Türk Edebiyatında Urfî-i Şîrâzî Şerhleri
Commentaries of Urfî-i Shirazî in Turkish Literature
Yazar: Gözitok, Mehmet Akif
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 19 No. 19, 0
Anahtar kelimeler: Urfî-i Şîrâzî,Sebk-i Hindî,Türk Edebiyatı,Şerh Literatürü,Edebî Şerhler ; Urfî-i Shirazî,Sebk-i Hindi,Turkish Literature,Literature of Commentary,Literal Commentary

Sebk-i Hindî’nin kurucularının ve en meşhur temsilcilerinin  başında gelen Urfî-i Şîrâzî, XVII. yüzyıldan itibaren  pek çok divan şairini etkileyerek Klasik Türk Edebiyatı’nda  yeni üslup denemelerinin başlamasına zemin hazırlamıştır.  Fakat Urfî’nin şiirini anlayabilmek için oldukça geniş bir  entellektüel birikime ve şiir alt yapısına hatta biraz da şair  olmaya ihtiyaç vardır. Nitekim bu hakikati gören Türk  şairleri de Urfî’nin şiirini anlamak ve anlatabilmek için  onlarca şerh yazmıştır. Bu makalede, Urfi-i Şîrâzî’nin  şiirlerini Türk edebiyatında kimlerin şerh ettiği, yazma eser  kütüphanelerinde yapılan ayrıntılı taramalar ve karşılaştırmalar  neticesinde ortaya konmuştur. Ayrıca bu şerhlerin  muhtevaları ve nüshaları hakkında geniş bilgilere yer verilmiş;  kataloglara yanlış kaydedilmiş pek çok Urfî-i Şîrâzî  şerhinin gerçekte kimlere ait olduğuna değinilmiştir. Yazma  eser kütüphanelerinde tespit edilen şerhler ise dörde tasnif  edilerek Şerhleri Belirlenen Şârihler başlığında kütüphanelerde  eserleri bulunan şârihler ve eserleri; Şerh Mecmualarında  Rastlanan Şârihler başlığında müstakil bir şerhine  tesadüf edilemeyen fakat mecmualarda isimlerine rastlanan  şârihler; Şerhleri Belirlenemeyen Şârihler başlığında şerhi  olduğu biyografik eserlerde kayıtlı olan fakat kütüphanelerde  nüshasına tesadüf edilemeyen şârihler; Şârihleri Belirlenemeyen  Şerhler başlığında ise kütüphanelerde müellifi  meçhul olan şerhler beyan edilmiştir.

Urfî-i Shirazî, who is one of the leading founders and  famous pioneers of the Sebk-i Hindî school, had an influence  on starting of new style types by affecting many  Diwan poets in the Classical Turkish Literature from 17th  century. Yet, it is necessary to have an extensive intellectual  knowledge, background of poetry, and also to be like a  poet in order to grasp the poems by Urfi. Thus, the Turkish  poets wrote tens of commentaries in order to understand  and explain the poems by Urfi. In this paper, after a  detailed scanning and many comparisons in manuscript  library those who made explanations and commentaries on  Urfî-i Shirazî are discussed and pointed on. Also, the contents  of the copies of mentioned commentaries are widely  discussed, which led to pointing out some incorrectly labeled  Urfî-i Şîrâzî commentary and showing who they were  really belonged to. All the content found in the manuscript  library are classified into four groups; The Commentators  whose commentaries are stated, which simply represents  the poets whose work is able to be found in libraries with  their works; The commentators who are common to be  found in paraphrase macmuas, which represents the commentators  who are found in macmuas but have no known  individual commentaries; The commentators whose  commentaries are not stated or known, which represents  the commentators who are known to have commentaries  according to biographic works on them but do not have any  available paraphrase in libraries; The commentaries whose  commentators are not known, which represents the work  that is paraphrased but its commentator is unbeknown.