Smyrna Metropolitliğinde Tartışmalı Bir Merkez: Arkhangelos Piskoposluğu Üzerine Yeni Bulgular
A Controversial Centre in Metropolitanate of Smyrna: New evidence on Bishopric of Arkhangelos
Yazar: Tarman, Settar; Tok, Emine
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 34, 2024
Anahtar kelimeler: Art History ; Sanat Tarihi ; Smyrna Metropolitliği,Arkhangelos Piskoposluğu,Asia Eyaleti,Menemen,Hermos Vadisi ; Metropolitanate of Smyrna,Bishopric of Arkhangelos,Province of Asia,Menemen,Hermos Valley

Arkhangelos piskoposluğu Smyrna’nın 9. yüzyılda metropolitlik unvanı almasıyla birlikte idaresine geçen yeni piskoposluk merkezlerinden biridir. Tarihi kaynaklarda adından çok az söz edilen Arkhangelos Piskoposluğu, ilk kez 10. yüzyıldaki bir piskoposluk listesinde görülmektedir. Bunun yanı sıra piskoposluğun adına, Smyrna Metropolitliği’nin altında sıralanan kent listeleri arasında rastlanmaktadır. Araştırmacılar, Arkhangelos Piskoposluğu’nun lokasyonuna yönelik çeşitli hipotezler ileri sürmüş, merkezin eski bir pagan kentinden dönüşmüş olabileceği gibi ihtimaller üzerinde durmuşlardır. Piskoposluğun konumuna ilişkin en belirgin ifadeler ise sadece tarihçi Doukas tarafından 15. yüzyılda kaleme alınan Historia Byzantina adlı eserdedir. Arkhangelos Piskoposluğu’na dair belirsizlikler yüz yılı aşkın süre boyunca araştırmacıları meşgul etmiştir. Smyrna Metropolitliği’nin Asia Eyaleti’nin daha çok kuzey kesiminde yayılım göstermesi nedeniyle Arkhangelos’un konumuna ilişkin en önemli ipuçları Hermos (Gediz) Nehri ve çevresindeki izler olmuştur. Doukas’ın ifadeleri ışığında ise Mainamenou (Menemen) Ovası’nda Arkhangelos adında bir tahkimatın varlığına işaret edilmesi, kentin bölgedeki stratejik merkezlerden biri olduğunu açıkça göstermektedir. Bu bağlamda Arkhangelos Piskoposluğunun Mainomenos (Menemen) Ovası’nda, stratejik yol ve geçitler gözetilerek Orta Bizans Dönemi sınırlarında aranması gerekmektedir. Bu çalışma kapsamında Arkhangelos Piskoposluğu’ndan söz eden dinî tarihî metinler ve arkeolojik bulgular eşliğinde, piskoposluk merkezinin lokalizasyonuna ve mimari yapısına yönelik veriler değerlendirilerek yeni öneriler sunulmuştur.

Arkhangelos was one of the new episcopal centres which came under the authority of Smyrna when it became a metropolis. The bishopric of Arkhangelos, which is rarely mentioned in historical sources, appears for the first time in an episcopal list dating from the 10th century. In addition, the name of the bishopric is found among the lists of cities listed under the Metropolis of Smyrna. Researchers have put forward various hypotheses about the bishopric of Arkhangelos, emphasising the possibility that the city may have been converted from an ancient Pagan city. The most precise statements about the location of the bishopric are mentioned in the Historia Byzantina written by the historian Doukas in the 15th century. The uncertainty about the location of the bishopric of Arkhangelos has been the subject of research for over a century. The most important clues to the location of Arkhangelos are the traces of the Hermos (Gediz) River and its environs, since the Metropolis of Smyrna was mainly located in the northern part of the Province of Asia. In light of Doukas’ statements, the existence of a fortress called Arkhangelos in the Mainamenou (Menemen) Plain clearly shows that the city was one of the strategic centres of the region. In this context, the Bishopric of Arkhangelos should be searched for in the Mainamenou (Menemen) Plain by analysing the traces of the Middle Byzantine period, considering strategic roads and junctions. Within the scope of this study, the data on the location and architectural structure of the bishopric centre are evaluated in the light of the  ecclesiastical historical texts mentioning the bishopric of Arkhangelos and the archaeological evidence, and some suggestions are presented.