“Çağrı” ve “Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi” Filmlerinde Hz. Peygamber’in Temsili ve Arap-Fars Edebi Geleneklerinin İzleri
The Representation of the Prophet Muhammad and Traces of Arabic-Persian Literary Traditions in the Films “The Message” and “Muhammad: The Messenger of Allah
Yazar: Özel, Zeynep
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Television Sociology ; Televizyon Sosyolojisi ; İslam Edebiyatı,İslam Sanatı,Tasvir,Çağrı Filmi,Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi Filmi ; Islamic Literature,Islamic Art,Depiction,The Message,Muhammad: The Messenger of God

Hz. Muhammed, günümüz sinemasındaki temsilinden yüzlerce yıl önce, doğumu, şemâili (nitelikleri), mucizeleri, hayatı, hatta görünümüne dair rivayetlerle İslâm edebiyatı ve sanatına ilham olmuştur. Şairler ve sanatçılar Hz. Muhammed’in görsel temsilinde farklı yöntemler kullanmışlardır. İslâm âlimleri dindeki özel konumları sebebiyle peygamberlerin sûretinin yapılmasını câiz görmemiştir. Arap geleneğinde, Tirmizî’nin Hz. Muhammed’in dış görünüşünü, kıyafetlerini, yemesini içmesini, ahlakını yazılı olarak betimleyen eş-Şemâilü’n-Nebeviyye adlı eseriyle başlayan Hz. Muhammed’in tavsif geleneği, Fars kültürü etkisindeki bölgelerde, zaman zaman Hz. Muhammed’i tasvir eden minyatürlere ilham vermiştir. Arap itikadının yaygın olduğu geleneksel bölgelerde, her varlığın içinde bulunan ilahî lütfa duyulan saygı sebebiyle canlı varlıkların resminin yapılması hoş görülmemiştir. Ancak İranlılar, Arî kavimler ve Moğollar için tasvir etmek oldukça doğaldır. İslâm edebiyatı ve sanatında, Arap şair ve nakkaşların eserlerinde, Hz. Muhammed’in temsili daha tenzih edici, soyut ve mesafeli bir üslûp taşırken, Fars geleneğinde bu temsilin daha teşbih edici, betimleyici ve yer yer cüretkar olduğu görülür. Bu sanatsal farklılığın izlerini günümüz sinema sanatında da sürebilir miyiz? Çalışmamız bu sorunun cevabını aramaktadır. Bunun için modern sinemanın örneklerinden Arap asıllı Mustafa Akkad’ın Çağrı filmi ve Fars asıllı Mecîd Mecîdî’nin “Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi” filminde, edebiyat tarihindekine benzer bir yaklaşım farkının olup olmadığı incelenecek, söz konusu iki geleneğin izleri, modern sinemanın bu iki örneğinde takip edilerek Hz. Peygamber’i ele alış yöntemi karşılaştırılmaya çalışılacaktır.

The Prophet Muhammad inspired Islamic literature and art with accounts of his birth, characteristics, miracles, life, and even appearance centuries before his representation in modern cinema. Poets and artists used different methods in the visual representation of the Prophet Muhammad. Islamic scholars, due to their special position in religion, did not consider it permissible to make images of prophets in the Arab tradition. The tradition of describing the Prophet Muhammad, which began with al-Tirmidhi’s work al-Shama’il al-Nabawiyya, which describes the Prophet Muhammad’s appearance, clothing, eating and drinking habits, and morals in writing, has sometimes inspired miniatures depicting the Prophet Muhammad in regions influenced by Persian culture. In traditional regions where Arab beliefs prevailed, the depiction of living beings was frowned upon due to the respect for the divine grace inherent in all beings. However, for Iranians, Aryan peoples, and Mongols, depiction was quite natural. In Islamic literature and art, the representation of the Prophet Muhammad in the works of Arab poets and painters is more reverential, abstract, and distant, while in the Persian tradition, this representation is more figurative, descriptive, and at times daring. Can we trace the origins of this artistic difference in today’s cinema? Our study seeks to answer this question. To this end, we examine examples from modern cinema, such as the film The Message by Arab-American director Mustafa Akkad and the film Muhammad by Persian director Majid Majidi, to identify an approach similar to that found in literary history.