Danıştay ve Conseil d'État’nın Ölüm Sonrası Tıbbi Destekli Üreme Konusundaki Yaklaşımı
The Approach of the Danıştay and the Conseil d’État to Posthumous Medically Assisted Reproduction
Yazar: Sönmez, Yasin
Dergi: Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Medical and Health Law ; Tıbbi ve Sağlık Hukuku ; Administrative Law ; İdare Hukuku ; Ölüm sonrası tıbbi destekli üreme,Danıştay,Conseil d’État,Fransız Sağlık Kodeksi,2238 sayılı Kanun,Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında Yönetmelik,Üreme hakkı,Sağlık hukuku. ; Posthumous medically assisted reproduction,Danıştay,Conseil d’État,French Public Health Code,Law no. 2238,Regulation on assisted reproductive treatment practices and assisted reproductive treatment centers,Right to reproduction,Health law.

Bu çalışma, Türkiye ve Fransa’da ölüm sonrası tıbbi destekli üreme konusundaki yasal düzenlemeleri ve Danıştay ile Conseil d’État’nın yaklaşımlarını incelemektedir. Teknolojik gelişmeler, gamet ve embriyoların dondurulup saklanabilmesi ile yapay döllenme yapılabilmesine olanak tanımış ve çocuk sahibi olamayan çiftler uzun yıllardan bu yana bu imkanlardan yararlanabilmektedir. Ancak eşlerden birinin ölümü sonrasında bu materyallerin kullanımına ilişkin ciddi hukuki ve etik tartışmalar doğmuştur. Türkiye’de yürürlükteki mevzuatın ölüm sonrası üremeye izin vermemesi karşısında, Danıştay embriyo ile üreme hücreleri arasında ayrım yaparak, embriyonun korunması gerektiğini ve yazılı rıza ile belli koşullar altında kullanımına olanak tanınabileceğini belirtmiştir. Fransa’da ise yasa koyucu ölüm sonrası üremeyi yasaklamış, ancak Conseil d’État danışma organı sıfatıyla yasağın kaldırılabileceğini ve açık rıza, süre sınırı öngörülmesi şartıyla ölüm sonrası üremenin uygulanabileceğini ifade etmiştir. Dolayısıyla, her iki yargı organı da yasal düzenleme ihtiyacını vurgulamaktadır. Bu çerçevede, bu çalışma, her iki hukuk sisteminde de ortak sorunları ve farklı yaklaşımları ortaya koyarak, konunun hukuki boyutlarına ışık tutmaktadır.

The study examines the legal regulations concerning posthumous medically assisted reproduction in Türkiye and France, as well as the approaches of the Danıştay and the Conseil d’État. Technological advances have made it possible to freeze and preserve gametes and embryos as well as to perform artificial fertilization, and couples who are unable to have children have been benefiting from these opportunities for many years. However, the use of such materials following the death of one spouse has given rise to serious legal and ethical debates. In Türkiye, while the legislation in force does not allow posthumous reproduction, Danıştay has distinguished between embryos and reproductive cells, stating that embryos must be protected and may be used under certain conditions with written consent. In France, while the legislature has prohibited posthumous procreation, the Conseil d'État, acting in an advisory capacity, stated that this prohibition could be lifted and that posthumous procreation could be practiced, as long as there is clear consent and a specified time limit. Consequently, both judicial bodies emphasize the need for legal regulation. Within this framework, this study sheds light on the legal dimensions of the issue by revealing common challenges and differing approaches in both legal systems.