Vasfî Mahlaslı Şairlerden Nazillili Ali Gâlib Vasfî Efendi ve Bazı Manzumeleri
Ali Gâlib Vasfî Efendi from Nazilli, One of the Poets with the Pseudonym Vasfî, and Some of His Poems
Yazar: Baş, Mehmet Şamil
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 32 No. 32, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Turkish Islamic literature,Ali Galib Vasfi,Nazilli,Usshaki,Poem ; Türk İslam Edebiyatı,Ali Gâlib Vasfî,Nazilli,Uşşâkî,Şiir

Mutasavvıf şahsiyetler bir tarikatta sadece şeyhlik makamında oturmamış aynı zamanda manzum ya da mensur eser verme gayretiyle bağlı oldukları tasavvufî yolun inceliklerini anlatmaya çalışmışlardır. Söyledikleri manzumeler dilden dile aktarılmış, yazıya dökülenler gelecek kuşaklara yadigâr kalmıştır. Bu yolda eser kaleme alan mutasavvıf şairlerimizin çoğunluğu dini ve tasavvufî edebiyat sahasında dîvânları olan müelliflerdir. Divan sahibi bu müelliflerin büyük bir kısmının çalışmaları gün yüzüne çıkartılıp hayatları ve eserleri akademik çalışmalara konu olmuştur. Bu isimlerden biri Nazilli’deki Uşşâkî tekkesinin ikinci şeyhi Ali Gâlib Vasfî’dir. Babası Muhammed Zühdî Nazillivî, Abdullah Sahaladdin Uşşâkî’nin halifesi olup Uşşâkî tarikatının Nazilli’den bölgeye yayılmasındaki öncü isimdir. İlk hâlifesi Karacasulu Yemezzâde Süleyman Rüşdî olup diğer hâlifesi oğlu Ali Gâlib Vasfî’dir. Vasfî hakkında kaynaklar Arapça, Farsça ve Türkçe manzumelerinin ve külliyatının olduğunu ifade etmektedir. Ancak Vasfî’nin manzumeleri ve külliyatına dâir şimdiye kadar yeterli bir çalışma ortaya konmamıştır. 18 ve 19. yüzyıllarda 117 yıl yaşamış olan Ali Gâlib Vasfî’nin dağınık durumdaki manzumelerinin hangileri olduğunun tespit edilmesi önemlidir. Bu makale, Ali Gâlib Vasfî’ye ait olmadığı hâlde onun adına arşivlenmiş Vasfî mahlaslı manzumelerden Ali Gâlib Vasfî’nin manzumelerini ayırmak için Vasfî mahlaslı şairlerin kimler olduğunu tespit etmektedir. Ali Gâlib Vasfî’nin hatalı verilen vefat tarihini netleştirmiştir. Hayatına dair bilgilerle hakkında anlatılanları bir araya toplamıştır. Makalede son olarak Ali Gâlib Vasfî’nin değişik kaynaklarda yer alan 22 manzumesi tespit edilerek bu manzumelerin çeviri yazılı metinlerine yer verilmiştir.

Sufi personalities not only held the position of sheikh in an order, but also endeavoured to explain the subtleties of the Sufi path to which they were affiliated by producing works in verse or prose. Their poems have been passed down from language to language, and the written ones have remained as heirlooms for future generations. Most of the Sufi poets who wrote works in this way are authors who have dîvâns in the field of religious and Sufi literature. The works of most of these authors who owned divans have been unearthed and their lives and works have been the subject of academic studies. One of these names is Ali Gâlib Vasfî, the second sheikh of the Uşşâkî lodge in Nazilli. His father, Muhammed Zühdî Nazillivî, was the caliph of Abdullah Sahaladdin Uşşâkî and the pioneer’s name in the spread of the Uşşâkî sect from Nazilli to the region. The first caliph was Karacasulu Yemezzâde Süleyman Rüşdî; His other caliph was his son Ali Galib Vasfî. Sources about Vasfi state that he has poems and collections in Arabic, Persian and Turkish. However, a sufficient study on Vasfî's poems and collection has not been put forward so far. It is important to determine which are the scattered poems of Ali Gâlib Vasfî, who lived for 117 years in the 18th and 19th centuries. This article has determined who the poets with the pseudonym Vasfî are to separate the poems of Ali Gâlib Vasfî from the poems with the pseudonym Vasfî that are archived in his name even though they do not belong to Ali Gâlib Vasfî. Ali Gâlib clarified Vasfî's erroneously given death date. He gathered together information about his life and what was said about him. Finally, 22 poems of Ali Gâlib Vasfî from different sources were identified and the translated texts of these poems are given in the article.