hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
BAZI DERS KİTAPLARINDA ŞİA VE SÜNNİLİĞE DAİR SORUNLU BİR ANLATIM
BAZI DERS KİTAPLARINDA ŞİA VE SÜNNİLİĞE DAİR SORUNLU BİR ANLATIM
Yazar: Bozkurt, Abdülbaki
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Kerbelâ,,İslam Tarihi,Şia (Şiilik),Sünni(Sünnilik)

Bu makalenin amacı, özellikle ortaöğretim düzeyinde okutulan bazı ders kitaplarında İslam tarihiyle alakalı sorunlu görülen anlatımlara dikkat çekmektir. Eğitimin en önemli aşamalarından biri olan ortaöğretimde verilen ve yanlış anlaşılmalara sebebiyet verecek anlatımların gelecek nesiller üzerinde oluşturacağı olumsuz etkiler yadsınamaz. Bu sebeple toplumda ayrışmayı çağrıştıracak anlatımlardan şiddetle kaçınılması gerektiği ortadır. Sözü edilen anlatımlara konu olan mevzu,  İslam tarihinin ilk dönemlerinde sahabe arasında yaşanan olumsuz birtakım siyasi hadiselerdir. Bu hadiselerin bazı ders kitaplarında sorunlu bir şekilde ifade edildiği düşünülmektedir. Sorunlu anlatımın en dikkat çekeni Kerbelâ olayı ve sonuçlarıdır. Özellikle bu olay her ne kadar Müslümanlar arasındaki çatlakları derinleştirmişse de bu derinlik, Şii-Sünni şeklindeki ayırımı ortaya çıkarmamıştır. “Şii” ve “Sünni” kelimelerinin sözlük ve kavramsal anlamlarıyla birlikte, ortaya çıkış tarihleri ele alınıp değerlendirildiğinde böyle bir sonuca ulaşılabilmektedir. Çalışmada klasik kaynaklarla birlikte modern kaynaklara da başvurulmuştur. Objektif bir araştırma olabilmesi için de kendilerini birbirlerinden farklı olarak tanımlayan yazarların görüşlerine başvurulmuş ve iki görüşün sentezi yapılmaya gayret edilmiştir.

Bu makalenin amacı, özellikle ortaöğretim düzeyinde okutulan bazı ders kitaplarında İslam tarihiyle alakalı sorunlu görülen anlatımlara dikkat çekmektir. Eğitimin en önemli aşamalarından biri olan ortaöğretimde verilen ve yanlış anlaşılmalara sebebiyet verecek anlatımların gelecek nesiller üzerinde oluşturacağı olumsuz etkiler yadsınamaz. Bu sebeple toplumda ayrışmayı çağrıştıracak anlatımlardan şiddetle kaçınılması gerektiği ortadır. Sözü edilen anlatımlara konu olan mevzu,  İslam tarihinin ilk dönemlerinde sahabe arasında yaşanan olumsuz birtakım siyasi hadiselerdir. Bu hadiselerin bazı ders kitaplarında sorunlu bir şekilde ifade edildiği düşünülmektedir. Sorunlu anlatımın en dikkat çekeni Kerbelâ olayı ve sonuçlarıdır. Özellikle bu olay her ne kadar Müslümanlar arasındaki çatlakları derinleştirmişse de bu derinlik, Şii-Sünni şeklindeki ayırımı ortaya çıkarmamıştır. “Şii” ve “Sünni” kelimelerinin sözlük ve kavramsal anlamlarıyla birlikte, ortaya çıkış tarihleri ele alınıp değerlendirildiğinde böyle bir sonuca ulaşılabilmektedir. Çalışmada klasik kaynaklarla birlikte modern kaynaklara da başvurulmuştur. Objektif bir araştırma olabilmesi için de kendilerini birbirlerinden farklı olarak tanımlayan yazarların görüşlerine başvurulmuş ve iki görüşün sentezi yapılmaya gayret edilmiştir.
TÜRKÇE SÖZLÜK’TE BİRDEN FAZLA DİLİN BİRLEŞMESİYLE OLUŞAN BİRLEŞİK YAPILAR
TÜRKÇE SÖZLÜK’TE BİRDEN FAZLA DİLİN BİRLEŞMESİYLE OLUŞAN BİRLEŞİK YAPILAR
Yazar: Yeşilöz, Turgut
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Alıntı Sözcükler,Sözcük,Ek,Kök

