hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
KIYÂFETÜ’L-İNSÂNİYYE FÎ ŞEMÂ’İLİ’L-OSMÂNİYYE’Yİ SİYASETEN OKUMAK
KIYÂFETÜ’L-İNSÂNİYYE FÎ ŞEMÂ’İLİ’L-OSMÂNİYYE’Yİ SİYASETEN OKUMAK
Yazar: Çulhaoğlu, Gülşen
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: “kıyafetname”,“siyasetname”,“ideal padişah”,“III. Murat”,“Kıyâfetü’lİnsâniyye fi Şemâ’ili’l-Osmâniyye”,“Seyyid Lokman Çelebi”

İnsanların fiziksel özelliklerine göre karakter tahlili yapan ve bu sayede onlara doğru davranmayı öğretmeyi amaçlayan kıyafetname, İslamiyet’ten önce de Mısır, Roma, Yunan, İran, Hintkültürlerinde var olan bir ilimdir. Kıyafetname ile benzer bir şekilde ahlaki/öğretici nitelikte eserlerden olan siyasetnamelerde ise, devlet yönetiminde dikkat edilmesi ve kaçınılması gereken konulardan söz edilir ve bir yöneticide bulunması ya da bulunmaması gereken özellikler belirtilir. Bu çalışmanın amacı, Seyyid Lokman Çelebi’nin 16. yüzyılda, III. Murat’a sunduğu ve genel olarak insanların fiziksel özelliklerine göre karakter tahlili yaptıktan sonra Osman Gazi’den III Murat da dâhil olmak üzere Osmanlı padişahlarını değerlendirdiği Kıyâfetü’l-İnsâniyye fi Şemâ’ili’lOsmâniyye adlı eserinde, söz konusu padişahı nasıl bir bakış açısıyla değerlendirdiğini ortaya koyarak “ideal” düzenin son derece önemsendiği bir toplumda, edebî eserlerde bile karşılaşılabilecek bir özellik olan, “ideal padişah portresi”nin çizilip çizilmediğini tartışmak ve bu bağlamda söz konusu eserin aynı zamanda bir siyasetname metni olarak okunup okunmayacağını tartışmaya çalışmaktır.

İnsanların fiziksel özelliklerine göre karakter tahlili yapan ve bu sayede onlara doğru davranmayı öğretmeyi amaçlayan kıyafetname, İslamiyet’ten önce de Mısır, Roma, Yunan, İran, Hintkültürlerinde var olan bir ilimdir. Kıyafetname ile benzer bir şekilde ahlaki/öğretici nitelikte eserlerden olan siyasetnamelerde ise, devlet yönetiminde dikkat edilmesi ve kaçınılması gereken konulardan söz edilir ve bir yöneticide bulunması ya da bulunmaması gereken özellikler belirtilir. Bu çalışmanın amacı, Seyyid Lokman Çelebi’nin 16. yüzyılda, III. Murat’a sunduğu ve genel olarak insanların fiziksel özelliklerine göre karakter tahlili yaptıktan sonra Osman Gazi’den III Murat da dâhil olmak üzere Osmanlı padişahlarını değerlendirdiği Kıyâfetü’l-İnsâniyye fi Şemâ’ili’lOsmâniyye adlı eserinde, söz konusu padişahı nasıl bir bakış açısıyla değerlendirdiğini ortaya koyarak “ideal” düzenin son derece önemsendiği bir toplumda, edebî eserlerde bile karşılaşılabilecek bir özellik olan, “ideal padişah portresi”nin çizilip çizilmediğini tartışmak ve bu bağlamda söz konusu eserin aynı zamanda bir siyasetname metni olarak okunup okunmayacağını tartışmaya çalışmaktır.
GEÇMİŞTEN GELECEĞE BİR KÖPRÜ: ŞU ÇILGIN TÜRKLER ÖRNEĞİNDE “MİLLİ KİMLİK” VE “KEMALİZM” İNŞASI
GEÇMİŞTEN GELECEĞE BİR KÖPRÜ: ŞU ÇILGIN TÜRKLER ÖRNEĞİNDE “MİLLİ KİMLİK” VE “KEMALİZM” İNŞASI
Yazar: Sayar, Elif
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Popüler Roman,Millî Kimlik,Kemalizm,Kanon

