ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ VE ÇUVAŞ KÜLTÜRÜNDEKİ İZLERİ
THE TURKIC TWELVE-ANIMAL CALENDAR AND ITS TRACES IN CHUVASH CULTURE
Yazar: Arık, Durmuş
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Savannah Culture ; Türk Bozkır Kültürü ; Turkish Cultural History ; Türk Kültür Tarihi ; Turks,Bulgarians,Chuvashes,Calendar,Twelve Animal Calendar ; Türkler,Bulgarlar,Çuvaşlar,Takvim,On İki Hayvanlı Takvim

Türkler çok eski zamanlardan itibaren takvimlerinde yılları belirlemede hayvan adlarından yararlanmıştır. Türk kültüründe hayvanlara verilen önem ve hayvanlarla ilgili inanışlar Türklerin kullandığı takvime de yansımıştır. Türk kültüründe yılların hayvanlarla temsil edilmesi “on iki hayvanlı takvim”in oluşmasını sağlamıştır. Bu takvim, Türk topluluklarının eski zamanlardan bu yana en çok kullandıkları takvim sistemi olmuştur. Günümüzde hâlâ Türk kültüründe on iki hayvanlı takvimin kullanımı görülmekte, kimi Türk topluluklarında da bu takvimin etki ve izleri sürmektedir. Türk topluluklarında son zamanlarda bu takvim daha çok halk takvimi olarak anılmaktadır. Bu takvimde yer alan ve yılları belirten hayvanlar Türk toplulukları arasında bazı küçük farklılıklarla sırasıyla şu şekildedir: Sıçan/Fare, İnek, Pars, Tavşan, Ejder, Yılan, At, Koyun, Maymun, Tavuk, Köpek ve Domuz. Türklerde hayvan adlarıyla belirlenen bu yıllarla ilgili çeşitli inanışlar ya da kehanetler de ortaya çıkmıştır. Bu yılların; doğan çocuğun kişiliğini, karakterini ve geleceğini etkileyeceğine inanılmıştır. Bazı yıllar bahtlı veya kutlu, bazı yıllar ise zor yıllar ya da yokluk yılları olarak nitelendirilmiştir. Türk toplulukları kullandıkları bu takvimi zamanın şartlarına uyarak yabancı medeniyetlerdeki takvimle değiştirmişlerdir. Buna rağmen halk arasında on iki hayvanlı takvim yaşatılmış, en azından bu takvim Türk topluluklarının kültüründe etki ve izler bırakmıştır. Çuvaşların atalarının da eski zamanlarda diğer Türk toplulukları gibi aynı takvimi kullandığı anlaşılmaktadır. Günümüzde diğer pek çok Türk topluluğunda olduğu gibi, Çuvaşlar arasında da on iki hayvanlı takvimin etkilerinin ve izlerinin mevcut olduğu görülmektedir. Bu makalede genel olarak Türk kültüründe on iki hayvanlı takvim ve bu takvimin Çuvaş kültüründeki etki ve izleri incelenmiş, yakın zamanlara kadar diğer Türk topluluklarında olduğu gibi on iki hayvanlı takvimin Çuvaşlar arasında da kullanıldığı görülmüştür. Yıl adlarının Çuvaş Türkçesindeki karşılıkları ile diğer topluluklar arasındaki kullanımı arasında bir ortaklık söz konusudur. Bu ortaklık her bir yıl ile ilgili inanışlarda ve uygulamalarda da bulunmaktadır.

The Turks have used animal names in their calendars to designate years since ancient times. The significance attributed to animals and beliefs associated with them in Turkish culture are also reflected in the calendar used by the Turks. The representation of years through animals in Turkish culture led to the formation of the “Twelve Animal Calendar.” This calendar has been the most commonly used system among Turkic peoples from ancient times onward. Today, the use of the Twelve Animal Calendar is still observed in Turkic culture, and its influence and traces remain evident among some Turkic peoples. In recent times, this calendar has increasingly been referred to as the 'Folk Calendar' by Turkic peoples. The animals representing the years in this calendar, with slight variations across different Turkic peoples, are as follows: Rat, Ox, Leopard, Rabbit, Dragon, Snake, Horse, Sheep, Monkey, Rooster, Dog, and Pig. Among the Turkic people, various beliefs or prophecies have also emerged regarding the years designated by animal names. It was believed that these years influenced a child’s personality, character, and future. Some years were considered fortunate or auspicious, while others were regarded as challenging or lean years. Over time, Turkic peoples replaced this calendar with those of foreign civilizations, adapting to contemporary conditions. Nevertheless, the Twelve Animal Calendar has been preserved among the people, leaving its mark and influence on Turkic culture. It is understood that the ancestors of the Chuvash people also used the same calendar as other Turkic peoples in ancient times. Today, as with many other Turkic people, the influence and traces of the Twelve Animal Calendar are also identified among the Chuvashes who are one of the Turkic people. This article examines the Twelve Animal Calendar in general within Turkic culture, its influence and traces among the Chuvash people. It has been observed that, until recent times, the Twelve Animal Calendar, like in other Turkic communities, was also used among the Chuvashes. There is a similarity between the Chuvash Turkish equivalents of the year names and their use among other communities. This similarity is also present in beliefs and practices related to each year.