hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
TDK TÜRKÇE SÖZLÜK’TE HALK AĞZINDAN ALINDIĞI BELİRTİLMİŞ SÖZCÜKLERİN TANIM TİPOLOJİSİ
TDK TÜRKÇE SÖZLÜK’TE HALK AĞZINDAN ALINDIĞI BELİRTİLMİŞ SÖZCÜKLERİN TANIM TİPOLOJİSİ
Yazar: Kumanlı, Mustafa Samet
Dergi: Gazi Türkiyat No. 29, 2021
Anahtar kelimeler: Türkçe Sözlük,Halk ağzı,Sözlükbilim,Tanımlama,Tanım Yöntemleri

Türkiye Türkçesinin üzerinde durulması gereken en önemli konularından biri ağızlardır. Her dilde olduğu gibi Türkiye Türkçesinde de ağız sözcüklerinin en iyi görülebileceği kayıtlar,sözlüklerdir. Türkçe, tarihsel bakımdan değerlendirildiğinde birçok sözlüğün yazıldığı bir dildir. Kuramsal alandaki çalışmalar ise son dönemde artış göstermektedir. Ağız sözcükleri, sözlükbilim bakımından ayrıca ele alınması gereken unsurlardır. Ağız sözlüklerinin özellikle teorik sözlükbilim bilgisi dikkate alınmadan hazırlanması ağız sözlükbilimi bakımından önemli sorunlardandır. Halk ağzından sözcükler, ölçünlü dildeki söz-cüklere oranla daha sınırlı bir anlam ölçeğine sahiptir. Söz konusu anlamları betimleyebilmek için bu sözcüklerin tanımlarında farklı yöntemler de uygulanabilmektedir. Genel sözlüklerde ağızlara ait sözlükbirimlerin incelenmesi bu bakımdan oldukça önemlidir. Ağız sözlüklerinde sözlükbirim seçimi ve tanım yöntemleri bakımından yapılan hataların genel bir sözlük olan Türk-çe Sözlük’teki durumunun incelenmesi, bu yöntem sorunlarının Türk sözlükbiliminin ortak sorunları olup olmadığının belir-lenmesi açısından daha sonraki çalışmalara da ışık tutacaktır. Türkçe Sözlük’te 2115 adet hlk. etiketli sözlükbirim bulunmaktadır. Çalışmada; bu sözlükbirimlerincelenerek, dağılımları ortaya konulacak ve tanım yöntemleri bakımından söz konusu sözlükbirimler değerlendirilecektir

Türkiye Türkçesinin üzerinde durulması gereken en önemli konularından biri ağızlardır. Her dilde olduğu gibi Türkiye Türkçesinde de ağız sözcüklerinin en iyi görülebileceği kayıtlar,sözlüklerdir. Türkçe, tarihsel bakımdan değerlendirildiğinde birçok sözlüğün yazıldığı bir dildir. Kuramsal alandaki çalışmalar ise son dönemde artış göstermektedir. Ağız sözcükleri, sözlükbilim bakımından ayrıca ele alınması gereken unsurlardır. Ağız sözlüklerinin özellikle teorik sözlükbilim bilgisi dikkate alınmadan hazırlanması ağız sözlükbilimi bakımından önemli sorunlardandır. Halk ağzından sözcükler, ölçünlü dildeki söz-cüklere oranla daha sınırlı bir anlam ölçeğine sahiptir. Söz konusu anlamları betimleyebilmek için bu sözcüklerin tanımlarında farklı yöntemler de uygulanabilmektedir. Genel sözlüklerde ağızlara ait sözlükbirimlerin incelenmesi bu bakımdan oldukça önemlidir. Ağız sözlüklerinde sözlükbirim seçimi ve tanım yöntemleri bakımından yapılan hataların genel bir sözlük olan Türk-çe Sözlük’teki durumunun incelenmesi, bu yöntem sorunlarının Türk sözlükbiliminin ortak sorunları olup olmadığının belir-lenmesi açısından daha sonraki çalışmalara da ışık tutacaktır. Türkçe Sözlük’te 2115 adet hlk. etiketli sözlükbirim bulunmaktadır. Çalışmada; bu sözlükbirimlerincelenerek, dağılımları ortaya konulacak ve tanım yöntemleri bakımından söz konusu sözlükbirimler değerlendirilecektir
KARAHANLI VE HAREZM TÜRKÇESİ METİNLERİNDE [ḏ] ÜNSÜZÜNÜN ÖTÜMLÜLÜK VE ÖTÜMSÜZLÜK BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
KARAHANLI VE HAREZM TÜRKÇESİ METİNLERİNDE [ḏ] ÜNSÜZÜNÜN ÖTÜMLÜLÜK VE ÖTÜMSÜZLÜK BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Yazar: Güzelderen, Banu
Dergi: Gazi Türkiyat No. 29, 2021
Anahtar kelimeler: Sızıcı d,Karahanlı Türkçesi,Harezm Türkçesi,ses bilgisi

