Kamulaştırma Usulünde Sebep Unsuru
Reason Element in the Expropriation Procedure
Yazar: İnan, Fatih
Dergi: İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi No. 24, 2023
Anahtar kelimeler: Law and Humanities ; Hukuk ve Beşeri Bilimler ; Mülkiyet Hakkı,Kamulaştırma,Sebep Unsuru,Kamu Yararı,Hakkın Özü ; Property Right,Expropriation,Core of the Right,Reason Element,Public Interest

Mülkiyet hakkı bugünkü anlayışta sosyal fonksiyonu ölçüsünde kabul edilen, kamu yararının gerekli kıldığı durum larda sınırlandırılabilen bir kamu hürriyetidir. Mülkiyet hakkı hukuk sisteminin çizdiği sınırlara uygun olarak farklı şekillerde sınırlandırılabilir. Sınırlama türleri arasında kamulaştırma, mülkiyet hakkının malike sağladığı yetkileri ciddi şekilde sınırlaması ya da ortadan kaldırması ve idari makamlarca olağan dönemlerde idari işlem formatında tesis edilmesi nedeniyle özel bir yere sahiptir.Kamulaştırma bu özellikleri nedeniyle 1982 Anayasası’nda ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Bu şekilde düzenlemenin bir amacı kamulaştırmanın mülkiyet hakkının özüne yönelen bir müdahale olması ile ilgilidir. Kamulaştırmanın mülkiyet hakkının özüne dokunmadan tesis edilebilmesi, anayasamızda mülkiyet hakkının sosyal fonksiyonu ile tanınmış bir hak olması ile ilgilidir. Bu özel işlemin ve usulün temelinde anayasada “kamu yararının gerektirdiği haller”, Kamulaştırma Kanunu’nda ise “yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüsle rinin yürütülmesi için gerekli olan” şeklinde ifade edilen sebep unsuru yer alır. Bu sistemde kişilerin mülkiyetinden yoksun bırakılması ancak kamusal ihtiyacın mülkiyetten yoksun bırakmayı haklı kılması ile meşrulaştırılabilir. Dola yısıyla bu konuda yapılacak değerlendirmenin ve denetimin önemi artar.Gerek Anayasada gerekse Kamulaştırma Kanunu’nda kamulaştırmanın sebep unsurunu ifade etmek üzere soyut ve belirsiz kavramlar kullanılmıştır. Sebep unsurunun mülkiyet hakkı ile ilişkisi, kamulaştırma işlemindeki ve usulündeki etkileri dikkate alındığında bu unsura yönelik yargısal denetimin önemi görülür. Bu sebeple makaledeki temel mesele, sebep unsurunun önemini göstermek, ilk aşamadan son aşamaya kadar nasıl ve hangi ölçütlere göre somutlaştırılması gerektiğini değerlendirmek ve bu unsurun en somut haline geldiği noktada yargı yerlerince nasıl denetlendiğini irdelemektir.

Property right have been accepted to the extent of its social function and can be limited when the public interest requires. Property right can be restricted in different ways complying with the legal boundaries. Expropriation, among the other types of restriction, has a special place because it severely restricts or eliminates all the powers the property right provides and can be imposed by administrative authorities in the form of administrative action in ordinary periods.Expropriation is recognized in a special article in the Constitution of the Republic of Türkiye. One reason for such a special regulation is related to the close relation between expropriation and the core of the property right. The reason why expropriation is imposed without infringing the core of the property right is mainly about the fact that the property right is recognized in the constitution with its social function. Deprivation of possession can only be justified if the public interest requires. Thus, the basis of this special action and procedure is founded on the reason element.Abstract and vague concepts are used to express the reasons for expropriation in the acts. Considering its effects on the expropriation, the importance of judicial review on the reason element can be seen. Therefore, the main issues in this article are to show the importance of the reason element, to evaluate how and for which criteria it should be embodied from the first stage to the last and to show how this element is supervised by the courts.