hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
HORASAN’DA ŞİİLİK
Shiism in Khorasan
Yazar: Balcı, Rumeysa
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Shiism in Khorasan,Shiism Khorasan ; horasan,şiilik,iran

En temel anlamı ile mezhepler, din ile ilgili beşer yorumlarının ve anlayış farklılıklarının zamanla kurumsallaşmaya başlaması ile ortaya çıkmıştır. Fikirler ve bu fikirler etrafında oluşan sosyal birliktelikler kendiliğinden veya herhangi bir ortamdan yoksun olarak ortaya çıkmadıkları gibi süreç içerisinde ilk hallerinden değişip dönüşerek sonraki kuşaklara aktarılırlar. Tarih biliminde olduğu gibi İslam Mezhepler Tarihinin de ilgilendiği tüm bu siyasî ve itikadî temelli oluşumların, şekillendikleri ortamdan ve temellendirildikleri fikirlerden başlayarak bir süreç içerisinde bilimsel yöntemlerle incelenmesi gerekmektedir. Fikir-hadise ve zaman-mekân irtibatının sağlıklı bir şekilde kurulduğu çalışmalar neticesinde mezheplerin oluşum, gelişim ve değişim süreçlerini de anlamak mümkün hale gelebilecektir.

En temel anlamı ile mezhepler, din ile ilgili beşer yorumlarının ve anlayış farklılıklarının zamanla kurumsallaşmaya başlaması ile ortaya çıkmıştır. Fikirler ve bu fikirler etrafında oluşan sosyal birliktelikler kendiliğinden veya herhangi bir ortamdan yoksun olarak ortaya çıkmadıkları gibi süreç içerisinde ilk hallerinden değişip dönüşerek sonraki kuşaklara aktarılırlar. Tarih biliminde olduğu gibi İslam Mezhepler Tarihinin de ilgilendiği tüm bu siyasî ve itikadî temelli oluşumların, şekillendikleri ortamdan ve temellendirildikleri fikirlerden başlayarak bir süreç içerisinde bilimsel yöntemlerle incelenmesi gerekmektedir. Fikir-hadise ve zaman-mekân irtibatının sağlıklı bir şekilde kurulduğu çalışmalar neticesinde mezheplerin oluşum, gelişim ve değişim süreçlerini de anlamak mümkün hale gelebilecektir.
EŞ‘ARÎ’DE VARLIK İLE MÂHİYETİN AYNİYETİ MESELESİ: DÖNEMSEL BAĞLAM FARKLILIĞI MI ESASA İLİŞKİN BİR AYRIŞMA MI?
The Issue of Sameness of Existence and Essence in al-Ash‘arī: Is it a Periodical Contextual Difference or Fundamental Distinction of Understanding?
Yazar: Taşkın, Bilal
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Existence,Quiddity,al-Ash‘arī,States,Attributes ; Varlık,Mahiyet,Eş‘arî,Hâl,Sıfat

İslam düşünce tarihi gelişim sürecinin dinamikleri itibarıyla muhtelif kırılmaları içinde barındırır. Bu kırılmalar belli bir mezhebin ya da disiplinin kavramsal ve yöntemsel ilkeleriyle ya da temel önermeleriyle ilgili olabileceği gibi, doğrudan düşünce geleneğinde öne çıkan bir ilim adamının görüşlerinin yorumlanması etrafında da gerçekleşebilir. Bunun örneklerinden biri de bu çalışmada inceleyeceğimiz, Eş‘arî’ye nispet edilen, varlık ile mahiyetin aynı şeyler oldukları görüşüdür. Bu görüşe göre varlık tek tek var olan şeylerin hakikatlerini ifade eden bir kavramdır; bütün var olanları kuşatan genel ve ortak anlamlı tümel bir kavram değildir. Müteahhir dönem kelâm metinlerinde genel olarak Eş‘arî’nin bu görüşü savunduğu aktarılır. Ancak Eş‘arî’nin eserlerinde ya da onun görüşlerini derleyen eserlerde bu görüş yönünde belli bir ifade yer almamaktadır. Çalışma Eş‘arî’ye yapılan bu nispetin, mahiyet teorisi kapsamında değil, sıfat ve ahvâlin (niteliksel durumlar) şeylerle ilişkisi bağlamında dikkate alınması gerektiği öne sürmektedir. Çalışmada Eş‘arî’nin görüşlerinin tespitinde doğrudan kendi eserlerine ve onun görüşlerini derleyen İbn Fûrek’in Mücerred adlı eserine başvurulmuştur.

