hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
PROF. DR. MÜMTAZ TURHAN’IN MİLLÎ KÜLTÜR VE HALK KÜLTÜRÜ İLE İLGİLİ GÖRÜŞ VE ÖNERİLERİ
PROF. DR. MÜMTAZ TURHAN’IN MİLLÎ KÜLTÜR VE HALK KÜLTÜRÜ İLE İLGİLİ GÖRÜŞ VE ÖNERİLERİ
Yazar: Sezen, Lütfi
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Mümtaz Turhan, Halk Kültürü, Milli Kültür, Bilim, Psikoloji

1903 yılında Erzurum’un Horasan ilçesinin Akçataş (Zanzak) köyünde doğup 01.01.1969 tarihinde İstanbul’da hayata veda eden Mümtaz Turhan’ın (yapmış olduğu bilimsel çalışmalarla) Türk millî kültürüne büyük hizmetleri olmuştur. Türk düşünce tarihinin XX. yüzyılda yetiştirdiği önemli isimlerden birisidir. Tecrübî (deneysel) psikoloji alanında Batılı anlamda ilk Türk psikoloğudur. İlmî şöhreti ülke sınırlarını aşmış, çalışmaları Avrupa ve Amerikan üniversitelerinde seminer konusu olarak işlenmiştir. Eğitimin ilkokuldan üniversiteye kadar bir bütün olarak ele alınmasını ister. Ona göre iyi bir ilkokula sahip olmayan maarif (eğitim) sisteminde, iyi bir ortaöğretim ve yükseköğretimde gerçekleşemez. Kalkınmanın rehberi olarak bilimi görür. İlmin ışığından herkesin yararlanmasını ister. Bilim adamının asıl görevinin halka rehberlik etmek olduğunu belirterek bilgi ile donanmış, ilkeli, kişilikli, çalışkan, üretken bilim adamlarının çoğalmasını arzu eder. Makalemize konu olan Mümtaz Turhan, Türk fikir hayatında derin izler bırakmış, ilkelerinden ve kişiliğinden taviz vermeyen, halkına rehberlik edebilen, örnek alınması gereken bir şahsiyettir. Araştırmamız onun çalışmaları ve hizmetleri ile ilgilidir.

1903 yılında Erzurum’un Horasan ilçesinin Akçataş (Zanzak) köyünde doğup 01.01.1969 tarihinde İstanbul’da hayata veda eden Mümtaz Turhan’ın (yapmış olduğu bilimsel çalışmalarla) Türk millî kültürüne büyük hizmetleri olmuştur. Türk düşünce tarihinin XX. yüzyılda yetiştirdiği önemli isimlerden birisidir. Tecrübî (deneysel) psikoloji alanında Batılı anlamda ilk Türk psikoloğudur. İlmî şöhreti ülke sınırlarını aşmış, çalışmaları Avrupa ve Amerikan üniversitelerinde seminer konusu olarak işlenmiştir. Eğitimin ilkokuldan üniversiteye kadar bir bütün olarak ele alınmasını ister. Ona göre iyi bir ilkokula sahip olmayan maarif (eğitim) sisteminde, iyi bir ortaöğretim ve yükseköğretimde gerçekleşemez. Kalkınmanın rehberi olarak bilimi görür. İlmin ışığından herkesin yararlanmasını ister. Bilim adamının asıl görevinin halka rehberlik etmek olduğunu belirterek bilgi ile donanmış, ilkeli, kişilikli, çalışkan, üretken bilim adamlarının çoğalmasını arzu eder. Makalemize konu olan Mümtaz Turhan, Türk fikir hayatında derin izler bırakmış, ilkelerinden ve kişiliğinden taviz vermeyen, halkına rehberlik edebilen, örnek alınması gereken bir şahsiyettir. Araştırmamız onun çalışmaları ve hizmetleri ile ilgilidir.
XIX. YY. OSMANLI SOSYO-EKONOMİSİNİN ÂŞIK EDEBİYATINA YANSIMALARI HAKKINDA BİR DENEME
XIX. YY. OSMANLI SOSYO-EKONOMİSİNİN ÂŞIK EDEBİYATINA YANSIMALARI HAKKINDA BİR DENEME
Yazar: Arvas, Abdulselam
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: XIX. Asır, Âşık Şiiri, Osmanlı, Sosyo-Ekonomik Sorunlar

