hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
BİR İKONLAŞMA ÖRNEĞİ OLARAK KİTĀBÜ’L- ‘ACĀİBÜ’-L ĠARĀİB’DE BİRLEŞİK FİİLLER
BİR İKONLAŞMA ÖRNEĞİ OLARAK KİTĀBÜ’L- ‘ACĀİBÜ’-L ĠARĀİB’DE BİRLEŞİK FİİLLER
Yazar: Bülbül Oğuz, Betül
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; dilbilim,göstergebilim,ikon

Bu çalışmada, 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu Şehzade Mustafa’nın isteği ile hocası Sürūri tarafından Arapça aslından çevrilmiş olan Manisa El Yazmaları Kütüphanesi 45 HK 3109 numarada kayıtlı bulunan 1552 tarihli Kitābü’l- ‘Acāibü’-l Ġarāib isimli mensur eserde yer alan birleşik fiiller göstergebilim yöntemiyle incelenecektir. Bir bilim dalı olarak göstergebilim; diğer dilbilim kuramlarından farklı olarak sadece dille sınırlı değildir. Moda, mimari, iletişim, din, spor, tıp, endüstriyeltasarım gibi birbirinden farklı disiplinlerde uygulanabilmektedir. Bu sebeple göstergebilim/dilbilim arasındaki sınırlılık ve kapsayıcılık her zaman bir tartışma konusu olmuştur. Charles Sanders Peirce’ün ortaya koyduğu ikon (icon) kavramı “dil dışı göstergeler” için üretilmiştir. Ancak bu makalede cümle ve cümle üstü öğelerin bir parçası olarak söz diziminin ana başlıklarından biri olan birleşik fiillerin, dil dışı bir gösterge olarak ikonlaşabileceğini ele alınmaktadır.

Bu çalışmada, 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu Şehzade Mustafa’nın isteği ile hocası Sürūri tarafından Arapça aslından çevrilmiş olan Manisa El Yazmaları Kütüphanesi 45 HK 3109 numarada kayıtlı bulunan 1552 tarihli Kitābü’l- ‘Acāibü’-l Ġarāib isimli mensur eserde yer alan birleşik fiiller göstergebilim yöntemiyle incelenecektir. Bir bilim dalı olarak göstergebilim; diğer dilbilim kuramlarından farklı olarak sadece dille sınırlı değildir. Moda, mimari, iletişim, din, spor, tıp, endüstriyeltasarım gibi birbirinden farklı disiplinlerde uygulanabilmektedir. Bu sebeple göstergebilim/dilbilim arasındaki sınırlılık ve kapsayıcılık her zaman bir tartışma konusu olmuştur. Charles Sanders Peirce’ün ortaya koyduğu ikon (icon) kavramı “dil dışı göstergeler” için üretilmiştir. Ancak bu makalede cümle ve cümle üstü öğelerin bir parçası olarak söz diziminin ana başlıklarından biri olan birleşik fiillerin, dil dışı bir gösterge olarak ikonlaşabileceğini ele alınmaktadır.
KLİTİK KAVRAMI VE TÜRKÇEDE KLİTİKLER-I
KLİTİK KAVRAMI VE TÜRKÇEDE KLİTİKLER-I
Yazar: Koca, Selcen
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; klitik,ek,kelime

Klitikler, tek başına belirli bir anlam ve işleve sahip olmayan; başka bir kelimeye bağlanarak kendine özgü çeşitli fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikler sergileyen morfemlerdir. Tüm dillerde, dilin yapısına bağlı olarak ek ile kelime arasında özellikler sergileyen, genellikle edat, bağlaç, parçacık gibi işlevsel kelime kategorisinde yer alan veya leksikal bir unsurun ekleşme süreci olarak tanımlanabilecek gramatikalleşmenin ara aşamasını temsil eden klitikler bulunmaktadır. Bu çalışmada genel dilbilim teorisi içerisinde klitik kavramı, klitiklerin özellikleri, klitik-ek, kelime ve işlevsel kelime ilişkisi ele alınarak Türkçede klitiklerin fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikleri tespit edilmeye çalışılacaktır. Böylece Türkçede hangi unsurların klitik olma özelliği taşıdığı ve klitiklerin karakteristik özellikleri belirlenecektir.

