AKHUN FETİHLERİ: PURĀṆİK LİTERATÜRDE HŪṆA İMGESİ
AKHUN CONQUESTS: THE IMAGE OF THE HŪṆAS IN PURĀṆIC LITERATURE
Yazar: Yıldız Aydın, Arzu; Polat, Bayram
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 52, 2026
Anahtar kelimeler: History of Religion ; Dinler Tarihi ; Historical Religions ; Dinler Tarihi ; Dinler Tarihi,Akhunlar,Hindu Kozmolojisi,Dharma,Puranik Literatür ; Akhuns,Hindu Cosmology,Puranic Literature,Dharma,History of Religions

Bu çalışma, Hūṇa (Akhun) fetihlerinin Hindu kozmolojisi çerçevesinde nasıl dinî, kültürel ve mitolojik anlam kazandığını kapsamlı biçimde incelemektedir. Araştırma, Hun akınlarının yol açtığı tarihsel yıkımların Hint toplumunun kolektif dinî bilincinde adharma (kozmik düzensizlik) olarak kavramsallaştırılmasını ve bu kaotik sürecin ardından ilahî müdahale, ritüel süreklilik ve kraliyet himayesi aracılığıyla dharma’nın (kozmik düzen) yeniden tesis edilmesini merkeze almaktadır. Başta Viṣṇu Purāṇa ve Bhāgavata Purāṇa olmak üzere Purāṇik kaynaklara dayanan bu inceleme, Toraman ve Mihirakula dönemlerinde (M.S. 5–6. yy) gerçekleşen Hūṇa fetihlerinin, Purāṇik söylemde yalnızca siyasî felaket değil, aynı zamanda Kali Yuga’nın ahlâkî çözülme ve kozmik yozlaşmasını simgeleyen bir bozulma biçimi olarak tasvir edildiğini ortaya koymaktadır. Hūṇaların mleccha kategorisi içinde konumlandırılması, fetihlerin ardından geliştirilen kozmik yenilenme anlatıları ve ritüel uygulamalarla birlikte değerlendirildiğinde, tarihsel olayların doğrusal kronoloji yerine döngüsel kozmolojik mantık çerçevesinde yeniden anlamlandırıldığı görülmektedir. Fetihler sonrasında tapınakların yeniden inşası, ritüel pratiklerin sürdürülmesi ve kraliyet otoritesinin pekiştirilmesi, dharma’nın yeniden ihyası ve metafizik düzenin restorasyonu bağlamında merkezi bir işlev üstlenmiştir. Bu çalışma Hūṇa fetihlerinin yol açtığı politik ve toplumsal travmanın Hindu kozmik, ahlâkî ve teolojik düşüncede nasıl yeniden biçimlendirildiğini paradigmatik bir örnek üzerinden ortaya koymakta tarih, mitoloji, dinî düşünce ve siyasal iktidar arasındaki karmaşık etkileşimi Dinler Tarihi perspektifinden bütüncül biçimde analiz etmektedir.

This study comprehensively examines how the Hūṇa (Akhun) conquests acquired religious, cultural, and mythological significance within the framework of Hindu cosmology. The research focuses on the conceptualization of the historical devastations caused by the Hūṇa invasions as adharma (cosmic disorder) in the collective religious consciousness of Indian society and on the subsequent restoration of dharma (cosmic order) through divine intervention, ritual continuity, and royal patronage. Based primarily on Purāṇic and epic sources, including the Mahābhārata, Viṣṇu Purāṇa, and Bhāgavata Purāṇa, the study argues that the Hūṇa conquests during the reigns of Toramāṇa and Mihirakula (5th–6th centuries CE) were depicted in Purāṇic discourse not merely as political catastrophes but also as symbolic manifestations of the moral decay and cosmic disruption characteristic of the Kali Yuga. The positioning of the Hūṇas within the mleccha category, when considered alongside the narratives of cosmic renewal and ritual practices developed after the invasions, demonstrates that historical events were reinterpreted not through linear chronology but within a cyclical cosmological logic. The post-conquest rebuilding of temples, the continuation of ritual practices, and the consolidation of royal authority functioned centrally in the restoration of dharma and the metaphysical order. This study presents the Hūṇa conquests as a paradigmatic case of how political and social trauma was reconfigured within Hindu cosmological, moral, and theological thought, offering a holistic analysis of the complex interplay between history, mythology, religious thought, and political power from a History of Religions perspective.