Çalışmada birden fazla dilden sözcüklerin ya da eklerin bir araya gelmesiyle oluşan yapılar sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmada Türkçe Sözlük’e bağlı kalınmıştır. Türkçe Sözlük’ün + ile birleştirdiği her sözcük taranmış ve tek tek bulunduğu yapı itibariyle sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Çalışma Üçlü yapılar ve İkili Yapılar olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Her iki başlık içerinde de aynı diller, farklı dillerin birleşmesi alt başlık ekler yardımıyla kurulan sözcükler alt başlık olarak eklenmiştir. Yardımcı filler Türkçemizde önemli bir yer kaplar. İkili Yapılar başlıklandırma yapılırken Üçlü Yapılar’dan farklı olarak Yardımcı Fiiller ile Kurulanlar başlığı eklenmiştr.

Çalışmada birden fazla dilden sözcüklerin ya da eklerin bir araya gelmesiyle oluşan yapılar sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmada Türkçe Sözlük’e bağlı kalınmıştır. Türkçe Sözlük’ün + ile birleştirdiği her sözcük taranmış ve tek tek bulunduğu yapı itibariyle sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Çalışma Üçlü yapılar ve İkili Yapılar olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Her iki başlık içerinde de aynı diller, farklı dillerin birleşmesi alt başlık ekler yardımıyla kurulan sözcükler alt başlık olarak eklenmiştir. Yardımcı filler Türkçemizde önemli bir yer kaplar. İkili Yapılar başlıklandırma yapılırken Üçlü Yapılar’dan farklı olarak Yardımcı Fiiller ile Kurulanlar başlığı eklenmiştr.
SİVAS İLİ AKINCILAR İLÇESİ AĞZI SES BİLGİSİ ÖZELLİKLERİ
SİVAS İLİ AKINCILAR İLÇESİ AĞZI SES BİLGİSİ ÖZELLİKLERİ
Yazar: Ayazlı, Özlem; Taşkıran, Halil
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Türkiye Türkçesi,Anadolu Ağızları,Sivas İli,Akıncılar İlçesi,Ses bilgisi

Sivas ili Akıncılar ilçesi ses bilgisel özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu makale, saha çalışmasına dayanan verileri içermektedir. Çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Sivas ağzının diğer ağızlar arasındaki yeri tespit edilmekte ve kısaca çalışmanın yöntemi üzerinde durulmaktadır. Buna ek olarak bu bölümde çalışmada kullanılan çeviri yazı işaretleri aktarılmaktadır. İkinci bölümde Sivas ilçesi Akıncılar ağzına ait ses olayları ve ses değişimlerine ünlüler ve ünsüzler olmak üzere iki alt başlık altında yer verilmektedir. Elde edilen bulgular makalenin üçüncü bölümünde sunulmaktadır. Sivas ağzında tespit edilen bu bulgulardan en yaygın olanları göçüşme örnekleridir: aḫşam > aşḫam, ayva > havya, bakraç > barḫaç, çekirge > kekürçe, çıplak > cılbaḫ, dürbün > dübürüm, eski > eksü, dünya > düyna külfet > küflet, ileri > ireli, iler(i)le- > irel(i)le-, lanet > nālet, memleket > melmeket, peskütan > pestugan, topraḫ > torpaḫ. Ayrca r ve l ses değişimi örnekleri de oldukça yaygındır: birader~ bilader, cemre ~ cemile, çermik ~ çelmik, çerebne ~ çelepme, çırpı ipi > çilpipi, fetir ~ fetil, gurk ~ gulk, güreş ~ güleş, kenger ~ kengel, serbes ~ selbes, cıvılda- ~ civirde-, çakıldak ~ çaḫırdaḫ, gelek ~ gerek, gugulik ~ gugirik, maşala ~ maşara, talanla- ~ taranla-, tılsım ~ tırsım, dinel- ~ diren-

