TERAKKİ, CEDİT VE DİN: MÜSLÜMAN-TÜRKÜN DEVLETE TEŞNELİĞİNİN ZİHNİYET ANALİZİ
Progress, Jadid and Religion: A Mental Analysis of the Muslim-Turk's Assent to the State
Yazar: Çakmak, Orhan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 23 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Din,İktisadi Zihniyet,Weber-Ülgener,Nizamiye-Bologna,İnsani Gelişme Endeksi ; Religion,economic mentality,Weber-Ülgener,Nizamiye-Bologna,Human Devolepment Index

Sosyo-ekonomik gelişmişlik kavramına ilişkin analizlerde insan faktörü, başat rol olmaya devam etmektedir. Günümüzde gelişmişliğin başat faktörü olan bireyin zihniyet anlayışı, birçok bilim dalının ortak çalışma alanı haline gelmiştir. Bu kapsamda dini anlayışın ve ahlaki değerlerin terakkiye giden yoldaki menfi ve müspet etkileri bu çalışmada, doğu-batı mukayesesi şeklinde ele alınmıştır. Çalışmada binli yılların başında zihniyet dünyamızın köreltilmesi ve devlet-piyasa sarkacı açısından iktisadi refah yüklenicisinin devlet olması tercihine dini anlayış saikleri ile zorlanmanın bedelinin, terakki ve cedit açısından analizi ve zihniyet çözümlemesi yapılmıştır. Tarih, sosyoloji, teoloji ve iktisat ilminin bileşkesi olan bu çalışma, interdisipliner bir analiz içermektedir. Çalışmada; devlet ile beraber dini anlayışın, ilmiye sınıfı ve devlet yöneticilerinin ortak çıkarına hizmet eden bir bakış açısıyla ele alınmasının, Müslüman-Türk’ün kamusal teşneliğine dini-ahlaki ve kültürel zemin olduğu izah edilmiştir. Tarihsel süreç iktisat ve din sosyolojisi (Weber-Ülgener) ile incelemeye tabi tutularak zihniyet çözümlemesi yapılmış ve günümüzdeki durum ile mukayese edilerek çözüm önerileri sunulmuştur. Çalışmada dönemsellik ihmal edilmiş olup terakki ve cedit konusu, İnsani Gelişme Endeksi verilerine ve doğu-batı ayracı ise sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesi üzerine inşa edilmiştir.

The human factor continues to play a dominant role in analyses of the concept of socioeconomic development. Today, the mentality of the individual, which is the dominant factor of development, has become a common field of study for many disciplines. In this context, the negative and positive effects of religious understanding and moral values on the road to progress are discussed in this study as an east-west comparison. In the study, an analysis of the cost of blunting our world of mentality at the beginning of the millennium and being forced to choose the state as the economic welfare contractor on the state-market pendulum with the motives of religious understanding is analyzed in terms of progress and jadit and a proposal for mentality analysis is presented. This study, which is a combination of history, sociology, theology, and economics, includes an interdisciplinary analysis. In the study, it is explained that the understanding of religious life together with the state, which serves the common interest of the scholarly class and the state rulers, is the religious-moral and cultural basis for the Muslim-Turk's public display. The historical process has been analyzed with the sociology of economics and religion (Weber-Ülgener), the mentality has been analyzed, and solutions have been proposed by comparing with the current situation. In the study, periodicity is neglected as the subject of progress and jadid is based on the Human Development Index data, and the east-west distinction is built on the level of socioeconomic development.