Doğu Anadolu Bölgesi’nin Mevsimlik Kuraklık Analizi
Doğu Anadolu Bölgesi’nin Mevsimlik Kuraklık Analizi
Yazar: Çelik, Mehmet Ali; Kopar, İbrahim; Bayram, Hüseyin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 22 No. 3, 2018
Anahtar kelimeler: Doğu Anadolu Bölgesi,Mevsimlik Kuraklık Analizi,Standartlaştırılmış Yağış İndisi,SPI

DoğuAnadolu Bölgesi, Anadolu’nun yüksek ve dağlık bir bölgesidir. Kabaca doğu-batıdoğrultusunda uzanan dağlar ve bunların arasında kalan dağarası havzalarbölgenin fiziki coğrafya özellikleri bakımından çeşitlilik göstermesinisağlamıştır. Dağarası havzalarda ve tektonik kökenli depresyonlarda verimlitarım alanları yer alırken yüksek dağlar önemli birer otlak sahasıdurumundadır. Bu bağlamda bölge Türkiye’nin önemli bir tarım ve hayvancılık alanıolarak kabul edilebilir. Yapılan çalışmalarda ortaya çıkan göstergeler,kuraklığın tarımda verimliliği olumsuz etkilediğini ve hayvancılık için sonderece önemli olan ot verimi ve otlakların biomas aktivitesini düşürdüğünü bunabağlı olarak mera alanlarında birincil üretimin (gross primary production) gittikçeazaldığını ortaya koymaktadır. Özellikle tarım ve hayvancılığı büyük ölçüdeetkileyen mevsimsel kuraklığın takip edilmesi, kurak dönemlerin tespiti vealınacak tedbirlerin büyük önemi bulunmaktadır. Bölgedeki1967-2017 tarihlerini kapsayan 50yıllık dönemde kuraklık eğilimini ortaya koyabilmek maksadıyla Standartlaştırılmış Yağış İndisi (SPI)yönteminden yararlanılmıştır. SPI, kuraklıkları belirleme, değerlendirme veizlemede, bir ülkenin ya da bölgenin kuraklık yönetimi ve kuraklıkla mücadeleyeteneklerinin ve olanaklarının gelişmesinde etkili olan yöntemler arasındakabul edilmektedir. SPI analizlerinde bölgedeki toplam 14 ilin (Ağrı, Ardahan,Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Hakkâri, Iğdır, Kars, Malatya, Muş,Tunceli ve Van) meteorolojik verileri kullanılmıştır. Bu analizlere ilaveten Erinç,De Martonne, Aydeniz ve Thornthwaite’e göre iklim tasnifleri yapılmış ve bölgeninbugünden geriye uzun yıllık dönemde mevsimlik kuraklık durumu ortaya konulmuştur. DoğuAnadolu Bölgesi’ndeki illerin mevsimsel kuraklık analizlerinden ilginç sonuçlarelde edilmiştir. Nitekim Bingöl, Bitlis, Hakkâri ve Iğdır’da iklim, nemlilikeğilimi gösterirken Malatya, Elazığ, Tunceli ve Erzincan’da mevsimsel anlamdaciddi mevsimsel kuraklık eğilimleri dikkat çekmektedir. Yine beklenenin aksine bölgedekış mevsimlerinin bile kurak geçebildiği belirlenmiştir. Nitekim bölgegenelinde 1989 yılının Aralık, ocak ve şubat ayları kurak dönem olarak tespitedilmiştir. Buna karşılık bölgede 2013 yılının kış döneminde nemli koşullardikkati çekmektedir. 

DoğuAnadolu Bölgesi, Anadolu’nun yüksek ve dağlık bir bölgesidir. Kabaca doğu-batıdoğrultusunda uzanan dağlar ve bunların arasında kalan dağarası havzalarbölgenin fiziki coğrafya özellikleri bakımından çeşitlilik göstermesinisağlamıştır. Dağarası havzalarda ve tektonik kökenli depresyonlarda verimlitarım alanları yer alırken yüksek dağlar önemli birer otlak sahasıdurumundadır. Bu bağlamda bölge Türkiye’nin önemli bir tarım ve hayvancılık alanıolarak kabul edilebilir. Yapılan çalışmalarda ortaya çıkan göstergeler,kuraklığın tarımda verimliliği olumsuz etkilediğini ve hayvancılık için sonderece önemli olan ot verimi ve otlakların biomas aktivitesini düşürdüğünü bunabağlı olarak mera alanlarında birincil üretimin (gross primary production) gittikçeazaldığını ortaya koymaktadır. Özellikle tarım ve hayvancılığı büyük ölçüdeetkileyen mevsimsel kuraklığın takip edilmesi, kurak dönemlerin tespiti vealınacak tedbirlerin büyük önemi bulunmaktadır. Bölgedeki1967-2017 tarihlerini kapsayan 50yıllık dönemde kuraklık eğilimini ortaya koyabilmek maksadıyla Standartlaştırılmış Yağış İndisi (SPI)yönteminden yararlanılmıştır. SPI, kuraklıkları belirleme, değerlendirme veizlemede, bir ülkenin ya da bölgenin kuraklık yönetimi ve kuraklıkla mücadeleyeteneklerinin ve olanaklarının gelişmesinde etkili olan yöntemler arasındakabul edilmektedir. SPI analizlerinde bölgedeki toplam 14 ilin (Ağrı, Ardahan,Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Hakkâri, Iğdır, Kars, Malatya, Muş,Tunceli ve Van) meteorolojik verileri kullanılmıştır. Bu analizlere ilaveten Erinç,De Martonne, Aydeniz ve Thornthwaite’e göre iklim tasnifleri yapılmış ve bölgeninbugünden geriye uzun yıllık dönemde mevsimlik kuraklık durumu ortaya konulmuştur. DoğuAnadolu Bölgesi’ndeki illerin mevsimsel kuraklık analizlerinden ilginç sonuçlarelde edilmiştir. Nitekim Bingöl, Bitlis, Hakkâri ve Iğdır’da iklim, nemlilikeğilimi gösterirken Malatya, Elazığ, Tunceli ve Erzincan’da mevsimsel anlamdaciddi mevsimsel kuraklık eğilimleri dikkat çekmektedir. Yine beklenenin aksine bölgedekış mevsimlerinin bile kurak geçebildiği belirlenmiştir. Nitekim bölgegenelinde 1989 yılının Aralık, ocak ve şubat ayları kurak dönem olarak tespitedilmiştir. Buna karşılık bölgede 2013 yılının kış döneminde nemli koşullardikkati çekmektedir.