SİCİLYA’DA HANEFİLİK
SİCİLYA’DA HANEFİLİK
Yazar: Acar, Abdullah
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: İslam hukuku,Hanefîlik,Sicilya,Mezhep,Fıkıh Coğrafyası

Günümüze kadar gelebilme başarısı gösteren mezhepleriçerisinde ve Müslüman coğrafyada en fazla müntesibi bulunan ve Doğudan Batıyaen çok tanınan mezhep Hanefî mezhebidir. Hanefî mezhebinin bu kadar taraftarbulmasında İmam-ı A’zam’ın görüş ve düşünceleriyle mezhep anlayışınınteşekkülündeki kurucu kişiliği, hocalarından aldığı fıkhî yorumları gününşartlarına göre doğru biçimde yorumlaması ve kıyasla birlikte istihsan metodunuicat etmesinin rolü büyüktür. Buna, Hanefiliğin resmi mezhep olarak kabuledilmesi, Ebu Hanife’nin öğrencilerinin mezhep fıkhını tedvin etmeleri,nesilden nesile mezhep görüşlerini aktaracak bir öğrenci silsilesinin bulunmasıve kanun koyma ihtiyacı gibi sebepler de ilave edilebilir. Hz. Peygamber’in yeni Müslüman olan topluluklara gönderdiğimuallim ve kadı uygulaması daha sonraki halifeler döneminde de aynen devamettirilmeye çalışılmıştır. Müslümanların Doğu topraklarında başlayan ilk fetihleriile bu topraklara İslam ahlakı ve adabını öğreten fakih şahıslar aracılığı ile Müslümanlarınibadetleri ve günlük hayatlarını kuşatan fıkıh ya da hukuk da götürülmüştür. Buuygulama İslam’ın Batı’ya geçişteki ilk noktası olan Mısır ve daha sonrayayılacağı Kuzey Afrika’da da aynen korunmuştur. Hz. Osman dönemindenbaşlayarak Mısır’a gönderilen ve daha sonra adil halife Ömer b. Abdülazizdöneminde de devam ettirilen muallim ve fakih şahsiyetler göndermeuygulamaları, bu coğrafyanın öncelikle Müslümanlaşmasına, ardından da buşahısların etrafında oluşan şahsa dayalı müstakil mezheplerin oluşmasına vesileolmuştur. Kûfe, Medine, Şam gibi merkezlerde hicri II. yüzyıldanitibaren başlayan mezheplerin oluşum süreci, Batıdaki coğrafyayı daetkilemiştir. Doğu’daki medreselerde eğitim alan birçok fakih, aldıkları bueğitimi Batı’da yeni fethedilen topraklara nakletmişler, böylece mezhepleşmeolgusu Doğu ile Batı’da aynı anda başlamıştır denilebilir. Bu dönemde, aralarındaHanefi mezhebinin kurucusu Ebu Hanife’nin ve öğrencilerinin de bulunduğu birçokmüctehid imamın görüşleri bu coğrafyaya öğrenciler aracılığı girmeyebaşlamıştır.   Özellikle750 yılında Emevilerden sonra iktidara gelen Abbasilerden itibaren Hanefiliğin resmimezhep olarak devlet yönetiminde aktif rol yüklenmesiyle birlikte, öncelikle DoğudaMâverâünnehir topraklarına uzanan Hanefi mezhebi, hemen hemen aynı zamandiliminde öncelikle Kuzeybatı Afrika’ya, oradan da Sicilya ve Endülüstopraklarına kadar yayılmıştır. Bu makalede, Hanefi mezhebinin Batıtopraklarına geçişi, kâdîların bu mezhebin yayılmasındaki katkıları, bu kadılararasında öncelikle Sicilya fatihi Esed b. Furat’ın etkisi ve daha sonrakikadıların yaptıkları katkılar, adada Hanefiliğin taraftar bulmasındaki sebeplerve etkisini kaybettiği yılları içeren kısa bir silsile takip edilecek vemezhebin Sicilya’daki seyrinin tarihçesi ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.