Arap harfleriyle Türkçenin yazılmaya başlandığı ilk metinlerden itibaren sızıcı d [ḏ] ünsüzünün özel bir harfle gösterildiği görülmektedir. Arap harfli metinlerdeki [ḏ] ünsüzünün Karahanlı ve Harezm Türkçesi dönemine ait olduğu düşünülen metinlerden sonra kullanımdan kalktığı görülür. Araştırmacılar bu ünsüzün telaffuz değeri hakkında fazla bir şey bilmediğimize dikkatleri çekerler. Bu çalışmada ilk önce bugünkü bilgilerimizle Karahanlı Türkçesi veya Harezm Türkçesi dönemine ait olduğu düşünülen metinlerde sızıcı d ünsüzü ile sona eren fiillere -dI/-tI belirli geçmiş zaman eki ve - dAçI/-tAçI ekinin getirildiği örnekler dikkatlere sunulacaktır. Daha sonra, bu örneklerden yola çıkılarak ünsüzün ötümlü veya ötümsüz nitelik taşıdığı tespit edilmeye çalışılacaktır.

Arap harfleriyle Türkçenin yazılmaya başlandığı ilk metinlerden itibaren sızıcı d [ḏ] ünsüzünün özel bir harfle gösterildiği görülmektedir. Arap harfli metinlerdeki [ḏ] ünsüzünün Karahanlı ve Harezm Türkçesi dönemine ait olduğu düşünülen metinlerden sonra kullanımdan kalktığı görülür. Araştırmacılar bu ünsüzün telaffuz değeri hakkında fazla bir şey bilmediğimize dikkatleri çekerler. Bu çalışmada ilk önce bugünkü bilgilerimizle Karahanlı Türkçesi veya Harezm Türkçesi dönemine ait olduğu düşünülen metinlerde sızıcı d ünsüzü ile sona eren fiillere -dI/-tI belirli geçmiş zaman eki ve - dAçI/-tAçI ekinin getirildiği örnekler dikkatlere sunulacaktır. Daha sonra, bu örneklerden yola çıkılarak ünsüzün ötümlü veya ötümsüz nitelik taşıdığı tespit edilmeye çalışılacaktır.
Okı- FİİLİ “Ok”TAN MI GELİYOR?
Okı- FİİLİ “Ok”TAN MI GELİYOR?
Yazar: Fener, Kubilay
Dergi: Gazi Türkiyat No. 29, 2021
Anahtar kelimeler: Eski Türkçe,Okı- fiilinin etimolojisi,Ok,Etimoloji

Bir dilin söz varlığındaki sözcüklerin incelenmesi, araştırmacılara, o dili konuşan toplumun yaşantısı, düşünce biçimi, kültürü ve felsefesi hakkında pek çok önemli veri sunar. Bu çalışmada Türk dilinin metinlerle takip edilebilen en eski dönemlerinden itibaren karşımıza çıkan okı- fiili, köken bakımından mercek altına alınacak ve Türk dilinin en eski yazıtlarından itibaren belli başlı tarihî metinlerdeki görünümü ve anlamları incelenecektir. Yapılan incelemeler sonucunda, araştırmacılar arasında bu sözcüğün kökeni üzerine ortak bir fikir birliği olmadığı belirlenmiştir. Bazı araştırmacılar, okı- fiilini, dil-kültür ilişkisi çerçevesinde inceleyerek kökeninin bir savaş aleti olan “ok” sözcüğünden geldiğini ifade ederken, bazıları bu fiilin “ok” sözcüğüyle bir ilgisi olmayıp doğrudan “okı-“ kökünden geldiğini belirtmiş, bazıları da sözcüğün kökenine dair herhangi bir yorumda bulunmamıştır. Bu yazıda, Eski Türkçede “çağırmak, davet etmek” anlamlarında kullanılan ve kökeni üzerinde fikir birliği sağlanamayan okı- fiilinin kökenini aydınlatabilmek amaçlanmış ve sözcüğün kökeninin savaş aleti olan “ok” sözcüğünden gelmediği birtakım karşılaştırma ve delillerle ispat edilmeye çalışılmıştır.

