50. Yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Başarı mı Hayal Kırıklığı mı?
50. Yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Başarı mı Hayal Kırıklığı mı?
Yazar: Değer, Ozan
Dergi: Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Vol. 65 No. 01, 2014
Anahtar kelimeler: 50. Yılında,Avrupa İnsan Hakları,Mahkemesi

NATO, Avrupa’nın ekonomik, siyasal ve askeri sacayaklı kurumsal  bütünleşmesini oluşturmuştur. Bu ‘yapı’ yıllar içerisinde ‘dikey ağırlıklı’  niteliklerine eklenecek olan yatay prosesler eşliğinde karmaşık bir networke  dönüşecek, bir süre sonra ise nebülöz halini alacaktır. Bu ‘yeni Avrupa’,  bütünleşme perspektifinin genişliği ve derinliği itibariyle geleneksel Avrupa  kamu hukukunu da ayrı bir veçheye yerleştirecek, farklı bir geometriye  kaynaklık ederek tarihte eşi benzeri bulunmayan idari ve siyasi yapılar  ‘konfederasyonuna’ ve ‘federasyonuna’ dönüşecektir.  Bu nebülözün en önemli bileşenlerini ise inanılması güç dönüşümlere  kaynaklık eden uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası ceza hukuku  oluşturmuştur. Yakından incelendiğinde bu alanların geleneksel siyaset  kuramının hareket ettiği zeminde çok ciddi oyuklar açtığı görülecektir. Söz  konusu gelişmeye paralel olarak devletlerin iç hukuk sorunu olarak görülen,  anayasal bir çerçeveye hapsedilen ve her türlü temel hak ihlalini devlet dışı  evrende görünmez kılan geleneksel insan hakları öğretisi, ‘uluslararası’ bir  nitelik kazanarak ihlallerin daha geniş ölçekler nezdinde izlenmesini- gözlenmesini sağlamıştır. Yargısal kurumların tümünün -ister ulusal ister değil-  muhatabı olduğu güç dengeleri, iktidar biçimleri ve egemenlik sınırları  içerisinde değerlendirilmeleri gerektiği ve bu anlamda mutlak bir bağımsızlık  ya da özerklikten bahsedilemeyeceği gerçeği saklı tutulursa, bu iki hukuk  alanının dönüşümde oynadığı payın göz ardı edilemeyecek düzeyde olduğu  görülecektir.  Bu alanların gelişimiyle doğru orantılı bireyin ulus-aşan ‘süje’liği, geleneksel  Avrupa kamu hukukunun devleti tek ve mutlak süje sayan devletlerarası  hukukunun (uluslararası hukuk) sınırlarını ve özne/nesne algısını da köklü bir  biçimde değiştirmiştir. Hem siyasetin hem de hukukun önkabullerini sarsıp  yenileyen, hukuku toplumsal mücadele alanının daha içrek bir parçası haline  getiren ve aynı zamanda hukukun kamusal ve demokratik içeriğine yeni bir  boyut kazandıran söz konusu alanlar, siyasal birliğin ve dışlamanın temel  belirleyeni olan devletten topluma doğru genişleyerek kurulan hiyerarşik  siyasal ve kamusal zeminin daha demokratik hale gelebilmesine önayak  olmuşlardır. Bu noktada şunu belirtmek gerekir ki elbette bu süreç lineer,  toplumsal mücadeleler alanından bağımsız bir fanusta işlememiştir. Bu nedenle  toplumsal alana dair her türlü çelişkinin, iktidar networkleri-odaklı  etkinliklerin, uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası ceza hukuku  alanlarına sirayet etmesi neredeyse kaçınılmazdır. Ancak ne olursa olun ulus- aşan insan hakları hukuku öğretisi ve pratiği, kurucu iktidara gereksinim  duymaksızın demokrasiyi prosedürel bir işleyişe indirgeyen, böylelikle  hukukun kaynağı olan toplumsal güç dengelerini gizleme işlevi gören anlayışın  deşifrasyonuna, hak ihlaline uğrayan bireylerin devletin çizmiş olduğu mutlak