The history of Islamic thought includes various breaks in terms of the dynamics of the development process. These breaks may be related to the conceptual and methodological principles or basic propositions of a certain sect or discipline, or they may occur around the interpretation of the views of a prominent scholar in the tradition of thought. One of the examples of this, which we will examine in this study, is the view attributed to al-Ash‘arī that existence and quiddity are the same things. According to this view, existence is a concept that expresses the truths/ substances of things that exist concretely/singularly; it is not a general and common-sense universal concept that encompasses all beings. In the theological texts written in the Post-Classical period, it is reported that al-Ash‘arī generally supported this view. However, there is no specific expression regarding this problem in al-Ash‘arī’s works or in the works compiled his views. Our aim in this study is to examine the background of the relation of this view to al-Ash‘arī and to try to determine what he means by saying existence and essence are the same things. In the study, in determining al-Ash‘arī’s views, his own works and Ibn Fūrak’s Mujarrad, which compiles his views, were consulted directly.
HADİS EDEBİYATINDA MEZHEPLERE YAKLAŞIM FARKLILIKLARI
Differences of Opinions About Sects in Hadith Literature
Yazar: Çetinkaya, Mehmet; Kubat, Mehmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Hadith,sect,Ahl as-sunnah,al-Muʿtazilah,Khawarij ; Hadis,Mezhep,Ehl-i sünnet,Hariciler,Mürcie

Hadisler Hz. Peygamber’e atfedilen söz, fiil ve takrirlerdir. Mezhep ise terim olarak dini anlama ve yorumlamada kendine has yaklaşıma sahip düşünce bütünü ve bu yaklaşıma göre oluşan ekolleşme olarak tanımlanmıştır. Mezhepler Hz. Peygamber’in vefatından çok sonra çeşitli görüş ayrılıkları neticesinde ümmette/Müslüman toplumda ortaya çıkan gruplardır. Hz. Peygamber döneminde mezhep olmamasına rağmen mezheplerle ilgili hadisler sahih, sünen ve diğer klasik tarih ve mezhep kitaplarında rivayet edilmiştir. Bu tür hadislerin rivayet edilmesinde birçok faktör olmakla birlikte mezhep taassubu en önemli sebeplerdendir. Bu çalışmada Ehl-i sünnet, Hâricîler, Kaderiyye/ Mu‘tezile, Mürcie, Şîa, Cehmiyye’yle ilgili hadis rivayetleri Mezhepler Tarihî açısından ele alınmış, keza mezhep faktörünün mezhepleri hedef alan hadis rivayetlerine etkisi incelenmiştir.

Hadiths are the words, actions and declarations attributed to the Prophet Mohammed. Sects are the religious groups that emerged in the Muslim society as a result of various opinions long after the death of the Prophet. There was no sect in the time of the Prophet. However, it is seen that the hadiths about the sects are narrated in authentic, Sunan and other classical history and sectarian books. Although there are many factors in the narration of such hadiths, sectarianism is one of the most important reasons. That situation weakens the possibility that the hadiths related to sects belong to the Prophet. In this study, firstly, the hadith narrations about Ahl as-sunnat, Kharijis, Qadariyah/Muʿtazilah, Murjie, Shia, Jahmiyya were discussed in terms of History of Sects. Then, the effects of sectarianism on hadith narrations which targeting sects was examined.
ÇOCUKLUK VE İLK GENÇLİK YILLARIMDA BABAM PROF. YUSUF ZİYA YÖRÜKAN İLE BİRLİKTE YAŞADIĞIM VE UNUTAMADIĞIM BAZI ANILARIM
Some Memories That I Lived With My Father Prof. Yusuf Ziya Yörükan During My Childhood and Early Young Years and That I Cannot Forget
Yazar: Yörükân, Turhan
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Yuzuf Ziya Yörükan,Mezhepler Tarihi,Ankara İlahiyat,Turhan Yörükan,İslam Mezhepleri