Klitikler, tek başına belirli bir anlam ve işleve sahip olmayan; başka bir kelimeye bağlanarak kendine özgü çeşitli fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikler sergileyen morfemlerdir. Tüm dillerde, dilin yapısına bağlı olarak ek ile kelime arasında özellikler sergileyen, genellikle edat, bağlaç, parçacık gibi işlevsel kelime kategorisinde yer alan veya leksikal bir unsurun ekleşme süreci olarak tanımlanabilecek gramatikalleşmenin ara aşamasını temsil eden klitikler bulunmaktadır. Bu çalışmada genel dilbilim teorisi içerisinde klitik kavramı, klitiklerin özellikleri, klitik-ek, kelime ve işlevsel kelime ilişkisi ele alınarak Türkçede klitiklerin fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikleri tespit edilmeye çalışılacaktır. Böylece Türkçede hangi unsurların klitik olma özelliği taşıdığı ve klitiklerin karakteristik özellikleri belirlenecektir.
TELAFFUZ EDİLEN KELİMENİN YAZILI BİÇİMİNİN ETKİSİ ÜZERİNE (Orta Dönem Uygur Metinlerine Göre)
TELAFFUZ EDİLEN KELİMENİN YAZILI BİÇİMİNİN ETKİSİ ÜZERİNE (Orta Dönem Uygur Metinlerine Göre)
Yazar: Tugusheva, Liliya
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; yazım biçimi,telaffuz,orta dönem uygur metinleri

Eski edebî metinlerdeki kelimelerin yazılı ve sesli biçimleri arasındaki ilişki sorunu, karşılaştırmalı-tarihsel dilbilimi alanının geniş bir parçasıdır. Bu yazıda sadece tanrıça Zervan adına tek bir terimin morfolojik ve fonetik şekilleri arasındaki ilişkiyi göz önünde bulunduracağız. İran kökenli olan bu tanrı (Zervan), Zervanizm’in en büyük tanrısı ve chronos (zaman) ile kaderin kişileştirilmesi olarak düşünülmüştür. Yazılı kaynaklara göre Soğdlular, Zervanizm’i 4. yüzyılın başında zaten biliyorlardı (Zaehner 1995: 166; Asmussen, 1965: 134). Zervanizm’in Orta Asya’ya özellikle Sogdiana’nın doğu kesimindeki tüccarlar tarafından getirildiği tahmin edilebilmektedir. Ayrıca Zervan teriminin Orta Asya’ya bazı İran halkları tarafından getirildiğinden şüphe de yoktur.

Eski edebî metinlerdeki kelimelerin yazılı ve sesli biçimleri arasındaki ilişki sorunu, karşılaştırmalı-tarihsel dilbilimi alanının geniş bir parçasıdır. Bu yazıda sadece tanrıça Zervan adına tek bir terimin morfolojik ve fonetik şekilleri arasındaki ilişkiyi göz önünde bulunduracağız. İran kökenli olan bu tanrı (Zervan), Zervanizm’in en büyük tanrısı ve chronos (zaman) ile kaderin kişileştirilmesi olarak düşünülmüştür. Yazılı kaynaklara göre Soğdlular, Zervanizm’i 4. yüzyılın başında zaten biliyorlardı (Zaehner 1995: 166; Asmussen, 1965: 134). Zervanizm’in Orta Asya’ya özellikle Sogdiana’nın doğu kesimindeki tüccarlar tarafından getirildiği tahmin edilebilmektedir. Ayrıca Zervan teriminin Orta Asya’ya bazı İran halkları tarafından getirildiğinden şüphe de yoktur.
CODEX CUMANICUS
CODEX CUMANICUS
Yazar: Doruk, Muhammet
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; CODEX CUMANICUS,kitap,inceleme

