İki İp Arasındaki Tahta Parçası: Salıncak Üstünde Bir YaşamFontane'nin Effi Briest Romanındaki 'Salıncak' Motifi
İki İp Arasındaki Tahta Parçası: Salıncak Üstünde Bir YaşamFontane'nin Effi Briest Romanındaki 'Salıncak' Motifi
Yazar: Dayıoğlu, Lale
Dergi: Studien zur deutschen Sprache und Literatur, Vol. 0 No. 20, 2012

sallanan sandalyenin bir tür eşik üzerine yerleştirilmiş konumu ve Effi‟nin  sınırdaki yaşantısı, motifin ve motifle bağlantılı Effi Briest karakterinin  anlamlandırılmasında önemli bir çıkış noktası oluşturmaktadır. Tolstoy‟un Anna  Karenina  ya da Flaubert‟in Madam Bovary (1856) romanlarına  gönderme yapılarak bir tür “evlilik ya da aldatılma hikayesi” (Brand: 2005: 23;  111) boyutunun ön plana çıkarılmasından ziyade Fontane‟nin aslında “19.  Yüzyıl Prusya‟sının ahlak anlayışı ya da aristokrasinin kendisine değil, sistemin  donmuşluğuna ve hareketsizliğine eleştiri” (Brand: 2005: 18) getirmesi göz  önüne alındığında yazımda mercek altına almaya çalıştığım „salıncak motifi‟  hem toplumsal dönüşümün, hem bir kadın ve çocuk olarak Effi Briest‟in gel- gitli toplumsal konumuna ve dolayısı ile bir tür „hareketliliğe‟ işaret etmektedir.  Bu hareketlilik aynı zamanda salıncağın fiziksel olarak devinimi ile roman  kurgusundaki mekansal konumu ve Effi Briest özelinde değerlendirilen imgesel  anlamı üzerinden dolaylanmıştır.  Bu çıkış noktasından hareketle, roman hakkında kısa bir içeriğin ardından  salıncağın gündelik yaşamdaki çağrışımlarından yola çıkılarak Effi Briest  romanındaki salıncağın imgesel anlamda neye işaret ettiği öykülemenin kurgusu  izlenerek araştırılacaktır. Sözcüğün etimolojik kökeninden sembolik  anlamlarına ve kültürlerarası bağlamda nasıl alımlandığına ilişkin veriler  üzerinden, romandan alıntılarla salıncak ve onunla bağlantılı düşünülen sallanan  sandalyenin  anlamlandırılmaya çalışılacaktır.  Theodor Fontane‟nin 1895 yılında yayımlanan romanı Effi Briest, temelde Otto  von Bismark dönemi Prusya‟sında geçen ve başlığı ile aynı adı taşıyan bir  kadını konu edinir. Toplumsal roman olarak nitelendirilebilecek bu yapıt, arka  planda dönemin sosyal, aristokratik ve askeri düzenine ışık tutarken, öte yandan  henüz 16 yaşında olan başkişi Effi Briest‟in kendinden yaşça oldukça büyük  asker kökenli bir kaymakam olan Geert von Innstetten ile erken yaşta bir evlilik  yapması/yaptırılması ve sonunda ayrılarak hazin bir sonla evliliğin bitmesi  anlatılır.  Ailesi ile birlikte Hohen-Cremmen‟deki evlerinin bahçesinde hoş vakit  geçirerek mutlu bir şekilde yaşamını sürdüren Effi, evlendirilmesinin ardından  kaymakam eşinin yaşadığı Kessin‟e taşınır. Oysa bahçesinden ve salıncağından  kopartılan Effi‟yi Kessin‟de bekleyen ortam tedirgin edici kapalı bir ev  atmosferidir. Artık Effi von Innstetten olarak kendisini seven bir kocaya değil;  onu eğiten bir erkeğe ve bürokratik yaşamda sadece kendi mevkisini düşünen  kaymakama eşlik etmesi beklenen Effi, korkuları ve yalnızlığı ile bir bakıma

sallanan sandalyenin bir tür eşik üzerine yerleştirilmiş konumu ve Effi‟nin  sınırdaki yaşantısı, motifin ve motifle bağlantılı Effi Briest karakterinin  anlamlandırılmasında önemli bir çıkış noktası oluşturmaktadır. Tolstoy‟un Anna  Karenina  ya da Flaubert‟in Madam Bovary (1856) romanlarına  gönderme yapılarak bir tür “evlilik ya da aldatılma hikayesi” (Brand: 2005: 23;  111) boyutunun ön plana çıkarılmasından ziyade Fontane‟nin aslında “19.  Yüzyıl Prusya‟sının ahlak anlayışı ya da aristokrasinin kendisine değil, sistemin  donmuşluğuna ve hareketsizliğine eleştiri” (Brand: 2005: 18) getirmesi göz  önüne alındığında yazımda mercek altına almaya çalıştığım „salıncak motifi‟  hem toplumsal dönüşümün, hem bir kadın ve çocuk olarak Effi Briest‟in gel- gitli toplumsal konumuna ve dolayısı ile bir tür „hareketliliğe‟ işaret etmektedir.  Bu hareketlilik aynı zamanda salıncağın fiziksel olarak devinimi ile roman  kurgusundaki mekansal konumu ve Effi Briest özelinde değerlendirilen imgesel  anlamı üzerinden dolaylanmıştır.  Bu çıkış noktasından hareketle, roman hakkında kısa bir içeriğin ardından  salıncağın gündelik yaşamdaki çağrışımlarından yola çıkılarak Effi Briest  romanındaki salıncağın imgesel anlamda neye işaret ettiği öykülemenin kurgusu  izlenerek araştırılacaktır. Sözcüğün etimolojik kökeninden sembolik  anlamlarına ve kültürlerarası bağlamda nasıl alımlandığına ilişkin veriler  üzerinden, romandan alıntılarla salıncak ve onunla bağlantılı düşünülen sallanan  sandalyenin  anlamlandırılmaya çalışılacaktır.  Theodor Fontane‟nin 1895 yılında yayımlanan romanı Effi Briest, temelde Otto  von Bismark dönemi Prusya‟sında geçen ve başlığı ile aynı adı taşıyan bir  kadını konu edinir. Toplumsal roman olarak nitelendirilebilecek bu yapıt, arka  planda dönemin sosyal, aristokratik ve askeri düzenine ışık tutarken, öte yandan  henüz 16 yaşında olan başkişi Effi Briest‟in kendinden yaşça oldukça büyük  asker kökenli bir kaymakam olan Geert von Innstetten ile erken yaşta bir evlilik  yapması/yaptırılması ve sonunda ayrılarak hazin bir sonla evliliğin bitmesi  anlatılır.  Ailesi ile birlikte Hohen-Cremmen‟deki evlerinin bahçesinde hoş vakit  geçirerek mutlu bir şekilde yaşamını sürdüren Effi, evlendirilmesinin ardından  kaymakam eşinin yaşadığı Kessin‟e taşınır. Oysa bahçesinden ve salıncağından  kopartılan Effi‟yi Kessin‟de bekleyen ortam tedirgin edici kapalı bir ev  atmosferidir. Artık Effi von Innstetten olarak kendisini seven bir kocaya değil;  onu eğiten bir erkeğe ve bürokratik yaşamda sadece kendi mevkisini düşünen  kaymakama eşlik etmesi beklenen Effi, korkuları ve yalnızlığı ile bir bakıma