Bir dilin söz varlığındaki sözcüklerin incelenmesi, araştırmacılara, o dili konuşan toplumun yaşantısı, düşünce biçimi, kültürü ve felsefesi hakkında pek çok önemli veri sunar. Bu çalışmada Türk dilinin metinlerle takip edilebilen en eski dönemlerinden itibaren karşımıza çıkan okı- fiili, köken bakımından mercek altına alınacak ve Türk dilinin en eski yazıtlarından itibaren belli başlı tarihî metinlerdeki görünümü ve anlamları incelenecektir. Yapılan incelemeler sonucunda, araştırmacılar arasında bu sözcüğün kökeni üzerine ortak bir fikir birliği olmadığı belirlenmiştir. Bazı araştırmacılar, okı- fiilini, dil-kültür ilişkisi çerçevesinde inceleyerek kökeninin bir savaş aleti olan “ok” sözcüğünden geldiğini ifade ederken, bazıları bu fiilin “ok” sözcüğüyle bir ilgisi olmayıp doğrudan “okı-“ kökünden geldiğini belirtmiş, bazıları da sözcüğün kökenine dair herhangi bir yorumda bulunmamıştır. Bu yazıda, Eski Türkçede “çağırmak, davet etmek” anlamlarında kullanılan ve kökeni üzerinde fikir birliği sağlanamayan okı- fiilinin kökenini aydınlatabilmek amaçlanmış ve sözcüğün kökeninin savaş aleti olan “ok” sözcüğünden gelmediği birtakım karşılaştırma ve delillerle ispat edilmeye çalışılmıştır.
FERAĞÎ’NİN ÇAĞATAY TÜRKÇESİ SÖZLÜĞÜ
FERAĞÎ’NİN ÇAĞATAY TÜRKÇESİ SÖZLÜĞÜ
Yazar: Gök, Nadim
Dergi: Gazi Türkiyat No. 29, 2021
Anahtar kelimeler: feraği,sözlük,çağatay türkçesi sözlüğü

Ferağî’nin Çağatay Türkçesi Sözlüğü’nü elimize aldığımızda kitabın mahiyetine temas etmeden kitabın kapak tasarımı okuyucunun dikkatini celp etmektedir. Ön kapakta Miftâhu’l-Lugat’tan el yazması bir sayfa, arka kapakta ise Levni’ye ait bir hatun minyatürü bulunmaktadır. Bir sözlük çalışmasında kapak sayfasında kadın resminin olması okuyucunun aklına “Neden kadın minyatürü ?” sorusunu getirebilir. Kitaba bir zerafet ve incelik katan bir elinde gül bir elinde karanfil olan kadın minyatürü şiir yazacak kadar Farsça bilen divan şiirinin ilk kadın şairi Zeynep Hatun’u hatırlatmaktadır. Ayrıca minyatürdeki hatunun elindeki gül Türkçenin karanfil ise Farsçanın simgesi olabilir. Şüphesiz Rahimi’nin çalışmasındaki bu ayrıntılar birçok mana inceliği taşımakla birlikte Miftâhu’l-Lugat’ın yazarının da bir şair olduğunu, şiirler yazdığını ve sözlükte bazı kelimelerin açıklamasında kendi şiirlerine yer verdiğini kitapta göreceğiz. Eserin incelemesi Türk dilinin değerli hocalarından Prof. Dr. Yakup Karasoy ve Prof. Dr. Ayşehan Deniz Abik tarafından yapılmıştır. Bu tanıtım yazısı doktora programı kapsamında Prof. Dr. Hülya Kasapoğlu Çengel tarafından verilen Araştırma Teknikleri ve Yayın Etiği dersi için ödev olarak hazırlanmıştır.

