Yön-Devrim Hareketi: Teorik ve Pratik Açılımlar
The Yön-Devrim Movement: Theoretical and Practical Dimensions
Yazar: Nişancı, Umut
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Political Life ; Türk Siyasal Hayatı ; Yön-Devrim Hareketi,Doğan Avcıoğlu,Türk solu,Anti-emperyalizm,Sosyalizm ; Yön-Devrim Movement,Doğan Avcıoğlu,Turkish left,Anti-imperialism,Socialism

Bu çalışma, Yön-Devrim Hareketi’nin Türkiye’nin siyasi düşünce tarihindeki yerini ve Sol-Marksist literatüre katkılarını incelemiştir. Araştırma, hareketin düşünsel temellerinden kurumsal yapılanmasına, sosyo-ekonomik perspektifinden özgün sosyalizm yorumuna uzanan dört ana bölümü ele almıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, Yön-Devrim Hareketi’nin Demokrat Parti dönemindeki muhalefetsürecinden örgütlü yapıya dönüşümü ele alınmıştır. Demokrat Parti karşısında Ordu, Sanayi Burjuvazisi, Memurlar ve Aydınlardan oluşan dört ana muhalefet grubu oluşmuştur. Aydınlar arasında iktisadi kalkınmayı önceleyen grupla demokratik kurumların tesisini savunan grup olmak üzere iki temel eğilim belirmiştir. Forum ve Akis dergileri etrafında şekillenen muhalefet platformlarında, özellikle DoğanAvcıoğlu’nun yazılarında kalkınma, demokrasi ve milliyetçilik temaları öne çıkmıştır. 27 Mayıs Darbesi sonrası kurumsallaşma süreci ve 1961 Anayasası’nın hazırlanmasıyla hareket, beş temel tez etrafında şekillenmiştir: ekonomik kalkınmanın önceliği, kalkınmaya dayalı demokratikleşme, planlı ekonomi,kapitalist modelin reddi ve anti-emperyalist milliyetçilik. İkinci bölümde, hareketin muhalefetten örgütlü yapıya dönüşümü ele alınmıştır. Demokrat Parti dönemindeki muhalefet gruplarının dinamikleri ve özellikle aydınlar arasındaki iki temel eğilim incelenmiştir. Bölümde ayrıca, hareketin beş temel tezinin teorik temelleri ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde, hareketin sosyo-ekonomik perspektifi ve tarihselanalizi değerlendirilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’ndan 27 Mayıs dönemine kadar olan süreç Marksist metodoloji çerçevesinde incelenmiş, hareketin ilerici/gerici ayrımının teorik temelleri ve Türkiye’nin toplumsal yapısına dair çözümlemeleri ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, Yön-Devrim Hareketi’nin özgün sosyalizm yorumu ve iktidar stratejisi incelenmiştir. Hareketin sosyalizmi kalkınma modeli olarak elealışı, İslamiyet ve milliyetçilik gibi ideolojik formasyonlarla ilişkisi analiz edilmiştir. Ayrıca toplumsal sınıfların konumu, devrim aşamaları ve mücadele biçimleri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Yön-Devrim Hareketi’nin Türkiye’ye özgü kalkınma ve sosyalizm modeli geliştirme çabasında olduğu görülmüştür. Hareket, Marksist teoriyi Türkiye’nin toplumsal ve ekonomik koşullarına uyarlarken, antiemperyalist milliyetçilik ve planlı ekonomi gibi özgün sentezler ortaya koymuştur. Yön-Devrim Hareketi’nin en önemli katkısı, Türkiye’nin toplumsal yapısına dair geliştirdiği tarihsel analiziyle ekonomik kalkınmanın önceliğini vurgulayan özgün demokratikleşme perspektifidir. Hareketin kurumsal yapılanması, özellikle Yöndergisi ve Devrim gazetesi aracılığıyla, dönemin sol düşünce hayatına önemli katkı sağlamıştır. Yön-Devrim Hareketi’nin Türkiye’nin modernleşme sürecine dair geliştirdiği analiz ve önerdiği çözümler, günümüz Türkiye’sinin toplumsal ve ekonomik sorunlarını anlamak açısından hâlâ önemli teorik çerçeve sunmuştur.

This study examines the place of the Yön-Devrim Movement in Turkey’s political thought history and its contributions to leftist-Marxist literature. The research covers four main sections, ranging from the movement’s intellectual foundations and institutional structure to its socio-economic perspective and unique interpretation of socialism. The first section discusses the transformation of the YönDevrim Movement from an opposition force during the Democratic Party era into an organized structure. During this period, four main opposition groups emerged against the Democratic Party: the Military, Industrial Bourgeoisie, Civil Servants, and Intellectuals. Among the intellectuals, two primary tendencies becameapparent—one prioritizing economic development and the other advocating for the establishment of democratic institutions. In opposition platforms formed around journals such as Forum and Akis, themes of development, democracy, and nationalism stood out, particularly in the writings of Doğan Avcıoğlu. Following the May 27 Coup, the movement institutionalized and coalesced around fivekey theses: the priority of economic development, democratization based on development, a planned economy, rejection of the capitalist model, and antiimperialist nationalism. The second section analyzes the movement’s shift from opposition to an organized structure, exploring the dynamics of oppositiongroups during the Democratic Party era and the two main intellectual tendencies. It also lays out the theoretical foundations of the movement’s five core theses. The third section evaluates the movement’s socio-economic perspective and historical analysis. The period from the Ottoman Empire to the post-May 27 era is examined through a Marxist methodological framework, addressing themovement’s theoretical distinctions between progressive/reactionary forces and its analyses of Turkey’s social structure. The fourth section investigates the YönDevrim Movement’s unique interpretation of socialism and its strategy for attaining power. The movement’s treatment of socialism as a development model and its relationship with ideological formations such as Islam and nationalism are analyzed.Additionally, the position of social classes, stages of revolution, and forms of struggle are assessed. In conclusion, the Yön-Devrim Movement sought to develop a distinct model of development and socialism tailored to Turkey’s conditions. While adapting Marxist theory to Turkey’s socio-economic realities, the movement introduced original syntheses, such as anti-imperialist nationalism and a planned economy. Its most significant contribution lies in its historical analysis of Turkey’s social structure and its unique democratization perspective, which emphasized the primacy of economic development. The movement’s institutional framework, particularly through Yön journal and Devrim newspaper, made substantialcontributions to leftist intellectual life at the time. The Yön-Devrim Movement’s analysis of Turkey’s modernization process and its proposed solutions continue to provide an important theoretical framework for understanding contemporary Turkey’s social and economic challenges.