Osmanlı Döneminde İstanbul’da Modern Bir Mezbaha Kurma Teşebbüsü
An Attempt to Establish a Modern Slaughterhouse in Istanbul During the Ottoman Period
Yazar: Çağman, Engin
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 15, 2020
Anahtar kelimeler: Istanbul,Şehremaneti,slaughterhouse,abattoir,livestock market ; İstanbul,Şehremaneti,mezbaha,selhâne,hayvan pazarı

19. yüzyılın sonlarında İstanbul’da bilimsel ve modern usullere göre faaliyet gösterecekbir mezbaha ihtiyacı had safhaya ulaşmış ve bu ihtiyaç birçok kurum tarafındandile getirilmiştir. Şehrin muhtelif yerlerinde mezbahalar bulunmasına rağmen sıhhi vebilimsel kurallara riayet edilmemesi, kesim öncesi hayvanların ve sonrasında da etlerinkontrollerinin yeterince yapılamaması halkın sağlığını tehdit etmekteydi. Öte yandanmezbahaların tam olarak gereğince vergilendirilememesi nedeniyle devletin gelir kaybıda söz konusuydu. Bunun yanı sıra Şehremaneti tarafından mevcut haliyle mezbahalarınve hayvan satış mahallerinin ihtikâra, dolayısıyla et fiyatının makul bir sebep olmaksızınciddi şekilde artmasına neden olduğu iddia ediliyordu.Şehremaneti, mezbahaların ıslah edilmesinin çok zor olduğu düşüncesiyle tüm İstanbulhalkına hitap edecek sıhhi, bilimsel ve modern özellikleri içeren umûmi bir mezbahave hayvan pazarının kurulması amacıyla 1911 yılında bir proje ihalesi açmıştır. İhtiyaçlarıkarşılayabilecek en uygun projeyi belirleyebilmek amacıyla bir komisyon teşkil edilmişve kazanan proje sahibine müesseseyi kurması karşılığında işletmesi için kırk yıllığınaimtiyaz tahsis edilmesi, bununla birlikte mezbaha ve hayvan pazarı gelirlerinden Şehremanetinede belirli bir pay ayrılması kararlaştırılmıştır.Makale, Osmanlı arşiv belgeleri üzerinden söz konusu mezbaha ve hayvan pazarıtesisi kurma çabalarını ele almaktadır. Böyle bir tesis ihtiyacının ortaya çıkış nedenleri,ihaleyle ilgili hazırlanan raporlar, ihaleye karşı gösterilen tepkiler, devlet kurumlarınınve sektör temsilcilerinin meseleye yaklaşımı birinci el kaynaklardan faydalanarak ortayakoyulmaya çalışılmıştır.

In Istanbul, the need for a slaughterhouse operating under scientific and modern methodsreached its peak toward the end of the 19th century, leading numerous institutions toaddress such demand. Although there were already established slaughterhouses in variouslocations of the city at the time, the public health was in jeopardy as medical and scientificprinciples were not followed, and no pre or post-slaughter inspections of animals werecarried out. Moreover, these slaughterhouses were not subject to appropriate taxes, resultingin government revenue loss. Furthermore, the “Şehremaneti” (Municipality) claimedthat the slaughterhouses and livestock markets in their current form were generating unfairprofits, causing the meat prices to spike without any precedence.Considering the reformation of current slaughterhouses a grueling task, the Şehremanetilaunched a tender in 1911 for the construction of a public slaughterhouse and livestockmarket equipped with all the medical, scientific, and modern standards for use of allthe inhabitants of Istanbul. A commission was appointed to determine the most suitableproject and it was decided to grant the operating rights of the establishment for 40 yearsto the winning project in return for the construction of such establishment, as well as toallocate a certain share to the Şehremaneti from the revenues of the slaughterhouse andthe livestock market.The present paper examines the efforts undertaken to build a slaughterhouse and alivestock market using Ottoman archival documents. The causes of the demand for suchan establishment, the reports on the tender process, the reactions against the tender, andgovernment institutions and industry leaders’ approach on the issue were identified throughfirst-hand sources.