DEMİR ÇAĞI: BAŞLANGICI VE BAŞLATANLARI, ANADOLU’YA ETKİLERİ ÜZERİNE
Demir Çağı: Başlangıcı Ve Başlatanları  Anadolu’ya Etkileri Üzerine
Yazar: Özdemir, Hakkı Fahri
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 16 No. 1, 2013
Anahtar kelimeler: Demir Çağ, Demir, Madencilik, Deniz Kavimleri, Batı Anadolu, Kilikia, Kolonizasyon

Yerleşik topluluklarda demir kullanımının neden olduğu kültürel değişimlere ve demir metalürjisine olan yöneliş, arkeolojide yaklaşık olarak yarım asırlık geçmişi olan bir konudur. Araştırmacıları bu alana yönlendiren sorunların en önemlisi; ideolojik çekişmeler nedeniyle 20. yüzyılın ortalarından itibaren popülerliğini yitirmiş olan, Demir Çağı’nın başlarındaki göç hareketleri ve “kitlesel aksiyon” kuramlarının sahaya uygulanabilirliğinin açmazlarıdır. Yeniden arkeoloji biliminin gündemine taşınan bu problemli olgu, geleneksel arkeoloji bakış açısından uzak, analitik düşünce sistemine sahip araştırmacılar tarafından coğrafi ve siyasal durum, tarihsel süreç, mekansal ve kuramsal çerçeve gözetilerek arkeolojik verilerle bütünleştirilmeye çalışılmaktadır. Demir Çağı’nda Anadolu’nun durumu, kolonizasyon faaliyetleri ve bölgesel seramik ekolleri gibi konulara ilgi duyan araştırmacılar kendilerini bir anda, bitip tükenmeyen tartışmalar, tezat görüşler ve zaman zaman üslubu bilim çerçevesi dışına taşan köken çekişmeleri içerisinde bulabilirler. Aslında bu kadar tartışmalı olan konularda kesin yargılarda bulunmak, bugün için hiçbir araştırmacının yaklaşım tarzı olmamalıdır. Demir Çağı’nın ilk dönemleriyle başlayan Karanlık Çağ ile birlikte Hellas’ta dış dünya ile bağlantı kaybolmuştur. Bu dönemde yüksek miktarda terrestrik hidratlı doğal demirin (Limonit =FeOOH) tüketimi Hellen çanak-çömlek teknolojisi için önemlidir. Miken “thalassokrasi”sinin devrilmesinin ardından bakır ve kalay ithali kesilince, tunç yapımı olanaksızlaşmıştır. Bu durumun zorunlu bir sonucu olarak, +1535 ˚C’de sıvılaşan, maden cürufu (Skoria) halindeki iletken demir cevherinden (Manyetit= Fe3O4) çok daha sert bir öz elde edilmesine başlanır. Antikçağ’da çok fazla araç gereç gerektirmeyen demir ergitme işlemi, odun kömürü ateşinde gerçekleştirilmektedir. Bunun için ormanlara yakın kurulan odun kömürü ocakları, işlenmiş demir elde etmeyi fazlasıyla kolaylaştırmıştır. Ergitme işleminde kullanılan yeni teknikler ve daha gelişmiş havadar fırınlar, çömlekçilere örnek olmuş olmalıdır ki erken dönemlere nazaran daha kaliteli fırınlanmış kaplar yapılabilmiştir. Yeni demir teknolojisinin çömlekçilik endüstrisine etkileri olarak değerlendirilebilecek bu durum, “Karanlık Çağ”da yaşanan belirsizliğin ve kaosun, demokrasiyi doğurması gibi diğer bir olumlu etkisidir. Bu çalışmanın kurgulanışı ve işleyiş tarzında güdülen öncelikli amaç ise, Akdeniz Dünyası’nın odağında bulunan Anadolu’da demir kullanımı ve Demir Çağı uygarlığının halklarına bütünsel açıdan ışık tutabilmektir

Cultural changes caused by using iron and tendency to use iron metallurgy in settled societies has been a major topic in archaeology over 50 years  The researchers are interested in this topic to investigate the problems in applying the concepts of migration and “mass movement” in Iron Age to field work  which lost its importance during mid 20th Century due to political and ideological reasons  Today we are facing this problem in archaeological world again  In order to have healthy results  this subject is studied by analytical  scientific point of view considering geographical  political and regional aspects  and by the help of archaeological informations  and not with the classical archaeological point of view  The researchers who are interested in the colonization activities  regional ceramics craftsmanship and schools and political and economical status in Anatolia during Iron Age may find themselves in endless  non academic arguments  Factually the researchers must approach this topic without any prejudice  and presupposition  Hellas lost her connection with outer world by chaotic Dark Age  which starts with early stages of Iron Age  In this period the consumption of large quantities of terrestrial hydrateded natural iron  Limonite =FeOOH  is very important which at the same time influenced the improvement of Hellenic earthenware technology  With the end of Mycenaean thalassocracy  importation of tin and copper stopped  and so producing bronze became impossible  This situation lead blacksmiths to find other solutions  they melted ore slag  Scoria  at  1535   730;C to obtain very hard core metal than conductive iron slag  Magnetite= Fe3O4   In Ancient Ages ore treatment did not required complicated tools  charcoal was used to melt the ore  so they built charcoal pits near forests  New techniques used in ore kilns  with better ventilation systems  higher structures led earthenware makers to use higher quality kilns  make much sophisticated pots and earthenware products  This was one of the positive impacts of new iron technology to earthenware production during chaotic  unstable Dark Age  the other positive effect could be taken as birth of democracy  The main purpose of this study is to illuminate the usage of iron and Iron Age Civilizations in Anatolia  at the heart of the Mediterranean World  with a wholistic approach   Keywords: Iron Age  Iron  Metallurgy  The Sea Peoples  Western Anatolia  Cilicia  Colonization