Nâbî’nin “Bu” Redifli Naatine Bayburtlu Şevket Bilâlî’nin Naziresi
To Nâbî’s Naat With “bu” Redif Nazire Written By Bayburtlu Şevket Bilâlî
Yazar: Abbasoğulları, Gülcan
Dergi: Dini Araştırmalar No. 69, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Islamic Literature ; Türk İslam Edebiyatı ; Türk İslam Edebiyatı,Naat,Nâbî,Bu Redifli Gazel,Nazîre,Bayburtlu Şevket Bilâlî ; Turkish Islamic Literature,Naat,Nābī,Ghazal with This Redif,Nazīre,Bayburtlu Şevket Bilālī.

17. yüzyıl divan şairlerinden hikemî üslubun temsilcisi olarak telakki edilen Nâbî’nin (ö. 1124/1712) hac yolculuğu esnasında yazdığı rivayet edilen “bu” redifli naat türündeki gazeli, şairlere ciddi anlamda tesir etmiş bir gazel olmuştur. Türk edebiyatında bu şiir esas alınarak çeşitli nazım şekilleriyle yazılmış murabba, tahmis ve müseddes gibi şiirlere ve nazîrelere rastlanmaktadır. Nâbî’nin “bu” redifli gazeline Bayburtlu Şevket Bilâlî’nin (ö. ?/19. yy.) yazmış olduğu bir nazîre de mevcuttur. Bu çalışma, edebî açıdan Bilâlî’nin Nâbî’den etkilendiğini ortaya koymak ve Bilâlî’nin Nâbî’ye nazîre olarak yazdığı “bu” redifli naatinin muhteva hususiyetlerinin incelenmesi açısından önem arz etmektedir. Şevket Bilâlî’nin “bu” redifli gazeliyle ilgili olarak daha önce böyle bir çalışma yapılmamış olduğundan bu çalışmada Nâbî’nin “bu” redifli zemin şiiriyle Şevket Bilâlî’nin bu şiire yazmış olduğu nazîrenin mukayesesini ve nazîrenin şerhini yapmak amaçlanmıştır. Bu minvalde nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak bu iki şiir ile ilgili edebî tespitlerde bulunulmuştur.Nazîre, bir şairin daha önce yazmış olduğu şiirine ya da başka bir şairin yazmış olduğu şiire benzer olarak kafiye, redif, vezin ve konu bakımından aynılaşmış bir şiir yazmasıdır. Nâbî’nin beş beyitlik “bu” redifli gazeline, Şevket Bilâlî yedi beyitlik aynı redifli bir nazîre yazmıştır.  Şevket Bilâlî’nin gazeli, Nâbî’nin gazeliyle vezin, kafiye, redif ve konu bakımından aynıdır. Şevket Bilâlî’nin, nazîresinde edebî sanatlara müracaat ettiği, bazen zemin şiirle benzer ifadeler oluşturduğu bazen de zemin şiirden farklı hususlara değindiği göze çarpmaktadır. Hususen Dîvân’ında Nakşibendî tarikatının Hâlidî koluna bağlı olduğunu belirten Şevket Bilâlî, yazmış olduğu nazîreyi mensubu olduğu bu tasavvufî çevrenin tesiriyle sunmuş olup tarikatının remizlerine ve uygulamalarına da yer vermiştir. Şevket Bilâlî’nin, Hz. Muhammed’e olan ihtiramı ön planda tuttuğu bu gazelinde, şeyhi olan Hasan Visâlî Efendi’yi sıklıkla anması, ona olan bağlılık ve muhabbetini göstermesi aynı zamanda mensubu olduğu yolun onun üzerinde ciddi bir tesir bıraktığının da bir göstergesidir.Çalışma giriş ve iki bölümden müteşekkildir. Girişte kısaca nazireye dair bilgiler verilmiş olup ilk bölümde bilinen tezkire kaynaklarında hayatı hakkında bilgi bulunmayan Şevket Bilâlî’nin Dîvân’ındaki bilgilerden hareketle hayatı, eseri ve edebî şahsiyetine dair bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise zemin şiir olan Nâbî’nin “bu” redifli şiiri ve Şevket Bilâlî’nin nazîresinin transkripsiyonlu metni verilmiş ve bu iki şiirin mukayesesi yapılmıştır. Bu çalışmanın zemin şiirle ilgili yapılacak çalışmalara ve şerh çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

This Nābī (d. 1124/1712), a 17th-century divan poet recognized for his representation of the wise style, composed a ghazal in the naat genre featuring the redif "bu" (This), reportedly written during his pilgrimage. This ghazal has significantly influenced subsequent poets, leading to the creation of various poetic forms, such as murabba, tahmis, and müseddes, based on its structure. Şevket Bilālī (d. ?/19th century), hailing from Bayburt, also crafted a nazire inspired by Nābī’s ghazal with the same redif. This study is pivotal in revealing Bilālī's literary influences from Nābī and examining the thematic features of Bilālī’s naat, which mirrors Nābī's style. As no prior research has focused specifically on Şevket Bilālī’s ghazal with the redif "bu," this study aims to compare Nābī’s original work with Bilālī’s nazire and provide a commentary on the latter. Utilizing content analysis as a qualitative research method, it presents literary observations regarding both poems.Nazire refers to a poem composed by a poet that shares similarity in rhyme, redif, meter, and subject matter with a previously written poem. Şevket Bilālī’s nazire consists of seven couplets, while Nābī’s original ghazal features five couplets, both sharing the redif "bu." Bilālī’s ghazal aligns with Nābī’s in terms of meter, rhyme, repeated themes, and subject matter. It is evident that Bilālī employed literary techniques in his nazire, at times echoing the original poem, while also exploring different themes.Şevket Bilālī, who noted his affiliation with the Hālidī branch of the Naqshbandi order in his Divan, infused his nazire with influences from his Sufi circle, incorporating symbols and practices distinctive to his order. In this ghazal, Bilālī emphasizes his veneration for the Prophet Muhammad, frequently referencing his sheikh, Hasan Visālī Efendi, which underscores the profound impact of his spiritual path on his work.The structure of the study includes an introduction and two main sections. The introduction offers a brief overview of the nazire form, while the first section delves into the life, works, and literary character of Şevket Bilālī, drawing on information from his Divan, as well as noting the absence of biographical details in known tazkire sources. The second section presents the foundational poem, Nābī’s ghazal with the redif "bu," alongside the transcribed text of Şevket Bilālī’s nazire, facilitating a comparison of the two works. This study is anticipated to contribute significantly to future research on foundational poetry and the interpretation of poetic works.