Özbekistan Halk Takvimi ve Mevsimsel Merasimler
Uzbekistan Folk Calendar and Seasonal Ceremonies
Yazar: Özdemir, Hüseyin Melih; Raımova Aysal, Rahıma
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 30 No. 53, 2025
Anahtar kelimeler: Cultural Geography ; Kültür Coğrafyası ; Time,folk calendar,Uzbekistan,cultural values ; Zaman,halk takvimi,Özbekistan,kültürel değerler

İnsanlar tarihin her döneminde yaşamlarını kolaylaştırmak için zamanı dilimleme yoluna gitmişlerdir. Zamanı saat, gün, ay ve yıl gibi zaman dilimlerine bölmüşlerdir. Halk takvimleri somut olmayan kültürel miras ögeleridir. Teknolojinin yeterince gelişmediği ve insanların daha kısıtlı imkanlarla yaşamlarını idame ettirdikleri dönemde ortaya koymuş oldukları ürünlerdir. Halk takvimlerini oluştururlarken yaşamış oldukları çevreden ve kültürel birikimlerinden etkilenmişledir. Bu çalışmada Özbeklerin halk takvimine dair belirlemiş oldukları özel tarihler ve bu tarihlerle ilgili söylemiş oldukları sözlerin kaybolmadan bilimsel bir çalışma ile kayıt altına alınması temel amaçtır. Bu kapsamda farklı dillerde yazılmış olan çalışmalar literatür taraması yapılarak tespit edilmiş ve taranmıştır. Ayrıca Semerkand ve Taşkent başta olmak üzere bazı kentlerde saha çalışması yapılmıştır. Taşkent Meteoroloji İstasyonu’ndan alınan meteorolojik veriler ile halk takvimi bilgileri karşılaştırılarak iklimsel gerçekler ile örtüşüp örtüşmediği değerlendirilmiştir. Araştırmada betimleyici ve karşılaştırmalı analiz yöntemleri kullanılmıştır. Özbekistan Halk Takvimi’nde birçok kültürel ve meteorolojik unsur tespit edilmiştir.  Halk takvimine dair en fazla ögenin bulunduğu mevsim yaz mevsimidir. Özbekistan’da yaz mevsiminin diğer mevsimlere göre daha uzun sürmesinin bu duruma neden olduğu anlaşılmıştır. Halk takvimi çalışmaları kültürel coğrafyada önemli bir yere sahiptir. Sözlü kültüre ait unsurlar olması sebebiyle kaybolmadan akademik çalışmalar ile kayıt altına alınmaları önemlidir.

Throughout history, people have sought to facilitate their lives by dividing time into segments. Time has been categorized into units such as hours, days, months, and years. Folk calendars are elements of intangible cultural heritage, developed during periods when technology was not yet advanced and people lived with limited resources. These calendars were shaped by the environment in which people lived and their accumulated cultural experiences. The main purpose of this study is to record the special dates determined by the Uzbeks regarding the folk calendar and the words they say about these dates with a scientific study without being lost. In this context, a literature review was conducted using sources written in various languages. Additionally, fieldwork was carried out in several cities, primarily in Samarkand and Tashkent. Folk calendar data were compared with meteorological records obtained from the Tashkent Meteorological Station to assess whether traditional knowledge aligned with climatic realities. Descriptive and comparative analysis methods were employed in the research. Various cultural and meteorological elements were identified in the Uzbek folk calendar. It was found that summer is the season with the highest number of calendar-related elements. This is attributed to the fact that summer lasts longer in Uzbekistan compared to other seasons. Folk calendar studies hold a significant place in cultural geography. Since they are components of oral culture, it is vital to preserve them through academic documentation before they are lost.