Kökeninin eski bir geleneğe dayandığı ve XVI. asır itibariyle temsilcilerinin tespit edilmeye başladığı tüm araştırmacılar tarafından kabul edilen âşık edebiyatı Türk kültürü açısından önemli bir edebî oluşumdur. Âşık edebiyatı; Türk kültürünü içinde barındırmak, Türk edebiyatının önemli bir şubesi olmak, Türk şiirinin estetik bir parçası olmak üzere üç birincil öneme sahiptir. Bu edebiyat, resmî tarihe yansımayan problemleri şiir formu şeklinde koruyup, sonraki nesillere aktarmak gibi başka önemli bir görevi de ifa etmektedir. Bu bağlamda araştırmamızda Osmanlının XIX. yüzyılı, yine aynı asırda yaşayan âşıkların dillendirdiği deyişlerde izlenmeye çalışılmıştır. Ancak bu noktada, konunun sosyo-ekonomik boyutla sınırlandırıldığını ve bazı âşıkların şiirlerinden hareket edildiğini de ifade etmek gerekir. Araştırmanın amacı, dönemin resmî tarihe yansımayan olaylarını âşıkların eserlerinden yola çıkarak ortaya koymaktır.

Kökeninin eski bir geleneğe dayandığı ve XVI. asır itibariyle temsilcilerinin tespit edilmeye başladığı tüm araştırmacılar tarafından kabul edilen âşık edebiyatı Türk kültürü açısından önemli bir edebî oluşumdur. Âşık edebiyatı; Türk kültürünü içinde barındırmak, Türk edebiyatının önemli bir şubesi olmak, Türk şiirinin estetik bir parçası olmak üzere üç birincil öneme sahiptir. Bu edebiyat, resmî tarihe yansımayan problemleri şiir formu şeklinde koruyup, sonraki nesillere aktarmak gibi başka önemli bir görevi de ifa etmektedir. Bu bağlamda araştırmamızda Osmanlının XIX. yüzyılı, yine aynı asırda yaşayan âşıkların dillendirdiği deyişlerde izlenmeye çalışılmıştır. Ancak bu noktada, konunun sosyo-ekonomik boyutla sınırlandırıldığını ve bazı âşıkların şiirlerinden hareket edildiğini de ifade etmek gerekir. Araştırmanın amacı, dönemin resmî tarihe yansımayan olaylarını âşıkların eserlerinden yola çıkarak ortaya koymaktır.
FARKLILIĞIN RENK VE SAYILARDA BULUŞAN AYNILIĞI
FARKLILIĞIN RENK VE SAYILARDA BULUŞAN AYNILIĞI
Yazar: Ulukan, Ayşe
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Dede Korkut, Grimm Masalları, Renk, Sayı, Kültür

Globalleşen dünyamızda kültürler arasında geçmişten bugüne var olan benzerlik ya da farklılıklar; kültürlerin gerçek kimliklerinin yansıması olarak varlığını sürdüre gelmiştir. Bu benzerlik ve farklılıklar geçmişin derinliklerine inildikçe toplumların benlik ve kişisellik olgusunu daha da belirginleştirir. Edebiyatın kültürel taşıyıcı olması göz önüne alındığında, farklı kültürlerin yaşam ve inançlarına yerleşmiş olan olgu ve kavramlarının, kendilerini edebi eserler aracılığı ile ortaya serdiği görülür. Çalışmamızda, Dede Korkut Hikâyeleri ve Grimm Masalları’nda var olan bazı sayı ve renk kavramlarının; kültürlerin inanç ve yaşayışlarında nasıl algılandıkları incelenmiştir. Bu olguların hangi anlamda kullanıldıklarına ve bu kullanım alanlarında bir temel noktanın var olup olmadığına cevap aranmaya çalışılacaktır. Ancak çalışma belli sınırlar dâhilinde olduğundan, kültürlerde daha yaygın kullanım alanı olan ortak renk ve sayılar ele alınmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma tekniklerinden kaynak taraması yöntemi kullanılmış olup, bu konuda daha önce ele alınmış olan araştırmalar sonucunda ortaya çıkan veriler de yardımcı unsur olarak kullanılmışlardır. Eserler bazında yürütülen bu çalışmada, renk ve sayı imgeleri aracılığıyla kültürleri birbirinden ayıran olguların, insan olmanın ve inancın ortak paydasında buluşma eğiliminde olduğu saptanmıştır.

