İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Geçiş Döneminde Milliyetçi Kadın Yazınında Kadın Kurguları: Halide Edib Adıvar ve Müfide Ferit Tek Romanları (1912-1924)
Constructions of Femininity in Nationalist Women’s Literature during the Transition from the Empire to the Republic: Novels by Halide Edib Adıvar and Müfide Ferit Tek (1912–1924)
Yazar: Doğan, Setenay Nil
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 47, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Turkish Nationalism,Constructions of Femininity,Women’s Literature,Halide Edib Adıvar,Müfide Ferit Tek ; Türk Milliyetçiliği,Kadınlık Kurguları,Kadın Yazını,Halide Edib Adıvar,Müfide Ferit Tek

İmparatorluktan ulus-devlete geçiş döneminin iki milliyetçi kadın yazarının, Halide Edib’in Yeni Turan (1912), Ateşten Gömlek (1922) ve Vurun Kahpeye (1923), Müfide Ferit’in Aydemir (1918) ve Pervaneler (1924) romanlarını inceleyen bu makale, milliyetçi kadın yazınındaki kadınlık kurgularını ve bu kurguların değişimini incelemeyi amaçlamaktadır. İncelenen eserlerde milliyetçi kadın yazını, bir yandan kadın karakterleri merkeze alırken bir yandan da kadınlara atfedilen milliyetçi rollerin çeşitliliğini, kadınların milliyetçi projelere katılımının sınırlarını ve bu sınırların aşılabileceği istisnai durumları ortaya koymaktadır. Bu milliyetçi romanlarda kadın karakterler geleneksel ile modern, Doğu ile Batı, özgürlük ve namus arasındaki hassas bir denge üzerinde ve bu dengenin korunması adına diğer kadınlardan ve ailevi bağlardan uzak olarak kurgulanmışlardır. Böylece kadın yazarlar, romanlarında onları milliyetçi hareket içinde kurtarıcılığa, düşünürlüğe, ilham kaynaklığına kadar değişik rollerde anlatabilmiş ve onlara bir özgürlük alanı ve faillik sağlayabilmişlerdir. İncelenen eserler arasında ulus-devlet sonrası yazılan Vurun Kahpeye ve Pervaneler ise bu alanın kapandığına ve ulus-devlet/sömürgecilik/bağımsızlık sonrası milliyetçiliklerin kadınlarla kurdukları ilişkilerin farklılığına dair ipuçları içermektedir.

This study aims to explore the constructions of femininity and their subsequent transformations in the nationalist women’s literature during the transition from the Empire to the Republic by focusing on the novels of two nationalist female authors —Halide Edib’s New Turan (Yeni Turan, 1912), The Shirt of Flame (Ateşten Gömlek, 1922) and Strike the Whore (Vurun Kahpeye, 1923), and Müfide Ferit’s Aydemir (1918) and Propellers (Pervaneler, 1924). Locating women as central figures in the nationalist projects, these novels point at a diversity of roles assigned to women, and the limitations of their participation as well as the extraordinary circumstances required to transcend them. Female characters are situated within delicate balances —between tradition and modernity, East and West, freedom and virtue—and are often depicted as detached from other women and familial ties to preserve these balances. Such constructions allowed the authors to portray female protagonists as saviors, theorists and inspirational sources of the nationalist movement, engendering a literary space of freedom and agency for women. The Republican novels, Strike the Whore (Vurun Kahpeye) and Propellers (Pervaneler), however, hint at the closure of that space, and the employment of a different discourse on women within state-based/post-independence/ post-colonial nationalisms.