Osmanlı Devleti’nde Bir İktisatçı: Mehmed Cavid’in İktisadi Görüşleri
An Economist in the Ottoman Empire: Mehmed Cavid's Economic Views
Yazar: Demir, Kenan
Dergi: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 85, 2024
Anahtar kelimeler: History of Ottoman Economy ; Osmanlı İktisat Tarihi ; Mehmed Cavid,Liberalizm,Osmanlı Devleti,İktisadi politikalar,Tarımsal kalkınma ; Mehmed Cavid,Liberalism,Ottoman State,Economic policies,Agricultural development

İttihat ve Terakki Partisi’nin 1908-1918 yılları arasındaki iktidarında Mehmed Cavid, dönemin iktisadi düşüncesini şekillendiren teorik yazıları yazmanın yanı sıra, aynı zamanda dönemin iktisadi politikalarını şekillendiren bürokratlardan biri olmuştur. Bu anlamda kendisi İttihat ve Terakki Partisi’nin ekonomi alanındaki yetkili tek kişisidir denilebilir. Mehmed Cavid, liberal düşüncenin koyu bir temsilcisi olarak Osmanlı iktisadi politikalarının liberalizm doğrultusunda şekillenmesine çalışmıştır. Osmanlı Devleti’nin uluslararası iş bölümü doğrultusunda tarım sektörüne önem vermesini savunmuş ve uluslararası sermaye kuruluşlarıyla uyumlu bir iktisadi siyasetin sürdürülmesini önermiştir. Mehmed Cavid, 1908-1918 döneminde Osmanlı Meclis-i Mebusan’da milletvekilliği görevinde bulunmuş ve dört kez kabinede Maliye Bakanı olarak görev almıştır. Meclis-i Mebusan nutuklarında Osmanlı ekonomisi için çözüm olarak liberal iktisat düşüncesini göstermiştir. Mehmed Cavid, 1899’da dört cilt olan İlm-i İktisad adlı kitabı yayımlamış ve Servet-i Fünun, Ulum-ı İktisadiye ve İçtimaiye Mecmuası, Musavver ve Muhit, İkdam, Tanin ve Sabah gibi süreli yayınlarında yazıları çıkmıştır. Kitap ve gazete yazılarında da Osmanlı ekonomisinin sorunlarına değinmiş ve çözüm olarak liberal politikaları önermiştir. Bu çalışmada Mehmed Cavid’in kitapları, gazete ve dergilerde yer alan yazıları ve Meclisi Mebusan’daki nutukları doğrultusunda iktisadi anlayışı incelenmiştir.

During the Committee of Union and Progress's rule between 1908 and 1918, Mehmed Cavid not only wrote theoretical works that shaped the economic thought of the period, but also became one of the bureaucrats who shaped the economic policies of the period. In this sense, he is the only authorized person of the Committee of Union and Progress in the field of economy. Mehmed Cavid, who was a strong representative of liberal thought, tried to shape Ottoman economic policies in line with liberalism. He argued that the Ottoman Empire should give importance to the agricultural sector in line with the international division of labor, and he suggested that an economic policy should be maintained in harmony with international capital institutions. Mehmed Cavid served as a deputy in the Ottoman Parliament between 1908-1918 and also held the position of Minister of Finance in the cabinet four times. In his speeches at the Ottoman Chamber of Deputies, he presented the idea of liberal economics as a solution for the Ottoman economy. Mehmed Cavid published a four-volume book titled İlm-i İktisad (The Science of Economics) in 1899 and his articles appeared in periodicals such as Servet-i Fünun, Ulum-ı İktisadiye ve İçtimaiye, Musavver ve Muhit, and Sabah. He also addressed the problems of the Ottoman economy in his book and newspaper articles and proposed liberal policies as a solution. In this study, Mehmed Cavid's economic thought has been examined based on his books, articles published in newspapers and journals, and his speeches in the Ottoman Chamber of Deputies.