II. Dünya Savaşı Sonrası Hegemonyaya Türkiye’nin Uyumunda Yerli ve Yabancı Raporların Çatışması: Seyhan Barajı Örneği
The Conflict between Domestic and Foreign Reports in Türkiye’s Adaptation to PostWorld War II Hegemony: The Case of the Seyhan Dam
Yazar: Koyuncu, Derviş Tuğrul; Yılmaz, Ragıp
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 48, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; History of The Social Sciences ; Sosyal Bilimlerin Tarihi ; Hegemonya,Seyhan Barajı,Thornburg Raporu,Barker Raporu,Mithat San Raporu ; Hegemony,Seyhan Dam,Thornburg Report,Barker Report,Mithat San Report

Bu çalışma, II. Dünya Savaşı sonrasında ABD liderliğinde tesis edilen hegemonik düzene Türkiye’nin entegrasyon sürecini Seyhan Barajı’nın inşası ekseninde irdelemektedir. Türkiye Cumhuriyeti, savaş sonrasında Bretton Woods düzenlemeleri çerçevesinde hegemon güç ABD’nin önceliklendirdiği dış ticaret serbestisi, özel sektörün öncülüğü ve demokratik yapılanma süreçlerine uyum sağlamaya yönelik kararlar alırken; aynı zamanda Türkiye ekonomisinin yapısal sorunlarının çözümüne dair tavsiyeler içeren Thornburg (1949) ve Barker (1951) raporlarından da istifade etme yoluna gitmiştir. Her iki raporda da Türkiye’nin ekonomik kalkınmasında tarım sektörüne ve hafif sanayi yatırımlarına öncelik verilmesi gerektiği tezi öne çıkmaktadır. Bu perspektife uygun olarak, tarımsal sulama yatırımlarında Seyhan Barajı gibi büyük ölçekli projelerden kaçınılması gerektiği savunulmuştur. Buna mukabil, DP Bursa Milletvekili Mithat San tarafından hazırlanarak hükümete sunulan raporda (1951), Seyhan Barajı’nın Türkiye’nin kalkınmasındaki hayati önemine dikkat çekilmiş ve gerekliliği üzerinde durulmuştur. San’ın raporuna göre Seyhan Barajı yalnızca tarımsal kalkınmayı desteklemekle kalmayacak; hidroelektrik üretimiyle bölgede sanayinin gelişimini sağlayacak, istihdam yaratarak mevsimlik işçi sorununa çözüm getirecek ve çimento sanayisinin gelişimine olanak tanıyarak konut sorununun çözümüne katkı sunacaktır. Böylece Seyhan Barajı, tarımsal kalkınmanın yanı sıra iktisadi ve içtimai kalkınmanın ivme kazanmasını sağlayacaktır. Sonuç olarak, San’ın raporu ve Seyhan Barajı’nın inşasına yönelik Bakanlar Kurulu kararı dikkate alındığında; Thornburg ve Barker raporlarının aksine, Türkiye Cumhuriyeti’nin yalnızca tarıma dayalı kalkınma modellerine değil, aynı zamanda sanayileşme politikalarına da öncelik verdiği görülmektedir.

This study examines Türkiye’s integration into the US-led hegemonic order following World War II through the lens of the Seyhan Dam construction. While the Republic of Türkiye adopted resolutions to align with the priorities of the hegemonic power, the United States - namely trade liberalization, private sector primacy, and democratic restructuring within the framework of the Bretton Woods system - it also sought to utilize the recommendations of the Thornburg (1949) and Barker (1951) reports for resolving structural economic issues. Both reports advocated that Türkiye should prioritize the agricultural sector and light industrial investments for its economic development. Consistent with this perspective, they argued against large-scale dam projects, such as the Seyhan Dam, regarding irrigation investments. Conversely, the report prepared by Democrat Party (DP) Deputy for Bursa, Mithat San (1951), and submitted to the government, emphasized the strategic importance of the Seyhan Dam for Türkiye’s development and underscored its necessity. According to San’s report, the Seyhan Dam would not only support agricultural development but also facilitate regional industrial advancement through hydroelectric generation, resolve the seasonal labor issue by creating employment, and alleviate the housing shortage by enabling the growth of the cement industry. Thus, the Seyhan Dam was projected to accelerate economic and social development alongside agricultural progress. Consequently, considering San’s report and the Council of Ministers’ decision to proceed with the construction, it is evident that, contrary to the recommendations of the Thornburg and Barker reports, the Republic of Türkiye prioritized not only agriculture-based development policies but also industrialization strategies.