Avrupa Gazetelerinde Yabancı Posta Meselesi: Evrensel Posta Birliği’nin Yaklaşımı ve Osmanlı Posta Teşkilatı’na İlişkin Haber İçeriklerinin Analizi
Foreign Post Incident in European Journals: The Approach of the Universal Postal Union and Analysis of News Content on the Ottoman Postal Administration
Yazar: Yaman, Mehmet Şükrü
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 22, 2023
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Avrupa basını,bilgi dağıtımı,posta eleştirileri,Osmanlı Postası,Evrensel Posta Birliği ; European press,information dissemination,postal critics,Ottoman Post,Universal Postal Union

Yabancı posta meselesi, çok yönlü bir olgu olarak 20. yüzyılın başlarına kadar dünyagenelinde büyük yankı uyandırmıştır. Avrupalı devletlerin yayılmacı politikalarınınönemli bir bileşeni ve neticesi olan yabancı postaneler, Osmanlı Devleti’ni de derindenetkilemiştir. Batılı posta idareleri uzun yıllar müddetince Osmanlı yerleşimlerindefaaliyet göstermiştir. Osmanlı Devleti, Batılı postaların kendi aralarında rekabettebulunduğu ülke olarak da ön plana çıkmıştır. Ticari ve sosyal bir zeminde faaliyet zeminibulmuş yabancı postaneler zaman içerisinde siyasi bir boyut kazanmıştır. Batılı tarzdateşkilatlanmaya ilk kez 1840 tarihinde giden Osmanlı Devleti, kendi topraklarındakiposta varlığını ve birikimini kurumsal bir temele oturtarak yerli posta yetkinliğineyoğunlaşmıştır. Bu girişim, Avrupalı posta idareleri nezdinde kabul görmemiştir. 1860sonrasında yoğunluk ve süreklilik kazanmış kapatma girişimlerinin geçerli bir temeledayanmadığı öne sürülmüştür, zira onlara göre Osmanlı Posta Teşkilatı uluslararası postahizmeti sağlayabilecek yapısal dönüşümü henüz tam anlamıyla tesis edememişti. Osmanlıpazarındaki faaliyetlerini sonlandırma noktasında koşul öne süren Avrupalı devletlerin operasyonel yetkinliğe işaret etmesi sonrasında içerideki ve dışarıdaki temaslarınıarttıran Osmanlı Devleti, Bern’de 22 devletin iştirakiyle düzenlenen ilk uluslararası postakongresinde yer almıştır. Kongre bitiminde, 9 Ekim 1874’te imzalanan Evrensel PostaSözleşmesi’yle kurulan Evrensel Posta Birliği’nin kurucu üyesi olarak iki yıl gibi kısasüre içerisinde uluslararası posta hizmeti icra edebilir hâle gelmiştir. Avrupalı devletlerineksikliğini koz olarak kullandıkları en kritik koşulu da yerine getiren Osmanlı Devleti,buna rağmen kesin çözüm elde edememiştir. Bu süreç zarfında Avrupa basınında siyasi,ekonomik ve sosyal açılardan ele alınma lüzumu bulunan posta haberleri üretilmiştir. Buiçerikler, henüz kapsamlı ve bir bütün olarak akademik bir çalışmanın konusu olabilmişdeğildir. Gazeteler haricinde yabancı literatürde Osmanlı Devleti’ni posta bağlamındahedef alan içeriklere ilişkin bir karşı yaklaşım da şekillenmemiştir. Bu makale hembu bağlamdaki açığa temas ederek hem de yabancı gazetelerdeki içeriklerin postaperspektifinden ele alınıp alınmadığını irdeleyerek literatürdeki eksikliğe dikkat çekmeyiamaçlamaktadır.

As a multifaceted fact the foreign post incident had a great repercussion throughoutthe world until the early parts of the 20th century. Foreign post offices, an integralcomponent and consequence of the expansionist policies of European states, had a significantimpact on the Ottoman Empire. Western postal administrations conducted operationswithin Ottoman settlements for an extended period. The Ottoman Empire alsocame to the fore as a country where European postal administrations competed amongthemselves. Foreign post offices, initially established on the basis of commercial and socialconsiderations, eventually gained a political dimension. The Ottoman Empire, whichadopted a Western-style postal system in 1840, prioritized the development of its domesticpostal infrastructure as a matter of institutional policy. However, this initiative wasmet with resistance from European postal administrations who sought to maintain theirpresence within Ottoman territory. Despite objections to the perceived lack of structuraltransformation and operational competence within the Ottoman Postal Administration,the Empire’s participation in the inaugural international postal congress in Bern in 1874marked a significant turning point. Becoming a founding member of the Universal Postal Union enabled the Ottoman Empire to provide international postal services withintwo years, fulfilling a critical requirement for membership that had been leveraged byEuropean States. Nonetheless, this did not resolve all of the Empire’s issues related toforeign postal services, which continued to be a source of political, economic, and socialcontention. Although the European press extensively covered this topic, a comprehensiveacademic study has yet to be undertaken. In addition, little attention has been given inforeign literature to alternative perspectives on the issue of foreign postal services in theOttoman Empire. This article aims to point out the gap in the literature by examining theforeign press’s coverage of the Ottoman Empire’s postal system and exploring alternativeapproaches to this topic.