Edebiyatın millî kimlik edindirmedeki işlevselliği; geçmiş bugün ve gelecek üçgeninde, bireylere tarih bilinci aşılar. Edebiyatın böyle bir işlevinin olması onun, zaman zaman edebî amacının arka planda kalıp toplumsal yönünün ağır bastığını gösterir. Bir milletin kültürel kodlarını oluşturmada tarihî romanlara önemli bir misyon yüklenir. Bir ulusun destanını yazan tarihî romanlar, bireylerde ortak bir bilinç oluşturur. Kimliklerin çözüldüğü ve toplumsal ilişkilerin farklılaştığı dönemde bu romanlar insana toplumsal bilinci yeniden yerleştirir. 2005’te yayımlanan Turgut Özakman’ın Şu Çılgın Türkler adlı eseri Türklerin millî kimlik inşasını, Kurtuluş Savaşı ve sonrası yükselen Kemalizm ideolojisini, günümüz nesline hatırlatan ve onu canlı tutan bir araçtır. Bu çalışmanın amacı, geçmişten geleceğe köprü niteliğindeki bu eserin bugün de millî kimlik oluşturmada ve Kemalizm ideolojisini yaymadaki rolünü ortaya koymaktır.

Edebiyatın millî kimlik edindirmedeki işlevselliği; geçmiş bugün ve gelecek üçgeninde, bireylere tarih bilinci aşılar. Edebiyatın böyle bir işlevinin olması onun, zaman zaman edebî amacının arka planda kalıp toplumsal yönünün ağır bastığını gösterir. Bir milletin kültürel kodlarını oluşturmada tarihî romanlara önemli bir misyon yüklenir. Bir ulusun destanını yazan tarihî romanlar, bireylerde ortak bir bilinç oluşturur. Kimliklerin çözüldüğü ve toplumsal ilişkilerin farklılaştığı dönemde bu romanlar insana toplumsal bilinci yeniden yerleştirir. 2005’te yayımlanan Turgut Özakman’ın Şu Çılgın Türkler adlı eseri Türklerin millî kimlik inşasını, Kurtuluş Savaşı ve sonrası yükselen Kemalizm ideolojisini, günümüz nesline hatırlatan ve onu canlı tutan bir araçtır. Bu çalışmanın amacı, geçmişten geleceğe köprü niteliğindeki bu eserin bugün de millî kimlik oluşturmada ve Kemalizm ideolojisini yaymadaki rolünü ortaya koymaktır.
ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİNDE TUĞLA KUBBELER
ANADOLU SELÇUKLU MİMARİSİNDE TUĞLA KUBBELER
Yazar: Öter, Nacide
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Anadolu Selçuklu,tuğla,sırlı tuğla,tipoloji,geometrik süsleme

Türk İslam mimarisinde tuğla malzemenin değişik şekillerde örülerek farklı tasarımların elde edilmesi, Büyük Selçuklu yapılarında karakteristik bir özellik olarak karşımıza çıkar. Bu özellikAnadolu Selçuklu yapılarında da bir gelenek olarak devam etmiştir. Genel olarak işlevsel amaçlı kullanılan tuğla malzeme süsleme amacıyla da Anadolu Selçuklu yapılarında tercih edilmiştir. Kubbelerde kullanılan tuğlaların işlevsel özelliklerinin yanı sıra süsleme yönünden de faydalanıldığı Anadolu Selçukluda, bu tuğlalar başlıca dört şekilde kullanılmıştır: Eğik istifli sırsız tuğlalar, yataydüşey istifli sırlı veya sırsız tuğlalar, yatay istifli sırlı tuğlalar ve yatay-düşey istifli sırlı tuğlalar, olarak karşımıza çıkar. Çay Taş Medrese ve İnce Minareli Medrese’nin avlu kubbeleri yatay-düşey istifli sırlı tuğlaların kullanıldığı dördüncü gruba dâhildir. İnce Minareli Medrese diğer kubbelerden farklı bir tasarımla karşımıza çıkar. Anadolu Selçuklu Mimarisi’nde kullanılan malzemeler, farklı çalışmalarda ele alınsa da bugüne kadar tuğla kubbeler ile ilgili kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır. Kubbelerdeki tuğla kullanımı ve süsleme özellikleri bu çalışmanın konusunu oluşturur.

