Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dijital Sözlükler: Okuduğunu Anlama ve Söz Varlığına Etkilerine Dair Bir Literatür Taraması
Digital Dictionaries in Teaching Turkish as a Foreign Language: A Literature Review on Their Effects on Reading Comprehension and Vocabulary
Yazar: Çalışkan, Emre
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish and Social Sciences Education (Diğer) ; Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi (Diğer) ; Teaching Turkish as a Foreign Language,Digital Dictionaries,Reading Comprehension,Vocabulary Learning,Technology-Assisted Language Learning ; Yabancı Dil Olarak Türkçe,Dijital Sözlükler,Okuduğunu Anlama,Kelime Öğrenme,Teknoloji Destekli Dil Öğretimi Kelime

Bu makale, yabancı dil olarak Türkçe (YDT) öğretiminde dijital sözlüklerin okuduğunu anlama ve söz varlığı üzerindeki yansımalarını ele alan bir literatür taramasıdır. Çalışmanın temel amacı, ulusal ve uluslararası literatürde 2010–2024 yılları arasında yayımlanmış araştırmaları inceleyerek dijital sözlüklerin öğretim süreçlerindeki rolünü bütüncül bir bakışla değerlendirmektir. Taramada Google Scholar, TR Dizin, Scopus ve Web of Science veri tabanları kullanılmış; “dijital sözlük, elektronik sözlük, çevrim içi sözlük, okuduğunu anlama, söz varlığı, vocabulary, reading comprehension, technology-assisted language learning” gibi anahtar kelimelerden yararlanılmıştır. Konu dışı olan, yalnızca sözlük tarihi ya da teknik altyapısına odaklanan çalışmalar kapsam dışında bırakılmıştır. İncelenen araştırmalar, dijital sözlüklerin kelimeye hızlı erişim, bağlam içinde anlamlandırma, tekrar yoluyla kalıcılık, okuma akıcılığı ve öğrenci motivasyonu gibi alanlarda önemli katkılar sağladığını ancak aşırı kullanımın bağlamdan anlam çıkarma becerisini ve eleştirel düşünme süreçlerini zayıflatabildiğini göstermektedir. Bulgular ayrıca dijital sözlüklerin etkilerinin yaş gruplarına göre farklılaştığını, öğrencilerin kullanım stratejilerinin başarı üzerinde belirleyici olduğunu ve yazma ile konuşma gibi becerilere yönelik araştırmaların sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Çalışma, öğretmenlere dijital sözlükleri yalnızca kelime arama aracı olarak değil; eş ve zıt anlam ilişkileri, örnek cümleler, telaffuz ve bağlam bilgisi ile bütüncül dil öğretimini destekleyen pedagojik kaynaklar olarak yapılandırmaları yönünde öneriler sunmaktadır. Sonuç olarak, dijital sözlükler YDT sınıflarında etkili bir öğrenme desteği olarak görülmekte ancak bilinçli kullanımın teşvik edilmesi ve gelecekteki araştırmalarda yöntemsel çeşitliliğin artırılması gerekmektedir.

This article is a literature review that explores how digital dictionaries relate to reading comprehension and vocabulary acquisition in teaching Turkish as a foreign language (TTFL). The primary aim is to provide a comprehensive synthesis of studies published between 2010 and 2024, thereby evaluating the pedagogical potential and limitations of digital dictionaries. The review was conducted using Google Scholar, TR Dizin, Scopus, and Web of Science databases with keywords such as “digital dictionary, electronic dictionary, online dictionary, reading comprehension, vocabulary, and technology-assisted language learning.” Studies exclusively addressing the history of dictionaries, technical infrastructure, or unrelated language skills were excluded. The literature indicates that digital dictionaries enhance rapid lexical access, contextual meaning-making, vocabulary retention through repetition, reading fluency, and learner motivation. However, excessive reliance may weaken learners’ inferencing skills and reduce their engagement in critical reflection. Findings also reveal age-related differences, highlight the importance of learner strategies in dictionary use, and point to gaps in exploring their impact on productive skills such as writing and speaking. Pedagogically, digital dictionaries should be conceptualized not merely as look-up tools but as integrated resources supporting holistic vocabulary instruction through synonym/antonym networks, example usages, pronunciation, and contextual deployment. In conclusion, digital dictionaries are valuable aids in TTFL classrooms, yet conscious use must be encouraged, and future research should expand methodological diversity to capture their broader impact on language learning.