir feracenin, bir başlığın veya bir kuşağın dönemin estetik dünyasında nasıl anlamlandırıldığını düşünmeye imkân tanımaktadır. Böylece, sıradan Osmanlı kadınlarının giyim-kuşamına ait parçalar bir araya getirilerek 17. yüzyıl Ankara kadınlarının silik ama sahici bir portresi çizilmeye çalışılmıştır. Bu yönüyle çalışma, hem Osmanlı giyim kültürünün maddi unsurlarını görünür kılmakta hem de dönemin Ankara’sına dair sosyal ve kültürel dokuyu daha yakından kavratmaktadır.Tereke kayıtları, Osmanlı sosyal ve iktisadi tarihi araştırmaları için hemen her zaman olduğu gibi burada da temel dayanak noktasını oluşturmaktadır. Kadınların giyimine dair bilgilerin büyük ölçüde bu defterlerden temin ediliyor oluşu, söz konusu kaynakların araştırma potansiyelini bir kez daha ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, dönemin giyim unsurlarının daha geniş bir perspektiften kavranabilmesi amacıyla araştırma eserlerinden yararlanılmıştır. Böylelikle çalışma hem arşiv malzemesiyle hem de çağdaş araştırmalarla desteklenen bütüncül bir yaklaşımı benimsemektedir.

The 17th century was marked by significant transformations in both the administrative structure and social fabric of the Ottoman Empire. Ankara, as one of the cities reflecting these changes, held a distinctive position within the empire through its production of sof fabrics. The city not only thrived commercially but also provides valuable insights into the cultural expressions of everyday life during this period. This study examines traces of women’s clothing and attire in 17th-century Ankara, primarily guided by probate records (tereke), which remain among the most reliable primary sources of the era.Women’s clothing was more than a practical means of covering the body; it served as a visible marker of social status, economic power, and cultural identity. In 17th-century Ankara, a woman’s choice of fabric, color, or decorative detail often reflected her social standing and her position within her neighborhood. This study analyzes these visible symbols of social identity, focusing on fabric types, color variations, decorative patterns, and their cultural context.Everyday items listed in probate registers allow modern researchers to understand how seemingly ordinary garments—such as feraces, headpieces, or belts—were perceived in the aesthetic and cultural frameworks of the time. By examining these objects, the study reconstructs a subtle but realistic portrait of Ottoman women in Ankara. It highlights not only the material aspects of clothing culture but also the social and cultural dynamics of the city during the 17th century.While probate records constitute the primary source for this research, secondary sources, including scholarly works and museum inventories, were also utilized to provide a more comprehensive perspective. Thus, the study adopts an integrative approach, combining archival documentation with contemporary research to shed light on the clothing culture of 17th-century Ankara women.