Yusuf Ziya Bey’in babası Yakup Efendi, Selânik’te Eski Saray Medresesi’nde müderrislik yapan, Mustafa Kemal Atatürk’ün ailesiyle aynı mahalleyi paylaşan bir şehir insanı olduğu hâlde, Dospat Yaylalarında yaşayan akrabalarıyla ilişkisini kesmemiş bir insandı. Yusuf Ziya Bey de babası gibi hareket eden bir insandı; köyden hiçbir zaman kopmamış, mübadele sırasında onların Türkiye’de Manisa’da, İzmir Menemen’de, Trakya’da çeşitli yerlere yerleştirilmelerinde yardımcı olmuş, evlâd-ı fatihandan olan bu insanlara yardımcı olmayı vazife bilmişti. Babamız Yusuf Ziya Bey vefat ettiğinde, bu insanlardan aldığımız “babamız”, “dayımız”, “amcamız” veya “büyüğümüz” imzalı telgraf ve mektuplar, bu bağlılığın ne kadar derin olduğunu gösteriyordu.

Yusuf Ziya Bey’in babası Yakup Efendi, Selânik’te Eski Saray Medresesi’nde müderrislik yapan, Mustafa Kemal Atatürk’ün ailesiyle aynı mahalleyi paylaşan bir şehir insanı olduğu hâlde, Dospat Yaylalarında yaşayan akrabalarıyla ilişkisini kesmemiş bir insandı. Yusuf Ziya Bey de babası gibi hareket eden bir insandı; köyden hiçbir zaman kopmamış, mübadele sırasında onların Türkiye’de Manisa’da, İzmir Menemen’de, Trakya’da çeşitli yerlere yerleştirilmelerinde yardımcı olmuş, evlâd-ı fatihandan olan bu insanlara yardımcı olmayı vazife bilmişti. Babamız Yusuf Ziya Bey vefat ettiğinde, bu insanlardan aldığımız “babamız”, “dayımız”, “amcamız” veya “büyüğümüz” imzalı telgraf ve mektuplar, bu bağlılığın ne kadar derin olduğunu gösteriyordu.
Gnostik Bir Metin Olarak Ümmü’l-Kitâb’ın Mezhebi Aidiyetine Dair Tartışmalar
Debates on the Sectarian Affiliation of Umm al-Kitab as a Gnostic Text
Yazar: Koçak, Yusuf
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Islamic Sects,Umm al-Kitāb,Gnostic,Khattâbiyya,Ismailis ; İslam Mezhepleri,Ümmü’l-Kitâb,Gnostik,Hattâbiyye,İsmâilîler

Bu çalışma erken döneme ait olduğu iddia edilen Ümmü’l-Kitâb adlı eserin menşei ile ilgili tartışmaları konu almaktadır. Amacımız bu eser hakkında çalışmalar yapmış olan araştırmacıların tespitlerini ortaya koymak ve bu eserin kime ait olabileceği üzerine bir çözüm önerisi sunmaktır. Her bir araştırmacının farklı bir sonuca varması Ümmü’l-Kitâb’ın aidiyetinin belirlenmesi konusunun ne kadar zor olduğunu göstermektedir. Bunun bir sebebi, Ümmü’l-Kitâb’ın bulunduğu 19. yüzyıla kadar hiçbir kaynakta bu esere ne bir atfın, ne de bundan bahseden herhangi bir bilginin mevcut olmamasıdır. Diğer sebep de Ümmü’l-Kitâb’ın içerik olarak bir bütünlük arz etmemesidir. Menşei ve hangi dönemde kaleme alındığını ortaya koyabilmek için kitabın içinde bize aktarılan bilgiler çerçevesinde bir kanaat bildirmekten başka bir yol kalmamaktadır. Makalede araştırmacıların Ümmü’l-Kitâb’ın menşei ile alakalı vardıkları farklı sonuçlar ela alınıp analiz edildikten sonra bu hususta kendi kanaatimiz dile getirilmiştir. Bununla birlikte tüm muğlaklığa rağmen,  Ümmü’l-Kitâb’ın Gnostik karakteri ve Gulât-ı Şia ile ilişiklisi göz ardı edilmemelidir.

