Katliamlara Tanıklık: Sanat Eserleri Aracılığı İle Hatırlamak
Witnessing The Massacres: Remembering Through The Works of Art
Yazar: Çalışkan, Serkan
Dergi: Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi No. 43, 2019
Anahtar kelimeler: Katliam,Soykırım,Sanat ; Massacres,Genocide,Art

Bu çalışma, tarihte yaşanmış, insan eliyle uygulanankatliamların sanat eserlerine yansıması ve toplumsal hafızayla olan ilişkisiniaraştırmayı amaçlamaktadır. Tarihin akışını değiştiren olaylar yazılı ve sözeltarih aracılığı ile günümüze ulaşırken, sanat eserleri de görsel bellek olaraktarih yazımına katkıda bulunmaktadır. Diğer bir deyişle; savaş resimleri,büstler ve portreler gibi çoğaltılabilecek birçok sanat eseri, bir belge olaraktarihsel süreçleri çözümlememize yardımcı olduğu kadar aynı zamanda tarihisorgulamaya aracılık etmektedir. Hemen hemen her ulusta ya dinsel ya da politiknedenlerle oluşan anlaşmazlıklar sonucunda çıkan savaşlar ya da benzeri şiddetolayları, sanat pratiklerinde karşımıza çıkmaktadır. Yaşanan bu olaylar, farklıdönem ve sanatsal üsluplarla sanat eserleri aracılığı ile günümüze kadarulaşmaktadır. İspanyol ressam Francisco Goya’nın 1814 tarihli “Üç MayısKatliamı” adlı eseri, Fransız askerlerinin İspanya’ya yaptığı işgalde direnenhalkın kurşuna dizilme sahnesini doğrudan göstermesi açısından önemlidir.Katalan ressam Pablo Picasso’nun “Guernica” (1937) adlı eseri İspanya İç Savaşısırasında Nazi askerlerinin Guernica kasabasını bombalamasını tasvir etmesi veyaşanan dehşeti izleyiciye göstermesi açısından önemlidir. Yine PabloPicasso’ya ait olan “Kore Katliamı 1951” adlı eser, Amerikan askerlerininKore’deki halka uyguladığı şiddeti görselleştirmesi adına önemlidir. II. DünyaSavaşı ile ilgili diğer bir resim de Zi Jian Li’nin “Büyük Nanjing Katliamı”adlı eseridir. II.Dünya Savaşı’nda Japonların Çin’in Nanjing eyaletindeyaklaşık üç yüz bin kişinin öldürdüğü “Büyük Nanjing Katliamı” olarak anılanolayları, savaştan yıllar sonra Li’nin eserinde görmek mümkündür. Sanatçı 1992yılında ürettiği resimde, birçok figür aracılığı ile ceset “dağı” resmederek,tarihte yaşanmış bu olayın dramatik ölçüsünü gözler önüne sermektedir. Savaşlarve şiddetin çok sık yaşandığı Ortadoğu’da 1982 yılında İsrail yanlısı Hristiyanmilisleri tarafından gerçekleşen ve “Sabra ve Şatilla Katliamı” olarak anılanolayda, aşırı sağcılar Filistin mülteci kampına saldırmış ve içlerindeçocukların da olduğu yüzlerce kişiyi öldürmüşlerdir. Dia al-Azzawi’nin 1982-83yıllarında olayın ardından ürettiği “Sabra ve Şatilla Katliamı” adlı eseri, 300x 750 cm boyutuyla, yaşanan katliamın arkasından yakılan bir ağıt gibidurmaktadır.  Verilen bu örneklerindışında, günümüz sanatında da katliamlara yönelik eserler bulunmaktadır.Bununla birlikte, günümüz sanatının ontolojik yapısı gereği, sanatçılarkatliamları doğrudan göstermek yerine, yaşanan olayları hatırlatmaya yönelikanlatı dili seçmeleri, bu eserleri diğerlerinden ayıran bir özellik olarakdikkat çekicidir. Can Togay ve Gyula Pauer tarafından yapılan “TunaAyakkabıları” (2005), Budapeşte’de Tuna Nehri kenarında yaşanan olaya tanıklıketmemizi sağlayan anıtsal bir heykeldir. Aslına uygun 60 adet metal ayakkabıdan oluşan bu eser, II. Dünya Savaşısırasında Nazi askerleri tarafından nehir kenarında ayakkabıları çıkartılarak kurşunadizilerek öldürülen binlerce Yahudi anısına yapılmıştır. Yine günümüzsanatından bir örnek olarak, Güney Afrikalı sanatçı Haroon Gunn’ın 2018 tarihli“Senzenina” adlı eseri tarihsel tanıklık adına önemli bir eserdir. Zulu veXhosa dilinde “Ne Yapmıştık” anlamına gelen bu eserde, 2012 Ağustos’undaMarikana’da (Güney Afrika) platin madeninde grev yapan madencilerin, polistarafından silahla öldürülmesi konu edilmektedir. Olay sırasında ölen 34madencinin savunmasız bir şekildeyken öldürülmesi, enstalasyon aracılığı ileizleyiciye aktarılmaktadır.

