Oryantalizme Karşı Kavgada Bir Ömür:  Oksidentalist Bir Türk Aydını olarak Cemil Meriç
A Lifetime of Struggle Against Orientalism: Cemil Meriç as an Occidentalist Turkish Intellectual
Yazar: Öztekin, Büşra; Türkoğlu, Hazar Fırat
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 50 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Intellectual History of Politics ; Siyasi Düşünce Tarihi ; Turkish Political Life ; Türk Siyasal Hayatı ; Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Oryantalizm,Oksidentalizm,Cemil Meriç,Doğu-Batı Ayrımı,Türk Modernleşmesi. ; Orientalism,Occidentalism,Cemil Meriç,East-West Dichotomy,Turkish Modernization

Bu çalışma, Cemil Meriç’in oryantalizm ve oksidentalizm kavramlarına yaklaşımını analiz ederek, Batı ile Doğu arasındaki epistemolojik çatışmayı nasıl ele aldığını irdelemektedir. Meriç’in Batı karşıtı söyleminin entelektüel temelleri ve düşünsel kırılma noktaları ile Osmanlı-Türk modernleşmesi, Cumhuriyet ideolojisi ve Türk aydınlarının Batılılaşma süreçleri eleştirilerinin ele alındığı çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, Meriç’in temel eserleri ve ikincil kaynaklar içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Meriç, Batı’nın Doğu üzerindeki tahakkümünü, bilgi üretimi yoluyla meşrulaştırdığına inanmaktadır. Bu nedenle, onun oryantalizm eleştirisi yalnızca akademik bir tartışma değil, aynı zamanda siyasi ve kültürel bir hesaplaşmadır. Batı’nın kendini evrensel bir uygarlık modeli olarak sunmasını reddeden Meriç, Doğu’nun da kendi medeniyet değerleriyle bir kimlik inşa edebileceğini savunmaktadır. Ancak, bu yaklaşımı zaman zaman özcü ve romantik bir Doğu savunusuna dönüşmektedir. Makale, Meriç’in içselleştirilmiş oryantalizm kavramına bakışını ve Batı karşısında geliştirdiği oksidentalist refleksleri de ele almaktadır. Batı’yı tarihsel bir düşman olarak tanımlayan Meriç, Osmanlı ve İslam medeniyetlerini mutlak bir değer olarak konumlandırmaktadır. Meriç, Batı’nın Doğu’yu bilgi-iktidar ilişkisi çerçevesinde şekillendirdiğini ve modernleşmenin Batı’nın tahakkümünü pekiştirdiğini öne sürmektedir. Ancak bu yaklaşım, Batı’ya alternatif bir entelektüel model sunmaktan çok, Batı’nın reddine dayalı bir karşı söylem üretme çabasına işaret etmektedir. Zira Batı, sadece politik ve ekonomik tahakküm kuran bir güç değil; aynı zamanda Doğu’nun kimliğini yok etmeye çalışan bir yapı olarak görüldüğünden Meriç’in Batı karşıtlığı, Doğu medeniyetine yönelik idealize edici bir oksidentalist söyleme evrilmektedir. Böylece Meriç’in mağlubiyet psikolojisi ile Batı eleştirileri arasında güçlü bir ilişki olduğu görülmektedir. Modernleşme sürecini Batı’nın tahakkümüyle eşdeğer gören Meriç, Cumhuriyet’in modernleşme projelerini de sert bir şekilde eleştirmektedir. Sonuç olarak çalışma, Meriç’in Batı eleştirilerinin, emperyalizm karşıtlığının ötesinde, Doğu’nun kültürel ve tarihsel mirasına duyduğu bağlılıkla şekillendiğini göstermektedir.

This study analyzes Cemil Meriç’s approach to the concepts of Orientalism and Occidentalism and examines how he addresses the epistemological conflict between the West and the East. The study explores the intellectual foundations of Meriç's anti-Western discourse, his epistemological turning points, and his critiques of Ottoman-Turkish modernization, Republican ideology, and the Westernization processes of Turkish intellectuals. A qualitative research method was employed, utilizing content analysis of Meriç's primary works and secondary sources. Meriç believes the West legitimizes its domination over the East through knowledge production. Therefore, his critique of Orientalism is not merely an academic discussion but also a political and cultural confrontation. Rejecting the West's claim to be a universal model of civilization, Meriç argues that the East can construct its own identity based on its civilizational values. However, this perspective sometimes becomes an essentialist and romanticized defense of the East. The article also explores Meriç's approach to internalized Orientalism and the Occidentalist responses he developed against the West. Defining the West as a historical enemy, Meriç idealizes Ottoman and Islamic civilizations as absolute values. He asserts that the West constructs the East within a knowledge-power framework and that modernization reinforces Western domination. However, rather than offering an alternative intellectual model, this approach seeks to construct a counter-discourse that negates the West. Since the West is seen not only as a political and economic hegemon but also as an entity attempting to erase the identity of the East, Meriç's anti-Western stance evolves into an Occidentalist discourse that idealizes Eastern civilization. Thus, a strong connection is observed between Meriç's psychology of defeat and his critique of the West. Viewing modernization as equivalent to Western domination, he vehemently criticizes the modernization projects of the Turkish Republic. In conclusion, the study reveals that Meriç's criticisms of the West extend beyond anti-imperialism and are shaped by his commitment to the historical and cultural heritage of the East.