Ḥasan b. Ömer es-Sunkūrî ve İslâm Mezheplerine Bakışı
Ḥasan b. ‘Umar al-Sunqūrī and His Approach to Islamic Sects
Yazar: Küllü, Cebrail
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Sunqūrī,Zubdat al-‘aqāid,maqālāt,classification. ; İslâm mezhepleri tarihi,Sunkūrî,Zübdetü’l-‘aḳāid,makâlât,tasnif

Bu çalışmada XIX. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Ḥasan b. Ömer es-Sunkūrî’nin, Zübdetü’l-‘aḳāid nuḫbetü’l-fevâ’id adlı eseri bağlamında İslâm mezheplerine bakışı konusu ele alınmıştır. İslâm düşünce tarihinde itikadî ve siyasî gayelerle vücut bulan mezhepler farklı geleneklere mensup âlimler tarafından tavsif ve tasnif edilmişlerdir. Söz konusu mezheplerin tasnifi hususunda yetmiş üç fırka hadisi belirleyici bir etkiye sahip olmuştur. Farklı varyantları olan bu rivayeti esas alarak itikadî ve siyasî İslâm mezheplerine dair eser telif edenlerden biri de Ḥasan b. Ömer es-Sunkūrî’dir. Hanefî-Mâtürîdî bir kimliğe sahip olan Sunkūrî’nin, Eş‘arî makâlât geleneğinin tasnif sistemini esas alarak telif ettiği Zübdetü’l-‘aḳāid nuḫbetü’l-fevâ’id adlı eseri bağlamında İslâm mezheplerine yaklaşımının arka planını yansıtma ve eserin özgünlüğünü ortaya koyma amacına matuf olan bu çalışmada Sunkūrî’nin; hayatı, ilmî şahsiyeti, eserleri vb. konular ele alınmış, İslâm mezheplerine yaklaşımı ve mezhepleri tasnifi üzerinde durulmuştur. Hanefî-Mâtürîdî bir âlimin, eserinde Eş‘arî geleneğe ait tasnif sistemini benimsemesi ve fırka tasnifini bu geleneğe göre sistematize etmesi çalışmanın önemini ortaya koymakta olup onun, “Âmidî tasnifi” adıyla şöhret bulan ve Adudüddîn el-Îcî (ö.756/1355) ve Seyyid Şerîf el-Cürcânî (ö. 816/1413) ile Osmanlı medreselerinde yaygınlık kazanan tasnif sistemi bağlamında fırkaları ele aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu çalışmada tasvir edici/betimleyici anlatım esas alınmıştır.

This study addresses the perspective of Ḥasan b. ‘Umar al-Sunqūrī, a 19th-century Ottoman scholars, on Islamic sects as presented in his work Zubdat al-‘aqāid nuḫbat al-fawâ’id. In the history of Islamic thought, sects that emerged with theological and political objectives were classified and described by scholars from different traditions. The ḥadīth of the seventy-three sects has played a significant role in the classification of these sects. One of the scholars who wrote about theological and political Islamic sects based on this narrative with its various versions, was Ḥasan b. ‘Umar al-Sunqūrī. Sunqūrī, aligned with the Ḥanafī-Māturīdī school, wrote Zubdat al-‘aqāid nuḫbat al-fawâ’id by following the classification system of the As̲h̲‘arite maqālāt tradition. In this study, which aims to reflect the background of Sunqūrī’s approach to Islamic sects and to highlight the originality of his work. It explores his life, scholarly contributions, and writings, with a particular emphasis on his method of classifying sects. The significance of the study lies in the fact that a Ḥanafī-Māturīdī scholar adopts the classification system of the As̲h̲‘arite tradition in his work and systematizes the classification of sects according to this tradition. It has been concluded that he examined the sects within the framework of the classification system known as the “Āmidī classification” which gained popularity in Ottoman madrasahs through scholars such as ʿAḍud al-Dīn al-Ījī (d. 756/1355) and Sayyid Sharīf al-Jurjānī (d. 816/1413). Descriptive narration is the primary method used in this study.