Türkçenin tarihî lehçelerinden biri olan Kıpçak Türkçesi, Türk dilinin sözlük geleneğinde önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda, Kıpçak Türkçesi, tarihî Türk lehçeleri arasında en çok sözlüğün yazıldığı dönemdir ve bu devrede yazılan onlarca sözlük günümüze değin gelebilmiştir. Kitabü’lİdrâk li Lisâni’l-Etrâk, Et-Tuhfetü’z-Zekiyye fi’l- Lûgati’t-Türkiyye, Ed-Dürretü’l Mudiyye fi’l- Lügati’t-Türkiyye ve Codex Cumanicus gibileri bunların başında gelmektedir.

Türkçenin tarihî lehçelerinden biri olan Kıpçak Türkçesi, Türk dilinin sözlük geleneğinde önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda, Kıpçak Türkçesi, tarihî Türk lehçeleri arasında en çok sözlüğün yazıldığı dönemdir ve bu devrede yazılan onlarca sözlük günümüze değin gelebilmiştir. Kitabü’lİdrâk li Lisâni’l-Etrâk, Et-Tuhfetü’z-Zekiyye fi’l- Lûgati’t-Türkiyye, Ed-Dürretü’l Mudiyye fi’l- Lügati’t-Türkiyye ve Codex Cumanicus gibileri bunların başında gelmektedir.
KİTÂB-I MUKADDİME-İ EBU’L-LEYSİ’S-SEMERKANDÎ
KİTÂB-I MUKADDİME-İ EBU’L-LEYSİ’S-SEMERKANDÎ
Yazar: Kılıç, Ayşe
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; KİTÂB-I MUKADDİME-İ EBU’L-LEYSİ’S-SEMERKANDÎ,kitap,inceleme

Palet Yayınları tarafından Mustafa Toker ve Mehmet Yastı editörlüğünde Abdurrahman Özkan tarafından hazırlanan eser, Mayıs 2018’de okuyucu ile buluşturulmuştur.Bu eser Memluk Kıpçak Türkçesi ile kaleme alınmış, Ebu’l-Leysi’s-Semerkandî’nin Mukaddime fi’s-Salât (Mukaddimetü’s-Salât) adlı Arapça fıkıh kitabının satır altı tercümesidir. Müellifin tam ismi Ebu’l-Leys İmâmu’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrahîm es-Semerkandî’dir.

Palet Yayınları tarafından Mustafa Toker ve Mehmet Yastı editörlüğünde Abdurrahman Özkan tarafından hazırlanan eser, Mayıs 2018’de okuyucu ile buluşturulmuştur.Bu eser Memluk Kıpçak Türkçesi ile kaleme alınmış, Ebu’l-Leysi’s-Semerkandî’nin Mukaddime fi’s-Salât (Mukaddimetü’s-Salât) adlı Arapça fıkıh kitabının satır altı tercümesidir. Müellifin tam ismi Ebu’l-Leys İmâmu’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrahîm es-Semerkandî’dir.
TOPLUMSAL DİLBİLİME GİRİŞ (UYGULAMALI ÖRNEKLERİYLE)
TOPLUMSAL DİLBİLİME GİRİŞ (UYGULAMALI ÖRNEKLERİYLE)
Yazar: Kırmızı, Yudum
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TOPLUMSAL DİLBİLİME GİRİŞ (UYGULAMALI ÖRNEKLERİYLE),kitap,inceleme

