KALIPYARGI İÇERİĞİ MODELİNİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI: ELEŞTİREL BİR İNCELEME
THE PAST, PRESENT, AND FUTURE OF THE STEREOTYPE CONTENT MODEL: A CRITICAL REVIEW
Yazar: Aktan, Timuçin
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 35, 2025
Anahtar kelimeler: Social and Personality Psychology (Other) ; Sosyal ve Kişilik Psikolojisi (Diğer) ; Stereotype Contents,Competence,Warmth,Status,Competition ; Kalıpyargı İçerikleri,Yetkinlik,Sevecenlik,Statü,Rekabet

Kalıpyargı İçeriği Modeli, toplumdaki çeşitli gruplara yönelik kalıpyargı içeriklerinin yetkinlik ve sevecenlik boyutları üzerinden temsil edilebileceğini öne sürerek, bu değerlendirmelerin sosyal-yapısal kaynaklarını ve duyuşsal (affective) sonuçlarını kapsamlı bir çerçevede sunmaktadır. Bu çalışmada, Kalıpyargı İçeriği Modelinin kökenleri ve ilişkili olduğu diğer kuramlar tartışılarak güncel araştırma bulgularının eleştirel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca, model bağlamında Türkiye’de yürütülen çalışmalar ele alınarak gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur. Bu bağlamda, çalışmalarda incelenecek grupların katılımcıların aşina olduğu gruplar arasından seçilmesi, yetkinlik ve sevecenlik ölçümlerinin yapı geçerliliğinin her çalışmada yeniden test edilmesi, bu boyutlardaki olumsuz değerlendirmelerin de ölçümlere dahil edilmesi ve belirli bir gruba yönelik kalıpyargı içerikleri incelenirken o gruba özgü özellik boyutlarının da eklenmesi yönünde yöntemsel önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca, yetkinlik ve sevecenlik atıflarının asimetrik doğası göz önünde bulundurularak, bu boyutların birbirine eşdeğer olarak ele alınmaması, sosyal-yapısal değişkenlerle ilişkileri değerlendirilirken bu durumun dikkate alınması ve yetkinlikle sevecenlik arasındaki ilişkinin incelenmesinde grup üyelikleriyle gruplararası bağlamın da göz önünde bulundurulması gerektiği yönünde kuramsal öneriler sunulmuştur. Böylece, kalıpyargı içeriklerini inceleyecek gelecekteki çalışmalar için kapsamlı bir çerçeve ortaya konulmuştur.

The Stereotype Content Model (SCM) proposes that stereotypes about various social groups can be depicted on the dimensions of competence and warmth, offering a comprehensive framework for understanding the social-structural origins and affective consequences of these evaluations. This study critically reviews the origins of the Stereotype Content Model, its connections to related theories, and incorporating recent empirical findings. Additionally, research conducted within the context of this model in Turkey is examined, and a set of methodological and theoretical recommendations for future studies are provided. In this regard, methodological recommendations include selecting study groups familiar to participants, reassessing the construct validity of competence and warmth measures in each study, incorporating negative evaluations of these dimensions into measurements, and adding group-specific trait dimensions when investigating the stereotype content for particular groups. Moreover, theoretical recommendations emphasize the asymmetric nature of competence and warmth attributions, suggesting that these dimensions should not be treated as functionally equivalent, and this distinction should be taken into account when analyzing their associations with social-structural variables. It is also suggested that the relationship between competence and warmth be examined with reference to group membership and intergroup contexts. By addressing these points, this study provides a comprehensive framework for future stereotype content research, particularly within the Turkish sociocultural landscape.