Okuryazarlık Eğitimine Alternatif Yaklaşımlar: Sosyokültürel Perspektifler ve Çoklu Okuryazarlıklar Pedagojisi
Alternative Approaches to Literacy Education: Sociocultural Perspectives and Multiliteracies Pedagogy
Yazar: Destebaşı, Fatih
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 13 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Education ; Türkçe Eğitimi ; Literacy,multiliteracies,literacy practices,new literacies,literacy education ; Okuryazarlık,çoklu okuryazarlıklar,okuryazarlık pratikleri,yeni okuryazarlıklar,okuryazarlık eğitimi

Bu çalışmada, ağırlıklı olarak çağdaş dijital ve çok modlu metin dünyasını anlamak ve okuryazarlık eğitimini yeniden değerlendirmek için New London Group’un (2000) ortaya koyduğu çoklu okuryazarlıklar yaklaşımı değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme yapılırken öncelikle okuryazarlık ve okuryazarlık pratikleri kavramları tanımlanmış ve bu kavramlar, sosyokültürel kuramın bakış açısıyla tartışılmıştır. Bu bağlamda, ayrı başlık altında kültürün bu kavramlarla olan dinamik ilişkisi üzerine değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan akademik çalışmalarla ve somut örneklerle bu kavramların kültürle olan ilişkisi açıklanmaya çalışılmıştır. Daha sonra çoklu okuryazarlıklar pedagojisinin unsurları olan anlamın tasarımı, çok modlu metin ve bu pedagojinin dört kuramsal bileşeni yine örneklerle birlikte açıklanmıştır. Ayrıca bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişme ve değişimler başta olmak üzere dil, kültür ve sosyal uygulamaların bu ana kavramları nasıl dönüştürdüğü ve etkilediği konusu üzerinde durulmuştur. Çalışmanın son bölümünde okuryazarlığın sosyokültürel boyutu, alan yazındaki ilgili çalışmalar ve çoklu okuryazarlıklar pedagojisi temel alınarak araştırmacılara, öğretim programı geliştiricilerine ve öğretmenlere bir dizi öneriler ve uygulama örnekleri sunulmuştur. Tüm bunlarla birlikte, bu çalışma, okuryazarlık eğitimine sosyokültürel bir bakış kazandırmayı ve çoklu okuryazarlıklar pedagojisinin eğitimdeki yeri üzerine Türkçe literatürdeki sınırlı çalışmalara kuramsal bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

This study primarily evaluates the multiliteracies approach proposed by the New London Group (2000) to understand today’s digital and multimodal text world and to reconsider literacy education. In conducting this evaluation, the concepts of literacy and literacy practices are first defined and discussed from a broad perspective within the framework of sociocultural theory. In this context, the dynamic relationship between culture and these concepts is also examined in a separate section. These concepts and their interrelations are clarified through academic studies and concrete examples. Subsequently, the key components of multiliteracies pedagogy—design of meaning, multimodal texts, and its four theoretical elements—are explained with relevant examples. Furthermore, the study focuses on how major developments and changes in information and communication technologies along with shifts in language, culture, and social practices have transformed and influenced these core concepts. In the final section, based on the sociocultural dimension of literacy, relevant literature, and the principles of multiliteracies pedagogy, the study presents a set of recommendations and sample practices for researchers, curriculum developers, and teachers. In line with all these, this study aims to bring a sociocultural perspective to literacy education and to contribute theoretically to the limited body of Turkish literature on the place of multiliteracies pedagogy in education