hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Fransız Belgelerine Göre 19. Yüzyılın Başlarında Güney Karadeniz Limanları
Southern Black Sea Ports at the Beginning of the 19th Century According to the French Documents
Yazar: Yılmaz, Özgür
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Fransa,Güney Karadeniz Limanları,Beauchamp,Jouannin,Fourcade,Dupré.

Fransızların 19. Yüzyılın başlarında ticaret yapma ve konsolosluk kurmahakkı elde ettiği Karadeniz’deki Osmanlı limanları Fransızlar için yeni bir “Eldorado” ortaya çıkardı. Lâkin bulimanlar Fransızlar için adeta bilinmeyen yerlerdi. Bundan dolayı bu yayılmadöneminde Fransızların en önemli meşgalesi her açıdan bu limanları velimanların sunacakları imkânları tespit etmekti. Bu süreçte ilk defa 1797’deBeuchamp’ın sahil buyunca gezerek haritalarını yaptığı bu limanlar daha sonraFransız elçisi Mareşal Brune’ün ilgilendiği konulardan biriydi. Bunun içinBrune, Fransızlar tarafından çok az bilinen Karadeniz limanlarında coğrafiincelemeler yapmak üzere Jouannin’i görevlendirdi. Gerek bu görevliler gereksede Sinop ve Trabzon’a atanan Fourcade ve Dupré bu limanların yapısı ve ticaretpotansiyelleri hakkında raporlar hazırladı. Bu bildiri bir kısmı yayınlanmışbir kısmı da Fransız arşivlerindeki tasniflerde yer alan bu kaynaklar üzerindenuluslararası ticaret ile tanışmaya başlayan Güney Karadeniz limanlarının 19.yüzyılın başlarındaki görüntüsüne dair bazı tespitler yapmayıamaçlamaktadır.

Fransızların 19. Yüzyılın başlarında ticaret yapma ve konsolosluk kurmahakkı elde ettiği Karadeniz’deki Osmanlı limanları Fransızlar için yeni bir “Eldorado” ortaya çıkardı. Lâkin bulimanlar Fransızlar için adeta bilinmeyen yerlerdi. Bundan dolayı bu yayılmadöneminde Fransızların en önemli meşgalesi her açıdan bu limanları velimanların sunacakları imkânları tespit etmekti. Bu süreçte ilk defa 1797’deBeuchamp’ın sahil buyunca gezerek haritalarını yaptığı bu limanlar daha sonraFransız elçisi Mareşal Brune’ün ilgilendiği konulardan biriydi. Bunun içinBrune, Fransızlar tarafından çok az bilinen Karadeniz limanlarında coğrafiincelemeler yapmak üzere Jouannin’i görevlendirdi. Gerek bu görevliler gereksede Sinop ve Trabzon’a atanan Fourcade ve Dupré bu limanların yapısı ve ticaretpotansiyelleri hakkında raporlar hazırladı. Bu bildiri bir kısmı yayınlanmışbir kısmı da Fransız arşivlerindeki tasniflerde yer alan bu kaynaklar üzerindenuluslararası ticaret ile tanışmaya başlayan Güney Karadeniz limanlarının 19.yüzyılın başlarındaki görüntüsüne dair bazı tespitler yapmayıamaçlamaktadır.
Küçük Zihinlere Yerleştirilen Toplumsal Cinsiyet Rolleri
Gender Roles Placed in Small Minds
Yazar: Erbaş, Sefa
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Medya,Reklam,Ders Kitapları

Cinsiyete uygun davranışbiçimlerinin çocukların yer aldığı reklamlarda nasıl sunulduğu ve bu sunumbiçimlerinin ders kitaplarına yönelik yapılan araştırmalarla karşılaştırması,bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda yiyecek içecekkategorisinde belirlenmiş 40 reklam, içerik analizi tekniği ile incelenmiştir.Bu kategorideki reklamlarda, kadının ürün üzerinde otorite konumunda gösterilmesi,besleyici özelliği, yiyecek-içecek konusunda bilgi sahibi olması ve şefkatli yapısıbu cinse özgü geleneksel rollerin sürdürüldüğünü göstermektedir. Çocuklarıncinsiyetlerine uygun davranış biçimleri, erkek ve kız çocukları için neredeyseeşit düzeyde enerjik olarak sunulmuştur. Ancak hiçbir reklamda erkek çocuğunun pasifliğine yer verilmezken kızçocuğunun pasif olarak sunulduğu reklamlara rastlanılmıştır. Ayrıca, kadınlaraözgü olarak kabul edilen dedikodu, kız çocuklarına da yaptırılarak, büyüklerebenzetilmeye çalışılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler ile ders kitaplarındatoplumsal cinsiyet sunumunun araştırıldığı çalışmaların karşılaştırılması, bualanda çalışma yapan araştırmacılara her iki alanı birlikte değerlendirme imkanısağlayacaktır.

