Kastamonu Beylikler Dönemi Kırsal Camilerinin Mimari Koruma Bağlamında İncelenmesi
Investigation of Kastamonu Principalities Period Rural Mosques in the Context of Architectural Conservation
Yazar: Gökgöz Gedik, Gökçen; Kishalı, Emre; Kuban Orcan, Nurdan
Dergi: Art-Sanat No. 23, 2024
Anahtar kelimeler: Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; Principalities Period,Rural Heritage,Kastamonu,Conservation,Friday Mosque ; Beylikler Dönemi,Kırsal Miras,Kastamonu,Koruma,Cuma Camii

Kırsal miras, tarihî süreç içerisinde insan kimliğinin hem somut hem de somut olmayan kültürel birikimlerinin ortaya çıkardığı bir bellektir. Kültürel birikimlerin, davranışların ve ihtiyaçların gereklilikleriyle doğal peyzajın sunduğu topoğrafya ve malzeme gibi verilerle şekillenen gelenekselleşmiş, yöreye özgü ve yöreyi tanımlayan mimari, belleğin somut kanıtı olarak kırsal mimari mirası temsil etmektedir. Bu temsilin bir ürünü olarak Kastamonu kırsalında tarihin izleri, mimari miras üzerinden takip edildiğinde, Türk mimarisinin ilk nüveleri cami mimarisi olarak görülmektedir. Bu sebeple İslamlaşma ve Türkleşme adına kırsalda başlayan imar hareketinin ilk örnekleri olan Gölköy Köyü Şeyh Ahmet Camii ve Şeyh Köyü Akça-su Camii ile Candaroğlu Beyliği'nin komutanları tarafından yaptırılan Duruçay Köyü Halil Bey Camii ve Kasaba Köyü Mahmut Bey Camii bu çalışma kapsamında incelenmiştir. Çalışmanın amacı, 13. yüzyıl yapıları olarak günümüze ulaşan ve kırsalda yer alan camiler üzerine mimari bir tartışma sunmak ve tarihe tanıklık etmiş bu yapıların güncel koruma sorunlarını aktarmaktır. Bu amaca yönelik, arşiv kayıtları incelenerek, kullanıcılar ile görüşmeler ve saha çalışması yürütülerek yapıların kullanım sorunları, tarihî süreçte gerçekleştirilen müdahale yöntemleri, bozulmalar ve riskler tespit edilerek belgelenmiştir. Yaklaşık 800 yıldır varlığını sürdüren bu yapıların karşılaştığı sorunlar ile varlıklarının devamlılığı yönünde alınan tedbirler tartışılmıştır.

Rural heritage is a memory created by tangible and intangible cultural accumulations of human identity in the historical process. The traditional, locality-specific, and locality-defining architecture, shaped by the requirements of cultural accumulation, behaviors, and needs, and the data such as topography and materials offered by the natural landscape, represents the rural architectural heritage as concrete evidence of memory. As a product of this representation, when the traces of history in rural Kastamonu are followed through architectural heritage, the first nuclei of Turkish architecture are seen as mosque architecture. For this reason, Gölköy Village Şeyh Ahmet Mosque and Şeyh Village Akça-su Mosque, which are the first examples of the construction movement that started in the countryside in the name of Islamisation and Turkification, and Duruçay Village Halil Bey Mosque and Kasaba Village Mahmut Bey Mosque, which the commanders of Candaroğlu Principality built, were examined within the scope of the study. The study presents an architectural discussion on the mosques that have survived to this day as 13th-century buildings and are located in the countryside. It also conveys the current conservation problems of these buildings that have witnessed history. For this purpose, archive records were analyzed, interviews with users and fieldwork were conducted, and the usage problems of the buildings, intervention methods carried out in the historical process, deterioration, and risks were identified and documented. The problems faced by these buildings, which have existed for approximately 800 years, and the measures taken to maintain their existence are discussed.