Samir Amin’in Ardından Türkiye’de İktisat Tarihi Tartışmalarını Hatırlamak
Samir Amin’in Ardından Türkiye’de İktisat Tarihi Tartışmalarını Hatırlamak
Yazar: Kaya, Alp Yücel
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 43 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Economics ; Ekonomi ; Amin,iktisat tarihi,emperyalizm,üretim tarzları,küçük meta üretimi

12 Ağustos 2018’de vefat eden Samir Amin, Marksist ekonomi politiğin önde gelenisimlerindendi. Çalışmalarının odak noktası kapitalizmin, “bütünüyle dünyanın hali”nin,eleştirisiydi. II. Dünya Savaşı sonrasında kapitalizmin “çevre” ülkelere etkisini Marksistperspektifte ele alan ilk kapsamlı incelemeler ondan geldi; çalışmaları “çevre” ülkeüniversitelerinde birçok nesli etkiledi ve tartışıldı. Sosyal bilimlere önemli bir damgavuran Amin, Türkiye’de 1970’ler ve 1980’lerde güncel siyaset bağlamına da oturaniktisat tarihi tartışmalarının kaçınılmaz kaynağı oldu. 1990’lı yıllarda iktisat tarihi detartışmaları da akademik ve siyasi gündemden düşse de giderek daha fazla çalışmasıTürkçeye çevrildi. Makale Amin’in çalışmalarının Osmanlı ve Türkiye iktisat tarihineyansımalarını, iktisat tarihinin ve kuramsal tartışmaların gözde olduğu 1970’ler ve1980’lerdeki etkisi bağlamında değerlendirmeyi amaçlıyor. Bunun için ilk önce Amin’inaraştırma gündemini özetlenecek, sonrasında çalışmalarının Türkiye ile kesişmenoktalarını (çeviri makaleler ve kitaplar ile insanlar bağlamında) gözden geçirilecek.Amin’le kesişmeler sıralandıktan sonra, çalışmalarının Türkiye’de iktisat tarihi yazıcılığınaetkileri değerlendirilecek. Bunu da tartışma alanları yarattığı ölçüde, etkili olduğu kadaretkisiz olduğu noktaları da öne çıkararak, yapmayı hedefliyor. Bu çerçevede, Türkiyeiktisat tarihi yazımını meşgul eden, Amin’in de araştırma gündeminde öne çıkan üçbüyük başlığa odaklanıyor: azgelişmişlik ve emperyalizm; üretim tarzları ve toplumsalformasyonlar; köylülük ve küçük meta üretimi.İlk başlıkta, Amin’in kuramsal çerçevesinin, dünya sistemi analizi eşliğinde, ÇağlarKeyder, Şevket Pamuk ve Fikret Başkaya’nın çalışmalarıyla (farklı derecelerde de olsa)Osmanlı ve Türkiye iktisat tarihi yazımına yansıdığı görülüyor; ikinci başlık altındaAmin’in literatüre özgün, hatta oldukça ayrıksı, katkısını göz önüne alınca, Türkiye’dekiçalışmaların da literatüre oldukça özgün katkı sundukları gözlemleniyor; üçüncü başlıktaise, Amin ve Korkut Boratav’ın çalışmalarının birbirinden bağımsız gelişerek evrenselboyutta özgün katkılar sundukları tespit ediliyor.

12 Ağustos 2018’de vefat eden Samir Amin, Marksist ekonomi politiğin önde gelenisimlerindendi. Çalışmalarının odak noktası kapitalizmin, “bütünüyle dünyanın hali”nin,eleştirisiydi. II. Dünya Savaşı sonrasında kapitalizmin “çevre” ülkelere etkisini Marksistperspektifte ele alan ilk kapsamlı incelemeler ondan geldi; çalışmaları “çevre” ülkeüniversitelerinde birçok nesli etkiledi ve tartışıldı. Sosyal bilimlere önemli bir damgavuran Amin, Türkiye’de 1970’ler ve 1980’lerde güncel siyaset bağlamına da oturaniktisat tarihi tartışmalarının kaçınılmaz kaynağı oldu. 1990’lı yıllarda iktisat tarihi detartışmaları da akademik ve siyasi gündemden düşse de giderek daha fazla çalışmasıTürkçeye çevrildi. Makale Amin’in çalışmalarının Osmanlı ve Türkiye iktisat tarihineyansımalarını, iktisat tarihinin ve kuramsal tartışmaların gözde olduğu 1970’ler ve1980’lerdeki etkisi bağlamında değerlendirmeyi amaçlıyor. Bunun için ilk önce Amin’inaraştırma gündemini özetlenecek, sonrasında çalışmalarının Türkiye ile kesişmenoktalarını (çeviri makaleler ve kitaplar ile insanlar bağlamında) gözden geçirilecek.Amin’le kesişmeler sıralandıktan sonra, çalışmalarının Türkiye’de iktisat tarihi yazıcılığınaetkileri değerlendirilecek. Bunu da tartışma alanları yarattığı ölçüde, etkili olduğu kadaretkisiz olduğu noktaları da öne çıkararak, yapmayı hedefliyor. Bu çerçevede, Türkiyeiktisat tarihi yazımını meşgul eden, Amin’in de araştırma gündeminde öne çıkan üçbüyük başlığa odaklanıyor: azgelişmişlik ve emperyalizm; üretim tarzları ve toplumsalformasyonlar; köylülük ve küçük meta üretimi.İlk başlıkta, Amin’in kuramsal çerçevesinin, dünya sistemi analizi eşliğinde, ÇağlarKeyder, Şevket Pamuk ve Fikret Başkaya’nın çalışmalarıyla (farklı derecelerde de olsa)Osmanlı ve Türkiye iktisat tarihi yazımına yansıdığı görülüyor; ikinci başlık altındaAmin’in literatüre özgün, hatta oldukça ayrıksı, katkısını göz önüne alınca, Türkiye’dekiçalışmaların da literatüre oldukça özgün katkı sundukları gözlemleniyor; üçüncü başlıktaise, Amin ve Korkut Boratav’ın çalışmalarının birbirinden bağımsız gelişerek evrenselboyutta özgün katkılar sundukları tespit ediliyor.