TARİHTE KAZAK-BAŞKURT İLİŞKİLERİNİN KAZAK ROMANINA YANSIMASI: KAZAK ROMANINDA BAŞKURTLAR
Отражение казахско-башкирских отношений в казахских романах: Башкиры в казахском романе
Yazar: Kınacı, Cemile
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 1 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Казахи,Башкиры,образ,наука об образах ; Kazak,Başkurt,imaj,imaj bilim

Bir toplumunedebiyatında başka bir topluma dair yansımalara rastlanabilir. Edebiyat bilimdebuna imaj adı verilir. Bunları inceleyen bilim ise imaj bilim olarakadlandırılır. İmajlar toplumlar arasındaki ilişkilerin karakterine göre olumluya da olumsuz olabilir. Bunlar toplumların olumlu düşüncelerinden doğmuşolabilecekleri gibi, güçlü önyargılarından da meydana gelebilirler. Bu sebepleimajlarda gerçeklik aranmaz. Kazaklar ve Başkurtlar da tarihin geçmişdevirlerinde, özellikle de Küçük Cüz Hanı Ebulkayır Han döneminde sıklıklailişki kurmuşlardır. Bu ilişkiler bazen iyi seyrederken bazen de Rusya’nınmüdahalesiyle iki halkın arasına nifak tohumları serpilmiştir. Rus Çarlığıhedeflerine ulaşmak için önce Başkurtları kullanmıştır. Ruslar 17. yüzyılda neredeysebütün Başkurt yerleşimlerinde varlıklarını hissettirmeye başlamıştır. RuslarBaşkurtları hem insan gücü hem de doğal zenginlikleri bakımından sömürmeyebaşlayınca Başkurtlar isyan etmiştir. Başkurt isyanlarının bir bölümü, KazaklarınKüçük Cüz Hanı Ebulkayır’ın hanlığını korumak amacıyla Rus Çarının hâkimiyetinikendi isteğiyle talep ettiği dönemle eş zamanlı yaşanmıştır. Kazak edebiyatınayansıyan Başkurt imajı, bu dönemdeki tarihî süreci yansıtan imajlardanoluşmaktadır. Kazak edebiyatına yansıyan Başkurt imajı olumsuz değildir. RomanlardakiBaşkurtlar, atalar inancına ve gelenek göreneklerine bağlı, avcılıkta mahir,temiz kalpli, konuksever, birlik ve beraberlik içinde yaşayan, boyteşkilatlanması güçlü, içe kapalı ve dışarıdan kendi toplum yapısına yabancıyısokmayan bir Türk halkıdır. Ayrıca Kazak romanlarında Başkurtlar daha çokRusya’ya isyanları ile yer almıştır. Bu bakımdan onların Rusya’nınboyunduruğunu kabul etmeyen, özgürlüklerine düşkün bir Türk halkı olduğunusöylemek de mümkündür.      Başkurtlara dairyansımalara bakıldığında Kazak-Başkurt çatışmalarının Rusya’nın siyasetisonucunda ortaya çıktığı görülmektedir.  Kimizaman Başkurtlar kimi zaman da Kazaklar bu Rus siyasetinin bir parçasıolmuştur. Rus Çarlığı, istediği zaman onları savaştırırken istediğindeçatışmaları durdurmuştur. Dili, dini ve kanı bir olan komşu iki halkı düşmanedip savaştırmıştır. Böylece hem onların Rusya’ya karşı birlikte hareketetmelerinin önüne geçmiş hem de vakti gelince duruma göre müdahale ederekhakemlik ve koruyuculuk yapmıştır. Kazak ve Başkurtlar arasında yaşanançatışmalar bu nedenle sadece Rus Çarlığının işine yaramış, Rus Doğu Siyaseti’ningerçekleşmesi için kapı aralamıştır. Bu makalede Rus Çarlığı ve Kazak Hanlığıdönemini işleyen Kazakça nehir romanlar örneğinde, Başkurt halkına dair izler sürülmüştür.Romanlarda Başkurt halkının ne şekilde yer aldığı, Rus-Başkurt, Rus-Kazak veBaşkurt-Kazak ilişkilerinin Kazak romanlarına nasıl yansıdığı ortayakonulmuştur.