Globalleşen dünyamızda kültürler arasında geçmişten bugüne var olan benzerlik ya da farklılıklar; kültürlerin gerçek kimliklerinin yansıması olarak varlığını sürdüre gelmiştir. Bu benzerlik ve farklılıklar geçmişin derinliklerine inildikçe toplumların benlik ve kişisellik olgusunu daha da belirginleştirir. Edebiyatın kültürel taşıyıcı olması göz önüne alındığında, farklı kültürlerin yaşam ve inançlarına yerleşmiş olan olgu ve kavramlarının, kendilerini edebi eserler aracılığı ile ortaya serdiği görülür. Çalışmamızda, Dede Korkut Hikâyeleri ve Grimm Masalları’nda var olan bazı sayı ve renk kavramlarının; kültürlerin inanç ve yaşayışlarında nasıl algılandıkları incelenmiştir. Bu olguların hangi anlamda kullanıldıklarına ve bu kullanım alanlarında bir temel noktanın var olup olmadığına cevap aranmaya çalışılacaktır. Ancak çalışma belli sınırlar dâhilinde olduğundan, kültürlerde daha yaygın kullanım alanı olan ortak renk ve sayılar ele alınmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma tekniklerinden kaynak taraması yöntemi kullanılmış olup, bu konuda daha önce ele alınmış olan araştırmalar sonucunda ortaya çıkan veriler de yardımcı unsur olarak kullanılmışlardır. Eserler bazında yürütülen bu çalışmada, renk ve sayı imgeleri aracılığıyla kültürleri birbirinden ayıran olguların, insan olmanın ve inancın ortak paydasında buluşma eğiliminde olduğu saptanmıştır.
‘‘ÜDEBÂ-YI NİSVÂNIN YARDIMCISI’’ AHMET MİDHAT EFENDİ ve FATMA ALİYE HANIM
‘‘ÜDEBÂ-YI NİSVÂNIN YARDIMCISI’’ AHMET MİDHAT EFENDİ ve FATMA ALİYE HANIM
Yazar: Koç, Murat
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Ahmet Midhat, Fatma Aliye Hanım, kadın yazar, kadın eğitimi, mektup

Tanzimat Dönemi yazarlarından Ahmet Midhat Efendi, kadın eğitimi ve kadın yazar yetişmesi konusunda önemli hizmetlerde bulunmuş, kendi devrinde eser veren kadın yazarları desteklemiştir. Fatma Aliye Hanım’a yazdığı mektuplar, onun bu yolda nasıl çaba sarf ettiğini ortaya koymaktadır. Bu yazıda Ahmet Midhat’ın kadın yazarların yetişmesi yolundaki faaliyetleri, Fatma Aliye Hanım’a yazdığı mektuplar etrafında değerlendirilecektir.

Tanzimat Dönemi yazarlarından Ahmet Midhat Efendi, kadın eğitimi ve kadın yazar yetişmesi konusunda önemli hizmetlerde bulunmuş, kendi devrinde eser veren kadın yazarları desteklemiştir. Fatma Aliye Hanım’a yazdığı mektuplar, onun bu yolda nasıl çaba sarf ettiğini ortaya koymaktadır. Bu yazıda Ahmet Midhat’ın kadın yazarların yetişmesi yolundaki faaliyetleri, Fatma Aliye Hanım’a yazdığı mektuplar etrafında değerlendirilecektir.
TARİHÎ GERÇEKLERE SÂDIK BİR ROMAN: PLEVNE
TARİHÎ GERÇEKLERE SÂDIK BİR ROMAN: PLEVNE
Yazar: Çitçi, Selahattin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Tarihî Roman, Osmanlı- Rus Savaşı, Plevne, Osman Paşa

Yaşayan en önemli Türk romancılarından biri olan Mehmet Niyazi, son romanı Plevne’de 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın Rumeli cephesindeki önemli bir safhasını anlatır. Plevne, millî manevî değerleri ön plana çıkarması, tarihî realitelere sâdık kalıp anokronizme düşmemesi ve tarihi popüler kültürün ve magazinin malzemesi yapmaması yönüyle Türk edebiyatında tarihî roman sahasında önemli bir merhaledir. Yakın tarihin en dramatik olaylarından birini realist ve objektif bir bakış açısıyla yansıtan Plevne, vatan sevgisinin, cesaretin, aşkın, inancın ve fedakârlığın âbideleştirildiği bir romandır.

