Yeşilçam’da Polisiyenin Eleştirel Dönüşümü: Toplumsal Gerçekçi Sinema Hareketinin Amblemi Olarak Gecelerin Ötesi
The Critical Transformation Of Detective Movie in Yeşilçam Cinema: Beyond the Nights As the Emblem of Social Realist Film Movement
Yazar: Yıldırım, Tunç
Dergi: Erciyes İletişim Dergisi, Vol. 5 No. 4, 2018
Anahtar kelimeler: Metin Erksan,Gecelerin Ötesi,toplumsal gerçekçilik,polisiye,suç filmleri,yorumlama kategorisi olarak film türü,eleştirel alımlama. ; Metin Erksan,Beyond the Nights,social realism,detective movie,crime films,film genre as a category of interpretation,critical reception

Türk sinemasının Yeşilçam öncesi uzun süren dönemi polisiye türü konusunda peküretken değildir. Yeşilçam sinemasının oluşum döneminde (1948-1959) kitlesel filmüretiminin sistemleşmesiyle birlikte beş hâkim sinema türü (melodram, tarihi film,komedi, polisiye ve köy filmi) standartlaşır. Bu türsel bağlamda yapımcılığına dönenKemal Film için Lütfi Akad-Osman Seden ikilisi, suç melodramı ile sembiyotik ilişkiyegiren polisiyeler üretir: Kanun Namına, Katil, Öldüren Şehir, Kanlarıyla Ödediler veİntikam Alevi gibi melez filmler 1952-1956 arasında melodram ile polisiye estetiğinisuç ve macera temaları etrafında harmanlar. Kemal Filmin basmakalıplaştırdığıpolisiye türe toplumsal, siyasal ve iktisadi yeni bir eleştirel görünüm kazandıran,ayrıca bu türü hem içerikte hem de biçimde modernleştiren eser toplumsal gerçekçisinema hareketinin öncüsü Gecelerin Ötesi’dir. Böylece, melodramın klişeleşmişuzlaşımlarından nihayet kurtulan polisiye türü realizm ile senkretik bir bağ kurar.Film sanatının olmazsa olmazları biçime ve biçeme olduğu kadar sinemasal türlerede odaklanan “estetik tarih” perspektifinden hareket eden bu makalenin amacı, Türksinema tarihyazımında türsel kimliği görmezden gelinip sadece sosyal ve realisttemsilleri hatta sosyolojik yönleri etrafında değerlendirilen Gecelerin Ötesi’ninpolisiyeyi nasıl yenilediğini kanıtlamaktır. Gecelerin Ötesi hangi estetik özellikleriylehem polisiye türüne hem de toplumsal gerçekçi harekete girer? Bu film, Akad-Sedentandeminin temellerini attığı polisiye film geleneğinden neden ve nasıl farklılaşır?Çalışmanın problematiği bu çerçevede belirlenmiştir. Makalenin teorik çerçevesive analitik yöntemi ise “sinema türü kavramını” basit bir taksonomi etkinliği ya daetiketleme şekli olarak değil de, ciddi bir “yorumlama kategorisi” olarak kabul edenRaphaëlle Moine’ın kuramsal yaklaşımına dayanır.

The period which took long time before Yeşilçam was not so productive in terms ofdetective movie. During the genesis of Yeşilçam period (1948-1959), five dominantfilm genres (melodrama, historical, comedy, detective and village movies) gotstandardized by the systematization of mass film production. The tandem of LütfiAkad and Osman Seden produced the detective movies in symbiotic relationship withcrime melodrama for Kemal Film, which got back to the production in this typicalcontext: The hybrid movies such as In the Name of the Law, Murderer, The KillingCity, They Paid with Their Blood and The Flame of Vengeance combined melodramaand detective aesthetic around the themes of crime and adventure between 1952-56. Beyond the Nights which was the precursor of social realist film movement is thepiece which brought a new critical image socially, politically, and economically thedetective genre stereotyped by Kemal Film, and also, modernized this genre in termsof both content and form. By this way, the detective genre which got away from theconventions of melodrama established a syncretic link to realism. The aim of thisarticle starting from the perspective of “aesthetic history” which focuses on cinemagenres as much as on form and style among the basics of movie art is to demonstratehow Beyond the Nights renovates detective movies. It had been assessed only basedupon its social and realist representations, and even its sociological aspects byignoring its genre identity in Turkish cinema historiography. With which aestheticalaspects does Beyond the Nights take place both within the detective movie and socialrealist movement? How and why does this film differentiate from the tradition ofdetective movie initiated by the tandem of Akad-Seden? The problematic of thisstudy was defined within this framework. The theoretical aspect and analyticalmethod is based upon the theoretical approach of Raphaëlle Moine who considers“concept of cinematic genres” not only to be a simple taxonomy activity or labeling,but also a “category of interpretation.”