Hadîkatü’l-cevâmi’deki Tasavvufî Bilgilerin Belgelerle Teyidi
Confirmation of Sufi Information in Hadîkatü’l-cevâmi with Documents
Yazar: Özsaray, Mustafa
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 23, 2024
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Tasavvuf,Hüseyin-i Ayvansarayî,Hadîkatü’l-cevâmi,Akşemseddin Halvethanesi,Malatyalı İsmail Ağa Tekkesi,Nâzikî Dergâhı ; Sufism,Hüseyin-i Ayvansarayi,Hadîkatü’l-cevâmi,Akşemseddin Lodge,Malatyalı İsmail Ağa Lodge,Nâziki Lodge

Osmanlı dönemi tasavvufu üzerine yapılan çalışmalarda başvurulan kaynaklardan biride Hüseyin-i Ayvansarayî’nin Hadîkatü’l-cevâmi adlı eseridir. Ayvansarayî bu eserindeesas olarak İstanbul’daki camileri ve mescitleri tanıtmaktadır. Bununla birlikte eserdemedreseler, tekkeler, türbeler ile buralarla ilişkili ulemâ ve meşâyih hakkında bilgiler debulunmaktadır. Bu bakımdan Hadîkatü’l-cevâmi, İstanbul tekkeleri ve meşâyihi üzerineyapılacak çalışmalarda mutlaka bakılması gereken önemli bir kaynak eserdir.Ayvansarayî’nin İstanbul cami ve mescitlerinin yanında ve yakın çevresinde bulunantekkeler ve diğer tasavvufî mekânlar ile buralarda vazife yapan meşâyih hakkındaverdiği bilgiler tasavvuf tarihi açısından çok önemlidir. Eser sayesinde İstanbul’dakitasavvufî müessese ve mekânların ve buralardan gelip geçen şahısların bazı bilgilerineulaşılabilmektedir. Ancak eserdeki bilgiler doğrultusunda yer ve mekân tespiti içingidildiğinde adı geçen tasavvufî mekânların bazısının yerinde bulunmadığı, bazısınınmetruk ve harabe durumunda olduğu ve bazı mekânların ise başka amaçlar içinkullanılmakta olduğu görülmektedir. Bu sebeple İstanbul cami ve mescitleri çevresindebulunup da kitapta geçen tasavvufî mekânlara ve buralarla ilişkili şahıslara dair verilerinarşiv belgeleriyle teyidi ve ikmali tasavvuf tarihi açısından faydalı olacaktır. Böylece eserinyazılışı sırasında var olup da bugün yerinde bulunmayan mekânların izi sürülebileceğigibi buralarda hizmet vermiş meşâyihin biyografilerine katkı sağlanmış olacaktır. Bu gayeile makalede örnekleme yöntemiyle Hadîkatü’l-cevâmi’nin elif maddesindeki AyasofyaCamii başlığı altında yer alan ve Ayasofya ile çeşitli yönlerden irtibatlı olan Akşemseddin Halvethanesi ve Kapı Ağası Malatyalı İsmail Ağa Tekkesine ait bilgilerin belgelerle teyidiyapılmaya çalışılacaktır. Böylece eserdeki tasavvufî bilgiler temel alınarak bunların teyitve tekmilinin yapılabileceği bu örnekleme çalışma ile gösterilmiş olacaktır.

One of the sources used in studies on Ottoman Sufism is Hüseyin Ayvansarayî’s workcalled Hadîkatü’l-cevâmi. In this work, Ayvansarayî mainly introduces the mosques andmasjids in Istanbul. In addition, the work also contains information about madrasahs,lodges, tombs and the ulama and sheikhs associated with these places. In this respect,Hadîkatü’l-cevâmi is a vital source of work that should be examined in studies on Istanbullodges and sheikhs.The information given by Ayvansarayî about the lodges and other Sufi places locatednext to and in the immediate vicinity of the mosques and masjids of Istanbul and thesheikhs who worked in these places is very important in terms of the history of Sufism.Thanks to the work, some information about Sufi institutions and places in Istanbul andthe people passing through these places can be accessed. However, when we determinethe place and place in line with the information in the work, some of the mentioned Sufiplaces cannot be found. It is seen that some places are abandoned and in ruins, and someare used for other purposes. For this reason, the confirmation and completion of the data inHadîkatü’l-cevâmi about these places and the people associated with them with archivaldocuments will benefit the history of Sufism. In this way, places that existed at the timethe work was written but are not there today or are used for different purposes can betraced, and it will also contribute to the biographies of the sheikhs who served in theseplaces. For this purpose, in the article, by sampling method, we will try to confirm withdocuments the information about Akşemseddin Halvethanesi and Kapı Ağası Malatyalıİsmail Ağa Lodge, which are located under the title of Hagia Sophia Mosque in the elifarticle of Hadîkatü’l-cevâmi and are connected to the Hagia Sophia complex in variousaspects. Thus, this sampling study will show that the confirmation and extension of theSufi information in the work can be made based on it.