Kılavuztepe (Güneybatı Aksaray) bazaltik andezitlerinin fiziko-mekanik özellikleri ve doğal yapı taşı olarak kullanılabilirliği
Physico-mechanical properties of the Kılavuztepe (Southwestern Aksaray) basaltic andesites and their usability as natural building stones
Yazar: Terzi, Mustafa Haydar; Kalkan, Murat
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, Vol. 16 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Rock Mechanics ; Kaya Mekaniği ; Applied Geology ; Uygulamalı Jeoloji ; Aksaray,Fiziko-mekanik,Jeokimya,Kılavuztepe bazaltik andeziti,Mineraloji ; Aksaray,Physico-mechanic,Geochemistry,Kılavuztepe basaltic andesite,Mineralogy

Bu çalışmada, Hasandağı volkanizmasının bir bölümünü oluşturan ve Aksaray’ın güneybatısında yüzeylenen Kılavuztepe bazaltik andezitlerinin fiziko-mekanik özellikleri incelenmiş ve doğal yapı taşı olarak kullanılabilirlikleri değerlendirilmiştir. Arazi çalışmaları sırasında belirlenen gri ve pembe renkli volkanik kayaçların mineralojik-petrografik, jeokimyasal ve fiziko-mekanik özelliklerini belirlemek amacıyla laboratuvar çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Mineralojik-petrografik incelemeler, gri ve pembe renkli volkanik kayaçların başlıca plajiyoklaz (andezin-labrador) ve piroksen (ojit, hipersten), daha az oranda ise ikincil kuvars ve kalsit ile opak mineral içerdiğini göstermiştir. Bu bulgular ile uyumlu olarak, jeokimyasal analizler kayaçların bazaltik andezit-andezit alanında yer aldığını ortaya koymuştur. Fiziko-mekanik deneyler kapsamında özgül ağırlık, ağırlıkça ve hacimce su emme, görünür gözeneklilik ve boşluk oranı, Schmidt çekici, nokta yükü dayanım indeksi, tek eksenli sıkışma dayanımı, donma-çözülme, donma-çözülme sonrası tek eksenli sıkışma dayanımı, ultrasonik P-dalga hızı ve suda dağılmaya karşı duraylılık testleri uygulanmıştır. Uluslararası kaya mekaniği sınıflamalarına göre her iki bazaltik andezit grubu orta derecede gözeneklilik ve boşluk oranına sahip, Schmidt çekici geri tepme sayısı açısından sert, nokta yükü dayanım indeksi açısından orta derecede dirençli, tek eksenli sıkışma dayanımı açısından ise düşük-orta derecede dayanımlı kayaçlar olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca kayaçlar çok düşük-düşük ultrasonik P-dalga hızı değerleri ile karakteristik ve suda dağılmaya karşı duraylılık açısından çok yüksek duraylı olarak sınıflandırılmıştır. Sonuçlar, çalışma alanındaki gri ve pembe renkli bazaltik andezitlerin fiziko-mekanik özelliklerinin ulusal standartlarda doğal yapı ve kaplama taşı olarak kullanımı için öngörülen sınır değerler ile büyük oranda uyumlu olduğunu göstermektedir.

In this study, the physico-mechanical properties of the Kılavuztepe basaltic andesites, which form part of the Hasandağı volcanism and crop out in the southwestern part of Aksaray, were investigated to evaluate their suitability as natural building stones. Laboratory analyses were carried out to determine their mineralogical-petrographic, geochemical, and physico-mechanical characteristics the gray- and pink-colored volcanic rocks identified during the field studies. Mineralogical and petrographic examinations revealed that both rock types are mainly composed of plagioclase (andesine-labrador) and pyroxene (augite, hypersthene), with minor secondary quartz and calcite, and opaque minerals. Consistent with these findings, geochemical analyses indicate that the rocks plot within the basaltic andesite-andesite field. Physico-mechanical tests included measurements of specific gravity, water absorption by weight and volume, apparent porosity and void ratio, Schmidt hammer, point load strength index, uniaxial compressive strength, freze-thaw, uniaxial compressive strength after freeze-thaw, sonic velocity, and slake durability. According to international rock mechanics classifications, both basaltic andesite groups exhibit moderate porosity and void ratios, they are classified as hard based on Schmidt hammer rebound values, of medium strength based on the point load index, and of low to moderate strength based on uniaxial compressive strength. In addition, they are characterized by very low to low sonic velocities and exhibit very high durability against slaking. The results indicate that the physico-mechanical properties of the gray and pink basaltic andesites in the study area are generally consistent with the limit values specified in national standards for the use of natural building and facing stones.