Mela Muhammed Arif el-Purkaşînî el-Muşî’nin (Karakaya) Hayatı ve İlmî Kişiliği
Mela Muhammed Arif el-Purkaşînî el-Muşî’nin (Karakaya) Hayatı ve İlmî Kişiliği
Yazar: Döner, Naim
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 11 No. 22, 2025
Anahtar kelimeler: Kurdish Language, Literature and Culture ; Kürt Dili, Edebiyatı ve Kültürü ; Mela Arif Purkaşînî,Kürt medresesi,İslâmî ilimler,çok dilli telif,Nakşibendî-Hâlidî,Van Arifiyye Medresesi

Bu çalışma, çağdaş Kürt medrese geleneğinin önde gelen âlimlerinden Seydayê Mela Muhammed Arif el-Pırkaşênî el-Muşî el-Vanî'nin (1936-) hayatını, ilmî kişiliğini ve eserlerini incelemektedir.Muş'un Bulanık ilçesine bağlı Pırkaşên köyünde dünyaya gelen Mela Arif, meşhur âlim Seydayê Mela Zübeyr'in oğludur. Tap aşiretine mensup olan ailesi, köklü bir ilim geleneğine sahiptir. İlk tahsilini babası Mela Zübeyr'in yanında başlayan Mela Arif, daha sonra Mela Aliyê Pırkaşenî ve kısa süreliğine Mela Zahirê Tendurekî'den dersler almıştır. Asıl medrese eğitimini 1956-1960 yılları arasında Demirci köyündeki Şeyh Nasır medresesinde Seydayê Mela İbrahimê Eğdadî'nin (Gülçimenî) yanında tamamlamıştır.Mela Arif'in tedris hayatı 1960 yılında Andak köyünde başlamış, ardından Demirci köyü (1968-1972), İstanbul Beykoz (1972-1974), Muş Yaygın nahiyesi (1974-1979) ve son olarak Van Bağlarbaşı'nda kurduğu Arifiyye Medresesi'nde (1979-devam ediyor) sürmüştür. 1974-1999 yılları arasında resmi İmam-Hatiplik görevini de yürütmüştür.Çok dilli bir müderris ve müellif olan Mela Arif, Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Farsça dillerinde telif ve tercüme çalışmaları yapmıştır. Eserleri arasında Molla Cami'nin Lüccetü'l-Esrâr'ının Kürtçe ve Türkçe çevirileri, Mevlana Halid'in Divan'ının Kürtçe tercümesi, Sa'di'nin Gülistan'ının Kürtçe çevirisi ve fıkıh, tasavvuf, ahlak konularında telif eserleri bulunmaktadır.Nakşibendî-Hâlidî geleneğiyle yakın ilişkisi olan Mela Arif, özellikle Şeyh Nasır'ın sohbet halkasından uzun süre istifade etmiştir. Altmış yılı aşan tedris hayatında yüzlerce talebe yetiştirmiş, Kürtçe'nin ilmi dil olarak kullanılmasına önemli katkılarda bulunmuştur. İlmî yetkinliği, ahlâkî kişiliği ve çok dilli telif faaliyetleriyle çağdaş Kürt medrese geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

Bu çalışma, çağdaş Kürt medrese geleneğinin önde gelen âlimlerinden Seydayê Mela Muhammed Arif el-Pırkaşênî el-Muşî el-Vanî'nin (1936-) hayatını, ilmî kişiliğini ve eserlerini incelemektedir.Muş'un Bulanık ilçesine bağlı Pırkaşên köyünde dünyaya gelen Mela Arif, meşhur âlim Seydayê Mela Zübeyr'in oğludur. Tap aşiretine mensup olan ailesi, köklü bir ilim geleneğine sahiptir. İlk tahsilini babası Mela Zübeyr'in yanında başlayan Mela Arif, daha sonra Mela Aliyê Pırkaşenî ve kısa süreliğine Mela Zahirê Tendurekî'den dersler almıştır. Asıl medrese eğitimini 1956-1960 yılları arasında Demirci köyündeki Şeyh Nasır medresesinde Seydayê Mela İbrahimê Eğdadî'nin (Gülçimenî) yanında tamamlamıştır.Mela Arif'in tedris hayatı 1960 yılında Andak köyünde başlamış, ardından Demirci köyü (1968-1972), İstanbul Beykoz (1972-1974), Muş Yaygın nahiyesi (1974-1979) ve son olarak Van Bağlarbaşı'nda kurduğu Arifiyye Medresesi'nde (1979-devam ediyor) sürmüştür. 1974-1999 yılları arasında resmi İmam-Hatiplik görevini de yürütmüştür.Çok dilli bir müderris ve müellif olan Mela Arif, Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Farsça dillerinde telif ve tercüme çalışmaları yapmıştır. Eserleri arasında Molla Cami'nin Lüccetü'l-Esrâr'ının Kürtçe ve Türkçe çevirileri, Mevlana Halid'in Divan'ının Kürtçe tercümesi, Sa'di'nin Gülistan'ının Kürtçe çevirisi ve fıkıh, tasavvuf, ahlak konularında telif eserleri bulunmaktadır.Nakşibendî-Hâlidî geleneğiyle yakın ilişkisi olan Mela Arif, özellikle Şeyh Nasır'ın sohbet halkasından uzun süre istifade etmiştir. Altmış yılı aşan tedris hayatında yüzlerce talebe yetiştirmiş, Kürtçe'nin ilmi dil olarak kullanılmasına önemli katkılarda bulunmuştur. İlmî yetkinliği, ahlâkî kişiliği ve çok dilli telif faaliyetleriyle çağdaş Kürt medrese geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkmaktadır.