Azerbaycan Türkçesinde Hayvan Adları (zoonim) Sözlerinin Vokatif Özellikleri
Vocative Features of Zoonymic Lexicon ın Azerbaijani
Yazar: Zeynalova, Turanə
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 35, 2024
Anahtar kelimeler: South-West (Oghuz) Turkic Dialects and Literatures ; Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Lexicography and Semantics ; Sözlükbilim ve Anlambilim ; Azerbaycan Türkçesi,hayvan adları,vokatif,metafor. ; Azerbaijani,animal names,vocative words,metaphor.

Dilin sözlük sisteminde farklılığı ile bilinen söz gruplarından biri de hayvan adları birleşimlerdir. Hayvan adları sözlerinin bir kısmının mecazi anlamı yalın haline nazaran kısmen daha baskındır ve bu anlamsal alana ait sözler bir dil olayı olarak üslup yönünden belirli yerlerde çeşitli ifadelerin biçimlenmesine hizmet eder. Azerbaycan Türkçesi’nde hayvan adlarının metafor anlam kazanarak vokatif (Vokatif durum ismin hallerinden biri olup Türkçede yoktur. İnsan, hayvan veya herhangi bir eşyaya hitap ederken kullanılır ve bir noktada ünlem karakterlidir. Örnek: Gelme Hüseyin! Hüseyin burada vokatif durumdadır.) fonksiyonu icra etmesi ve konunun araştırılması makalenin bilimsel yeniliği olarak kabul edilmelidir. Makalede hem de vokatifler konusunda dile getirilen teorik düşünceler de yer almıştır. Hayvan adlarının olumsuz ve olumlu anlamda çağırışımı onların üslup yönünden dilde çeşitli gayelerle kullanılmasına yardım eder. Bazı hayvan adları vokatiflerin durumlarını belirler. Konuşan şahsın karşı tarafa olan tavrından, hitabın gayesine uygun olarak vokatifler renkli sözlüksel anlam taşır ve çeşitli sözler, bileşik ifadelerle dile getirilir. Durum bildiren vokatifler kendiliğinden yalın (nominatif) anlam içeren söz öbeklerdir, ancak bu sözler ekler ve ifade yardımı ile metinde durumsal olarak vokatif özelliği kazanır. Makalede Azerbaycan Türkçesi’ndeki hayvan ve kuş adlarının duygusal belirleyici söz öbekleri olarak seslenme biçimlerinin vokatiflerin oluşmasında oynadığı rol, diğer taraftan hitap ve estetik görev yüklenmesi üzerinde durulmuştur.

Zoonymic units are one of the word groups that differ in their specificity in the lexical system of the language. The figurative meaning of a part of zoonymic lexicon is much stronger than its nominative meaning, and words belonging to this semantic field participate in the formation of expressions of various nature, acting in a certain stylistic position as a language fact. The article deals with the role of animal and bird names in the Azerbaijani language in the formation of application forms, vocatives as emotional-evaluative lexical units, as well as their apelitical and aesthetic task.The connotation of zoonymic lexicon in both positive and negative semantics contributes to their elaboration in different stylistic purposes in the language. So, some zoonymic units are involved in the creation of situational vocatives. Depending on the attitude of the speaker to the addressee, the purpose of the appeal, situational vocatives have different lexical meaning and are expressed in different words and combinations. Situational vocatives are lexical units that have a seperate nominative meaning. However, with the help of grammatical suffixes and intonation, these words become situatively vocative in the text.