Ferağî’nin Çağatay Türkçesi Sözlüğü’nü elimize aldığımızda kitabın mahiyetine temas etmeden kitabın kapak tasarımı okuyucunun dikkatini celp etmektedir. Ön kapakta Miftâhu’l-Lugat’tan el yazması bir sayfa, arka kapakta ise Levni’ye ait bir hatun minyatürü bulunmaktadır. Bir sözlük çalışmasında kapak sayfasında kadın resminin olması okuyucunun aklına “Neden kadın minyatürü ?” sorusunu getirebilir. Kitaba bir zerafet ve incelik katan bir elinde gül bir elinde karanfil olan kadın minyatürü şiir yazacak kadar Farsça bilen divan şiirinin ilk kadın şairi Zeynep Hatun’u hatırlatmaktadır. Ayrıca minyatürdeki hatunun elindeki gül Türkçenin karanfil ise Farsçanın simgesi olabilir. Şüphesiz Rahimi’nin çalışmasındaki bu ayrıntılar birçok mana inceliği taşımakla birlikte Miftâhu’l-Lugat’ın yazarının da bir şair olduğunu, şiirler yazdığını ve sözlükte bazı kelimelerin açıklamasında kendi şiirlerine yer verdiğini kitapta göreceğiz. Eserin incelemesi Türk dilinin değerli hocalarından Prof. Dr. Yakup Karasoy ve Prof. Dr. Ayşehan Deniz Abik tarafından yapılmıştır. Bu tanıtım yazısı doktora programı kapsamında Prof. Dr. Hülya Kasapoğlu Çengel tarafından verilen Araştırma Teknikleri ve Yayın Etiği dersi için ödev olarak hazırlanmıştır.
TARİHSEL DİLBİLİM VE TÜRKÇE
TARİHSEL DİLBİLİM VE TÜRKÇE
Yazar: Durkut, Merve
Dergi: Gazi Türkiyat No. 29, 2021
Anahtar kelimeler: dilbilimi,tarihsel dilbilimi,türkçe

Süleyman Eratalay’a ait “Tarihsel Dilbilim ve Türkçe” kitabı Gece Kitaplığı tarafından 2021’de Ankara’da yayımlanmıştır. Eratalay, lisans eğitimini Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde (2000) tamamladıktan sonra, aynı üniversitede (2001-2004) ilk olarak Alman Dili ve Edebiyatı bölümünde “Hermann Hesse'nin "Siddhartha", Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi'nin "A'mak-ı Hayal" Adlı Eserlerinde Mistik Özellikler” konulu tez üzerine yüksek lisansını yapmıştır. Sonrasında yine aynı üniversitede (2006-2008) Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde yüksek lisansını “Sümer Dili'nin Biçimbilimsel ve Sözdizimsel Yapısı” teziyle, doktorasını ise (2008) “Sümerce ile Türkçe’nin Biçimbilimsel ve Sözdizimsel Açıdan İncelenmesi” konulu doktora teziyle tamamlamıştır (2014). Dr. Öğr. Üyesi S. Eratalay’ın burada incelenmiş olan kitabının yanı sıra “Sümerce ve Türkçe Bir Altay Dili Tartışması1” adlı bir kitabı ve “Sümerce ve Türkçede Ad Durum Ekleri2”ve “Hayvan Adları Bağlamında Sümer Atasözlerinin Türk Dünyası Atasözleriyle İlgisi3” olmak üzere de iki kitap bölümü, çeşitli makaleleri ve bildirileri de bulunmaktadır. Eratalay akademik çalışma hayatına Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dilbilimi Bölümü’nde öğretim üyesi olarak devam etmektedir.

