ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE AVRUPA’DA DEVLET BURSUYLA EĞİTİM ALAN BİLİM İNSANLARININ TÜRK ARKEOLOJİSİ’NE KATKILARI
CONTRIBUTIONS TO TURKISH ARCHAEOLOGY BY SCHOLARS STUDYING IN EUROPE WITH STATE SCHOLARSHIPS IN THE EARLY REPUBLICAN PERIOD
Yazar: Kökmen-seyirci, Hülya
Dergi: Akademik Hassasiyetler, Vol. 10 No. Cumhuriyet Özel Sayısı, 2023
Anahtar kelimeler: History of The Social Sciences ; Sosyal Bilimlerin Tarihi ; Archaeology of Turkey,Early Republican Period,History of the Republic of Turkey ; Türkiye Arkeolojisi,Erken Cumhuriyet Dönemi,Türkiye Cumhuriyeti Tarihi

Paleolitik Dönem’den itibaren birçok medeniyete ait kalıntıları bünyesinde barındıran Anadolu, tüm insanlığın ortak mirası olarak kabul edilen eserlere ev sahipliği yapmaktadır. Sahip olduğu bu değerler, tarihe ve arkeolojiye meraklı Avrupalı seyyah, gezgin ve araştırmacıların gözlerini ve ellerini Anadolu topraklarına çevirmesine neden olmuştur. 19. yüzyılda öncelikle yabancı bilim heyetleri tarafından planlı ve düzenli kazılar yapılmaya başlanmıştır. Bu dönemde Osmanlı yöneticileri Batı’da yaşanan gelişmelerin gerisinde kalmamak adına yurtdışına, daha çok da Fransa’ya, belirli alanlarda eğitim alması için öğrenci göndermeye başlamıştır, ancak arkeoloji bu alanlardan biri değildir. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yetişmiş insan açığını hızla kapatmak için yurtdışına çok daha fazla öğrenci gönderilmiş ve hatta bu uygulama için özel kanun çıkarılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal, zengin kültürel mirasa sahip olan ülkemizde arkeoloji bilimine gerekli önemin verilmediğini görmüş eserlerin toplanması, kazı ve müze sayısının arttırılması için çeşitli talimatlar vermiş ve arkeoloji, eskiçağ tarihi, sanat tarihi, Hititoloji alanında da ivedilikle yurtdışına öğrenci gönderilmesini sağlamıştır. Bu çalışmada, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde devlet bursu ile yurtdışında eğitim alarak yurda dönen, ülkemiz taşınır ve taşınmaz kültürel mirasının araştırılmasına büyük emek veren Türk bilim insanları ve arkeoloji bilimine katkıları sunulmaya çalışılmıştır.

Anatolia, which embodies the remains of many civilisations since the Palaeolithic Period, has been hosting the works that are considered as the common heritage of mankind. These historical and archaeological treasures caused European voyagers, travellers and researchers to turn their eyes and hands to the lands of Anatolia. In the 19th century, planned and regular excavations started to be carried out by foreign scientific teams. During this period, Ottoman administrators started to send students abroad, mostly to France, to receive education in selected disciplines in order not to fall behind the developments in the West. However, archaeology was not one of these disciplines. With the declaration of the Republic, more and more students were sent abroad in order to overcome the deficiency of trained people and even a special law was enacted for this practice. After the declaration of the Republic, Mustafa Kemal observed that the discipline of archaeology was not given the required importance in Turkey, where a rich cultural heritage existed, and he gave various instructions to collect archaeological works and to increase the number of excavations and museums. He also ensured that students were urgently sent abroad in the fields of archaeology, ancient history, art history and Hittitology. In this article, it is aimed to present the Turkish scholars who returned home after studying in abroad with state scholarships in the Early Republican Period and made great contributions to the research of the movable and immovable cultural heritage of our country and their contributions to the science of archaeology.