Bir toplumunedebiyatında başka bir topluma dair yansımalara rastlanabilir. Edebiyat bilimdebuna imaj adı verilir. Bunları inceleyen bilim ise imaj bilim olarakadlandırılır. İmajlar toplumlar arasındaki ilişkilerin karakterine göre olumluya da olumsuz olabilir. Bunlar toplumların olumlu düşüncelerinden doğmuşolabilecekleri gibi, güçlü önyargılarından da meydana gelebilirler. Bu sebepleimajlarda gerçeklik aranmaz. Kazaklar ve Başkurtlar da tarihin geçmişdevirlerinde, özellikle de Küçük Cüz Hanı Ebulkayır Han döneminde sıklıklailişki kurmuşlardır. Bu ilişkiler bazen iyi seyrederken bazen de Rusya’nınmüdahalesiyle iki halkın arasına nifak tohumları serpilmiştir. Rus Çarlığıhedeflerine ulaşmak için önce Başkurtları kullanmıştır. Ruslar 17. yüzyılda neredeysebütün Başkurt yerleşimlerinde varlıklarını hissettirmeye başlamıştır. RuslarBaşkurtları hem insan gücü hem de doğal zenginlikleri bakımından sömürmeyebaşlayınca Başkurtlar isyan etmiştir. Başkurt isyanlarının bir bölümü, KazaklarınKüçük Cüz Hanı Ebulkayır’ın hanlığını korumak amacıyla Rus Çarının hâkimiyetinikendi isteğiyle talep ettiği dönemle eş zamanlı yaşanmıştır. Kazak edebiyatınayansıyan Başkurt imajı, bu dönemdeki tarihî süreci yansıtan imajlardanoluşmaktadır. Kazak edebiyatına yansıyan Başkurt imajı olumsuz değildir. RomanlardakiBaşkurtlar, atalar inancına ve gelenek göreneklerine bağlı, avcılıkta mahir,temiz kalpli, konuksever, birlik ve beraberlik içinde yaşayan, boyteşkilatlanması güçlü, içe kapalı ve dışarıdan kendi toplum yapısına yabancıyısokmayan bir Türk halkıdır. Ayrıca Kazak romanlarında Başkurtlar daha çokRusya’ya isyanları ile yer almıştır. Bu bakımdan onların Rusya’nınboyunduruğunu kabul etmeyen, özgürlüklerine düşkün bir Türk halkı olduğunusöylemek de mümkündür.      Başkurtlara dairyansımalara bakıldığında Kazak-Başkurt çatışmalarının Rusya’nın siyasetisonucunda ortaya çıktığı görülmektedir.  Kimizaman Başkurtlar kimi zaman da Kazaklar bu Rus siyasetinin bir parçasıolmuştur. Rus Çarlığı, istediği zaman onları savaştırırken istediğindeçatışmaları durdurmuştur. Dili, dini ve kanı bir olan komşu iki halkı düşmanedip savaştırmıştır. Böylece hem onların Rusya’ya karşı birlikte hareketetmelerinin önüne geçmiş hem de vakti gelince duruma göre müdahale ederekhakemlik ve koruyuculuk yapmıştır. Kazak ve Başkurtlar arasında yaşanançatışmalar bu nedenle sadece Rus Çarlığının işine yaramış, Rus Doğu Siyaseti’ningerçekleşmesi için kapı aralamıştır. Bu makalede Rus Çarlığı ve Kazak Hanlığıdönemini işleyen Kazakça nehir romanlar örneğinde, Başkurt halkına dair izler sürülmüştür.Romanlarda Başkurt halkının ne şekilde yer aldığı, Rus-Başkurt, Rus-Kazak veBaşkurt-Kazak ilişkilerinin Kazak romanlarına nasıl yansıdığı ortayakonulmuştur.