Kültür ve Ekonomi Sarkacında Yeni Toplumsal Hareketler: Sarı Yelekliler ve Gezi Parkı Vakaları
New Social Movements on the Pendulum of Culture and Economy: The Cases of the Yellow Vests and Gezi Park
Yazar: Yılmaz Sönmez, Beyza; Aybudak, Utku
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Comparative Political Movement ; Karşılaştırmalı Siyasi Hareketler ; Yeni Toplumsal Hareketler,Sarı Yelekliler,Gezi Parkı,Neoliberalizm,Toplumsal Temsil Krizi ; New Social Movements,Yellow Vests,Gezi Park,Neoliberalism,Crisis of Political Representation

Bu çalışma, Fransa’daki Sarı Yelekliler hareketi ile Türkiye’deki Gezi Parkı eylemlerini Yeni Toplumsal Hareketler (YTH) teorisi çerçevesinde karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu iki toplumsal hareketin neden farklı talepler etrafında örgütlendiğini kültür ve ekonomi sarkacı üzerinden açıklamaktır. Sarı Yelekliler, neoliberal politikaların yol açtığı ekonomik eşitsizliklere, vergi adaletsizliklerine ve sosyal devletin zayıflamasına karşı güçlü bir tepki olarak ortaya çıkarken; Gezi Parkı eylemleri daha çok yaşam tarzına, kentsel mekâna ve kimlik temelli taleplere dayalı bir mobilizasyon süreciyle şekillenmiştir.Çalışmada bu farklılaşmanın kökenleri üç bağlamda incelenmektedir: Ulusal kimliğin inşa süreçleri, kapitalist sistem içerisindeki konumlanma ve prekaryalaşma deneyimleri ile toplumsal yapıdaki iktidar ilişkilerinin dağılımı. Ulusal kimliğin inşası, kolektif aidiyetlerin yönünü belirlerken; kapitalist sistemdeki konum ekonomik beklentileri ve kırılganlıkları şekillendirmekte, iktidar dağılımı ise toplumsal taleplerin ifade biçimlerini doğrudan etkilemektedir. Fransa’daki hareket, sınıfsal temelli ekonomik kaygıları daha açık biçimde görünür kılarken; Türkiye’deki hareket kültürel ve siyasal temsil krizine odaklanmıştır. Bu durum, neoliberal krizin her iki ülkede farklı tarihsel-sosyolojik dinamikler aracılığıyla deneyimlendiğini göstermektedir.Analiz, Yeni Toplumsal Hareketler teorisinin yalnızca kimlik ve kültürel temsiliyet boyutuyla değil, aynı zamanda ekonomi-politik bağlamla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Biçimsel açıdan YTH kapsamına giren bu hareketler, içerik açısından birbirinden ayrışmakta; Sarı Yelekliler ekonomik adalet talebini öne çıkarırken, Gezi Parkı eylemleri daha çok özgürlük, yaşam tarzı ve demokratik temsil eksenli bir direniş olarak şekillenmektedir. Bu farklılaşmanın karşılaştırmalı bir perspektifle analizi, toplumsal hareketlerin günümüzde nasıl çeşitlendiğini ve neoliberal krizin farklı coğrafyalarda hangi taleplerle ifadesini bulduğunu daha iyi kavramamıza olanak sağlamaktadır. Sonuç olarak, her iki hareket de neoliberalizmin yarattığı temsil ve eşitsizlik krizinin yansımalarıdır; ancak taleplerin içeriği, yerel tarihsel koşullar ve toplumsal yapıların özgünlükleri tarafından belirlenmektedir. Bu çalışma, YTH teorisini kültürel ve ekonomik boyutları birlikte dikkate alan bir bakış açısıyla geliştirmeyi amaçlamakta ve toplumsal hareketliliğin anlaşılmasına katkı sunmaktadır.

This study offers a comparative analysis of the Yellow Vests movement in France and the Gezi Park protests in Turkey within the framework of New Social Movements (NSM) theory. The primary aim is to explain why these two social movements organized around different sets of demands by situating them along the culture– economy axis. The Yellow Vests emerged as a strong reaction to the economic inequalities produced by neoliberal policies, tax injustices, and the erosion of the welfare state, whereas the Gezi Park protests took shape through a mobilization process centered on lifestyle, urban space, and identity-based demands.The study examines the roots of this divergence across three dimensions: The processes of national identity construction, positioning within the capitalist system and experiences of precaritization, and the distribution of power relations within the social structure. National identity formation directs the orientation of collective affiliations; positioning within the capitalist system shapes economic expectations and vulnerabilities; and the distribution of power directly influences the ways in which social demands are expressed. While the French case made class- based economic concerns more visible, the Turkish case was more closely tied to a cultural and political crisis of representation. This contrast illustrates how the neoliberal crisis has been experienced through distinct historical and sociological dynamics in each context.The analysis demonstrates that New Social Movements theory should be considered not only in terms of identity and cultural representation but also in relation to its political-economic dimensions. Although both movements formally fall within the scope of NSM, they diverge significantly in content: The Yellow Vests foregrounded the demand for economic justice, whereas the Gezi Park protests were shaped as a resistance driven by claims for freedom, lifestyle autonomy, and democraticrepresentation. Examining this divergence from a comparative perspective provides a clearer understanding of how contemporary social movements diversify and how the neoliberal crisis finds expression through different demands across various geographies.In conclusion, both movements can be understood as reflections of the crisis of representation and inequality generated by neoliberalism; however, the content of their demands is shaped by local historical trajectories and the specificities of social structures. This study seeks to contribute to the understanding of social mobilization by advancing an approach to NSM theory that takes cultural and economic dimensions into account together.