Kuruluştan Günümüze Türk Hava Yolları’nın Dönüşümüne Yönelik Bir İnceleme
A Review of Turkish Airlines Transformation from Foundation to Present
Yazar: Şekerli, Eyüp Bayram
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Business Administration ; İşletme ; Business History,Business Strategy,State Entrepreneurship,Business Models,Internationalization ; İşletme Stratejisi,, İşletme Tarihi,Devlet Girişimciliği,İş modelleri,Uluslararasılaşma

Cumhuriyet döneminin ilk devlet girişimlerinden biri olan Türk Hava Yolları, oldukça değişken endüstriyel ve makro-çevresel unsurlara rağmen ayakta kalması nedeniyle incelenmeye değer bir vaka niteliğindedir. 1933 yılından kurulmuş olan işletme yerel ve küresel ölçekte birçok önemli ekonomik, sosyo-politik değişikliğin yaşandığı süreçlerden geçerek günümüze kadar gelmiştir. Bu nedenle çalışma kapsamında Türk Hava Yolları'nın bugüne kadarki gelişimi ve bu gelişmeyi etkileyen faktörler incelenmiştir. Türk Hava Yolları'nın tarihsel gelişiminin mikro bir bakış açısı ile dönemselleştirilmesine çalışılmıştır. Araştırmada veri, işletme tarafından yayınlanan yıllık faaliyet raporlarından, kuruluşun tarihi ile ilgili kitaplardan, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi belgelerinden ve şirket yönetiminde görev almış kişilerin yazdığı anılardan elde edilmiştir. Yapılan incelemelerde Türk Hava Yolları'nın II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar iç hatlarda büyümeye çalışan küçük bir işletme olduğu görülmektedir. II. Dünya Savaşı sonrasında 1950 yılı ile başlayan dönemde liberalleşme ve uluslararasılaşma süreçleri hız kazanmıştır. Türk Hava Yolları, 1960 yılı itibari ile Avrupa hatlarının sayısını artırmaya başlamış, 1966 yılında başlayan gerçekleşen filo modenizasyonu ile hat ve uçuş frekanslarında artış sağlanmıştır. 1970'li yıllarda Türk Hava Yoları küresel petrol krizi ve Kıbrıs Barış Harekatı gibi krizlerle karşı karşıya kalmıştır. 1980’li yıllarda Türkiye'de liberal ekonominin tekrar benimsenmesi ile Türk Hava Yolları’nın uluslararası tanınırlığı olan milli bir marka kimliğini kazanması ve Avrupa dışında da etkinliğinin artırılması ile ilgili çalışmaların yapıldığı görülmektedir. Bu dönemde, Avrupalı havayolları ile kıyaslamalar ile daha sonra bu kıyaslama ilişkisi sonucunda oluşan ittifaklar ve ortaklıklar göze çarpmaktadır. Bu çabalar 1990’lı yıllarda da devam ederken okyanus ötesinde, Ortadoğu ve K. Afrika hatlarında etkinleşmeye çalışıldığı görülmektedir. 2000'li yıllarına gelindiğinde Türk Hava Yolları, iş modelini İstanbul merkezli bir ağı içeren küresel bir ağ taşıyıcısı olarak yapılandırmaya başlamıştır ve ana işlevini destekleyen bağlı şirketleriyle hem yatay hem de dikey olarak büyümüştür.

As one of the first state entrepneurs of the Republican era, Turkish Airlines is a case worth of examining due to its survival inspite of the high degree of industrial variability and other macro-environmental elements. As established in 1933, the company has reached the today by going through the many important economic, socio-political changes on a local and global scale. For this reason, within the scope of the study the development of Turkish Airlines and the factors affecting this development were examined to present date. The historical development of Turkish Airlines has been tried to be periodized with a micro perspective. In this research, the data were obtained from the annual reports published by the company, the books on the history of the company, the Presidential State Archive documents and the memories written by the people who took part in the management of the company. According to the examination, it is seen that Turkish Airlines was a small business that tried to grow in domestic flights until the end of the Second World War. After the Second World War, liberalization and internationalization processes accelerated by the year of 1950. Turkish Airlines started to increase the number of routes in Europe as of 1960, and in the year of 1966 with the transformation to jet technologies increase in number and frequencies of routes was achieved. In the 1970s, Turkish Airlines faced with global oil crisis and the Cyprus Peace Operation. By the adoption of a liberal economy again in the 1980s, the creation of a internationally recognized national brand and increasing European routes came forward. In this period, benchmarkings were carried out with some European airlines to improve various sides of processes, as a result of this relations, alliances and partnerships formed later on. While these efforts continued in the 1990s, it is observed that attempts were made to become more effective on transoceanic, Middle East and North Africa routes. In the early 2000s, Turkish Airlines began structuring its business model as an Istanbul based global network carrier and has grown both horizontally and vertically, with subsidiaries supporting its core function.