Fezâil-i Cihâd Mecmuası’ndan II. Viyana Seferine Bakmak: Dördüncü Mehmed’in Nemçe Seferi Menzilnâmesi ve Osmanlı Ordusu
Second Campaign in Vienna According to Fezâil-i Jihâd: The Menzilname of the Vienna (Nemçe) Campaign of Mehmed IV and the Ottoman Army
Yazar: Danış, İlhami
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 18, 2021
Anahtar kelimeler: Menzilnâme,Menzil,II. Viyana (1683) Seferi,Osmanlı,Avusturya ; Menzilnâme,Menzil,Campaign for Vienna (1683),Ottoman,Austria

Menzil; posta teşkilatının, ordunun, hacıların ve seyyâhların yol üzerinde konaklamaiçin kullandıkları yerleşim yerlerini veya yerleşim yerleri dışında kurulan coğrafi alanlarıifade eder. Osmanlı İmparatorluğu, payitaht İstanbul’a bağlanan yol ağı üzerinde faklıamaçlara hizmet eden menziller kurmuştur. Bunların içinde sefer esnasında ordunun takipettiği güzergâh üzerinde kurulan menziller oldukça önemlidir. Sefere giden ordunun bellimesafe kat ettikten sonra istirahat ettiği, iaşe ihtiyaçlarını karşıladığı bu menziller suyollarına yakın kurulur ve her seferin güzergâhına göre belirlenirdi. Sefer güzergâhlarıüzerindeki bu menziller; isimleri, coğrafi konumları, fiziki ve mimari özellikleri, birbirlerineolan mesafeleri ve menzilleri birbirine bağlayan yolların durumu gibi hususlar bağlamındaçok sayıda eserlere konu olmuş ve bir Osmanlı sefer menzilnâmeleri literatürüortaya çıkmıştır.Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1529 yılındaki Viyana Seferi’ne çıkan Osmanlıordusu bu seferden yüz elli dört yıl sonra 1683’te IV. Mehmed döneminde tekrar Viyana kapılarına dayanmıştır. İlk sefer esnasında ordunun takip ettiği güzergâh Feridun Bey’inMünşeâtü’s-Selâtîn eserinde, ikinci sefer esnasında takip edilen güzergâh ise Teşrifatçıbaşı'nınVekâyi-i Beç eserinde ve Silâhdâr Mehmed Ağa’nın Zeyl-i Fezleke’sinde (SilâhdârTârihi) detaylı olayları ile ele alınmıştır. II. Viyana Seferi menzillerinin Edirne’den Belgrad’akadar olan kısmı ise Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi’ndeki bir mecmuada(Fezâil-i Cihâd Mecmuası) müstakil bir menzilnâme olarak yer almaktadır. Menzillerinisimleri, mesafeleri ve tafsilatlarının yer aldığı bu menzilnâme kapsamında kaleme alınanbu çalışmada mecmuadaki müstakil menzilnâmeden yola çıkarak II. Viyana Seferi’ndeordunun takip ettiği güzergâh üzerindeki menziller Silâhdar Târihi ile mukayeseli birşekilde ele alınmış olup Osmanlı ordusunun İstanbul’dan Viyana’ya kaç günde eriştiği,hangi menzillerde konaklayarak ilerlediği, menzillere varış tarihleri ve güzergâhtakimenzillerin hangi coğrafi şartları taşıdığı hususlarına cevaplar aranmıştır. Ayrıca çalışmadaBelgrad’dan Viyana’ya olan menziller Vekâyi-i Beç ve Silâhdâr Târihi’nden alınarakokuyuculara ve araştırmacılara tüm menziller hakkında bir çerçeve sunulmuştur. Menzilnâmeninsonunda II. Viyana Seferi’ne katılan Osmanlı ordusuna dair sayısal veriler yeralmaktadır. Bu veriler de sefer bağlamında çalışmaya dahil edilmiştir.

Menzil (halting place) refers to the settlements or the geographical regions used bythe postal organization, the army, pilgrims and travelers for accommodation on the way.The Ottoman Empire established menzils serving different purposes on the road networkconnecting to Istanbul, the capital. Among these, the menzils established on the routefollowed by the army during campaigns are very important. These places, where the armyrest after traveling a certain distance and met its needs, were established close to the waterwaysand determined according the route of each campaign. Menzils on the campaignroutes have been the subject of many works in the context of issues such as their names,geographical locations, physical and architectural features, distances to each other andthe condition of the roads connecting them. Thus a literature of Ottoman campaign menzilnâmesemerged.During the reign of Suleiman the Magnificent, the Ottoman army embarked on theVienna Campaign in 1529. One hundred and fifty-four years after this campaign, in 1683, it reached the gates of Vienna again during the reign of Mehmed IV. The route followedby the army during the first campaign is described in Feridun Bey’s Münşeâtü’s-Selâtîn.The route followed during the second campaign was covered in detail in the Vekâyi-i Beçand Zeyl-i Fezleke (Silâhdâr Tarihi) of Silâhdâr Mehmed Ağa. The part of the SecondCampaign for Vienna menzils from Edirne to Belgrade is included as a separate menzilnâmein a journal in the Süleymaniye Manuscripts Library. (Fezâil-i Cihâd Mecmuası)In this study, this menzilnâme, which includes the names, distances and details of themenzils, has been evaluated. Based on the separate menzilnâme in the journal the menzilson the route followed by the army in the Second Campaign for Vienna are discussed ina comparative way with Silahdâr Tarihi. Answers were sought to the questions of howmany days the Ottoman army reached Vienna from Istanbul, at what distances it advanced,the dates of arrival at the destinations and the geographical conditions of the destinationson the route. In addition, in the study, the halting places from Belgrade to Viennawere taken from the Vekâyi-i Beç and Silahdâr Tarihi and a framework was presented tothe readers and researchers about all the menzils. At the end of the Menzilnâme, there arenumerical data about the Ottoman army that participated in the Vienna Campaign. Thesedata were also included in the study.