Hariç’te Türkistan Millî Mücadelesinin Sesi: Yaş Türkistan Dergisi (1929-1939)
Voice of Turkistan's National Struggle Abroad. Yaş Turkistan Journal (1929-1939)
Yazar: Köseoğlu, Tülay
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 65, 2018
Anahtar kelimeler: Bolshevik Revolution,Mustafa Çokayoğlu,Turkistani emigrants,Yash Turkestan ; Bolşevik İhtilali,Mustafa Çokayoğlu,Muhaceretteki Türkistanlılar,Yaş Türkistan dergisi

Rusya’da 1917 İhtilali’nden sonra Petersburg ve Moskova’da gerek eğitim gerekse çalışmak için bulunan Türkistanlılar bir araya gelerek bağımsız bir Türkistan Devleti kurma çabasına giriştiler. Bu girişimlerinde başarılı olamayan Türkistanlı aydınların bir kısmı, Sovyet yönetiminin giderek baskıcı ve dışlayıcı bir nitelik kazanması sonucu ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Bunların bir kısmı Türkiye’de ve özellikle Avrupa’da teşkilatlandılar. Bu dönemden itibaren Türkistan’ın bağımsızlığı için millî mücadele dönemi başladı. Mustafa Çokayoğlu ve diğer Türk aydınları, Kazak-Kırgız- Özbek olarak bölünmek yerine, Türkistan Cumhuriyeti kurma taraftarı idiler. Türkistan’ın ve Türkistanlıların durumunu dünya kamuoyuna anlatma yolunu tercih eden milliyetçi aydınlar, gittikleri ülkelerde ideolojik savaşlarını basın-yayın aracılığı ile yürütmeye karar verdiler. Bu alanda, Mustafa Çokayoğlu önderliğinde yayınlanan Yaş Türkistan (1929-1939) dergisi, Çarlık Rusya’sının yıkılıp yerine Sovyetler Birliği'nin kurulması sürecinde Türkistan'da gerçekleşen dönüşümlerin ve değişimlerin anlatıldığı en kapsamlı dergi olma özelliğine sahiptir. Sovyet politikaların oluşturulduğu yıllara denk gelen dergi, 10 yıl süreyle muhacerette yaşayan Türkistanlıların sesi olma özelliğine de sahiptir. Bu makalede, Yaş Türkistan’ın, çıkarılma amacı, yöntemi, hedefi, içeriği, misyonu, etkinlik alanı ve Türk basın tarihî açısından bulunduğu konum değerlendirilecektir.

After the 1917 Revolution in Russia, the Turkistani people who were in Petersburg and Moscow, both for education and training, came together and tried to establish an independent Turkistan State. Some of the Turkestan intellectuals who were unable to succeed in these initiatives had to leave the country as the Soviet administration had become increasingly oppressive and exclusionist. Some of them organized in Turkey, especially in Europe. From this period, the period of national struggle for the independence of Turkistan has started. Mustafa Çokayoğlu and other Turkish intellectuals were supporters of establishing the Turkestan Republic instead of being divided as Kazakh-Kirghiz- Uzbek. The nationalist intellectuals, who preferred explaining the situation of Turkistan and Turkistani people to the world public opinion, have decided to carry out ideological battles in countries that they visited through press. From this point of view, the Yash Turkestan journal (1929-1939), published under the leadership of Mustafa Çokayoğlu, has the feature of being the most comprehensive magazine about the transformations and changes that took place in Turkistan in the process of the destruction of Tsarist Russia and the establishment of the Soviet Union. The journal, which coincided with the years when Soviet policies were established, has the characteristic of being the voices of the Turkistani people who have lived as immigrants for 10 years. In this article, the purpose of publication of Yash Turkestan, its method, objective, content, mission, impact area and position in terms of the history of Turkish press will be evaluated.