İçme suyu havzası koruma sınırlarının belirlenmesine yeni yöntem önerisi: Kırklareli barajı içme suyu havzası örneği
İçme suyu havzası koruma sınırlarının belirlenmesine yeni yöntem önerisi: Kırklareli barajı içme suyu havzası örneği
Yazar: Kuru, Azem; Tezer, Azime
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 35 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; İçme Suyu Havzası,Ekosistem Servisleri,Havza Koruma Kuşakları,Sürdürülebilir Havza Yönetimi,Bütünleşik Havza Yönetimi,Kırklareli

Günümüzde nüfus artışıyla birlikte insanfaaliyetlerinin artması çevresel kaynakların sürdürülebilirliğininsağlanmasında yoğun baskılar ve olumsuz etkiler oluşturmaktadır. Ekonomikkalkınma amaçlı gerçekleştirilen arazi kullanım değişiklikleri, özelliklehassas ekosistemler üzerindeki baskıları arttırmaktadır. Bununla birlikte doğaleşiklerin yeteri kadar dikkate alınamadığı idari sınırlar içerisindegerçekleştirilen planlama faaliyetleri ise hassas ekosistemlerin koruma -kullanma dengesini sağlayamamaktadır. İçme suyu havzaları, yüksek nüfuslukentsel yerleşimler için vazgeçilmez ekolojik birimlerdendir. Türkiye’de havzayönetimi yapısında koruma esasları kuş uçuşu mesafeler dikkate alınarakgerçekleştirilmekte ve her bir havzanın kendine özgü durumudeğerlendirilmemektedir. Bu konuda her bir havzaya özgü gerçekleştirilen korumaplanları ve özel hükümlerde havzalara özgü ekolojik niteliklere yönelik kapsamgünümüzdeki uygulamalarda yeni yeni ele alınmaktadır. Bu çalışma kapsamında öncelikle; Kırklarelikentinin içme suyunun tamamını sağlayan Kırklareli Barajı su toplama havzasınınarazi kullanım değişiklikleri 1990, 2000 ve 2012 dönemlerine ait CORINE arazikullanımı/arazi örtüsü verileri esas alınarak değerlendirilmiştir.  İkinciaşamada kirletici unsurların olumsuz etkilerinin yüzey suyuna ulaşma durumunuetkileyen veri seti derlenmiş ve mesafeye dayalı yaklaşıma alternatif alanaözgü su kalitesi mekânsal kontrol yaklaşımı sunulmaya çalışılmıştır. Bununlabirlikte havza planlama çalışmalarında havzanın sahip olduğu diğer ekolojikdeğerlerin de dikkate alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu amaçla ekosistemservisleri yaklaşımı da, bu çalışmaya dahil edilmiştir. Bu çalışma ile mesafeyedayalı havza koruma alanlarının belirlenmesi yaklaşımı yerine; havzanınmorfolojik özelliklerine ve ekosistem servisleri potansiyeline dayalıbütünleşik havza alt-koruma alanları belirleme yaklaşımı Kırklareli BarajıHavzası için oluşturulmuştur.

Günümüzde nüfus artışıyla birlikte insanfaaliyetlerinin artması çevresel kaynakların sürdürülebilirliğininsağlanmasında yoğun baskılar ve olumsuz etkiler oluşturmaktadır. Ekonomikkalkınma amaçlı gerçekleştirilen arazi kullanım değişiklikleri, özelliklehassas ekosistemler üzerindeki baskıları arttırmaktadır. Bununla birlikte doğaleşiklerin yeteri kadar dikkate alınamadığı idari sınırlar içerisindegerçekleştirilen planlama faaliyetleri ise hassas ekosistemlerin koruma -kullanma dengesini sağlayamamaktadır. İçme suyu havzaları, yüksek nüfuslukentsel yerleşimler için vazgeçilmez ekolojik birimlerdendir. Türkiye’de havzayönetimi yapısında koruma esasları kuş uçuşu mesafeler dikkate alınarakgerçekleştirilmekte ve her bir havzanın kendine özgü durumudeğerlendirilmemektedir. Bu konuda her bir havzaya özgü gerçekleştirilen korumaplanları ve özel hükümlerde havzalara özgü ekolojik niteliklere yönelik kapsamgünümüzdeki uygulamalarda yeni yeni ele alınmaktadır. Bu çalışma kapsamında öncelikle; Kırklarelikentinin içme suyunun tamamını sağlayan Kırklareli Barajı su toplama havzasınınarazi kullanım değişiklikleri 1990, 2000 ve 2012 dönemlerine ait CORINE arazikullanımı/arazi örtüsü verileri esas alınarak değerlendirilmiştir.  İkinciaşamada kirletici unsurların olumsuz etkilerinin yüzey suyuna ulaşma durumunuetkileyen veri seti derlenmiş ve mesafeye dayalı yaklaşıma alternatif alanaözgü su kalitesi mekânsal kontrol yaklaşımı sunulmaya çalışılmıştır. Bununlabirlikte havza planlama çalışmalarında havzanın sahip olduğu diğer ekolojikdeğerlerin de dikkate alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu amaçla ekosistemservisleri yaklaşımı da, bu çalışmaya dahil edilmiştir. Bu çalışma ile mesafeyedayalı havza koruma alanlarının belirlenmesi yaklaşımı yerine; havzanınmorfolojik özelliklerine ve ekosistem servisleri potansiyeline dayalıbütünleşik havza alt-koruma alanları belirleme yaklaşımı Kırklareli BarajıHavzası için oluşturulmuştur.