Türk İslam mimarisinde tuğla malzemenin değişik şekillerde örülerek farklı tasarımların elde edilmesi, Büyük Selçuklu yapılarında karakteristik bir özellik olarak karşımıza çıkar. Bu özellikAnadolu Selçuklu yapılarında da bir gelenek olarak devam etmiştir. Genel olarak işlevsel amaçlı kullanılan tuğla malzeme süsleme amacıyla da Anadolu Selçuklu yapılarında tercih edilmiştir. Kubbelerde kullanılan tuğlaların işlevsel özelliklerinin yanı sıra süsleme yönünden de faydalanıldığı Anadolu Selçukluda, bu tuğlalar başlıca dört şekilde kullanılmıştır: Eğik istifli sırsız tuğlalar, yataydüşey istifli sırlı veya sırsız tuğlalar, yatay istifli sırlı tuğlalar ve yatay-düşey istifli sırlı tuğlalar, olarak karşımıza çıkar. Çay Taş Medrese ve İnce Minareli Medrese’nin avlu kubbeleri yatay-düşey istifli sırlı tuğlaların kullanıldığı dördüncü gruba dâhildir. İnce Minareli Medrese diğer kubbelerden farklı bir tasarımla karşımıza çıkar. Anadolu Selçuklu Mimarisi’nde kullanılan malzemeler, farklı çalışmalarda ele alınsa da bugüne kadar tuğla kubbeler ile ilgili kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır. Kubbelerdeki tuğla kullanımı ve süsleme özellikleri bu çalışmanın konusunu oluşturur.
PRZEGLĄD ISLAMSKI (NAZARÂT-I İSLÂMİYYE) VE VASSAN GİREY CABAĞI
PRZEGLĄD ISLAMSKI (NAZARÂT-I İSLÂMİYYE) VE VASSAN GİREY CABAĞI
Yazar: Tekne, Kamelya
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Vassan Girey Cabağı,Przegląd Islamski,Türk Dünyası

Savaşlararası dönem tabiri ile de ifade edilen II. Polonya Cumhuriyeti dönemi (1918-1939) Türk dünyasını yakından ilgilendiren tarihî bir süreçtir. Bu süreçte Rus emperyalizminden kurtulma mücadelesi veren Kırım, İdil-Ural, Azerbaycan, Kuzey Kafkasya gibi mahkûm Türk illerinin siyasî mültecilerinin âdeta sığınak olarak kabul ettikleri Polonya’da çeşitli faaliyetleri söz konusu olmuştur. Mahkûm Türk illerinin temsilcileri muhaceretteki hayatlarında özel anlamda millî istiklâlleri için mücadele ederken genel itibariyle Türklüğün geleceğine hizmet etmişlerdir. Kuzey Kafkasya göçmeni olan Vassan Girey Cabağı da bu temsilcilerden biridir. Polonya’da yaşadığı dönemde ülkedeki Müslüman kimliğini temsil eden Türk-Tatar toplumu ile yakın ilişkiler içerisinde bulunarak yayıncılık sahasında faaliyet göstermiştir. Bu çalışmada Vassan Girey Cabağı ve editörü olduğu Przegląd Islamski dergisi hakkında bilgi vermek amaçlanmıştır.