Toplumsal dilbilim, “genel bir değerlendirmeyle, dil olgularıyla toplumsal olgular arasındaki ilişkileri, bunların birbirlerini etkilemesini, birbirinin değişkeni olarak ortaya çıkmasını, bir başka deyişle de bu iki tür olgu arasındaki eş değişirliği inceleyen karma dal” (Vardar 2002:196) olarak tanımlanabilir. Toplumsal Dilbilim çalışma konuları içinde dil ilişkisi: ödünç alma, çok dillilik, bir toplumda iki dil kullanılması durumu/iki dillilik, ilişki dilleri, kreoller, geçer dil, kod değiştirimi; diyalekt, standartlar, sosyolekt, isoglosses; dil ve eğitim; geniş ve dar kodlar; dil siyaseti; erkek ve kadın dili; dil ve kültür, dil, kültür ve düşünce, dilsel gerekircilik/kültürel izafiyet ve Sapir-Whorf hipotezi; dilsel ve toplumsal eşitsizlik, davranışsal dil çalışmaları, dilsel önyargılar; idyolekt; sabir, argo (argot), jargon; dil normu; dil engelleri; dil planlamaları /düzenlemeleri; dil devrimleri; dil yasakları; dil standartlaştırması; diller arası ve dil içi girişim, dil ve kimlik, esperanto (yapay dil), bildirişimsel edinç vb. sayılabilir (Güven 2015:20-21).

Toplumsal dilbilim, “genel bir değerlendirmeyle, dil olgularıyla toplumsal olgular arasındaki ilişkileri, bunların birbirlerini etkilemesini, birbirinin değişkeni olarak ortaya çıkmasını, bir başka deyişle de bu iki tür olgu arasındaki eş değişirliği inceleyen karma dal” (Vardar 2002:196) olarak tanımlanabilir. Toplumsal Dilbilim çalışma konuları içinde dil ilişkisi: ödünç alma, çok dillilik, bir toplumda iki dil kullanılması durumu/iki dillilik, ilişki dilleri, kreoller, geçer dil, kod değiştirimi; diyalekt, standartlar, sosyolekt, isoglosses; dil ve eğitim; geniş ve dar kodlar; dil siyaseti; erkek ve kadın dili; dil ve kültür, dil, kültür ve düşünce, dilsel gerekircilik/kültürel izafiyet ve Sapir-Whorf hipotezi; dilsel ve toplumsal eşitsizlik, davranışsal dil çalışmaları, dilsel önyargılar; idyolekt; sabir, argo (argot), jargon; dil normu; dil engelleri; dil planlamaları /düzenlemeleri; dil devrimleri; dil yasakları; dil standartlaştırması; diller arası ve dil içi girişim, dil ve kimlik, esperanto (yapay dil), bildirişimsel edinç vb. sayılabilir (Güven 2015:20-21).
DERBENDNĀME
DERBENDNĀME
Yazar: Alp, Saffet
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; DERBENDNĀME,kitap,inceleme

Kuzey Kafkasya, geçmişten günümüze birçok Türk uruğunun vatanı olmuştur. Bölge kimi zaman bütünüyle kimi zaman bir bölümüyle Türk hâkimiyetinde kalmıştır. Kafkasya’da hüküm süren Türk urukları arasında bilhassa Sakalar (MÖ. VIII-MÖ. III. yy.), Batı Hunları (374-469), Avarlar (567-736), Hazarlar (568-1016), TunaBulgarları (681-1018), Volga (İdil) Bulgarları (921-1237), Peçenekler (680-1197), Uzlar (860- 1054), Kıpçaklar (XI- XV. yy), Altın Ordu (1241- 1502), Osmanlılar (1241-1877) (İlhan, 1999), Akkoyunlular (1340-1514), Karakoyunlular  (1380-1469), Safevîler (1501-1736) ve Selçuklular (1040-1157) ile günümüz Azerbaycan Türklüğü ön plana çıkmaktadır.

Kuzey Kafkasya, geçmişten günümüze birçok Türk uruğunun vatanı olmuştur. Bölge kimi zaman bütünüyle kimi zaman bir bölümüyle Türk hâkimiyetinde kalmıştır. Kafkasya’da hüküm süren Türk urukları arasında bilhassa Sakalar (MÖ. VIII-MÖ. III. yy.), Batı Hunları (374-469), Avarlar (567-736), Hazarlar (568-1016), TunaBulgarları (681-1018), Volga (İdil) Bulgarları (921-1237), Peçenekler (680-1197), Uzlar (860- 1054), Kıpçaklar (XI- XV. yy), Altın Ordu (1241- 1502), Osmanlılar (1241-1877) (İlhan, 1999), Akkoyunlular (1340-1514), Karakoyunlular  (1380-1469), Safevîler (1501-1736) ve Selçuklular (1040-1157) ile günümüz Azerbaycan Türklüğü ön plana çıkmaktadır.
PROF. DR. VİTALİY İVANOVİÇ SERGEYEV’İ KAYBETTİK
PROF. DR. VİTALİY İVANOVİÇ SERGEYEV’İ KAYBETTİK
Yazar: Güzel, Sinan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; PROF. DR. VİTALİY İVANOVİÇ SERGEYEV,vefat,nekroloji