Cinsiyete uygun davranışbiçimlerinin çocukların yer aldığı reklamlarda nasıl sunulduğu ve bu sunumbiçimlerinin ders kitaplarına yönelik yapılan araştırmalarla karşılaştırması,bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda yiyecek içecekkategorisinde belirlenmiş 40 reklam, içerik analizi tekniği ile incelenmiştir.Bu kategorideki reklamlarda, kadının ürün üzerinde otorite konumunda gösterilmesi,besleyici özelliği, yiyecek-içecek konusunda bilgi sahibi olması ve şefkatli yapısıbu cinse özgü geleneksel rollerin sürdürüldüğünü göstermektedir. Çocuklarıncinsiyetlerine uygun davranış biçimleri, erkek ve kız çocukları için neredeyseeşit düzeyde enerjik olarak sunulmuştur. Ancak hiçbir reklamda erkek çocuğunun pasifliğine yer verilmezken kızçocuğunun pasif olarak sunulduğu reklamlara rastlanılmıştır. Ayrıca, kadınlaraözgü olarak kabul edilen dedikodu, kız çocuklarına da yaptırılarak, büyüklerebenzetilmeye çalışılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler ile ders kitaplarındatoplumsal cinsiyet sunumunun araştırıldığı çalışmaların karşılaştırılması, bualanda çalışma yapan araştırmacılara her iki alanı birlikte değerlendirme imkanısağlayacaktır.
Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarında İnsan Hakları Üzerine Bir Çözümleme
An Analysis on Human Rights in High School Religious Culture and Ethics Course Textbooks
Yazar: Kaya, Fatih
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Ortaöğretim,Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi,İnsan Hakları Eğitimi

İnsan hakları eğitimine katkı sağlamada etkili derslerden biri deşüphesiz Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersidir. Bu çalışmanın amacı OrtaöğretimDin Kültürü Ahlak Bilgisi ders kitaplarında insan haklarına ne ölçüde yerverildiğini ortaya koymaktır. Çalışmanın veri kaynağını, 2018-2019 Öğretim yılı, OrtaöğretimDin Kültürü Ahlak Bilgisi ders kitaplarındaki yazınsal metinlerin tümüoluşturmuştur. Veriler İnsan haklarının öğrenme alanı, ünite ve konudağılımındaki tekrarlarına ve oranlarına göre değerlendirilmiştir. Sonuçta OrtaöğretimDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders kitaplarında en çok temel ve din-vicdanözgürlüğü hakkına, en az ise kişisel ve ekonomik haklara yer verildiği ortayaçıkmıştır.

İnsan hakları eğitimine katkı sağlamada etkili derslerden biri deşüphesiz Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersidir. Bu çalışmanın amacı OrtaöğretimDin Kültürü Ahlak Bilgisi ders kitaplarında insan haklarına ne ölçüde yerverildiğini ortaya koymaktır. Çalışmanın veri kaynağını, 2018-2019 Öğretim yılı, OrtaöğretimDin Kültürü Ahlak Bilgisi ders kitaplarındaki yazınsal metinlerin tümüoluşturmuştur. Veriler İnsan haklarının öğrenme alanı, ünite ve konudağılımındaki tekrarlarına ve oranlarına göre değerlendirilmiştir. Sonuçta OrtaöğretimDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders kitaplarında en çok temel ve din-vicdanözgürlüğü hakkına, en az ise kişisel ve ekonomik haklara yer verildiği ortayaçıkmıştır.
Fuad Köprülü’nün Şeyh Gâlib’e Dair Yazıları Üzerine Bir Değerlendirme
An Assessment on Fuad Koprulu’s Articles Concerning Sheikh Galib
Yazar: Karaman, Gülay
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Şeyh Gâlib,Klasik Türk Şiiri,Fuad Köprülü