Yaşayan en önemli Türk romancılarından biri olan Mehmet Niyazi, son romanı Plevne’de 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın Rumeli cephesindeki önemli bir safhasını anlatır. Plevne, millî manevî değerleri ön plana çıkarması, tarihî realitelere sâdık kalıp anokronizme düşmemesi ve tarihi popüler kültürün ve magazinin malzemesi yapmaması yönüyle Türk edebiyatında tarihî roman sahasında önemli bir merhaledir. Yakın tarihin en dramatik olaylarından birini realist ve objektif bir bakış açısıyla yansıtan Plevne, vatan sevgisinin, cesaretin, aşkın, inancın ve fedakârlığın âbideleştirildiği bir romandır.
MÛSÂ CÂRULLAH'IN EĞİTİM ÜZERİNE DÜŞÜNCELERİ: “TARÎHU'L-KUR'ÂN VE'L-MESÂHIF” ADLI ESERİ BAĞLAMINDA
MÛSÂ CÂRULLAH'IN EĞİTİM ÜZERİNE DÜŞÜNCELERİ: “TARÎHU'L-KUR'ÂN VE'L-MESÂHIF” ADLI ESERİ BAĞLAMINDA
Yazar: Şentürk, Mustafa
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Mûsâ Cârullah Bigiyef, Eğitim, Târîhu’l-Kur’ân ve’l-Mesâhıf

Genel olarak bireylere kendi iradeleriyle istenen davranışların kazandırılması şeklinde tanımlanan eğitim ile ekonomik ve siyâsî ilerleme veya gerileme kavramları arasında diyalektik bir ilişki söz konusudur. Başka bir deyişle eğitim, toplumların ilerlemelerinin ya da geri kalmalarının başlangıçta sebebi sonraları ise sonucudur. Bu yaklaşıma göre 18. yy.dan itibaren Osmanlı Devleti’nin (1299-1923) şahsında İslâm medeniyetinin en önemli gerileme nedenlerinden biri olarak eğitim sisteminin bozulması, kalkınma yolundaki ilk çare olarak da eğitim sisteminin ıslahı gösterilmiştir. Küresel ölçekli çalkantıların cereyân ettiği ve İslâm medeniyetinin yenilgisini ilan ettiği bir dönemde yaşamış olan Mûsâ Cârullah (1875-1949) böyle düşünen mütefekkirlerdendir. Cârullah’ın eğitim ile ilgili görüşlerini serdettiği eserlerinden biri de Târîhu’l-Kur’ân ve’l-Mesâhıf’tir. Makalemiz, Cârullah’ın adı geçen eserindeki eğitim üzerine görüşlerini incelemek amacını taşımaktadır.

Genel olarak bireylere kendi iradeleriyle istenen davranışların kazandırılması şeklinde tanımlanan eğitim ile ekonomik ve siyâsî ilerleme veya gerileme kavramları arasında diyalektik bir ilişki söz konusudur. Başka bir deyişle eğitim, toplumların ilerlemelerinin ya da geri kalmalarının başlangıçta sebebi sonraları ise sonucudur. Bu yaklaşıma göre 18. yy.dan itibaren Osmanlı Devleti’nin (1299-1923) şahsında İslâm medeniyetinin en önemli gerileme nedenlerinden biri olarak eğitim sisteminin bozulması, kalkınma yolundaki ilk çare olarak da eğitim sisteminin ıslahı gösterilmiştir. Küresel ölçekli çalkantıların cereyân ettiği ve İslâm medeniyetinin yenilgisini ilan ettiği bir dönemde yaşamış olan Mûsâ Cârullah (1875-1949) böyle düşünen mütefekkirlerdendir. Cârullah’ın eğitim ile ilgili görüşlerini serdettiği eserlerinden biri de Târîhu’l-Kur’ân ve’l-Mesâhıf’tir. Makalemiz, Cârullah’ın adı geçen eserindeki eğitim üzerine görüşlerini incelemek amacını taşımaktadır.
XIX. YÜZYILIN SONLARINDA BAYEZİD SANCAĞI’NDAKİ AŞİRETLER VE İSKÂN POLİTİKASI
XIX. YÜZYILIN SONLARINDA BAYEZİD SANCAĞI’NDAKİ AŞİRETLER VE İSKÂN POLİTİKASI
Yazar: Karataş, Yakup; Kul, Eyüp
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Doğu Anadolu, Bayezid Sancağı, Hamidiye Alayları, Aşiret, İskân

