Misyonerlik Kıskacında Nesturiler: Katolik, Ortodoks ve Protestan Misyonerlerin Nesturiler Arasındaki Faaliyetleri ve Bunun Siyasi Sonuçları
The Nesturians in the Trap of Missionary Activities: The Catholic, Orthodox and Protestan Missionary Activities among the Nesturians, and Their Political Consequences
Yazar: Aydın, Mithat
Dergi: Erdem No. 60, 2011
Anahtar kelimeler: Nesturi Kilisesi,Cantebury Başpiskoposluğu,Lancastrian Sistem,Çölemerik,Mar Şimon,W.Henry Browne ; The Nesturian Church,Cantebury Archbishop,Lancastrian System,Çölemerik,Mar Shimon,W. Henry Browne

Bu çalışma, Türkiye, İran ve Irak arasında yaşayan Nesturiler arasındakimisyonerlik cereyanının 19. yüzyıldaki seyrini ele almaktadır. Bu itibarlaNesturi toplumundaki Katolik, Ortodoks ve Protestan misyoner faaliyetlerinin başlaması, gelişmesi ve sonuçları daha ziyade arşiv belgeleri ışığında ortaya konulmaya çalışılmıştır. 11. yüzyılda Nesturiler arasında Katolik misyonerler tarafından başlatılan misyoner faaliyetlerinin 19. yüzyılın ikinci yarısında Ortodoks ve Protestan misyoner teşkilatlarının da devreye girmesiyle altın çağını yaşadığı görülmüştür. Bu çerçevede, 19. yüzyıl boyunca Nesturiler, Ortadoğu’da misyoner teşkilatlarının hedef kitlelerinden biri ve önemli bir rekabet nedeni olarak önemini muhafaza etmişlerdir. Belirtilmelidir ki, misyoner faaliyetleri, diğer Osmanlı tebaa halkları arasında olduğu gibi, Nesturiler arasında da dinî olmaktan çok, siyasîyönüyle Osmanlı devlet adamlarının gündemini meşgul eden bir meseleolarak öne çıkmıştır. Bu bakımdan, içeride tahripkâr ve ayrılıkçı etkileri, dışarıda Osmanlı aleyhtarı çalışmaları nedeniyle, Ermeniler arasında olduğu gibi, Nesturiler arasındaki misyoner faaliyetleri de Osmanlı yöneticileri tarafından endişeyle takip edilmiş ve kontrol altına alınmak istenmiştir.Ancak, bu tür girişimler, zaman zaman Osmanlı devletinin misyonerlerintabi oldukları devletlerle diplomatik bir kriz yaşamasına neden olmuştur.

This study examines the missionary movements among the Nesturiancommunity of the Ottoman Empire in the 19th century. The study, therefore, analyzes the development and consequences of Catholic, Orthodox and Protestant missionary activities in the light of the Ottoman archival documents. Missionary activities among the Nesturians started by the Catholic missionaries in the 11th century, and reached its golden age especially in the late 19th century with the activities of Orthodox and Protestant missionary organizations. In this framework, the Nesturians becamethe mass target of missionary activities in the Ottoman Middle East throughout the 19th century and they kept their importance as a competitionground among the missionary groups throughout that century. It shouldbe stated that missionary activities among the Nesturians had more political aspects rather than religious, as it was the case among other ethnic and religious groups living in the Ottoman Empire. In this respect, because of the destructive and separatist effects within the empire and theanti-Ottoman influences outside, missionary activities among the Nesturians were anxiously monitored and tried to be controlled by the Ottoman administration. Unsurprisingly from time to time, such type of endeavors caused some diplomatic crises between the Great States and theOttoman State.