Kurul Kalesi’nde Mekânsal Organizasyon, Mimari Malzeme ve Yapı Fonksiyonları Üzerine Bir Değerlendirme
An Assessment of Spatial Organization, Architectural Materials, and Structural Functions at Kurul Fortress
Yazar: Akçay, Atakan; Bulut, Ahmet Emirhan
Dergi: Anatolian Research No. 27, 2022
Anahtar kelimeler: Archaeology ; Arkeoloji ; Kurul Kalesi,Mimari,Pontos Bölgesi,Hellenistik Dönem,VI. Mithradates

Kurul Kalesi, Ordu ili sınırları içerisinde, Melet Irmağı’nın üzerindeki sarp kayalıkların zirvesinde  yer  almaktadır.  Kurul  Kalesi’nde  en  yoğun  yerleşim,  Pontos  Krallığı’nın  son   kralı   VI.   Mithradates’in   (M.Ö.   120-63)   hanedanlık   yıllarına   tarihlenmektedir.   “Kale”  teriminin  en  başta  akla  getirdiği  salt  askeri  fonksiyonların  ötesinde  yerleşim  aynı  zamanda,  daha  erken  tarihlerden  başlayan,  çeşitli  tanrıların  tapınım  gördüğü  bir  kült  alanıdır.  Farklı  sektörlerde  açığa  çıkarılan  yüzlerce  pişmiş  toprak  pithos  ve  amphorayı içeren depo mekânları ise, Kurul Kalesi’nin askeri ve idari hinterland alanı içerisindeki  tarımsal  ürünlerin  ve  ticari  emtianın  korunmasına  yönelik  bir  fonksiyon  taşıdığını da göstermiştir. Stratejik bir konumda yer alan Kurul Kalesi, topografyanın izin  verdiği  ölçüde,  araziden  maksimum  düzeyde  faydalanan  bir  yerleşim  modeli  sunmaktadır. Üzerinde yer aldığı kaya kütlesinin dar ancak uzun zirvesinde, doğu ve batı  yamaçlara  bakacak  biçimde  bir  yapılaşma  tercih  edildiği  görülmektedir.  Kurul  Kalesi’nde  Geç  Hellenistik  dönem  yerleşiminin  son  bulmasının  ardından  başka  bir  yerleşimin  olmaması,  nispeten  iyi  korunmuş  mimari  kalıntıların  günümüze  kadar  ulaşmasını  sağlamıştır.  Bu  çalışma,  Kurul  Kalesi’nde  2010-2019  yılları  arasında  açığa  çıkartılan  mekânları,  mekânların  olası  fonksiyonlarını,  mimari  malzemeleri,  yerleşim  dokusunu ve yakın coğrafyada benzer mimari karakterleri ortaya koyan yerleşimlerin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Pontos Krallığı ve etki sahasındaki yerleşimlerin mimari özellikleriyle bir karşılaştırmaya imkân tanıyacak olması ve bir VI. Mithradates yerleşimi  hakkında  önemli  bilgiler  sunması  bakımından  bu  çalışmanın  önem  arz  ettiğini düşünmekteyiz.

Kurul  Fortress  is  located  within  the  Turkish  province  of  Ordu  on  the  top  of  steep  rocks  rising  from  the  nearby  Melet  River.  It  was  heavily  settled  during  the  reign  of  Mithridates  VI  Eupator  (120-63  BC),  the  last  ruler  of  the  Kingdom  of  Pontos.  Despite  fortress  as  a  term  specifically  bringing  to  mind  military  functions  at  first,  this  settlement  was  also  a  cultic  place  where  various  gods  had  been  worshipped  starting in earlier periods. The unearthed storage structures containing hundreds of terracotta pithoi and amphorae in different sectors prove that Kurul Fortress had had the function of preserving agricultural products and commercial goods within the military and administrative hinterland of  Kurul  Fortress.  Due  to  being  located  at  a  strategic  point,  Kurul  Fortress  presents  a  settlement  model  that  took  maximum  advantage of the terrain, as much as the topographical conditions permitted. The configuration of Kurul Fortress’ settlements preferred to face both the western and eastern slopes of the narrow but long summit of the rock on which it is located. Because no  later  settlement  existed  on  the  site  after  the  late  Hellenistic  period,  relatively  well-preserved  architectural  elements  have  survived to the present day. This paper aims to evaluate the settlement’s structures that were unearthed between 2010-2019, their possible functions, the materials that constituted the structures, the architectural texture, and the contemporary settlement of  the  region,  which  also  shows  similar  architectural  characteristics.  This  study  is  considered  to  be  significant  because  it  will  create an opportunity for the settlements in the Kingdom of Pontos to be compared with its territory in terms of architectural features and will provide abundant information on what a settlement during the reign of Mithridates VI Eupator was like.