ERZURUMLU ŞEYHÜLİSLÂM MÛSÂ KÂZIM EFENDİ SEMPOZYUMU’NUN ARDINDAN
ERZURUMLU ŞEYHÜLİSLÂM MÛSÂ KÂZIM EFENDİ SEMPOZYUMU’NUN ARDINDAN
Yazar: Keleş, Reyhan
Dergi: Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 0 No. 41, 2014

sempozyum boyunca oturumların gerçekleştirileceği yer olan Erzurum’a  hareket edildi. Burada ilk oturum Atatürk Üniversitesi Kültür ve Gösteri  Merkezi’nde saat 16:00-17:30 arasında gerçekleştirildi. Başkanlığını Atatürk  Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. M. Sadi ÇÖGENLİ Bey’in yaptığı  birinci oturumun konusu “Mûsâ Kâzım Efendi: Hayatı, Eserleri ve Şeyhü- lislâmlığı” idi. Çögenli bildiri sahiplerine söz vermeden önce Erzurum’un,  Anadolu’nun hem Bağdat’ı hem de İstanbul’u olduğunu söyledi ve bu fikri- ni verdiği iki kıymetli örnekle destekledi. Bu örneklerden ilki Rûhu’l-Me‘ânî  fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-‘Azîm ve’s-Seb‘i’l-Mesânî adlı tefsirin sahibi el-Âlûsî (ö.  1270/1854) ile ilgiliydi. Çögenli’nin anlattığı örnekte, el-Âlûsî, Tefsir’ini  İstanbul’a, Şeyhülislâm’a arz etmek üzere yolculuğa çıkar ve Erzurum’a uğrar.  Burada kaldığı süre zarfında İbrahim Paşa Medresesi’nde Amme cüzünden  dört âyet-i kerimeyi o devrin âlimlerinden olan İspirli Cemâleddin Fâzıl Efen- di ve Receb Efendi adlı iki zata ders olarak okutur ve on beş günün ardından  hem Fâzıl Efendi’ye hem de Receb Efendi’ye ilim ve hadis icazetleri verir. el- Âlûsî daha sonra kaleme aldığı Neşvetü’ş-Şemûl fi’s-Seferi ilâ İslâmbûl adlı seya- hatnamesinde bu iki zattan övgüyle bahsederek “Şark’ta bu iki âlimi görünce  çok şaşırdım. Bizim Bağdat’ta bile bunların emsali kimse yok ” der. Çögenli  Erzurum’un Bağdat ve İstanbul’la emsal bir şehir olduğunu desteklemek için  verdiği ikinci örnekte ise şu an ellerinde mevcut olan zeylleri ile birlikte 65  ciltlik bir eserden bahsetti. Bu ansiklopedinin dünyada bilinen ilk alfabetik  ansiklopedi olduğuna vurgu yapan Çögenli, müellifin eserin mukaddimesin

sempozyum boyunca oturumların gerçekleştirileceği yer olan Erzurum’a  hareket edildi. Burada ilk oturum Atatürk Üniversitesi Kültür ve Gösteri  Merkezi’nde saat 16:00-17:30 arasında gerçekleştirildi. Başkanlığını Atatürk  Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. M. Sadi ÇÖGENLİ Bey’in yaptığı  birinci oturumun konusu “Mûsâ Kâzım Efendi: Hayatı, Eserleri ve Şeyhü- lislâmlığı” idi. Çögenli bildiri sahiplerine söz vermeden önce Erzurum’un,  Anadolu’nun hem Bağdat’ı hem de İstanbul’u olduğunu söyledi ve bu fikri- ni verdiği iki kıymetli örnekle destekledi. Bu örneklerden ilki Rûhu’l-Me‘ânî  fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-‘Azîm ve’s-Seb‘i’l-Mesânî adlı tefsirin sahibi el-Âlûsî (ö.  1270/1854) ile ilgiliydi. Çögenli’nin anlattığı örnekte, el-Âlûsî, Tefsir’ini  İstanbul’a, Şeyhülislâm’a arz etmek üzere yolculuğa çıkar ve Erzurum’a uğrar.  Burada kaldığı süre zarfında İbrahim Paşa Medresesi’nde Amme cüzünden  dört âyet-i kerimeyi o devrin âlimlerinden olan İspirli Cemâleddin Fâzıl Efen- di ve Receb Efendi adlı iki zata ders olarak okutur ve on beş günün ardından  hem Fâzıl Efendi’ye hem de Receb Efendi’ye ilim ve hadis icazetleri verir. el- Âlûsî daha sonra kaleme aldığı Neşvetü’ş-Şemûl fi’s-Seferi ilâ İslâmbûl adlı seya- hatnamesinde bu iki zattan övgüyle bahsederek “Şark’ta bu iki âlimi görünce  çok şaşırdım. Bizim Bağdat’ta bile bunların emsali kimse yok ” der. Çögenli  Erzurum’un Bağdat ve İstanbul’la emsal bir şehir olduğunu desteklemek için  verdiği ikinci örnekte ise şu an ellerinde mevcut olan zeylleri ile birlikte 65  ciltlik bir eserden bahsetti. Bu ansiklopedinin dünyada bilinen ilk alfabetik  ansiklopedi olduğuna vurgu yapan Çögenli, müellifin eserin mukaddimesin