Sivas ili Akıncılar ilçesi ses bilgisel özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu makale, saha çalışmasına dayanan verileri içermektedir. Çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Sivas ağzının diğer ağızlar arasındaki yeri tespit edilmekte ve kısaca çalışmanın yöntemi üzerinde durulmaktadır. Buna ek olarak bu bölümde çalışmada kullanılan çeviri yazı işaretleri aktarılmaktadır. İkinci bölümde Sivas ilçesi Akıncılar ağzına ait ses olayları ve ses değişimlerine ünlüler ve ünsüzler olmak üzere iki alt başlık altında yer verilmektedir. Elde edilen bulgular makalenin üçüncü bölümünde sunulmaktadır. Sivas ağzında tespit edilen bu bulgulardan en yaygın olanları göçüşme örnekleridir: aḫşam > aşḫam, ayva > havya, bakraç > barḫaç, çekirge > kekürçe, çıplak > cılbaḫ, dürbün > dübürüm, eski > eksü, dünya > düyna külfet > küflet, ileri > ireli, iler(i)le- > irel(i)le-, lanet > nālet, memleket > melmeket, peskütan > pestugan, topraḫ > torpaḫ. Ayrca r ve l ses değişimi örnekleri de oldukça yaygındır: birader~ bilader, cemre ~ cemile, çermik ~ çelmik, çerebne ~ çelepme, çırpı ipi > çilpipi, fetir ~ fetil, gurk ~ gulk, güreş ~ güleş, kenger ~ kengel, serbes ~ selbes, cıvılda- ~ civirde-, çakıldak ~ çaḫırdaḫ, gelek ~ gerek, gugulik ~ gugirik, maşala ~ maşara, talanla- ~ taranla-, tılsım ~ tırsım, dinel- ~ diren-
RİSK TOPLUMUNDA SPOR VE TERÖR
RİSK TOPLUMUNDA SPOR VE TERÖR
Yazar: Dever, Ayhan
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Risk Toplumu,Terör,Spor,Olimpiyat Oyunları

Risk toplumu, riskin daha belirsiz bir hale geldiği ve yapay risklere bağlı olarak insan hayatının daha fazla oranda tehlikelere maruz kaldığı bir yapıya sahiptir. Risk toplumu içerisinde bireyler, daha huzursuz ve güvensiz bir yapıya sahiptir. Çünkü risk toplumu içerisinde üretilen yapay riskler, daha evrenseldir. Spor ve terörizm kavramları birbirinin zıttı gibi dursa da Risk toplumu içerisinde özellikle büyük spor organizasyonlarında terör olaylarının varlığı bilinmektedir. 1972 Münih, 1988 Seul, 1996 Atlanta ve 2014 Soçi Olimpiyatlarında terör saldırılarına bağlı olarak onlarca insan ölmüş, 1992 Barselona, 2004 Atina olimpiyatlarında terör eylemleri gerçekleşmişse de ölen veya yaralanan olmamış, 2000 Sidney, 2016 Rio De Janeiro Olimpiyatlarında terör örgütleri üyeleri, eylemlerini gerçekleştiremeden güvenlik güçlerince yakalanmışlardır. Bu örnekler Risk toplumu içerisinde sporun içerisinde yer alan terör riskinin, önemli bir sorun olduğunu ve masum insanların terör örgütleri tarafından hedef alındığını göstermektedir. Terör örgütlerinin, büyük spor organizasyonlarını hedef almalarının nedeni, oyunlara seyirci olarak katılan insanların daha savunmasız olmaları ve oyunların kitle iletişim araçlarında gösterilme süresinin fazlalığına bağlı olarak korku unsurunun dünya genelinin büyük bir kısmına yayılması düşüncesidir.

