Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri
Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri
Yazar: Yavuz, Cemalettin
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 1 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: : Çuvaşlar,halk anlatıları,aile,inanışlar

Çuvaşlarıngeleneksel kültüründe –diğer Türk topluluklarına paralel biçimde- bireyin,ailenin, evin, hayvanların, köyün, doğanın ve insan hayatında bir şekilde yerbulan her olgunun bir sahibi/koruyucusu vardır. İyi ve kötü ruhlar şeklindesınıflandırabileceğimiz bu güçler, insan hayatının ve dünya düzenininkorunmasına, devam ettirilmesine, karşılaşılan güçlüklerin giderilmesine ya dayasakları ihlal edenlerin cezalandırılmasına hizmet etmektedirler. Çuvaşlarıngeleneksel dininde bu kutsal güçler ırǐlar (iyi olanlar) ve usallarya da hayarlar (kötü ya da zararlı olanlar) olarak bölümlenebilmektedir.Ev ve aile hayatınındüzenlenmesinde ve korunmasında da birtakım roller üstlenen özel güçlerbulunmaktadır. Çünkü ev ve aile, geleneksel toplumlarda bireysel ve toplumsalyaşamın temeli olmanın yanında kâinatın mikro ölçekteki bir modelini teşkiletmektedir. Bu nedenle evin ve ailenin yaşatılması, evrendeki kozmosun dasürdürülmesi anlamına gelmektedir. Ev ve ailenin korunup yaşatılmasında görevlikutsal güçler, Çuvaşlara da bazı sorumluluklar yüklemektedirler. Busorumlulukların ve kuralların ihlali birtakım felaketlere ve musibetlere yolaçmaktadır. Bukutsal güçler arasından ev ve aile ile ilgili olan hrsurt, iye ve yrhadı verilen tanrısal güçler etrafında da mit, efsane, inanış ifadesi gibibirçok halk anlatısı meydana gelmiştir. Bu çalışmada söz konusu güçler, çeşitlitürdeki halk anlatılarına dayanılarak, özelde Çuvaşların geleneksel dünyagörüşü, genelde Türk mitolojisi bağlamında ele alınıp incelenmiştir. Çalışmanınsonunda, geleneksel Çuvaş toplumunda evin ve ailenin korunup yaşatılmasınınevrendeki kozmosun sürdürülmesi anlamına geldiği; ele alınan üç tanrısal ruhunda dişi olarak tasavvur edildiği, üçünün de ateş ve ocak kültüyle ilişkiliolduğu, bunlardan özellikle ikisinin -hrtsurt ve yrh- canlılık, üretkenlikve ailenin/soyun devamlılığı bağlamında yer-su ruhlarıyla güçlü bağlara sahipolduğu sonucuna varılmıştır.

Çuvaşlarıngeleneksel kültüründe –diğer Türk topluluklarına paralel biçimde- bireyin,ailenin, evin, hayvanların, köyün, doğanın ve insan hayatında bir şekilde yerbulan her olgunun bir sahibi/koruyucusu vardır. İyi ve kötü ruhlar şeklindesınıflandırabileceğimiz bu güçler, insan hayatının ve dünya düzenininkorunmasına, devam ettirilmesine, karşılaşılan güçlüklerin giderilmesine ya dayasakları ihlal edenlerin cezalandırılmasına hizmet etmektedirler. Çuvaşlarıngeleneksel dininde bu kutsal güçler ırǐlar (iyi olanlar) ve usallarya da hayarlar (kötü ya da zararlı olanlar) olarak bölümlenebilmektedir.Ev ve aile hayatınındüzenlenmesinde ve korunmasında da birtakım roller üstlenen özel güçlerbulunmaktadır. Çünkü ev ve aile, geleneksel toplumlarda bireysel ve toplumsalyaşamın temeli olmanın yanında kâinatın mikro ölçekteki bir modelini teşkiletmektedir. Bu nedenle evin ve ailenin yaşatılması, evrendeki kozmosun dasürdürülmesi anlamına gelmektedir. Ev ve ailenin korunup yaşatılmasında görevlikutsal güçler, Çuvaşlara da bazı sorumluluklar yüklemektedirler. Busorumlulukların ve kuralların ihlali birtakım felaketlere ve musibetlere yolaçmaktadır. Bukutsal güçler arasından ev ve aile ile ilgili olan hrsurt, iye ve yrhadı verilen tanrısal güçler etrafında da mit, efsane, inanış ifadesi gibibirçok halk anlatısı meydana gelmiştir. Bu çalışmada söz konusu güçler, çeşitlitürdeki halk anlatılarına dayanılarak, özelde Çuvaşların geleneksel dünyagörüşü, genelde Türk mitolojisi bağlamında ele alınıp incelenmiştir. Çalışmanınsonunda, geleneksel Çuvaş toplumunda evin ve ailenin korunup yaşatılmasınınevrendeki kozmosun sürdürülmesi anlamına geldiği; ele alınan üç tanrısal ruhunda dişi olarak tasavvur edildiği, üçünün de ateş ve ocak kültüyle ilişkiliolduğu, bunlardan özellikle ikisinin -hrtsurt ve yrh- canlılık, üretkenlikve ailenin/soyun devamlılığı bağlamında yer-su ruhlarıyla güçlü bağlara sahipolduğu sonucuna varılmıştır.