Çuvaş ülkesinde yetişen en önemli dil bilimcilerden biri olarak görülen Vitaliy İvanoviç Sergeyev, uzun süredir mücadele ettiği hastalığına12yenik düşerek 17 Ekim 2018tarihinde hayata gözlerini yumdu. Söz varlığı, biçim bilgisi, terminoloji, köken bilimi, kavram bilim gibi pek çok alanda çalışmaları bulunan Sergeyev, Türkoloji çevrelerince iyi tanınan ve saygı gören bir bilim insanıydı.

Çuvaş ülkesinde yetişen en önemli dil bilimcilerden biri olarak görülen Vitaliy İvanoviç Sergeyev, uzun süredir mücadele ettiği hastalığına12yenik düşerek 17 Ekim 2018tarihinde hayata gözlerini yumdu. Söz varlığı, biçim bilgisi, terminoloji, köken bilimi, kavram bilim gibi pek çok alanda çalışmaları bulunan Sergeyev, Türkoloji çevrelerince iyi tanınan ve saygı gören bir bilim insanıydı.
BATI BALKAN TÜRK AĞIZLARINA DAİR
BATI BALKAN TÜRK AĞIZLARINA DAİR
Yazar: Küçükusta, Ayla
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; batı balkanlar,türk ağızları,fonetik,fonoloji

“Batı Balkan Türk Ağızlarının Karşılaştırmalı Analizi” başlıklı doktora tezimin bilgileri doğrultusunda yürütülen bu çalışma, Batı Balkan Türk ağızlarının bazı tipik ve atipik dilbilimsel özelliklerini ortaya koyma ve böylece gelecekteki çalışmaları teşvik etme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada yer alan konular kapsamlı bir literatür, kişisel deneyim ve saha çalışmalarına dayanarak teorik ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bugüne dek yapılan ağız araştırmalarının sonuçlarına değinilerek çok dilliliğin Batı Balkan ağızlarının oluşumuna etkisi vurgulanmış ve söz konusu ağızlar standart Türkçeyle ve kendi aralarında karşılaştırılarak fonolojik, morfolojik, sentaks ve leksik özelliklerinin yanı sıra aralarındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmuştur. Buna dayanarak Batı Balkan Türk ağızlarının daha ayrıntılı bir sınıflandırılması önerisinde bulunulmuştur. Ayrıca Batı Balkan ağızlarının günümüzdeki durumuyla ilgili bilgiler sunulmuştur.

“Batı Balkan Türk Ağızlarının Karşılaştırmalı Analizi” başlıklı doktora tezimin bilgileri doğrultusunda yürütülen bu çalışma, Batı Balkan Türk ağızlarının bazı tipik ve atipik dilbilimsel özelliklerini ortaya koyma ve böylece gelecekteki çalışmaları teşvik etme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada yer alan konular kapsamlı bir literatür, kişisel deneyim ve saha çalışmalarına dayanarak teorik ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bugüne dek yapılan ağız araştırmalarının sonuçlarına değinilerek çok dilliliğin Batı Balkan ağızlarının oluşumuna etkisi vurgulanmış ve söz konusu ağızlar standart Türkçeyle ve kendi aralarında karşılaştırılarak fonolojik, morfolojik, sentaks ve leksik özelliklerinin yanı sıra aralarındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmuştur. Buna dayanarak Batı Balkan Türk ağızlarının daha ayrıntılı bir sınıflandırılması önerisinde bulunulmuştur. Ayrıca Batı Balkan ağızlarının günümüzdeki durumuyla ilgili bilgiler sunulmuştur.
YÜKLEM KONUMUNDAKİ SIFATLAR İLE FİİLİMSİ TAMLAYICILARI ARASINDAKİ EŞDİZİMLİLİK İLİŞKİLERİ
YÜKLEM KONUMUNDAKİ SIFATLAR İLE FİİLİMSİ TAMLAYICILARI ARASINDAKİ EŞDİZİMLİLİK İLİŞKİLERİ
Yazar: Çalışkan, Nihal
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; eşdizimlilik,sıfatlar,fiilimsi

