hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
İstanbul’da Şehremini Halil Edhem (Eldem) Bey Dönemi ve Faaliyetleri
Halil Edhem (Eldem) Bey’s Tenure as Mayor of Istanbul and His Activities
Yazar: Yıldırım, Yusuf
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 46, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Halil Edhem Bey,Istanbul Şehremaneti (Municipality),Second Constitutional Monarchy,Municipalism,Urban (City) History ; Halil Edhem Bey,İstanbul Şehremaneti,II. Meşrutiyet,Belediyecilik,Şehir Tarihi

Halil Edhem (Eldem) Bey, eğitimini Avrupa’da tamamlamış hem Osmanlı Devleti’nde hem de Türkiye Cumhuriyeti’nde muhtelif idari ve siyasi vazifeler üstlenmiştir. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Osmanlı Devleti’nde birçok siyasal ve sosyal değişim yaşanmıştı. Halil Edhem Bey de 2 Ağustos 1909-3 Şubat 1910 tarihleri arasında İstanbul’da Şehremini olarak görev yapmıştır. II. Meşrutiyet’in ilanı ile İstanbul halkı ve dönemin hükûmetinin Halil Edhem Bey’den beklentisi şehrin imarı, hastanelerin ıslahı, İstanbul’un temizliğinde hassasiyet ve halk sağlığına özen gösterilmesi, toplu taşıma araçlarında iyileştirme gibi konular olmuştu. Halil Edhem Bey, şehir halkının bu isteklerine cevap vermek istemiş, fakat mevcut ekonomik problemler buna mâni olmuştur. Ayrıca Şehremaneti ile İstanbul daireleri arasındaki çekişmeler, Halil Edhem Bey’in hizmet vermesini bir noktada engellemiştir. Bu çalışmada, Halil Edhem Bey’in İstanbul Şehremanetine atanması ve çalışmaları; ağırlıklı olarak arşiv belgeleri, dönemin gazete ve dergileri ve konuya değinen ikincil kaynaklardan yararlanılarak incelenmiştir.

Halil Edhem (Eldem) Bey, an individual with a European education, held various administrative and political positions in both the late Ottoman Empire and the early Republic of Türkiye. His tenure as Mayor of Istanbul, from August 2, 1909, to February 3, 1910, coincided with a period of significant political and social transformation following the proclamation of the Second Constitutional Monarchy. During this time, both the citizens of Istanbul and the government placed considerable expectations on Halil Edhem Bey. These included the reconstruction of the city, improvements in hospital services, enhanced cleanliness and public health measures, and better public transportation. Despite his efforts to address these demands, existing economic constraints severely limited his ability to implement reforms. Additionally, conflicts between the Şehremaneti (Municipality) and other Istanbul departments further hindered his capacity to deliver effective municipal services. This study examines Halil Edhem Bey’s appointment to the Istanbul Şehremaneti and his initiatives during his tenure, drawing primarily on archival documents, periodicals, newspapers, and secondary sources.
II. Abdülhamid Döneminde Mekâtib-i Askeriye-i Bahriye Talimatnâmesi Işığında Mekteb-i Bahriye’de Eğitim ve Öğretim
Education and Training at the Mekteb-i Bahriye (Naval Academy) During the Reign of Abdülhamid II in Light of the Naval Military Schools Regulations
Yazar: Kurtaran, Muhammet Sebahattin
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 46, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Mekteb-i Bahriye (Naval Academy),Military Maritime Training,Abdülhamid II,Ottoman Maritime,Ottoman Navy ; Mekteb-i Bahriye (Bahriye Mektebi),Askerî Denizcilik Eğitimi,II. Abdülhamid,Osmanlı Bahriyesi,Osmanlı Donanması

