KADIN BAKIM EMEĞİNİN YENİDEN ÜRETİM SAHASI: SANDVİÇ KUŞAK
THE REPRODUCTION FIELD OF WOMEN’S CARE LABOR: THE SANDWICH GENERATION
Yazar: Özkurt, Veli; Belirdi Özkurt, Bengisu
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Social Policy (Other) ; Sosyal Politika (Diğer) ; Yaşlılık,Yaşlı Bakımı,Sandviç Kuşak,Kadın Emeği,Toplumsal Cinsiyet,Feminist Perspektif ; Aging,Older People Care,Sandwich Generation,Women's Labor,Gender,Feminist Perspective

Demografik değişimlerle birlikte yaşlı nüfusun küresel düzeydeki artışı, yaşlı bakımı konusunu önemli bir gündem hâline getirmiştir. Buna karşın yaşlı bakım hizmetleri çoğu zaman kamusal politikaların bir parçası olamamıştır. Bu bağlamda yaşlı bakımı, büyük oranda hane içinde çözülmesi gereken bir meseleye dönüşmüştür. Bakım hizmetleri ise sıklıkla kadınlar üzerinden kurgulanmaktadır. Ancak hane içinde bakım veren kadınlar kimi zaman hem kendi çocuğuna/çocuklarına hem de yaşlıya bakım vermek durumunda kalmaktadır. İki kuşağın bakım yükü arasında sıkışan bu grup, “sandviç kuşak” olarak adlandırılır. Zaten fiziksel, psikolojik, ekonomik ve sosyal açıdan zorlukları içeren bakım süreci, sandviç kuşak bakım verenler için çok daha sancılı bir hâl almaktadır. Buradan hareketle bu çalışmada bakım emeğinin nasıl değersizleştiği, kadınların meselesine nasıl dönüştüğü, kadınlar arasında nasıl marjinalleştiği, bakım veren kadınların şimdi ve gelecekte karşı karşıya oldukları riskleri sandviç kuşak bağlamında ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda sandviç kuşak bakım verenler ve deneyimleri toplumsal cinsiyet rolleri, feminist perspektif ve yaşam seyri yaklaşımı üzerinden ele alınmıştır. Ataerkillik, toplumsal cinsiyet rolleri ve kapitalizmle kol kola olan kadınların ücretsiz bakım emeği, bilhassa sandviç kuşak içinde yeniden üretilir. Bakım hizmeti dışında diğer ev içi işleri de içeren sandviç kuşağın bakım emeğinin karşılıksız, bedelsiz, değersiz ve güvencesiz olması ise bakım veren bu kadınların kendi geleceği için potansiyel riskleri yaratmaktadır. Bunları aşmak için politika yapıcıların bakım hizmetlerini insan hakkı olarak kabul etmesi ve kamusal bir sorumluluk olarak sahiplenmesi gerekmektedir. Bakım işini değersizleştirmeyen, bakım verenleri dışarıda bırakmayan, bakımı aileye yüklemeyen, kapsayıcı, sürdürülebilir, erişilebilir, adil ve toplumsal cinsiyet körü olmayan bakım sistemleri geliştirilmelidir.

The increase in the older people population globally with demographic changes has made the issue of older people care an important agenda. However, older people care services often cannot be a part of public policies. In this context, older people care has largely become an issue to be solved within the household. Care services are often fictionalised through women. However, women who provide care within the household sometimes have to care for both their own child(ren) and the older people. This group, squeezed between the care burdens of two generations, is called the “sandwich generation. The care process, which already includes physical, psychological, economic and social difficulties, becomes much more painful for sandwich generation caregivers. From this point of view, this study aims to reveal how care labor has been devalued, how it has become a women's issue, how it has been marginalized among women, and the risks that caregiving women face now and in the future, in the context of the sandwich generation. In this regard, sandwich generation caregivers and their experiences were discussed through gender roles, feminist perspective and life course approach. Women's unpaid care labor, which is hand in hand with patriarchy, gender roles and capitalism, is reproduced especially within the sandwich generation. The fact that the care labor of the sandwich generation, which includes other domestic work besides care services, is unrequited unpaid, worthless and unsecured creates potential risks for the future of these caregiving women. To overcome these, policy makers must accept care services as a human right and embrace them as a public responsibility. Care systems that do not devalue care labor, do not exclude caregivers, do not burden care to family, and are inclusive, sustainable, accessible, fair, and not being gender-blind should be developed.