OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI
OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI
Yazar: Erdem, Ekrem; Deveci, Sefure
Dergi: Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Osmanlı dönemi Kayseri Hacılar,Hülâsa Defterleri

Bu çalışmanın amacı, Kayseri Hacılar’ın Osmanlıdöneminin son yıllarında gayr-i menkul varlık düzeyini ve servetin dağılımınıtespit etmektir. Toplamda dört mahalle ve bir de yabancılardan oluşan köyleilgili belgeler okunmuş; ancak çalışmada sadece Bölük Mahallesi ile ilgiliveriler analiz edilmiştir. Çalışmanıntemelini teşkil eden belgeler Erciyes Üniversitesi’ne bağlı Kayseri ve YöresiTarih Araştırmaları Merkezi KAYTAM’da bulunan Kayseri Hacılara ait HülâsaDefterlerinden alınmıştır. Söz konusu Defterlerde yer alan bilgiler esas olaraküç grupta toplanabilir: Mülk vekazanca sahip vergi mükellefi kişilere dair bilgiler, sahip olunan mülkleredair bilgiler, vergi türü ve ödemelerine dair bilgiler. Kayıtlarda mahalle sakinlerinin ağırlıklı olarak müstakil mülkleritercih ettikleri, diğer mahallelere göre genel olarak hane ve bağ-bahçezenginliği yerine, tarlalara sahip oldukları anlaşılmaktadır. Başka bir ifade ile, mahalle sakinlerinin diğermahalle sakinlerine nispetle daha ziyade tarla işleriyle iştigal ettikleri,muhtemelen bu yüzden de sahip oldukları servetin değeri ve dolayısıylazenginlik düzeyleri de daha düşük çıkmaktadır. Toplam mülkün kıymeti ve ödenenvergi içerisinde en büyük pay müstakil tarlalara aittir. Diğer yandan, mahalledeservetin oldukça dengesiz bir şekilde dağıldığı görülse de zenginlik düzeyiarttıkça servetten alınan vergilerin de arttığı, hatta vergi yükünün toplumunalt kesimlerinde oldukça düşük düzeyde kaldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, BölükMahallesi’nde meskûn ilk on zenginin mal varlığı ve ödediği vergi miktarlarıdikkate alındığında, her birinin ayrı ailelerden geldikleri, dolayısıylazenginliğin aynı ailelerde toplanmadığı tespit edilmiştir.

Bu çalışmanın amacı, Kayseri Hacılar’ın Osmanlıdöneminin son yıllarında gayr-i menkul varlık düzeyini ve servetin dağılımınıtespit etmektir. Toplamda dört mahalle ve bir de yabancılardan oluşan köyleilgili belgeler okunmuş; ancak çalışmada sadece Bölük Mahallesi ile ilgiliveriler analiz edilmiştir. Çalışmanıntemelini teşkil eden belgeler Erciyes Üniversitesi’ne bağlı Kayseri ve YöresiTarih Araştırmaları Merkezi KAYTAM’da bulunan Kayseri Hacılara ait HülâsaDefterlerinden alınmıştır. Söz konusu Defterlerde yer alan bilgiler esas olaraküç grupta toplanabilir: Mülk vekazanca sahip vergi mükellefi kişilere dair bilgiler, sahip olunan mülkleredair bilgiler, vergi türü ve ödemelerine dair bilgiler. Kayıtlarda mahalle sakinlerinin ağırlıklı olarak müstakil mülkleritercih ettikleri, diğer mahallelere göre genel olarak hane ve bağ-bahçezenginliği yerine, tarlalara sahip oldukları anlaşılmaktadır. Başka bir ifade ile, mahalle sakinlerinin diğermahalle sakinlerine nispetle daha ziyade tarla işleriyle iştigal ettikleri,muhtemelen bu yüzden de sahip oldukları servetin değeri ve dolayısıylazenginlik düzeyleri de daha düşük çıkmaktadır. Toplam mülkün kıymeti ve ödenenvergi içerisinde en büyük pay müstakil tarlalara aittir. Diğer yandan, mahalledeservetin oldukça dengesiz bir şekilde dağıldığı görülse de zenginlik düzeyiarttıkça servetten alınan vergilerin de arttığı, hatta vergi yükünün toplumunalt kesimlerinde oldukça düşük düzeyde kaldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, BölükMahallesi’nde meskûn ilk on zenginin mal varlığı ve ödediği vergi miktarlarıdikkate alındığında, her birinin ayrı ailelerden geldikleri, dolayısıylazenginliğin aynı ailelerde toplanmadığı tespit edilmiştir.