OLAY ÖRGÜSÜ VE TAHKİYE TARZINDA DEĞİŞİM: ŞEYYÂD HAMZA'NIN VE HAMDULLAH HAMDÎ'NİN YÛSUF U ZELİHÂ MESNEVİLERİNİN MUKAYESESİ
The Change on Plot and Narration Style: The Comparison of Yusuf and Zeliha Masnavis of Şeyyad Hamza and Hamdullah Hamdi
Yazar: Özyürek, Dursun
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Narration,Masnavi of Yusuf and Zeliha,Şeyyad Hamza,Hamdullah Hamdi ; Tahkiye,Yusuf u Zeliha Mesnevisi,Şeyyad Hamza,Hamdullah Hamdi

XIV. yüzyılda kaleme alınan ve klasik Türk edebiyatının erken dönemmesnevilerinden olan Şeyyâd Hamza'nın Yûsufu Zelihâ'sı ile XV. yüzyılın sonlarında yazılan Hamdullah Hamdî'nin Yûsuf u Zelihâ'sı çeşitli yönlerdenmukayese edilmeye imkân sağlamaktadır. Buradan hareketle elinizdeki yazıda ikimesnevi özellikle olay örgüsü ve tahkiye tarzı bakımından karşılaştırılmaktadır.Bu anlamda ilk olarak Yusûf ile Zelihâ hikâyesi hakkında temel birtakım bilgilersunulmuş; ardından Şeyyâd Hamza ile Hamdullah Hamdî'nin hayatları ve onlarınmesnevileriyle ilgili bilgiler verilmiştir. Bununla birlikte iki mesnevi birertablo ve grafik yardımıyla olay örgüsü ve tahkiye tarzı açısından mukayese edilmiştir.Bu yönüyle her ne kadar aynı hikâye etrafında teşekkül etse de iki mesnevininolay örgüsü bakımından, odak noktalarında ve olayların ilerleyişinde önemlifarklar barındırdığı görülmüştür. Bunun yanında iki şairin aynı olayı farklıuzunluklarda ve değişikliklerle anlattığı da anlaşılmıştır. Tahkiye tarzı yönüylede önemli farklar barındıran iki mesnevi, hikâye etme, kahramanlar arasındakidiyalog, hitap, arasöz ve tasvir gibi anlatı unsurlarına farklı ölçülerde yervermişlerdir. Bu yönüyle bakıldığında Şeyyâd Hamza'nın tahkiye tarzında sözlü kültür izleri öneçıkmakta ve edebî kaygıdan ziyade asıl konuya odaklanılmaktadır. NitekimHamdullah Hamdî'nin tahkiye tarzında edebî anlatım önemsenmektedir. Ayrıca herhangibir konuya giriş yaparken şairin  okuyucuyu önceden mevzuya hazırladığı görülmektedir.Dolayısıyla XIV. yüzyılda Şeyyâd Hamza'nın dilinde daha kısa ve öz ifadelerleyer bulan Yusûf ile Zelihâ hikâyesinin, XV. yüzyılın sonlarına doğru HamdullahHamdî'de daha gelişmiş bir dille ve edebî kaygı ön planda tutularak yazıldığıdikkat çekmektedir.

Themasnavi of Yûsuf u Zelihâ written byŞeyyad Hamza in the 14th century which one of the early period masnavis of theclassical Turkish literature, can be allowed to compare in various aspect withthe masnavi of Yûsuf u Zelihâ writtenby Hamdullah Hamdi at the end of the15th century. From this point of view, these two masnavis will be compared interms of plot and narration style in this article. Firstly, some basicinformation will be presented about the story of Yusuf and Zeliha; then, someinformation will be given on the lives and masnavis of Şeyyad Hamza and Hamdullah Hamdi. After that, thesetwo masnavis will be compared with a table and chart in terms of plot andnarration style. This will be shown that, although these two masnavis areformed around the same story, there will be significant differences in focalpoints of plot and progress of events. Besides, it will be seen that the poetsexpress the same event with diversified perspectives and alterations. These twomasnavis have crucial differences about narration style; additionally, masnavishave given place in varied dimensions about storytelling, dialogue between theheroes, salutation, digression and description. From this point of view, itseems that the traces of oral culture in the narration style of Şeyyad Hamzawere more, and will be shown that focusing on story was main issue rather thanthe literary concern. Nevertheless, it is understood that Hamdullah Hamdi caredabout the literary aspect of the subject during his narration, and prepared thereader in advance when he begins any subject. Taking into account all of these,this will be pointed that the story of Yusuf and Zeliha has written accordingto Şeyyad Hamza in 14th century ismore shorter and has genuine expressions. On the other hand, towards the end ofthe 15th century, was written by Hamdullah Hamdi with amore developed language and literary concern.