Namık Kemal ve Hürriyet Fikri
Namık Kemal ve Hürriyet Fikri
Yazar: Sarıçoban, Gülay
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 23 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Namık Kemal,Hürriyet,Vatan,Tanzimat,Atatürk

Hürriyet düşüncesi, insanlığınevrimleşmesinde, sosyal bağlılıklar açısından, siyasal bir anlam taşımıştır.Önce bir şeyler yapan, sonra düşünen bir varlık olarak insan, ilk aşamalardaeşitliğini yitirmiş, köleleşmiş, sonra köleliğin bilincine vararak, hürriyetinidüşünmüştür; yüzyıllardan beri de faziletini, mutluluğunu, tek sözleyaşamasını, eşitlik ve hürriyette aramıştır. Hürriyet fikri tek başına, insangerçeğine bağlı hukuki bir kavramdır. Bu kavram, kişinin devlet ve toplumlaolan ilişkilerinde, siyasal hürriyetler olarak, iradesini hür kullanıpkullanmayacağı konusunda da, iradi hürriyetler olarak ortaya çıkmaktadır. İşteinsanın toplumla ve siyasi hürriyetleriyle var olduğu düşüncesinden hareketederek, tarihimizde Tanzimat Dönemi ve bu dönemin fikir yönünü oluşturanlararasında yer alan Namık Kemal’in hürriyet fikrini tetkik ettiğimiz bu çalışmadadaha çok onun siyasi hürriyetler hakkındaki fikirleri üzerinde duruldu. 1840yılında Tekirdağ’da doğan Namık Kemal, sekiz yaşında iken annesini kaybeder veonyedi yaşına kadar dedesi Abdüllatif Paşa’nın yanında kalır. Ancak dedesininmemuriyeti nedeniyle sık sık yer değiştirmek zorunda kalmış ve Sofya’da ikenilk şiirlerini yazmaya başlamıştır. İstanbul’da bulundukları dönemde üç ayBayezid ve yedi sekiz ay kadar da Valide Rüştiyesi’ne devam eder. 1857’deTercüme Odasına (Büro) girerek ilk memuriyet hayatına başlar. Bu dönemde Şinasiile tanışır ve onun yönetimindeki Tasvir-i Efkar gazetesinde yazılar yazmıştır.1865’te Şinasi’nin Avrupa’ya kaçmasından sonra gazetenin yönetimini kendisiüstlenmiş ve yazılarıyla halkı derinden etkilemeyi bilmiştir. Aynı yıl“İttifakı Hamiyyet Cemiyeti ”adıyla kurulan “Yeni Osmanlılar Cemiyeti“ ninkurucuları arasında yer alır.  Bu liberaloluşumla İslami şartların ve ilkelerin kaynaştırılması, Namık Kemal’de, batınınbilim yanıyla, doğunun dini ilkelerini birleştirme şeklinde dizayn edilmiştir.1867’de Paris’e giden Namık Kemal burada yeni Osmanlılar Cemiyeti’ninfikirlerini yaymak üzere çıkarttıkları Muhbir gazetesinde yazılar yazdı.1868’de Londra yayınlanmaya başlayan Hürriyet gazetesinde yazılar yazarakdemokrasi ve hürriyet fikirlerini yaymaya devam etti. 1870’de İstanbul’a dönenNamık Kemal 1872’de İbret gazetesi başyazarlığına getirildi. Namık Kemal dahailk gençlik yıllarından itibaren benliğine yerleşmiş olan hak ve hürriyetduygusu, 1789 Fransız ihtilalinin yaydığı eşitlik, adalet, hürriyet gibifikirlerin sentezini yaparak bir ideal seviyesine ulaşmıştır. Kuşkusuz Namık Kemal,insan hakları ve demokrasiden bahseden ilk kişi değildi ancak dönemininkoşulları içinde hürriyet ve kanuna dayalı bir demokrasi fikrini açıkça ortayakoyması bakımından tek kişi idi. İnsanlar hür olmak için, toplum yasalarıkarşısında daima eşit olmak istemişlerdir. Bu isteğin, tarihimizde ilk defaTanzimat’la biçimlendiğini düşünmek, elbette Osmanlı İmparatorluğunu hiçesaymak olacaktır. Bu nedenle hürriyet fikrinin Osmanlı İmparatorluğu içintaşıdığı anlam da verilmeye çalışıldı. Tanzimat döneminin en önemliisimlerinden birisi olan Namık Kemal, hemen hemen tüm eserlerinde “vatan”,“hürriyet”, “millet” kavramlarını esas almıştır. Ayrıca Namık Kemal’in ilktiyatro eseri olan Vatan Yahut Silistre eseri incelendi ve tiyatro eserleriaracılığıyla millete vermeye çalıştığı, hürriyet hususundaki mesajları ortayakonuldu. Eser, Gedikpaşa Tiyatrosu’nda sahnelenmiştir. Ancak eserinsahnelenmesinden sonra çıkan bazı olaylar ve İbret gazetesinde yayımlanan bazımakaleler nedeniyle Namık Kemal ve arkadaşları sürgüne gönderilmiştir. NamıkKemal’in Vatan Yahut Silistre eseri halk tarafından büyük ilgi ve heyecana yolaçmış ve Namık Kemal Magosa’ya sürgüne gönderilmiştir. Otuz sekiz yıl Mağosa’dasürgün hayatı yaşayan Namık Kemal, burada pek çok eser kaleme almıştır. Bununlabirlikte Namık Kemal ve Atatürk ilişkisine de kısaca değinildi ve Atatürk’ün,Namık Kemal’in fikirlerinden özellikle de hürriyet fikrinden nasıl etkilendiğivurgulandı.

