Borden Parker Bowne'un Tanrı'nın Kişiliği Problemine Yaklaşımı
Borden Parker Bowne's Approach To The Problem Of The Personality Of God
Yazar: Ateş, Mustafa
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Bowne,God ; Bowne,Tanrı,kişilik

Tanrı’nın bir kişi olarak kabuledilip edilemeyeceği problemine temas eden çağdaş teist düşünürlerin görüşleriincelendiğinde; Tanrı’nın kişi olup olmadığının bilinemeyeceği görüşü,Tanrı’nın kişi olmadığı ve bu nedenle Tanrı’ya kişilik atfedilmemesi gerektiğitezi ve Tanrı’ya kişilik atfedilmesinin gerekli olduğu fikri olmak üzere üç anaeğilimin var olduğunu söylememiz mümkündür. BostonPersonalizmi adlı felsefe ekolünün kurucusu olan Borden Parker Bowne(1847-1910), kendini bilme ve irade niteliklerine sahip olan varlıkların yaniTanrı ve insanın kişilikli olduğunu, bu niteliklerden en az birisini taşımayanvarlıkların ise kişilikli olmadığını düşündüğü için, Tanrı’ya kişilikatfedilmesini gerekli gören felsefeciler grubunda yer alır. Bowne’a göreTanrı’nın kişilikli olması, Onun kendisini ve faaliyetlerini bilip belirlediğive yönettiği anlamına gelir. Bowne’unanlayışına göre, mutlak olan Tanrı’nın kişiliğine karşı öne sürülen itirazlar,insan kişiliği için geçerli olan kısıtlılıkların Tanrı’nın kişiliğini desınırlandırdıkları yanılgısından kaynaklanır. Bu yanılgının temelinde de beşerîkişilikle Tanrısal kişiliğin tamamen aynı olduğu zannı yatar. Halbuki kişilik;tam yani mükemmel kişilik ve sonlu ya da eksik kişilik olmak üzere iki ayrıkategori halinde ele alınmalıdır. Bu ayrıma göre mükemmel kişilik yalnızcasonsuz bir varlık olan Tanrı açısından mümkündür. Mükemmel ve eksiksizkişiliğin şartları olan mutlak ilim ve irade, yalnızca bütün şeylerin kendisinebağımlı olduğu Mutlak ve Sonsuz Varlık’ta bulunabilir. Sonlu kişilik iseinsanoğluna mahsustur. Beşerî kişiliğin sonlu ve eksikolması; insanın, var olabilmek ve varlığını sürdürebilmek için Tanrı’ya muhtaçolmasından kaynaklanır. İnsanlara özgü bu sonlu kişilik, Tanrı’nın kişiliğininen zayıf ve en soluk bir kopyasından ibarettir. Ancakkanaatimizce, Tanrı hakkında hiçbir duyusal algıya ve empirik bilgiye sahipolmadığımız için, Tanrı’nın kişiliğinin insanın kişiliğinin sonsuz ve mükemmelşekli, beşerî kişiliğin de Tanrı’nın kişiliğinin eksik ve sonlu şekli olduğunusavunmanın zorunlu olduğu iddia edilemez. Buyüzden “beşerî kişiliğin Tanrısal kişilikten mahiyet itibariyle tamamen farklıolduğu, aralarında yapısal bir benzerlik olmadığı” tezi, en azından “beşerîkişiliğin ilâhî kişiliğin sonlu ve eksik şekli ya da zayıf ve solgun birkopyası olduğu” teziyle aynı ölçüde ve onun kadar makul bir şekildesavunulabilir. Bu çerçevede, Tanrısal ve beşerî sıfatların aynı nesnelerdünyası üzerinde taalluk ve tecelli etmelerinin, zihinsel bir illüzyonneticesinde, Tanrısal sıfatlar ile beşerî sıfatlar ve Tanrısal kişilikle beşerîkişilik arasında ontolojik ya da yapısal benzerlik bulunduğu varsayımına yolaçtığı da ileri sürülebilir.Anahtar Kelimeler: BordenParker Bowne, Tanrı, Kişilik, Özbilinçlilik, İrade.

When the ideas of the contemporarytheist thinkers observed who deal with the problem that if God can be acceptedas a person or not, it is possible for us to say that there are three mainviewpoints as the view that it cannot be known if God is a person or not, theapprehension that God is not a person and therefore personality should not beascribed to God and the idea that it is necessary to attribute personality to God.        Because Borden Parker Bowne(1847-1910) who was the founder of the philosophy school of Boston Personalism thinksthat the beings who have the attributes of self-knowing and self-control, namelyGod and man are personal, and the beingswhich don’t have at least one of these attributes are not personal; He is amongthe philosophers who consider to ascribe to God personality necessary. According to Bowne, God’s being personal means that He knows,determines and directs Himself and His activities.         According toBowne’s comprehension, the objections which are asserted against God’spersonality arise from the delusion that the limitations which are peculiar tohuman personality restricts also the absolute personality of God. Thesupposition that human personality and God’s personality are the same,underlies this delusion. But personality must be regarded as two separatecategories one of which is perfect that is complete personality and the otherof which is finite that is incomplete personality. According to thisdisjunction, perfect personality is peculiar to only God who is an Infinitebeing. The absolute knowledge and self-possession which are necessary toperfect personality can be found only in the absolute and infinite being uponwhom all things depend. But finite personality is peculiar to mankind. Thefiniteness and incompleteness of the human personality arise from thedependence of human upon God to come into being and to exist. This finitepersonality of man is the feeblestand faintest image ofGod’s personality.        But in our opinion, because wedon’t have any sensorial perception and empirical knowledge about God, itcannot be alleged that to assert the claim that God’s personality is theinfinite and perfect form of human personality and human personality is the incompleteand finite form of God’s personality is necessary. For this reason, the thesisthat “human personality is entirely different from Divine personality withregard to its nature and there is no structural similarity between them” can bedefended reasonably and equally at least as the thesis that “human personalityis the feeblestand faintest image of God’s personality that is man’s personality is thefinite and incomplete form of God’s personality”. In this context, it can beasserted that as a result of a mental illusion, the bearing of both Divine andhuman attributes on the same world of objects cause the supposition that thereis an ontological and structural similarity between the attributes andpersonalities of God and man.