TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ
TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ
Yazar: Yazıcı, Sinan; Dursunoğlu, İsmail
Dergi: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Türk Devlet Geleneği,Meclis,Devlet Yönetimi

Tarihsel süreçten günümüze kadar kurulan TürkDevletlerindeki meclis yapılanmasının rolü ve işlevi teorik bağlamda elealınarak, meclisin devlet yönetimi ve karar alma üzerindeki etkisininincelendiği bu çalışmada, genel olarak meclisin devlet yönetimi üzerinde etkinbir rolünün olduğu, karar alma bağlamında meclisin en üst karar almaorganlarından biri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte tarihselsüreç içinde zaman zaman meclis kurumunun devlet yönetimi ve karar almabağlamında etkisiz kaldığı dönemler de bulunmaktadır. Osmanlının yükselme devriile birlikte meclis kurumunun devlet yönetiminde etkisiz ve karar almadayetkisiz bir kuruma dönüşmüş, tüm yetkiler padişahta toplanmıştır. Osmanlınınson dönemlerinde meclis, devlet yönetiminde yeniden etkin bir kurumadönüştürülmeye çalışılsa da, yapılan düzenlemeler yetersiz kalmış ve karar almanoktasında padişahın meclis üzerindeki etkisi giderilememiştir. Türkiye Cumhuriyetinin kurulması ile birlikte yapılananayasal düzenlemeler ile yasama, yürütme ve yargı güçleri ayrılmış, devletyönetiminde meclis yasama ve yürütmeyi denetleme işlevlerine kavuşturulmuştur.Ancak 1923-1950 döneminde tek partili sistemin hayatta olması nedeniyle,meclisin yürütmeyi denetleme veya kısıtlama işlevlerinin anayasal anlamda vemodern devlet yönetimi bağlamında yerine getirmesi mümkün olmamıştır. Çokpartili dönemde meclis asli fonksiyonlarına döndürülmüş olsa da, askeridarbeler, siyasal çekişmeler vb. gibi nedenler yüzünden meclis aslifonksiyonlarından uzaklaşmış, kimi zaman yönetim tıkanıklarının da asli unsuruhaline gelmiştir. 16 Nisan 2017 tarihli referandum ile başlayan ve 24 Haziran2018 tarihli seçimler ile hayata geçirilen Cumhurbaşkanlığı Yönetim veyaHükümet Sistemi ile meclis, devlet yönetiminde asli fonksiyonu olan yasamafaaliyetlerine döndürülmüş, yürütme üzerindeki olumsuz (güvenoyu, gensoru, vb.)etkileri de ortadan kaldırılmıştır. Türk Devlet geleneğinde meclis kurumu vazgeçilmez ve asli bir unsurolarak her zaman var olmuş ve bundan sonraki süreçlerde de var olacaktır. Ancakmeclisin devlet yönetimi ve karar alma bağlamında, yürütmeyi kısıtlayıcı veyürütme üzerinde tahakküm kuran bir kurumdan ziyade, yasama ve denetlemefonksiyonları ile etkin bir kurum olması gerekmektedir. Dolayısı ile meclislerhükümet veya devlet yıkan bir kurum olmak yerine, asli görevlerini yerinegetiren bir kurum olarak var olmalıdırlar. Bununla birlikte devletlerindevamlılığı ve etkin bir devlet yönetimi için, güçler ayrılığı ilkesinden tavizverilmemeli, yasama, yürütme ve yargı erkleri anayasal çerçevede bağımsız vebirbirleri üzerinde tahakküm kurmadan faaliyetlerini yürütmeleri gerekmektedir.

Tarihsel süreçten günümüze kadar kurulan TürkDevletlerindeki meclis yapılanmasının rolü ve işlevi teorik bağlamda elealınarak, meclisin devlet yönetimi ve karar alma üzerindeki etkisininincelendiği bu çalışmada, genel olarak meclisin devlet yönetimi üzerinde etkinbir rolünün olduğu, karar alma bağlamında meclisin en üst karar almaorganlarından biri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte tarihselsüreç içinde zaman zaman meclis kurumunun devlet yönetimi ve karar almabağlamında etkisiz kaldığı dönemler de bulunmaktadır. Osmanlının yükselme devriile birlikte meclis kurumunun devlet yönetiminde etkisiz ve karar almadayetkisiz bir kuruma dönüşmüş, tüm yetkiler padişahta toplanmıştır. Osmanlınınson dönemlerinde meclis, devlet yönetiminde yeniden etkin bir kurumadönüştürülmeye çalışılsa da, yapılan düzenlemeler yetersiz kalmış ve karar almanoktasında padişahın meclis üzerindeki etkisi giderilememiştir. Türkiye Cumhuriyetinin kurulması ile birlikte yapılananayasal düzenlemeler ile yasama, yürütme ve yargı güçleri ayrılmış, devletyönetiminde meclis yasama ve yürütmeyi denetleme işlevlerine kavuşturulmuştur.Ancak 1923-1950 döneminde tek partili sistemin hayatta olması nedeniyle,meclisin yürütmeyi denetleme veya kısıtlama işlevlerinin anayasal anlamda vemodern devlet yönetimi bağlamında yerine getirmesi mümkün olmamıştır. Çokpartili dönemde meclis asli fonksiyonlarına döndürülmüş olsa da, askeridarbeler, siyasal çekişmeler vb. gibi nedenler yüzünden meclis aslifonksiyonlarından uzaklaşmış, kimi zaman yönetim tıkanıklarının da asli unsuruhaline gelmiştir. 16 Nisan 2017 tarihli referandum ile başlayan ve 24 Haziran2018 tarihli seçimler ile hayata geçirilen Cumhurbaşkanlığı Yönetim veyaHükümet Sistemi ile meclis, devlet yönetiminde asli fonksiyonu olan yasamafaaliyetlerine döndürülmüş, yürütme üzerindeki olumsuz (güvenoyu, gensoru, vb.)etkileri de ortadan kaldırılmıştır. Türk Devlet geleneğinde meclis kurumu vazgeçilmez ve asli bir unsurolarak her zaman var olmuş ve bundan sonraki süreçlerde de var olacaktır. Ancakmeclisin devlet yönetimi ve karar alma bağlamında, yürütmeyi kısıtlayıcı veyürütme üzerinde tahakküm kuran bir kurumdan ziyade, yasama ve denetlemefonksiyonları ile etkin bir kurum olması gerekmektedir. Dolayısı ile meclislerhükümet veya devlet yıkan bir kurum olmak yerine, asli görevlerini yerinegetiren bir kurum olarak var olmalıdırlar. Bununla birlikte devletlerindevamlılığı ve etkin bir devlet yönetimi için, güçler ayrılığı ilkesinden tavizverilmemeli, yasama, yürütme ve yargı erkleri anayasal çerçevede bağımsız vebirbirleri üzerinde tahakküm kurmadan faaliyetlerini yürütmeleri gerekmektedir.