Dr. MEHMET KALPAKLI’NIN KONUŞMASI
Dr. MEHMET KALPAKLI’NIN KONUŞMASI
Yazar: Çavuşoğlu, Mehmet
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 8, 2015

henüz oturmamış olan edisyon kritik kuralları, Mehmed Çavuşoğlu’nun  neşirlerinde artık yerli yerine oturmuş oluyordu. Bugün, artık Divan  edebiyatı uzmanları Çavuşoğlu’nun yaptığı şekilde divan edisyonu  yapmaktadırlar. Bu bakımdan Çavuşoğlu’nun bir açıdan büyüklüğü bu divan  edisyonu meselesini halletmesi ve hem de pek çok divan ve metinler ile  Yahya Bey mesnevisini neşretmesinden gelir. Tabii Hoca’nın kaybı çok  zamansız, bunda söyleyecek hiç bir şeyimiz yok ama, öyle zamansız vefat  etti ki bugün dijital çağ dediğimiz bilgisayar kullanımı döneminin tam  başındaydık, 1987’li yıllarda herkes bilgisayar edinmeye başlıyordu ki,  Hoca, Fullbright bursuyla, daha sonra benim doktora için bulunacağım  Washington Üniversitesi’nde divanların bilgisayarla analizi için bir çalışma  yapmaya gitti. Bu konuda Prof. Walter G. Andrews’la harika projeleri vardı.  Nitekim, 87 yılından sonra 90-95’li yıllarda hepimiz bilgisayarı  öğreniverdik. Hepimizin ofisine ve evine bilgisayar girmeye başladı. Artık  daktilo çağı bitip bilgisayar çağı başlamıştı. İşte Çavuşoğlu bu dijital çağın  en başında hayatını kaybetti. Eğer ölmemiş olsaydı eski kültürü çok iyi bilen  bir bilim adamı bu dijital çağ ile ilgili neleri kullanmamız gerektiği konusunda bize yol gösterecekti. Ne kadar büyük bir kayıp. Şimdi tabi  divanları yayınlamakla da iş bitmiyor. Her zaman anlatılan bir hikayedir. Hz.  Peygamber ile Ebu Cehl arasındaki mücadele malum. Ebu Cehl’e demişler  ki “Yahu binlerce insan ölüyor, bu kavga ne diye; kelime-i şahadet  getireceksin, yani bir cümle söyleyeceksin ve bu kavga bitecek, söyle de  bitsin.“ Ebu Cehl ise: “onu söylemeyle iş bitecek olsa hemen söylerim, ama  onu söyleyince ardından namaz gelecek, oruç gelecek, zekât gelecek, hac  gelecek” demiş. İşte Divan edebiyatında da divanları yayınlamakla iş bitse o  zaman iş kolaydı, ama Divan şiiri metinlerinde büyük bir anlam çoğulluğu  var, işte o anlamları görebilmek için de bu metinlerin tahlil edilmesi,  yorumlanması lazım. Çavuşoğlu Hoca yine Ali Nihad Tarlan’dan -ki Ali  Nihad Tarlan’ın Şeyhi Divanı’nı Tetkik başlıklı bir tahlil çalışması vardı - aldığı metotla Necati Bey Divanı’nın tahlili konusunda bir Doktora tezi  yaptı, Hoca’dan sonra pek çok bilim adamı da bu yolda devam etti. Bu  tahliller sayesinde biz metinlerdeki kelimelerin anlamlarını, çoğul  anlamlarını, birbirleriyle olan ilişkilerini vs. öğrenmeye başladık. Klasik  metin tahlili dediğimiz alanın biliyoruz ki Ali Nihad Tarlan, Ferit Kam’dan  Çavuşoğlu’na devam eden bir silsile mevcuttur. Mehmed Çavuşoğlu bu  klasik metin tahlilininin belki de son halkasıdır. Bu şerh tarzı bugünkü  anlamda çok teorik değildir ve biraz hermenoutik (yorumsamacı) yaklaşıma  benzer yani metne yaklaşan bilim adamının dağarcığıyla, onun metinler  dünyasına nüfuzuyla doğru alakalıdır. Metni yorumlayanın hafızasındaki  kelime ve anlam dağarcığı büyük bir etkendir, metni yorumlamada