Risk toplumu, riskin daha belirsiz bir hale geldiği ve yapay risklere bağlı olarak insan hayatının daha fazla oranda tehlikelere maruz kaldığı bir yapıya sahiptir. Risk toplumu içerisinde bireyler, daha huzursuz ve güvensiz bir yapıya sahiptir. Çünkü risk toplumu içerisinde üretilen yapay riskler, daha evrenseldir. Spor ve terörizm kavramları birbirinin zıttı gibi dursa da Risk toplumu içerisinde özellikle büyük spor organizasyonlarında terör olaylarının varlığı bilinmektedir. 1972 Münih, 1988 Seul, 1996 Atlanta ve 2014 Soçi Olimpiyatlarında terör saldırılarına bağlı olarak onlarca insan ölmüş, 1992 Barselona, 2004 Atina olimpiyatlarında terör eylemleri gerçekleşmişse de ölen veya yaralanan olmamış, 2000 Sidney, 2016 Rio De Janeiro Olimpiyatlarında terör örgütleri üyeleri, eylemlerini gerçekleştiremeden güvenlik güçlerince yakalanmışlardır. Bu örnekler Risk toplumu içerisinde sporun içerisinde yer alan terör riskinin, önemli bir sorun olduğunu ve masum insanların terör örgütleri tarafından hedef alındığını göstermektedir. Terör örgütlerinin, büyük spor organizasyonlarını hedef almalarının nedeni, oyunlara seyirci olarak katılan insanların daha savunmasız olmaları ve oyunların kitle iletişim araçlarında gösterilme süresinin fazlalığına bağlı olarak korku unsurunun dünya genelinin büyük bir kısmına yayılması düşüncesidir.
OLUMLU SOSYAL DAVRANIŞLAR İLE ÖZERKLİK DESTEĞİ VE PSİKOLOJİK KONTROL ARASINDAKİ İLİŞKİLER
OLUMLU SOSYAL DAVRANIŞLAR İLE ÖZERKLİK DESTEĞİ VE PSİKOLOJİK KONTROL ARASINDAKİ İLİŞKİLER
Yazar: Aktaş, Vezir; Kındap Tepe, Yeliz
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Destekleyici ebeveynlik,olumlu sosyal davranış,psikolojik kontrol,temel psikolojik ihtiyaç tatmini

Bu araştırmada özerkliği destekleyen ve engelleyen ebeveynlik uygulamala-rı olan, sırasıyla, gencin anneden ve babadan algıladığı özerklik desteğinin, anne-baba psikolojik kontrol ebeveynlik uygulamalarının ve temel psikolojik ihtiyaçla-rın tatmininin içsel ve dışsal yolla harekete geçen olumlu sosyal davranışlarla iliş-kisi araştırılmıştır. Araştırmaya yaşları 19-31 arasında değişen (Ort. = 21.90, S = 1.71), toplam 379 üniversite öğrencisi katılmıştır (193 kadın ve 186 erkek). Araştır-mada Psikolojik Kontrol Ölçeği, Özerk İradeyi Destekleme Ölçeği, Psikolojik İhtiyaçların Tatmini Ölçeği ve Olumlu Sosyal Davranış Eğilimi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma sonucunda temel psikolojik ihtiyaçların olumlu sosyal davranışların içselleştirilmesine katkıda bulunduğu; kadınların erkeklere oranla daha fazla içsel olarak motive olan olumlu sosyal davranış sergiledikleri gösterilmiştir. Ayrıca anneden algılanan özerklik desteği azaldıkça ve babadan algılanan psikolojik kontrol arttıkça dışsal olarak motive olma olumlu sosyal davranışların arttığı; kadınlara oranla erkeklerin dışsal olarak motive olan olumlu sosyal davranışları da-ha fazla sergiledikleri görülmüştür.

Bu araştırmada özerkliği destekleyen ve engelleyen ebeveynlik uygulamala-rı olan, sırasıyla, gencin anneden ve babadan algıladığı özerklik desteğinin, anne-baba psikolojik kontrol ebeveynlik uygulamalarının ve temel psikolojik ihtiyaçla-rın tatmininin içsel ve dışsal yolla harekete geçen olumlu sosyal davranışlarla iliş-kisi araştırılmıştır. Araştırmaya yaşları 19-31 arasında değişen (Ort. = 21.90, S = 1.71), toplam 379 üniversite öğrencisi katılmıştır (193 kadın ve 186 erkek). Araştır-mada Psikolojik Kontrol Ölçeği, Özerk İradeyi Destekleme Ölçeği, Psikolojik İhtiyaçların Tatmini Ölçeği ve Olumlu Sosyal Davranış Eğilimi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma sonucunda temel psikolojik ihtiyaçların olumlu sosyal davranışların içselleştirilmesine katkıda bulunduğu; kadınların erkeklere oranla daha fazla içsel olarak motive olan olumlu sosyal davranış sergiledikleri gösterilmiştir. Ayrıca anneden algılanan özerklik desteği azaldıkça ve babadan algılanan psikolojik kontrol arttıkça dışsal olarak motive olma olumlu sosyal davranışların arttığı; kadınlara oranla erkeklerin dışsal olarak motive olan olumlu sosyal davranışları da-ha fazla sergiledikleri görülmüştür.
AŞK MEYDANINDA CANINI ORTAYA KOYMAK YAHUT KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE BİR DEYİM: "BAŞ OYNAMAK"
AŞK MEYDANINDA CANINI ORTAYA KOYMAK YAHUT KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE BİR DEYİM: "BAŞ OYNAMAK"
Yazar: Çakır, Mustafa Sefa
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Divan şiiri,deyim,baş oynamak.

