Harşena Dağı Civarında Kaya Düşmeleri ve Süreksizlik Denetimli Yamaçların Kinematik Analizi
Rockfalls and Kinematic Analysis of Discontinuity-Controlled Slopes in the Vicinity of Mount Harşena
Yazar: Durmuş, Eroltan; Coruk, Özkan; Gül, Tayfun; Yildirim, Ebru
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Applied Geology ; Uygulamalı Jeoloji ; Geological Sciences and Engineering (Other) ; Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer) ; Kaya Düşmesi,Kinematik Analiz,Stereografik Projeksiyon,Süreksizlik ; Rockfall,Kinematic Analysis,Stereographic Projection,Discontinuity

Amasya ili, Merkez ilçesi, Hatuniye, Helkız ve Kurşunlu Mahallelerinin bir kısmı kaya düşmesi riski altındadır. Bu Mahalleler, Harşena Dağı’nın eteklerinde kurulmuştur. Harşena Dağı’nı oluşturan kireçtaşlarındaki süreksizliklerin mühendislik özellikleri, kireçtaşlarının ayrışma durumu ve mevcut topografik konumu, ortamda kaya düşmeleri ve yamaç duraysızlıklarını artırmaktadır. Bu duraysızlıkların araştırılması amacıyla, Harşena Dağı eteklerindeki meskun alanlar, demiryolu güzergahı ve tarihi sit alanları için süreksizlik-denetimli kinematik analizler yardımıyla duraylılık değerlendirmeleri yapılmış; ayrıca kaya düşmesi tehlikesi görülen yamaçlarda 3 boyutlu kaya düşmesi analizleri gerçekleştirilmiştir. Kaya düşmesi analizlerinde, LiDAR teknolojisi ve nokta bulutu tekniği kullanılarak sahanın üç-boyutlu sayısal haritası çıkarılmıştır. Sahada tespit edilen düşmesi muhtemel kaya bloklarının konum ve hacimleri bu sayısal harita üzerine işlenmiştir. Yamaç duraylılığı analizlerinde, kaya kütlesinde çeşitli gerilme mekanizmalarına bağlı olarak gelişen süreksizlik düzlemlerinin eğim ve eğim yönleri kullanılarak stereografik projeksiyon metodundan yararlanılmış ve yamaçların duraylılık koşulları incelenmiştir. Analizler sonucunda Hatuniye ve Helkız Mahallerinin sınırları içerisinde kalan meskun alanlarda, demiryolu güzergahında ve tarihi yapıların bulunduğu lokasyonlarda kaya düşmesi ve yamaç duraysızlığı riskleri belirlenmiştir.

Certain parts of the Hatuniye, Helkız, and Kurşunlu Quarters, in the central district of Amasya province are at risk of rockfall hazards. These quarters are situated at the foothills of Mount Harşena. The engineering properties of discontinuities within the limestone forming Mount Harşena, the degree of weathering of the limestone, and the prevailing topographic conditions contribute to the occurrence of rockfalls and slope instabilities in the area. To investigate these instabilities, stability assessments were conducted for residential areas, the railway route, and historical sites along the lower slopes of Mount Harşena using discontinuity-controlled kinematic analyses; additionally, three-dimensional rockfall analyses were performed on slopes identified as potentially hazardous. For the rockfall analyses, a three-dimensional digital terrain model of the site was generated using LiDAR technology and point cloud techniques. The locations and volumes of potentially unstable rock blocks identified in the field were mapped onto this digital model. In the slope stability assessments, stereographic projection methods were employed to examine the stability conditions of the slopes by analyzing the dip and dip direction of discontinuity planes formed in the rock mass due to various stress mechanisms. Based on the analyses, rockfall and slope instability risks were identified in the residential areas within the boundaries of Hatuniye and Helkız Quarters, along the railway route, and in locations containing historical structures.