Timurlularda Şehzade Eğitimi
Timurlularda Şehzade Eğitimi
Yazar: Şahbaz, Mehibe
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Mirza,Eğitim,Timurlu Devleti,Devlet Yönetimi,Atabey

Timurlular Türk-Moğol unsurlarıyla yerli İran veİslam kültürünün karışması sonucu ortaya çıkmıştır. Timurlular her ne kadarÇağatay geleneği başta olmak üzere Cengiz ve bozkır geleneğini sürdüren Türkteşkilatları, Arap ve Müslüman Türk devletlerinden ayrı bir yapı olarakkarşımıza çıkmış olsa da Türk- İslam kültür ve geleneklerinin hâkim olduğuMaveraünnehir bölgesinde yetişmiştir. Timur iktidar meşrutiyetini ve hâkimiyetanlayışını ortaya koyarken Türk hâkimiyet anlayışı üzerine şekillendirmiştir.Diğer Türk ve Moğol Devletlerinde olduğu gibi Türk Cihan Hâkimiyeti anlayışınıkorumuştur. Timurlu Devletinin İslam dinini kabul etmesiyle geleneksel Türkhâkimiyet anlayışına uygun olarak gücünü doğrudan doğruya Allah’tan almaktaydı.Yeryüzünde Allahın gölgesi ve İslam peygamberinden sonra en yetkili bir makamasahip olarak kendine verilen bu makamın gücünü kullanarak halkını ve dinikorumak için mutlak bir otorite olarak karşımıza çıkmaktadır. Timurlulardaki buhâkimiyet anlayışı kendinden sonra halefleri zamanında devam etmiştir. Buçalışmamızda da öncelikli olarak Timurluların nerede, ne zaman ve kimtarafından kurulduğu, Timur zamanında oluşturulan Timurlu devlet siyasetigereği doğrultusunda Şehzadelerin (Mirzaların) eğitimi ele alınmıştır.Timurlular şehzadelerin ve hanedan üyelerinin eğitimine büyük önemvermişlerdir. Dolayısıyla bu görevi bir devlet görevi olarak kabul etmişler veşehzadelere ve hanedan üyelerine doğumdan itibaren başlayan bir eğitim sistemiuygulamışlardır. Bu eğitim sisteminin nerede yapıldığı ve Şehzadelerin hangisüreçten geçtiği ve Şehzadelere tahsis edilen hocalar ve bu hocaların eğitimsürecinde şehzadeler üzerindeki etkileri incelenmeye çalışılmıştır. Mirzalarındoğumları, tahta çıkışları, atabeylerin eğitim sürecindeki rolü ve görevleriele alınmıştır. Ayrıca Timurlu hükümdarların ve şehzadelerin bilim, eğitim vekültüre önem vererek hâkim oldukları topraklara başta Semerkant olmak üzereHerat, Şiraz, Tebriz gibi şehirleri ilim ve sanat merkezi haline getirmeleriele alınmıştır.

Timurlular Türk-Moğol unsurlarıyla yerli İran veİslam kültürünün karışması sonucu ortaya çıkmıştır. Timurlular her ne kadarÇağatay geleneği başta olmak üzere Cengiz ve bozkır geleneğini sürdüren Türkteşkilatları, Arap ve Müslüman Türk devletlerinden ayrı bir yapı olarakkarşımıza çıkmış olsa da Türk- İslam kültür ve geleneklerinin hâkim olduğuMaveraünnehir bölgesinde yetişmiştir. Timur iktidar meşrutiyetini ve hâkimiyetanlayışını ortaya koyarken Türk hâkimiyet anlayışı üzerine şekillendirmiştir.Diğer Türk ve Moğol Devletlerinde olduğu gibi Türk Cihan Hâkimiyeti anlayışınıkorumuştur. Timurlu Devletinin İslam dinini kabul etmesiyle geleneksel Türkhâkimiyet anlayışına uygun olarak gücünü doğrudan doğruya Allah’tan almaktaydı.Yeryüzünde Allahın gölgesi ve İslam peygamberinden sonra en yetkili bir makamasahip olarak kendine verilen bu makamın gücünü kullanarak halkını ve dinikorumak için mutlak bir otorite olarak karşımıza çıkmaktadır. Timurlulardaki buhâkimiyet anlayışı kendinden sonra halefleri zamanında devam etmiştir. Buçalışmamızda da öncelikli olarak Timurluların nerede, ne zaman ve kimtarafından kurulduğu, Timur zamanında oluşturulan Timurlu devlet siyasetigereği doğrultusunda Şehzadelerin (Mirzaların) eğitimi ele alınmıştır.Timurlular şehzadelerin ve hanedan üyelerinin eğitimine büyük önemvermişlerdir. Dolayısıyla bu görevi bir devlet görevi olarak kabul etmişler veşehzadelere ve hanedan üyelerine doğumdan itibaren başlayan bir eğitim sistemiuygulamışlardır. Bu eğitim sisteminin nerede yapıldığı ve Şehzadelerin hangisüreçten geçtiği ve Şehzadelere tahsis edilen hocalar ve bu hocaların eğitimsürecinde şehzadeler üzerindeki etkileri incelenmeye çalışılmıştır. Mirzalarındoğumları, tahta çıkışları, atabeylerin eğitim sürecindeki rolü ve görevleriele alınmıştır. Ayrıca Timurlu hükümdarların ve şehzadelerin bilim, eğitim vekültüre önem vererek hâkim oldukları topraklara başta Semerkant olmak üzereHerat, Şiraz, Tebriz gibi şehirleri ilim ve sanat merkezi haline getirmeleriele alınmıştır.