Süleyman Eratalay’a ait “Tarihsel Dilbilim ve Türkçe” kitabı Gece Kitaplığı tarafından 2021’de Ankara’da yayımlanmıştır. Eratalay, lisans eğitimini Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde (2000) tamamladıktan sonra, aynı üniversitede (2001-2004) ilk olarak Alman Dili ve Edebiyatı bölümünde “Hermann Hesse'nin "Siddhartha", Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi'nin "A'mak-ı Hayal" Adlı Eserlerinde Mistik Özellikler” konulu tez üzerine yüksek lisansını yapmıştır. Sonrasında yine aynı üniversitede (2006-2008) Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde yüksek lisansını “Sümer Dili'nin Biçimbilimsel ve Sözdizimsel Yapısı” teziyle, doktorasını ise (2008) “Sümerce ile Türkçe’nin Biçimbilimsel ve Sözdizimsel Açıdan İncelenmesi” konulu doktora teziyle tamamlamıştır (2014). Dr. Öğr. Üyesi S. Eratalay’ın burada incelenmiş olan kitabının yanı sıra “Sümerce ve Türkçe Bir Altay Dili Tartışması1” adlı bir kitabı ve “Sümerce ve Türkçede Ad Durum Ekleri2”ve “Hayvan Adları Bağlamında Sümer Atasözlerinin Türk Dünyası Atasözleriyle İlgisi3” olmak üzere de iki kitap bölümü, çeşitli makaleleri ve bildirileri de bulunmaktadır. Eratalay akademik çalışma hayatına Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dilbilimi Bölümü’nde öğretim üyesi olarak devam etmektedir.
MARGUERITE YOURCENAR’IN “L’OEUVRE AU NOİR” ADLI ROMANINDA KAHRAMANIN BİLGİ VE KİMLİK ARAYIŞININ GÖSTERGEBİLİMSEL ÇÖZÜMLEMESİ
MARGUERITE YOURCENAR’IN “L’OEUVRE AU NOİR” ADLI ROMANINDA KAHRAMANIN BİLGİ VE KİMLİK ARAYIŞININ GÖSTERGEBİLİMSEL ÇÖZÜMLEMESİ
Yazar: Oral, Zeynep
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: anlatısal göstergebilim,göstergebilimsel çözümleme,eyleyenler modeli,BilgiÖznesi,Nesne

Bu makalede, Fransız Akademisine kabul edilen (1980) ilk Fransız çağdaş kadın yazar, Marguerite Yourcenar’ın (1903-1978) XVI. Yy Avrupasında Rönesans dönemini anlatan ve tarihibir eser olarak nitelendirilen, “Zenon" adı altında türkçeye çevrilen “L’Oeuvre Au Noir” (1968) adlı romanında Paracelse, Michel Sevet, Copernic, Etienne Dolet ve Leonardo da Vinci gibi XVI. Yy düşünürlerinden esinlenen ve onların görüşlerini özerk kişiliğinde birleştiren doktor, filozof, aydın, hümanist, simyacı, gezgin kurmaca roman kahramanı Zenon Ligre ‘in çocukluktan ölümüne kadar süren yaşam serüveninde kahramanın değişimi ve dönüşümü, mutlak bilgi ve kimlik arayışı, kilise ve dogmatik düşünceyle mücadelesi Algirdas Julien Greimas’ın anlatısal göstergebilimin çözümleme yöntemlerinden “eyleyenler modeli” çerçevesinde ele alınacaktır. Algirdas Julien Greimas’ın anlam ve anlamlama olgusu üzerine kurgulayarak geliştirdiği “eyleyenler modeli”, anlatı izlencesini kahramanların var olma özellikleriyle değil de yaptıkları ve işlevleriyle üstlendikleri rollerle incelemektedir. Bu çerçevede anlatı izlecesi, eyleyenler şemasında yeralan Özne/Nesne ilişkisi bağlamında irdelenecektir.