Bu çalışmada -mAk+sıfat, -mAk-DA+sıfat, -mAk-DAn+sıfat, -mAklA+ sıfat; -mA-sI+sıfat, -mAyA+sıfat, -mAsInA+sıfat, -mAsIndA+sıfat, -mAsIndAn+sıfat, -mAsIylA+sıfat; -DIğI+sıfat, -DIğInA+sıfat, -DIğIndA+sıfat, -DIğIndAn+sıfat, -DIğIylA+sıfat; -AcAğI+sıfat, -AcAğInA+sıfat, -AcAğIndA+sıfat, -AcAğIndAn+sıfat, -AcAğIylA+sıfat dizilişindeki ek-kelime birlikteliklerinden hareketle sıfatların fiilimsi tamlayıcıları ile kurduğu eşdizimlilik ilişkileri üzerinde durulmaktadır. Adlaştırma görevli söz konusu fiilimsi ekleri ile sıfatların kullanım birliktelikleri düzenli ifade aramaları tekniğiyle ODTÜ Türkçe Derlem’den çıkarılmıştır. İnceleme neticesinde fiilimsilerin en sık bir araya geldiği sıfatlar sıklık verisiyle birlikte tespit edilmiş, sıfatın özne ve nesne kontrol işleviyle kullanıldığı durumlar gösterilerek söz konusu eşdizimlilikler temelinde oluşan kiplik ve konuşur tutumuyla ilgili anlamlara dikkat çekilmiş, konunun yabancılara Türkçe öğretiminde ele alınışıyla ilgili görüş ve önerilerde bulunulmuştur.

Bu çalışmada -mAk+sıfat, -mAk-DA+sıfat, -mAk-DAn+sıfat, -mAklA+ sıfat; -mA-sI+sıfat, -mAyA+sıfat, -mAsInA+sıfat, -mAsIndA+sıfat, -mAsIndAn+sıfat, -mAsIylA+sıfat; -DIğI+sıfat, -DIğInA+sıfat, -DIğIndA+sıfat, -DIğIndAn+sıfat, -DIğIylA+sıfat; -AcAğI+sıfat, -AcAğInA+sıfat, -AcAğIndA+sıfat, -AcAğIndAn+sıfat, -AcAğIylA+sıfat dizilişindeki ek-kelime birlikteliklerinden hareketle sıfatların fiilimsi tamlayıcıları ile kurduğu eşdizimlilik ilişkileri üzerinde durulmaktadır. Adlaştırma görevli söz konusu fiilimsi ekleri ile sıfatların kullanım birliktelikleri düzenli ifade aramaları tekniğiyle ODTÜ Türkçe Derlem’den çıkarılmıştır. İnceleme neticesinde fiilimsilerin en sık bir araya geldiği sıfatlar sıklık verisiyle birlikte tespit edilmiş, sıfatın özne ve nesne kontrol işleviyle kullanıldığı durumlar gösterilerek söz konusu eşdizimlilikler temelinde oluşan kiplik ve konuşur tutumuyla ilgili anlamlara dikkat çekilmiş, konunun yabancılara Türkçe öğretiminde ele alınışıyla ilgili görüş ve önerilerde bulunulmuştur.
KÖKTÜRK HARFLİ YAZITLARDAKİ ‘ESİZ’ KELİMESİ ÜZERİNE
KÖKTÜRK HARFLİ YAZITLARDAKİ ‘ESİZ’ KELİMESİ ÜZERİNE
Yazar: Useev, Nurdin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; köktürk harfli yazıtlar,yenisey yazıtları,esiz