This study deals with the discussions about the origin of the work called Ümmü'l-Kitâb, which is claimed to belong to the early period. Our aim is to reveal the findings of the researchers who have worked on this work and to offer a solution proposal on who this work may belong to. The fact that each researcher comes to a different conclusion shows how difficult it is to determine the belonging of Umm al-Kitab. One reason for this is that until the 19th century, when Umm al-Kitab was found, there was neither a reference to this work nor any information mentioning it. The other reason is that Umm al-Kitab does not present a wholeness in terms of content. In order to reveal the origin and the period in which it was written, there is no other way but to express an opinion within the framework of the information conveyed to us in the book. In the article, after the different conclusions reached by the researchers regarding the origin of Umm al-Kitâb were analyzed, our opinion on this issue has been expressed. However, despite all the ambiguity, the Gnostic character of Umm al-Kitab and its relationship with the Extremist Shia should not be ignored.
Bir Bektaşi Abdest ve Namaz Risalesi: Risâle-i Vudû' ve Namaz Alâ Erkân-ı On İki İmâm
A Bektaşi ablution and prayer treatment:  Risâle-i Vudû' ve Namaz Alâ Erkân-ı On İki İmâm
Yazar: Öğe, Mustafa; Taş, Kenan Ziya
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Bektashism,worship,ablution,prayer,treatise ; Bektaşilik,ibadet,abdest,namaz,risale

Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonunda 06 Mil Yz A 4697/9 numarasıyla kayıtlı olan Risâle-i Vudû’ ve Namaz alâ Erkân-ı Oniki İmâm başlıklı el yazması eser, bu çalışmada konu edilmiştir. Çalışmada öncelikle risalenin yer aldığı mecmuanın fiziksel özellikleri ve risale hakkında genel bilgiler verilmiş, ardından Bektaşilikte namaz olmadığına ve Bektaşilerin namaz kılmadığına dair Türk toplumunda yaygın olan genel kanı üzerinde durulmuştur. Bu genel kanının aksine gerek Bektaşiliğin yazılı kaynakları ve gerekse günümüz Bektaşi tarikatı mensuplarının eserlerinde verilen bilgiler namazın ön hazırlığı abdest ve namazın Bektaşi ibadetleri arasında yer aldığı konusunda şüpheye yer bırakmamaktadır. Bu konu ile ilgili pek çok yazılı kaynak mevcut olmasına rağmen bu kaynakların tamamına değinilmemiş, bunlardan bir kısım örnekler verilmek suretiyle değerlendirme yapılmıştır. Bu aşamadan sonra Risâle-i Vudû’ ve Namaz alâ Erkân-ı Oniki İmâm adlı eserin içerik analizine geçilmiştir. Risalede abdest ve namaz konusu ile ilgili verilen bilgiler değerlendirilmiş, abdest ve namaz hakkında söz konusu risalede verilen bilgiler, namazın tarifini yapan diğer Bektaşi eserleri ve Caferi mezhebine ait ilmihal ile karşılaştırılmıştır. Çalışmamızda eserin çeviri yazısı ve günümüz Türkçesine anlam odaklı aktarımı da yapılmıştır.

The manuscript titled Risâle-i Vudû' and Namaz alâ Erkan-ı Twelve Imams, registered with the number 06 Mil Yz A 4697/9 in the National Library Manuscripts Collection, is the subject of this study. In the study, first of all, general information about the physical characteristics of the journal in which the treatise is located and general information about the treatise are given, then the general opinion in Turkish society that there is no prayer in Bektashism and that Bektashis do not pray is emphasized. Contrary to this general opinion, both the written sources of Bektashism and the information given in the works of today's Bektashi sect members leave no room for doubt that the preliminary preparation of prayer, ablution and prayer are among the Bektashi worships. Although there are many written sources on this subject, not all of these sources have been mentioned, and some examples have been given. After this stage, the content analysis of the work called Risale-i Vudû' and Namaz alâ Erkan-ı Twelve Imams was started. The information given in the treatise on the subject of ablution and prayer has been evaluated, and the information about ablution and prayer given in the aforementioned treatise has been compared with other Bektashi works that describe the prayer and the catechism of the Caferi sect. In our study, the translation of the work and its meaning-oriented transfer to today's Turkish were also made.
Dürzî Akîdesine Dair
On the Druze ʿAḳīda
Yazar: Koç, Zafer
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Dürzîlik,Hakim bi-Emrillah,Hamza b. Ali,Bâtınîlik,Tecellî

