SİVAS ATASÖZLERİNDE KADININ TOPLUMSAL KONUMU
Women's Social Position In Sivas Proverbs
Yazar: Başaran, Uğur
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 50 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Anthropology of Gender and Sexuality ; Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik Antropolojisi ; Sivas,Atasözleri,Toplumsal Cinsiyet,Kadın ; Sivas,Proverbs,Gender,Women

Atasözleri, bir toplumun tarihsel, kültürel ve toplumsal değerlerini yansıtan ve kuşaktan kuşağa aktaran özlü sözlerdir. Türk kültüründe atasözleri, toplumsal normları, ahlakȋ değerleri ve cinsiyet algılarını şekillendiren önemli bir sözlü gelenek unsuru olarak öne çıkmaktadır. Ait olduğu toplumun bir bakıma genetik özelliklerini derinlemesine algılamamızı sağlayan atasözleri, barındırdığı zengin kültürel malzeme ve patriarkal arka plan ile kadınların toplumsal rollerine ve cinsiyet dinamiklerine dair sosyal bilimcilere büyük avantajlar sağlamaktadır. Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumsal rollerini, beklentilerini ve güç ilişkilerini şekillendiren temel bir kavramdır. Çalışmada üzerinde durulan, kadına dair bilgiler içeren Sivas atasözleri, kadınları anne, gelin, eş ve kaynana gibi rollerle tanımlarken aynı zamanda toplumsal cinsiyet hiyerarşisini ve stereotipleri pekiştiren söylemleri de içermektedir. Kadınla ilgili Sivas atasözleri, onların ev içi sorumluluklarla sınırlandırıldığı, bireysel özerkliklerinin sıkça göz ardı edildiği ve erkek egemen bir toplumun değerleriyle yoğrulduğu kültürel bir bağlamın yansıma alanıdır. Bu atasözleri aynı zamanda kadınlar arası ilişkilerdeki dinamikleri, evlilik süreçlerini ve kız çocuklarının toplumsal kontrol mekanizmalarına tabi tutuluş biçimlerini ortaya koymaktadır. Müjgȃn Üçer tarafından derlenen atasözleri içinden, kadınla ilgili 273 atasözü, betimsel analiz yöntemi esas alınarak “Kadınların Toplumsal Rolleri: Ev İçi Sınırlandırma ve Fedakȃrlık”, “Kadınlara Yönelik Stereotipler: Çelişkili Temsiller”, “Evlilik ve Gelin-Kaynana Dinamikleri: Kadınlar Arası Hiyerarşi”, Kız Çocukları ve Evlilik: Toplumsal Kontrol ve Namus”, “Kültürel Bağlam: Ataerkil Toplum ve Sivas” ve “Modern Perspektif: Cinsiyet Eşitliğiyle Çelişkiler” olmak üzere toplamda 6 alt başlıkta incelenmiştir. Böylece, atasözlerinin yalnızca bir sözlü edebiyat unsuru olmadığı, aynı zamanda toplumsal cinsiyet barikatlarını güçlendirip yapılandıran güçlü bir kültürel araç olduğu da ortaya konmuştur.

Proverbs are concise sayings that reflect the historical, cultural and social values of a society and are passed down from generation to generation. In Turkish culture, proverbs stand out as an important element of oral tradition that shapes social norms, moral values an gender perceptions. Proverbs, which enable us to deeply perceive the genetic characteristics of the society to which they belong, provide great advantages to social scientists regarding the social roles of women and gender dynamics with the rich cultural material they contain and the patriarchal background. Gender is a fundamental concept that shapes individual’s social roles, expectations and power relations. Sivas proverbs which contain information about women and are emphasized in the study, define women with roles such as mother, bride, wife and mother-in-law while at the same time containing discourses that reinforce gender hierarchy and stereotypes. Sivas proverbs about women are a reflection of a cultural context in which they are limited to domestic responsibilities, their inividual autonomy is often ignored and they are shaped by the values of a male-dominated society. These proverbs also reveal the dynamics of relationships between women, marriage processes and the ways in which girls are subjected to social control mechanisms. Among the proverbs compiled by Müjgȃn Üçer, 273 proverbs related to women were examined under 6 subheadings, based on the descriptive analysis method namely “Social Roles of Women: Domestic Restrictions and Sacrifice”, “Stereotypes Towards Women: Contradictory Representations”, “Marriage and Daughter-in-Law – Mother-in-Law Dynamics:Hierarchy Among Women”, “Girls and Marriage: Social Control and Virginity”, “Cultural Context: Patriarchal Society and Sivas” and “Modern Perspective: Contradictions with Gender Equality”. Thus, it has been demonstrated that proverbs are not only an element of oral literature, but also a powerful cultural tool that reinforces and structures gender barries.