Stalingrad Savaşı Döneminde Türkiye-Sovyet Rusya İlişkileri (1941-1943)
Soviet Russia-Turkey Relations During Battle of Stalingrad (1941-1943)
Yazar: Başarır, Mehtap
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 72, 2021
Anahtar kelimeler: İkinci Dünya Savaşı,Türkiye-Sovyet Rusya İlişkileri,Stalingrad Savaşı,Boğazlar,Eden,Molotov ; World War II,Turkey-Soviet Russia Relations,Battle of Stalingrad,Straits,Eden,Molotov

Bu çalışmada, İkinci Dünya Savaşı’nın merak uyandıran bir dönemini kapsayan 1941-1943 Alman-Sovyet Savaşı (Stalingrad) kapsamında Türk-Sovyet ilişkileri hakkında bilgiler verilmektedir. Değişen dünya şartlarına paralel olarak 1936 yılında imzalanan Montreux Boğazlar Rejimi ile sarsıntı geçiren iki ülke ilişkileri İkinci Dünya Savaşı döneminde de bir belirsizlik ve güvensizlik içerisinde devam etmiştir. Nitekim savaş döneminde Sovyetler, Türkiye ile ilgili taleplerini fırsat buldukça dile getirmekten çekinmemiştir. Aslında Boğazlar sadece Sovyetler tarafından değil Almanlar tarafından da bir propaganda aracı olarak kullanılmıştır. Güç dengesinin değişmesine bağlı olarak özellikle Boğazlar her iki ülkenin çıkarlarına alet edilmiştir. Mevcut Sovyet çekincesini uyandırarak Türkiye’nin Sovyetlere kuşkuyla bakmasını isteyen bir Almanya’nın yanı sıra; Almanların Balkanlarda tahşidat yaptığı söylemleriyle Türkiye’yi kendi safında savaşa dâhil ederek yükünü hafifletmek isteyen bir Rusya karşımıza çıkmaktadır. Çalışmaya, Milli Kütüphane Süreli Yayınlar Şubesi’nden doküman incelemesi metoduyla dönemin ulusal basınında yer alan haberlerle, başyazarların değerlendirmeleri ve tetkik eserler esas teşkil etmiştir. Sonuçta anlaşılmaktadır ki, Stalingrad Savaşı sürecinde Almanların güçlü olduğu dönem üzerinde Alman baskısını hisseden Türkiye; Almanların gerileme göstermesinin ardından bu kez Müttefik baskısını hissedecektir. Ancak bitaraf politikasını sürdürmeye çalışan Türkiye bu politikayı uygularken çoğu zaman İngiltere’ye yakın olmasına karşın Sovyet çekincesini her zaman ön planda tutmuş ve Almanya’ya karşı da net bir tavır almaktan kaçınmıştır.

In this study, information is given about Turkish-Soviet relations within the scope of “1941-1943 German-Soviet War (Stalingrad)”, which covers an intriguing period of the Second World War. Parallel to the changing world conditions, the relations between the two countries, which were shaken by the “Montreux Convention Regarding the Regime of the Straits, signed in 1936”, continued in an uncertainty and distrust during the “Second World War”. During the second world war, the Soviet Union, did not hesitate to bring every opportunity to voice their demands on Turkey. In fact, “Straits" were not used as a "propaganda tool” only by the Soviets, but also by the Germans as well. Due to the change in the balance of power, the Straits have been used for the “interests of both countries”. Here we see a Germany strives to arouse concern in Turkey against the Soviet Union and also wants Turkey to approach the Soviets with suspicion and distrust; while the Soviet trying to involve Turkey into the war on it’s own side by using the retoric that “Germans are causing conflict and disturbance in Balkans” in order to lighten his burden. The study was based on the news published in the national press of the period with the method of document analysis from the National Library Periodicals Department, as well as the reviews of the lead authors and study works. Ultimately, it is understood that, Turkey was feeling the pressure of the Germans when the Germans were strong during the period of the Battle of Stalingrad, and after the Germans were in decline, Turkey was going to feel the pressure of the Allies this time. On the other hand, while seeks to pursue its policy of neutrality, Turkey was standing close to England most of the times, however, it has kept the Soviet concern in the foreground and has avoided taking a clear stance against Germany.