Bu çalışmada, arşiv kayıtları doğrultusunda Bayezid Sancağı’ndaki aşiretlerinin yerleşimleri ve idari yapıları üzerinde durulmuştur. Aşiretlerin iskânı meselesi Osmanlı Devleti tarafından, sınır ihlalleri, ticaret faaliyetleri ve bölge güvenliği doğrultusunda önemle ele alınmıştır. XIX. yüzyılda bölgeyi ilgilendiren savaşlar sonrasında muhaceret ve iskân alanında yoğunluk yaşanmış ve bunun sonucunda Osmanlı ülkesine iltica eden aşiretler devletin iskân konusunda yeni politikalar üretmesine sebep olmuştur. Bölge aşiretleri askeri birimler şeklinde örgütlendirilmiş, bu durum diğer aşiret mensuplarının da Osmanlı’ya iltica etmesinde ve Osmanlı Devleti tarafından kabul görmelerinde etkili olmuştur.

Bu çalışmada, arşiv kayıtları doğrultusunda Bayezid Sancağı’ndaki aşiretlerinin yerleşimleri ve idari yapıları üzerinde durulmuştur. Aşiretlerin iskânı meselesi Osmanlı Devleti tarafından, sınır ihlalleri, ticaret faaliyetleri ve bölge güvenliği doğrultusunda önemle ele alınmıştır. XIX. yüzyılda bölgeyi ilgilendiren savaşlar sonrasında muhaceret ve iskân alanında yoğunluk yaşanmış ve bunun sonucunda Osmanlı ülkesine iltica eden aşiretler devletin iskân konusunda yeni politikalar üretmesine sebep olmuştur. Bölge aşiretleri askeri birimler şeklinde örgütlendirilmiş, bu durum diğer aşiret mensuplarının da Osmanlı’ya iltica etmesinde ve Osmanlı Devleti tarafından kabul görmelerinde etkili olmuştur.
ŞAH ABBAS DEVRİNDE (1587-1629) İRAN’DA TİCARÎ HAYAT
ŞAH ABBAS DEVRİNDE (1587-1629) İRAN’DA TİCARÎ HAYAT
Yazar: Aydoğmuşoğlu, Cihat
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: İran, Safevi, Şah Abbas, Ticaret, İpek

16. yüzyılın başında Safevi Devleti’nin kurulmasıyla birlikte Avrupalı devletlerin İran’a olan ilgisi artmıştır. Bu ilgi şüphesiz Osmanlı Devleti karşısında doğuda güçlü bir müttefik arayışı ile doğru orantılı idi. Avrupalı devletlerin İran’da kurulan Safevilere karşı gösterdikleri siyasi odaklı ilgileri daha sonra ticarî boyutta da gelişecektir. Safevi silsilesinin en kudretli hükümdarı Şah Abbas’ın saltanat yılları siyasi ve ticarî ilişkilerin doruk noktasına çıktığı bir dönem olmuştur. Şah Abbas dönemi İran’ı doğudan ve batıdan diplomatik ve ticarî temsilcilerin buluşma noktası olmuştur. Biz bu makalede, merkezî otoriteyi sağlayıp güçlü bir devlet mekanizması geliştiren Şah Abbas devrinde Safevi Devleti’nin iç ve dış ticaretini anlatmaya çalışacağız.

16. yüzyılın başında Safevi Devleti’nin kurulmasıyla birlikte Avrupalı devletlerin İran’a olan ilgisi artmıştır. Bu ilgi şüphesiz Osmanlı Devleti karşısında doğuda güçlü bir müttefik arayışı ile doğru orantılı idi. Avrupalı devletlerin İran’da kurulan Safevilere karşı gösterdikleri siyasi odaklı ilgileri daha sonra ticarî boyutta da gelişecektir. Safevi silsilesinin en kudretli hükümdarı Şah Abbas’ın saltanat yılları siyasi ve ticarî ilişkilerin doruk noktasına çıktığı bir dönem olmuştur. Şah Abbas dönemi İran’ı doğudan ve batıdan diplomatik ve ticarî temsilcilerin buluşma noktası olmuştur. Biz bu makalede, merkezî otoriteyi sağlayıp güçlü bir devlet mekanizması geliştiren Şah Abbas devrinde Safevi Devleti’nin iç ve dış ticaretini anlatmaya çalışacağız.
İKTİDARA UZANAN YOLDA EYYÛBÎ AİLESİNİN SERÜVENİ
İKTİDARA UZANAN YOLDA EYYÛBÎ AİLESİNİN SERÜVENİ
Yazar: Gürbüz, Osman
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Eyyubî ailesi, Zengîler, İmadüddin Zengî, Nureddin Mahmud, İktidar

