NICOLAAS WITSEN’İN “NOORD EN OOST TARTARYE” İSİMLİ ESERİ  VE ÇERKESYA NOTLARININ DEĞERLENDİRMESİ
“Noord en Oost Tartarye” by Nicolaas Witsen and evaluation of his Circassia Notes
Yazar: Akan, Mertcan
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 38 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Contemporary Russian History ; Çağdaş Rusya Tarihi ; Political History (Other) ; Siyasi Tarih (Diğer) ; Nicolaas Witsen,Noord en Oost Tartarye,Caucasus,Circassia ; Nicolaas Witsen,Noord en Oost Tartarye,Kafkasya,Çerkesya

Noord en Oost Tartarye (Kuzey ve Doğu Tartarya) 17. yüzyıl Hollandasının önemli karakterlerinden biri olan Nicolaas Witsen’in 1692 yılında yayımladığı ve 1705 yılında genişlettiği basılı eserler, seyahatnameler, el yazmaları, kartografik materyaller, raporlar ve sözlü kaynakları referans alarak erken modern dönemin bilimsel yöntemleri ile hazırladığı derleme, koleksiyon (krestomati) tarzında önemli bir eserdir. Diplomatik görev ile kısa süreliğine Rusya’da görev alan Nicolaas Witsen’in ticari ve siyasi kimliği, Kırım, Kafkasya, İdil-Ural, Sibirya, Orta Asya ve Uzak Doğu’ya uzanan konu aldığı coğrafyayı, üzerinde yaşayan halklarıyla beraber tüm detaylarıyla araştırma ve eşsiz bilgiler ile dolu bu eseri hazırlama motivasyonunu beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada Nicolaas Witsen’in Noord en Oost Tartarye isimli eseri içerisinde yer alan Çerkesya başlığı ele alınmıştır. Çerkesya’daki coğrafi isimlendirmelere, etnografik, demografik, kültürel ve sosyal yapıya, dinî inanışlara ve gündelik yaşantıya dair oldukça detaylı bilgiler içeren bu eser, 17. yüzyıl sonu 18. yüzyıl başındaki bu bölgeye ait akademik bilginin tespiti ve Kafkasya insanına dair Batı’daki algının izlenimi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’de yapılan akademik araştırmalar içerisinde sınırlı sayıda konu edinilen Nicolaas Witsen ve söz konusu eserini odağına alan bu çalışmanın Kafkasya coğrafyasını değişik amaçlar ile ziyaret etmiş birçok Hollandalı ve Batılı bilim insanı ve gezginin eserlerinin incelenmesine ilham vereceği ve Kafkasya çalışmalarına katkı sunacağı düşünülmektedir.

Noord en Oost Tartarye is an important work prepared in the style of a compilation, collection (chrestomathy) published in 1692 and expanded in 1705 by Nicolaas Witsen, one of the most important characters of 17th century Holland, using the scientific methods of the early modern period with reference to printed works, travelogues, manuscripts, cartographic materials, reports and oral sources. The commercial and political identity of Nicolaas Witsen, who served in Russia for a short period of time as a diplomat, motivated him to prepare this detailed and unique study on the geography of Crimea, Caucasus, Idel-Ural, Siberia, Central Asia and the Far East, including the peoples living there. This study focuses on the title of Circassia in Nicolaas Witsen’s Noord en Oost Tartarye. Witsen’s work, which introduced very detailed information on the geographical nomenclature, ethnographic, demographic, cultural and social structure, religious beliefs and daily life in Circassia, is of great importance in terms of determining the academic knowledge of this region at the end of the 17th century and the beginning of the 18th century, as well as the perception of the Caucasian people in the West. It’s our belief that this investigation into Nicolaes Witsen, a subject that has received limited attention in academic discourse in Turkey, will catalyze the scrutiny of the contributions made by numerous Dutch and Western scientists and travelers who explored the Caucasus region for varied purposes. Furthermore, we anticipate that this endeavor will make a substantive contribution to the field of Caucasian studies.