OSMANLI HUKUKUNDA DEVLETİN YAPISI
OSMANLI HUKUKUNDA DEVLETİN YAPISI
Yazar: Demir, Abdullah
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 3 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Osmanlı Hukuku

Osmanlı Devleti idari sistemini daha önceki İslam devletlerinden tevarüs etmişti. Bu sebepleOsmanlı devlet sistemi İslam devlet geleneğinin bir devamı kabul edilmektedir. İslam devletgeleneği başlangıçta günümüzdeki demokrasilere benzer değerlerle ortaya çıkmıştı. İlk dörthalife döneminde halifeliğin veraset yoluyla babadan oğula geçmesi diye bir şey söz konusudeğildi. İlk halife Hz. Ebu Bekir biat usulü denilen bir tür seçim ile başa geçmişti. Hz. Ömerikinci halife olarak Hz. Ebu Bekir tarafından halife gösterilmişti. Ancak bu usulde dehalifeliğin babadan oğula geçmesi söz konusu değildi. Hz. Osman ve Hz. Ali’nin halifeliği debiat yani seçim usûlü ile olmuştu. Ancak Hz. Muaviye’nin halifeliğinden sonra halifelikbabadan oğula veraset yoluyla geçmeye başladı. İdari sistemdeki bu çok önemli değişiklik odönemde dünyadaki genel duruma uygun idi. Çünkü o zamanda diğer dünya devletlerimonarşi ile yönetilmekteydi ve insanlık henüz İslamiyet’in başlangıçta getirmiş olduğu idariyapıyı devam ettirecek seviyeye ulaşmamıştı. Bu şekilde radikal bir değişiklikle monarşiyegeçilmiş ve daha sonraki İslam devletlerinde de monarşik yönetimler iş başında olmuştu.Osmanlı Devleti ve önceki İslam devletlerinde uygulanan monarşik idarelerin İslamiyet’inkazandırdığı erdemler sebebiyle diktatörlüklere dönüşmeği görülmektedir. Çünkü İslamdevlet geleneğinde devlet başkanının yasama, yürütme ve yargı yetkileri çeşitli usullerlesınırlandırılmıştır. Aşağıda bu sınırlandırmalar üzerinde durulacaktır.İslam devlet geleneğinde kesin olarak belirlenmiş bir yönetim sistemi bulunmamaktadır. Yanimonarşi veya demokrasi gibi bir yönetim sisteminin İslamiyet tarafından devlet sistemi olaraköngörülmesi söz konusu değildir. İslamiyet şura prensibi, adalet ilkesi, kamu yararı gibi genelkuralları ortaya koymuş, insanların bu kurallara uygun olan yönetim biçimleriniuygulayabilmelerine imkan vermiştir. Bu açıdan uygulanan yönetim sistemi İslamiyet’ingenel prensiplerine uygun olmak şartıyla insanlığın kat etmiş olduğu medeniyet seviyesinegöre tespit edilebilir.

Osmanlı Devleti idari sistemini daha önceki İslam devletlerinden tevarüs etmişti. Bu sebepleOsmanlı devlet sistemi İslam devlet geleneğinin bir devamı kabul edilmektedir. İslam devletgeleneği başlangıçta günümüzdeki demokrasilere benzer değerlerle ortaya çıkmıştı. İlk dörthalife döneminde halifeliğin veraset yoluyla babadan oğula geçmesi diye bir şey söz konusudeğildi. İlk halife Hz. Ebu Bekir biat usulü denilen bir tür seçim ile başa geçmişti. Hz. Ömerikinci halife olarak Hz. Ebu Bekir tarafından halife gösterilmişti. Ancak bu usulde dehalifeliğin babadan oğula geçmesi söz konusu değildi. Hz. Osman ve Hz. Ali’nin halifeliği debiat yani seçim usûlü ile olmuştu. Ancak Hz. Muaviye’nin halifeliğinden sonra halifelikbabadan oğula veraset yoluyla geçmeye başladı. İdari sistemdeki bu çok önemli değişiklik odönemde dünyadaki genel duruma uygun idi. Çünkü o zamanda diğer dünya devletlerimonarşi ile yönetilmekteydi ve insanlık henüz İslamiyet’in başlangıçta getirmiş olduğu idariyapıyı devam ettirecek seviyeye ulaşmamıştı. Bu şekilde radikal bir değişiklikle monarşiyegeçilmiş ve daha sonraki İslam devletlerinde de monarşik yönetimler iş başında olmuştu.Osmanlı Devleti ve önceki İslam devletlerinde uygulanan monarşik idarelerin İslamiyet’inkazandırdığı erdemler sebebiyle diktatörlüklere dönüşmeği görülmektedir. Çünkü İslamdevlet geleneğinde devlet başkanının yasama, yürütme ve yargı yetkileri çeşitli usullerlesınırlandırılmıştır. Aşağıda bu sınırlandırmalar üzerinde durulacaktır.İslam devlet geleneğinde kesin olarak belirlenmiş bir yönetim sistemi bulunmamaktadır. Yanimonarşi veya demokrasi gibi bir yönetim sisteminin İslamiyet tarafından devlet sistemi olaraköngörülmesi söz konusu değildir. İslamiyet şura prensibi, adalet ilkesi, kamu yararı gibi genelkuralları ortaya koymuş, insanların bu kurallara uygun olan yönetim biçimleriniuygulayabilmelerine imkan vermiştir. Bu açıdan uygulanan yönetim sistemi İslamiyet’ingenel prensiplerine uygun olmak şartıyla insanlığın kat etmiş olduğu medeniyet seviyesinegöre tespit edilebilir.