Savaşlararası dönem tabiri ile de ifade edilen II. Polonya Cumhuriyeti dönemi (1918-1939) Türk dünyasını yakından ilgilendiren tarihî bir süreçtir. Bu süreçte Rus emperyalizminden kurtulma mücadelesi veren Kırım, İdil-Ural, Azerbaycan, Kuzey Kafkasya gibi mahkûm Türk illerinin siyasî mültecilerinin âdeta sığınak olarak kabul ettikleri Polonya’da çeşitli faaliyetleri söz konusu olmuştur. Mahkûm Türk illerinin temsilcileri muhaceretteki hayatlarında özel anlamda millî istiklâlleri için mücadele ederken genel itibariyle Türklüğün geleceğine hizmet etmişlerdir. Kuzey Kafkasya göçmeni olan Vassan Girey Cabağı da bu temsilcilerden biridir. Polonya’da yaşadığı dönemde ülkedeki Müslüman kimliğini temsil eden Türk-Tatar toplumu ile yakın ilişkiler içerisinde bulunarak yayıncılık sahasında faaliyet göstermiştir. Bu çalışmada Vassan Girey Cabağı ve editörü olduğu Przegląd Islamski dergisi hakkında bilgi vermek amaçlanmıştır.
BÜYÜK SELÇUKLULAR DEVRİNDE BİR ADALET İSTEME ÂDETİ VE ŞİKÂYET BİLDİRME TARZI OLARAK DİLEKÇE ARZ ETMEK
BÜYÜK SELÇUKLULAR DEVRİNDE BİR ADALET İSTEME ÂDETİ VE ŞİKÂYET BİLDİRME TARZI OLARAK DİLEKÇE ARZ ETMEK
Yazar: Tarifçi, Sinan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Büyük Selçuklular,sultan,adalet,şikâyet,dîvân-i mezâlim,dilekçe

Büyük Selçuklu sultanları devletin temel varoluş sebebi olan adaleti yerine getirmek ve böylece devlet ve toplum düzeninin istikrarını sağlamak için halkın şikâyetleriyle bizzat ilgilenmişlerdir. En yüksek hâkim sıfatıyla sultanlar ve yetki devrettikleri devlet görevlileri halkın şikâyetlerini almak için muhtelif uygulamalar icra etmişlerdir. Halktan kimseler de haklarını aramak ve şikâyetlerini doğrudan doğruya sultan başta olmak üzere iktidar sahiplerine arz edebilmek için birtakım âdetler tatbik etmişlerdir. Büyük Selçuklular devrinde bir adalet isteme âdeti ve şikâyet bildirme tarzı olarak dilekçe arz etmek yaygın bir şekilde uygulanmıştır. Bu dönemde gerek dîvân-i mezâlim oturumunda ve gerekse mahkeme dışında herhangi bir zamanda bireysel veya toplu bir şekilde dilekçe arz etmek suretiyle şikâyetleri sultan ve temsilcileri katına ulaştırmak mümkündü. Bu çalışmada Büyük Selçuklular devrinde dîvân-i mezâlimde hükümdarın istek ve iradesine ilişkin olarak, mezâlim dışında ise şikâyetçilerin kendiliklerinden teşebbüslerine ilişkin olarak tezahür eden dilekçe arzı üzerinde durulacaktır. Bunu yaparken konu tarihî, edebî ve diplomatik kaynaklara istinaden ele alınacaktır.

