BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI SIRASINDA OSMANLI HÜKÜMETLERİ VE PROGRAMLARININ ANALİZİ
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI SIRASINDA OSMANLI HÜKÜMETLERİ VE PROGRAMLARININ ANALİZİ
Yazar: Uzun, Hakan
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi, Vol. 0 No. 65, 2019
Anahtar kelimeler: Political Science ; Siyaset Bilimi ; Sait Halim Paşa,Talat Paşa,Ahmet İzzet Paşa,Birinci Dünya Savaşı,II. Meşrutiyet,İttihat ve Terakki,Hükümet Programı

1914-1918 yılları arasında cereyan eden Birinci Dünya Savaşı, tüm dünyada siyasi, sosyal ve iktisadi istikrarı bozan gelişmelere sahne olmuştur. Osmanlı Devleti de bu savaştan olumsuz etkilenmiş ve toprak kayıplarına uğramıştır. Savaş boyunca Osmanlı Devleti’nde üç sadrazam ve üç hükümet görev yapmıştır. Bunların birincisi savaştan yaklaşık bir yıl önce 4 Haziran 1913’te Sait Halim Paşa tarafından kurulmuş olan hükümettir. Sait Halim Paşa Hükümeti savaşın sonunu getirememiştir. 4 Şubat 1917’de, savaşın en kritik ve Osmanlı Devleti açısından olumsuz seyrettiği bir dönemde, Talat Paşa tarafından yeni bir hükümet kurulmuştur. Ancak Talat Paşa savaştaki kötü gidişi durduramayınca, yenilginin mutlak olduğunu görüp istifa etmek zorunda kalmıştır. Ahmet İzzet Paşa Kabinesi, Talat Paşa’nın istifası sonrasında, 14 Ekim 1918’de kurulmuş ve Osmanlı Devleti mütareke görüşmelerine bu hükümetle katılmıştır.  Söz konusu hükümetler, kimi zaman birbirlerinin devamı olmuşlardır. Bununla beraber kuruldukları koşullar; programları; kabinelerinin üyeleri açısından detaylı bir inceleme yapıldığında, birbirlerinden farklı bir profil çizdikleri de görülmektedir. Sait Halim Paşa ve Talat Paşa Hükümetleri, Ahmet İzzet Paşa Hükümeti ile kıyaslandığında birer savaş hükümeti olmalarına karşın, reformcu bir kimlik de sergilemişlerdir. Bu üç hükümet arasında Sait Halim Paşa Hükümeti, savaş öncesi koşullara göre programını oluşturmuştur. Bu nedenle de en detaylı ve en iddialı hükümet programına sahiptir. Öte yandan kabinesinde en çok değişikliğe gidilen hükümet de, Sait Halim Paşa Hükümeti’dir. İttihatçılar en güçlü dönemlerini, Sait Halim Paşa ve Talat Paşa hükümetleri zamanında yaşamışlardır. Ahmet İzzet Paşa Hükümeti ise İttihatçıların artçı kabinesi olarak nitelendirilebilir.

1914-1918 yılları arasında cereyan eden Birinci Dünya Savaşı, tüm dünyada siyasi, sosyal ve iktisadi istikrarı bozan gelişmelere sahne olmuştur. Osmanlı Devleti de bu savaştan olumsuz etkilenmiş ve toprak kayıplarına uğramıştır. Savaş boyunca Osmanlı Devleti’nde üç sadrazam ve üç hükümet görev yapmıştır. Bunların birincisi savaştan yaklaşık bir yıl önce 4 Haziran 1913’te Sait Halim Paşa tarafından kurulmuş olan hükümettir. Sait Halim Paşa Hükümeti savaşın sonunu getirememiştir. 4 Şubat 1917’de, savaşın en kritik ve Osmanlı Devleti açısından olumsuz seyrettiği bir dönemde, Talat Paşa tarafından yeni bir hükümet kurulmuştur. Ancak Talat Paşa savaştaki kötü gidişi durduramayınca, yenilginin mutlak olduğunu görüp istifa etmek zorunda kalmıştır. Ahmet İzzet Paşa Kabinesi, Talat Paşa’nın istifası sonrasında, 14 Ekim 1918’de kurulmuş ve Osmanlı Devleti mütareke görüşmelerine bu hükümetle katılmıştır.  Söz konusu hükümetler, kimi zaman birbirlerinin devamı olmuşlardır. Bununla beraber kuruldukları koşullar; programları; kabinelerinin üyeleri açısından detaylı bir inceleme yapıldığında, birbirlerinden farklı bir profil çizdikleri de görülmektedir. Sait Halim Paşa ve Talat Paşa Hükümetleri, Ahmet İzzet Paşa Hükümeti ile kıyaslandığında birer savaş hükümeti olmalarına karşın, reformcu bir kimlik de sergilemişlerdir. Bu üç hükümet arasında Sait Halim Paşa Hükümeti, savaş öncesi koşullara göre programını oluşturmuştur. Bu nedenle de en detaylı ve en iddialı hükümet programına sahiptir. Öte yandan kabinesinde en çok değişikliğe gidilen hükümet de, Sait Halim Paşa Hükümeti’dir. İttihatçılar en güçlü dönemlerini, Sait Halim Paşa ve Talat Paşa hükümetleri zamanında yaşamışlardır. Ahmet İzzet Paşa Hükümeti ise İttihatçıların artçı kabinesi olarak nitelendirilebilir.