Descartes Felsefesinde Tözlerin Belirlenimine Giden Yol
The Way Towards The Determination Of The Substances In The Philosophy Of Descartes
Yazar: Eker, Hatice İrem
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 13 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Modern Philosophy ; Modern Felsefe ; Sonsuz töz-Tanrı,sonlu töz-zihin,sonlu töz-beden,kavramsal seçiklik ; Mental finite substance [res cogitans],corporeal/physical finite substance [res extensa],infinite substance God [res infinita/ res divina],conceptual distinction

15. ve 16. yüzyıllar, Batı tarihinde Orta Çağ dünya düzenini sarsan büyük tarihsel hareketleri içerir; Nicolaus Copernicus [Niklas Koppernigk] (1473- 1543) ve yeni evren tasarımı, Rönesans’ın (~1300- ~1600) kültürel alandaki derin etkileri, coğrafi keşifler, matbaanın icadı sonucu İncil’in basımı ve çoğaltılması (~1481), Martin Luther (1483-1546) önderliğinde Reform hareketi. René Descartes (1596-1650), tüm bu büyük dönüşümlerin kavşağında, modern Batı düşüncesinin temellerini atan ve kartezyen düalizm olarak anılacak olan felsefi sistemi geliştirir. Zihin-beden düalizmine dayanan özne [cogito] kuramıyla Descartes, sosyo-ekonomik kontrolü ele geçirmek üzere harekete geçen modern bireyin merkezi konumunu felsefi olarak sistemleştirir. Descartes özneyi Tanrı’nın ve bedenin yanı sıra bir töz olarak konumlandırır. Ancak Descartes’ın tözleri belirlediği epistemolojik güzergâh ve empiristlerin eleştirileri kendisinden sonraki yüzyıllar boyunca tartışılacak bir ayrımı ortaya çıkarır: Bilginin temellerine ve kaynağına ilişkin iki farklı dünya görüşü olan akılcılık [rationalism] ve deneycilik [empiricism]. Bu çalışmada, ilk olarak Descartes’ın sonlu töz zihin [res cogitans], sonlu töz beden [res extensa] ve sonsuz töz Tanrı [res infinita/ res divina] kavramsallaştırmalarına ulaşma yolunu belirleyen bilgi kuramsal öğreti ele alınmaktadır. Bu yolu takip ederken Descartes’ın tözleri niteliklerden yola çıkarak belirleme yolu vurgulanmaktadır. Daha sonra, Descartes’a yönelen bazı temel eleştirilerde tözler ve öznitelikler arasındaki epistemolojik ayrımın sorgulanması ele alınmaktadır. Nihai olarak ise Descartes dizgesinde yanıtsız kalan sorunsallardan birinin bu probleme işaret eden kavramsal seçiklik belirlenimi olduğu gösterilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sonsuz töz-Tanrı, Sonlu töz-zihin, Sonlu töz-beden, Kavramsal seçiklik.

The fifteenth and sixteenth centuries include the great events of Western history that entirely changed the Medieval world order such as Nicolaus Copernicus [Niklas Koppernigk] (1473-1543) and new theory of universe, deep effects of the Renaissance (~ 1300- ~ 1600), geographical discoveries, reproduction of the Bible by the printing press (~ 1481), the Reform movement that began with Martin Luther (1483-1546). René Descartes (1596-1650) develops his philosophical system which lays the foundations of modern Western thought and is called as Cartesian Dualism at the crossroads of the historical influences of all these great events. With his theory of the subject [cogito] based on mind-body dualism, Descartes philosophically systematises the central position of the modern individual who is near to take the control of socio-economic developments. Descartes positions the subject as a substance alongside God and the body. However, Descartes' epistemological path and the critics of empiricists led to a distinction that would be debated for centuries to come: two different worldviews regarding the foundations and sources of knowledge, namely rationalism and empiricism. In this study, I will examine the epistemological doctrine that determines Descartes' way of reaching his conceptualisations of the finite substance mind [res cogitans], the finite substance body [res extensa] and the infinite substance God [res infinita/ res divina]. Following this path, Descartes' method of determining substances based on qualities is emphasised. Subsequently, it is shown that some fundamental criticisms directed at Descartes is the questioning of the epistemological distinction between substances and qualities. Finally, it is demonstrated that one of the unresolved issues in Descartes' system is the determination of conceptual clarity that points to this problem.