Türkiye’de Eczane Sayılarının Sınırlandırılmasına İlişkin Düzenlemeler Ve Sonuçları
Legal arrangements for the limitation of the number of pharmacies in Turkey and their consequences
Yazar: Karayaman, Mehmet
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 10 No. 1, 2008
Anahtar kelimeler: Pharmacy,Legal regulations,Türkiye ; Eczane, Eczacılık Yasaları, Turkey

İnsan hayatını doğrudan ilgilendiren eczacılık mesleğinin ve ilaçticaretinin denetlenmesi, kontrol altına alınması, toplum sağlığını ilgilendiren enönemli meselelerin başında gelmiştir. Eczaneler, Osmanlı Devleti Döneminde,esnaf olarak kabul edilmiş ve “Gedik” uygulamasıyla sayılarısınırlandırılmıştır. Eczacılık, 17 Mayıs 1852 tarihinde çıkarılan “Nizamname-iEczacıyan-ı Der Memalik-i Osmaniye” ile bağımsız bir meslek olarak kabuledilmiş, diplomasız kişilerin eczane açması yasaklanmıştır. 2Şubat 1861tarihinde çıkarılan “Beledîİspençiyarlık Sanatınınİcrasına Dair Nizamname”ile eczane gedikleri kaldırılarak, eczane açmak serbest bırakılmıştır. 1916yılında çıkarılan “Alelumum Eczahaneler Talimatnamesi” ile eczaneler, ticarieczaneler, belediye eczaneleri ve özel hastane eczaneleri almak üzere üç kısmaayrılmıştır. 1 Temmuz 1922 tarihinde yürürlüğe giren “Eczacılar veEczahaneler Hakkında Kararname”, 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatınkaldırılması nedeniyle, uygulanamamıştır. Cumhuriyet Döneminde kabul edilen1927 tarih ve 964 sayılı “Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun” ileeczanelerin sayıları, nüfusa göre sınırlandırılmıştır. On bin nüfusu olan yere bireczane açılmasına izin verilmiştir. Bu şekilde eczanelerin ülke genelineyayılması amaçlanmıştır. 7Şubat 1949 tarihinde çıkarılan “5320 SayılıEczacılar ve Eczaneler Hakkındaki Kanuna Bir Madde Eklenmesi HakkındaKanun” ile eczanesi bulunmayan yerlerde beş yıl eczane işletenlere, istedikleriyerde eczane açma hakkı tanınmıştır. 1953 yılında kabul edilen 6197 SayılıEczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun ile de eczane sayısınınsınırlandırılmasına ilişkin yasaklar tamamen kaldırılmıştır

The limitation and control of the drug trade, apothecaries and pharmacies,considering their direct influences on human health, has always been a majorconcern. In Turkey, pharmacists were initially regarded as class of tradesmen,and their numbers were limited by enforcement of an Ottoman regime ofwarrants (gedik). Pharmaceutics was accepted as an independent occupation under the legislation called ‘The Administrative Regulations of Pharmaceuticsin Ottoman Empire’ (Nizamname-i Eczacıyan-ı Der Memalik-i Osmaniye)passed on 17th May 1852, and only those who had a diploma of pharmaceuticswere entitled to serve. On 2nd February 1861, the limitations on setting upchemist shops (eczahane) were rescinded and ‘gediks’ deregulated under a newlegislation called ‘The Regulations on the Practice of Pharmaceutics in UrbanDistricts’ (Beledî İspençiyarlık Sanatının İcrasına Dair Nizamname). Moreover,in 1916, pharmacies were categorized into three groups, private pharmacies,municipal pharmacies, and pharmacies of private hospitals by a law called ‘TheGeneral Directive for Pharmacies’ (Alelumum Eczahaneler Talimatnamesi). Agovernmental decree was issued on 1st July 1922, but could not be brought intooperation because of the abolishment of the Ottoman rule on the 1st November1922. During the early years of the Turkish Republic the number of pharmacieswas limited in accordance with the population of the region by ‘The Pharmaciesand Pharmacists Law no.964’ of 1927. According to this law, which wasintended to distribute the pharmacies evenly over the country, only onepharmacy could be opened in a town with a population of ten thousandresidents. An additional law to the Pharmacies and Pharmacists Law No.5320was passed on 7th February 1949, allowing those pharmacists serving inunderprivileged regions for 5 years to move their pharmacies to any otherlocality. The Pharmacies and Pharmacists Law no.6197 of 1953 abolished allrestrictions on setting up pharmacies.