ABD Konsolosluk Belgeleri Işığında Serbest Fırkanın Değerlendirilmesi
ABD Konsolosluk Belgeleri Işığında Serbest Fırkanın Değerlendirilmesi
Yazar: Güngör, Hakan
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi No. 35, 2019
Anahtar kelimeler: Serbest Fırka,Gazi,Fethi Bey,Joseph Grew

Serbest Fırkanınolaylı kısa ömrü, Türk siyasi tarihinde başarısız bir iki partili sisteme geçişdenemesi olarak yerini almaktadır. Ancak partinin neden kurulduğu ve neden kapatıldığıkonusu geçmişten beri hem basın hem tarihçiler tarafından tartışılmaktadır. Butartışmalar genel olarak üç ana başlık altında toplanmaktadır. Birincisi, GaziMustafa Kemal’in bir an önce Türkiye’de çok partili demokrasiyi kurmakistemesi, ancak İzmir olayları, yerel seçimler ve irtica yanlılarının partidetoplanması bu teşebbüsün erken olduğunu gösterince Gazi’nin bundan vazgeçtiğiiddiasıdır. İkincisi, Türkiye’nin girmiş olduğu ekonomik darboğazın ve buhranınhafifletilmesi için Gazi kendi denetim ve kontrolünde bir parti kurmakistediği, fakat parti kısa bir süre içinde onun kontrolünden çıkınca maddi vemanevi desteğini çektiği fikridir. Sonuncusu ise Gazi’nin İsmet Paşa’nın gücünükırmak istemesi, nihayetinde bunun yanlış olduğuna ikna olmasıyla vazgeçmesiüzerineydi. İzinli bir muhalefet partisi olarak ortaya çıkan SCF, iktidar verejim için tehlikeli olarak görüldü. Çünkü SCF Genel Başkanı Fethi Bey ziyaretettiği yerlerde karışıklıklar çıkıyor, halkın iktidara karşı birikmiş olannefret ve öfkesinin patlamasına neden oluyordu. Sonuçta Fethi Bey, 17 Kasım1930’da İçişleri Bakanlığına gönderdiği mektupta partinin kapatıldığınıbildirdi. SCF olaylarını yakından takip eden ABD İstanbul ve İzmirKonsoloslukları, gelişmeleri sürekli ABD Dışişleri Bakanlığına rapor ettiler.Bu raporlar ışığında, SCF’nin yeniden değerlendirmesi yapılacaktır.

Serbest Fırkanınolaylı kısa ömrü, Türk siyasi tarihinde başarısız bir iki partili sisteme geçişdenemesi olarak yerini almaktadır. Ancak partinin neden kurulduğu ve neden kapatıldığıkonusu geçmişten beri hem basın hem tarihçiler tarafından tartışılmaktadır. Butartışmalar genel olarak üç ana başlık altında toplanmaktadır. Birincisi, GaziMustafa Kemal’in bir an önce Türkiye’de çok partili demokrasiyi kurmakistemesi, ancak İzmir olayları, yerel seçimler ve irtica yanlılarının partidetoplanması bu teşebbüsün erken olduğunu gösterince Gazi’nin bundan vazgeçtiğiiddiasıdır. İkincisi, Türkiye’nin girmiş olduğu ekonomik darboğazın ve buhranınhafifletilmesi için Gazi kendi denetim ve kontrolünde bir parti kurmakistediği, fakat parti kısa bir süre içinde onun kontrolünden çıkınca maddi vemanevi desteğini çektiği fikridir. Sonuncusu ise Gazi’nin İsmet Paşa’nın gücünükırmak istemesi, nihayetinde bunun yanlış olduğuna ikna olmasıyla vazgeçmesiüzerineydi. İzinli bir muhalefet partisi olarak ortaya çıkan SCF, iktidar verejim için tehlikeli olarak görüldü. Çünkü SCF Genel Başkanı Fethi Bey ziyaretettiği yerlerde karışıklıklar çıkıyor, halkın iktidara karşı birikmiş olannefret ve öfkesinin patlamasına neden oluyordu. Sonuçta Fethi Bey, 17 Kasım1930’da İçişleri Bakanlığına gönderdiği mektupta partinin kapatıldığınıbildirdi. SCF olaylarını yakından takip eden ABD İstanbul ve İzmirKonsoloslukları, gelişmeleri sürekli ABD Dışişleri Bakanlığına rapor ettiler.Bu raporlar ışığında, SCF’nin yeniden değerlendirmesi yapılacaktır.