Özel Hukuk Cezası Kavramı ve Ceza Hukukunun Genel İlkelerinin Özel Hukuk Cezalarına Uygulanabilirliği
The Concept of Private Law Punishment and the Applicability of the General Principles of Criminal Law
Yazar: Önay, Işık; Ok, Orcan
Dergi: Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Criminal Law ; Ceza Hukuku ; Legal Theory, Jurisprudence and Legal Interpretation ; Hukuk Teorisi, İçtihat ve Hukuki Yorum ; Law in Context (Other) ; Hukuk (Diğer) ; özel hukuk cezası,medeni ceza,cezalandırma amacı,ceza hukukunun genel ilkeleri,kanunilik ilkesi,kusur ilkesi,cezaların şahsiliği ilkesi,ne bis in idem ; private law punishment,civil punishment,punitive purpose,general principles of criminal law,principle of legality,principle of fault-based criminal liability,principle of individual criminal liability,ne bis in idem

Bu çalışmada ilk olarak, bir normun özel hukuk cezası içerdiği sonucuna varabilmek için normdaki yaptırımın ne gibi özelliklere sahip olması gerektiği sorgulanmaktadır. Yaptırımın özel hukuk cezası niteliğinde olduğunun kabulü için aranacak ölçütler bu çalışmada şu şekilde tespit edilmiştir: ilgili özel hukuk yaptırımının malvarlığına ilişkin olması, yaptırımın cezalandırma amacı taşıması, cezalandırma amacından daha baskın başka bir amacın mevcut olmaması ve yaptırımın kanun koyucu tarafından taraf iradelerinden bağımsız olarak öngörülmüş olması. Cezalandırma amacından söz edebilmek için tespit edilmesi gereken en önemli özellik hükmün bireylerin davranışlarını yönlendirmek suretiyle onları belli davranışlardan caydırmayı hedeflemesidir. Çalışmanın bir sonraki bölümünde bu ölçütler Türk hukukunda özel hukuk cezası olup olmadığı tartışılabilecek çeşitli hükümlere uygulanmıştır. Bu ölçütler ışığında öğretide özel hukuk cezası olduğu savunulan bazı hükümlerin aslında cezai nitelikte olmadığı sonucuna varılmaktadır. Son olarak özel hukuk cezalarına ceza hukukunun genel prensiplerinin uygulanıp uygulanamayacağı sorusu üzerinde durulmuştur. Bu soruya prensip olarak olumlu yanıt verilmiş ve kanunilik ilkesi, kusur ilkesi, cezaların şahsiliği ilkesi ve ne bis in idem ilkeleri bakımından bu yaklaşımın doğuracağı sonuçlar incelenmiştir.

This paper firstly establishes the criteria for a private law sanction to be classified as a private law punishment. These criteria are as follows: there should be an economic sanction, the sanction should have a punitive purpose, it should not have any other purpose that is more dominant than the punishment and it should be stipulated by the lawmaker independent of the will of the parties. The purpose of punishment requires, most importantly, the sanction to focus on deterrence by channeling behavior of individuals. When these criteria are applied to various norms in Turkish private law that could be controversial in terms of their punitive character, it is concluded that some of the norms that are argued to be private law punishments in the doctrine are in fact not of punitive character. Lastly, the question whether the general principles of criminal law should apply to private law punishments is, in principle, answered affirmatively. Principles of legality, fault-based criminal liability, individual criminal responsibility and ne bis in idem are analyzed more closely with a focus on their legal consequences in terms of private law punishments identified in this article.