II. Dünya Savaşı Öncesi Trakya, Boğazlar ve Batı Anadolu’nun  Güvenliği Meselesi ve Askeri Tedbirler
II. Dünya Savaşı Öncesi Trakya, Boğazlar ve Batı Anadolu’nun  Güvenliği Meselesi ve Askeri Tedbirler
Yazar: Kocaoğlu, Ceyda Tuna
Dergi: Bilge Strateji, Vol. 13 No. 23, 2022
Anahtar kelimeler: International Relations ; Uluslararası İlişkiler ; II.Dünya Savaşı,Güvenlik,Türkiye,İngiltere,Trakya,Boğazlar

İnsanlık 20. Yüzyılda iki büyük savaşa ve onun yıkıcı sonuçlarına şahitlik etti. 19. Yüzyılda büyük güçlerin emperyalist politikalarının ortaya çıkardığı rekabet ve buna dayalı hızlı silahlanma 1914’te sıcak savaşa neden oldu. 1918 yılında sona eren I. Dünya Savaşı uluslararası ilişkilerde Viyana Kongresi ile kurulmuş olan güç dağılımı üzerinde derin etkiler yarattı. Savaş sonrasının uluslararası politikası ve aktörleri artık savaş öncesiyle aynı değildi. Uluslararası ortam savaş sonrası imzalanan barış antlaşmalarına rağmen birçok sorunla karşı karşıya kalmıştı. 1930’lara kadar yoğun çabalarla sağlanmaya çalışılan barış, istikrar ve ortak güvenlik ortamı Almanya ve İtalya’nın yayılmacı faaliyetleri nedeniyle ciddi tehditlere maruz kaldı. Bu tehlikeli gelişmeler savaşın başladığı yıl olan 1939 başlarından itibaren sadece Avrupa için değil Türkiye gibi yakın ülkeler için de belirgin bir güvenlik sorunu ortaya çıkardı. Almanya ve İtalya’nın saldırgan tutumlarının ortaya çıkardığı tehlikeli durum karşısında başta Trakya olmak üzere boğazlar ve Batı Anadolu’nun güvenliği konusu Türkiye’den başka müttefik devletlerden özellikle İngiltere’nin kaygıları önemli ölçüde arttı. Hatta İngiltere ve Fransa ayrı ayrı olarak Türkiye ile iş birliği deklarasyonları imzaladılar. İngiltere Mayıs 1939’da imzalanan Türkiye-İngiltere Deklarasyonundan hemen sonra Türkiye’ye yönelik hava, kara ve denizden gelebilecek bir saldırı karşısında Türkiye’nin askeri durumunun ne olduğu ve böyle bir saldırıya nasıl cevap vereceği konularına dikkat çekerek gönderdiği askeri heyetler aracılığıyla bu çerçevede bilgiler edinmeye çalıştı. Bu çalışmada Millî Savunma Bakanlığı Arşiv ve Askeri Tarih Daire Başkanlığı bünyesinde İkinci Dünya Harbi Kataloğunda tespit edilen belgeler ışığında Savaş öncesi ortaya çıkan Türkiye’ye yönelik güvenlik tehdidi ve bunun karşısında özellikle İngilizler tarafından ortaya konulan yoğun çabalar ve Türk Genelkurmayın aldığı askeri tedbirler ortaya konulmaya çalışılacaktır.

İnsanlık 20. Yüzyılda iki büyük savaşa ve onun yıkıcı sonuçlarına şahitlik etti. 19. Yüzyılda büyük güçlerin emperyalist politikalarının ortaya çıkardığı rekabet ve buna dayalı hızlı silahlanma 1914’te sıcak savaşa neden oldu. 1918 yılında sona eren I. Dünya Savaşı uluslararası ilişkilerde Viyana Kongresi ile kurulmuş olan güç dağılımı üzerinde derin etkiler yarattı. Savaş sonrasının uluslararası politikası ve aktörleri artık savaş öncesiyle aynı değildi. Uluslararası ortam savaş sonrası imzalanan barış antlaşmalarına rağmen birçok sorunla karşı karşıya kalmıştı. 1930’lara kadar yoğun çabalarla sağlanmaya çalışılan barış, istikrar ve ortak güvenlik ortamı Almanya ve İtalya’nın yayılmacı faaliyetleri nedeniyle ciddi tehditlere maruz kaldı. Bu tehlikeli gelişmeler savaşın başladığı yıl olan 1939 başlarından itibaren sadece Avrupa için değil Türkiye gibi yakın ülkeler için de belirgin bir güvenlik sorunu ortaya çıkardı. Almanya ve İtalya’nın saldırgan tutumlarının ortaya çıkardığı tehlikeli durum karşısında başta Trakya olmak üzere boğazlar ve Batı Anadolu’nun güvenliği konusu Türkiye’den başka müttefik devletlerden özellikle İngiltere’nin kaygıları önemli ölçüde arttı. Hatta İngiltere ve Fransa ayrı ayrı olarak Türkiye ile iş birliği deklarasyonları imzaladılar. İngiltere Mayıs 1939’da imzalanan Türkiye-İngiltere Deklarasyonundan hemen sonra Türkiye’ye yönelik hava, kara ve denizden gelebilecek bir saldırı karşısında Türkiye’nin askeri durumunun ne olduğu ve böyle bir saldırıya nasıl cevap vereceği konularına dikkat çekerek gönderdiği askeri heyetler aracılığıyla bu çerçevede bilgiler edinmeye çalıştı. Bu çalışmada Millî Savunma Bakanlığı Arşiv ve Askeri Tarih Daire Başkanlığı bünyesinde İkinci Dünya Harbi Kataloğunda tespit edilen belgeler ışığında Savaş öncesi ortaya çıkan Türkiye’ye yönelik güvenlik tehdidi ve bunun karşısında özellikle İngilizler tarafından ortaya konulan yoğun çabalar ve Türk Genelkurmayın aldığı askeri tedbirler ortaya konulmaya çalışılacaktır.