Türk Asıllı Bir Arap Şairin Gözünden Bağdat’ın Tahribi: Hureymî’nin Bağdat Mersiyesi
The Destruction of Baghdad through an Arab Poet of Turkish Origin: al-Huraymī’s Baghdad Elegy
Yazar: Arslan, Adnan
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 21 No. 21, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Arabic rhetoric,Arabic poetry,Elegy,al-Huraymī,Baghdad ; Arap dili belagatı,Arap şiiri,Mersiye,Hureymî,Bağdat

Abbâsîlerde siyasi açıdan edebiyata apayrı bir değerin atfedildiği Halife Hârûnurreşîd döneminde nitelikli şairler büyük ödüller almaktaydı. Halifenin şiire verdiği bu değer Arap olmayan unsurlardan da nitelikli şairlerin saraya yakın olmasına vesile olmuştur. Bu şairlerden birisi de Türk asıllı Ebû Ya´kûb el-Hureymî’dir (öl. 214/829 [?]). Şiirleri pek çok edebiyat kaynağında aktarılan şairin şaheseri sayılabilecek kasidesi, Hârûnurreşîd’in oğulları Me’mûn ve Emîn arasında yaşanan taht kavgası sonucu tahrip edilen Bağdat için söylediği kasidesidir. Arap şiirinde şehir mersiyesi olarak anılan türün ilk örneklerinden kabul edilen bu kaside, Bağdat’ın o tarihlerdeki yıkımını ayrıntılarıyla ele aldığı için tarihi bir vesika olarak da kabul edilmiştir. Bu yüzden ünlü tarihçi Taberî tarafından kasidenin tamamı alıntılanmıştır. Hureymî, kasidesinde şehrin tahrip öncesi ihtişamından bahseder. Taht mücadelesinin başlamasıyla Bağdat’ta yaşanan trajediyi detaylı bir şekilde tasvir eder. Bağdat’ın küffar değil Müslümanlar eliyle yakılıp yıkılmasını, şehirde yaşanan ahlakî yozlaşmanın bir neticesi olarak görür. Çalışmanın girişinde Arap şiirinde mersiye temasına kısaca değinilmiş ve sonrasında şehir mersiyelerinin tarihi seyri tanıtılmıştır. Makalede kaside, içerik ve edebî sanatlar açısından incelenmiştir. Şiirde ağırlıklı olan duygular irdelenmiş ve şairin üslubunun özgünlüğü tartışılmıştır.

Adept poets were being rewarded by great prizes in the period of Caliph Hārūn al-Rashīd which a extraordinary value was attributed to literature in terms of politics in the Abbasids. This value given to poetry produced that qualified poets to get close to the Caliph’s palace among the non-Arab poets. One of these poets is Abū Ya‘qūb al-Huraymī who is Turkish origin. The poet's elegy for Baghdad which was destroyed as a result of the confliction between al-Maʾmūn and al-Emīn is cited in many literary sources as his masterpiece. This elegy which is considered as one of the first samples of the city elegy in Arabic poetry has also been accepted as a historical document. That is why it deals with the destruction of Baghdad at that time in detail.  Therefore the elegy was cited by the renowned historian al-Ṭabarī. al-Huraymī talked about the pre-destructive splendor of Baghdat in his elegy. He describes in detail the disaster that happened in Baghdad with the start of confliction between two brothers. He was of the opinion that burning and destruction of Baghdad was as a result of the moral corruption in the city. At the beginning of the study, the theme of elegies in Arabic poetry is briefly mentioned and then the historical course of the city dirges is introduced. In the article, the elegy has been studied in terms of content and rhetoric.  The dominant emotions in the poem were examined and the originality of the poet's style was arqued.