ŞeyhGâlib (1757-1799), yaşadığı dönemden günümüze adından övgü ve hayranlıkla sözettirmiş, klasik Türk şiirinin son büyük temsilcisidir. Geleneğin kendinitekrarlamaya yüz tuttuğu 18. yüzyılda Sebk-i Hindî akımına yönelerek şiire yenibir tarz getiren Şeyh Gâlib, ölümünden sonra 19. ve 20. yüzyılda dönemin öndegelen edebiyatçılarının edebiyat tarihi çalışmaları ve edebî incelemeleriyleadeta yeniden keşfedilmiştir. Bu dönemde Şeyh Gâlib’i yeniden gündeme getirenisimlerden biri de Fuad Köprülü (1890-1966) olmuştur. Türk edebiyat tarihçisi,edebiyatçı, tarihçi ve sosyolog olarak Türkiye’de bu bilimlerin gelişmesindebüyük payı olan Fuad Köprülü, daha gençlik yıllarında kaleme aldığı ŞeyhGâlib’e dair yedi makalesinde devrinde o güne kadar ortaya konmamış özgündüşüncelere yer vermiştir. Köprülü; bu makalelerde Türk edebiyatının bütünlüğüiçerisinde tarihî, edebî, psikolojik ve sosyolojik boyutlarıyla Şeyh Gâlib’iele almıştır. Bu makalede, Fuad Köprülü’nün Şeyh Gâlib üzerine kaleme aldığımakaleleri söz konusu edilecek, Şeyh Gâlib’in klasik Türk şiirindeki yerinintespiti ve edebî kişiliğinin ortaya konmasında Fuad Köprülü’nün katkıları tartışılacaktır.

ŞeyhGâlib (1757-1799), yaşadığı dönemden günümüze adından övgü ve hayranlıkla sözettirmiş, klasik Türk şiirinin son büyük temsilcisidir. Geleneğin kendinitekrarlamaya yüz tuttuğu 18. yüzyılda Sebk-i Hindî akımına yönelerek şiire yenibir tarz getiren Şeyh Gâlib, ölümünden sonra 19. ve 20. yüzyılda dönemin öndegelen edebiyatçılarının edebiyat tarihi çalışmaları ve edebî incelemeleriyleadeta yeniden keşfedilmiştir. Bu dönemde Şeyh Gâlib’i yeniden gündeme getirenisimlerden biri de Fuad Köprülü (1890-1966) olmuştur. Türk edebiyat tarihçisi,edebiyatçı, tarihçi ve sosyolog olarak Türkiye’de bu bilimlerin gelişmesindebüyük payı olan Fuad Köprülü, daha gençlik yıllarında kaleme aldığı ŞeyhGâlib’e dair yedi makalesinde devrinde o güne kadar ortaya konmamış özgündüşüncelere yer vermiştir. Köprülü; bu makalelerde Türk edebiyatının bütünlüğüiçerisinde tarihî, edebî, psikolojik ve sosyolojik boyutlarıyla Şeyh Gâlib’iele almıştır. Bu makalede, Fuad Köprülü’nün Şeyh Gâlib üzerine kaleme aldığımakaleleri söz konusu edilecek, Şeyh Gâlib’in klasik Türk şiirindeki yerinintespiti ve edebî kişiliğinin ortaya konmasında Fuad Köprülü’nün katkıları tartışılacaktır.
Şairlerin Bilinmeyen Gazelleri
Unknown Gazels of Poets
Yazar: Tılfarlıoğlu, Musa
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: XVI. yy,Divan edebiyatı,Mecmua,Şair,şiir

Son zamanlarda yapılançalışmalar, şiir mecmualarının klasik edebiyatımız açısından son derece önemliolduklarının kanıtı niteliğindedir. Aynı veya farklı dönemlerde yaşamışşairlere ait manzumeleri barındırma özelliğiyle birer seçki niteliğindeki şiirmecmuaları; Divan edebiyatı, Halk edebiyatı ve Tekke edebiyatı ürünlerini birarada barındırmasıyla da ayrı bir önem arz etmektedir. Üzerinde çalıştığımızSüleymaniye Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan Bölümü 59 numarada kayıtlı olan ve 214varaktan oluşan XVI. yüzyıla ait şiir mecmûası oldukça geniş bir şair kadrosunasahiptir. Mecmûa bu şairlere ait çok sayıda eseri bünyesinde barındırmaktadır.Mecmûa içerisinde yüz on beş şaire ait Türkçe olarak kaleme alınmış yedi yüzotuz sekiz manzum eser yer almaktadır. Mecmuada yer alan yüz on beş şairdenbazılarının şiirleri basılı divanlarında bulunmamaktadır.Çalışmamızda bu şairler arasındayer alan Âşık Çelebi (2), Şühûdî (1), Nesîmî (2), Selîkî (1), Hamdi Çelebi(1),Necâtî (1), Ahmed Paşa (1), Şeyhî (1), Hayâlî (4), Firâkî (4)’ye ait toplam18 gazel gün yüzüne çıkarılacaktır.

