İslam İlimleriyle Üniversitenin Buluştuğu Kurum: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
The Faculty of Divinity at Ankara University: The Institutional Convergence of Islamic Sciences and University Culture
Yazar: Tosun, Cemal
Dergi: Dini Araştırmalar No. 70. Ankara Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Ankara İlahiyat,İlahiyat Fakültesi,Darülfünun İlahiyat Fakültesi,Ankara Okulu,İslam İlahiyatı ; Ankara Divinity,Faculty of Theology,Darülfünun Faculty of Theology,Ankara School,Islamic Theology

Türk üniversitesinin geçmişi, fikrî olarak 1845’e kadar uzansa da faaliyete geçme denemeleri 1863’te başlar; ancak sürdürülebilir bir kuruluş 1900 yılında Darülfünun-ı Şahane ile gerçekleşir. 1900 yılına gelinceye kadar yapılan üniversite açma denemelerinde bir İslam İlahiyatı Şubesi/Fakültesi yer almamıştır. İslam İlahiyatı üniversite bünyesine ilk defa 1900’de açılan Darülfünunda, Ulum-ı Aliye-i Dinîye şubesi olarak yer bulmuştur. Ancak bu şube 1914 yılında medreseye nakil olunmuştur. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile 1924 yılında, Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından İlahiyat Fakültesi adıyla yeniden üniversitede açılan yükseköğretim kurumu da ancak 1933 yılına kadar yaşatılabilmiştir. On altı yıllık sürecin ardından, 1949 yılında İlahiyat Fakültesi Ankara Üniversitesi bünyesinde tesis edilmiştir. Günümüzde yaşayanlar arasında ilk olan bu Fakülte Türk Yükseköğretiminde, İslam İlahiyatının kurulup gelişmesinin öncüsü ve örneği olmuştur. Akademik yapılanmadan program geliştirmeye, akademisyen yetiştirmeye ve örgün ve yaygın din eğitiminde ve din hizmetleri alanlarında her düzeyde hizmet üreterek bir temel ve gelenek oluşturmaya kadar uzanan bu öncülük ve örneklik, “Ankara İlahiyat” adı ile markalaşmış ve fakülteyi evrensel düzeyde tanınır seviyeye ulaştırmıştır. Ankara’nın ve Ankara Üniversitesinin çok önemli bir değeri olan İlahiyat Fakültesi sadece Türkiye’de değil Türk Cumhuriyetlerinde ve akraba topluluklarında İslam İlahiyatının kurulup gelişmesinde doğrudan veya dolaylı katkılar sunmuştur ve sunmaya devam etmektedir. Bu katkıları Türk dünyasının İslam İlahiyatı alanındaki iş birliğini güçlendirmektedir. Üniversitede İslam İlahiyatı konusunda Ankara İlahiyatta oluşan gelenek, bilimsel-akademik yaklaşım, metodoloji ve üretilen eserlerle ortak bir kültürün oluşmasına katkılar sunmaktadır.

While the ideological foundations of the Turkish university date back to 1845, its first concrete attempts began in 1863, and a sustainable institutional form was achieved only in 1900 with the establishment of the Darülfünun-ı Şahane (Imperial University). In the university initiatives undertaken prior to 1900, no Faculty of Islamic Divinity was included. Islamic Theology was first incorporated into the university structure of the Darülfünun, established in 1900, as the department of Ulum-ı Aliye-i Diniye (Sciences of High Religion). In 1914, however, this department was transferred to the medrese (Islamic college) in 1914. Reopened in 1924 by the Republic of Turkey under the name Faculty of Divinity following the landmark Law on the Unification of Education, the institution survived only until 1933. After an interval of sixteen years, the Faculty of Divinity was established within Ankara University in 1949. As the first of the faculties still in existence today, it assumed a pioneering role and served as a model for the development of Islamic Divinity (Theology) in Turkish higher education. Through its pioneering and exemplary role in academic structuring, program development, the training of scholars, and the provision of services in both formal and non-formal religious education, the faculty established a strong institutional tradition, became identified with “Ankara İlahiyat,” and attained global recognition. As a significant institution for both Ankara and Ankara University, the Faculty of Divinity has contributed—and continues to contribute—to the development of Islamic Divinity in Turkey, as well as in the Turkic Republics and related communities. These contributions strengthen cooperation in Islamic theology across the Turkic world. The tradition, methodological approach, and scholarly output developed at Ankara İlahiyat have also played a significant role in shaping a shared academic culture within the university.