Hz. Peygamber’in İnşa ve Barınmaya Yaklaşımı: Hadis Rivayetlerinin Bağlamsal Bir Okuması
The Prophet Muhammad’s (saw) Approach to Construction and Housing: A Contextual Reading of Hadith Narrations
Yazar: Bingül, Mahmut
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Hadith,Concept of Construction,Encouragement and Criticism,Contextual Interpretation,Ethical Values ; Hadis,İnşa Anlayışı,Teşvik ve Tenkit,Bağlamsal Yorum,Ahlâkî Değerler

Bu çalışma, İslâm düşüncesinde bina inşasının yalnızca teknik ve fiziksel bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda dînî, ahlâkî ve toplumsal boyutları bulunan çok yönlü bir olgu olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Hz. Peygamber’den nakledilen sözler ve uygulamalar çerçevesinde inşa ve barınma faaliyetlerinin hangi anlamları taşıdığını, hangi durumlarda meşru kabul edildiğini ve hangi şartlarda tenkit ya da teşvik edildiğini bağlam merkezli bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmanın temel problemi, bina yapımına dair rivayetlerde yer alan müspet ve menfi ifadeler arasındaki zâhirî çelişkinin nasıl anlaşılması gerektiğidir. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, söz konusu rivayetlerin gerçekten bir tenakuz içerip içermediğini ve İslâm’da bina inşasına yönelik bütüncül bir yaklaşımın bulunup bulunmadığını tespit etmektir. Literatürde Hz. Peygamber’in konut anlayışı genellikle iç mekân düzeni, mahremiyet ve ailevî huzur çerçevesinde ele alınmış; buna karşılık bina inşasına dair teşvik ve tenkit içeren rivayetler arasındaki ilişki yeterince analiz edilmemiştir. Bu çalışma ise söz konusu boşluğu doldurmayı hedefleyerek, rivayetlerdeki farklı ifadelerin bağlamlarından kopuk bir şekilde değil, değer merkezli ve amaç odaklı bir okuma ile değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, bina inşasına ilişkin rivayetlerin çelişkili değil, ahlâkî ve toplumsal ilkeler doğrultusunda yönlendirici bir mahiyet taşıdığını ileri sürmektedir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; klasik hadis külliyatı, şerh eserleri ve modern çalışmalar incelenmiştir. Sahih, hasen ve zayıf kategorilerindeki rivayetler taranarak metin merkezli bir tasnife tabi tutulmuş, sened analizleri dikkate alınmakla birlikte ağırlıklı olarak metin ve bağlam tahliline odaklanılmıştır. Rivayetlerin söylenmiş olduğu dînî, kültürel ve sosyal zemin göz önünde bulundurularak, inşa faaliyetlerine yönelik tenkit ve teşviklerin belirli niyetler, davranış biçimleri ve ahlâkî tutumlarla ilişkili olup olmadığı incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre bina inşası İslâm’da ne mutlak surette yasaklanmış ne de sınırsız biçimde teşvik edilmiştir. İnşa faaliyetlerinin meşruiyeti; ihtiyaç, zaruret, niyet, toplumsal fayda ve ahlâkî etkilerle şekillenmektedir. Aile yapısını koruyan, mahremiyeti gözeten, toplumsal menfaate hizmet eden ve misafirperverliği mümkün kılan yapılar teşvik edilirken; israf, kibir ve gösterişe dayalı inşa faaliyetleri tenkit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Hz. Peygamber’in bina inşasına yönelik söz ve uygulamalarını bütüncül bir çerçevede ele alarak, fiziki mekânlar ile ahlâkî değerler arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koymakta ve inşa faaliyetlerinin medeniyet ve değer inşasının önemli bir parçası olduğunu vurgulamaktadır.

This study aims to demonstrate that, within Islamic thought, building construction should be understood not merely as a technical or physical activity but as a multidimensional phenomenon encompassing religious, ethical, and social dimensions. Within the framework of the sayings and practices transmitted from the Prophet Muhammad, the research examines the meanings attributed to construction and housing activities, the conditions under which they were considered legitimate, and the circumstances in which they were either criticized or encouraged, through a context-based approach. The central problem of the study concerns how the apparent contradiction between positive and negative narrations related to building construction should be interpreted. Accordingly, the primary objective of the research is to determine whether these narrations genuinely contain a contradiction and whether a holistic approach to building construction exists in Islam. In the existing literature, the Prophet’s understanding of housing has generally been discussed in relation to interior design, privacy, and familial harmony, while the relationship between narrations that encourage and those that criticize building construction has not been sufficiently analyzed. This study seeks to address this gap by arguing that the differing expressions found in the narrations should be evaluated not in isolation from their contexts but through a value-centered and purpose-oriented reading. From this perspective, the study contends that the narrations concerning building construction are not contradictory; rather, they serve a guiding function grounded in ethical and social principles. A qualitative research method is adopted in this study. Classical hadith collections, commentary works, and modern studies relevant to the subject have been examined. Narrations classified as ṣaḥīḥ, ḥasan, and ḍaʿīf were surveyed and subjected to a text-based classification. While chains of transmission were taken into consideration, the primary focus was placed on textual and contextual analysis. By taking into account the religious, cultural, and social contexts in which the narrations were articulated, the study investigates whether the encouragements and criticisms related to construction activities are associated with particular intentions, behavioral patterns, and ethical attitudes. The findings indicate that building construction is neither categorically prohibited nor unconditionally encouraged in Islam. Rather, the legitimacy of construction activities is shaped by factors such as necessity, need, intention, social benefit, and moral impact. Constructions that preserve family structure, protect privacy, serve the public interest, and facilitate hospitality are encouraged, whereas construction activities driven by extravagance, arrogance, and ostentation are subject to criticism. In conclusion, by addressing the Prophet’s statements and practices concerning building construction within a holistic framework, the study reveals a strong relationship between physical spaces and moral values, emphasizing that construction activities constitute an important component of civilizational and value formation.