Sanat Tarihinde Gradiva: Arkeoloji, Sinema, Müzik
Gradiva in Art History: Archaeology, Cinema, Music
Yazar: Güles Kökek, Duygu
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 31, 2022
Anahtar kelimeler: Gradiva,Sigmund Freud,Leos Carax,Cinéma du look,Know Thyself ; Gradiva,Sigmund Freud,Leos Carax,Cinéma du look,Kendini Bilmek

20. yüzyılın başında modern bir mitik figür olarak ün kazanan Gradiva, Latince"yürüyen kadın" anlamında, Neo-Attika üslubunda bir rölyeftir. 19. yüzyıldaPompei'deki arkeolojik kazılarda bulunan ve yürüyen Pompeili bir kızı tasvirettiği için Gradiva adını alan bu alçak kabartma, edebiyat, sanat ve SigmundFreud'un ele almasıyla bir psikanaliz ikonu hâline gelmiştir. Günümüzde Vatikan,Chiaramonti Müzesi koleksiyonunda sergilenen Gradiva rölyefini, yazınsal bir izlekolarak kullanıp literatüre ilk kazandıran, Alman yazar Wilhelm Jensen'dir. Jensen'in1903'de kaleme aldığı Gradiva isimli kısa romanı, kişilik örgütlenmesi modeliniarkeolojik tabakalardan ilhamla oluşturacak kadar arkeolojiyle yakından ilgilenenFreud'un dikkatini celbetmiştir ve böylece Freud, bu konudaki ünlü makalesinikaleme almıştır. 1930'larda, Freud'un yorumu ile Gradiva, bilinçdışı ve rüyalarlayakından ilgilenen sürrealistlerin başlıca teması ve ilham kaynağı olmuştur.Birçok sanatçının kendi tarzında yeniden yorumladığı bu tema, sinemacılarında ilgisini çekmiştir. Leos Carax'ın Gradiva adlı kısa filmi (2014), bunlardan endikkate şayan olanıdır. Sitüasyonist eleştiri geleneğini takip eden Cinéma dulook hareketinin kurucularından olan Carax'ın sineması zaten Gradiva'nın işaretettiği psikolojik süreçleri konu edinen; kimlik, kişilik, bireyleşme, kendilik gibimodern insanın esaslı problemlerini irdeleyen bir sinemadır. Bunu yaparken,ritmik ve plastik sanatlar başta olmak üzere klasik sanatın mirasını yeni imajformlarıyla başarıyla sentezleyen Carax'ın özgün sanatı, bu niteliğiyle RichardWagner'in gesamtkuntswerk ve Guy Debord'un détournement kavramlarıyla dabağlantılıdır. Bu çalışmada, kendilik ve kimlik ilişkileri açısından önemli bir figürolan Gradiva'nın sanat tarihinde ne ifade ettiği, hangi anlamlara büründüğü,psikolojik bir imge olarak kendilik arayışına nasıl bir ayna tuttuğu, özellikle LeosCarax sineması çerçevesinde ele alınmıştır.

Gradiva, Latin for "the woman who walks", is a Neo-Attica style bas-relief thatbecame renowned as a modern mythical figure in the early 20th century. Thisbas-relief found during the excavations in Pompeii in the 19th century, is nowexhibited in the Chiaramonti Museum in the Vatican. The figure, named asGradiva because it depicts a walking Pompeian girl, became an icon of literature,art, and psychoanalysis primarily through Sigmund Freud. The German writerWilhelm Jensen initiated the literary referencing of the Gradiva relief in his pioneering 1903 novella Gradiva, using the artwork as the novel's theme and introducing it to cultural history. Theliterary text attracted the attention of Freud, who was so interested in archaeology that he created his model ofpersonality structure based on archaeological layers, and thus, Freud wrote a famous essay on the subject. In the1930s, because of Freud's interpretation, Gradiva became the primary theme of surrealists whose interests weredreams and the unconscious. This theme, which numerous artists have reinterpreted in distinctive ways, has alsodrawn the attention of the filmmakers. Leos Carax's short film Gradiva (2014) is the most remarkable one. The cinemaof Carax who is one of the founders of the Cinéma du look movement following the tradition of the situationistcriticism, is about the psychological processes Gradiva signifies and it also examines the fundamental problems ofmodern people, for instance, identity, personality, individuation, and the self. In so doing, Carax's unique art, whichsuccessfully synthesizes the heritage of classical art, particularly rhythmic and plastic arts with the new image forms,also relates to the concepts such as Richard Wagner's gesamtkuntswerk and Guy Debord's détournement. This studydiscusses what Gradiva, an important figure in terms of self and identity relations, symbolizes for art history, whatmeanings it takes, and how it mirrors the search for the self as a psychological image, particularly in the context ofLeos Carax cinema.