Osmanlı Taşrasında (Erzurum, Van ve Bitlis) Darülmualliminlerin Müfettiş Raporlarına Yansıyan Sorunları (1911-1912)
Problems Reflected in the Inspector Reports of Teacher Training Colleges in the Ottoman Provinces (Erzurum, Van, and Bitlis) (1911-1912)
Yazar: Atmaca, Taner; Nehir, Nurullah
Dergi: Ege Eğitim Dergisi, Vol. 27 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Education Management ; Eğitim Yönetimi ; Darülmuallimins,Education inspection,Modernisation in education,Teacher training ; Darülmuallimin,Eğitim denetimi,Eğitimde modernleşme,Öğretmen yetiştirme

Bu araştırmanın amacı, Osmanlı taşrasında yer alan Erzurum, Van ve Bitlis Darülmualliminleri’nin [öğretmen okullarının] işleyişini ve karşılaştıkları sorunları 1911-1912 yıllarına ait müfettiş raporları üzerinden incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, yöntem olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Veriler, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde bulunan ve Maarif Nezareti’ne sunulan resmî raporlardan elde edilmiştir. Analiz sonucunda beş tema ortaya çıkmıştır: fizikî koşullar ve coğrafî engeller, öğretmen yetersizliği ve maaş politikaları, yönetsel ve kurumsal zaaflar, gayrimüslim okulların rekabeti ve çözüm önerileri. Bulgular, taşrada eğitim kurumlarının yetersiz mekânsal altyapı, sert iklim koşulları, malî teşviklerin eksikliği, nitelikli öğretmen teminindeki zorluklar ve yönetimsel zaaflar nedeniyle işlevsizleştiğini göstermektedir. Ayrıca Ermeni cemaatinin açtığı okulların daha cazip bir alternatif haline gelmesi, devlet okullarının meşruiyet ve itibar kaybına uğradığını ortaya koymuştur. Müfettiş raporları, Osmanlı taşrasında eğitim modernleşmesinin fizikî ve malî kısıtlarla birlikte aynı zamanda yönetsel sorunlar ve cemaat okullarının rekabetiyle de sınandığını göstermektedir. Raporlarda dile getirilen çözüm önerileri ise dönemin taşra maarifinin yalnızca sorunlarıyla değil, aynı zamanda sahaya dayalı çözüm üretme kapasitesiyle de dikkate değer olduğunu ortaya koymaktadır.

The aim of this study is to examine the functioning and challenges of the Darülmuallimins (teacher training schools) in the Ottoman provinces of Erzurum, Van, and Bitlis through inspector reports dated 1911-1912. A qualitative research design was adopted, employing document analysis as the method. Data were obtained from official reports preserved in the Ottoman Archives of the Presidency of the Republic of Türkiye and submitted to the Ministry of Education. The thematic analysis revealed five categories: physical conditions and geographical constraints, teacher shortages and salary policies, administrative and institutional weaknesses, competition from non-Muslim schools, and proposed solutions. Findings indicate that provincial teacher training schools became largely dysfunctional due to inadequate infrastructure, harsh climatic conditions, lack of financial incentives, difficulties in recruiting qualified teachers, and administrative deficiencies. Furthermore, the rise of Armenian schools as more attractive alternatives highlighted the legitimacy and prestige loss of state institutions. The inspector reports demonstrate that educational modernization in the Ottoman provinces was challenged not only by physical and financial limitations but also by governance issues and the growing competition of community schools. The reports also provided concrete proposals, showing that provincial education was not merely a field of problems but also a context where practical policy solutions were developed.