Hamza b. Habîb ve Talebesi Halef b. Hişâm'ın Kıraatlerinin Mukayesesi
Comparision of the Recitations of Hamza b. Habîb and his Student Halef b. Hişâm
Yazar: Keleş, Mehmet
Dergi: Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Arabic Language, Literature and Culture ; Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü ; Kıraat,Kıraat-ı Seb’a,Kıraat-ı Aşere,Hamza,Halef. ; Recitation,Recitation of Seb’a,Recitation of Asherah,Hamza,Khalaf

Kur’an ilimleri arasında önemli bir yer tutan kıraat ilmi, lafız ve mana yönüyle mucize olan Kur’an’ın doğru bilinmesi ve anlaşılmasına önemli katkılar sunmuştur. Özellikle sahih kıraatler olarak addedilen kıraat-ı seb’a ve kıraat-ı aşere de yer alan imamların okuyuş çeşitleri, farklı yorumların elde edilmesi, anlam çeşitliliğinin oluşturulması ve Kur’an’ın herkes tarafından rahatça okunması hususunda ciddi kolaylıklar sağlamıştır. Bu bağlamda her iki kıraat sisteminde de yer alan Halef b. Hişâm (ö. 229/844) kıraatinin hocası Hamza b. Habîb’in (ö. 156/773) kıraati ile mukayese edilerek değerlendirilmesi araştırmamızın konusunu teşkil etmiştir. Araştırmada her iki imamın kıraatlerindeki farklılıklar tetkik edilmiş, klasik ve modern kaynak eserlerden kendilerine ait olan vecihler taranmıştır. Genel anlamda kıraatlerde olduğu gibi Hamza ve Halef’in okuyuşlarında da temel iki husus dikkati çekmektedir. Birincisi usûl konularında ortaya çıkan kıraatler; ikincisi ise ferşi farklılıklardaki kıraatler hakkındadır. Öncelikle Hamza ve Halef kıraatleri çerçevesinde usûl konularından istiâze, besmele, medlerin uzatılma miktarı, idğam çeşitleri, imale/beyne-beyne, işmam, sekte, nakl, hâ-i sekit, hâ-i kinâye, izâfet yâ’sı, cemi mimleri, hemzenin okunuşu ayrı başlıklar halinde ele alınarak iki imamın kıraatleri arasında mukayese yapılmıştır. Akabinde benzer bir yöntemle ferşi farklılıklar da tespit edilmiş ve örneklerle açıklanmıştır. Verilen örnekler ışığında Hamza ve Halef kıraatinde usûlî ve ferşi ihtilaflarda, ittifak hâsıl olduğu gibi birçok noktada ihtilafın da gerçekleştiği tespit edilmiştir.

The science of recitation, which has an important place among the Quran sciences, has made significant contributions to the correct knowledge and understanding of the Quran, which is a miracle in terms of wording and meaning. The reading styles of the imams, especially in the recitation of seb'a and recitation of ashere, which are considered authentic recitations, have provided serious convenience in obtaining different interpretations, creating a variety of meanings and reading the Quran easily by everyone. In this context, Khalaf b., who is included in both recitation systems. The teacher of Hisham's (d. 229/844) recitation was Hamza b. The subject of our research is to evaluate it by comparing it with Habîb's (d. 156/773) recitation. In the research, the differences in the recitations of both imams were examined and their aspects were scanned from classical and modern source works. As in the recitations in general, two main points attract attention in the recitations of Hamza and Khalaf. The first is the recitations on procedural matters; The second one is about recitations with different differences. First of all, within the framework of Hamza and Khalaf recitations, the procedural subjects are istiâze, basmala, lengthening of the meds, types of idğam, imale/beyne-beyne, ismam, sekte, nakl, hâ-i sekit, hâ-i kinâye, izafet yâ, cemi mims, hamzenin. The recitations were discussed under separate headings and a comparison was made between the recitations of the two imams. Subsequently, substantive differences were detected using a similar method and explained with examples. In the light of the examples given, it has been determined that in the procedural and substantive disputes in the recitation of Hamza and Khalaf, alliances were formed, as well as disagreements on many points.