TÜRKİYE VE FRANSA’DA OKUMA PRATİKLERİNİN OKUMA SOSYOLOJİSİ AÇISINDAN ANALİZİ
AN ANALYSIS OF READING PRACTICES IN TÜRKİYE AND FRANCE THROUGH THE LENS OF THE SOCIOLOGY OF READING
Yazar: Atalay, İrfan
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Sociology of reading,reading practices,reading in Turkey,reading in France ; Okuma sosyolojisi,okuma pratikleri,Türkiye’de okuma

Bu çalışma, okuma sosyolojisinin ilgi alanının ne olduğuna değindikten sonra okuma sosyolojisi çerçevesinde Türkiye ve Fransa’daki bireylerin okuma pratiklerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Okuma eylemi, bireysel bir kültürel etkinlik olmanın ötesinde, toplumsal yapıların, eğitim sistemlerinin, siyasal kültürün ve dijitalleşme süreçlerinin etkisiyle şekillenen çok katmanlı bir toplumsal olgu olarak ele alınmıştır. Çalışmanın temel sorusu, Türkiye ve Fransa’da okuma alışkanlıklarının ne tür yapısal koşullarda geliştiği ve bu koşulların bireylerin okuma davranışlarına nasıl yansıdığıdır.Araştırmada karşılaştırmalı toplumbilimsel okuma pratiklerinin çözümlenmesine yer verilmiş; çoğunlukla istatistiksel verilerden, kısmen de nitel gözlem ve içerik analizinden yararlanılmıştır. İçerikle bağlantılı veri toplama aşamasında resmi ve sivil toplum kurumlarınca yayınlanan raporlar, kamuoyu araştırmaları ve siyasal organların kültürel yönelim ve politikalarına ilişkin belgeler analiz edilmiştir. Eğitim düzeyi, sosyoekonomik yapı, dijital medya kullanımı ve yeni teknolojik araçların bireylerin yaşamında işgal ettiği zaman, okuma alışkanlıkları üzerindeki belirleyici değişkenler olarak değerlendirilmiştir.Fransa’da okuma kültürünün 17. Yüzyılda eğitimli burjuva kültürünün yaygınlaşmasından başlayıp, özellikle 19. Yüzyılın ilk çeyreğinden sonra devlet politikaları ve kurumsal yapılar tarafından uzun yıllardır desteklenerek kamusal bir değere dönüştüğü saptanmıştır. Buna karşılık Türkiye’de okuma alışkanlıklarının büyük ölçüde bireysel çabalarla sınırlı kaldığı ve okuma oranlarının düşük seyrettiği tespit edilmiş, okuma alışkanlıklarının gelişmesinin ancak cumhuriyetin kuruluşundan sonra ve sınırlı bir hızla gerçekleştiği anlaşılmıştır. Ayrıca, Fransa’da siyasal elitlerin entelektüel birikimlerini kamusal alanda daha görünür biçimde ifade ettikleri; Türkiye’de ise bu ilişkinin görece zayıf kaldığı gözlemlenmiştir.Çalışmanın bulguları, okuma kültürünün yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal bir sermaye biçimi olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, okuma sosyolojisi perspektifinden yapılan bu analiz, okumanın toplumsal dönüşüm süreçlerinde kritik bir rol oynadığını ve kültürel politikalarla doğrudan ilişkilendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.Anahtar sözcükler: Okuma sosyolojisi, okuma pratikleri, Türkiye’de okuma, Fransa’da okuma.

This study first outlines the scope of the sociology of reading, then aims to comparatively analyze the reading practices of individuals in Türkiye and France within this sociological framework. Reading is addressed not merely as an individual cultural activity, but as a multilayered social phenomenon shaped by structural factors such as social organization, educational systems, political culture, and processes of digitalization. The central research question focuses on the structural conditions under which reading habits develop in Türkiye and France, and how these conditions influence individual reading behaviors.The research employs a comparative sociological approach to reading practices, relying primarily on statistical data and, to a lesser extent, qualitative observations and content analysis. During data collection, reports published by official and non-governmental organizations, public opinion surveys, and documents reflecting the cultural orientations and policies of political institutions were analyzed. Variables such as educational attainment, socioeconomic status, use of digital media, and the time occupied by new technological tools in daily life were identified as key determinants of reading habits.Findings reveal that in France, reading culture began to emerge with the rise of an educated bourgeois class in the 17th century, and particularly since the early 19th century, has been systematically supported by state policies and institutional structures, evolving into a recognized public value. In contrast, in Türkiye, reading habits have largely remained limited to individual effort, with low national reading rates. The development of a reading culture has occurred only after the foundation of the Republic and progressed at a relatively slow pace. Additionally, while in France political elites tend to express their intellectual capital more visibly in the public sphere, this relationship appears comparatively weaker in Türkiye.The study concludes that reading culture should be viewed not only as a personal pursuit but also as a form of social capital. From the perspective of the sociology of reading, this analysis demonstrates that reading plays a critical role in processes of social transformation and should be directly integrated into cultural policy planning.Keywords: Sociology of reading, reading practices, reading in Turkey, reading in France.