Bu makalede, Fransız Akademisine kabul edilen (1980) ilk Fransız çağdaş kadın yazar, Marguerite Yourcenar’ın (1903-1978) XVI. Yy Avrupasında Rönesans dönemini anlatan ve tarihibir eser olarak nitelendirilen, “Zenon" adı altında türkçeye çevrilen “L’Oeuvre Au Noir” (1968) adlı romanında Paracelse, Michel Sevet, Copernic, Etienne Dolet ve Leonardo da Vinci gibi XVI. Yy düşünürlerinden esinlenen ve onların görüşlerini özerk kişiliğinde birleştiren doktor, filozof, aydın, hümanist, simyacı, gezgin kurmaca roman kahramanı Zenon Ligre ‘in çocukluktan ölümüne kadar süren yaşam serüveninde kahramanın değişimi ve dönüşümü, mutlak bilgi ve kimlik arayışı, kilise ve dogmatik düşünceyle mücadelesi Algirdas Julien Greimas’ın anlatısal göstergebilimin çözümleme yöntemlerinden “eyleyenler modeli” çerçevesinde ele alınacaktır. Algirdas Julien Greimas’ın anlam ve anlamlama olgusu üzerine kurgulayarak geliştirdiği “eyleyenler modeli”, anlatı izlencesini kahramanların var olma özellikleriyle değil de yaptıkları ve işlevleriyle üstlendikleri rollerle incelemektedir. Bu çerçevede anlatı izlecesi, eyleyenler şemasında yeralan Özne/Nesne ilişkisi bağlamında irdelenecektir.
İLK TÜRKÇE-JAPONCA SÖZLÜK MECMUA-I LÜGAT ÜZERİNE SÖZLÜKBİLİMSEL BİR İNCELEME
İLK TÜRKÇE-JAPONCA SÖZLÜK MECMUA-I LÜGAT ÜZERİNE SÖZLÜKBİLİMSEL BİR İNCELEME
Yazar: Gençer Baloğlu, Zeynep
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: ilk Türkçe- Japonca sözlük,Mecmua-ı Lügat,Mustafa Asım Efendi,Japoncaeğitimi,Türk sözlükçülüğü

Türkiye’de Japonca eğitiminin II. Abdülhamit zamanında, 1891 yılında Mekteb-i Harbiye-i Şahanede başladığı bilinmektedir. İki yıl gibi kısa bir süre devam eden bu eğitimin ardından Üsteğmen Mustafa Asım Efendi, 1893 yılında Mecmua-ı Lügat (ML) adıyla Türkçe-Japonca-Fransızca olmak üzere üç dilde kendi deyimiyle bir lügatçe hazırlamıştır. Bu çalışmanın amacı, bilinen ilk TürkçeJaponca sözlük ML’yi sözlükbilimsel inceleme kuramları çerçevesinde ele almak ve Türk tarihî sözlükçülük çalışmalarına küçük de olsa bir katkıda bulunabilmektir. Çalışmada, öncelikle Türkçe ve Japoncanın yabancı dilli ilk sözlüklerinin basılmasındaki tarihi arka plan kısaca tanıtılmış ardından inceleme kısmında ML’deki temel yapılar ele alınmıştır. Çalışmanın en önemli bulgusu, Türkçenin tarihî sözlüklerinde bütüncül yapıyı etkileyen yazı yönünün bugüne kadar ele alınmamış olduğunun tespit edilmesidir. Bu çalışma eser üzerine yapılan ilk sözlükbilimsel inceleme olduğu için Türkçenin tarihî sözlükleri üzerine yapılan çalışmaların yanında Japonca sözlük çalışmalarına da katkısağlayacağı düşünülmektedir.

Türkiye’de Japonca eğitiminin II. Abdülhamit zamanında, 1891 yılında Mekteb-i Harbiye-i Şahanede başladığı bilinmektedir. İki yıl gibi kısa bir süre devam eden bu eğitimin ardından Üsteğmen Mustafa Asım Efendi, 1893 yılında Mecmua-ı Lügat (ML) adıyla Türkçe-Japonca-Fransızca olmak üzere üç dilde kendi deyimiyle bir lügatçe hazırlamıştır. Bu çalışmanın amacı, bilinen ilk TürkçeJaponca sözlük ML’yi sözlükbilimsel inceleme kuramları çerçevesinde ele almak ve Türk tarihî sözlükçülük çalışmalarına küçük de olsa bir katkıda bulunabilmektir. Çalışmada, öncelikle Türkçe ve Japoncanın yabancı dilli ilk sözlüklerinin basılmasındaki tarihi arka plan kısaca tanıtılmış ardından inceleme kısmında ML’deki temel yapılar ele alınmıştır. Çalışmanın en önemli bulgusu, Türkçenin tarihî sözlüklerinde bütüncül yapıyı etkileyen yazı yönünün bugüne kadar ele alınmamış olduğunun tespit edilmesidir. Bu çalışma eser üzerine yapılan ilk sözlükbilimsel inceleme olduğu için Türkçenin tarihî sözlükleri üzerine yapılan çalışmaların yanında Japonca sözlük çalışmalarına da katkısağlayacağı düşünülmektedir.
GARİBNÂME’DE YÜZ, BEÑİZ, RÛY SÖZCÜKLERİNİN EŞDİZİMLİLİKLERİ
GARİBNÂME’DE YÜZ, BEÑİZ, RÛY SÖZCÜKLERİNİN EŞDİZİMLİLİKLERİ
Yazar: Görmüş, Yurdum
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Âşık Paşa,Garibnâme,temel sözcük,organ adı,eşdizimlilik,yüz