Büyük Selçuklu Devleti’nin parçalanmasından sonra ortaya çıkan siyasi oluşumların en dikkate değerlerinden biri Zengîler (Musul Atabeyliği)’dir. Eyyûbî ailesi önce İmâdüddin Zengî, onun ölümünden sonra ise Nûreddin Mahmud’un yanında yer alarak Zengîler’e önemli hizmetlerde bulunmuşlardı. Nûreddin Zengî adına Mısır’da yönetimi ele geçiren aile, onun vefatıyla ülkede siyasi birliği sağlayarak iktidarı ele geçirdi. Bu çalışmada Eyyûbî ailesinin Duvin’de başlayan ve yeni bir hanedanın doğuşuyla sonuçlanan ilginç öyküleri konu edilmiş olup, Necmeddin Eyyûb’ün ölümüne kadar ortaya çıkan olaylar ve gelişmeler ele alınmıştır.

Büyük Selçuklu Devleti’nin parçalanmasından sonra ortaya çıkan siyasi oluşumların en dikkate değerlerinden biri Zengîler (Musul Atabeyliği)’dir. Eyyûbî ailesi önce İmâdüddin Zengî, onun ölümünden sonra ise Nûreddin Mahmud’un yanında yer alarak Zengîler’e önemli hizmetlerde bulunmuşlardı. Nûreddin Zengî adına Mısır’da yönetimi ele geçiren aile, onun vefatıyla ülkede siyasi birliği sağlayarak iktidarı ele geçirdi. Bu çalışmada Eyyûbî ailesinin Duvin’de başlayan ve yeni bir hanedanın doğuşuyla sonuçlanan ilginç öyküleri konu edilmiş olup, Necmeddin Eyyûb’ün ölümüne kadar ortaya çıkan olaylar ve gelişmeler ele alınmıştır.
SİVAS’TA GAYRİMÜSLİM OKULLAR HAKKINDA TUTULAN RAPOR (1914)
SİVAS’TA GAYRİMÜSLİM OKULLAR HAKKINDA TUTULAN RAPOR (1914)
Yazar: Taşer, Seyit
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Sivas, Gayrimüslim, Okul, Rapor, Rum, Ermeni

Araştırmada, gayrimüslim okulların, Birinci Dünya Harbi’nin başlangıcına tesadüf eden dönemdeki Anadolu’daki durumu, Sivas Vilayeti örneğinde incelenmiştir. Bu inceleme, bakanlığın müfettişler vasıtasıyla düzenlemiş olduğu raporda yer almaktadır. Çalışmada, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nden elde ettiğimiz bu rapordaki bilgilere yer verilmiştir. Aynı zamanda, Sivas merkezinden hareketle, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde gayrimüslim okullar konusu, genel olarak değerlendirilmiştir. Raporda, Sivas ve bu merkeze bağlı sancak ve kazalardaki, azınlık ve yabancılara ait çeşitli seviyedeki eğitim kurumlarının sayısı, bu okullarda ne kadar sayıda kız ve erkek öğrencilerin eğitim aldığı gibi farklı bilgiler bulunmaktadır. Aynı zamanda bu okullarda verilen eğitimin I. Dünya Harbi yıllarındaki durumu, görev yapan öğretmen ve idarecilerin sayısı, gayrimüslim okullar hakkında tutulan bu rapor çerçevesinde incelenmiştir. Bunun yanında, gayrimüslim okul binaları ile mabetler arasındaki ilişki değerlendirilmiştir.

