GÜNEYDOĞU ANADOLU  PROJESİ’Nİ BEKLERKEN: PROJENİN TAMAMLANMASINI GECİKTİREN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR İNCELEME
WAITING FOR THE  SOUTHEASTERN ANATOLIA  PROJECT: AN EXPLORATION  OF THE FACTORS THAT STALL  THE PROJECT’S PROGRESS
Yazar: Bilgen, Arda
Dergi: Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Vol. 37 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Güneydoğu Anadolu Projesi,GAP,GAP Bölgesi,kalkınma,bölgesel kalkınma,gecikme

Güneydoğu Anadolu Projesi(GAP), Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin su ve toprak kaynaklarını geliştirmek veFırat-Dicle Havzası’nda sulama yapmak ve hidroelektrik enerji üretmek adına1977’de başlatılmış, sonraki aşamalarda çok sektörlü, sürdürülebilir insanigelişmeye dayalı entegre bir bölgesel kalkınma projesine dönüştürülmüştür. Herne kadar GAP geniş kapsamı; iddialı amaçları; olumlu ve olumsuz etkileri;teknik, siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve ekolojik boyutlarıyla hemGüneydoğu Anadolu Bölgesi, hem Türkiye, hem de Orta Doğu için hayati önemtaşısa da, normal şartlarda 2005 yılında tamamlanması gereken proje 2018 itibarıylahâlâ tamamlanamamıştır. Resmî verilere göre GAP kapsamındaki enerjiprojelerinin %74’ünün ve sulama projelerinin yaklaşık %25’inin tamamlanabildiğidüşünüldüğünde, projenin yakın gelecekte bitirilebileceğini iddia etmek degüçtür. Bu çalışma, literatürde bugüne kadar ampirik veriler ışığında vesistematik olarak cevaplanmamış olan “GAP neden tamamlanamıyor?” sorusunaodaklanmaktadır. Buna göre çalışma, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 1975–2014yılları arasındaki tartışmaların, GAPBölge Kalkınma İdaresi arşivinin ve GAP’ın planlama ve uygulama aşamalarındarol oynamış aktörlerle yapılan 64 derinlemesine görüşmenin analizi sonucu GAP’ıgeciktiren başlıca 10 faktör olduğuna işaret etmekte, bu faktörleri detaylıolarak inceleyerek projenin geçmişine, şimdiki durumuna ve gelecekteizleyebileceği yola dair yeni ve daha iyi bir bakış açısı sunmaya çalışmaktadır.

Initiatedin the 1970s, the Southeastern Anatolia Project (GAP) initially aimed primarilyat the construction of 22 dams and 19 hydroelectric power plants on the Tigrisand Euphrates rivers and of extensive irrigation networks to producehydroelectric energy and irrigate 1.8 million hectares of land in southeasternTurkey. Later, the scope of GAP broadened significantly as it became a morecomprehensive scheme of modernization. Thanks to its massive size andtransformative power, the project has had a crucial impact on shaping thedynamics of Turkey’s domestic and international affairs. Despite this, GAPcould not be completed in 2005 as scheduled. According to the latest figures,only 74% of the energy projects and 30.4% of the irrigation projects have beencompleted. In the literature, however, the failure of not completing GAP ontime as well as the issues that caused the project to stall have not receivedadequate attention. This study seeks to fill this gap and explore the factorsthat stall the project’s progress. Based on parliamentary proceedings from 1975to 2014, the archival resources of the GAP Regional Development Administration,and 64 semi-structured interviews conducted with relevant actors, the studyhighlights ten major factors and examines each to provide a fresh perspectiveon the past, present, and future of the project.