Ziya Gökalp’ın Masalları Fakelore Örnekleri Olarak Kabul Edilebilir mi?
Can Ziya Gökalp’s Folk Tales Be Accepted as Fakelore Samples?
Yazar: Bars, Mehmet Emin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 61, 2017
Anahtar kelimeler: Literary Theory ; Edebi Teori ; Regional Studies ; Bölgesel Çalışmalar ; Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; folklor,fakelore,Ziya Gökalp,ideoloji ; folklor,fakelore,Ziya Gökalp,ideology

Folklor (halk bilimi), Türkiye’de 20. yüzyılın başlarında kullanılmaya başlanan bir terimdir. Folklor halk kültürünü çeşitli yönleriyle inceleyen bir bilim dalıdır. Türkçülük düşüncesiyle paralel bir gelişme göstermiştir. Her geçen gün yeni terimlerle zenginleşmiştir. Bu alanda üretilen yeni terimlerden biri de fakelore kavramıdır. Kavram ilk olarak 1950 yılında Richard M. Dorson tarafından kullanılmıştır. Fakelore, folklore alanında yeni bir tartışma alanı yaratmıştır. Tartışmaya birçok araştırmacı katılmış, kavram farklı açılardan ele alınmıştır. Fakelore sahte, uydurma, yapma, taklit edilen bilgi anlamına gelmektedir. Bu çalışmada Ziya Gökalp’ın masalları, fakelore kavramı çerçevesinde incelenmiştir. Önce folklor ürünlerinin özellikleri hakkında bilgi verilerek fakelore kavramı üzerinde durulmuş, sonra da Gökalp tarafından çeşitli dergilerde yayımlanan masallar bu kavram etrafında değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda Gökalp’ın folklor ürünlerinin bazı özelliklerini ödünç aldığı görülmüştür. Gökalp bu ürünleri yeniden yazmış, yeni bir ürün ortaya koymuştur. Fakelore ürünlerinde görülen ticarî kaygı, reklam, okuyucuların/yayıncıların arzu ve zevkleri; Gökalp’ın masallarında yer almamıştır. Gökalp masallarını bir toplumsal kontrol mekanizması, ideolojik ve kültürel hegemonya biçimi olarak kullanılmamıştır. Belli toplumsal grupların ekonomik ve politik çıkarlarına hizmet etmemiştir. Bu ürünler egemen kültürün değerlerini yansıtmamıştır. Bu özelliklerinden dolayı Gökalp’ın masalları birer fakelore örneği değildir. Bu masallar halk ürünlerinin yeniden yazılan biçimleridir.

Folklore is a term that was introduced in the early 20th century in Turkey. Folklore is a discipline that examines various aspects of folk culture. It has developed together with Turkism. Folklore has always been enriched with new terms. One of the new terms that are produced on this field is the concept of fakelore. The concept was first used by Richard M. Dorson in 1950. Fakelore has created a new discussion area in the field of folklore. Many researchers have participated in the discussion, and the concept has been dealt with from different angles. Fakelore means fake, fabricated, imitated information. In this study, Ziya Gökalp’s folk tales were examined according to the concept of fakelore. First, information about the characteristics of folklore products was given. The concept of fakelore is explained. Then the folk tales published by Gökalp in various journals have been evaluated around this concept. It has been seen that Gökalp borrowed some of the features of folklore products in the study. Gökalp has rewritten these products and introduced a new product. Fakelore products have commercial concerns, advertisements, desires and pleasures of readers / publishers. But these worries did not take place in Gökalp’s folk tales. Gökalp did not use his folk tales as a social control mechanism, ideological and cultural hegemony. The folk tales did not serve the economic and political interests of certain social groups. These products do not reflect the values of dominant cultures. Gokalp’s folk tales are not fakelore examples because of these features. These folk tales are the rewritten forms of folk products.