henüz oturmamış olan edisyon kritik kuralları, Mehmed Çavuşoğlu’nun  neşirlerinde artık yerli yerine oturmuş oluyordu. Bugün, artık Divan  edebiyatı uzmanları Çavuşoğlu’nun yaptığı şekilde divan edisyonu  yapmaktadırlar. Bu bakımdan Çavuşoğlu’nun bir açıdan büyüklüğü bu divan  edisyonu meselesini halletmesi ve hem de pek çok divan ve metinler ile  Yahya Bey mesnevisini neşretmesinden gelir. Tabii Hoca’nın kaybı çok  zamansız, bunda söyleyecek hiç bir şeyimiz yok ama, öyle zamansız vefat  etti ki bugün dijital çağ dediğimiz bilgisayar kullanımı döneminin tam  başındaydık, 1987’li yıllarda herkes bilgisayar edinmeye başlıyordu ki,  Hoca, Fullbright bursuyla, daha sonra benim doktora için bulunacağım  Washington Üniversitesi’nde divanların bilgisayarla analizi için bir çalışma  yapmaya gitti. Bu konuda Prof. Walter G. Andrews’la harika projeleri vardı.  Nitekim, 87 yılından sonra 90-95’li yıllarda hepimiz bilgisayarı  öğreniverdik. Hepimizin ofisine ve evine bilgisayar girmeye başladı. Artık  daktilo çağı bitip bilgisayar çağı başlamıştı. İşte Çavuşoğlu bu dijital çağın  en başında hayatını kaybetti. Eğer ölmemiş olsaydı eski kültürü çok iyi bilen  bir bilim adamı bu dijital çağ ile ilgili neleri kullanmamız gerektiği konusunda bize yol gösterecekti. Ne kadar büyük bir kayıp. Şimdi tabi  divanları yayınlamakla da iş bitmiyor. Her zaman anlatılan bir hikayedir. Hz.  Peygamber ile Ebu Cehl arasındaki mücadele malum. Ebu Cehl’e demişler  ki “Yahu binlerce insan ölüyor, bu kavga ne diye; kelime-i şahadet  getireceksin, yani bir cümle söyleyeceksin ve bu kavga bitecek, söyle de  bitsin.“ Ebu Cehl ise: “onu söylemeyle iş bitecek olsa hemen söylerim, ama  onu söyleyince ardından namaz gelecek, oruç gelecek, zekât gelecek, hac  gelecek” demiş. İşte Divan edebiyatında da divanları yayınlamakla iş bitse o  zaman iş kolaydı, ama Divan şiiri metinlerinde büyük bir anlam çoğulluğu  var, işte o anlamları görebilmek için de bu metinlerin tahlil edilmesi,  yorumlanması lazım. Çavuşoğlu Hoca yine Ali Nihad Tarlan’dan -ki Ali  Nihad Tarlan’ın Şeyhi Divanı’nı Tetkik başlıklı bir tahlil çalışması vardı - aldığı metotla Necati Bey Divanı’nın tahlili konusunda bir Doktora tezi  yaptı, Hoca’dan sonra pek çok bilim adamı da bu yolda devam etti. Bu  tahliller sayesinde biz metinlerdeki kelimelerin anlamlarını, çoğul  anlamlarını, birbirleriyle olan ilişkilerini vs. öğrenmeye başladık. Klasik  metin tahlili dediğimiz alanın biliyoruz ki Ali Nihad Tarlan, Ferit Kam’dan  Çavuşoğlu’na devam eden bir silsile mevcuttur. Mehmed Çavuşoğlu bu  klasik metin tahlilininin belki de son halkasıdır. Bu şerh tarzı bugünkü  anlamda çok teorik değildir ve biraz hermenoutik (yorumsamacı) yaklaşıma  benzer yani metne yaklaşan bilim adamının dağarcığıyla, onun metinler  dünyasına nüfuzuyla doğru alakalıdır. Metni yorumlayanın hafızasındaki  kelime ve anlam dağarcığı büyük bir etkendir, metni yorumlamada