Bir toplumun edebiyatı, o toplumun dilinin en canlı halini yansıtır ve dil tüm zenginliğiyle edebi metinlerde yer edinmiştir. Bu zenginliği meydana getiren parçalardan biri de deyimlerdir. Dilimizde çokça bulunan deyimlerin ne anlama geldiği, neyi kast ettiği edebi metinlerin anlaşılması noktasında büyük önem taşır. Kaldı ki bazı deyimler zaman içerisinde kullanılmaz olmuş, halkın dilinden çekilmiştir ama halen metinlerde kayıtlıdır. Böylesi durumlarda büyük bir çabayla dilin tarihi derinliklerine inmeli ve o deyimi kullanan insanların ne demek istediğini ortaya koymaya gayret göstermelidir. Bu çalışmada da günümüzde kullanılmayan deyimlerden biri olan "baş oynamak" deyimi ele alınmış, geçtiği beyitlerden örnekler tespit edilmiş, anlam dünyası ve kullanımı üzerinde durulmuştur. Bu sayede klasik edebiyatımızda kullanılan bir deyim daha gözler önüne serilmiş ve kadim şiirimizi anlama veya metin şerhi gibi çabalar için bir katkı sunulması düşünülmüştür. Divan şiirinde aşığın gözü karalığını, canını feda etmeyi göze almasını hatta sevgili için başını zevkle vereceğini ifade eden bu deyim şairlerimiz tarafından yaygın bir şekilde kullanılmıştır ve beyitlerde beliğ birçok örneğine rastlanılmaktadır.

Bir toplumun edebiyatı, o toplumun dilinin en canlı halini yansıtır ve dil tüm zenginliğiyle edebi metinlerde yer edinmiştir. Bu zenginliği meydana getiren parçalardan biri de deyimlerdir. Dilimizde çokça bulunan deyimlerin ne anlama geldiği, neyi kast ettiği edebi metinlerin anlaşılması noktasında büyük önem taşır. Kaldı ki bazı deyimler zaman içerisinde kullanılmaz olmuş, halkın dilinden çekilmiştir ama halen metinlerde kayıtlıdır. Böylesi durumlarda büyük bir çabayla dilin tarihi derinliklerine inmeli ve o deyimi kullanan insanların ne demek istediğini ortaya koymaya gayret göstermelidir. Bu çalışmada da günümüzde kullanılmayan deyimlerden biri olan "baş oynamak" deyimi ele alınmış, geçtiği beyitlerden örnekler tespit edilmiş, anlam dünyası ve kullanımı üzerinde durulmuştur. Bu sayede klasik edebiyatımızda kullanılan bir deyim daha gözler önüne serilmiş ve kadim şiirimizi anlama veya metin şerhi gibi çabalar için bir katkı sunulması düşünülmüştür. Divan şiirinde aşığın gözü karalığını, canını feda etmeyi göze almasını hatta sevgili için başını zevkle vereceğini ifade eden bu deyim şairlerimiz tarafından yaygın bir şekilde kullanılmıştır ve beyitlerde beliğ birçok örneğine rastlanılmaktadır.
BİLİMSEL BİLGİDE ETİK VE İNTİHAL
BİLİMSEL BİLGİDE ETİK VE İNTİHAL
Yazar: Ercan, Tolgay; Daşlı, Yılmaz; Biçer, Enis Baha
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Etik,Etik İlişki,Meslek Etiği,İntihal,Bilim.

