Kazan Valiliğinin Mamadış İlçesinde Aziz Guriy Kardeşlik Cemiyeti’nin Eğitim Faaliyetleri (1867-1905)
Educational Activities of the St. Guriy Brotherhood in the Mamadysh District of the Kazan Governorate (1867–1905)
Yazar: Kılıçaslan, Yusuf
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Society and Community ; Türk Halkları ve Toplulukları ; Rus Çarlığı,İdil-Ural,Misyonerlik,Tatar,Aziz Guriy Kardeşlik Cemiyeti. ; Tsarist Russia,İdil-Ural,Missionary,Tatar,Brotherhood of Saint Guriy.

Bu çalışma, XIX. yüzyılda Kazan Valiliği’nin Mamadış ilçesinde Aziz Guriy Kardeşlik Cemiyeti tarafından yürütülen eğitim faaliyetlerini incelemektedir. Çarlık Rusya’sının İdil-Ural bölgesinde uyguladığı din ve kimlik politikaları, bölgedeki Tatar, Çuvaş, Çeremiş ve diğer Gayri Rus toplulukları hedef almıştır. 1552’de Kazan Hanlığının işgaliyle başlayan Ortodokslaştırma politikaları, 1867’de kurulan Aziz Guriy Kardeşlik Cemiyeti ile kurumsal bir yapıya kavuşmuştur. Cemiyetin amacı, eğitim aracılığıyla Ortodoksluğu yaymak, yerel dillere dinî metinler çevirmek ve gayri Rus halkları Rus devletine daha bağlı kılmaktır. 1870’lerden itibaren Mamadış ilçesi, bu faaliyetlerin en yoğun şekilde uygulandığı merkezlerden biri haline gelmiştir. Cemiyet tarafından açılan okulların sayısı ve öğrenci sayısı yıllar içerisinde artış göstermiştir. 1873’te 21 olan okul sayısı 1899’da 33’e çıkmıştır. Öğrencilerin önemli bir kısmını Kreşin Tatarları oluştururken Çuvaş, Çeremiş ve Rus öğrenciler de eğitim sürecine dâhil olmuştur. Eğitim müfredatı, Ortodoksluğun temel kaidelerini öğretmeye ve Rus dilini yaygınlaştırmaya yönelik hazırlanmıştır. Cemiyetin çeviri faaliyetleri ve okul ağının genişlemesine rağmen Müslüman toplulukların kimlik ve dinî bağlılıklarını korudukları görülmektedir. Dolayısıyla Mamadış ilçesindeki eğitim girişimleri, kısa vadede okul ve öğrenci sayısında artış sağlasa da uzun vadede gelişim gösterememiştir. Çalışma, bu yönüyle Rusya’nın misyonerlik faaliyetlerinin sınırlı etkilerini ortaya koymaktadır. Çalışma, bu yönüyle Rusya’nın misyonerlik faaliyetlerinin sınırlı etkilerini ortaya koymaktadır. Arşiv belgeleri, yerel tepkiler ve idari raporlar üzerinden sürecin çok katmanlı dinamikleri ayrıntılı biçimde analiz edilmektedir.

This study examines the educational activities carried out by the St. Guriy Brotherhood Society in the Mamadysh district of the Kazan Governorate during the 19th century. The religious and identity policies implemented by Tsarist Russia in the Volga–Ural region targeted the Tatars, Chuvash, Cheremis, and other non-Russian communities. The Orthodoxization policies that began with the conquest of the Kazan Khanate in 1552 acquired an institutional framework with the establishment of the St. Guriy Brotherhood Society in 1867. The society aimed to spread Orthodoxy through education, translate religious texts into local languages, and strengthen the loyalty of non-Russian peoples to the Russian state. From the 1870s onward, the Mamadysh district became one of the main centers where these activities were most intensely implemented. The number of schools opened by the society, as well as the number of students, increased over the years: while there were 21 schools in 1873, this figure rose to 33 by 1899. A significant portion of the students were baptized Tatars (Kryashens), but Chuvash, Cheremis, and Russian students also took part in the educational process. The curriculum was designed to teach the basic tenets of Orthodoxy and promote the spread of the Russian language. Despite the society’s translation efforts and the expansion of its school network, Muslim communities largely retained their religious and cultural identity. Thus, although the educational initiatives in the Mamadysh district led to a short-term increase in the number of schools and students, they failed to achieve long-term success. In this respect, the study reveals the limited impact of Russia’s missionary activities. Through archival documents, local reactions, and administrative reports, the multi-layered dynamics of the process are analyzed in detail.