İslam kültür coğrafyası içerisinde birbirinden farklı şekillerde dini anlayan ve yorumlayan pek çok mezhep ve dinî grup ortaya çıkmıştır. Dürzîlik de, bu coğrafyada ortaya çıkan dinî gruplardan biridir. Kökenleri itibarıyla İsmâilîliğe dayanan Dürzîlik, İsmâilî düşünce geleneğinin üzerine daha yeni ve farklı şeyler ilave ederek kendi farklılığını ortaya koymuş ve İsmâilî ana bünyeden ayrılmak suretiyle farklı ve dikkat çekici bir şekilde gelişim göstermiştir. Bu yüzden Dürzî çevrelerin kendilerine özgü bir inanç dünyaları ile sosyal yapıları bulunmaktadır. Günümüzde Lübnan, güneybatı Suriye ve İsrail’de yaşayan Dürzîlerin, bu kendilerine özgü inanç ve sosyal yapıyı sürdürdükleri gözlenmektedir.Bu çalışmada Dürzi toplumunun inanç yönünü ortaya koyan Ahmed el-Fevzân'ın yazmış olduğu Edvâ’ ale’l-Akideti’d-Dürziyye isimli eserin değerlendirmesi yapılmaktadır.

İslam kültür coğrafyası içerisinde birbirinden farklı şekillerde dini anlayan ve yorumlayan pek çok mezhep ve dinî grup ortaya çıkmıştır. Dürzîlik de, bu coğrafyada ortaya çıkan dinî gruplardan biridir. Kökenleri itibarıyla İsmâilîliğe dayanan Dürzîlik, İsmâilî düşünce geleneğinin üzerine daha yeni ve farklı şeyler ilave ederek kendi farklılığını ortaya koymuş ve İsmâilî ana bünyeden ayrılmak suretiyle farklı ve dikkat çekici bir şekilde gelişim göstermiştir. Bu yüzden Dürzî çevrelerin kendilerine özgü bir inanç dünyaları ile sosyal yapıları bulunmaktadır. Günümüzde Lübnan, güneybatı Suriye ve İsrail’de yaşayan Dürzîlerin, bu kendilerine özgü inanç ve sosyal yapıyı sürdürdükleri gözlenmektedir.Bu çalışmada Dürzi toplumunun inanç yönünü ortaya koyan Ahmed el-Fevzân'ın yazmış olduğu Edvâ’ ale’l-Akideti’d-Dürziyye isimli eserin değerlendirmesi yapılmaktadır.
Cumhuriyet Devri Türkiyesi’nde Muâviye b. Ebî Süfyan Etrafındaki Tartışmalar
The Discussions Around Mu‘awiya b. Abi Sufyan in Republican Turkey
Yazar: Timür, İhsan
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; History of Islamic Sects,Mu‘awiya b. Abi Sufyan,Umayyad,companions (sahaba),Republican period ; İslam Mezhepleri Tarihi,Muâviye b. Ebî Süfyan,Emevîler,Sahabe,Cumhuriyet devri

Muâviye b. Ebî Süfyân etrafındaki tartışmalar Abbâsîlerin ilk döneminde politik bir zeminde alevlenmiştir. Başlangıçta Emevî ve Abbâsî taraftarlığı olarak yorumlanabilecek tartışma zemini, zamanla Ehl-i hadis ile Şiî grupların dini nitelikli başlıca çekişme konusu haline gelmiştir. Sahabe olgusu etrafında yer yer zemini genişleyen bu tartışma, asırlarca devam etmiş ve farklı nitelikteki pek çok eserin içeriğine yansımıştır. Ara ara gevşemekle birlikte son dönemlere kadar devam eden Muâviye b. Ebî Süfyân etrafındaki tartışmalar, 1940’lar Türkiyesi’nde de çeşitli nitelikteki neşriyatın önemli konularından biri olmuştur. Karşılıklı sert eleştiriler ve ağır ithamlarla vaaz kürsüleri, gazete, dergi, risale ve kitaplar üzerinden sürdürülen bu tartışmaları, klasik kaynaklardaki içeriğin bir devamı olarak görmek mümkündür. Geniş bir kitlenin katılımıyla uzunca bir süre devam eden bu tartışmalar, her ne kadar genelde Muâviye b. Ebî Süfyân ve sahabe olgusu etrafında yapılmışsa da hiç şüphesiz başka hususlar da içermektedir. Bu çalışma, odağında Muâviye etrafındaki tartışmalarının yer aldığı 1940’lı yıllar ve sonrası Türk matbuatı üzerinden devrin din, siyaset ve tarih anlayışına ayna tutmayı amaçlamaktadır.