Araştırmacılar bilimsel bir yayın hazırlarken kolaya kaçarak, araştırma yeteneğinden yoksun hareket ederek, bazen de bilerek yayın etiğine aykırı, kişisel çıkara göre davranışlar sergileyebilmektedirler. Bir yayının bilimsel bir yayın olması bilimsel veriler ışığında hazırlanmış, güvenilir, adil, dürüst, evrensel bilgiler ortaya koymasına bağlıdır. Bunların yanında daha da önemlisi araştırmacıların etik değerleri ilke edinmiş olması ve diğer araştırmacıların yayınlarına gereken özeni göstermesi gerekmektedir. Bu çalışmada, bilim ve bilimsel bilgi incelenerek bilimsel bilginin etik ile olan bağında araştırmacının dikkat etmesi ve önemsemesi gereken intihal incelenerek; intihalin bilimsel çalışmalarda yapılmasının nedenleri ve çözüm önerileri ele alınmaktadır. Araştırmanın neticesinde bilimsel bilgide yapılan intihalin çözüm önerileri arasında en önemli yapılması gereken şeyin eğitim olduğu belirtilmektedir.

Araştırmacılar bilimsel bir yayın hazırlarken kolaya kaçarak, araştırma yeteneğinden yoksun hareket ederek, bazen de bilerek yayın etiğine aykırı, kişisel çıkara göre davranışlar sergileyebilmektedirler. Bir yayının bilimsel bir yayın olması bilimsel veriler ışığında hazırlanmış, güvenilir, adil, dürüst, evrensel bilgiler ortaya koymasına bağlıdır. Bunların yanında daha da önemlisi araştırmacıların etik değerleri ilke edinmiş olması ve diğer araştırmacıların yayınlarına gereken özeni göstermesi gerekmektedir. Bu çalışmada, bilim ve bilimsel bilgi incelenerek bilimsel bilginin etik ile olan bağında araştırmacının dikkat etmesi ve önemsemesi gereken intihal incelenerek; intihalin bilimsel çalışmalarda yapılmasının nedenleri ve çözüm önerileri ele alınmaktadır. Araştırmanın neticesinde bilimsel bilgide yapılan intihalin çözüm önerileri arasında en önemli yapılması gereken şeyin eğitim olduğu belirtilmektedir.
SAĞLIK HİZMETLERİNDE KONTROL
SAĞLIK HİZMETLERİNDE KONTROL
Yazar: Arslan Kurtuluş, Sümeyye
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Kontrol,Denetim,Sağlıkta kontrol

Bu makale kontrol kavramı ve sağlık hizmetlerinde kontrol üzerine kavramsal bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Kontrol işlevi, yönetimsel faaliyetlerin önemli bir yanını oluşturmaktadır. Yönetimin beş temel fonksiyonundan biri olan kontrol işlevi ile işletmeler performanslarını belirleyebilmekte, faaliyetlerinin yasa ve yönetmeliklere uygunluğunu tespit edebilmekte ve ayrıca çeşitli düzeltici önlemler alabilmektedirler. Sağlık hizmetlerinde amaç ve hedeflere uygun faaliyetlerin gerçekleştirilmesi, yürütülen faaliyetlerin değerlendirilmesi ve bu kapsamda gerekli önlemlerin alınabilmesi açısından kontrol işlevinin etkili bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Sağlık hizmetlerinde yaşanabilecek herhangi bir aksaklık veya hatanın bedeli kimi zaman ölümlere kadar gidebilen istenmeyen sonuçlar doğuracağından, her bir işlem ve sürecin denetlenmesinin önemi büyüktür. Kontrol işlevi sayesinde işletmeler hem hesap verilebilirlik ilkesi çerçevesince hareket edebilmekte, hem de kendilerini geliştirmek için fırsat yaratabilmektedirler.

