Eski Türkçeden Irak (Türkmeneli) Türkçesi Ağızlarına Uzanan Söz Varlığı: Altunköprü ‎Örneği
Vocabulary Extending from Old Turkic to the ‎Dialects ‎of Iraqi (Turkmeneli) Turkish: The Case of ‎Altunköprü
Yazar: Kahya, Mehmet
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: South-West (Oghuz) Turkic Dialects and Literatures ; Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Arkaizm,Söz varlığı,Eski Türkçe,‎Altunköprü Merkez Ağzı,Türkmeneli Türkçesi ; Archaism,Vocabulary,Old Turkic,‎Altunköprü Central Dialect,Turkmeneli Turkish

ÖzDil, bir topluluğun tarihini, kültürel birikimini ve toplumsal hafızasını yansıtan ‎önemli bir yapıdır. Toplumun deneyimleri, değerleri ve dünya görüşü dil aracılığıyla ‎biçimlenir ve kuşaktan kuşağa aktarılır. Bu aktarımda en temel unsur ise, dilin ‎taşıyıcısı olan söz varlığıdır. Söz varlığı, yalnızca iletişim amacıyla kullanılan bir ‎ögeler bütünü değil, aynı zamanda toplumun tarihsel hafızasını yansıtan bir yapıdır. ‎Her bir kelime, ait olduğu topluluğun geçmişine dair izler taşır ve bu izler, dilin ‎belleği olan söz varlığı aracılığıyla çözümlenebilir.‎Türk toplulukları tarih boyunca geniş bir coğrafyada hareketlilik göstermiş; bu ‎hareketlilik, Türk dilinin farklı coğrafyalarda çeşitlenmesine ve yerel lehçelerin ‎ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu çeşitlilik, dilin tarihsel gelişimini anlamak ‎açısından önemli veriler sunar. Bu süreci izleyebilmek için özellikle Eski Türkçe ‎dönemine ait kaynaklara ve bu dönemde kullanılan dil özelliklerine başvurmak ‎gereklidir.‎Bu bağlamda, mevcut çalışmada detaylıca incelenen Altunköprü ağzı, belirgin ‎ölçüde tarihsel nitelikler taşıyan seçkin bir ağız örneği olarak öne çıkmaktadır. Söz ‎konusu ağızda tespit edilen bazı sözcükler hem ses bilimsel yapıları hem de ‎anlamsal derinlikleri açısından Eski Türkçedeki özgün biçimleriyle kayda değer ‎benzerlikler sergilemektedir. Bu durum, Altunköprü ağzını, karşılaştırmalı tarihî dil ‎araştırmaları ve etimolojik incelemeler açısından son derece dikkate değer ve eşsiz ‎bir örnek konumuna getirmektedir.‎Altunköprü ağzında gözlemlenen bu zengin veriler, yalnızca dilin tarihsel bir ‎çözümleme aracı olarak değil, aynı zamanda çağdaş Türkçenin güncel yapısal ‎özelliklerinin izlerini sürmek açısından da büyük bir önem taşımaktadır. Nitekim, bir ‎dilin bugünkü karmaşık yapısını ve işleyişini tam anlamıyla kavramak, onun uzun ‎tarihsel süreç içinde geçirdiği evreleri ve dönüşümleri derinlemesine anlamakla ‎doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle, Altunköprü ağzına yönelik yapılacak titiz ve ayrıntılı ‎çözümlemeler hem Türkçenin tarihsel gelişimini somut belgelerle ortaya koymak ‎hem de çağdaş dil kullanımındaki bazı yapısal ögelerin kökenini aydınlatarak dil ‎bilim alanına değerli ve özgün katkılar sunacaktır.‎

Language is a crucial structure that reflects a community's history, cultural ‎accumulation, and social memory. A society's experiences, values, and worldview ‎are shaped through language and passed down from generation to generation. The ‎most fundamental element in this transmission is vocabulary, the carrier of ‎language. Vocabulary isn't just a collection of elements used for communication; it's ‎also a structure that mirrors a society's historical memory. Each word carries traces ‎of the community's past, and these traces can be analyzed through vocabulary, the ‎very memory of language.‎Throughout history, Turkish communities have shown great mobility across vast ‎geographies. This movement has led to the diversification of the Turkish language ‎in different regions and the emergence of local dialects. This diversity offers ‎significant data for understanding the historical development of the language. To ‎trace this process, it's essential to consult sources from the Old Turkish period and ‎the linguistic features used during that time.‎In this context, the Altunköprü dialect, thoroughly examined in this study, stands ‎out as a distinctive dialect example carrying notable historical characteristics. Some ‎words identified in this dialect show considerable similarities in both their ‎phonological structure and semantic depth with their original forms in Old Turkish. ‎This makes the Altunköprü dialect a highly noteworthy and unique example for ‎comparative historical linguistics research and etymological investigations.‎The rich data observed in the Altunköprü dialect isn't just a tool for historical ‎analysis; it also holds great importance for tracing the current structural features of ‎contemporary Turkish. Indeed, fully grasping a language's complex structure and ‎function today is directly related to understanding the stages and transformations it ‎has undergone throughout its long historical process. Therefore, meticulous and ‎detailed analyses of the Altunköprü dialect will offer valuable and original ‎contributions to the field of linguistics, both by documenting the historical ‎development of Turkish and by shedding light on the origins of certain structural ‎elements in modern language use.‎