Son zamanlarda yapılançalışmalar, şiir mecmualarının klasik edebiyatımız açısından son derece önemliolduklarının kanıtı niteliğindedir. Aynı veya farklı dönemlerde yaşamışşairlere ait manzumeleri barındırma özelliğiyle birer seçki niteliğindeki şiirmecmuaları; Divan edebiyatı, Halk edebiyatı ve Tekke edebiyatı ürünlerini birarada barındırmasıyla da ayrı bir önem arz etmektedir. Üzerinde çalıştığımızSüleymaniye Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan Bölümü 59 numarada kayıtlı olan ve 214varaktan oluşan XVI. yüzyıla ait şiir mecmûası oldukça geniş bir şair kadrosunasahiptir. Mecmûa bu şairlere ait çok sayıda eseri bünyesinde barındırmaktadır.Mecmûa içerisinde yüz on beş şaire ait Türkçe olarak kaleme alınmış yedi yüzotuz sekiz manzum eser yer almaktadır. Mecmuada yer alan yüz on beş şairdenbazılarının şiirleri basılı divanlarında bulunmamaktadır.Çalışmamızda bu şairler arasındayer alan Âşık Çelebi (2), Şühûdî (1), Nesîmî (2), Selîkî (1), Hamdi Çelebi(1),Necâtî (1), Ahmed Paşa (1), Şeyhî (1), Hayâlî (4), Firâkî (4)’ye ait toplam18 gazel gün yüzüne çıkarılacaktır.
Değerler Eğitimi ve On Kök Değer
Values Education and Ten Root Value
Yazar: Topal, Yakup
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Eğitim,Değer,On Kök Değer,Değerler Eğitimi

Bir toplumu “muasır medeniyetler” seviyesini yakalayabilmesi;en başta üstün vasıflarda donanmış ahlâkî değerlere sahip gençleryetiştirmesiyle mümkün olabilir. Bir ülkenin geleceğinin güzel olması da hiçşüphesiz buna bağlıdır. Bu gerekçelerden ötürü ülkemizde “Değerler Eğitimi”neönem verilmektedir. Bu konuyla ilgili olarak Millî Eğitim Bakanlığı 2017yılında müfredatta bazı değişiklikler yapılmasıyla ilgili basın açıklamasında“Değerler Eğitimi” konusuna da gündeme getirmiş ve MEB değerler eğitiminde esasalınması gereken “on kök değer” tespit etmiştir. Bu makalede tespit edilen “onkök değer”in değerler eğitimi açısından genel bir değerlendirilmesi yapılmaktır.Ayrıca yarı yapılandırılmış 4’lü likert ölçek şeklinde hazırlanan bir ankethazırlanmıştır. Bu anketle öğretmenlerin “On Kök Değer”e karşı görüşlerideğerlendirilmiş, bu değerlerin yeterli olup olmadığı, bu değerlerden başkamanevî ve dinî değerlere yer verilip verilmemesiyle ilgili öğretmen görüşlerialınmıştır.

Bir toplumu “muasır medeniyetler” seviyesini yakalayabilmesi;en başta üstün vasıflarda donanmış ahlâkî değerlere sahip gençleryetiştirmesiyle mümkün olabilir. Bir ülkenin geleceğinin güzel olması da hiçşüphesiz buna bağlıdır. Bu gerekçelerden ötürü ülkemizde “Değerler Eğitimi”neönem verilmektedir. Bu konuyla ilgili olarak Millî Eğitim Bakanlığı 2017yılında müfredatta bazı değişiklikler yapılmasıyla ilgili basın açıklamasında“Değerler Eğitimi” konusuna da gündeme getirmiş ve MEB değerler eğitiminde esasalınması gereken “on kök değer” tespit etmiştir. Bu makalede tespit edilen “onkök değer”in değerler eğitimi açısından genel bir değerlendirilmesi yapılmaktır.Ayrıca yarı yapılandırılmış 4’lü likert ölçek şeklinde hazırlanan bir ankethazırlanmıştır. Bu anketle öğretmenlerin “On Kök Değer”e karşı görüşlerideğerlendirilmiş, bu değerlerin yeterli olup olmadığı, bu değerlerden başkamanevî ve dinî değerlere yer verilip verilmemesiyle ilgili öğretmen görüşlerialınmıştır.
Akçaabat Kazası Köylerinde Yaygın Eğitim Kurumu Olarak Camiler (18. Yüzyıl)
Mosques as Non-Formal Education Institution in Akcaabat Town (18th Century)
Yazar: Özdemir, Gazi
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Akçaabat,Non-Formal Educatıonal Instıtutıons,Muslim ; Akçaabat,Yaygın,Eğitim,Cami