İnsan vücuduyla ilgili adlar temel sözcükler olarak bir dilin sözvarlığını oluşturmada önemli bir yere sahiptir. Garibnâme’de yüz, beñiz, rûy sözcükleri ile sınırlanan bu çalışmada bu sözcüklerin kavramları oluşturmada üstlendikleri görevleri ve bunları nasıl hangi yapılarla meydana getirdikleri incelenmiştir. Bu inceleme sözcüklerin birlikte kullanıldıkları diğer sözcüklerle kurdukları şekil ve anlam ilişkilerine, eşdizimliliklerine göre yapılmıştır. Çalışmada Garibnâme’de yüksek sıklıkta kullanılan yüz, beñiz, rûy düğüm sözcük olarak değerlendirilerek bu sözcüklerin eşdizimlilikleri incelenmiştir. Çalışma Kemal Yavuz’un hazırladığı dört ciltlik Âşık Paşa’nın Garibnâme adlı eseri ile sınırlandırılmıştır. Âşık Paşa’nın Garibnâme adlı eserinde yüz, beñiz, rûy sözcüklerini sözcük birliktelikleri çıkarılmış, bu sözcüklerle kurulan çok sözcüklü birimler/biçimbirim dizileri incelenmiş sözcük üstü birimler içinde yüz, beñiz, rûy sözcüklerinin çekirdek anlamlarındaki aşınmalar ve bu sözcüklerin dildeki ve insan zihnindeki hangi konu ve kavramları anlatmak için birer araç oldukları tespit edilmiştir. Şairin, yüz, beñiz ve rûy sözcüklerini metnin türüne uygun bir şekilde bol benzetme ve mecazlarla işleyerek kullandığı görülmüştür.

İnsan vücuduyla ilgili adlar temel sözcükler olarak bir dilin sözvarlığını oluşturmada önemli bir yere sahiptir. Garibnâme’de yüz, beñiz, rûy sözcükleri ile sınırlanan bu çalışmada bu sözcüklerin kavramları oluşturmada üstlendikleri görevleri ve bunları nasıl hangi yapılarla meydana getirdikleri incelenmiştir. Bu inceleme sözcüklerin birlikte kullanıldıkları diğer sözcüklerle kurdukları şekil ve anlam ilişkilerine, eşdizimliliklerine göre yapılmıştır. Çalışmada Garibnâme’de yüksek sıklıkta kullanılan yüz, beñiz, rûy düğüm sözcük olarak değerlendirilerek bu sözcüklerin eşdizimlilikleri incelenmiştir. Çalışma Kemal Yavuz’un hazırladığı dört ciltlik Âşık Paşa’nın Garibnâme adlı eseri ile sınırlandırılmıştır. Âşık Paşa’nın Garibnâme adlı eserinde yüz, beñiz, rûy sözcüklerini sözcük birliktelikleri çıkarılmış, bu sözcüklerle kurulan çok sözcüklü birimler/biçimbirim dizileri incelenmiş sözcük üstü birimler içinde yüz, beñiz, rûy sözcüklerinin çekirdek anlamlarındaki aşınmalar ve bu sözcüklerin dildeki ve insan zihnindeki hangi konu ve kavramları anlatmak için birer araç oldukları tespit edilmiştir. Şairin, yüz, beñiz ve rûy sözcüklerini metnin türüne uygun bir şekilde bol benzetme ve mecazlarla işleyerek kullandığı görülmüştür.
KLASİK TÜRK ŞİİRİNİN BATIYA BAKAN YÜZÜ: İNGİLİZCE YAZILMIŞ TÜRK ŞİİRİ ANTOLOJİLERİNDE KLASİK ŞİİR ÖRNEKLERİ
KLASİK TÜRK ŞİİRİNİN BATIYA BAKAN YÜZÜ: İNGİLİZCE YAZILMIŞ TÜRK ŞİİRİ ANTOLOJİLERİNDE KLASİK ŞİİR ÖRNEKLERİ
Yazar: Batğı Akman, Özlem
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Antoloji,Mecmua,Osmanlı Şiiri,E.J.W. Gibb,Kemal Sılay,Mevlüt Ceylan,Walter G. Andrews