Büyük Selçuklu sultanları devletin temel varoluş sebebi olan adaleti yerine getirmek ve böylece devlet ve toplum düzeninin istikrarını sağlamak için halkın şikâyetleriyle bizzat ilgilenmişlerdir. En yüksek hâkim sıfatıyla sultanlar ve yetki devrettikleri devlet görevlileri halkın şikâyetlerini almak için muhtelif uygulamalar icra etmişlerdir. Halktan kimseler de haklarını aramak ve şikâyetlerini doğrudan doğruya sultan başta olmak üzere iktidar sahiplerine arz edebilmek için birtakım âdetler tatbik etmişlerdir. Büyük Selçuklular devrinde bir adalet isteme âdeti ve şikâyet bildirme tarzı olarak dilekçe arz etmek yaygın bir şekilde uygulanmıştır. Bu dönemde gerek dîvân-i mezâlim oturumunda ve gerekse mahkeme dışında herhangi bir zamanda bireysel veya toplu bir şekilde dilekçe arz etmek suretiyle şikâyetleri sultan ve temsilcileri katına ulaştırmak mümkündü. Bu çalışmada Büyük Selçuklular devrinde dîvân-i mezâlimde hükümdarın istek ve iradesine ilişkin olarak, mezâlim dışında ise şikâyetçilerin kendiliklerinden teşebbüslerine ilişkin olarak tezahür eden dilekçe arzı üzerinde durulacaktır. Bunu yaparken konu tarihî, edebî ve diplomatik kaynaklara istinaden ele alınacaktır.
HİVE VE RUS KAYNAKLARINA GÖRE ATA MURAT HAN İSYANI: BAŞLANGICI, GELİŞİMİ VE SONUÇLARI (1855 – 1867)
HİVE VE RUS KAYNAKLARINA GÖRE ATA MURAT HAN İSYANI: BAŞLANGICI, GELİŞİMİ VE SONUÇLARI (1855 – 1867)
Yazar: Şahsi, Resul
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Türkmen,Hive,Yomut,Ata Murat Han,Teke

Ata Murat Han, Hive Hanı Muhammet Emin Han’ın Teke Türkmenleri tarafından 1855 yılında Merv’de gerçekleşen savaşta öldürülmesi sonrasında Hive’de başlayan Türkmen isyanınınliderlerinden biridir. İsyanın başlangıcından 1867’de sonlanmasına kadar olan süreçte hiçbir zaman Hive Hanları ile uzlaşmaması ve itaate yanaşmaması onu isyanın en önemli figürü haline getirmektedir. İstinat ettiği Yomut kabilesi tarafından isyanın başladığı 1855 yılında Han seçilmiş, Özbek ve Karakalpak isyancılarla işbirliği yapmış, Hive Hanlarına karşı uzun bir mücadele yürüttükten sonra Hive’den ayrılarak Hazar Denizi kıyılarına göç etmiştir. Bir süre Kızılsu’daki Rus üssünün hizmetinde bulunduktan sonra Rusların 1873’te gerçekleştirdikleri Hive’nin işgaline katılmış ve daha sonra Hive’ye yerleşerek hayatını burada tamamlamıştır. Hive’ye karşı yürüttüğü mücadelede Hive’nin Türkmenlere uyguladığı baskıyı ortadan kaldırmanın yanında Hanlığı tamamen ele geçirmeyi de hedeflediği ve bunun için Ruslardan birkaç kere yardım talep ettiği anlaşılmaktadır. 1867 yılında Hive’yi terk etmek zorunda kalması ve Hive’nin işgali sonrasında da özel bir konum işgal etmemesi bakımından isyanın başarısız olduğu değerlendirilebilir.

Ata Murat Han, Hive Hanı Muhammet Emin Han’ın Teke Türkmenleri tarafından 1855 yılında Merv’de gerçekleşen savaşta öldürülmesi sonrasında Hive’de başlayan Türkmen isyanınınliderlerinden biridir. İsyanın başlangıcından 1867’de sonlanmasına kadar olan süreçte hiçbir zaman Hive Hanları ile uzlaşmaması ve itaate yanaşmaması onu isyanın en önemli figürü haline getirmektedir. İstinat ettiği Yomut kabilesi tarafından isyanın başladığı 1855 yılında Han seçilmiş, Özbek ve Karakalpak isyancılarla işbirliği yapmış, Hive Hanlarına karşı uzun bir mücadele yürüttükten sonra Hive’den ayrılarak Hazar Denizi kıyılarına göç etmiştir. Bir süre Kızılsu’daki Rus üssünün hizmetinde bulunduktan sonra Rusların 1873’te gerçekleştirdikleri Hive’nin işgaline katılmış ve daha sonra Hive’ye yerleşerek hayatını burada tamamlamıştır. Hive’ye karşı yürüttüğü mücadelede Hive’nin Türkmenlere uyguladığı baskıyı ortadan kaldırmanın yanında Hanlığı tamamen ele geçirmeyi de hedeflediği ve bunun için Ruslardan birkaç kere yardım talep ettiği anlaşılmaktadır. 1867 yılında Hive’yi terk etmek zorunda kalması ve Hive’nin işgali sonrasında da özel bir konum işgal etmemesi bakımından isyanın başarısız olduğu değerlendirilebilir.
SOVYETLERİN ERMENİ KARTI: SAN FRANCISCO KONFERANSI
SOVYETLERİN ERMENİ KARTI: SAN FRANCISCO KONFERANSI
Yazar: Güngör, Hakan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Sovyetler,San Francisco,Amerikan Ermeni Ulusal Komitesi