Osmanlı Devleti idariteşkilatlanması içinde Akçaabat kazası, Akçaabat ve Yomra idari yapılarınınbirleşmesiyle oluşuyordu. Trabzon Rum İmparatorluğunun Osmanlı Devleti’nekatılmasıyla birlikte başlayan İslamlaşma süreci XVIII. yüzyıl kadar hayli artmıştı.Böylece Müslüman nüfusa İslam’ın öğretim ve eğitim hizmetlerini verecekkurumlara ihtiyacı arttı. Bu sebeple Akçaabat kazası köylerindeki yaygın eğitimkurumları ve bu kurumların işleyişi araştırma problemi seçildi. Akçaabat kazasıköylerindeki camilerin kuruluşları, yerlerinin seçilişi, bu esnadaki devlet vetoplum arasındaki etkileşimi ve bu kurumların sürdürebilirlikleri için izlenenyollar üzerine araştırma tasarlandı. XVIII. yüzyıl sınırlı ve merkez dışındakiyerleşim yerleri kapsamı oluşturdu. Araştırmada nitel araştırma yöntemi-tarihidoküman incelemesi kullanıldı. Araştırma Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'ndeyer alan hurufat defterleri esas alındı. Yine çalışmanın geçerliliğini vegüvenirliği arttırmak amacıyla Başbakanlık Osmanlı Arşivi Genel MüdürlüğüArşivi ile araştırma ve diğer kaynaklardan yararlanıldı. Araştırmanınsınırlılığını tarihi belgelerdeki dönemsel eksiklikler ve olaylar arasındakikopukluklar oluşturdu. Sonuç olarak Akçaabat köylerindeki yaygın eğitim kurumlarınınhızlı biçimde yaygınlaştığı ve hizmet verdiği bu bağlamda yaygın eğitim kurumuolarak faaliyet gösteren 94 caminin olduğu ve işleyişinin belirli kurallar dâhilindegerçekleştiği tespit edildi.

The Akcaabat districtwas composed of Akcaabat and Yomra in the Ottoman State. Akçaabat was conqueredby the Ottoman State. Islam began to spread in the villages of Akçaabat. Thus,the Muslim population has increased the need for institutions to provide theeducation and training services of Islam. For this reason, non-formaleducational institutions in the villages of Akçaabat and their operation werechosen as the research problem. The researches were carried out on theestablishment of the mosques in Akçaabat villages, the selection of theirplaces, the interaction between the state and the society in the meantime, andthe paths pursued for the sustainability of these institutions. XVIII. centurylimited and out of the center of the settlements formed the scope. Qualitativeresearch method-historical document analysis was used in the study. ResearchDictionaries of the General Directorate of Foundations were used as basis. Inorder to increase the validity and reliability of the study, the Archives ofthe General Directorate of the Ottoman Archives used research and othersources. The limitations of the research consisted of the periodic deficienciesin the historical documents and the discrepancies between the events. As aresult, it has been determined that there are 94 mosques operating as anon-formal educational institution and its operation has been realized withincertain rules.
Moğollarda Kullanılan Beki/Begi Unvanı Üzerine Notlar
Notes On The Title Beki/Begi Used Among The Mongolians
Yazar: Erdoğan, Coşkun
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Bey,Beki,Begi,Türk,Moğol

