Osmanlı eczacılığının gelişme sürecinde ilaç hazırlayıp satan  esnaf ve sağlıkçılar
Apothecaries and healers in the Ottoman history of pharmacy
Yazar: Yıldırım, Nuran
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 11 No. 1, 2011
Anahtar kelimeler: Apothecaries,healers,history of pharmacy,traditional drugs ; Eczacılık tarihi, geleneksel ilaçlar, ilaç satan esnaf, sağlıkçılar.

Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk dönemlerinde ilaç, hekimler, cerrahlar,kehhaller tarafından hazırlanır ve satılırdı. Ondokuzuncu yüzyıl öncesinde,eczacılık Osmanlı İmparatorluğu’nda henüz bir meslek olarak gelişmemişti veOsmanlı şehirlerinde eczane bulunmamaktaydı. Askeri hastanelere yapılan ilaçalımlarına ait belgelerden, İstanbul’da, ondokuzuncu yüzyılın başında İtalyan veFransız eczacıların bulunduğunu söyleyebiliriz. 1868 yılında ise, İstanbul’da 44eczane vardı ve bunlar yabancılar tarafından işletiliyordu. Osmanlı tıbbında bir dönüm noktası olan Mekteb-i Tıbbiye-yiŞahane’nin açılmasından sonra, askeri eczacı yetiştirmek için bu okulun içindebir eczacı sınıfı açılmıştır. Bunu, Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye içinde 1873’teaçılan eczacı sınıfı izlemiştir. Modernleşme döneminde, hekimler, cerrahlar,kehhaller, kırık-çıkıkçılar vb. sağlıkçılar dükkânlarında ilaç satmayısürdürmüşlerdir. Aktarlar, kökçüler, meşrubat esnafı, macuncular, berberler,sabuncular, kürkçüler, helvacılar ve kahveciler kendi hazırladıkları karışımlarıilaç olarak satmaktaydılar. Ondokuzuncu yüzyılda Osmanlı eczacıları, birtaraftan eczacılık mesleğini geliştirmek için çalışırken, diğer taraftan,Osmanlıların yüzyıllar boyunca ilaç almak ve tedavi olmak için başvurduklarıcahil ve diplomasız sağlıkçılar ile mücadele etmekteydiler. Yanlış ilaçuygulamaları neticesinde ölüm vakalarının sayıca yükselmesiyle birlikte,Osmanlı hükümeti, ilaç satışını düzenlemek, diploması olmayan kişilerin ilaçsatışını önlemek ve piyasayı kontrol etmek için nizamnameler çıkarmayabaşlamıştır. Bu makalede, cahil sağlıkçıların ondokuzuncu yüzyılda Osmanlışehirlerinde sebep olduğu bazı ölüm vakaları tanıtıldıktan sonra, halk sağlığınazarar veren bu tip uygulamaları engellemek için alınan tedbirler incelenecektir.

he easiest access to medication in the Ottoman Empire were the placeswhere doctors, surgeons, oculists and other health care professionals receivedtheir patients, and some related stores. Prior to the nineteenth century, pharmacywas not a profession on it’s own and there were no pharmacies in Ottomancities. Deriving from lists of medications purchased for the military hospitals,we can argue that there were Italian and French pharmacists in Istanbul in earlynineteenth century. In 1868, there were 44 drugstores run by foreigners inİstanbul - some of whom may have been Ottoman nationals.  Following the opening of the Imperial School of Medicine (Mekteb-iTıbbiye-iŞahane), a turning point in the modernization of Ottoman medicine, apharmacy class to train military pharmacists was founded in 1840, followed bythe establishment of a pharmacy class in 1873, in the Civilian School ofMedicine (Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye). During the modernization period,doctors, surgeons, oculists, bone settlers and such continued to sell traditionaldrugs in their stores. Besides herbalists, root dispensers, tonic brewers and pastemixers, barbiers, soap makers, furriers, halva makers and coffee shop owners were also selling their home-prepared mixtures as medication In the19thcentury, the Ottoman pharmacists tried hard to establish their profession andmake progress in their craft, and at the same time, had to compete with ignorantand unlicensed shopkeepers and the traditional health care professionals fromwhich Ottomans were used to get their drugs for hundreds of years. Asawareness of improper medication increased, the government started to issueregulations and licenses for the practice of pharmacy, banning unlicensedpeople and shops from selling drugs and to control the market. The presentpaper will present some fatality cases caused by ignorant health careprofessionals and shopkeepers in the late Ottoman era, and focus on themeasures that were put into effect to contend with such practices