Osmanlı Basınında Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü Kurtarması
Caucasus Islamic Army's Baku Rescue in Ottoman Press
Yazar: Ak, İlyas
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 64, 2018
Anahtar kelimeler: Press,Caucasus Islamic Army,Baku,First World War,Caucasus. ; Basın,Kafkas İslam Ordusu,Bakü,Birinci Dünya Savaşı,Kafkasya

1914 yılının Temmuz ayında başlayan Birinci Dünya Savaşı 1918 yılında bitmiştir. 1918’in başlarında bu savaşın artık son bulacağını öngören bazı liderler, kurtuluş için farklı seçenekler aramaya ve uygulamaya başlamışlardır. Harbiye Nazırı Enver Paşa da muhtelif tepkilere rağmen Mart 1918’de tamamı Müslümanlardan oluşan ve Doğu Ordular Grubu’na bağlı yaklaşık yirmi bin er ve erbaştan oluşan Kafkas İslam Ordusu’nu kurmuştur. Enver Paşa, Birinci Dünya Savaşı’nı kaybetme ihtimaline karşı, kurtuluşu Doğu’da görmüş ve vatanın kurtarılmasını da bu ordu aracılığıyla sağlamak istemiştir. Kardeşi Nuri Paşa’yı da bu ordunun başına getirmiştir. Enver Paşa, Rus işgali altında bulunan Azerbaycan ve Dağıstan’ı kurtararak Orta Asya ile olan bağlantısının önünü açmak istiyordu. Bu amaçla kurulan Kafkas İslam Ordusu, Bakü Muharebesi’ni kazanarak 15 Eylül 1918’de Bakü’ye girmiştir. Bakü ele geçirildikten sonra Osmanlı Ordusu ileri harekâtla Dağıstan’da kurulmuş olan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’ne askeri destek de sağlamıştır.Savaşın gidişatı Enver Paşa’yı haklı çıkarmış ve Osmanlı Devleti, Suriye-Filistin Cephesi’nde İngilizleri durduramadığı için ateşkes istemek zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti’nin isteği üzerine imzalanan Mondros Mütarekesi’ne göre, Osmanlı Ordusu’nun savaştan önceki sınırlarına çekilmesi istenmiştir. Bu istek üzerine Kafkas İslam Ordusu’ndaki askerlerin çoğu Doğu Anadolu’ya çekilerek, 15. Kolorduya katılmıştır. Bu çalışmada, İkdam, Sabah, Tasvîr-i Efkâr, Vakit, Zaman gazetelerinden ve arşiv belgelerinden faydalanılarak, Enver Paşa’nın Kafkas İslam Ordusu’nu kurmaktaki amacının tam olarak ne olduğu, Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü kurtarması ve yarattığı etkinin Türk basınına yansıması; Kafkasya Cephesi’nde Osmanlı Devleti’nin müttefiki olan Almanya ile hangi konularda anlaşmazlık yaşayarak savaşın eşiğine geldiği ve bunun Osmanlı basınına nasıl yansıdığı aydınlatılmaya çalışılmıştır.

The First World War, which began in July 1914, was completed in 1918. The inevitable end of war at the beginning of 1918 have begun to consider and implement alternative plans for salvation. War minister Enver Pasha also predicted that the war was about to end in March 1918. Despite several reactions, he established Caucasian İslam army, consisted of about 20 thousand soldiers and entirely Muslims depending on eastern army group.Enver Pasha noticed the salvation in the East against the possibility of losing the First World War and in order to provide rescue of country through this army, he constituted a distinguished troop by putting his brother Nuri Pasha in charge. Enver Pasha wanted to rescue Azerbaijan and Dagestan from Russian occupation and to opened the way for their connection with Central Asia. The Caucasian Islamic Army which was established for this purpose won Baku Battle and entered Baku on 15 September 1918. After the capture of Baku, the Ottoman army also provided military support to the North Caucasus Republic, which was established in Daghestan. The course of the war justified Enver Pasha and the Ottoman State had to ask for a truce because it could not stop the English on the Syrian-Palestinian side. According to the Mondros Armistice, which was signed after the request of the Ottoman State, The Ottoman Army was asked to withdraw from its borders before the war. On this request, most of the soldiers in the Caucasian Islamic Army withdrew to the Eastern Anatolia and joined the 15th Corps. In this study; We will aim to bring light, what exactly was Enver Pasha’s purpose in establishing the Caucasian Islamic Army, how responded the government dignitaries the effect of the Caucasus Islamic Army in the recovery of Baku; and on the Caucasus front, the Ottoman Empire which the issues were conflicted with the its allies Germany, it was reflection the Ottoman public opinion through the periodicals such as Ikdam, Sabah, Tasvir-i Efkar, Vakit, Zaman, and making use of archival documents.