CengizHan kurduğu devletin geleceğini belirleme adına onun kurumsal yapısını tesisetmeye çalışarak, hayatı boyunca fayda iktiza ettiği her yapıyı bozkır geleneğitemelinde şekillendirmeye gayret etmiştir. Moğolların kullandığı unvanlarda bubağlamda değerlendirmeye tabi tutulması gereken bir mevzudur. Beki/begi unvanıolarak Moğol siyasî, sosyal ve idarî hayatında görülen unvanın mevkii veetkinliği hakkında bu güne kadar çeşitli görüşler ortaya konulmuştur. Türkidarî yapılanmasında beg/bey unvanı ile paralellikler gösteren bu unvan, Moğoltoplumsal yapısı içerisinde farklı anlam kümesine tekabül edecek şekildekullanılmıştır. Araştırmada unvanın mahiyeti, konumu ve mevkii incelenirken,Moğol inanç dünyasının kutsalları arasındaki bağlantıları da tespit edilmeyeçalışılmıştır. Ayrıca unvan hakkında şimdiye kadar ortaya konulan görüşlerinbir hülasası yapılmaya çalışılmakta ve Moğol Devleti’nde belli bir döneme kadaraktif olarak kullanılan bu unvanın gelişim seyri takip edilmeyeçalışılmaktadır.

CengizHan kurduğu devletin geleceğini belirleme adına onun kurumsal yapısını tesisetmeye çalışarak, hayatı boyunca fayda iktiza ettiği her yapıyı bozkır geleneğitemelinde şekillendirmeye gayret etmiştir. Moğolların kullandığı unvanlarda bubağlamda değerlendirmeye tabi tutulması gereken bir mevzudur. Beki/begi unvanıolarak Moğol siyasî, sosyal ve idarî hayatında görülen unvanın mevkii veetkinliği hakkında bu güne kadar çeşitli görüşler ortaya konulmuştur. Türkidarî yapılanmasında beg/bey unvanı ile paralellikler gösteren bu unvan, Moğoltoplumsal yapısı içerisinde farklı anlam kümesine tekabül edecek şekildekullanılmıştır. Araştırmada unvanın mahiyeti, konumu ve mevkii incelenirken,Moğol inanç dünyasının kutsalları arasındaki bağlantıları da tespit edilmeyeçalışılmıştır. Ayrıca unvan hakkında şimdiye kadar ortaya konulan görüşlerinbir hülasası yapılmaya çalışılmakta ve Moğol Devleti’nde belli bir döneme kadaraktif olarak kullanılan bu unvanın gelişim seyri takip edilmeyeçalışılmaktadır.
Türk Şiirinde İlk Mistik-Asaf Halet Çelebi
The First Mystic of Turkish Poety: Asaf Halet Çelebi
Yazar: Akıncı, Mehmet Alparslan
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Asaf Halet Çelebi,Mistik Şiir,Poetika,Şiir Sanatı

Asaf Halet Çelebi’yi,elbette tasavvuf şiirini bir kenarda tutarak, Türk şiirindeki ilk mistik şairsaymak gerekiyor. Zira onun şiirinin bu anlamda herhangi bir şekilde öncülü deöncüsü de de yoktur. Asaf Halet, Türk şiirindeki köklü tasavvuf geleneğinedoğrudan veya dolaylı olarak bağlı değildir. Onun şiirinde evrensel mistisizmindeğerleri ve sesi içinde doğup büyüdüğü geleneğin renklerinden daha belirginbir yere sahiptir. Özellikle Budizmin etkisi altındaki şiirlerinde tasavvufa vemilli yaşantıya ait ögeler de aynı evrensel mistik duyuşun kavrayış ve algısüzgecinden geçmişçesine farklı bir gözün bakışını duyurur okuyucusuna. Bu, birçeşit yabancılaşma değilse de kendini apaçık gösteren bir yabancılık duygusudurTürk şiiri için ve bir bakıma şiirimize ilk kez Asaf Halet’in dilinden girenyabancı bir sestir. Tasavvuf neş’esinin yerini hiçliğin melalialmıştır adeta onun şiirlerinde. Bu yeniliğin Om Mani Padme Hum, He ve Lamelif’teki şiirlerin biçeminde,söyleyiş ve edasında kendini açıkça göstermesi ise şairin sanat ve estetikkudretiyle ilgili olduğu kadar dile getirdiği mistik dünyanın kendikeyfiyetiyle de ilgilidir. Sonuç olarak onun şiirlerinde antik dünyanın mistikduyuşu da uzak doğu mistisizmi de tasavvuf şiirinin içinde erimiş olarak değil,ilk kez, özgün doğalarıyla yer almıştır.

