ZAMANA GÜLEN İMGE: OPHELİA KOMPLEKSİ VE AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “AYNA” ŞİİRİ
THE IMAGE THAT SMILES AT TIME: THE OPHELIA COMPLEX AND AHMET HAMDİ TANPINAR’S POEM “AYNA”
Yazar: Tunç, Gökhan
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 21 [GÜZ 2024], 2024
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Ahmet Hamdi Tanpınar,Ophelia kompleksi,modern Türk şiiri,“Ayna” ; Ahmet Hamdi Tanpınar,the Ophelia Complex,Modern Turkish Poetry,“Ayna”

William Shakespeare’in klasikleşmiş bir niteliğe sahip Hamlet adlı oyununda yer alan Ophelia karakteri, merkezî kişi olan Hamlet’in aksine arka planda kalmıştır. Ancak birçok araştırmacıya göre Ophelia, Shakespeare’in en trajik kadın karakterlerinden biridir. Annesini erken bir yaşta kaybeden söz konusu figür, başkalarının nesnesi hâline gelmiştir. Öte yandan Gaston Bachelard onu, dişil intiharın bir simgesi olarak yorumlar ve su, güzel kadın ve ölüm denklemleriyle birlikte Ophelia kompleksini ileri sürer. Bachelard gibi Ahmet Hamdi Tanpınar da Ophelia kompleksine çok özel bir konum atfeder. Tanpınar, suda çoğunlukla Ophelia’nın “yarım kalmış türküsünü”, “saçlarının dağınık rüyasını” görür. Ophelia kompleksine romanlarında, hikâyelerinde ve denemelerinde yer veren Tanpınar’ın Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Haşim’in şiirlerini değerlendirirken de bu komplekse başvurması dikkat çekicidir. Bununla birlikte Tanpınar; akademisyen/eleştirmen vasfıyla okuduklarını, diğer şairlerde tespit ettiklerini, peoetik bir bilince ve şiirsel ürüne dönüştürebilmeyi başarabilmiş bir sanatçıdır. İfade edilen özellik Tanpınar’ın “Ayna” adlı şiirinde de görülebilmektedir. Bahsedilen çerçevede bu makalede şairin, “Ayna” şiirinin temeline Ophelia imgesini yerleştirdiği iddia edilmiş ve şiirde Ophelia kompleksinin sahip olduğu işlev yorumlanmıştır. Bu konuda iki düzlemde bir okuma önerilmiştir. Birinci olarak Ophelia’nın sevdiği kişiyle birleşemeyen, genç yaşta yarım kalan öyküsünün aksine bir tamlıktan, bir başka ifadeyle tamlık hayalinden bahsedilmiştir. Bu tamlık hayalinin ortaya çıkmasını sağlayan unsurlar ise su ile ateştir. İkinci düzlemde dişil su ile eril ateşin birleşmesinin fantazmatik bir şekilde şiirsel öznenin anne ile kavuşmasını imlediği öne sürülmüştür. Tanpınar, Ophelia imgesi ile birlikte kaybıyla yüzleşir, yarım kalmışlık duygusunu aşmaya çalışır.

The character of Ophelia in William Shakespeare’s classic play Hamlet has remained in the background, unlike the central character Hamlet. However, according to many researchers, Ophelia is one of Shakespeare’s most tragic female characters. Having lost her mother at an early age, character in question has become the object of others. On the other hand, Gaston Bachelard interprets her as a symbol of feminine suicide and also introduces the concept of “Ophelia complex” along with the equations of water, beautiful woman, and death. Similar to Bachelard, Ahmet Hamdi Tanpınar also attributes a very special position to the Ophelia complex. Tanpınar often sees in water what he describes as Ophelia’s “unfinished ballad” and the “tangled dream of her hair.” It is noteworthy that Tanpınar refering to the Ophelia complex not only in his novels, stories, and essays but also when evaluating the poems of Yahya Kemal Beyatlı and Ahmet Haşim. Moreover, Tanpınar is an artist who was able to transform what he read as an academic/critic and what he detected in other poets into a poetic consciousness and poetic product. This expressed features can also be seen in Tanpınar’s poem called “Ayna”. Within this context, in this article, while interpreting the function of the Ophelia complex within the poem, it is asserted that the poet embedded the image of Ophelia at the core of his poem. In this regard, a reading on two levels is proposed. Firstly, in contrast to Ophelia’s uncompleted story that ended at a young age with an unfulfilled love, in other words a dream of completeness, has been mentioned. The elements that facilitate the emergence of this illusion of completeness are water and fire. It has been suggested that the fantastical merging of feminine water and masculine fire on the second plane implies the poetic subject’s reunion with the mother. Tanpınar confronts the loss of his mother through the image of Ophelia and tries to overcome his sense of incompleteness.