COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ (CBS) VE ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ (AHS) KULLANILARAK ANTAKYA (HATAY) ŞEHRİ’NDE KÜTLE HAREKETLERİ DUYARLILIĞININ DEĞERLENDİRMESİ
The Mass Movement Vulnerability Evaluation of Antakya (Hatay) City through Geographic Information Systems (GIS) and Analytic Hierarchy Process (AHP)
Yazar: Özşahin, Emre
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 23 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Mass movements, Geographic Information Systems (GIS), Analytic Hierarchy Process ; Kütle hareketleri, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS), Duyarlılık haritası, Antakya şehri (HATAY)

Çeşitli şekillerde sınıflandırılan kütle hareketlerinin hem Dünya’da, hem de Türkiye’de yaygın olarak görülenleri heyelanlar ve kaya düşmeleridir. Bu tür hareketlerin duyarlılık değerlendirmesi için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bunlar içerisinde en yaygın kullanılanı, CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri)’ye dayalı AHS (Analitik Hiyerarşi Süreci) yöntemini içeren modellerdir. Bu çalışmada CBS ve AHS kullanılarak Antakya şehri örneğinde kütle hareketleri duyarlılık değerlendirmesinin yapılması amaçlanmıştır. Bu çalışma, kilometre kareye 10.423 kişinin düştüğü yoğun nüfuslu şehirsel bir alanın sınırları dâhilinde gerçekleştirildiği için önemlidir. Çalışmada materyal olarak farklı kurumlardan alınan çeşitli türdeki birçok veriden yararlanılmıştır. Çalışmadaki faktör haritalarının üretilmesinde ve görüntü analizlerinde CBS yazılımlarından ArcGIS/ArcMap 10.3 paket programı kullanılmıştır.Çalışma sonucunda Antakya şehrinin kütle hareketleri duyarlılık haritası elde edilmiş ve şehir alanındaki kütle hareketlerine hassas noktalar belirlenmiştir. Bu çalışma, Antakya şehrinde kütle hareketleri oluşma potansiyelinin düşük olduğunu göstermiştir. Şehrin % 41’inin düşük (% 35) ve çok düşük (% 6) kütle hareketleri duyarlılığı altında olduğu tespit edilmiştir. Bu sahalar şehirsel alandaki Asi Nehrinin batı kıyısında eğim değerlerinin azaldığı taraça yüzeylerine tekabül etmektedir. Ancak bu alanlarında sel ve taşkın olmak üzere deprem riski altında olduğu da unutulmamalıdır. Bu nedenle yapılacak planlamaların, ilgili bütün doğal afetlerin etkisi göz önüne alınarak üretilen multirisk haritasına göre yapılması gerekmektedir. CBS’ye dayalı AHS yöntemleri kullanılarak yapılan bu çalışmanın daha öncesinde elde edilen bulgularla tutarlı sonuçlar gösterdiği için benzer alanlarda da uygulanabilir olması bakımından tercih edilebileceği anlaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Kütle hareketleri, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS), Duyarlılık haritası, Antakya şehri (HATAY).

The commonly encountered forms of mass movements, which are classified in various ways, in the world and in Turkey are landslides and rock falls. Various methods have been developed for the vulnerability evaluation of these kinds of movements. Among these methods, the most frequently used ones are the models involving the Analytic Hierarchy Process (AHP) method based on Geographic Information Systems (GIS). This study aimed at evaluating the mass movement vulnerability ofAntakya city via GIS and AHP. The significance of the study was that it was conducted within the borders of a densely-populated urban area where 10.423 people lived per square kilometer. The study made use of many data of various kinds obtained from different institutions. The ArcGIS/ArcMap 10.3 package, GIS software, was used for creating factor maps and making image analyses in the present study. A vulnerability map for the mass movements of Antakya city was obtained, and points vulnerable to mass movements in the urban area were determined. It was concluded that there was a low potential for mass movement formation in Antakya city. It was realized that 41% of the urban area had low (35%) and very low (6%) mass movement vulnerability. Those sites with low and very low vulnerability were observed along terraces, where there was low sloping, in the western side of the Asi River in the urban area. However, it should be noted that these sites are also under the risk of flood, overflow, and earthquake. Thus, necessary plans should be made according to the multi-risk map of the city by taking into consideration all possible natural disasters. Carried out by use of GIS based AHP method, the present study provided results consistent with the previous research findings. Thus, the study may be repeated in similar areas.Keywords: Mass movements, Geographic Information Systems (GIS), Analytic Hierarchy Process (AHP), Vulnerability map, Antakya city (Hatay).