İkinci Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Servet-i Fünûn’un Alımlanışı
The Receptions of Servet-i Fünun from The Second Constitutional Era to Turkish Republic
Yazar: Özder, Gökçe
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 31, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Edebiyât-ı Cedîde,Servet-i Fünûn,Tevfik Fikret,belated modernity,literary canon ; Edebiyât-ı Cedîde,Servet-i Fünûn,Tevfik Fikret,gecikmiş modernlik,edebiyat kanonu

İkinci Meşrutiyet’in ilanından Cumhuriyet’e kadarki süreçte modern anlamda ilk Türk edebiyatı tarihlerinin yazıldığını, yine modern anlamda ilk antolojilerin oluşturulduğunu, dergilerde hararetli edebiyat -tarihi- tartışmalarının döndüğünü görürüz. Dönemin matbuat patlaması ve ulus-devletleşme süreciyle bağlantılı olarak millî edebiyatın inşasının bu döneme denk geldiği düşünüldüğünde; ulusal edebiyatların ortaya çıkışıyla ilişkilendirilen edebiyat kanonu yaratma hikâyesinin Türk edebiyatındaki temellerini bu yıllarda aramak hata olmayacaktır. Bu çalışmada Edebiyât-ı Cedîde olarak da adlandırılan Servet-i Fünûn dergisi çevresinde oluşmuş topluluğun İkinci Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e dek edebiyat tarihi kitapları, antolojiler, basındaki edebiyat tartışmaları ve kurmaca eserler bağlamında alımlanışı millî edebiyatın inşası odağında ele alınmış ve edebiyat tarihlerinde konumlandırıldığı yer vasıtasıyla yeniden düşünmeye açılmıştır. Teorik çerçevede Gregory Jusdanis’in “gecikmiş modernlik” kavramına yaslanan bu çalışmada Servet-i Fünûn’un Türk edebiyatı tarihinde ne şekilde konumlandığı, bu konumlanışın yıllara göre nasıl değiştiği zamansal ve durumsal olarak nasıl araçsallaştırıldığı sorularının peşine düşülmüştür. Nihayetinde her ne kadar bugün edebiyat tarihi yazımında ve lise ders kitaplarında angajeliği, Avrupailiği ve halktan kopukluğu vurgusuyla bilinse de Edebiyât-ı Cedîde’ye dair yorumların döneme, cevaplayana, konjonktüre ve bakış açısına göre devamlı olarak değiştiği tespit edilmiştir.

We observe that during the period from the declaration of the Second Constitutional to the Turkish Republic, the first Turkish literary histories in the modern sense were written, the first anthologies were created in a modern sense, and literary-historical debates flared up in magazines. Considering the construction of national literature in parallel with the explosion of the press and the process of nation-state formation during this period, literary canons associated with the emergence of national literatures in Turkish literature during these years. In this study, focusing on the construction of national literature, literary history books, anthologies, fiictions and literary debates in the press around the Servet-i Fünûn magazine, also known as the Edebiyât-ı Cedîde, have been reconsidered and reopened in terms of their positioning in Turkish literature from the Second Constitutional Era to the Turkish Republic. Based on the theoretical framework relying on Gregory Jusdanis' concept of "belated modernity”, this study has sought to explore how Servet-i Fünûn is positioned in Turkish literary history, how this positioning has changed over the years, and how it has been instrumentalized temporally and situationally. In conclusion, it has been found that the comments on Edebiyât-ı Cedîde constantly change according to the period, respondent, conjuncture, and perspective.