Börülce Popülasyonlarının Genetik Varyabilitesinin Agromorfolojik Özellikler Yönünden Değerlendirilmesi ve Nitelikli Genotiplerin Belirlenmesi
Determination of Genetic Variability of Cowpea Population Revealed by Agromorphological Traits and Evaluation Qualified Genotypes
Yazar: Bozokalfa, Mehmet Kadri; Kaygısız Aşçıoğul, Tansel; Eşiyok, Dursun
Dergi: Bahçe, Vol. 45 No. (Özel Sayı 1) 7. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi, 2016
Anahtar kelimeler: Agricultural Engineering (Other) ; Ziraat Mühendisliği (Diğer) ; Börülce,gen havuzu,genetik çeşitlilik,varyabilite,yerel popülasyon ; Cowpea,gene pool,genetic diversity,local populations,variability

Ülkemizin de yer aldığı coğrafyada küresel iklim değişiminin yıllık ortalama sıcaklığı artıracağı yönündeki beklenti nedeniyle sıcak iklimlerde yetiştirilebilecek ve kurak koşullara dayanıklı türlerin üretiminin artacağı öngörülmekte ve bu türler üzerine yürütülen araştırmaların kapsamı da genişletilmektedir. Börülcenin yüksek protein içeriği ile sağlık üzerine olumlu etkileri, düşük gelir seviyesine sahip insanların protein ihtiyacını karşılayabilme potansiyeli yanında düşük girdi kullanımıyla yetiştiriciliğinin yapılabilmesi bu türe olan ilginin artmasını sağlamıştır. Türkiye taze börülce üretiminin %75’i Ege Bölgesinden karşılanmakta bu üretimin %45’i ise İzmir ilinden sağlanmakta ve üretim materyali olarak farklı özelliklere sahip yerel popülasyonlar yoğun olarak kullanılmaktadır. Yerel börülce popülasyonlarının toplanması ve karakterizasyonu amacıyla 2010-2015 yılları arasında yürüttüğümüz araştırmalarda Ege ve Akdeniz bölgesinden toplanan 32 börülce popülasyonu, ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde yürütülen araştırmalar ile agromorfolojik ve kalite parametreleri yönünden incelenmiş, popülasyonların genetik varyabilitesi ortaya konmuştur. Elde edilen veriler değerlendirilerek varyasyonu oluşturan özellikler ve varyabilitedeki payları hesaplanmıştır. Ayrıca genotip x özellik verileri ile temel bileşenler analizi yapılmış elde edilen temel bileşen eksenleri kullanılarak genotiplerin genetik uzaklıkları dendogramda gösterilmiştir. Genotipler arasında incelenen karakterler bakımından yüksek genetik varyasyon belirlenirken ilkbahar ve sonbahar yetiştiriciliğine uygunlukları gözlenmiştir. Beklenen bu sonuç mevcut gen havuzunda yer alan popülasyonların büyük bir bölümünün genetik yönden birbirlerinden farklı özelliklere sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Due to expectations that it would increase the annual average temperature of the global climate change in the geographical area of our country it can be grown in warmer climates and is expected to increase the production of resistant species to arid conditions, and the scope of the research conducted on these species also expanded. Cowpea’s high protein content has positive effects on human health, besides the potential to meet the protein requirements of people with low income can be made with the use of low-input farming has led to increased interest in this species. A total 75% of Turkey's fresh cowpea production receives from Aegean region, and 45% of this production provided by the İzmir province, local populations have different features is used extensively as production material. Collection and characterization facilities has been continuing 2010-2015 years and about 32 local cowpea genotypes were collected from Aegean and Mediterranean region. In order to evaluate genetic variability of populations using with agromorphological traits and quality parameters the experiment was conducted Spring and Autumn growing season. Data were evaluated and variability of examined traits and their corresponding value were calculated. In addition, principal component analysis was applied using with genotype x traits data and dendrogram were made basis on principal components analysis axis. The high genotypic variation was assessed among genotypes based on evaluated plant traits. This expected result observed that current gene pools contain genetically different populations.