Asaf Halet Çelebi’yi,elbette tasavvuf şiirini bir kenarda tutarak, Türk şiirindeki ilk mistik şairsaymak gerekiyor. Zira onun şiirinin bu anlamda herhangi bir şekilde öncülü deöncüsü de de yoktur. Asaf Halet, Türk şiirindeki köklü tasavvuf geleneğinedoğrudan veya dolaylı olarak bağlı değildir. Onun şiirinde evrensel mistisizmindeğerleri ve sesi içinde doğup büyüdüğü geleneğin renklerinden daha belirginbir yere sahiptir. Özellikle Budizmin etkisi altındaki şiirlerinde tasavvufa vemilli yaşantıya ait ögeler de aynı evrensel mistik duyuşun kavrayış ve algısüzgecinden geçmişçesine farklı bir gözün bakışını duyurur okuyucusuna. Bu, birçeşit yabancılaşma değilse de kendini apaçık gösteren bir yabancılık duygusudurTürk şiiri için ve bir bakıma şiirimize ilk kez Asaf Halet’in dilinden girenyabancı bir sestir. Tasavvuf neş’esinin yerini hiçliğin melalialmıştır adeta onun şiirlerinde. Bu yeniliğin Om Mani Padme Hum, He ve Lamelif’teki şiirlerin biçeminde,söyleyiş ve edasında kendini açıkça göstermesi ise şairin sanat ve estetikkudretiyle ilgili olduğu kadar dile getirdiği mistik dünyanın kendikeyfiyetiyle de ilgilidir. Sonuç olarak onun şiirlerinde antik dünyanın mistikduyuşu da uzak doğu mistisizmi de tasavvuf şiirinin içinde erimiş olarak değil,ilk kez, özgün doğalarıyla yer almıştır.
Eski Asurca Belgelerde Ruhlar
Spirits in Old Assyrian Documents
Yazar: Kahya, Ömer
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 7 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Ancient Mesopotamia,Old Assyrian Texts,Kültepe,spirit,eṭemmu ; Eski Mezopotamya,Eski Asurca Metinler,Kültepe,ruh,eṭemmu

Eski Mezopotamyalılar ölümden sonrayaşamın devam ettiğine inanmaktaydı. Bir kimse öldüğünde onun için çeşitliritüellerin yapıldığı bir cenaze töreni düzenlenir ve ardından gömülürdü. Ölenkimsenin bedeninden ayrılarak öteki dünyaya gitmiş olan varlığa ise eṭemmu (GIDIM) “ruh” denilmekteydi. Eski Mezopotamya yazılıkaynaklarında öteki dünya, genellikle kasvetli ve dünyadan daha kötü bir yerolarak tasvir edilmektedir. Ölüler diyarına gitmiş bir ruh için yakınlarıtarafından yiyecek ve içecek sunuları yapılması gerekmekteydi. Ölü sunularındansorumlu kimse ilk olarak en büyük erkek çocuktu, eğer erkek evlat yoksa bir kızevlat ya da evlatlık bu sorumluluğu yerine getirebilirdi. Ölen kimse içincenaze ritüeli gerçekleştirilmez ya da bu sunular yapılmazsa ruhların başta yakınlarıolmak üzere insanlara saldırdıklarına inanılmaktaydı. Çalışmamızda Kültepebulunmuş Asurlulara ait metinlerindeki ruhlarla ilgili bilgiler incelenecek veMezopotamya’dan Anadolu’ya ticaret yapmak maksadıyla gelen Asurlu tüccarlarınbenzer inançlara sahip olduğu görülecektir.

AncientMesopotamians had believed in life after death. When a person died, he wasburied after the funeral in which performed several rituals. The being, called eṭemmu(GIDIM) “spirit”, departed from the body of a dead person and went to thenetherworld according to their beliefs. In written sources of ancientMesopotamia, the netherworld have generally depicted as a place in badcondition and gloomy. Funerary offerings should had been performed by relativesfor spirits reaching to the other world. Firstly, eldest son of a decedent wasresponsible for funerary offerings. Daughter or adoptee of a decedent couldcarry out this duty in absence of a son. It was believed that if funeraryrituals and offerings did not fulfill for a decedent, its spirits may attack tofamily members or the others. In this study, the related Kültepe texts belongedto Assyrians, will be examined and it will be seen that Assyrian traders whocame from Mesopotamia to Anatolia for trading and settled in the severalAnatolian cities, had similar beliefs to ancient Mesopotamians.