VERGİ KANUNLARINDA YENİ BİR HUKUKİ STATÜ : “MÜKELLEF OLMAYANLAR”
A NEW LEGAL STATUS IN TAX LAWS: “NON-TAXPAYERS”
Yazar: Mazlum, Mustafa Sefa
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 34 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Public Law (Other) ; Kamu Hukuku (Diğer) ; Non-taxpayers,Informal economy,Collection,Payment,Substantiation ; Mükellef olmayanlar,Kayıt dışı ekonomi,Tahsilat,Ödeme,Tevsik

Devleti toplumun diğer tüm güç unsurlarından üstün güçlerle donatan egemenlik yetkisinin mali alanda görünümlerinden biri de vergilendirme yetkisinin kullanımıdır. Vergilendirme ilişkisi, devletin alacaklı, mükellefin borçlu sıfatıyla taraf olduğu bir ilişki olsa da, bu ilişkinin sağlıklı sonuçlar vermesi adına, sayılan taraflar arasında olmasa da ödevlendirilmiş diğer kişileri de bünyesine alabilmektedir. Devletin faaliyetlerini sorunsuz şekilde sürdürmesi, bu ilişkinin doğumundan itibaren sağlıklı bilgi sahibi olmasını, kayıt dışı alanları kontrol altına almasını gerekli kılmaktadır. Bu gibi sebeplerle Vergi Usul Kanunu’ndan hareketle Bakanlıkça kapsamı belirlenen “mükellefler”, tahsilat ve ödemelerini banka veya finans kurumları aracılığıyla yapma ve bu kurumlarca düzenlenen belgelerle tevsik etmekle ödevlendirilmiştir. Ancak bu yetki, kayıt dışıyla mücadelede yetersiz kaldığı gerekçesiyle, hukuki güvenlik ve yasallık ilkelerini zedeler şekilde “mükellef olmayanlar” hukuki statüsü yaratılarak genişletilmiştir. Yasayla getirilen bu belirsiz kavramın içeriği tebliğle belirlenmiş, farklı vergi türleri itibariyle mükellef olanlar “mükellef olmayan” statüsüne alınmıştır. Çalışmada açıklanan gerekçelerle kavramın Kanun’dan çıkarılması, yerleşik ilkelere uygun düzenlemeler yapılması gerekmektedir.

One manifestation of sovereign authority in the fiscal domain, which endows the state with powers superior to all other societal power elements, is the exercise of taxation authority. While the taxation relationship constitutes a legal arrangement wherein the state functions as creditor and the taxpayer as debtor, the achievement of sound outcomes from this relationship necessitates the incorporation of other obligated parties beyond these primary stakeholders. The state's requirement to conduct its operations without impediment mandates that it maintain comprehensive information from the inception of this legal relationship and exercise control over informal economic sectors. For such reasons, "taxpayers" whose scope is determined by the Ministry pursuant to the Tax Procedure Law have been obligated to conduct their collections and payments through banking or financial institutions and to document these transactions with instruments issued by such institutions. However, this authority has been expanded through the creation of a legal status for "non-taxpayers," which undermines the principles of legal certainty and legality, justified by the assertion that existing powers proved insufficient in combating the informal economy. The content of this ambiguous concept introduced by legislation has been determined through communiqués, whereby individuals who qualify as taxpayers under different tax categories have been classified under "non-taxpayer" status. Based on the rationale articulated in this study, it is imperative that this concept be removed from the Law and that regulations conforming to established legal principles be implemented.