MUĞLALI ŞÂHİDÎ İBRÂHÎM DEDE’NİN MEVLİDİ  ve SÜLEYMAN ÇELEBİ’NİN VESÎLETÜ’N-NECÂT’I İLE MUKAYESESİ
MUĞLALI ŞÂHİDÎ İBRÂHÎM DEDE’NİN MEVLİDİ  ve SÜLEYMAN ÇELEBİ’NİN VESÎLETÜ’N-NECÂT’I İLE MUKAYESESİ
Yazar: Çipan, Mustafa
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 35 No. 35, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Mevlid,Süleyman Çelebi,Şâhidî İbrâhîm Dede,mucize,mirâç,merasim.

Doğma, doğum yeri, doğum zamanı anlamına gelen “mevlid” kelimesi zaman içinde Hz. Muhammed’in doğumu vesilesiyle yazılan eserlerin tür ismi olmuş, Süleyman Çelebi’nin yazdığı Vesîletü’n-Necât’ı karşılamak üzere eserin hususi ismi hâline gelmiş; Hz. Peygamber’i anma, anlama ve tazim maksadıyla yapılan merasimler bu isimle anılmaya başlanmıştır.İslâm âleminde kâinâtın varlık sebebi Hz. Peygamber’e duyulan muhabbeti izhar etmek üzere: mevlid, na‘t, siyer, mu‘cizâtü’n-nebî, gazavât-ı nebî, şemâ’il, hilye, mi‘râciyye, neseb-i şerîf gibi eserler yazılmıştır. Bunlar arasında Hz. Peygamber için müstakil olarak kaleme alınan, esas konusu onun doğumu olmakla birlikte mi‘râc, risâlet ve mucizeleriyle genişletilen manzum ve mensur yazılan edebî türlerin en yaygın olanlarından biri mevliddir. Türk edebiyatında yazılan çok sayıda mevlid arasında en çok beğenilen ve okunanı Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât’ıdır. Muğla Mevlevîhânesi şeyhi Sâlih Hüdâyî Dede’nin oğlu olan Şâhidî İbrâhîm Dede de nice safâ ehlinin, Mustafa’nın mevlidini yazdığını gördüğünü, mevlidleri okundukça ve duâlar edildikçe onların ruhlarına zevk ve safalar ulaştığını, bu hoş kitabı yazarak sayısız sevap bulmayı, her mecliste itibar görmesini ve âlemde şöhret bulmasını arzuladığını ifade ederek bir mevlid kaleme alır. Safer ayının başında yazmaya başladığı Mevlid’ini gece gündüz çalışarak aynı ay içinde tamamladığını, Rebî‘ü’l-Evvel ayı içinde okunmasını arzu ettiğini belirterek acizliğini ifade ile kudret genişliği, sıhhat ve yardım niyazında bulunur.Bu makalede “mevlid” nazım şekli ve İslâm âleminde kaleme alınan mevlidler hakkında genel mahiyette malumat sunulmuş, Şâhidî İbrâhîm Dede’nin hayatı ve eserleri hakkında kısa bilgi verilerek Mevlid-i Şerîf’i ile ilgili daha önce yapılan çalışmalardan bahisle belirsizlikler giderilmiş, hatalar düzeltilmiş, mevlid nüshası tanıtılmış, metinle ilgili değerlendirmelerde bulunulmuş, özellikle Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât’ı esas alınarak mukayeseler yapılmıştır.

Doğma, doğum yeri, doğum zamanı anlamına gelen “mevlid” kelimesi zaman içinde Hz. Muhammed’in doğumu vesilesiyle yazılan eserlerin tür ismi olmuş, Süleyman Çelebi’nin yazdığı Vesîletü’n-Necât’ı karşılamak üzere eserin hususi ismi hâline gelmiş; Hz. Peygamber’i anma, anlama ve tazim maksadıyla yapılan merasimler bu isimle anılmaya başlanmıştır.İslâm âleminde kâinâtın varlık sebebi Hz. Peygamber’e duyulan muhabbeti izhar etmek üzere: mevlid, na‘t, siyer, mu‘cizâtü’n-nebî, gazavât-ı nebî, şemâ’il, hilye, mi‘râciyye, neseb-i şerîf gibi eserler yazılmıştır. Bunlar arasında Hz. Peygamber için müstakil olarak kaleme alınan, esas konusu onun doğumu olmakla birlikte mi‘râc, risâlet ve mucizeleriyle genişletilen manzum ve mensur yazılan edebî türlerin en yaygın olanlarından biri mevliddir. Türk edebiyatında yazılan çok sayıda mevlid arasında en çok beğenilen ve okunanı Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât’ıdır. Muğla Mevlevîhânesi şeyhi Sâlih Hüdâyî Dede’nin oğlu olan Şâhidî İbrâhîm Dede de nice safâ ehlinin, Mustafa’nın mevlidini yazdığını gördüğünü, mevlidleri okundukça ve duâlar edildikçe onların ruhlarına zevk ve safalar ulaştığını, bu hoş kitabı yazarak sayısız sevap bulmayı, her mecliste itibar görmesini ve âlemde şöhret bulmasını arzuladığını ifade ederek bir mevlid kaleme alır. Safer ayının başında yazmaya başladığı Mevlid’ini gece gündüz çalışarak aynı ay içinde tamamladığını, Rebî‘ü’l-Evvel ayı içinde okunmasını arzu ettiğini belirterek acizliğini ifade ile kudret genişliği, sıhhat ve yardım niyazında bulunur.Bu makalede “mevlid” nazım şekli ve İslâm âleminde kaleme alınan mevlidler hakkında genel mahiyette malumat sunulmuş, Şâhidî İbrâhîm Dede’nin hayatı ve eserleri hakkında kısa bilgi verilerek Mevlid-i Şerîf’i ile ilgili daha önce yapılan çalışmalardan bahisle belirsizlikler giderilmiş, hatalar düzeltilmiş, mevlid nüshası tanıtılmış, metinle ilgili değerlendirmelerde bulunulmuş, özellikle Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât’ı esas alınarak mukayeseler yapılmıştır.