Osmanlı’nın Batılılaşma Sürecine Refleksif Bir Bakış: Mehmed Emin Efendi ve Risâle-i İrşâdiyye Adlı Eserine Yansıyan Teknik [Teknoloji] Karşıtlığı
A Reflexive Perspective on the Westernization Process of the Ottoman Empire: Mehmed Emin Efendi and his Opposition to Technique [Technology] Reflected in his work titled Risāla-yi İrshādiyya
Yazar: Öztürk, Eyüp
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 26 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Late Modern Renewal History ; Yakınçağ Yenileşme Tarihi ; Ottoman History,Ottoman and Science,Religion and Science,Mehmed Emin Efendi,Qadizādelis,Fatih Sofus,Anti-Technology Movements ; Osmanlı Tarihi,Osmanlı ve Bilim,Din ve Bilim,Mehmed Emin Efendi,Kadızâdeliler,Fatih Sofuları,Teknoloji Karşıtı Hareketler

Risâle-i irşâdiyye fî beyâni’l-fâbûr ve’l-fabruka ve’t-tiligrâf Osmanlı geleneğinde teknik karşıtı bir dille yazılmış ve bir bütün olarak bu konuya hasredilmiş hem ilk hem de tek eserdir. Risale Osmanlı’nın batılılaşma sürecine içeriden yönelen tepkileri anlamak açısından son derece önemli olmasına rağmen bazı problemler nedeniyle ilmi araştırmalara yeterince konu edilememiştir. Sorunların temel kaynağı ise risalenin Arapça asıl nüshasının ortada olmayışıdır. Arapça aslı bulunamadığı için risalenin kime ait olduğu hususunda ileri sürülen kuşkular tam olarak izale edilememiş, bu sebeple de eserdeki bilgiler kapsamlı bir tahlile konu kılınamamıştır. Bu makale vesilesi yapılan araştırmalar esnasında risalenin Arapça aslı bulunup görülmüş; bu nüshaya dayanarak hem eserin dönemin önemli dini figürlerinden birisi Mehmed Emin Efendi'ye ait olduğunu dile getiren önceki araştırma sonuçları teyit edilmiş hem de bu noktada kuşkular öne süren çalışmaların kanaatleri tashih edilmiştir. Risale yazarının kimlik tespiti yapıldıktan sonra makalede bir din aliminin neden teknik gelişmelere karşı olabileceği sorusunun aydınlatılmasına odaklanılmıştır

Risāla al-irshādiyya fī beyān al-fābūr wa'l-fabruka wa't-tiligrāf is both the first and only work in the Ottoman tradition written in an anti-technical discourse and devoted to this subject as a whole. Although the treatise is extremely important for understanding the internal reactions to the westernization process of the Ottoman Empire, it has not been the subject of scholarly research due to some complications. The main source of the problems is the absence of the original Arabic copy of the treatise. Since the original Arabic copy was not available, the doubts about the authorship of the treatise could not be fully resolved, and therefore the information in the treatise could not be subjected to a comprehensive analysis. During the researches conducted for this article, the Arabic original of the treatise was found and seen; based on this copy, both the results of previous studies that stated that the treatise belonged to Mehmed Emin Efendi, one of the important religious figures of the period, were confirmed and the opinions of the studies that put forward doubts on this point were corrected. After identifying the author of the treatise, the article focuses on the question of why a religious scholar might be against technical developments.