TANZİMAT’TAN CUMHURİYET’E BATILILAŞMANIN TÜRK ROMANINDA KADINA BAKAN YÜZÜ
TANZİMAT’TAN CUMHURİYET’E BATILILAŞMANIN TÜRK ROMANINDA KADINA BAKAN YÜZÜ
Yazar: Özdoruk Durmuş, Meleknur
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. Prof. Dr. M. Orhan Okay Özel Sayısı, 2020
Anahtar kelimeler: Batılılaşma,Tanzimat,roman,kadın

Türk tarih ve medeniyeti, yakın zamandaki akışında birçok dönemeç geçmiş, farklı kaynaklardan beslenerek muhteviyatını yinelemiştir. Tanzimat, bu gidişatın istikameti noktasında ilk ciddi yönelim olmuş ve yüzleri Batı’ya dönük fiiliyat silsilesi böylece başlamıştır. Değişim ve dönüşüm, gündelik hayat pratiklerinden başlamış, insanın ontolojik duruşuna uzanan bir seyre uzanmıştır. Asırlardır beslenilen kaynaklarla olan rabıtaların giderek derinleşecek olan bir zafiyete uğramaya başladığı görülmüştür. Bütün bu seyrin baş döndürücü bir hızla ilerleyişini, etkilerini ve dönüştürücülüğünü, kadın kimliği üzerinden okumaya çalışmak oldukça anlamlıdır. Toplumsal çehreyi belirleyen birincil kimlik olarak kadın, bu minvaldeki tartışma ve sorgulamalara son derece açıktır. Değişim, onun alışkanlıklarından, dış görünüşünden eşya, varlık ve hayat tasavvuruna kadar uzanır.Yeni bir medeniyet dairesine dâhil olma ve Batılılaşma yolculuğu, geleneksel ve kültürel çözülmeler, zihnî kırılma noktaları, yeni ideal ve normlar, kadın kimliği üzerinden açıkça okunup değerlendirilebilir. İlk yerli romandan itibaren parmaklıklar ardından mahcubiyetle dışarıyı izleyen, ürkek Fitnat’tan, evliliğini cinsî ve narsist ihtiraslarına kurban eden Bihter’e ve eşinde estetize edilmiş duygular arayan Suat’a, İstanbul’un işgalinde Milli Mücadele’nin sembol ismi olan Ayşe’den, Dame de Sion’lu Feride’nin kalp kırıklığıyla atıldığı Anadolu’daki öğretmenlik macerasına ve İstanbul’un dar sokaklarından birinde yetişip mütevazı bir hayat sürerken Batılı bir piyanist ile evlenen Hafız Rabia’nın kültür ve medeniyet bağlamında bir sentezi imleyen hikâyesine kadar birçok farklı sima, toplumsal hayattaki safhalara ve modernleşme sürecine kurgusal dünyanın imkânları nispetinde şahitlik eder.Çalışmamız, 1872-1936 yılları arasında yayınlanan, kadın kimliğinin temsil kuvvetini nazara alarak seçtiğimiz eserlerin merkezinde şekillendirilmiştir.

Türk tarih ve medeniyeti, yakın zamandaki akışında birçok dönemeç geçmiş, farklı kaynaklardan beslenerek muhteviyatını yinelemiştir. Tanzimat, bu gidişatın istikameti noktasında ilk ciddi yönelim olmuş ve yüzleri Batı’ya dönük fiiliyat silsilesi böylece başlamıştır. Değişim ve dönüşüm, gündelik hayat pratiklerinden başlamış, insanın ontolojik duruşuna uzanan bir seyre uzanmıştır. Asırlardır beslenilen kaynaklarla olan rabıtaların giderek derinleşecek olan bir zafiyete uğramaya başladığı görülmüştür. Bütün bu seyrin baş döndürücü bir hızla ilerleyişini, etkilerini ve dönüştürücülüğünü, kadın kimliği üzerinden okumaya çalışmak oldukça anlamlıdır. Toplumsal çehreyi belirleyen birincil kimlik olarak kadın, bu minvaldeki tartışma ve sorgulamalara son derece açıktır. Değişim, onun alışkanlıklarından, dış görünüşünden eşya, varlık ve hayat tasavvuruna kadar uzanır.Yeni bir medeniyet dairesine dâhil olma ve Batılılaşma yolculuğu, geleneksel ve kültürel çözülmeler, zihnî kırılma noktaları, yeni ideal ve normlar, kadın kimliği üzerinden açıkça okunup değerlendirilebilir. İlk yerli romandan itibaren parmaklıklar ardından mahcubiyetle dışarıyı izleyen, ürkek Fitnat’tan, evliliğini cinsî ve narsist ihtiraslarına kurban eden Bihter’e ve eşinde estetize edilmiş duygular arayan Suat’a, İstanbul’un işgalinde Milli Mücadele’nin sembol ismi olan Ayşe’den, Dame de Sion’lu Feride’nin kalp kırıklığıyla atıldığı Anadolu’daki öğretmenlik macerasına ve İstanbul’un dar sokaklarından birinde yetişip mütevazı bir hayat sürerken Batılı bir piyanist ile evlenen Hafız Rabia’nın kültür ve medeniyet bağlamında bir sentezi imleyen hikâyesine kadar birçok farklı sima, toplumsal hayattaki safhalara ve modernleşme sürecine kurgusal dünyanın imkânları nispetinde şahitlik eder.Çalışmamız, 1872-1936 yılları arasında yayınlanan, kadın kimliğinin temsil kuvvetini nazara alarak seçtiğimiz eserlerin merkezinde şekillendirilmiştir.