TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE BAŞKURT TÜRKÇESİNDE ‘YAN CÜMLE’YE KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ
TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE BAŞKURT TÜRKÇESİNDE ‘YAN CÜMLE’YE KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ
Yazar: Yazıcı Ersoy, Habibe
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 2 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Linguistics ; Dilbilim ; Başkurt Türkçesi,Türkiye Türkçesi,söz dizim,cümle,yapı,yan cümle

Her dilin kendine özgü bir sistemi ve yapısı olduğu gibi gramerinin de kendisine has özellikleri bulunmaktadır. Dillerin cümle kurma ilke ve kurallarını inceleyen söz dizimi, ait olduğu dilin temel taşlarını oluşturduğu gibi onu diğer dillerden ayıran bir unsur olarak da dikkati çeker. Aynı dilin kollarını oluşturan dilin lehçelerine bakıldığında ise genellikle beklenen, söz dizimi unsurlarının birebir örtüşmesidir. Farklılaşmalar var ise bunların da farklı sebepleri olsa gerektir. Bu varsayımdan hareketle Türk dilinin iki lehçesi olan Türkiye Türkçesi ve Başkurt Türkçesinde söz dizimi unsurlarından ‘yan cümle’ odak alınarak yapılan karşılaştırmalı bu çalışmada da iki lehçe arasında söz dizimi farklılıklarından daha çok söz dizimine bakış açısı farklılıkları olduğu dikkati çekmiştir. Söz dizimi cümle, cümlenin temel ve yardımcı ögeleri, kelime grupları vb. unsurları barındırır. Tüm bu unsurlar içerisinde çalışmada cümle ve cümlede yapı değerlendirmesi yapılmıştır. Her iki lehçedeki cümle bahsinin yapısal değerlendirmesinde yer alan ‘yan cümle’ olgusu bu çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Cümlenin yapısal özellikleri açışından yapılan karşılaştırmalı incelemede ilk bakışta çok fazla farklılıklar varmış gibi görünmesine rağmen iki lehçe arasındaki bu türden durumların daha çok yöntem ve tasnif farklılıkları sebebiyle olduğu görünmektedir. İki lehçe arasında farklılıklar sebebi bu iken benzerlikler de bulunmaktadır. Bunlar ise elbette söz konusu lehçelerin tarihî süreçte geldiği ortak kökten kaynaklanmaktadır.

Her dilin kendine özgü bir sistemi ve yapısı olduğu gibi gramerinin de kendisine has özellikleri bulunmaktadır. Dillerin cümle kurma ilke ve kurallarını inceleyen söz dizimi, ait olduğu dilin temel taşlarını oluşturduğu gibi onu diğer dillerden ayıran bir unsur olarak da dikkati çeker. Aynı dilin kollarını oluşturan dilin lehçelerine bakıldığında ise genellikle beklenen, söz dizimi unsurlarının birebir örtüşmesidir. Farklılaşmalar var ise bunların da farklı sebepleri olsa gerektir. Bu varsayımdan hareketle Türk dilinin iki lehçesi olan Türkiye Türkçesi ve Başkurt Türkçesinde söz dizimi unsurlarından ‘yan cümle’ odak alınarak yapılan karşılaştırmalı bu çalışmada da iki lehçe arasında söz dizimi farklılıklarından daha çok söz dizimine bakış açısı farklılıkları olduğu dikkati çekmiştir. Söz dizimi cümle, cümlenin temel ve yardımcı ögeleri, kelime grupları vb. unsurları barındırır. Tüm bu unsurlar içerisinde çalışmada cümle ve cümlede yapı değerlendirmesi yapılmıştır. Her iki lehçedeki cümle bahsinin yapısal değerlendirmesinde yer alan ‘yan cümle’ olgusu bu çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Cümlenin yapısal özellikleri açışından yapılan karşılaştırmalı incelemede ilk bakışta çok fazla farklılıklar varmış gibi görünmesine rağmen iki lehçe arasındaki bu türden durumların daha çok yöntem ve tasnif farklılıkları sebebiyle olduğu görünmektedir. İki lehçe arasında farklılıklar sebebi bu iken benzerlikler de bulunmaktadır. Bunlar ise elbette söz konusu lehçelerin tarihî süreçte geldiği ortak kökten kaynaklanmaktadır.