BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER
THE ARTISTIC TRANSFORMATION OF SCIENTIFIC DATA: AI-ASSISTED SCIENTIFIC VISUALIZATIONS
Yazar: Çam Sönmez, Semra; Ergen, Elif
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 34 No. Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, 2025
Anahtar kelimeler: Fine Arts ; Güzel Sanatlar ; Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; Bilimsel Görselleştirme,Yapay Zekâ,Bilim İletişimi,Grafik Tasarımı,Sanat ; Scientific Visualization,Artificial Intelligence,Science Communication,Graphic Design,Art

Bilimsel verilerin doğru bir şekilde anlaşılması, yorumlanması ve daha geniş kitlelere etkili biçimde aktarılması açısından görselleştirme son derece önemli bir araçtır. Özellikle çok boyutlu, büyük ölçekli ve soyut veri kümeleriyle çalışılan günümüz bilimsel araştırmalarında, geleneksel yöntemler artan veri miktarı ve karmaşık yapılar karşısında yetersiz kalmaktadır. Yapay zekâ; veri işleme, simülasyon, eksik veri tamamlama gibi özellikleriyle karmaşık kavramları görsel olarak doğru ve anlaşılır hale getirirken, estetik bir boyut ekleyerek bilim iletişimini sanatsal bir anlatıma dönüştürmektedir. Çalışma, bu yeni yaklaşımların bilimsel keşif süreçlerine olan katkılarını görünür kılmayı ve gelecekte daha derin bir bilimsel anlayış geliştirilmesine zemin hazırlamayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda bilimsel verilerin görsel sunumunda yapay zekâ destekli üretim araçlarının sunduğu estetik ve anlatısal olanaklar irdelenmiştir. Betimsel analiz ve karşılaştırmalı içerik çözümlemesi yöntemleri kullanılarak, farklı yapay zekâ araçlarıyla üretilen bilimsel görseller; estetik değer, görsel algı, bilimsel doğruluk ve anlatı gücü açısından değerlendirilmiştir. Görsellerin üretiminde kullanılan istemler sabit tutulmuş; her araçtan elde edilen çıktılar, referans görseller ile bağlamsal analiz çerçevesinde karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekâ destekli üretimlerin yalnızca teknik açıdan değil, aynı zamanda kavramsal ve estetik düzeyde de anlam üretme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda çalışma hem bilimsel iletişim hem de yaratıcı görselleştirme süreçleri açısından disiplinlerarası bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Visualization is a crucial tool for accurately understanding, interpreting, and effectively communicating scientific data to wider audiences. In contemporary research, which often involves multidimensional, large-scale, and abstract datasets, traditional methods struggle with increasing data volumes and complexity. Artificial intelligence, with its capabilities in data processing, simulation, and missing data imputation, can transform complex concepts into clear, accurate visual representations while adding an aesthetic dimension that turns scientific communication into an artistic narrative. This study explores how these new approaches contribute to scientific discovery and foster deeper understanding. Using descriptive and comparative content analysis, visuals generated with different AI tools were evaluated for aesthetic value, visual perception, scientific accuracy, and narrative strength. Prompts were kept constant, and outputs from each tool were compared using reference images within a contextual analysis framework. Findings show that AI-assisted productions can generate meaning not only technically but also conceptually and aesthetically. This study aims to make an interdisciplinary contribution to both science communication and creative visualization practices.