1815 ve 1816 Yılları Tamirat Keşif Defterlerine Göre Antalya Kalesi’nde Onarım Faaliyetleri
The Repair Activities in Antalya Castle According to the Repair Exploration Registers [Tamirat Keşif Defterleri] of 1815 and 1816
Yazar: Demir, Soner
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: History of Architecture ; Mimarlık Tarihi ; Antalya Castle,Repair Activities,Repair Exploration Registers,City Walls,Towers ; Antalya Kalesi,Onarım Faaliyetleri,Tamirat Keşif Defteri,Surlar,Burçlar

Antalya Kalesi 19. yüzyılın ilk yarısında hazırlanan tamirat keşif defterlerine göre birçok kez onarım görmüştür. Bunlardan en kapsamlısı 25 Nisan 1815 tarihli keşif defteridir. Kalenin büyük bölümü, 1812-1814 yılları arasında kentte ortaya çıkan Tekelioğlu İsyanı esnasında harap olmasından dolayı onarılmıştı. Deftere hasar alan dış sur, perde sur, burçlar, kapılar, merdivenler, dendanlar ve harpuştalar ayrı ayrı keşfedilerek hangi kısımlarının onarıla cağı, kullanılan malzemeler ve masraf tutarları aynı kalem altında yazılmıştır. 19 Temmuz 1816 yılında hazırlanan ikinci defter ise limanda deniz içinde güneyde bulunan duvarın onarılmasıyla ilgilidir. Bu çalışma Antalya Kalesi onarımları üzerine daha önce yapılan detaylı bir çalışma olmaması sebebiyle kaleme alınmıştır. Amaç kalenin en kapsamlı onarımlarının yapılması istenen 1815 yılı keşif defteri ile denizdeki surun onarımı için hazırlanan 1816 yılı keşif defterine göre tamir faaliyetlerinin sürecini ve yapılan müdahaleleri ortaya koymak ve yerinde belirlemektir. Çalışmada ilk olarak keşif defterine göre onarılması gereken yerlerin tespiti yapılmıştır. Kalenin günümüze ulaşan kısımlarında görülen malzemeler ve teknik özellikler dikkate alınarak Osmanlı Dönemi müdahalelerinin bir kısmı ortaya koyulmuş ve defterde geçen onarım tekniklerinin izleri tespit edilmiştir. Anlaşılan o ki 1815 yılı defterinde yapılması gereken kapsamlı onarımlar büyük oranda gerçekleşmiştir.

It is concluded from the repair exploration registers prepared in the first half of the 19th century that the Antalya Castle underwent multiple repairs in the Ottoman period. The most extensive of these is documented in the exploration registers dated 25 April 1815. A large portion of the castle was repaired due to the damage it suffered during the Tekelioğlu Revolt, which occurred in the city between 1812 and 1814. The register separately identifies the damaged outer walls, curtain walls, towers, gates, staircases, crenellations (dendan), and parapets (harpuşta), detailing which parts needed repairs, the materials used, and the costs under a single entry. A second register, prepared on July 19, 1816, focuses on the repair of the southern wall located in the sea at the harbour. This study aims to make an elaborate evaluation of these repairs in the Antalya Castle, which has not been covered in a detailed research. One of the basic objectives is to examine the repair processes and interventions based on the comprehensive repair plan outlined in the 1815 exploration register and the subsequent 1816 exploration register concerning the seawall. The study first identifies the areas requiring repair according to the exploration register. By considering the materials and technical characteristics observed in the surviving sections of the castle, some of the Ottoman-era interventions have been identified, and traces of the repair techniques mentioned in the register have been examined. It is evident that the extensive repairs planned in the 1815 register were largely carried out.