Vefat eden şahısın kimlerden, nelerden ayrıldığını, kimlere, nelere doyamadığını, hayatında ne gibi önemli işleri yaptığını, kaç yaşında vefat ettiğini anlatan kısa metinlerden oluşan Köktürk harfli Güney Sibirya Yazıtları’nda, özellikle Yenisey Yazıtları’nda en çok esiz / esizim kelimesi geçmektedir. Bu kelime bilim adamları tarafından farklı şekilde yorumlanmış; bundan dolayı yazıtların tamamı değişik anlam kazanmıştır. Örneğin: T. Tekin ve onun görüşünü kabul eden bilim adamları söz konusu kelimeyi bir acınma ünlemi olarak kabul etmişlerdir. Dolayısıyla onlara göre ‘Kök teŋride kün ay esiz ermiş, esizime adırıltım’ cümlesi ‘Gökyüzünde, güneş ve ay, ne yazık ki, imiş, ne yazık ki, ayrıldım’ şeklinde tercüme edilmektedir. Ancak bu tercümeden bir anlam çıkarmak, cümlenin yapısını tespit etmek mümkün olmamaktadır. Üstelik esiz kelimesinin iyelik ve çokluk ekleri ile çekimlenmiş esizim, esiziŋ, esizlerim kullanımlarının bulunması söz konusu kelimenin çekime girmeden kalıp ifade  olarak kullanılan acınma ünlemi olma ihtimalini zayıflatmaktadır. Bundan dolayı B. Orınbay, R. Alimov gibi bilim adamları esiz kelimesinin “değerli” anlamına gelen bir cins kelime olduğunu düşünmektedirler. Makalemizde esiz kelimesinin leksik anlamı, metinlerdeki kullanımı, morfolojik yapısı ve sentaktik görevi incelenmeye alınmış; çalışma sonucunda söz konusu kelimenin bir acınma ünlemi değil, değerli anlamına sahip bir kelime olduğu sonucuna varılmıştır.

Vefat eden şahısın kimlerden, nelerden ayrıldığını, kimlere, nelere doyamadığını, hayatında ne gibi önemli işleri yaptığını, kaç yaşında vefat ettiğini anlatan kısa metinlerden oluşan Köktürk harfli Güney Sibirya Yazıtları’nda, özellikle Yenisey Yazıtları’nda en çok esiz / esizim kelimesi geçmektedir. Bu kelime bilim adamları tarafından farklı şekilde yorumlanmış; bundan dolayı yazıtların tamamı değişik anlam kazanmıştır. Örneğin: T. Tekin ve onun görüşünü kabul eden bilim adamları söz konusu kelimeyi bir acınma ünlemi olarak kabul etmişlerdir. Dolayısıyla onlara göre ‘Kök teŋride kün ay esiz ermiş, esizime adırıltım’ cümlesi ‘Gökyüzünde, güneş ve ay, ne yazık ki, imiş, ne yazık ki, ayrıldım’ şeklinde tercüme edilmektedir. Ancak bu tercümeden bir anlam çıkarmak, cümlenin yapısını tespit etmek mümkün olmamaktadır. Üstelik esiz kelimesinin iyelik ve çokluk ekleri ile çekimlenmiş esizim, esiziŋ, esizlerim kullanımlarının bulunması söz konusu kelimenin çekime girmeden kalıp ifade  olarak kullanılan acınma ünlemi olma ihtimalini zayıflatmaktadır. Bundan dolayı B. Orınbay, R. Alimov gibi bilim adamları esiz kelimesinin “değerli” anlamına gelen bir cins kelime olduğunu düşünmektedirler. Makalemizde esiz kelimesinin leksik anlamı, metinlerdeki kullanımı, morfolojik yapısı ve sentaktik görevi incelenmeye alınmış; çalışma sonucunda söz konusu kelimenin bir acınma ünlemi değil, değerli anlamına sahip bir kelime olduğu sonucuna varılmıştır.
ESKİ TÜRK YAZITLARINDA YAKARIŞ VE ESENLİK DİLEME İFADELERİ
ESKİ TÜRK YAZITLARINDA YAKARIŞ VE ESENLİK DİLEME İFADELERİ
Yazar: Aydın, Erhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; eski türk kültürü,eski türk yazıtları,esenlik

