Ebü’l-Kâsım Ömer B. Muhammed Ez-Zemahşerî’nin Günah Algısı
Abu al-Qāsim ʿUmar b. Muhammad al-Zamakhsharī's Perception of Sin
Yazar: Tözluyurt, Mehmet
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 24 No. 24, 2023
Anahtar kelimeler: Kalam ; Kelam ; Kelam,Mu‘tezile,Zemahşerî,İnsan,Günah. ; Kalâm,Human,Sin,Muʿtazilah,Al-Zamakhsharī

Evrende akıl ve iradeye sahip tek varlık insandır. Kimi zaman o, bu iki özelliğiyle bilerek ya da bilmeyerek Allah’ın koyduğu kurallara aykırı hareket etmektedir. Allah Kur’an’da, samimi bir kalp ile kendisine yönelenleri bağışladığını, günahında ısrar edenleri ise cezalandırdığını haber vermektedir. Hz. Peygamber sonrasında inananlar arasında kan dökmeye kadar varan birçok siyasî ve toplumsal olaylar meydana gelmiştir. Son birkaç asırda ise dünyevileşmenin de hız kazanmasıyla Müslümanların günahlara karşı duyarlılıklarının azaldığı gözlenmektedir. Bu durum insanın işlediği günahların çeşidi, hangi günahların tövbesiz affedileceği, ahirette şefaatin günahkâra etkisi gibi konuların yeniden ele alınmasını gerekli kılmıştır. Günah konusu Muʿtezile, Şîa ve Ehl-i Sünnet âlimleri tarafından ele alınmış ve tartışılmıştır. Bu âlimlerden birisi de Ebü’l-Kâsım Ömer b. Muhammed ez-Zemahşerî’dir (ö. 538/1144). O, günah konusunu ele almış ve özgün değerlendirmelerde bulunmuştur. O, günah konusunu açıklarken naklin yanında akla önem vermiş, ayrıca kendi dönemine kadar olan sürede konunun nasıl anlaşıldığına temas etmiştir. Zemahşerî günahı büyük ve küçük şeklinde ikiye ayırmış, ardından günah-tövbe ilişkisine değinmiş, tövbe etmeden ölenler için şefaatin vaki olup olmayacağına temas etmiştir. Bu makalede Zemahşerî’nin günah konusunu ele alış tarzı, bu konuda hassas davranmasının nedenleri ortaya konmaya çalışılacaktır.

Human is the only being in the universe that has reason and will. Sometimes, with these two features, he deliberately or unknowingly acts against the rules set by Allah. Almighty Allah informs in the Qur'ān that He forgives those who turn to Him with a sincere heart, and punishes those who persist in their sins. After the Prophet, many political and social events, up to bloodshed, took place among the believers. In the last few centuries, it can be said that the sensitivity of Muslims towards sins has decreased along with the acceleration of secularisation. This situation necessitated reconsidering the issues such as the types of sins committed by people, which sins will be forgiven without repentance, and the effect of intercession on the sinful in the Hereafter. The subject of sin has been discussed by Muʿtazilah, Shiʿah and Ahl al-Sunnah scholars. One of these scholars is Abu al-Qāsim ʿUmar b. Muhammad al-Zamakhsharī (d. 538/1144). He discussed the issue of sin and made original evaluations. While explaining the subject of sin, he gave importance to reason besides the transmission, and also touched on how the subject was understood in the period up to his own time. Al-Zamakhsharī divided sin into two as major and minor, then touched on the relationship between sin and repentance, and whether intercession will occur for those who die without repentance. In this article, al-Zamakhsharī's approach to the subject of sin will be evaluated, and the reason for his sensitive behaviour on this issue will be tried to be revealed.