KAZAN TATAR EDEBİYATINDA AYAZ İSHAKİ VE GAZETECİLİĞİ
KAZAN TATAR EDEBİYATINDA AYAZ İSHAKİ VE GAZETECİLİĞİ
Yazar: Kamalıeva, Alsou; Karataş, Muhammet
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Kazan Tatar Edebiyatı,Ayaz İshakî,19. Yüzyıl,Gazetecilik,Tatar Halkı,Rusya.

Köklü bir geçmişe sahip olan Kazan Tatar edebiyatı, bünyesinde geniş bir kültür zenginliği barındırmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde evrildiği dönemler dikkate alındığında muhtelif dönemlerde gelişim gösteren Kazan Tatar edebiyatı, Tatar halkının var olduğu andan itibaren tarih sahnesine çıkmıştır. Ortaya çıkış tarihi kesin yargılarla belirtilemese de geçmişinin çok eskilere dayandığı aşikârdır. Her toplum ve edebiyatta olduğu gibi Kazan Tatar edebiyatında da Tatar toplumunun sosyal, siyasal, ekonomik ve coğrafî şartları belirleyici özellik olmuştur. Rusya’da 19. yüzyılın özellikle ikinci yarısında cereyan eden hadiseler, halkın hareketlenmesine sebep olmuştur. Bu halk hareketleri Kazan Tatarlarını da etkilemiştir. Bu dönemden sonra ivme kazanan Kazan Tatar edebiyatında, halkın gelişim göstermesi ile edebî türlerin de geliştiği görülmüştür. İdealist aydınların büyük rol oynadığı bu gelişim döneminde önde gelen aydınlardan biri de Ayaz İshakî’dir. Her türde eser veren İshakî’nin, sanat anlayışında daima ön planda tuttuğu hedefi, halkın eğitim oranını arttırmak ve milliyetçi düşüncelerini yayıp Tatarların öz kimliklerine geri dönmelerini sağlamaktı. Her edebi türde olduğu gibi gazetecilik türünde de Ayaz İshakî’nin çalışmaları bulunmaktadır. Kendi döneminin siyasî meselelerine gösterdiği hassasiyeti, mücadeleye dayalı milliyetçi ve gelişime meyilli şahsiyeti, toplumsal olaylara gösterdiği reaksiyonunu en güzel yansıttığı alanlardan birisi de gazeteci kimliği olmuştur. Kazan Tatar edebiyatının en keskin temsilcilerinden Ayaz İshakî’nin yaşadığı dönemde gazetecilik, toplumun bilinçlendirilmesi ve haberdar edilmesi için oldukça önemli bir araçtır. Özellikle Rusya’nın Japonya yenilgisinden sonra yerel basında yayınlara izin vermesi, Ayaz İshakî’yi de harekete geçirmiş ve bu dönemden sonra gazeteciliğinin ilk örnekleri görünmeye başlamıştır.

Köklü bir geçmişe sahip olan Kazan Tatar edebiyatı, bünyesinde geniş bir kültür zenginliği barındırmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde evrildiği dönemler dikkate alındığında muhtelif dönemlerde gelişim gösteren Kazan Tatar edebiyatı, Tatar halkının var olduğu andan itibaren tarih sahnesine çıkmıştır. Ortaya çıkış tarihi kesin yargılarla belirtilemese de geçmişinin çok eskilere dayandığı aşikârdır. Her toplum ve edebiyatta olduğu gibi Kazan Tatar edebiyatında da Tatar toplumunun sosyal, siyasal, ekonomik ve coğrafî şartları belirleyici özellik olmuştur. Rusya’da 19. yüzyılın özellikle ikinci yarısında cereyan eden hadiseler, halkın hareketlenmesine sebep olmuştur. Bu halk hareketleri Kazan Tatarlarını da etkilemiştir. Bu dönemden sonra ivme kazanan Kazan Tatar edebiyatında, halkın gelişim göstermesi ile edebî türlerin de geliştiği görülmüştür. İdealist aydınların büyük rol oynadığı bu gelişim döneminde önde gelen aydınlardan biri de Ayaz İshakî’dir. Her türde eser veren İshakî’nin, sanat anlayışında daima ön planda tuttuğu hedefi, halkın eğitim oranını arttırmak ve milliyetçi düşüncelerini yayıp Tatarların öz kimliklerine geri dönmelerini sağlamaktı. Her edebi türde olduğu gibi gazetecilik türünde de Ayaz İshakî’nin çalışmaları bulunmaktadır. Kendi döneminin siyasî meselelerine gösterdiği hassasiyeti, mücadeleye dayalı milliyetçi ve gelişime meyilli şahsiyeti, toplumsal olaylara gösterdiği reaksiyonunu en güzel yansıttığı alanlardan birisi de gazeteci kimliği olmuştur. Kazan Tatar edebiyatının en keskin temsilcilerinden Ayaz İshakî’nin yaşadığı dönemde gazetecilik, toplumun bilinçlendirilmesi ve haberdar edilmesi için oldukça önemli bir araçtır. Özellikle Rusya’nın Japonya yenilgisinden sonra yerel basında yayınlara izin vermesi, Ayaz İshakî’yi de harekete geçirmiş ve bu dönemden sonra gazeteciliğinin ilk örnekleri görünmeye başlamıştır.