Bazı buğday genotiplerinin kara pas hastalığının farklı ırklarına karşı reaksiyonlarının belirlenmesi
Determination of the reactions of some wheat genotypes to different stem rust races
Yazar: Mert, Zafer; Karakaya, Aziz; Akan, Kadir; Çetin, Lütfi; Düşünceli, Fazıl
Dergi: Bitki Koruma Bülteni, Vol. 52 No. 3, 2011
Anahtar kelimeler: Buğday, kara pas, Puccinia graminis f.sp. tritici

Buğday, önemli enerji ve mineral kaynaklarından  biri olup, milyarlarca insanın beslenmesinde yer almaktadır. Pas hastalıkları,  ülkemizde buğday üretimini sınırlandıran önemli biyotik stres faktörlerinin  başında gelmektedir. Pas hastalıkları içerisinde Puccinia graminis f. sp.  tritici isimli fungusun neden olduğu kara pas hastalığı, ülkemizde,  özellikle bitki gelişim periyodunun uzun olduğu yüksek kesimlerde etkili  olmakta, zaman zaman da sahil ve geçit bölgelerinde zarar oluşturmaktadır.  Hastalık epidemi oluşturması durumunda, dane ile saman verim ve kalitesinde  önemli kayıplara neden olabilmektedir. Pas hastalıklarıyla mücadelede,  dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi ve kullanımı önemli mücadele  yöntemlerindendir. Dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesinde etmenin farklı  ırklarına karşı genotiplerin reaksiyonlarının belirlenmesi önemlidir. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel  Müdürlüğü'ne bağlı olarak çalışan ve ıslah çalışmaları yürüten bazı araştırma  enstitülerinin verim denemelerinde yer alan çeşit adayı hatlardan oluşturulmuş  olan Ortak Bölge Verim Denemesi (OBVD) setinin fide evresinin  reaksiyonlarının belirlenmesi 2009  yılında yürütülen bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu genotiplerden 28'i  ekmeklik, 10'u da makarnalık tiptedir.   Bu çalışma kapsamında her bir genotip 150 ml'lik saksılara, 7 adet tohum  olacak şekilde ekilmiş olup hassas kontrol çeşidi olarak Little Club buğday  çeşidi kullanılmıştır.  Dayanıklılık  testleri, ülkemizde belirlenen ve Kuzey Amerika ırk isimlendirme sistemine göre  TKTTC, RTKTF ve RTTTC şeklinde isimlendirilmiş olan 3 kara pas ırkına ait  inokulum kullanılarak gerçekleştirilmiştir.   Kullanılan 3 izolatın tümüne karşı test edilen 38 genotipten 3'ünün (1 ekmeklik, 2 makarnalık) dayanıklı, 23  genotipin hassas olduğu, diğer 12 genotipin ise ırklara karşı dayanıklı veya  hassas grupta yer alan farklı reaksiyonlar verdiği belirlenmiştir. Dayanıklı  olarak belirlenen materyalde test edilen 3 izolata karşı farklı kara pas  dayanıklılık genlerinin etkin olduğu ile ilişkili ön bilgiler de edinilmiştir.

Wheat is one of the most  important energy and mineral sources for human and it provides nutrition for  billions of people. Rust diseases are among the most important biotic stress  factors limiting wheat production in Turkey. Stem rust caused by Puccinia graminis f. sp. tritici affects wheat in high altitude  areas where plant growth period is long. It was also reported from transitional  zones and coastal areas of Turkey. The disease causes significant yield and  quality losses of grain and straw under epidemic conditions. One of the most  important control method of the disease is development and usage of resistant  varieties. Determination of the reactions of resistant varieties against  different races of stem rust fungus is important. In this study, the OBVD (Common Wheat Yield Trial) set which  includes cultivars and advanced lines developed by agricultural research  institutes governed by the General Directorate of Agricultural Research and  Policy was tested against stem rust races in the seedling stage in 2009. There are 28 bread wheat genotypes and 10  durum wheat genotypes in this set. Each genotype was planted to 150ml pots and  7 seeds were planted to every pot. The wheat cultivar Little Club was used as  the susceptible control. Inocula which belong to races TKTTC, RTKTF, and RTTTC  were used in the resistance tests. These races were identified in Turkey  previously and they were named based on North American nomenclature system.  Three genotypes (1 bread and 2 durum wheat genotypes) were found as resistant  while 23 genotypes were found as susceptible to these stem rust races. The  other twelve genotypes had different reactions to three different races.  Preliminary information related to resistance genes in resistant genotypes was  also obtained.