Antolojiler genellikle aynı türden eserlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş kaynaklardır. Klasik Türk Edebiyatı sahası içerisinde seçme şiirler “toplanıp biriktirilmiş” anlamına gelen vemecmua adı verilen defterlerde toplanmıştır. Bu türdeki eserlerin edebiyatımızdaki bilinen ilk örneği Ömer Bin Mezid’in Mecmuatü’n-Nezâir isimli eseridir. Mecmua geleneği Câmi‘ü’n-Nezâ’ir, Mecma‘u’n-Nezâir ve Pervâne Bey Mecmûası gibi örneklerle devam etmiştir. 19. yüzyıla kadar devam eden gelenek yerini antolojilere bırakmıştır. Antolojilerin gelişimi 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra hız kazanmış, bu türde birçok eser meydana getirilmiştir. Türk edebiyatı mahsullerini içeren sadece Türkçe değil, İngilizce, Fransızca ve Almanca gibi dillerde de antolojiler derlenmiştir. İngilizce yazılan ve kapsamlı bir şiir tarihi olsa da bir yönüyle antoloji özelliği taşıyan Gibb’in A History of Ottoman Poetry’si çalışmamıza kaynaklık etmiştir. Çalışmada, İngilizce derlenen Türk şiiri antolojileri tespit edilmiş, bunların tertip hususiyetleri ele alınmıştır. Antolojiler, içerdikleri şairler, şiirler ve şiirlerin çevirileri bakımından değerlendirilerek karşılaştırmalı bir çalışma yapılmıştır. Şiir seçimlerinin araştırmacılar tarafından hangi kıstaslara göre yapıldığı irdelenmiştir.

Antolojiler genellikle aynı türden eserlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş kaynaklardır. Klasik Türk Edebiyatı sahası içerisinde seçme şiirler “toplanıp biriktirilmiş” anlamına gelen vemecmua adı verilen defterlerde toplanmıştır. Bu türdeki eserlerin edebiyatımızdaki bilinen ilk örneği Ömer Bin Mezid’in Mecmuatü’n-Nezâir isimli eseridir. Mecmua geleneği Câmi‘ü’n-Nezâ’ir, Mecma‘u’n-Nezâir ve Pervâne Bey Mecmûası gibi örneklerle devam etmiştir. 19. yüzyıla kadar devam eden gelenek yerini antolojilere bırakmıştır. Antolojilerin gelişimi 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra hız kazanmış, bu türde birçok eser meydana getirilmiştir. Türk edebiyatı mahsullerini içeren sadece Türkçe değil, İngilizce, Fransızca ve Almanca gibi dillerde de antolojiler derlenmiştir. İngilizce yazılan ve kapsamlı bir şiir tarihi olsa da bir yönüyle antoloji özelliği taşıyan Gibb’in A History of Ottoman Poetry’si çalışmamıza kaynaklık etmiştir. Çalışmada, İngilizce derlenen Türk şiiri antolojileri tespit edilmiş, bunların tertip hususiyetleri ele alınmıştır. Antolojiler, içerdikleri şairler, şiirler ve şiirlerin çevirileri bakımından değerlendirilerek karşılaştırmalı bir çalışma yapılmıştır. Şiir seçimlerinin araştırmacılar tarafından hangi kıstaslara göre yapıldığı irdelenmiştir.