Mekteb-i Bahriye, Osmanlı Devleti’nde askerî denizcilik eğitiminin modernleşmesinde ve okul düzeni almasında öncü bir rol oynamıştır. 20. yüzyılın sonuna gelindiğinde, mektep kuruluşundan bu döneme kadar 100 yılı aşkın bir denizcilik eğitimi tecrübesine sahip olmuştur. Mektebin müfredatının, dünyada denizcilik alanında yaşanan teknik gelişmelere uygun olarak hazırlanmasına gayret edilmiş ve bahriye sahasındaki ilerlemelerin takip edilmesine önem verilmiştir. Bu düzende, mektepte yetişmiş olan nitelikli insan gücü başta donanma olmak üzere devletin çeşitli kademelerinde görev yapmıştır. Bu makale ile II. Abdülhamid döneminde, Mekâtib-i Askeriye-i Bahriye Talimatnâmesi çerçevesinde, 19. yüzyıldan 20. yüzyıla geçerken Mekteb-i Bahriye’nin eğitim öğretim düzeni ile idarî işleyişi ele alınmaktadır. Bunun yanı sıra döneme ait arşiv belgeleri ışığında talimatnâmede yer verilen kuralların ne seviyede uygulamaya aktarıldığı incelenmiştir. Ayrıca mektepte görev yapan muallimlerin profilleri, talebelerin geldikleri okullar, Osmanlı coğrafyasında yaşadıkları mahaller, baba meslekleri talimatnâmenin uygulandığı dönem göz önünde bulundurularak, devrin belgelerindeki bilgiler ışığında tespit edilmeye çalışılmıştır.

Mekteb-i Bahriye (The Naval Academy) played a pivotal role in the modernization of military maritime education and school organization within the Ottoman Empire. By the late 19th century, the institution had accumulated over a century of experience in maritime education since its establishment. This article  examines the educational system and administrative operations of Mekteb-i Bahriye during the reign of Abdülhamid II, spanning the transition from the 19th to the 20th century, within the framework of the Mekâtib-i Askeriye-i Bahriye (Naval Military Schools) Regulation. The study also evaluates the extent to which the rules outlined in these regulations were implemented, based on archival documents from the period. Additionally, the article seeks to analyze the profiles of the teaching staff, the educational backgrounds of the students, their geographic origins within the Ottoman Empire, and the professions of their fathers, drawing on data from contemporary documents to contextualize the era in which the regulations were applied.
Lozan Barış Antlaşması Sonrasında Kurulan Türk-Fransız Karma Hakem Mahkemesi ve Örnek Davalar
Turkish-French Mixed Arbitral Tribunal Created After the Lausanne Peace Treaty and Example Cases
Yazar: Emek, Fatma
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 47, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Lausanne Peace Treaty,Mixed Arbitral Tribunals,Ottoman Empire,Türkiye,France ; Lozan Barış Antlaşması,Karma Hakem Mahkemeleri,Osmanlı Devleti,Türkiye,Fransa

Lozan Barış Antlaşması’nın iktisadi kararlarında yer alan 92 ve 98. maddelerine göre karma hakem mahkemeleri kurulmuştur. Taraf ülkeler arasında savaş sebebiyle uygulanamayan sözleşmeler, taşınmaz mallar ve borçlar konusundaki çözülemeyen ikili anlaşmazlıklar antlaşma sonrasında oluşturulan karma hakem mahkemelerine gönderilmiştir. Türk-Fransız Karma Hakem Mahkemesi, ilk açılan ve son kapanan mahkeme olmuş, çok sayıda davaya bakmıştır. Bunlar arasında Çukurova arazisi, Pera Palas, Augustin Norman İnşaat-ı Bahriye Şirketi, Périer ve Bauer Marchal Bankaları ile II. Abdülhamid mirasçılarının Fransa aleyhine açtığı davalar mevcuttur. Araştırmada, mahkemede dava konusu olan olaylara, verilen kararlara, mahkemenin çalışma şekline ve temsilcilerine yer verilmiştir. Dolayısıyla çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi’nde yer alan belgeler, dönemin basınında bulunan haberler, Lozan Barış Antlaşması ve karma hakem mahkemeleri hakkında yazılan ikinci el kaynaklar kullanılmıştır.

Mixed arbitral tribunals were established according to articles 92 and 98 of the Lausanne Peace Treaty, which are included in the economic decisions. Unresolved bilateral disputes on contracts, immovable property and debts that could not be enforced due to war between the parties were referred to the mixed arbitral tribunals established after the treaty. TurkishFrench Mixed Arbitration Court was the first court to be opened and the last to be closed, and it handled a large number of cases. Among them are the Çukurova land, the Pera Palace, the Augustin Norman Construction Marine Company, the Périer and Bauer Marchal Banks and the lawsuits brought against France by the heirs of Abdulhamid II. In the research, the events that are the subject of litigation in court, the decisions made, the way the court works and its representatives are included. Therefore, documents in the State Archive of the Presidency, news in the press of the period, and second-hand sources on the Lausanne Peace Treaty and the mixed arbitration tribunals were used in this study.
Bir Gerrymandering Örneği/Vakası Olarak Demokrat Parti Döneminde Kırşehir’in İlçe Yapılması
The Demotion of Kırşehir to District Status during the Democrat Party Era as a Case of Gerrymandering
Yazar: Taylan, Omer
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 48, 2024
Anahtar kelimeler: Political History (Other) ; Siyasi Tarih (Diğer) ; Gerrymandering,Demokrat Parti,1954 Genel Seçimleri,Cumhuriyetçi Millet Partisi ve Kırşehir ; Gerrymandering,Democrat Party,1954 General Elections,Republican Nation Party,Kırşehir