Hürriyet düşüncesi, insanlığınevrimleşmesinde, sosyal bağlılıklar açısından, siyasal bir anlam taşımıştır.Önce bir şeyler yapan, sonra düşünen bir varlık olarak insan, ilk aşamalardaeşitliğini yitirmiş, köleleşmiş, sonra köleliğin bilincine vararak, hürriyetinidüşünmüştür; yüzyıllardan beri de faziletini, mutluluğunu, tek sözleyaşamasını, eşitlik ve hürriyette aramıştır. Hürriyet fikri tek başına, insangerçeğine bağlı hukuki bir kavramdır. Bu kavram, kişinin devlet ve toplumlaolan ilişkilerinde, siyasal hürriyetler olarak, iradesini hür kullanıpkullanmayacağı konusunda da, iradi hürriyetler olarak ortaya çıkmaktadır. İşteinsanın toplumla ve siyasi hürriyetleriyle var olduğu düşüncesinden hareketederek, tarihimizde Tanzimat Dönemi ve bu dönemin fikir yönünü oluşturanlararasında yer alan Namık Kemal’in hürriyet fikrini tetkik ettiğimiz bu çalışmadadaha çok onun siyasi hürriyetler hakkındaki fikirleri üzerinde duruldu. 1840yılında Tekirdağ’da doğan Namık Kemal, sekiz yaşında iken annesini kaybeder veonyedi yaşına kadar dedesi Abdüllatif Paşa’nın yanında kalır. Ancak dedesininmemuriyeti nedeniyle sık sık yer değiştirmek zorunda kalmış ve Sofya’da ikenilk şiirlerini yazmaya başlamıştır. İstanbul’da bulundukları dönemde üç ayBayezid ve yedi sekiz ay kadar da Valide Rüştiyesi’ne devam eder. 1857’deTercüme Odasına (Büro) girerek ilk memuriyet hayatına başlar. Bu dönemde Şinasiile tanışır ve onun yönetimindeki Tasvir-i Efkar gazetesinde yazılar yazmıştır.1865’te Şinasi’nin Avrupa’ya kaçmasından sonra gazetenin yönetimini kendisiüstlenmiş ve yazılarıyla halkı derinden etkilemeyi bilmiştir. Aynı yıl“İttifakı Hamiyyet Cemiyeti ”adıyla kurulan “Yeni Osmanlılar Cemiyeti“ ninkurucuları arasında yer alır.  Bu liberaloluşumla İslami şartların ve ilkelerin kaynaştırılması, Namık Kemal’de, batınınbilim yanıyla, doğunun dini ilkelerini birleştirme şeklinde dizayn edilmiştir.1867’de Paris’e giden Namık Kemal burada yeni Osmanlılar Cemiyeti’ninfikirlerini yaymak üzere çıkarttıkları Muhbir gazetesinde yazılar yazdı.1868’de Londra yayınlanmaya başlayan Hürriyet gazetesinde yazılar yazarakdemokrasi ve hürriyet fikirlerini yaymaya devam etti. 1870’de İstanbul’a dönenNamık Kemal 1872’de İbret gazetesi başyazarlığına getirildi. Namık Kemal dahailk gençlik yıllarından itibaren benliğine yerleşmiş olan hak ve hürriyetduygusu, 1789 Fransız ihtilalinin yaydığı eşitlik, adalet, hürriyet gibifikirlerin sentezini yaparak bir ideal seviyesine ulaşmıştır. Kuşkusuz Namık Kemal,insan hakları ve demokrasiden bahseden ilk kişi değildi ancak dönemininkoşulları içinde hürriyet ve kanuna dayalı bir demokrasi fikrini açıkça ortayakoyması bakımından tek kişi idi. İnsanlar hür olmak için, toplum yasalarıkarşısında daima eşit olmak istemişlerdir. Bu isteğin, tarihimizde ilk defaTanzimat’la biçimlendiğini düşünmek, elbette Osmanlı İmparatorluğunu hiçesaymak olacaktır. Bu nedenle hürriyet fikrinin Osmanlı İmparatorluğu içintaşıdığı anlam da verilmeye çalışıldı. Tanzimat döneminin en önemliisimlerinden birisi olan Namık Kemal, hemen hemen tüm eserlerinde “vatan”,“hürriyet”, “millet” kavramlarını esas almıştır. Ayrıca Namık Kemal’in ilktiyatro eseri olan Vatan Yahut Silistre eseri incelendi ve tiyatro eserleriaracılığıyla millete vermeye çalıştığı, hürriyet hususundaki mesajları ortayakonuldu. Eser, Gedikpaşa Tiyatrosu’nda sahnelenmiştir. Ancak eserinsahnelenmesinden sonra çıkan bazı olaylar ve İbret gazetesinde yayımlanan bazımakaleler nedeniyle Namık Kemal ve arkadaşları sürgüne gönderilmiştir. NamıkKemal’in Vatan Yahut Silistre eseri halk tarafından büyük ilgi ve heyecana yolaçmış ve Namık Kemal Magosa’ya sürgüne gönderilmiştir. Otuz sekiz yıl Mağosa’dasürgün hayatı yaşayan Namık Kemal, burada pek çok eser kaleme almıştır. Bununlabirlikte Namık Kemal ve Atatürk ilişkisine de kısaca değinildi ve Atatürk’ün,Namık Kemal’in fikirlerinden özellikle de hürriyet fikrinden nasıl etkilendiğivurgulandı.