Rusya, Türkiye üzerinde siyasi baskı oluşturmak ve tavizler koparabilmek için Ermenileri 19. yüzyıldan beri kullanmıştır. Ruslar I. Dünya Savaşı’nda Anadolu’nun işgalini kolaylaştırmakamacıyla Ermeni çetelerini, ajanlarını ve askerlerini kullanmıştır. Ermeniler, Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşması’yla devlet kurma beklentisi içerisine girmişlerse de Lozan Barış Antlaşması’yla beklentileri suya düşmüştür. Ermeniler, cumhuriyetin ilanıyla yeni rejime ve işleyişe sorunsuz bir şekilde entegre olmaya çalışırken, yabancıların onları kışkırtarak kullanma çalışmaları devam etmiştir. II. Dünya Savaşı’nda yayılmacı bir politika izleyen Sovyetler Birliği, Türkiye üzerindeki geleneksel politikasını tekrar devreye sokmuştur. İngiltere ve ABD, Türkiye’yi San Francisco Konferansı’na davet edince Sovyetler, boğazların kontrolünü ele geçirmek ve Doğu Anadolu Bölgesi’ni ilhak etmek için Ermenileri tekrar sahaya sürerek, San Francisco’da Türkiye üzerinde baskı kurmaya çalışmıştır. Amerikan Ermeni Ulusal Komitesi’nin konferansa sunmuş olduğu bildirgeyle Türkiye’yi baskıcı ve Ermenilere zulmeden bir ülke olarak dünya devletlerine lanse etmesi, Sovyetler ’in Türkiye’yi siyasi baskı altına alıp, uluslararası camiada yalnızlaştırarak taviz koparma çabasının bir neticesiydi.

Rusya, Türkiye üzerinde siyasi baskı oluşturmak ve tavizler koparabilmek için Ermenileri 19. yüzyıldan beri kullanmıştır. Ruslar I. Dünya Savaşı’nda Anadolu’nun işgalini kolaylaştırmakamacıyla Ermeni çetelerini, ajanlarını ve askerlerini kullanmıştır. Ermeniler, Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşması’yla devlet kurma beklentisi içerisine girmişlerse de Lozan Barış Antlaşması’yla beklentileri suya düşmüştür. Ermeniler, cumhuriyetin ilanıyla yeni rejime ve işleyişe sorunsuz bir şekilde entegre olmaya çalışırken, yabancıların onları kışkırtarak kullanma çalışmaları devam etmiştir. II. Dünya Savaşı’nda yayılmacı bir politika izleyen Sovyetler Birliği, Türkiye üzerindeki geleneksel politikasını tekrar devreye sokmuştur. İngiltere ve ABD, Türkiye’yi San Francisco Konferansı’na davet edince Sovyetler, boğazların kontrolünü ele geçirmek ve Doğu Anadolu Bölgesi’ni ilhak etmek için Ermenileri tekrar sahaya sürerek, San Francisco’da Türkiye üzerinde baskı kurmaya çalışmıştır. Amerikan Ermeni Ulusal Komitesi’nin konferansa sunmuş olduğu bildirgeyle Türkiye’yi baskıcı ve Ermenilere zulmeden bir ülke olarak dünya devletlerine lanse etmesi, Sovyetler ’in Türkiye’yi siyasi baskı altına alıp, uluslararası camiada yalnızlaştırarak taviz koparma çabasının bir neticesiydi.
17. YÜZYILA AİT BİR YAZMA: DERVİŞ ‘ALÎ’NİN MANTIKU’T-TAYR ADLI ESERİ
17. YÜZYILA AİT BİR YAZMA: DERVİŞ ‘ALÎ’NİN MANTIKU’T-TAYR ADLI ESERİ
Yazar: Özok, Gamze
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Mantıku’t-tayr,Derviş ‘Alî,Feridüddîn Attâr,Osmanlı Dönemi,Eski AnadoluTürkçesi,vahdet-i vücûd,yazma eser

