Bazı Kışlık Kolza (Brassica napus L.) Çeşitlerinin Çimlenme Döneminde Tuz Stresine Tepkilerinin Belirlenmesi
Bazı Kışlık Kolza (Brassica napus L.) Çeşitlerinin Çimlenme Döneminde Tuz Stresine Tepkilerinin Belirlenmesi
Yazar: Uyanık, Mesut; Kara, Şevket; Korkmaz, Kürşat
Dergi: Journal of Agricultural Sciences, Vol. 20 No. 4, 2013
Anahtar kelimeler: Brassica napus; Canola; Germination rate; NaCl dose; Rapeseed ; Brassica napus, Kanola, Çimlenme oranı, NaCl dozu, Kolza

Bu araştırma, bazı kışlık kolza çeşitlerinin çimlenme döneminde tuz stresine tepkilerinin belirlenmesi amacıyla laboratuar koşullarında yapılmıştır. Egc 7571, Elvis, Es Hydromel ve Triangle olmak üzere 4 kışlık kolza çeşidinin yer aldığı çalışma, Tesadüf Parselleri Deneme Deseni’ne göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede çeşitlere 8 farklı NaCl dozu (0, 25, 50, 75, 100, 125, 150 ve 200 mM) uygulanmış ve ele alınan çeşitlerde çimlenme oranı, çimlenme süresi, kökçük uzunluğu ve sürgün uzunluğu incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, çimlenme oranı % 65.33– 100.00, çimlenme süresi 3.75–8.71 gün, kökçük uzunluğu 0.50-12.81 cm ve sürgün uzunluğu 0.59-8.79 cm arasında değişmiş olup, NaCl dozları incelenen özellikler üzerine önemli oranda olumsuz etki yapmıştır. Çeşitler, çimlenme oranı bakımından tuz stresine 125 mM NaCl dozuna kadar dayanabilmiş, bu düzeyden sonra çimlenme oranında önemli düşüşler görülmüştür. Diğer özelliklerde ise çeşitler genel olarak tuz stresine 100 mM NaCl dozuna kadar tolerans gösterebilmiş, bu noktadan sonra keskin düşüşler görülmüştür. İncelenen tüm özelliklerde, Egc 7571 çeşidi artan tuz dozlarından daha az etkilenirken, Elvis en fazla etkilenen çeşit olarak dikkati çekmiştir.

This study was carried out in laboratory conditions to determine responses of some winter-canola cultivars to salt stress at germination period. The laboratory experiment with four winter canola cultivars; i.e. Egc 7571, Elvis, Es Hydromel and Triangle, was set up as completely randomized design with 3 replications. In the experiment, eight different NaCl1. GirişBitkisel üretimde stres, bitki üzerinde olumsuz etki oluşturan dış etmen olarak tanımlanmaktadır (Türkan 2008). Bitkilerde strese neden olan faktörler ise, biyotik stres faktörleri (hastalık ve zararlılar) ve abiyotik stres faktörleri (tuzluluk, kuraklık, düşük ve yüksek sıcaklıklar vb.) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.Bir abiyotik stres faktörü olan tuzluluk; özellikle kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde yıkanarak yeraltı suyuna karışan çözünebilir tuzların, yüksek taban suyuyla birlikte kapillarite yoluyla toprak yüzeyine çıkması ve buharlaşma sonucu suyun topraktan ayrılarak, tuzun toprak yüzeyinde ve yüzeye yakın bölümünde birikmesi olayıdır (Ergene 1982). Tuzluluk, özellikle hassas çeşitlerde bitkisel üretimi sınırlayan en önemli sorunlardan birisi olup, ülkemizde yaklaşık 1.5 milyon hektar alanda tuzluluk ve alkalilik sorunu bulunmaktadır. Bu durum, sulamaya uygun arazilerimizin yaklaşık % 32.5’inin tuzluluk stresinin etkisinde olduğunu göstermektedir. (Ekmekçi et al 2005; Zadeh & Naeni 2007). Bitkilerde tuza tolerans bakımından familya, cins ve türler arasında önemli farklılıklar bulunmakta; hatta aynı tür içindeki çeşitler bile tuzluluktan farklı etkilenmektedir. Tuz stresi bitkilerin tüm gelişme dönemlerini etkilemesine rağmen, pek çok bitki türünde tuz stresine en hassas dönemin çimlenme dönemi olduğu bildirilmektedir (Khan et al 2000; Kuşvuran et al 2007; Zamani et al 2010). Nitekim toprak çözeltisindeki tuzlar suyun ozmotik basıncını artırarak; Na+ ve Cl iyonları ise toksik etki yaparak çimlenmeyi olumsuz etkilemektedir (Mohammadi 2009). Tuzluluğun sorun olduğu bölgelerde, toprak tuzlulaşması nispeten yavaş seyretse bile, zamanla kaçınılmaz olduğu için, genetik dayanıma yönelmek en kalıcı çözüm olarak görülmektedir. Tuzlu topraklarda ekonomik tarım için üretilmek istenen bitkinin tuza toleransının bilinmesi, üreticiye ekonomik yönden büyük yarar sağlayacaktır. Bu bağlamda, gerek ülkemizde ve gerekse dünya genelinde pek çok kültür bitkisi üzerinde tuzluluk çalışmaları yapılmış ve yapılmaya devam edilmektedir (Şekeroğlu et al 1999; Kara & Keser 2001; Öncel & Keleş 2002; Doğan et al 2009). Tuzluluk kolzada da bitki gelişimini olumsuz yönde etkilemekte ve verimde önemli azalmalara yol açmaktadır (Ashraf & McNeilly 2004). Ülkemiz yağ bitkileri içerisinde önemini giderek artıran, yağ açığımızın kapatılmasında alternatif bir bitki olan ve son yıllarda gerek dünyada ve gerekse ülkemizde ekim alanı ve üretimi önemli miktarda artan kolzanın, gelişme dönemlerine göre tuza toleransının geniş bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Bu gerekçeden hareketle bu çalışmada, farklı tuz konsantrasyonlarının ülkemizde üretimi yapılan bazı kışlık kolza çeşitlerinin çimlenmesi üzerine etkisi araştırılmıştır.2. Materyal ve YöntemBazı kışlık kolza (Brassica napus L.) çeşitlerinin çimlenme döneminde tuz stresine tepkilerini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışma, Ordu Üniversitesi Ziraat Fakültesi laboratuarında 2011 yılında yapılmıştır. Tesadüf Parselleri Deneme Deseni’ne göre 3 tekerrürlü olarak kurulan denemede materyal olarak; Egc 7571, Elvis, Es Hydromel ve