HAS-BAĞÇEDE 'AYŞ U TARAB'DA KLASİK TÜRK EDEBİYATININ İRANÎ MENŞEİ TEZİ
HAS-BAĞÇEDE 'AYŞ U TARAB'DA KLASİK TÜRK EDEBİYATININ İRANÎ MENŞEİ TEZİ
Yazar: Taş, Bünyamin
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 21 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Has-bağçede 'Ayş u Tarab,Klasik Türk Edebiyatı,İranî Menşe,İranî Menşe

Menşetartışmaları, modern edebiyat tarihlerinin yazılmaya başlandığı 19. yüzyıldanitibaren, ulusçuluk akımının da etkisiyle, edebiyat tarihlerinin ilk ve enönemli meselesi haline gelmiştir. Söz konusu tartışmalar, ileri sürülenproblemin tabiatı gereğince, sanat eserinin kıymetini sanatın kendi kurallarıçerçevesinde değerlendirmek yerine eserin ait olduğu edebî geleneğin tarihîgelişim çizgisi ile ulusal tarih/siyaset arasında güçlü bir bağ kurmayaodaklanmıştır. Böylece eserlerin anlam ve biçim katmanındaki muhtelif unsurlarınmilliyetini tayin etme çabası ön plana çıkmıştır. Bu bağlamda klasik Türkedebiyatı merkezli modern araştırmaların/tartışmaların önemli bir kısmı da menşeproblemine hasredilmiştir. Araştırmaların temel meselesinin çok spesifik olduğudurumlarda bile araştırmacıların kendilerini bir şekilde menşe tayiniyleilgilenmek zorunda hissettikleri görülmektedir. Künyesinden ve takdimyazısından açıkça anlaşılacağı üzere Osmanlı seçkinlerinin eğlence hayatını vebu hayatın ayrılmaz bir parçası olan şiir ve şair konularını ele alanHas-bağçede ‘Ayş u Tarab’ın da ilk mevzusu menşe tayinine ayrılmıştır. Halilİnalcık, Osmanlı seçkinlerinin eğlence hayatının en somut mekânı olan işretmeclisi geleneğinin hem şekil hem de muhteva yönünden temel olarak İslam öncesiİran kültürünün bir uzantısı olduğunu ve dolayısıyla işret meclislerininvazgeçilmez bir unsuru olan klasik şiirin de büyük ölçüde İranî gelenektenbeslendiğini ileri sürmektedir. Bu çalışmada, Halil İnalcık’ın Has-bağçede ‘Ayşu Tarab’da ileri sürdüğü İranî menşe tezinin mesnetleri ve bu mesnetlerin sözkonusu tezi destekleyip desteklemediği tartışılmıştır.

Menşetartışmaları, modern edebiyat tarihlerinin yazılmaya başlandığı 19. yüzyıldanitibaren, ulusçuluk akımının da etkisiyle, edebiyat tarihlerinin ilk ve enönemli meselesi haline gelmiştir. Söz konusu tartışmalar, ileri sürülenproblemin tabiatı gereğince, sanat eserinin kıymetini sanatın kendi kurallarıçerçevesinde değerlendirmek yerine eserin ait olduğu edebî geleneğin tarihîgelişim çizgisi ile ulusal tarih/siyaset arasında güçlü bir bağ kurmayaodaklanmıştır. Böylece eserlerin anlam ve biçim katmanındaki muhtelif unsurlarınmilliyetini tayin etme çabası ön plana çıkmıştır. Bu bağlamda klasik Türkedebiyatı merkezli modern araştırmaların/tartışmaların önemli bir kısmı da menşeproblemine hasredilmiştir. Araştırmaların temel meselesinin çok spesifik olduğudurumlarda bile araştırmacıların kendilerini bir şekilde menşe tayiniyleilgilenmek zorunda hissettikleri görülmektedir. Künyesinden ve takdimyazısından açıkça anlaşılacağı üzere Osmanlı seçkinlerinin eğlence hayatını vebu hayatın ayrılmaz bir parçası olan şiir ve şair konularını ele alanHas-bağçede ‘Ayş u Tarab’ın da ilk mevzusu menşe tayinine ayrılmıştır. Halilİnalcık, Osmanlı seçkinlerinin eğlence hayatının en somut mekânı olan işretmeclisi geleneğinin hem şekil hem de muhteva yönünden temel olarak İslam öncesiİran kültürünün bir uzantısı olduğunu ve dolayısıyla işret meclislerininvazgeçilmez bir unsuru olan klasik şiirin de büyük ölçüde İranî gelenektenbeslendiğini ileri sürmektedir. Bu çalışmada, Halil İnalcık’ın Has-bağçede ‘Ayşu Tarab’da ileri sürdüğü İranî menşe tezinin mesnetleri ve bu mesnetlerin sözkonusu tezi destekleyip desteklemediği tartışılmıştır.