Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın mütercim habitusunun Mürebbiye’ye etkisi
The effect of Hüseyin Rahmi Gürpınar’s translator habitus on his Mürebbiye novel
Yazar: Coşkun, Osman
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 33, 2026
Anahtar kelimeler: Translation and Interpretation Studies ; Çeviri ve Yorum Çalışmaları ; Hüseyin Rahmi Gürpınar,translation,habitus,Bourdieu,Mürebbiye ; Hüseyin Rahmi Gürpınar,mütercim,habitus,Bourdieu,Mürebbiye.

Bu çalışmada, Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın mütercimlik faaliyetlerinin ve Batı edebiyatı ile kurduğu yoğun ilişkinin yazarlık kimliğine etkileri Mürebbiye romanı üzerinden ele alınmıştır. Edebi eserlerinin biçimlenmesinde gözlem gücü ve toplumsal duyarlılığın yanı sıra mütercimlik geçmişinin de etkisi olduğu gözlemlenmektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesinde öncelikle çeviri sosyolojisi ekseninde Pierre Bourdieu’nün habitus kavramı üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Habitus, kişinin geçmiş yaşantıları, toplumsal konumu ve edindiği deneyimler aracılığıyla inşa edilen, bir dizi kalıcı ve aktarılabilir algılama, düşünme ve eyleme şeması olarak tanımlanabilir. Yazarın mütercim habitusu ortaya koyduğu edebi eserlerine çeşitli yönlerden katkı yapmıştır. Gürpınar’ın Emile Gaboriaux, Alfred de Musset ve Paul de Kock gibi yazarlardan yaptığı tercümeler, Vidinli Tevfik Paşa’dan aldığı Fransızca kitaplar ve Ahmed Midhat Efendi ile İkdam/Sabah gazetelerindeki mütercim‑muharrirlik deneyimleri, yazarın edebi yönünü şekillendiren temel unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Gürpınar mütercim kimliğini, Mürebbiye romanında çeşitli yönleriyle işlemiştir. Romandan seçilen örnek ifadeler mütercim habitusu ile ilişkilendirilerek incelenmiştir. Çalışmada, çevirmen kimliğinin edebi üretimdeki rolü çeviri sosyolojisi ekseninde tartışmaya açılmaktadır.

In this study, the impact of Hüseyin Rahmi Gürpınar’s translation activities and his intensive engagement with Western literature on his identity as an author is examined through the novel Mürebbiye. It is observed that, alongside his power of observation and social sensitivity, his background in translation also played a significant role in shaping his literary works.Within the theoretical framework of the research, an evaluation is first conducted through Pierre Bourdieu’s concept of habitus within the axis of the sociology of translation. Habitus can be defined as a set of durable and transposable schemes of perception, thought, and action, constructed through an individual’s past life, social position, and acquired experiences. The author’s translator habitus contributed to his literary production in various ways. Gürpınar’s translations of authors such as Émile Gaboriau, Alfred de Musset, and Paul de Kock, the French books he obtained from Vidinli Tevfik Pasha, and his experiences as a "translator-author" (mütercim-muharrir) at the newspapers İkdam and Sabah alongside Ahmed Midhat Efendi are considered fundamental elements shaping his literary direction. Gürpınar incorporated his translator identity into his novel Mürebbiye through various aspects. Selected excerpts from the novel are analyzed in relation to his translator habitus. This study opens the role of the translator's identity in literary production to discussion at the intersection of the sociology of translation and translation history.