RUSÇA VE TÜRKÇE DEYİMLER ARASINDAKİ İŞLEVSEL EŞ DEĞERLİK
Functional Equivalents in Russian and Turkish Idioms
Yazar: Babatürk, Leyla
Dergi: Gazi Türkiyat No. 37, 2025
Anahtar kelimeler: Comparative Language Studies ; Karşılaştırmalı Dil Çalışmaları ; Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; idiom,Russian,Turkish,semantic equivalence,functional equivalence ; Deyim,Rusça,Türkçe,anlamsal eş değerlik,işlevsel eş değerlik

Rusça ve Türkçe anlatım açısından oldukça güçlü iki dildir. İkisinde de hem anlatımı güçlendirmek hem yeni kavramları karşılamak üzere belirli söz öbekleri oluşturulur. Bu tür söz öbeklerinde sözcükler genellikle temel anlamları dışında kullanıldığı ve dil kullanıcılarının düşünce tarzını yansıttığı için bu sürece “kavramsallaştırma” adı da verilebilir. Dil, kültürün ve manevi mirasın yaşatıldığı bir olgu olduğu için dilin bir halkın ulusal bilişsel sistemi ile ilgili bilgi içeren hazine niteliğinde olduğunu söylemek mümkündür. Deyimler ise söz konusu hazinedeki bir milletin hem kültürel özelliklerini hem de ulusal düşünce tarzı ile kavramsallaştırma sürecini yansıtan dil unsurlarıdır. Bilindiği gibi Rusça ile Türkçe tipolojik açıdan iki farklı dil olmalarının yanı sıra birbirinden oldukça farklı iki kültürü ve iki farklı düşünce sistemini temsil etmektedir. Bu nedenle yapılan araştırmanın temel amacı, akraba olmayan iki dilde kullanılmakta olan ve aralarında herhangi bir yapısal benzerlik gözlemlenemeyen fakat iki dilde aynı anlamı karşılamak üzere kullanılan deyimleri tespit edip anlamsal ve işlevsel açıdan analiz etmektir. Araştırmada dil bilimsel araştırma yöntemlerinden belge taraması, derleme, betimsel analiz, karşılaştırmalı analiz, bağlam analizi ve bileşenler analizinden faydalanılmıştır. Araştırma esnasında Rusça ve Türkçede tamamıyla farklı yapıda olup anlamsal ve işlevsel açıdan eş değer sayılabilecek deyimlerin sayısının azımsanamayacak kadar çok olduğu, birçoğunun evrensel kavramlara ya da fiziki eylemlere gönderme yaptığını ve söz konusu deyimlerin hedef dile işlevsel açıdan eş değeri olan deyim ile tercüme etmek mümkün olduğu tespit edilmiştir.

Russian and Turkish are two powerful languages in terms of expression. In both of them, certain phrases are formed in order to both strengthen the expression and to meet new concepts. This process can also be called ‘conceptualisation’ since words in such phrases are often used outside their basic meaning and reflect the way of thinking of language users. Since language is a phenomenon in which culture and spiritual heritage are kept alive, it is possible to say that language is a treasure trove of information about the national cognitive system of a people. Idioms, on the other hand, are elements of language that reflect both the cultural characteristics of a nation and its national way of thinking and conceptualisation process. As is well known, Russian and Turkish are typologically different languages, as well as representing quite different cultures and systems of thought. For this reason, the primary purpose of this research is to identify and semantically and functionally analyse the idioms that are used in two non-related languages and which are used to convey the same meaning in two languages, although no structural similarity can be observed between them. Document scanning, compilation, descriptive analysis, comparative analysis, contextual analysis, and component analysis were used as linguistic research methods. During the research, it was determined that the number of idioms that have entirely different structures in Russian and Turkish but can be considered semantically and functionally equivalent is considerable, many of them refer to universal concepts or physical actions, and it is possible to translate these idioms into the target language with the idiom that is functionally equivalent.