Günümüze kadar gelebilme başarısı gösteren mezhepleriçerisinde ve Müslüman coğrafyada en fazla müntesibi bulunan ve Doğudan Batıyaen çok tanınan mezhep Hanefî mezhebidir. Hanefî mezhebinin bu kadar taraftarbulmasında İmam-ı A’zam’ın görüş ve düşünceleriyle mezhep anlayışınınteşekkülündeki kurucu kişiliği, hocalarından aldığı fıkhî yorumları gününşartlarına göre doğru biçimde yorumlaması ve kıyasla birlikte istihsan metodunuicat etmesinin rolü büyüktür. Buna, Hanefiliğin resmi mezhep olarak kabuledilmesi, Ebu Hanife’nin öğrencilerinin mezhep fıkhını tedvin etmeleri,nesilden nesile mezhep görüşlerini aktaracak bir öğrenci silsilesinin bulunmasıve kanun koyma ihtiyacı gibi sebepler de ilave edilebilir. Hz. Peygamber’in yeni Müslüman olan topluluklara gönderdiğimuallim ve kadı uygulaması daha sonraki halifeler döneminde de aynen devamettirilmeye çalışılmıştır. Müslümanların Doğu topraklarında başlayan ilk fetihleriile bu topraklara İslam ahlakı ve adabını öğreten fakih şahıslar aracılığı ile Müslümanlarınibadetleri ve günlük hayatlarını kuşatan fıkıh ya da hukuk da götürülmüştür. Buuygulama İslam’ın Batı’ya geçişteki ilk noktası olan Mısır ve daha sonrayayılacağı Kuzey Afrika’da da aynen korunmuştur. Hz. Osman dönemindenbaşlayarak Mısır’a gönderilen ve daha sonra adil halife Ömer b. Abdülazizdöneminde de devam ettirilen muallim ve fakih şahsiyetler göndermeuygulamaları, bu coğrafyanın öncelikle Müslümanlaşmasına, ardından da buşahısların etrafında oluşan şahsa dayalı müstakil mezheplerin oluşmasına vesileolmuştur. Kûfe, Medine, Şam gibi merkezlerde hicri II. yüzyıldanitibaren başlayan mezheplerin oluşum süreci, Batıdaki coğrafyayı daetkilemiştir. Doğu’daki medreselerde eğitim alan birçok fakih, aldıkları bueğitimi Batı’da yeni fethedilen topraklara nakletmişler, böylece mezhepleşmeolgusu Doğu ile Batı’da aynı anda başlamıştır denilebilir. Bu dönemde, aralarındaHanefi mezhebinin kurucusu Ebu Hanife’nin ve öğrencilerinin de bulunduğu birçokmüctehid imamın görüşleri bu coğrafyaya öğrenciler aracılığı girmeyebaşlamıştır.   Özellikle750 yılında Emevilerden sonra iktidara gelen Abbasilerden itibaren Hanefiliğin resmimezhep olarak devlet yönetiminde aktif rol yüklenmesiyle birlikte, öncelikle DoğudaMâverâünnehir topraklarına uzanan Hanefi mezhebi, hemen hemen aynı zamandiliminde öncelikle Kuzeybatı Afrika’ya, oradan da Sicilya ve Endülüstopraklarına kadar yayılmıştır. Bu makalede, Hanefi mezhebinin Batıtopraklarına geçişi, kâdîların bu mezhebin yayılmasındaki katkıları, bu kadılararasında öncelikle Sicilya fatihi Esed b. Furat’ın etkisi ve daha sonrakikadıların yaptıkları katkılar, adada Hanefiliğin taraftar bulmasındaki sebeplerve etkisini kaybettiği yılları içeren kısa bir silsile takip edilecek vemezhebin Sicilya’daki seyrinin tarihçesi ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.