Fatih Külliyesi ve Ayasofya-i Kebir Vakfı (Hayır Müesseseleri, Hizmetleri, Görevlileri ve Yönetimi)
The Fatih Complex and Hagia Sophia Foundation (Charities, Social Works, Officials and Management)
Yazar: Kala, Eyüp Sabri
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 15, 2020
Anahtar kelimeler: Social policy,foundation,social work,Fatih Social Complex and Hagia Sophia Foundation ; Sosyal politika,vakıf,sosyal hizmetler,Fatih Külliyesi ve Ayasofya- i Kebir Vakfı

Fetihle birlikte Fatih İstanbul’u hızla yeniden yapılandırmaya başlamıştır. İstanbulnahiyeler ve bunların altında mahalleler şeklinde idari birimlere ayrılmıştır. Bu nahiye vemahallelerin hemen tamamı vakıflar tarafından kurulan vakıf eserler etrafında şekillenmiştir.Bu durum, Fatih’in İstanbul’un yeniden yapılanmasını vakıflar üzerinden planladığınıngöstergesidir.Fatih kendi kurduğu Fatih Külliyesi ve Ayasofya-i Kebir Vakfı’yla Fatih, Ayasofyave Vefa nahiyelerinin bizatihi kurucusu olmuş, vakfın hayır müesseseleri bu nahiyelerinmerkezini teşkil etmiştir. Sur dışında Eyüp Sultan Vakfı’yla da Eyüp Sultan semtinin kurucusuolmuştur. Fatih beylerine, paşalarına emir ve izin vererek her birinin İstanbul’unbir yerini belirleyip orada kendi adlarıyla vakıflarını ve mahallelerini kurmalarını teşviketmiştir. Kurulan vakıf müesseseleri nahiye ve mahallelerin her tür sosyal hizmetlerinigörecek şekilde planlanmıştır. Bu faaliyetler neticesinde ve kurulan vakıf müesseselerisayesinde İstanbul ilim, irfan, kültür, sanat, inanç, sağlık, sosyal dayanışma ve yardımlaşmave şehircilik alanlarında İslam medeniyetinin en önemli şehirlerinden biri halinegelmiştir.Çalışmamızda, Fatih Sultan Mehmed’in kurduğu Fatih Külliyesi ve Ayasofya-i KebirVakfı’na ait Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde 2202 numarayla kayıtlı vakfiye esas alınarakvakfın kurmuş olduğu hayır müesseseleri, bu müesseselerin görevlileri, ücretleri,yapacakları hizmetler, vakfın idamesini sağlayacak akarlar ve vakfın yönetimi ele alınmakta,vakfın yapmış olduğu bu hizmetlerin sosyal politika açısından değerlendirmesiyapılmaktadır.

Fatih began to quickly restructure Istanbul with the conquest. Istanbul is divided intoadministrative units in the form of sub-districts and neighborhoods below them. Almostall of these districts and neighborhoods are shaped around foundation’s established. Thisindication shows us that Fatih planned the reconstruction of Istanbul through foundations.Fatih Social Complex and Hagia Sophia Foundation were established by Fatih, andFatih became the founder of the Fatih, Hagia Sophia and Vefa sub-districts, and the charitiesof the foundation constituted the center of these sub-districts. He also became thefounder of the Eyup Sultan district with the Eyub Sultan Foundation. He encouraged hislords and generals to establish their foundations, and allow each of them to determine thelocation. In those foundations were planned to see all kinds of social services of townshipsand neighborhoods. As a result of these activities and the foundation institutions,Istanbul has become one of the most important cities in Islamic civilization in terms ofscience, knowledge, culture, art, belief, health, social solidarity and urbanism.In this study it is based on the Fatih Social Complex and Hagia Sophia Foundationwhich established by Fatih. Organization of the foundation, and charitable institutionswhich established by the foundation, and their workers, the wages of workers, services ofthe institutions, income of the foundation, and management of the foundation are examined.In addition these, the serves of the foundation are reviewed in terms of social policy.