Kayıp Geçmişin Yetersiz İkameleri: İstanbul Ansiklopedisi’nin Hummalı Queer Arşivi
Kayıp Geçmişin Yetersiz İkameleri: İstanbul Ansiklopedisi’nin Hummalı Queer Arşivi
Yazar: Saritaş, Ezgi
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Arşiv,Reşad Ekrem Koçu,İstanbul Ansiklopedisi,Queer,Tarih.

Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi tarihin kıyısında kalanların hikayeleriniyazmak isteyen araştırmacılarca sık sık başvurulan, toplumsal tarihyazımı için olduğukadar popüler imgelemde de önemli bir metin olagelmiştir. Resmi tarih yazımıkaynaklarının yanı sıra Reşad Ekrem Koçu’ya ve ansiklopedi yazarlarına ait notlar,fotoğraflar, İstanbul destanları, el yazmalarından parçalar ve gazete kupürlerindenoluşan arşiv, İstanbul’un homoerotik erkek altkültürünün kapsamlı bir kaydınıtutar. Yirminci yüzyıl Türkiyesi’nde dile getirilmesi güç homoerotik arzulara vecinsiyet normlarının dışına düşen yaşantılara bolca yer veren İstanbul Ansiklopedisiarşivini araştırmacılar, “queer hisler arşivi” olarak ele almaktadır. Bu yazıda, İstanbulAnsiklopedisi’nin queer bir arşiv inşa ederken aynı zamanda arşiv kavramına içkin bazıçelişkileri abartıp dramatize ederek arşivi queerleştirdiği öne sürülmektedir. Kadir HasÜniversitesi ve SALT Araştırma’nın ortaklaşa yürüttüğü projeyle İstanbul Ansiklopedisiarşivi uzun yıllardır içinde bulunduğu belirsizlikten kurtulmaktadır ve arşivin zenginiçeriği yakında dijital olarak erişime açılacaktır. Öte yandan arşiv – her arşiv gibi- pekçok düzeyde eksiktir; yoklukla ve kısmilikle maluldür. Fetiş nesneler, ansiklopedinin“hummalı” arşivinin eksiklerini ve boşluklarını doldurulur. Farklı düzeylerdeki farklıyoklukların yetersiz ikameleri olarak fetiş nesneler, arşivin kendisinin kayıp geçmişinyetersiz bir ikamesi olduğunu abartılı bir biçimde açığa vurur. Fetiş nesnelerinin inşaettikleri hayali ve mitik dünya, arşivin yaratıcı, canlandırıcı güçleri ile yıkıcı, yok edicigüçlerinin bir arada işleyişini; arşivin sağladığı varlık imkânlarının yoklukla, eksiklikleve ölüm dürtüsüyle iç içe geçtiğini dramatize eder. Arşivden tarihin sırlarını ifşa edenbütünlüklü ve sarsılmaz bir tarihsel hakikat sunmasını bekleyen “dolabın epistemolojisi”karşısında İstanbul Ansiklopedisi arşivinin kısmi, çetrefilli, tedirgin edici ve bölük pörçükanlatıları, arşivin sunabileceklerinin ancak yetersiz ikamelerle sınırlı olduğuyla yüzleşmeolanaklarını genişleterek arşivi queerleştirir.

Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi tarihin kıyısında kalanların hikayeleriniyazmak isteyen araştırmacılarca sık sık başvurulan, toplumsal tarihyazımı için olduğukadar popüler imgelemde de önemli bir metin olagelmiştir. Resmi tarih yazımıkaynaklarının yanı sıra Reşad Ekrem Koçu’ya ve ansiklopedi yazarlarına ait notlar,fotoğraflar, İstanbul destanları, el yazmalarından parçalar ve gazete kupürlerindenoluşan arşiv, İstanbul’un homoerotik erkek altkültürünün kapsamlı bir kaydınıtutar. Yirminci yüzyıl Türkiyesi’nde dile getirilmesi güç homoerotik arzulara vecinsiyet normlarının dışına düşen yaşantılara bolca yer veren İstanbul Ansiklopedisiarşivini araştırmacılar, “queer hisler arşivi” olarak ele almaktadır. Bu yazıda, İstanbulAnsiklopedisi’nin queer bir arşiv inşa ederken aynı zamanda arşiv kavramına içkin bazıçelişkileri abartıp dramatize ederek arşivi queerleştirdiği öne sürülmektedir. Kadir HasÜniversitesi ve SALT Araştırma’nın ortaklaşa yürüttüğü projeyle İstanbul Ansiklopedisiarşivi uzun yıllardır içinde bulunduğu belirsizlikten kurtulmaktadır ve arşivin zenginiçeriği yakında dijital olarak erişime açılacaktır. Öte yandan arşiv – her arşiv gibi- pekçok düzeyde eksiktir; yoklukla ve kısmilikle maluldür. Fetiş nesneler, ansiklopedinin“hummalı” arşivinin eksiklerini ve boşluklarını doldurulur. Farklı düzeylerdeki farklıyoklukların yetersiz ikameleri olarak fetiş nesneler, arşivin kendisinin kayıp geçmişinyetersiz bir ikamesi olduğunu abartılı bir biçimde açığa vurur. Fetiş nesnelerinin inşaettikleri hayali ve mitik dünya, arşivin yaratıcı, canlandırıcı güçleri ile yıkıcı, yok edicigüçlerinin bir arada işleyişini; arşivin sağladığı varlık imkânlarının yoklukla, eksiklikleve ölüm dürtüsüyle iç içe geçtiğini dramatize eder. Arşivden tarihin sırlarını ifşa edenbütünlüklü ve sarsılmaz bir tarihsel hakikat sunmasını bekleyen “dolabın epistemolojisi”karşısında İstanbul Ansiklopedisi arşivinin kısmi, çetrefilli, tedirgin edici ve bölük pörçükanlatıları, arşivin sunabileceklerinin ancak yetersiz ikamelerle sınırlı olduğuyla yüzleşmeolanaklarını genişleterek arşivi queerleştirir.