Mantıku’t-tayr, 12. yüzyılın sonlarında İran’da Feridüddîn Attâr tarafından mesnevi nazım şekliyle yazılmış tasavvufi bir eserdir. Attâr’ın, vahdet-i vücûd inancını anlattığı bu eseri, İran’daolduğu kadar Türk ve İslam dünyasında yüzyıllarca sevilerek okunmuş; bu eserin etkisinde ve genellikle aynı adla pek çok eser yazılmıştır. Çalışmamıza konu olan Derviş ‘Alî’nin Mantıku’t-tayr adlı eseri, Attâr’ın eserinin manzum bir çevirisi ya da uyarlaması değildir ama onun etkisinde yazıldığı açıktır. Derviş ‘Alî’nin eseri, şekil özellikleri ve anlatım tarzı bakımından Attâr’ın eserinden farklı olsa da ikisinde de vahdet-i vücûd inancı anlatılmıştır. Millî Kütüphanede bulunan eser 178 varaktan oluşmaktadır. Eserde yazım tarihi ile ilgili net bir bilgi bulunmamaktadır. Eserin dili ve yazarla ilgili verilen bilgiler, metnin yazım tarihi olarak 17. yüzyılın sonlarını işaret etmektedir. Eser,  Osmanlı Döneminde Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinin ağırlıklı olduğu bir dille yazılmıştır. Bu açıdan da oldukça önemlidir. Bu çalışmada 17. yüzyılda yaşamış Derviş ‘Alî (Yazıcıoğlu) adlı müellifin Mantıku’t-tayr adlı eseri tanıtılacaktır.

Mantıku’t-tayr, 12. yüzyılın sonlarında İran’da Feridüddîn Attâr tarafından mesnevi nazım şekliyle yazılmış tasavvufi bir eserdir. Attâr’ın, vahdet-i vücûd inancını anlattığı bu eseri, İran’daolduğu kadar Türk ve İslam dünyasında yüzyıllarca sevilerek okunmuş; bu eserin etkisinde ve genellikle aynı adla pek çok eser yazılmıştır. Çalışmamıza konu olan Derviş ‘Alî’nin Mantıku’t-tayr adlı eseri, Attâr’ın eserinin manzum bir çevirisi ya da uyarlaması değildir ama onun etkisinde yazıldığı açıktır. Derviş ‘Alî’nin eseri, şekil özellikleri ve anlatım tarzı bakımından Attâr’ın eserinden farklı olsa da ikisinde de vahdet-i vücûd inancı anlatılmıştır. Millî Kütüphanede bulunan eser 178 varaktan oluşmaktadır. Eserde yazım tarihi ile ilgili net bir bilgi bulunmamaktadır. Eserin dili ve yazarla ilgili verilen bilgiler, metnin yazım tarihi olarak 17. yüzyılın sonlarını işaret etmektedir. Eser,  Osmanlı Döneminde Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinin ağırlıklı olduğu bir dille yazılmıştır. Bu açıdan da oldukça önemlidir. Bu çalışmada 17. yüzyılda yaşamış Derviş ‘Alî (Yazıcıoğlu) adlı müellifin Mantıku’t-tayr adlı eseri tanıtılacaktır.
SOĞD VE TOHAR DİLLERİ HAKKINDAKİ MESELELERE DAİR*
SOĞD VE TOHAR DİLLERİ HAKKINDAKİ MESELELERE DAİR*
Yazar: Barthold, Vasiliy Vladimiroviç
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: soğdça,toharca,dil