Türk runik harfli eski Türk yazıtları Moğolistan, Tuva, Hakasya, Dağlık Altay, Kırgızistan, Kazakistan, Çin Halk Cumhuriyeti gibi farklı yerlerde bulunmaktadır. Bu farklı bölgeler içerisinde en tanınmış olanları Moğolistan sınırları içerisinde bulunanlardır. Daha çok Yenisey adıyla bilinen Tuva ve Hakasya’daki yazıtlar, bugün itibarıyla en fazla yazıt bulunduran bölgedir. Eski Türk yazıtları ilk bulunduğu günden bu yana her yönüyle incelenmiş, Türk dilli halklardan başka, birçok halk tarafından da ilgi görmüştür. Yazıtlarda yer alan ilgi çekici konular üzerinde de çok sayıda çalışma yapılmıştır. Deyimler, atasözleri, gündelik hayata dair sözcükler, yer adları, bitki ve hayvan adları bu ilgi çekici konuların başında gelmektedir. Başka milletlerin eski dönem Türk boyları hakkında yazdıkları kuşkusuz değerlidir, ancak Türklerin kendi yazdıkları metinlerden elde edilebilecek bulgular kadar değerli değildir. Bu bakımdan bu metinlerden elde edilebilecek küçük bir iz bile yalnızca Türk dili araştırmalarında değil, eski dönem Türk tarihi, kültürü ve sanatı araştırmaları için de önemli sonuçlar doğurabilecektir. Bu yazıda Türk runik harfleriyle yazılmış eski Türk yazıtlarındaki esenlik dileme ifadeleri üzerinde durulmuştur. Özellikle sefere çıkan askerler için söylendiğini düşündüğümüz bazı ifadelerin, Türk kültürü açısından büyükönemi olduğu kuşkusuzdur.

Türk runik harfli eski Türk yazıtları Moğolistan, Tuva, Hakasya, Dağlık Altay, Kırgızistan, Kazakistan, Çin Halk Cumhuriyeti gibi farklı yerlerde bulunmaktadır. Bu farklı bölgeler içerisinde en tanınmış olanları Moğolistan sınırları içerisinde bulunanlardır. Daha çok Yenisey adıyla bilinen Tuva ve Hakasya’daki yazıtlar, bugün itibarıyla en fazla yazıt bulunduran bölgedir. Eski Türk yazıtları ilk bulunduğu günden bu yana her yönüyle incelenmiş, Türk dilli halklardan başka, birçok halk tarafından da ilgi görmüştür. Yazıtlarda yer alan ilgi çekici konular üzerinde de çok sayıda çalışma yapılmıştır. Deyimler, atasözleri, gündelik hayata dair sözcükler, yer adları, bitki ve hayvan adları bu ilgi çekici konuların başında gelmektedir. Başka milletlerin eski dönem Türk boyları hakkında yazdıkları kuşkusuz değerlidir, ancak Türklerin kendi yazdıkları metinlerden elde edilebilecek bulgular kadar değerli değildir. Bu bakımdan bu metinlerden elde edilebilecek küçük bir iz bile yalnızca Türk dili araştırmalarında değil, eski dönem Türk tarihi, kültürü ve sanatı araştırmaları için de önemli sonuçlar doğurabilecektir. Bu yazıda Türk runik harfleriyle yazılmış eski Türk yazıtlarındaki esenlik dileme ifadeleri üzerinde durulmuştur. Özellikle sefere çıkan askerler için söylendiğini düşündüğümüz bazı ifadelerin, Türk kültürü açısından büyükönemi olduğu kuşkusuzdur.