Türkçe Kuralsız (Devrik) Cümle Yapısının Graf Çizimler ile Gösterilmesi
Representing the Turkish Inverted Sentences Structure with Graph Drawings
Yazar: Ceylan, İpek; Mete, Filiz
Dergi: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 33 No. 3, 2016
Anahtar kelimeler: sentence structures,Turkish education,unregulated (inverted) sentence,graph ; cümle yapıları,Türkçe öğretimi,kuralsız (devrik) cümle,graf

Türkçede cümle ögelerinin dizilişinegöre üç tür cümle yapısı mevcuttur. Bunlar kurallı cümle, kuralsız (devrik)cümle ve eksiltili (kesik) cümledir. Bu çalışmanın konusu, Türkçede kuralsızcümle yapısının özelliğine göre cümle ögelerinin dizilimini graf ilegöstermektir. Bu amaçla nitel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. “Sen bugünkitabı bana getir.” cümlesi örnek olarak alınmış ve bu örnekten hareketleoluşturulan olası kuralsız cümleler graflar ile gösterilmiştir. Oluşturulancümleler dört grupta toplanmıştır. Bunlar; özne ile biten kuralsız cümleler,nesne ile biten kuralsız cümleler, dolaylı tümleç ile biten kuralsız cümlelerve zarf tümleci ile biten kuralsız cümlelerdir. Oluşturulan cümlelerin graflarıçizildiğinde her grup için kırk dokuz çizim ortaya çıkmıştır. Gruplardan oluşanbu çizimler birleştirildiğinde her grup için bir tane bütünleştirilmiş grafelde edilmiştir. Böylece her grup için birer olmak üzere dört tane bütün olasıcümleleri barındıran graf oluşturulmuştur. Bunlar; özne ile biten kuralsızcümlelerin bütünleşmiş grafı, nesne ile biten kuralsız cümlelerin bütünleşmişgrafı, dolaylı tümleç ile biten kuralsız cümlelerin bütünleşmiş grafı ve zarftümleci ile biten kuralsız cümlelerin bütünleşmiş grafıdır. Oluşturulan devrikcümle graflarının eksiltili cümleleri de barındırdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarakbütün olası devrik cümleler ve eksiltili cümlelerin olduğu graflar eldeedilmiştir. Oluşturulan graflar görsel materyal olduğundan Türkçeninöğretiminde eğitim materyali olarak kullanılabilecektir.

There are threedifferent sentence structures in Turkish syntax according to the arrangement ofelements. These are canonical, inverted and elliptical sentences. The subjectof this study is to show the relationship of the sentence elements with graphaccording to the structure of Turkish. For this purpose, a qualitative studywas conducted. Inverted sentence structure is shown in graphs with therelations between the elements of sentences by using a sample sentence. “Senbugün kitabı bana getir.” is the sample sentence for this study. All thepossible inverted sentences were written. Then, sentences were grouped underfour groups and each group of fourty nine drawings were combined and achievedfour completed graph for each group. There is one integrated graph thatincluding all the possible sentences in subject ending inverted sentence, onefor object ending inverted sentence, one for indirect object ending invertedsentence and the last one for adverbial clauses ending inverted sentence. As aresult, both possible inverted and possible elliptical sentences are in thecreated graphs. All the created graphs can be used as training materials forTurkish language education. Since all of them are visual materials, a Turkishteacher can explain and teach all the possible ways for inverted sentences easilyto the students.