Atık yağ geri kazanım tesislerinden kaynaklanan atıksuların karakterizasyonu ve insan sağlığı üzerindeki potansiyel risklerin değerlendirilmesi
Atık yağ geri kazanım tesislerinden kaynaklanan atıksuların karakterizasyonu ve insan sağlığı üzerindeki potansiyel risklerin değerlendirilmesi
Yazar: Pelitli, Volkan
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 40 No. 3, 2024
Anahtar kelimeler: Wastewater Treatment Processes ; Atıksu Arıtma Süreçleri ; Environmental and Sustainable Processes ; Çevresel ve Sürdürülebilir Süreçler ; Petrochemistry ; Petrokimya ; Atık Yağ Geri Kazanımı,Atıksu Karakterizasyonu,Sağlık Risk Analizi

Bu çalışmada, atık yağ geri kazanım tesislerinden kaynaklanan atıksuların kimyasal karakterizasyonu yapılmış, atıksu parametreleri arasındaki ilişkiler belirlenmiş ve arıtılmış ile arıtılmamış atıksuların potansiyel sağlık riskleri, sindirim ve solunum yoluyla maruziyet yolları dikkate alınarak hem yetişkinler hem de çocuklar için değerlendirilmiştir. Atıksu analiz sonuçlarına göre, amonyum 367 mg/L, askıda katı maddeler 361 mg/L, hidrokarbonlar 24.252 mg/L, yağ ve gres 26.736 mg/L, bakır 0,51 mg/L, kurşun 0,088 mg/L ve siyanür 914 mg/L olarak ölçülmüştür. Bu parametreler arasındaki korelasyon analizleri, özellikle, hidrokarbonlar ile yağ-gres arasında (r² = 1,0) çok güçlü bir ilişki olduğunu ve her iki parametrenin de benzer kaynaklardan geldiğini göstermiştir. Ayrıca, hidrokarbonlar ile bakır (r² = 0,972), hidrokarbonlar ile askıda katı maddeler (r² = 0,944) ve hidrokarbonlar ile demir (r² = 0,865) arasında da yüksek korelasyonlar gözlemlenmiştir. Arıtılmış atıksular için yapılan sağlık risk değerlendirmesinde ise, hem kanserojen olmayan kronik sağlık riski hem de kanserojenik sağlık riski açısından yapılan hesaplamalar, her iki durumda da sağlık açısından potansiyel bir risk bulunmadığını göstermiştir. Arıtılmamış atıksular için yapılan kanserojen olmayan kronik sağlık risk değerlendirmesinde ise, yetişkinler için hesaplanan Tİ değeri 2,08 ve çocuklar içinse 17,5 olarak tespit edilmiş olup, her iki grup için de bazı potansiyel sağlık risklerinin bulunabileceği görülmüştür. Kanserojenik sağlık risk değerlendirmesinde ise, Cd, Pb ve Cr için yapılan potansiyel maruziyet hesaplamaları hem yetişkinler hem de çocuklar için kanserojenik riskin anlamlı bir tehdit oluşturmadığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte, bu sonuçlar potansiyel sağlık risklerinin belirgin olmamakla birlikte, daha ileri düzeyde toksikolojik, epidemiyolojik çalışmalar ve uzun vadeli izleme ve maruziyet analizleri ile desteklenmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, atıksuların çevreye olan etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için bu tür çalışmaların genişletilmesi önerilmektedir.

Bu çalışmada, atık yağ geri kazanım tesislerinden kaynaklanan atıksuların kimyasal karakterizasyonu yapılmış, atıksu parametreleri arasındaki ilişkiler belirlenmiş ve arıtılmış ile arıtılmamış atıksuların potansiyel sağlık riskleri, sindirim ve solunum yoluyla maruziyet yolları dikkate alınarak hem yetişkinler hem de çocuklar için değerlendirilmiştir. Atıksu analiz sonuçlarına göre, amonyum 367 mg/L, askıda katı maddeler 361 mg/L, hidrokarbonlar 24.252 mg/L, yağ ve gres 26.736 mg/L, bakır 0,51 mg/L, kurşun 0,088 mg/L ve siyanür 914 mg/L olarak ölçülmüştür. Bu parametreler arasındaki korelasyon analizleri, özellikle, hidrokarbonlar ile yağ-gres arasında (r² = 1,0) çok güçlü bir ilişki olduğunu ve her iki parametrenin de benzer kaynaklardan geldiğini göstermiştir. Ayrıca, hidrokarbonlar ile bakır (r² = 0,972), hidrokarbonlar ile askıda katı maddeler (r² = 0,944) ve hidrokarbonlar ile demir (r² = 0,865) arasında da yüksek korelasyonlar gözlemlenmiştir. Arıtılmış atıksular için yapılan sağlık risk değerlendirmesinde ise, hem kanserojen olmayan kronik sağlık riski hem de kanserojenik sağlık riski açısından yapılan hesaplamalar, her iki durumda da sağlık açısından potansiyel bir risk bulunmadığını göstermiştir. Arıtılmamış atıksular için yapılan kanserojen olmayan kronik sağlık risk değerlendirmesinde ise, yetişkinler için hesaplanan Tİ değeri 2,08 ve çocuklar içinse 17,5 olarak tespit edilmiş olup, her iki grup için de bazı potansiyel sağlık risklerinin bulunabileceği görülmüştür. Kanserojenik sağlık risk değerlendirmesinde ise, Cd, Pb ve Cr için yapılan potansiyel maruziyet hesaplamaları hem yetişkinler hem de çocuklar için kanserojenik riskin anlamlı bir tehdit oluşturmadığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte, bu sonuçlar potansiyel sağlık risklerinin belirgin olmamakla birlikte, daha ileri düzeyde toksikolojik, epidemiyolojik çalışmalar ve uzun vadeli izleme ve maruziyet analizleri ile desteklenmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, atıksuların çevreye olan etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için bu tür çalışmaların genişletilmesi önerilmektedir.