Discussions around Mu‘awiya emerged on a political basis in the first period of the Abbasids. The discussion ground, which could be interpreted as the support of the Umayyad and Abbasid at the beginning, has become the main subject of religious conflict between Ahl al-hadith and Shiite groups in the process. This discussion, which has expanded in places around the phenomenon of companions (sahaba), has continued for centuries and has been reflected in many works of different types. The discussions around Mu‘awiya, which continued until recent times with occasional weakening, became one of the important issues of various publications in Turkey in the 1940s. It is possible to see these discussions, which are carried on through sermon pulpit, newspapers, magazines, epistles, and books with harsh criticism and heavy accusations, as a continuation of the content in classical sources. These discussions, which continued for a long time with the participation of a large audience, although they were generally held around the phenomenon of Mu‘awiya and the companions, undoubtedly include other issues as well. This study aims to mirror the understanding of religion, politics, and history of the period through the Turkish press of the 1940s and after, in which the discussions around Mu‘awiya.
İmam Mâtürîdî’ye Göre İmanda Artma ve Eksilme Sorunu
The Problem of Incresing and Decreasing Īmān according to Imām al-Māturīdī
Yazar: Avcı, Metin
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; İslam Mezhepleri Tarihi,Mürcie,Ebû Hanîfe,İmam Mâtürîdî,İman ; History of Islamic Sects,Murjiʾa,Abū Ḥanīfa,Imām al-Māturīdī,Īmān

Rey/Akıl Taraftarlığı zihniyetinin temsilcilerinden Ebû Hanîfe ve İmam Mâtürîdî; fıkıhta Hanefilik ve itikatta Matüridiliğin oluşmasına öncülük etmiş iki önemli düşünürdür.  Onlar Mürcie’nin itikadî ve fıkhî konulardaki görüşlerinden etkilenmiş olup dinde kolaylık, akılcılık ve imanda eşitlik ilkelerini düşünce sistemlerinin merkezine yerleştirmişlerdir. Muhaliflerince amelleri önemsemeyip değersizleştiren birer âlim olarak lanse edilmiş olsalar da, kendi içerisinde tutarlı makul görüşleri büyük günah sahibinin lehine olmuş ve tekfir edilmekten kurtarmıştır. Onların bu tutumu, Arap olmayan Müslümanların İslâmlaşma sürecini kolaylaştırmıştır. İslâm düşüncesinde amelleri imana dâhil eden ve etmeyen olmak üzere iki ayrı iman nazariyesinden; amelleri imana dâhil etmeyenini benimsemişlerdir. Bu iman nazariyesinin en önemli sorunlarından birisi “imanda artma ve eksilme” sorunudur. Onların Hadis Taraftarları, Hâriciler, Mu‘tezile ve Şîa ile iman konusundaki fikrî tartışmaları, eserlerinin ilgili bölümlerinde bize kadar ulaşmıştır. İmam Mâtürîdî; Ebû Hanîfe’nin görüşlerinden hareketle bu konuyu ele almış ve yeni delillerle temellendirmeye çalışmıştır. Bu makalede; İmam Mâtürîdî’nin imanın amellerle artıp eksilmeyeceği fikri, kendi eserlerinden hareketle analiz edilecektir.

Abū Ḥanīfa and Imām al-Māturīdī, as representatives and two important thinkers of the Rey / Supporter of Reason mentality; were Hanafi in fiqh and  Māturīdism in the creed. They were influenced by Murjiʾa’s views on religious and legal issues and placed the principles of convenience, rationality, and equality in faith at the center of their thinking system. Even though they were highly criticized due to their definitions of the belief that exclude deeds and their rational understanding that saved the owner of great sins from denouncing, they did not stop defending these views. What is more, they facilitated the Islamization process of non-Arab Muslims with their responses to the criticisms of the opponents. In the thought of Islam, they had two different belief theories that include deeds in belief and those that do not include deeds in belief. One of the most important problems of this belief theory is the problem of ‘‘increasing and decreasing belief’’. Their intellectual discussions with Hadith Supporters, Khārijites, Muʿtazila and Shīʿa about the belief system have reached us in the relevant parts of their works. Imām al-Māturīdī, handled this issue based on Abū Ḥanīfa’s views and tried to justify it with new evidence. Therefore, In this article, Imām al-Māturīdī’s idea of whether faith increases or not with will be analyzed based on his own works.