DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI
DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI
Yazar: Çakmak, Cihan
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 16 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Dîvânu Lugâti’t-Türk,Kâşgarlı Mahmud,söz varlığı,zaman kelimeleri

Dîvânu Lugâti’t-Türk,Türk dili tarihinin ve Karahanlı döneminin bize kalan en önemli eserlerindenbiridir. Asıl adı KitâbüDîvânu Lügâti’t-Türk olan eser Türkçenin bilinen ilk sözlüğüdür. 1072’deyazılmaya başlanan eser 1077 yılında tamamlanmış ve Abbasi halifesi Ebü’l-KasımAbdullah’a sunulmuştur. Araplara Türkçeyi öğretmeyi amaç edinen Dîvân’ın yazarıKâşgarlı Mahmud Türklerin yaşadıkları coğrafyaları at sırtındakarış karış gezerek onların dilleri, kültürleri, âdetleri,gelenek-görenekleri, yemek kültürleri, giyim kuşamları gibi o döneme ait çoksayıda önemli bilgiyi bizlerle paylaşmıştır. Diyarbakırlı Ali Emirî Efenditarafından 1917’de İstanbul Beyazıt Sahaflar Çarşısındaki bir sahaftan satınalınan Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün tek yazma nüshası bulunmaktadır. Yaklaşık 8000Türkçe kelimenin Arapça karşılığının verildiği eserde Kâşgarlı,Türkçe kelimelerin karşılıklarını göstermiş ve bunu halk dilinden derlediğiörneklerle açıklamıştır. Türklerin boyları, örf, âdet ve gelenekleri üzerineönemli bilgilerin yer aldığı eserde aynı zamanda Türk dünyasını merkeze alanbir dünya haritası da yer almaktadır. DîvânuLugâti’t-Türk hakkında ilk çalışma Kilisli Muallim Rıfat Bilge tarafındanyapılmıştır. Eser, Besim Atalay tarafından Türkçeye çevrildikten sonra Dîvân üzerindeçok sayıda kitap, makale ve tez çalışması yapılmıştır.Çalışmamızda DîvânuLügâti’t-Türk’te yer alan zaman kavramına ait söz varlığı alfabetik olaraklistelenmiştir. Elde edilen dil malzemesi güne bağlı zaman kelimeleri, aylaraait zaman kelimeleri, mevsimlere ait zaman kelimeleri gibi başlıklar altındasıralanmıştır.

Dîvânu Lugâti’t-Türk,Türk dili tarihinin ve Karahanlı döneminin bize kalan en önemli eserlerindenbiridir. Asıl adı KitâbüDîvânu Lügâti’t-Türk olan eser Türkçenin bilinen ilk sözlüğüdür. 1072’deyazılmaya başlanan eser 1077 yılında tamamlanmış ve Abbasi halifesi Ebü’l-KasımAbdullah’a sunulmuştur. Araplara Türkçeyi öğretmeyi amaç edinen Dîvân’ın yazarıKâşgarlı Mahmud Türklerin yaşadıkları coğrafyaları at sırtındakarış karış gezerek onların dilleri, kültürleri, âdetleri,gelenek-görenekleri, yemek kültürleri, giyim kuşamları gibi o döneme ait çoksayıda önemli bilgiyi bizlerle paylaşmıştır. Diyarbakırlı Ali Emirî Efenditarafından 1917’de İstanbul Beyazıt Sahaflar Çarşısındaki bir sahaftan satınalınan Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün tek yazma nüshası bulunmaktadır. Yaklaşık 8000Türkçe kelimenin Arapça karşılığının verildiği eserde Kâşgarlı,Türkçe kelimelerin karşılıklarını göstermiş ve bunu halk dilinden derlediğiörneklerle açıklamıştır. Türklerin boyları, örf, âdet ve gelenekleri üzerineönemli bilgilerin yer aldığı eserde aynı zamanda Türk dünyasını merkeze alanbir dünya haritası da yer almaktadır. DîvânuLugâti’t-Türk hakkında ilk çalışma Kilisli Muallim Rıfat Bilge tarafındanyapılmıştır. Eser, Besim Atalay tarafından Türkçeye çevrildikten sonra Dîvân üzerindeçok sayıda kitap, makale ve tez çalışması yapılmıştır.Çalışmamızda DîvânuLügâti’t-Türk’te yer alan zaman kavramına ait söz varlığı alfabetik olaraklistelenmiştir. Elde edilen dil malzemesi güne bağlı zaman kelimeleri, aylaraait zaman kelimeleri, mevsimlere ait zaman kelimeleri gibi başlıklar altındasıralanmıştır.