Bu çalışma, 1950’lerin ikinci döneminde Demokrat Parti’nin seçim bölgelerinde gerçekleştirdiği değişikliklerin “gerrymandering” olarak nitelendirilebileceği iddiasını kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Gerrymandering, seçim sürecinde adaletsizliğe yol açan ve demokratik ilkelerle bağdaşmayan ancak yasal zemine dayanan bir uygulamadır. Demokrat Parti, bu uygulamayı, kendi seçmen tabanının yoğun olduğu bölgeleri birleştirerek ve rakip partilerin oy potansiyellerini azaltarak stratejik bir avantaj elde etmek amacıyla kullanmıştır. Demokrat Parti’nin, muhalefet partisi Cumhuriyetçi Millet Partisi’ne karşı nasıl stratejik bir avantaj elde etmeye çalıştığını göstermek için Kırşehir’in ilçe ve Nevşehir’in il yapılması süreçleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Kırşehir’in ilçe statüsüne düşürülmesine yönelik çabalar, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılan müzakereler ve tartışmalar ışığında analiz edilmiştir. Sonuç olarak, Demokrat Parti’nin ‘partizan gerrymandering’ uygulayarak seçimlerde önemli bir avantaj elde ettiği belirlenmiştir.

This study comprehensively examines the assertion that the modifications made to electoral districts by the Democrat Party in the latter half of the 1950s can be characterized as “gerrymandering”. Gerrymandering is a practice rooted in a legal framework that leads to electoral injustice and remains incompatible with democratic principles. The Democrat Party utilized this practice to secure a strategic advantage by consolidating regions with a high concentration of its own voter base while diluting the electoral potential of rival parties. The processes involving the demotion of Kırşehir to district status and the elevation of Nevşehir to provincial status are discussed in detail to demonstrate how the Democrat Party sought to gain a strategic advantage against the opposition Republican Nation Party. Efforts directed at reducing Kırşehir to district status are analyzed in light of the negotiations and debates held in the Grand National Assembly of Türkiye. In conclusion, it is determined that the Democrat Party secured a significant electoral advantage through the application of “partisan gerrymandering”.
İki Dönemin Tanığı Bir Bina: Isparta İdadisi/Orta Mektebi Binasının Tarihi
A Building Witness to Two Eras: The History of the Isparta İdadi / Middle School Building
Yazar: Çakılcı, Diren; Güvenç Duran, Şeyda
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 47, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Isparta,İdadi,Middle School,Second Constitutional Era,Republican Period ; Isparta,İdadi,Orta Mektep,İkinci Meşrutiyet,Cumhuriyet Dönemi

Isparta İdadisi olarak 1912’de inşaatı tamamlanan ve günümüzde hala Isparta şehrinin merkezindeki konumunu koruyan tarihi okul binası Tanzimat döneminde başlayan eğitim reformlarıyla şehir merkezinde varlık gösteren eğitim yapılarının devamı olarak İkinci Meşrutiyet ve Cumhuriyet döneminde de işlevini sürdürmüştür. Arşiv kayıtlarından elde edilen bilgilere göre eski Isparta Rüştiyesi’nin bulunduğu yerde inşa edilen tarihi bina sırasıyla Isparta İdadisi, Isparta Orta Mektebi ve Isparta Lisesi olarak şehrin ve bölgenin en fazla rağbet gören eğitim kurumu olmuş, 20. yüzyılın ortalarına kadar bu özelliği devam etmiştir. Bu anlamda Isparta şehrinin tarihi gelişim ve değişiminde etkili olan, aynı zamanda eğitim ve kültür hayatında iz bırakan bu binanın her yönüyle incelenerek günümüze kadarki tarihini aydınlatmak önem arz etmektedir. Tarihi Isparta İdadisi binası farklı amaçlar için kullanılıyor olsa da geçirdiği restorasyon ve değişimlerle şehrin kültürel hafızasını barındırmaya hala devam etmektedir. Binanın fiziki özellikleri ve mekânsal işlevinin kapsamlı bir şekilde ele alınması farklı şehirlerdeki benzerleri için örnek teşkil edecektir.

