İsmail Sem’i Efendi ve “Usul-i Muhakemenin Tarihçesi” Risalesi Bağlamında İslam-Osmanlı Yargılama Usulünün Tarihine Bir Bakış
İsmail Sem’i Efendi and A Look at the History of the Islamic-Ottoman Trial Procedure in the Context of the Hıs Epıstle On Hıstory Of Islamıc Procedure Law
Yazar: Yılmaz, Yasin; Atasoy, Abdussamed
Dergi: Bilimname No. 50, 2022
Anahtar kelimeler: İslam muhakeme hukuku,İsmail Semʻî,yargılama usulü,yargılama tarihi,Osmanlı yargı sistemi. ; Islamic law of procedure,İsmail Semʻî,trial procedure,history of procedure law,Ottoman judicial system.

İsmail Semʻî Efendi (1857-1935), son dönem Osmanlı hukukçuları arasında hem medrese tahsili görmesi hem de Mekteb-i Hukuk’tan mezun olması itibarıyla dikkate değer bir isimdir. Mekteb-i Hukuk’tan mezun olmasından hemen birkaç sene sonra iki risale yayımlamıştır. Müellifin bu risalelerden başka bir yayını bulunmamaktadır. Hayatını farklı mahkemelerde hakimlik yaparak sürdürmüştür. Semʻî Efendi’nin, İslam yargılama hukukunun tarihine dair yazdığı “Usûl-i Muhakemenin Tarihçesi” başlıklı risalesi elli iki sayfadan oluşmakta ve burada Hz Peygamber (sav) döneminden başlayarak metnin kaleme alındığı yıla kadar yargılama alanında geçirilen süreç özetlenmektedir. Risalede Osmanlı yargılama hukukunun tarihi padişahlara göre dönemlendirilerek ele alınmıştır. Yıldırım Beyazıt, Fatih Sultan Mehmed, Kanuni Sultan Süleyman, I. Mustafa, IV. Mehmed, Sultan İbrahim, II. Ahmed, IV. Murat, I. Mahmud, II. Mahmud, Abdülmecid, Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemleri hakkında yargılama faaliyetlerine ilişkin bilgiler verilmiştir. Özellikle İsmail Semʻî Efendi’nin eseri kaleme aldığı dönem Osmanlı padişahı olan II. Abdülhamid zamanında bu alanda atılan adımlar sıralanmıştır. Özellikle Tanzimat dönemindeki hukukta batılılaşma çabaları dahilinde değerlendirilen 1879 tarihli hukuk ve ceza muhakemeleri kanunu risalede zikredilmektedir. Kısa bir özet olmasına rağmen yargılama tarihine bütüncül bir bakış sağlaması açısından faydalı bir çalışma sayılabilir. Bu çalışmanın birinci hedefi literatürde pek bilinmeyen İsmail Semʻî Efendi’nin hayat hikayesine ilişkin elde ettiğimiz bilgileri takdim etmektir. İkinci hedef ise “Usûl-i Muhakemenin Tarihçesi” başlıklı risale metninin çeviriyazısını ve değerlendirmesini yapmaktır.

Ismail Semʻî Efendi (1857-1935) has an important place among the late Ottoman lawyers in terms of both his education in madrasah and his graduation from Mekteb-i Hukuk. He published two epistles just a few years after he graduated from Mekteb-i Hukuk. The author does not have any other publications other than these epistles. He continued his life as a judge in different courts. Semʻî Efendi's epistle titled “Usul-i Muhakemenin Tarihcesi” (The History of Procedure Law), written on the history of Islamic procedure law, consists of fifty-two pages. The process in the judicial field starting from the time of the Prophet (pbuh) until the year when the text was written is summarized. Although it is a brief summary, it can be regarded as a useful study in terms of providing a holistic view of the Islamic procedure law history. The first goal of this study is to present the information we have obtained regarding the life story of İsmail Semʻî Efendi, which is not well known in the literature. The second goal is to translate and evaluate the text of the treatise titled “Usul-i Muhakemenin Tarihçesi”. Throughout the Ottoman history, the importance given to the establishment of justice in the judiciary has been explained through different examples. During the Ottoman period, the innovations made in the field of judgment during the time of certain sultans were mentioned, and the last treatise was terminated by mentioning the regulations on the Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye and Usul-i Muhakeme-i Hukukiye, which were enacted in 1879.