Bu makalenin amacı başlıkta bahsedilen konuya çözüm sunmak değildir. Buradaki amaç benim çalışmamın da temeli olan ve ilmî materyallerde henüz ve çok az kullanılmaya başlanan ve belki bu özelliğiyle de bundan önceki metinlerinde neredeyse hiçbir yazarın değinmediği lengüistik çalışmalara dikkat çekmektir. Lakin bunlar ağırlıklı olarak lengüistik çalışmalar olmalarına rağmen dilbilimcilerden ziyade tarihçiler için daha fazla anlam ifade ederler

Bu makalenin amacı başlıkta bahsedilen konuya çözüm sunmak değildir. Buradaki amaç benim çalışmamın da temeli olan ve ilmî materyallerde henüz ve çok az kullanılmaya başlanan ve belki bu özelliğiyle de bundan önceki metinlerinde neredeyse hiçbir yazarın değinmediği lengüistik çalışmalara dikkat çekmektir. Lakin bunlar ağırlıklı olarak lengüistik çalışmalar olmalarına rağmen dilbilimcilerden ziyade tarihçiler için daha fazla anlam ifade ederler
17. YÜZYIL DİVAN ŞİİRİNDE OSMANLI SOSYAL HAYATININ İZLERİ (CİLT I-II)
17. YÜZYIL DİVAN ŞİİRİNDE OSMANLI SOSYAL HAYATININ İZLERİ (CİLT I-II)
Yazar: Kaya, Döne
Dergi: Gazi Türkiyat No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: osmanlı sosyal hayatı,17. yüzyıl,divan şiiri

“17. Yüzyıl Divan Şiirinde Osmanlı Sosyal Hayatının İzleri” kitabının yazarı Doç. Dr. Neslihan İlknur Koç Keskin, Eski Türk Edebiyatı dalında edebiyat tarihi çalışmalarının yanı sıra ağırlıklı olarak Osmanlı toplumunda çiçek adları, lale şenlikleri, Türk kahvesi gibi Osmanlı toplumunun sosyal hayatından izler taşıyan konular üzerine araştırmalar yapan bir bilim insanıdır. Tanıtımını yaptığımız eserinde de 17. yy.’da sosyo-kültürel değişimlerin ve problemlerin yaşandığı Osmanlı’daki bu değişimleri ve problemleri 1615-1720 yılları arasından seçtiği yetmiş divan üzerinden divan şiirine ne ölçüde yansıdığını tespit etmekle beraber divanlara yansıyan Osmanlı sosyo-kültürel hayat izlerini de beyitlerde bulmak çalışmasının temel iddiasıdır.

“17. Yüzyıl Divan Şiirinde Osmanlı Sosyal Hayatının İzleri” kitabının yazarı Doç. Dr. Neslihan İlknur Koç Keskin, Eski Türk Edebiyatı dalında edebiyat tarihi çalışmalarının yanı sıra ağırlıklı olarak Osmanlı toplumunda çiçek adları, lale şenlikleri, Türk kahvesi gibi Osmanlı toplumunun sosyal hayatından izler taşıyan konular üzerine araştırmalar yapan bir bilim insanıdır. Tanıtımını yaptığımız eserinde de 17. yy.’da sosyo-kültürel değişimlerin ve problemlerin yaşandığı Osmanlı’daki bu değişimleri ve problemleri 1615-1720 yılları arasından seçtiği yetmiş divan üzerinden divan şiirine ne ölçüde yansıdığını tespit etmekle beraber divanlara yansıyan Osmanlı sosyo-kültürel hayat izlerini de beyitlerde bulmak çalışmasının temel iddiasıdır.