Kaldıraçlı İşlemlerde Aracı Kurumun  Müşteri Pozisyonunu Resen Kapatma Yetkisi
Kaldıraçlı İşlemlerde Aracı Kurumun  Müşteri Pozisyonunu Resen Kapatma Yetkisi
Yazar: Turan, Gökçen
Dergi: Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Banking, Finance and Securities Law ; Bankacılık, Finans ve Menkul Kıymetler Hukuku ; Kaldıraçlı işlem,foreks,vadeli işlem,VİOP,aracı kurum

Kaldıraçlı işlemler, adı üzerinde, finans piyasalarında yatırımcılara sermayelerinin üzerinde işlem yapma olanağı tanıyan, buna paralel olarak yüksek kazanç kadar aynı ölçüde kaybetme riski de ihtiva eden türev araçlardır. Kaldıraçlı işlemleri riskli kılan husus, yatırımcının aldığı pozisyona göre, piyasadaki ters yönlü hareketin, yatırımcının teminatını kaldıraç oranı ölçüsünde hızla eritebilmesidir. Kaldıraçlı işlemler; tezgahüstü piyasalarda  yapılabildiği gibi (örneğin foreks), vadeli işlem piyasalarında da yapılabilir (örneğin VİOP gibi). Kaldıraçlı işlemin borsada veya borsa dışı ortamlarda yapılması, tabi olduğu düzenlemeleri farklılaştırmaktadır.Kaldıraçlı işlemlerle ilgili ülkemiz uygulamasında tartışma doğuran ve dava konusu olan önemli bir mesele, aracı kurumların müşteri pozisyonunu resen kapatabilme yetkilerini, işlemin gerçekleştirildiği piyasaya özgü kuralları göz ardı etmek suretiyle kullanmalarıdır. Daha açık ifade etmek gerekirse, borsa dışı bir işlem olan forekste uygulanan stop out yetkisini, organize piyasa olan VİOP’un öngördüğü teminat tamamlama çağrısı prosedürünü atlayarak (veya gereği gibi yerine getirmeksizin) kullanan aracı kurumların, bu uygulamayı çerçeve sözleşme hükmüne dayandırdıkları örneklere rastlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kaldıraçlı işlemlerin borsa dışında veya organize borsada gerçekleştirilmesi durumlarında tabi oldukları düzenleme seti farklılıklarını dikkate alarak, aracı kurumları müşteri pozisyonunu resen kapatmak konusunda tabi oldukları düzenleme farklılıklarını açıklamak, bu bağlamda çerçeve sözleşmelere konulan resen satış yetkisinin geçerliliğini tartışmaktır.

Kaldıraçlı işlemler, adı üzerinde, finans piyasalarında yatırımcılara sermayelerinin üzerinde işlem yapma olanağı tanıyan, buna paralel olarak yüksek kazanç kadar aynı ölçüde kaybetme riski de ihtiva eden türev araçlardır. Kaldıraçlı işlemleri riskli kılan husus, yatırımcının aldığı pozisyona göre, piyasadaki ters yönlü hareketin, yatırımcının teminatını kaldıraç oranı ölçüsünde hızla eritebilmesidir. Kaldıraçlı işlemler; tezgahüstü piyasalarda  yapılabildiği gibi (örneğin foreks), vadeli işlem piyasalarında da yapılabilir (örneğin VİOP gibi). Kaldıraçlı işlemin borsada veya borsa dışı ortamlarda yapılması, tabi olduğu düzenlemeleri farklılaştırmaktadır.Kaldıraçlı işlemlerle ilgili ülkemiz uygulamasında tartışma doğuran ve dava konusu olan önemli bir mesele, aracı kurumların müşteri pozisyonunu resen kapatabilme yetkilerini, işlemin gerçekleştirildiği piyasaya özgü kuralları göz ardı etmek suretiyle kullanmalarıdır. Daha açık ifade etmek gerekirse, borsa dışı bir işlem olan forekste uygulanan stop out yetkisini, organize piyasa olan VİOP’un öngördüğü teminat tamamlama çağrısı prosedürünü atlayarak (veya gereği gibi yerine getirmeksizin) kullanan aracı kurumların, bu uygulamayı çerçeve sözleşme hükmüne dayandırdıkları örneklere rastlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kaldıraçlı işlemlerin borsa dışında veya organize borsada gerçekleştirilmesi durumlarında tabi oldukları düzenleme seti farklılıklarını dikkate alarak, aracı kurumları müşteri pozisyonunu resen kapatmak konusunda tabi oldukları düzenleme farklılıklarını açıklamak, bu bağlamda çerçeve sözleşmelere konulan resen satış yetkisinin geçerliliğini tartışmaktır.