The historic school building, completed in 1912 as the Isparta İdadi (imperial high school), remains a central architectural and educational landmark in the city of Isparta. As a continuation of the educational structures that emerged during the Tanzimat period’s reformist agenda, this building maintained its educational function through both the Second Constitu> tional Era and the Republican period. According to archival records, the building was constructed on the site of the former Isparta Rüşdiye (secondary school) and served successively as the Isparta İdadi, the Isparta Middle School, and the Isparta High School. It held a prominent role as the most prestigious educational institution in the city and the surrounding region well into the mid>20th century. Given its significant impact on the historical development and transformation of Isparta, as well as its lasting influence on the city’s educational and cultural life, a comprehensive investigation of the building’s history is of considerable importance. Although it has undergone restorations and functional changes over time, the historic Isparta İdadi building continues to serve as a vessel of the city’s cultural memory. A detailed analysis of its architectural features and spatial functions may also serve as a valuable reference for similar structures in other cities.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünün Tarihçesi
İstanbul University Faculty of Literature History of Turkish Language and Literature Department
Yazar: Çoruk, Ali Şükrü
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 46, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Dârülfünûn,Turkology,Istanbul University,Faculty of Literature,Department of Turkish Language and Literature ; Dârülfünûn,Türkoloji,İstanbul Üniversitesi,Edebiyat Fakültesi,Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü

Alanında Türkiye’nin ilk bölümü olmakla beraber İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nün bu zamana kadar ayrıntılı bir tarihçesi yazılmamıştır. Kökleri 1870 yılına kadar inen, zaman içinde her bakımdan gelişerek bugüne ulaşan bir bölüm için bu durum büyük bir eksikliktir. Bu makalede bu eksikliği bir derece gidermek amacıyla, ilk dönemlere ağırlık vermek üzere, başlangıcından bugüne Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünün bir tarihçesi verilecektir. Bölümün çekirdeğini teşkil eden dersler, zaman içinde meydana gelen değişiklikler, isimlendirmeler ve kurucu isimler bu makalenin esasını oluşturacaktır. Bu çerçevede İstanbul Üniversitesi ve Türkiye’de yükseköğretim ile ilgili olarak daha önce ortaya konulmuş çalışmalar, tezler ve makalelerin yanında, konuyla ilgili pek çok soruya cevap bulunacak talebe rehberleri ve öğretim kılavuzları ana kaynaklar olacaktır.

Despite being the first department of its kind in Türkiye, the Department of Turkish Language and Literature at Istanbul University Faculty of Letters has yet to receive a comprehensive historical study. This lack of detailed documentation represents a significant gap for a department whose origins date back to 1870 and which has undergone substantial development over time. This article seeks to address this deficiency by providing a historical account of the Department of Turkish Language and Literature, tracing its evolution from its inception to the present, with particular emphasis on its early periods. The study focuses on the foundational courses that formed the department’s core, the changes they underwent over time, the nomenclature of the department, and its pioneering figures. To achieve this, the research draws on a range of primary and secondary sources, including studies, theses, and articles related to Istanbul University and higher education in Türkiye. Additionally, student guides and teaching manuals serve as key resources, offering insights into various aspects of the department’s history and development.
Sanayi’den İnas Sultanî’ye: Aksaray İnas Sanayi Mektebi ve Selçuk Sultanîsi
From Girls’ Industrial (Sanayi) to Imperial (Sultanî) School: Aksaray Girls’ Industrial School and Selçuk Sultanî
Yazar: Gürcan, Fatih
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 47, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Girls’ Education,Secondary Education,Tanzimat,Ottoman Empire,Selçuk Girls’ (İnas) Sultanî (Imperial School) ; Kız Eğitimi,Orta Öğretim,Tanzimat,Osmanlı Devleti,Selçuk İnas Sultanîsi

