Yeni Paradigma Bağlamında Ortadoğu’daki Toplumsal Hareketlerin İncelenmesi: Mısır ve İran Örnekleri
Yeni Paradigma Bağlamında Ortadoğu’daki Toplumsal Hareketlerin İncelenmesi: Mısır ve İran Örnekleri
Yazar: Tandoğan, Şeyma Merve
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Yeni Toplumsal Hareketler,Mısır,İran,Ekmek İsyanı,Yeşil Hareket.

Küreselleşmenin meydana getirdiği konjonktürden etkilenen ve bu doğrultuda değişimeuğrayan toplumsal hareketler, 60’lı yılların sonlarından itibaren yeni bir niteliğebürünmüştür. Bu tarihten itibaren ortaya çıkan ve kendisinden önceki hareketlerdenfarklı özellikler sergileyen toplumsal hareketler, literatürde ‘yeni toplumsal hareketler’olarak nitelendirilmiştir. Yeni toplumsal hareketlerin eski toplumsal hareketlerdenörgütlenme biçimleri, amaçları, dile getirdikleri talepler, kullanılan araçlar, bir araya gelenkişilerin nitelikleri noktalarında ayrıldığı görülmüştür. Küreselleşmeye ve teknolojiningelişmesine paralel olarak üretim araçlarının değişime uğraması, daha bireysel konularınön plana çıkmasına bağlı olarak yeni sorun alanlarının ortaya çıkması gibi faktörlertoplumsal hareketleri ortaya çıkaran motivasyonları etkilemiştir. 60’lı yılların sonlarınakadar çoğunlukla işçi hareketleri şeklinde ortaya çıkan toplumsal hareketler, bu tarihtenitibaren daha bireysel ve günlük yaşama ilişkin konular çerçevesinde şekillenmiştir.Bir ülkede ortaya çıkan toplumsal hareketin diğer ülkelere sıçraması küreselleşmenintoplumsal hareketlere etkilerinden biri olarak karşımıza çıkmıştır. Toplumsalhareketlerin niteliğinde meydana gelen bu değişimler, uluslararası alanda meydanagelen değişimlerden ve çevresel faktörlerden en çok etkilenen bölgelerden biri olanOrtadoğu’daki toplumsal hareketleri de etkilemiştir. Çalışmanın amacı, Ortadoğu’dayaşanan toplumsal hareketlerin yeni toplumsal hareketler paradigması bağlamındaincelenmesidir. İncelemenin kavramsal çerçevesini oluşturmak amacıyla eski toplumsalhareketler paradigması ve yeni toplumsal hareketler paradigması açıklanmış, böylelikleiki yaklaşım arasındaki fark ortaya koyulmuştur. Çalışma bağlamında inceleme için Mısırve İran örnek ülkeler olarak seçilmiş ve bu ülkelerdeki toplumsal hareketler incelenmiştir.Zaman aralığı olarak 70’li yıllardan günümüze kadar olan süreç seçilmiştir. İncelemeneticesinde Mısır ve İran’ın kendi iç dinamikleriyle ortaya çıkan ve yeni toplumsalhareketler çerçevesinde ele alınabilecek örnekler yaşandığı görülmüştür. Seçilenülkelerin siyasi, toplumsal ve ekonomik yapılarının farklı oluşu nedeniyle bu yapıların,ortaya çıkan toplumsal hareketleri etkilediği ve şekillendirdiği görülmüştür. Mısır’dakitoplumsal hareketlerin ağırlıklı olarak ekonomi motivasyonuyla şekillendiği, İran’daise ekonominin yanında bireysel ve kültürel haklara yönelik taleplerin de ön planaçıkarıldığı görülmüştür. Bunun yanında Mısır özelinde, ulusal sınırları aşarak bölgeselhareketler halini alan yeni toplumsal hareket örneklerinin de yaşandığı görülmüştür.

Küreselleşmenin meydana getirdiği konjonktürden etkilenen ve bu doğrultuda değişimeuğrayan toplumsal hareketler, 60’lı yılların sonlarından itibaren yeni bir niteliğebürünmüştür. Bu tarihten itibaren ortaya çıkan ve kendisinden önceki hareketlerdenfarklı özellikler sergileyen toplumsal hareketler, literatürde ‘yeni toplumsal hareketler’olarak nitelendirilmiştir. Yeni toplumsal hareketlerin eski toplumsal hareketlerdenörgütlenme biçimleri, amaçları, dile getirdikleri talepler, kullanılan araçlar, bir araya gelenkişilerin nitelikleri noktalarında ayrıldığı görülmüştür. Küreselleşmeye ve teknolojiningelişmesine paralel olarak üretim araçlarının değişime uğraması, daha bireysel konularınön plana çıkmasına bağlı olarak yeni sorun alanlarının ortaya çıkması gibi faktörlertoplumsal hareketleri ortaya çıkaran motivasyonları etkilemiştir. 60’lı yılların sonlarınakadar çoğunlukla işçi hareketleri şeklinde ortaya çıkan toplumsal hareketler, bu tarihtenitibaren daha bireysel ve günlük yaşama ilişkin konular çerçevesinde şekillenmiştir.Bir ülkede ortaya çıkan toplumsal hareketin diğer ülkelere sıçraması küreselleşmenintoplumsal hareketlere etkilerinden biri olarak karşımıza çıkmıştır. Toplumsalhareketlerin niteliğinde meydana gelen bu değişimler, uluslararası alanda meydanagelen değişimlerden ve çevresel faktörlerden en çok etkilenen bölgelerden biri olanOrtadoğu’daki toplumsal hareketleri de etkilemiştir. Çalışmanın amacı, Ortadoğu’dayaşanan toplumsal hareketlerin yeni toplumsal hareketler paradigması bağlamındaincelenmesidir. İncelemenin kavramsal çerçevesini oluşturmak amacıyla eski toplumsalhareketler paradigması ve yeni toplumsal hareketler paradigması açıklanmış, böylelikleiki yaklaşım arasındaki fark ortaya koyulmuştur. Çalışma bağlamında inceleme için Mısırve İran örnek ülkeler olarak seçilmiş ve bu ülkelerdeki toplumsal hareketler incelenmiştir.Zaman aralığı olarak 70’li yıllardan günümüze kadar olan süreç seçilmiştir. İncelemeneticesinde Mısır ve İran’ın kendi iç dinamikleriyle ortaya çıkan ve yeni toplumsalhareketler çerçevesinde ele alınabilecek örnekler yaşandığı görülmüştür. Seçilenülkelerin siyasi, toplumsal ve ekonomik yapılarının farklı oluşu nedeniyle bu yapıların,ortaya çıkan toplumsal hareketleri etkilediği ve şekillendirdiği görülmüştür. Mısır’dakitoplumsal hareketlerin ağırlıklı olarak ekonomi motivasyonuyla şekillendiği, İran’daise ekonominin yanında bireysel ve kültürel haklara yönelik taleplerin de ön planaçıkarıldığı görülmüştür. Bunun yanında Mısır özelinde, ulusal sınırları aşarak bölgeselhareketler halini alan yeni toplumsal hareket örneklerinin de yaşandığı görülmüştür.