Osmanlı’nın Son Döneminde Ticari Mekânlara Asılan Levha ve Alametlere Dair Yapılan Çalışmalar
Studies on the Plates and Signs Hung on Commercial Places During the Late Ottoman Period
Yazar: Keha, Murathan
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Alamet-i Farika,Levha,Dersaadet Ticaret Odası,Nizamname

Osmanlı Devletikurulduğu günden itibaren gerek hukukî, gerek sosyal ve gerekse ticarîfaaliyetlerini iki temel üzerine kurmuştur. Bunlardan ilki “töre” de denilen vekökleri Orta Asya’da Ata Oğuz’a kadar uzanan örfî, yani yazısız hukuk; ikincisiise İslamiyet’in kabulüyle beraber hayatın her alanında uygulanmaya başlayanŞer’i, yani yazılı hukuktur. Özellikle ticareti hayatında her iki hukukun daetkisi ile Osmanlı Devleti Avrupa tarzı ticaretten çok farklı bir ticaretbiçimi benimsemiştir. Devlet gerekirse ticarete müdahale ederek, zenginliğintek elde toplanmasını ve sosyal dengeyi bozacak biçimdeki sermaye birikimininönüne geçmiştir. Ancak, devlet güçten düşüp, Avrupa’nın üstünlüğünü tanımaya vearadaki farkı kapatabilmek için Batılılaşmaya başlayınca işler değişmiştir.Özellikle Tanzimat sonrasında Avrupalı devletler gerek kendi sermaye sahiplerigerekse içerideki ecnebiler vasıtasıyla ticarete dâhil olmuş ve bu sayedeönceleri “Osmanlı” olan ticaret de “Avrupaî” bir tarzda yapılır hale gelmiştir.EcnebilerinOsmanlı ülkesinde ticarethaneler kurması ticaretin sadece ruhunu değil, formunuda değiştirmiştir. Özellikle perakende sektörüne de giriş sağlandıktan sonratüm dükkân, mağaza ve ticarethaneler Avrupaî bir şekle bürünmüştür. Daha önceOsmanlı’da olmayan, ticarethanelere “levha ve tabela” asma işi de bunlardanbiridir. Ancak bu levha ve tabelalar sadece hukuki ve mali olarak değil,içeriği yüzünden sosyal olarak da bir takım sıkıntılar ortaya çıkarmış vebunların düzeltilmesi için çeşitli çalışmalar yapılmıştır.Bu çalışmalardanbiri de Dersaadet Ticaret ve Ziraat ve Sanayi Odası tarafından ilk adımı atılanve uzun bir süreçten sonra çözüme kavuşturulan “Erbab-ı Ticaret Ve Sanayi ileEsnaf Dükkân ve Mağaza ve Fabrikaları ve Saire Vaz' ve Ta’lik Olunan Levha veAlametlere Dair Nizamname”dir.

Osmanlı Devletikurulduğu günden itibaren gerek hukukî, gerek sosyal ve gerekse ticarîfaaliyetlerini iki temel üzerine kurmuştur. Bunlardan ilki “töre” de denilen vekökleri Orta Asya’da Ata Oğuz’a kadar uzanan örfî, yani yazısız hukuk; ikincisiise İslamiyet’in kabulüyle beraber hayatın her alanında uygulanmaya başlayanŞer’i, yani yazılı hukuktur. Özellikle ticareti hayatında her iki hukukun daetkisi ile Osmanlı Devleti Avrupa tarzı ticaretten çok farklı bir ticaretbiçimi benimsemiştir. Devlet gerekirse ticarete müdahale ederek, zenginliğintek elde toplanmasını ve sosyal dengeyi bozacak biçimdeki sermaye birikimininönüne geçmiştir. Ancak, devlet güçten düşüp, Avrupa’nın üstünlüğünü tanımaya vearadaki farkı kapatabilmek için Batılılaşmaya başlayınca işler değişmiştir.Özellikle Tanzimat sonrasında Avrupalı devletler gerek kendi sermaye sahiplerigerekse içerideki ecnebiler vasıtasıyla ticarete dâhil olmuş ve bu sayedeönceleri “Osmanlı” olan ticaret de “Avrupaî” bir tarzda yapılır hale gelmiştir.EcnebilerinOsmanlı ülkesinde ticarethaneler kurması ticaretin sadece ruhunu değil, formunuda değiştirmiştir. Özellikle perakende sektörüne de giriş sağlandıktan sonratüm dükkân, mağaza ve ticarethaneler Avrupaî bir şekle bürünmüştür. Daha önceOsmanlı’da olmayan, ticarethanelere “levha ve tabela” asma işi de bunlardanbiridir. Ancak bu levha ve tabelalar sadece hukuki ve mali olarak değil,içeriği yüzünden sosyal olarak da bir takım sıkıntılar ortaya çıkarmış vebunların düzeltilmesi için çeşitli çalışmalar yapılmıştır.Bu çalışmalardanbiri de Dersaadet Ticaret ve Ziraat ve Sanayi Odası tarafından ilk adımı atılanve uzun bir süreçten sonra çözüme kavuşturulan “Erbab-ı Ticaret Ve Sanayi ileEsnaf Dükkân ve Mağaza ve Fabrikaları ve Saire Vaz' ve Ta’lik Olunan Levha veAlametlere Dair Nizamname”dir.