Tanzimat sonrası dönemde, kız eğitimine de önem verilmesiyle beraber, Dârülmuallimât ve inas rüşdiyeleri açılmıştır. Ancak günümüzdeki ortaokul seviyesine denk sayılabilecek olan rüşdiyeler ile yüksekokul seviyesine muadil bulunan Dârülmual8 limât arasında, eğitim8öğretime köprü oluşturacak lise seviyesinde yeni okulların kurulması, bir ihtiyaç haline dönüşmüştür. Bu ihtiyacı karşılamak için, ilk kez başkent İstanbul’da Yedikule İnas Sanayi Mektebi kurulmuştur. Bu girişimin ardından açılan ve bu çalışmanın odak noktasını teşkil eden Aksaray Nehari İnas Sanayi Mektebi ile onun ardılı olan Selçuk Hatun İnas Sultanîsi çalışmada tetkik edilmiştir. Bu mektep İstanbul’un tarihi merkezi olan Suriçi’nde yer alan bir kız okuludur. Araştırmamızda bu okulun takip ettiği müfredat, gösterdiği gelişim ve öğrenci profili ele alınmıştır. Bu bağlamda Osmanlı’dan Cumhuriyet’e giden süreçte okulun tarihi önemi araştırılıp değerlendirilmiştir.

In the post8Tanzimat era, with increasing emphasis on girls’ education, institutions such as the Dârülmuallimât (Teacher Training Schools for Women) and inas rüşdiyeleri (secondary schools for girls) were established. However, a gap remained between these secondary schools 8 equivalent to today’s middle schools 8 and the higher education level represented by the Dârülmuallimât. This gap created a need for the establishment of new schools at the high school level to serve as an educational bridge. To meet this need, the first girls’ industrial school, the Yedikule Girls’ Industrial School (Yedikule İnas Sanayi Mektebi), was founded in the capital, Istanbul. This study focuses on one of the subsequent institutions, the Aksaray Girls’ Industrial Day School (Aksaray Nehari İnas Sanayi Mektebi), and its successor, the Selçuk Hatun Girls’ Sultanî (Imperial) school (Selçuk Hatun İnas Sultanîsi). Located in Istanbul’s historic walled city (Suriçi), this school served as an important institution for girls’ education. The study examines the curriculum followed by the school, its institutional development, and the student profile. Within this framework, the historical significance of the school in the transition from the Ottoman Empire to the Republic is analyzed and evaluated.
Marmara ve Batı Anadolu Bölgesindeki Rum İzci Örgütleri ve Megali İdea
Greek Scout Organizations in the Marmara and Western Anatolian Regions and the Megali Idea
Yazar: Erdem, Nilüfer
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 47, 2025
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Scouting,Hellen,Megali Idea,Occupation,Scout Organization,Western Anatolia ; İzcilik,Hellen,Megali İdea,İşgal,İzci Örgütü,Batı Anadolu

Rumlara , bir diğer ifadeyle Osmanlı tebaası Rumca (Yunanca) konuşan Ortodokslara ait izci örgütleri incelendiğinde Megali İdea ile bağlarını ortaya koyan pek çok kanıta ulaşılmaktadır. Etkinlik ve törenlerini Yunan Milli Marşı ile açmış, geçit tören4 lerinde Yunan bayrakları taşımış, Yunan subayları ile irtibat halinde olmuşlardır. Bunlara bağlı izciler “Büyük Yunanistan”ı kurmak hedefi ile Türk topraklarına ayak bastığı andan itibaren Yunan ordusuna rehberlik etmişler ve saflarında savaştıkları gibi Yunan ordusu bürolarında çeşitli hizmetlerde çalışmışlardır. Makalenin amacı, Türk İstiklal Harbi döneminde İstanbul ve İzmir başta olmak üzere Marmara ve Batı Anadolu bölgelerinde faaliyet göstermiş Rumlara ait izci örgütlerinin Megali İdea ile bağını ortaya koymaktır. Amacımıza yönelik olarak Yunan kaynaklarına bakılmış, Yunan resmi gazetesi, Yunanlılara ve Rumlara ait basın organları, Yunanlı akademisyenlerin konu ile alakalı çalışmaları incelenmiştir.

An examination of scout organizations belonging to the Rums 4 namely, Greek4speaking Orthodox subjects of the Ottoman Empire 4 reveals extensive evidence of their connection to the Megali Idea. These organizations opened their ceremonies and activities with the Greek national anthem, carried Greek flags in parades, and maintained contact with Greek military officers. Scouts affiliated with these organizations acted as guides for the Greek army from the moment they set foot on Turkish soil with the aim of establishing a “Greater Greece.” They not only fought alongside the Greek forces but also served in various administrative and logistical roles within the Greek military offices. This article aims to uncover the relationship between the Megali Idea and the Greek scout organizations that were active in the Marmara and Western Anatolia regions 4 particularly in Istanbul and Izmir 4 during the Turkish War of Independence. In line with this objective, Greek sources were consulted, including the Greek official gazette, Greek and Rum press publications, and the scholarly works of Greek academics relevant to the subject.