This study aims toresearch the reflection of human-made massacres in the history on the works ofart and its relationship with the social memory. While the events that changethe course of history are conveyed through written and verbal history, the worksof art also contribute to the writing of history as visual memory. In otherwords, many works of art such as war paintings, busts and portraits help us toanalyze historical processes as a document and enable to question the historyas well. Wars or similar events of violence, which have occurred in almostevery nation due to conflicts for religious or political reasons, are alsoreflected in the practice of art. These events have reached the present daywith different periods and artistic styles thanks to the works of art. TheSpanish painter Francisco Goya's "The Third of May" (1814) isimportant in that it shows the scene where people who resisted the Frenchoccupation of Spain were executed. The Catalan painter Pablo Picasso's work"Guernica" (1937) is important within the context of depicting thebombing of Guernica by Nazi soldiers during the Spanish Civil War and shows theaudience the horror that took place. Also, Pablo Picasso's another work entitled "Massacre in Korea,1951" is important as it visualizes the violence committed by Americansoldiers against the people in Korea. Another painting about the World War IIis Zi Jian Li's Great Nanjing Massacre. It is possible to see in Li's worksmany years after the war the events called "Great Nanjing Massacre"where the Japanese killed about three hundred thousand people in Nanjingprovince of China during the World War II. In his work of 1992, the artistdepicts a "mountain" of corpses using many figures, revealing thedramatic magnitude of this event that took place in the history. In the eventcalled "Sabra and Shatila Massacre", which committed by pro-IsraeliChristian militias in 1982 in the Middle East, a region of frequent wars andviolence, the extreme rightists attacked the Palestinian refugee camp andkilled hundreds of people, including children. The work that Dia al-Azzawicreated between 1982-83 after the incident, entitled "Sabra and ShatilaMassacre", is like a mourning for the massacre with its size of 300 x 750cm.  Besides these examples, there areworks of art related to massacres in the contemporary art. However, due to theontological structure of today's art, it is an interesting feature thatdistinguishes these works from others that artists prefer a narrative languageto recall the events experienced, rather than portraying the massacresdirectly. Can Togay and Gyula Pauer's "Shoes on the Danube Bank"(2005) is a monumental sculpture that helps us witness the event that tookplace on the banks of Danube River in Budapest. Consisting of 60 metal shoes true to their originals, this work wascreated in honor of thousands of Jews who were ordered to take off their shoesand shot and killed by Nazi soldiers during the Second World War. As an exampleof contemporary art, South African artist Haroon Gunn's "Senzenina"of 2018 is an important work for witnessing the history. Meaning "WhatHave We Done?" in Zulu and Xhosa language, this work portrays the killingof miners who went on a strike in platinum mine in Marikana (South Africa) inAugust 2012 by the police. The killing of 34 miners who died in the incident isconveyed to the audience through the installation art.