KLÂSİK TÜRK MÜZİĞİNDE GEÇMİŞTEN BUGÜNE PROFESYONEL MÜZİSYEN PROTOTİPİ: UYGULANMA ALANLARI VE KAZANÇ ÖRÜNTÜLERİ
THE PROTOTYPE OF THE PROFESSIONAL MUSICIAN IN CLASSICAL TURKISH MUSIC FROM PAST TO PRESENT: FIELDS OF PRACTICE AND INCOME PATTERNS
Yazar: Birer, Murat
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi No. 51, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Music ; Müzik Sosyolojisi ; Professional musician,amateur musician,music-hall performance,music venues,music technologies ; Profesyonel müzisyen,amatör müzisyen,gazino icracılığı,müzik mekânları,müzik teknolojileri

Profesyonellik; bilim, sanat ve felsefe dünyasında farklı içerik ve bağlamları dolayısıyla bugün bütüncül bir anlayışla tanımlanması güç olan kavramlardan biri olarak değerlendirilse de klâsik Türk müziği özelinde çoğunlukla maddi kazanca ve meslekleşmeye endeksli bir çerçeve içinde yorumlanmaktadır. Çalgılı kıraathane ve gazinoların varlık göstermeye başladığı 19. yüzyılın ikinci yarısı içinde, müzisyenliğin de meslekî düzeyde geçerlilik kazanmaya başlaması, Osmanlı müzik dünyasında bir profesyonel müzisyen tipolojisini gündeme getirmiştir. Gazino ve kıraathane müzisyenliğinden başta olmak üzere zaman içinde; taş plâk sanatçılığından radyo icracılığına, sinema ve dublaj sanatçılığından talk show programcılığına ve nihayet internet çağı uygulamalarına uzanan bu “profesyonel” müzisyenlik anlayışının giderek çok daha geniş bir alana yayıldığı dikkati çekmektedir. Dolayısıyla Türk müziğinde hem yeni arz-talep dengeleri, hem de estetik açıdan yeni standartların geliştirildiğine işaret eden bu alternatif ve çok yönlü “sanat düzeni”nin profesyonelliğe alan açan kazanç örüntüleri ekseninde araştırılması, icracılığa farklı bir çerçeveden bakma olanağı sağlayacak veriler içermektedir. Söz konusu süreçlerin tarihsel bir panoramasını çizerek elde edilen verilerin gelişim seyirlerini inceleme ve karşılaştırma amacı güden bu çalışma, aynı zamanda Osmanlı asırlarından günümüze kadar müzikte üstatlıktan profesyonelliğe evrilen süreci “müzisyenlik mesleği” özelinde mercek altına almayı hedeflemektedir. Çalışmanın şekillendirilmesinde nitel araştırma yöntemi, belgesel tarama modeli ve doküman analizinden faydalanılmıştır.

Professionalism, although a concept challenging to define comprehensively due to its diverse content and contexts in the realms of science, art, and philosophy, is predominantly interpreted within a framework oriented toward material gain and vocationalization in the specific context of classical Turkish music. In the second half of the 19th century, with the emergence of traditional coffeehouses with music and gazinos, musicianship began to gain recognition as a professional occupation, giving rise to a typology of professional musicians within the Ottoman musical sphere. Over time, this notion of “professional” musicianship, initially centered on casino and coffeehouse performance, expanded across an increasingly broad spectrum—from phonograph artists to radio performers, from cinema and dubbing artists to talk show hosts, and ultimately to digital-age applications. This expansion reflects the gradual widening of the professional musician’s domain. Examining this alternative and multifaceted “artistic order” in Turkish music through the lens of income patterns that facilitate professionalism offers insights for understanding performance from a novel perspective. By constructing a historical panorama of these processes and analyzing the developmental trajectories of the collected data, this study aims to investigate the evolution from mastery to professionalism in music, from the Ottoman period to the present, with a particular focus on the “profession of musicianship.” The study employs qualitative research methods, incorporating a documentary scanning model and document analysis.