GÖLGE OYUNU FİLMİNDE GELENEKSEL TÜRK SEYİR SANATLARI’NIN YANSIMALARI
REFLECTIONS OF TRADITIONAL TURKISH PERFORMING ARTS IN THE MOVIE GOLGE OYUNU
Yazar: Dönmez, Ahmet; Becerikli, Rifat
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Turkish Cinema,Traditional Turkish Performing Arts,Yavuz Turgul,Shadow Play,Ortaoyunu ; Türk Sineması,Türk Geleneksel Seyir Sanatları,Yavuz Turgul,Gölge Oyunu,Ortaoyunu

Sanat ve kültür birbiriyle iç içe geçmiş olgulardır. Kültürün yansımasını sanatta, sanatın özelliklerini de kültürde bulmak mümkündür. Ayrıca sanat birbirine yakın ya da uzak birçok topluluğu da etkilemektedir. Bu açıdan Asya kökenli geleneksel bir sanat dalı olan “gölge oyunu”, birçok farklı toplumda görülebilmektedir. Biçimsel benzerlikleri yönünden sinemayla da ilişkilendirilen gölge oyunu, Türk toplumunda “Karagöz Oyunu” olarak bilinmektedir. Ayrıca Karagöz, tasavvuf düşüncesini de içinde barındırması yönünden önemli bir gösteri sanatıdır. Türk kültürünün önemli halk tiyatrosu örneklerinden biri olan Ortaoyunu, Karagöz Oyunuyla benzer biçimsel özellikler içermektedir.Geleneksel Türk Sanatları, çeşitli dönemlerde Türk Sineması’nı da etkilemiştir. Başta Halit Refiğ, Atıf Yılmaz, Metin Erksan, Derviş Zaim, Yavuz Turgul gibi bazı yönetmenler, Türk Sineması’na biçim ve içerik yönünden kaynaklık etmesi bakımından Geleneksel Türk Sanatları’nın önemine vurgu yapmıştır. Bu yönetmenlerden biri olan Yavuz Turgul, Türk Sineması’nın, Batı kaynaklı olmasını eleştirerek, Doğunun kültürünü ve öz değerlerini eserlerinde kullanmaya çalışmıştır. Bu doğrultuda çalışmada, Yavuz Turgul’un Gölge Oyunu (1992) filmi Türk Geleneksel Seyir Sanatları ve tasavvuf açısından incelenmiştir. İncelemede niteliksel film çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda Yavuz Turgul’un Gölge Oyunu filminde Geleneksel Türk Seyir Sanatları’ndan olan Karagöz Oyunu, Ortaoyunu ve tasavvuf düşüncesinden yararlandığı görülmüştür. Yönetmenin Gölge Oyunu filminde, Geleneksel Türk Sanatları temelinde, biçimsel bir üslup denemesiyle Türk Sineması’na katkı yaptığı düşünülmektedir.

Art and culture are closely related affairs. It is possible to see reflections of culture in art as well as characteristics of art in culture. Also art effects many communities that are close to or far from each other. From this point of view, as an Asia rooted traditional form of art, “shadow play” can be observed with similar characteristics in many different communities. In terms of its stylistics, shadow play is attributed to cinema as well, is also known as “Karagöz shadow play” in Turkish community. In addition, Karagöz shadow play is considered as a significant performance art because it includes the ideas of mysticism. Orta Oyunu as an example of a prevailing genre of traditional performing arts in Turkish culture, contain similar characteristics with Karagöz shadow play.Turkish traditional arts have affected Turkish Cinema in several eras. Foremost, some directors like Halit Refiğ, Atıf Yılmaz, Metin Erksan, Derviş Zaim, Yavuz Turgul have emphasised on the significance of traditional Turkish arts as a source for Turkish Cinema in terms of their form and content. One of these directors, Yavuz Turgul, critisized the Western sourced aesthetic form of Turkish Cinema and attempted to use the Eastern philosophy and core values in his works. Accordingly, in the study, Yavuz Turgul’s movie Gölge Oyunu (1992) is examined from the point of traditional performing arts and mysticism. In the analysis, “qualitative film analysis” method has been used. As a result of this study, it has been observed that Yavuz Turgul’s movie Gölge Oyunu made use of Karagöz shadow play, one of the traditional Turkish performing arts, Orta Oyunu and Islamic mysticism. In addition to this, it is being considered that the director has made a great contribution to the Turkish Cinematic arts with an attempt of a style in terms of form and content that is based on Turkish traditional arts.