Felsefenin İlerlemediği İddiasına Bir Cevap: Felsefe İlerletiyor
A Response to the Claim that There is No Progress in Philosophy: Philosophy Drives Progress
Yazar: Çifteci, Volkan
Dergi: Felsefe Arkivi No. 63, 2025
Anahtar kelimeler: History of Philosophy (Other) ; Felsefe Tarihi (Diğer) ; Philosophy,science,progression,knowledge,metaphysics ; Felsefe,bilim,ilerleme,bilgi,metafizik

Felsefede ilerleme konusu oldukça tartışmalıdır. Felsefede ilerleme tartışması genellikle bilimdeki ilerleme referans alınarak yapılır. Felsefenin ilerlediğini savunanlar gibi ilerlemediğini iddia edenler de bulunur. Bu iki uç kampta yer alanların yanı sıra, felsefede ilerlemenin bilimdeki gibi değerlendirilmemesi gerektiğini iddia edip ilerlemenin farklı anlamları olacağını savunan ılımlı bir grup da bulunur. Bu çalışmada felsefenin ilerlediğine dair bir savunma yapmıyorum; felsefenin yerinde saydığı ve ilerlemediğini de iddia etmiyorum. Bilimin ilerlediği kabulünden hareketle felsefe ve bilim arasındaki ilişkinin izlerini sürüyorum. Felsefe ve bilimin sanılanın aksine, oldukça yakın bir ilişki içerisinde olduklarını göstermeye çalışıyorum. Felsefenin, ilerleme üzerinden ele alınması gereken bir disiplin olduğunu kabul etmenin doğru bir kavrayış olmadığını iddia ediyorum. Felsefede ilerleme konusunda literatürdeki önemli çalışmaları inceleyerek felsefenin ne yaptığını; başka bir deyişle işlevinin ne olduğunu göstermeyi amaçlıyorum. İnsanın doğal bir özelliği olarak kabul edilen bilme ve anlama isteğinin karşılığı olan felsefenin (philo-sophia) ilerleyip gerilemeyeceği; aksine, bilgi arayışı serüveninde, insana bilgi birikimini artırma ve kendisiyle birlikte evreni anlama konusunda olumlu bir katkı yapacağını anlatmak istiyorum. Felsefenin; eleştirel bakış, sistematik düşünce, imgelem, güçlü sezgiler ve yaratıcılık gibi özellikleri içeren bir düşünsel aktivite olduğu söylenebilir. Dolayısıyla, bu özellikleri ile değerlendirildiğinde, felsefenin kendisinin ilerleyen bir disiplin olduğunu değil; fakat ilerlemeye katkı sağlayan itici güce sahip düşünsel bir aktivite olduğunu söylüyorum.

The concept of progress in philosophy is highly controversial. Discussions on philosophical progress are often conducted with reference to progress in science. While some argue that there is progress in philosophy, others claim that there is none. In addition to these two opposing views, there is also a more moderate perspective that asserts progress in philosophy should not be considered in the same way as in science and that progress can have different meanings. In this study, I do not defend the idea that there is progress in philosophy, nor do I claim that philosophy moves in circles. Starting from the assumption that science progresses, I trace the relationship between philosophy and science. Contrary to common belief, I aim to show that philosophy and science are closely interconnected. I argue that viewing philosophy as a discipline that should be assessed in terms of progress is a misinterpretation. By examining key studies in the literature on progress in philosophy, I aim to demonstrate what philosophy does —in other words, its function. I want to emphasize that as a natural characteristic of humans, philosophy (philo-sophia), which corresponds to the human desire to know and understand, does not progress or regress. Instead, it contributes positively to humanity’s pursuit of knowledge by enhancing the accumulation of knowledge and deepening the understanding of both oneself and the universe. Philosophy is an intellectual activity which can be understood in terms of critical thinking, systematic thought, the power of imagination, powerful intuitions and creativity. Given this, I do not assert that philosophy itself is a progressing discipline; rather, I argue that it is an intellectual activity that serves as a driving force contributing to progress.