Araştırmada, gayrimüslim okulların, Birinci Dünya Harbi’nin başlangıcına tesadüf eden dönemdeki Anadolu’daki durumu, Sivas Vilayeti örneğinde incelenmiştir. Bu inceleme, bakanlığın müfettişler vasıtasıyla düzenlemiş olduğu raporda yer almaktadır. Çalışmada, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nden elde ettiğimiz bu rapordaki bilgilere yer verilmiştir. Aynı zamanda, Sivas merkezinden hareketle, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde gayrimüslim okullar konusu, genel olarak değerlendirilmiştir. Raporda, Sivas ve bu merkeze bağlı sancak ve kazalardaki, azınlık ve yabancılara ait çeşitli seviyedeki eğitim kurumlarının sayısı, bu okullarda ne kadar sayıda kız ve erkek öğrencilerin eğitim aldığı gibi farklı bilgiler bulunmaktadır. Aynı zamanda bu okullarda verilen eğitimin I. Dünya Harbi yıllarındaki durumu, görev yapan öğretmen ve idarecilerin sayısı, gayrimüslim okullar hakkında tutulan bu rapor çerçevesinde incelenmiştir. Bunun yanında, gayrimüslim okul binaları ile mabetler arasındaki ilişki değerlendirilmiştir.
ESKİ TÜRKLERDE ŞEHİRCİLİK
ESKİ TÜRKLERDE ŞEHİRCİLİK
Yazar: Karahan, Rana Ece
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Göçebe, Yerleşik, Şehir, Türk

Çağlar boyu hüküm sürmüş büyük devletlere baktığımızda, Türkler’in yaşam tarzını belirli bir yere oturtamamak hep sorun olmuştur. Türk Tarihi incelemelerinde Türkler’in Anayurdu olduğu kadar, yerleşik olup olmadığı da birçok tartışmalara yol açmıştır. Yerleşikler tarafından yapılan Türk Tarih araştırmalarınca; göçebelik ve Bozkır Kültürü bir toplumu alt tabakaya düşüren, o toplumu kalitesiz kılan bir unsur gibi gösterilmekle kalmamış, asırlar boyu Türk Toplumunun göçebe bir yaşam tarzına sahip olduğunu inancı süregelmiştir. Bu doğrultuda bazı Türk müelliflerince bu görüş desteklenmiş, kimi ilim adamları da bunun yanlışlığının ispatına gayret göstermiştir. Hali ile bu konuda oldukça fazla eser yazılıp çizilmiştir. Ancak önemli Türk Tarihçilerimizin yazdıkları bu eserlerden sonra birçok arkeolojik araştırmalar yapılmış ve yeni gerçekler ortaya çıkarılmıştır. Ortaya çıkan bu gerçekler de her zaman olduğu gibi kendinden öncekini çürütmüş, bu usta yazarların eserlerinin tekrar incelenmesinin gereğini ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada; Yerleşik bakış açısının Türklerde ve Türklerin tarihinde uyandırdığı gelişmeler doğrultusunda ortaya çıkan kaynaklar ve bir kaç da geride kalmış hususa değinilmiştir.

Çağlar boyu hüküm sürmüş büyük devletlere baktığımızda, Türkler’in yaşam tarzını belirli bir yere oturtamamak hep sorun olmuştur. Türk Tarihi incelemelerinde Türkler’in Anayurdu olduğu kadar, yerleşik olup olmadığı da birçok tartışmalara yol açmıştır. Yerleşikler tarafından yapılan Türk Tarih araştırmalarınca; göçebelik ve Bozkır Kültürü bir toplumu alt tabakaya düşüren, o toplumu kalitesiz kılan bir unsur gibi gösterilmekle kalmamış, asırlar boyu Türk Toplumunun göçebe bir yaşam tarzına sahip olduğunu inancı süregelmiştir. Bu doğrultuda bazı Türk müelliflerince bu görüş desteklenmiş, kimi ilim adamları da bunun yanlışlığının ispatına gayret göstermiştir. Hali ile bu konuda oldukça fazla eser yazılıp çizilmiştir. Ancak önemli Türk Tarihçilerimizin yazdıkları bu eserlerden sonra birçok arkeolojik araştırmalar yapılmış ve yeni gerçekler ortaya çıkarılmıştır. Ortaya çıkan bu gerçekler de her zaman olduğu gibi kendinden öncekini çürütmüş, bu usta yazarların eserlerinin tekrar incelenmesinin gereğini ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada; Yerleşik bakış açısının Türklerde ve Türklerin tarihinde uyandırdığı gelişmeler doğrultusunda ortaya çıkan kaynaklar ve bir kaç da geride kalmış hususa değinilmiştir.