KÜTAHYA’DA HAVA KİRLİLİĞİNE ETKİ EDEN TOPOGRAFİK VE KLİMATİK FAKTÖRLER
Topographical and Climatic Factors Affecting Air Pollutıon in Kütahya
Yazar: Keser, Nurdan
Dergi: Marmara Coğrafya Dergisi No. 5, 2002
Anahtar kelimeler: Human Geography ; Beşeri Coğrafya ; .

Hava kirliliğinin önlenmesi içinalınacak tedbirlerin yeterliliği, meteorolojik parametrelerin yıl içindekisalınımlann tam olarak saptanması ve yörenin topografik koşullarının iyibilinmesiyle mümkün olabilir. Böylece hangi hava koşullarının, hava kirliliğinine kadar etkileyebileceği önceden bilineceğinden, kirlenmeye neden olan emisyonkaynaklarının programlanmış kontrolleri de sağlanabilecektir. Kütahya, kentte hava kalitesiölçümlerinin başladığı 1989 yılından itibaren Türkiye’nin havası en kirliilleri arasında, ilk sıralarda yeralmaktadır. Bu araştırmada Kütahya’nıntopografik ve klimatik özellikleri ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ölçümyapılan tüm yıllara ait istatistiklerin değerlendirilmesi ve bunlarıntopografik ve klimatik parametrelerle ilişkilendirilmesi sonucunda bazı önemlibulgular elde edilmiştir. Kentteki hava kirliliğinin önlenmesi için alınacaktedbirlere temel oluşturacağını düşündüğümüz bu bulgulara göre, kentiniçerisinde yer aldığı Kütahya Ovası’nın hava sirkülasyonunun güç olduğu,çevresi dağlarla kuşatılmış havza jeomorfolojisine sahip olması ve orografikhatların hakim rüzgar yönüne dik uzanması başlıca topografik olumsuzluklarıoluştururken; yine jeomorfolojik yapının denetlediği dinamik kökenli inversiyonoluşumları, emisyon miktarının artış gösterdiği kış aylarında yerel basınçdeğerlerinin ve nem oranının yüksek, sisli ve kapalı günler sayısının fazlaolması, hakim yön olan WNW rüzgarının endüstriyel ve ısınma kaynaklıemisyonları şehir üzerinde biriktirmesi ve kuvvetli rüzgarlı gün sayısının azolması ise kentte hava kirliliğinin etkilerini artıran başlıca klimatikolumsuzluklar olarak tespit edilmiştir. Bunların yanı sıra en fazla yağışın,emisyon miktarının da yüksek olduğu kış aylarında gerçekleşmesi ve kenttekihava kirliliğinin dağıtılmasında etkili yön olan güney sektör rüzgarlarının,aynı zamanda yıl içinde en hızlı esen rüzgar olmaları hava kirliliğini olumluetkileyen klimatik özellikler olarak belirlenmiştir. 

The adequacy of the precautions against airpollution can be possible by determining exactly the changes of meteorologicalparameters throughout the year and the topographical conditions of the region.Thus, estimating the effects of climatic conditions on air pollution willattribute to the provision of programmed Controls over emission sources. Since air quality measurements of the citystarted in 1989, it has been observed that Kütahya is one of the most pollutedcities in Turkey. Detailed studies have been done on the Topographic andclimatic features of Kütahya. Some essential data were obtained as a result ofthe evaluation of statistics belonging to measurements of whole years andrelating these result to topographical and climatic parametres. According tothese data which are supposed to be the base of future precautions against airpollution in the city, the difficulty of air circulation on Kütahya Plain wherethe city is located, basin geomorphology of city surrounded by mountains andorographical lines which lie upright to the dominant wind directions are the maintopographical disadvantages. Furthermore; dynamic based invertion formationscontrolled by geomorphological structure, highness of local pressure values andmoisture rate in winter when the emission amount increases, majority of foggydays, accumulation of industrial and heating emissions over the city bydominant WNW wind and the minority of days with strong winds are the mainclimatic disadvantages increasing the effects of air pollution in the city.Besides; the facts that it most rains in winter when the emission amount ishigh and south sector winds, the effective direction to disperse air pollutionare the strongest winds throughout the year, are the climatic factors that havepositive effect on air pollution.