Kaytaz-zâde Nâzım’ın “Rûh-ı Mecrûh”unda Mevlânâ ve Mevlevîlik
Mavlana and Mavlawi in a Book Named Ruh-i Macruh of Kaytaz-zada Nazım
Yazar: Sefercioğlu, M. Nejat
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 6, 2015
Anahtar kelimeler: Kaytaz-zada Mehmed Nazim, Mavlana, Mavlavi, Mesnevi, sema, Şams-i Tabrizi. ; Kaytaz-zade Mehmed Nâzım, Mevlana, Mevlevi, Mesnevi, sema, Şems-i Tebrizî.

1857 yılında Lefkoşe’de doğan ve 1924 yılında hayata  gözlerini yuman Kaytaz-zâde Mehmed Nâzım Efendi,  Kıbrıs’ın yetiştirdiği önemli bir şahsiyet ve dîvan tarzında  şiirler yazmış bir şâir ve ediptir. Kaytaz-zâde’nin, Harid  Fedâi ve Bekir Azgın tarafından Rûh-ı Mecrûh adıyla  yayımlanan şiirleri dışında Yâdigâr-ı Muhabbet ve Leyle-i  Visâl adlı iki romanı ile Safâ yahut Netîce-i İbtilâ adını  taşıyan bir de tiyatro eseri vardır. Kaytaz-zâde Mehmet  Nâzım’ın Rûh-ı Mecrûh adlı şiirlerinin yer aldığı eserinin  Bekir Azgın tarafından yazılan geniş “Önsöz”ünde ve  Harid Fedai tarafından kaleme alınan “Kaytaz-zâde’nin  Hayatı, Sanatı” başlığını taşıyan incelemesinde, şâirimiz  hakkında yeterli ve değerli bilgiler yer almıştır. Biz bu  çalışmamızda yukarıda açıkça ifade edildiği gibi, mevlevî  bir şâir olan Kaytaz-zâde Mehmed Nâzım Efendi’nin şiirlerinde  yer alan Mevlânâ ve Mevlevîlik’le ilgili manzûme  ve beyitleri değerlendirimeğe çalışacağız. Kaytaz-zâde’nin  bu beyitlerde Mevlevîlik, Mevlânâ’nın üstün özellikleri ve  Mevlevîlikle ilgili unsurlar olarak da Mesnevî, ney, semâ  ve Şems-i Tebrîzî’ye yer verdiğini tespit ettik. Buna göre  Mevlevîlik sıkı tutulması gereken bir iptir. Şair Mevlânâ  için “Hazret-i Hünkâr”, “Hazret-i Monlâ”, “Hazret-i  Monlâ-yı Rûm”, “Mürşîd-i Rûm”,“Pîr”, “Dergâh-ı Pîr”  ve “Şeh” gibi terkip ve kelimeleri kullanmıştır. Bu hitapların  hepsi de Mevlânâ’nın olgunluğunu, bilgisini ve  inançlarını ifâdeye uygun, Mevlânâ için çok kullanılan  hitap şekilleridir. Mesnevî bir hikmet hazinesidir. Nay  âşığın benzetilenidir. Sema’ Mevlevîlerin ayinidir. Şems-i  Tebrizî şair için kurtarıcı bir mürşittir.

Kaytaz-zada Mehmed Nazim Efendi, was born in 1857  in Nicosia-Cyprus and died in 1924, is a importand  figure and poet written poems with style of classical  Turkish poetry and man of letters. Kaytaz-zada has got  two novels named “Yadigar-i Muhabbat” and “Layla-i  Visal” , also has got a drama named “Safa yahut Netice-i  Ibtila”, except the poets that are published as the name  “Ruh-ı Macruh” by Harid Fedai and Bekir Azgın.  Enough and valuable knowledge is given in the “preface”  wrıtten to “Ruh-ı Macruh” that contains the poems of  Kaytaz-zada Mehmed Nazim, by Bekir Azgın and in the  study titled “Kaytaz-zada’s Life and Art” written by  Harid Fedai. We are going to try to evaluate the poems  and verses about Mavlana and Mavlawi that are involved  in the poems of a Mavlawi poet, Kaytaz-zada Mehmed  Nazim as pointed at above. We’ve proved in these verses  that Kaytaz-zada has included Mesnevi, nay, sema, and  Şams-i Tabrizi as Mavlawi, the elements of Mavlawi and  the superior characteristics of Mavlana. According to  this, Mavlawi is a rope that has to be held hardly. Poet  has used the phrases and words “Hazrat-i Hunkar”,  “Hazrat-i Monla”, “Hazrat-i Monla-yı Rum”, “Murshid-  i Rum”,“Pir”, “Dargah-i Pir”, and “Shah” for  Mavlana. All these phrases are suitable to express the  knowledge, beliefs and the maturity of Mavlana, and most  used phrases for Mavlana. Mesnevi is a treasure of  wisdom. Nay is compared with lover. Sema is the ritual of  Mavlawis. Şams-i Tabrizi is a rescuer mentor for poet..