NATO, Avrupa’nın ekonomik, siyasal ve askeri sacayaklı kurumsal  bütünleşmesini oluşturmuştur. Bu ‘yapı’ yıllar içerisinde ‘dikey ağırlıklı’  niteliklerine eklenecek olan yatay prosesler eşliğinde karmaşık bir networke  dönüşecek, bir süre sonra ise nebülöz halini alacaktır. Bu ‘yeni Avrupa’,  bütünleşme perspektifinin genişliği ve derinliği itibariyle geleneksel Avrupa  kamu hukukunu da ayrı bir veçheye yerleştirecek, farklı bir geometriye  kaynaklık ederek tarihte eşi benzeri bulunmayan idari ve siyasi yapılar  ‘konfederasyonuna’ ve ‘federasyonuna’ dönüşecektir.  Bu nebülözün en önemli bileşenlerini ise inanılması güç dönüşümlere  kaynaklık eden uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası ceza hukuku  oluşturmuştur. Yakından incelendiğinde bu alanların geleneksel siyaset  kuramının hareket ettiği zeminde çok ciddi oyuklar açtığı görülecektir. Söz  konusu gelişmeye paralel olarak devletlerin iç hukuk sorunu olarak görülen,  anayasal bir çerçeveye hapsedilen ve her türlü temel hak ihlalini devlet dışı  evrende görünmez kılan geleneksel insan hakları öğretisi, ‘uluslararası’ bir  nitelik kazanarak ihlallerin daha geniş ölçekler nezdinde izlenmesini- gözlenmesini sağlamıştır. Yargısal kurumların tümünün -ister ulusal ister değil-  muhatabı olduğu güç dengeleri, iktidar biçimleri ve egemenlik sınırları  içerisinde değerlendirilmeleri gerektiği ve bu anlamda mutlak bir bağımsızlık  ya da özerklikten bahsedilemeyeceği gerçeği saklı tutulursa, bu iki hukuk  alanının dönüşümde oynadığı payın göz ardı edilemeyecek düzeyde olduğu  görülecektir.  Bu alanların gelişimiyle doğru orantılı bireyin ulus-aşan ‘süje’liği, geleneksel  Avrupa kamu hukukunun devleti tek ve mutlak süje sayan devletlerarası  hukukunun (uluslararası hukuk) sınırlarını ve özne/nesne algısını da köklü bir  biçimde değiştirmiştir. Hem siyasetin hem de hukukun önkabullerini sarsıp  yenileyen, hukuku toplumsal mücadele alanının daha içrek bir parçası haline  getiren ve aynı zamanda hukukun kamusal ve demokratik içeriğine yeni bir  boyut kazandıran söz konusu alanlar, siyasal birliğin ve dışlamanın temel  belirleyeni olan devletten topluma doğru genişleyerek kurulan hiyerarşik  siyasal ve kamusal zeminin daha demokratik hale gelebilmesine önayak  olmuşlardır. Bu noktada şunu belirtmek gerekir ki elbette bu süreç lineer,  toplumsal mücadeleler alanından bağımsız bir fanusta işlememiştir. Bu nedenle  toplumsal alana dair her türlü çelişkinin, iktidar networkleri-odaklı  etkinliklerin, uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası ceza hukuku  alanlarına sirayet etmesi neredeyse kaçınılmazdır. Ancak ne olursa olun ulus- aşan insan hakları hukuku öğretisi ve pratiği, kurucu iktidara gereksinim  duymaksızın demokrasiyi prosedürel bir işleyişe indirgeyen, böylelikle  hukukun kaynağı olan toplumsal güç dengelerini gizleme işlevi gören anlayışın  deşifrasyonuna, hak ihlaline uğrayan bireylerin devletin çizmiş olduğu mutlak