Bu makale kontrol kavramı ve sağlık hizmetlerinde kontrol üzerine kavramsal bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Kontrol işlevi, yönetimsel faaliyetlerin önemli bir yanını oluşturmaktadır. Yönetimin beş temel fonksiyonundan biri olan kontrol işlevi ile işletmeler performanslarını belirleyebilmekte, faaliyetlerinin yasa ve yönetmeliklere uygunluğunu tespit edebilmekte ve ayrıca çeşitli düzeltici önlemler alabilmektedirler. Sağlık hizmetlerinde amaç ve hedeflere uygun faaliyetlerin gerçekleştirilmesi, yürütülen faaliyetlerin değerlendirilmesi ve bu kapsamda gerekli önlemlerin alınabilmesi açısından kontrol işlevinin etkili bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Sağlık hizmetlerinde yaşanabilecek herhangi bir aksaklık veya hatanın bedeli kimi zaman ölümlere kadar gidebilen istenmeyen sonuçlar doğuracağından, her bir işlem ve sürecin denetlenmesinin önemi büyüktür. Kontrol işlevi sayesinde işletmeler hem hesap verilebilirlik ilkesi çerçevesince hareket edebilmekte, hem de kendilerini geliştirmek için fırsat yaratabilmektedirler.
TOPLUM SAĞLIĞININ YÖNETİMİ: SAĞLIK OKURYAZARLIĞI VE AŞIYA İLİŞKİN TUTUM ARASINDAKİ İLİŞKİ
TOPLUM SAĞLIĞININ YÖNETİMİ: SAĞLIK OKURYAZARLIĞI VE AŞIYA İLİŞKİN TUTUM ARASINDAKİ İLİŞKİ
Yazar: Yalman, Fuat; Sancar, Tekin
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı,Aşı Tutumu,Toplum Sağlığı

Bu çalışmada amaç, toplum sağlığının yönetimi açısından toplumun sağlık okuryazarlık düzeyinin aşılama uygulamalarına yönelik tutumları üzerindeki etkisini tespit etmek ve doğrulayıcı karakterli modeller geliştirmektir. Araştırmanın evrenini Bursa ili oluşturmaktadır. Nicel araştırma yönteminin kullanılıp, veriler online olarak 400 kişi üzerinden toplanmıştır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada; betimleyici istatistikler, açıklayıcı faktör analizi, yapısal eşitlik modellemesi ve yol analizi uygulanmıştır. Açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sağlanan bulgular, modelin geçerliliğinin sağlandığını göstermektedir. Açıklayıcı faktör analizi ile ortaya çıkan yapı geçerliliği, doğrulayıcı faktör analizi ile de doğrulanmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi ile yapılan yol analizi, sağlık okuryazarlığının aşı uygulamalarına yönelik tutum üzerindeki olumlu etkilerinin kabul edilebilir bir uyum indeksine sahip olduğu görülmüştür. Sağlanan geçerlilik ve güvenilirlik, sağlık okuryazarlığı, sağlıklı yaşam tarzı davranışı ve akılcı ilaç kullanımı arasında yapısal bir ilişkinin varlığını göstermektedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artış aşılama uygulamalarına yönelik olumlu tutumların artmasına neden olmakta ve sağlık okuryazarlığı aşılama uygulamalarına yönelik tutumları doğrudan etkilemektedir.

Bu çalışmada amaç, toplum sağlığının yönetimi açısından toplumun sağlık okuryazarlık düzeyinin aşılama uygulamalarına yönelik tutumları üzerindeki etkisini tespit etmek ve doğrulayıcı karakterli modeller geliştirmektir. Araştırmanın evrenini Bursa ili oluşturmaktadır. Nicel araştırma yönteminin kullanılıp, veriler online olarak 400 kişi üzerinden toplanmıştır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada; betimleyici istatistikler, açıklayıcı faktör analizi, yapısal eşitlik modellemesi ve yol analizi uygulanmıştır. Açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sağlanan bulgular, modelin geçerliliğinin sağlandığını göstermektedir. Açıklayıcı faktör analizi ile ortaya çıkan yapı geçerliliği, doğrulayıcı faktör analizi ile de doğrulanmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi ile yapılan yol analizi, sağlık okuryazarlığının aşı uygulamalarına yönelik tutum üzerindeki olumlu etkilerinin kabul edilebilir bir uyum indeksine sahip olduğu görülmüştür. Sağlanan geçerlilik ve güvenilirlik, sağlık okuryazarlığı, sağlıklı yaşam tarzı davranışı ve akılcı ilaç kullanımı arasında yapısal bir ilişkinin varlığını göstermektedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artış aşılama uygulamalarına yönelik olumlu tutumların artmasına neden olmakta ve sağlık okuryazarlığı aşılama uygulamalarına yönelik tutumları doğrudan etkilemektedir.