hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ABBASÎ DEVLETİNE YÖNELİK ALİ OĞULLARI VEYA ŞİÎ TEHDİDİ
ABBASÎ DEVLETİNE YÖNELİK ALİ OĞULLARI VEYA ŞİÎ TEHDİDİ
Yazar: Hakyemez, Cemil
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 9 No. 1, 2010
Anahtar kelimeler: Alioğulları, Abbasiler, Memun, Mütevekkil, Ali er-Rıza

Ümeyye oğullarının düşüşünden sonra Abbasilerin ortaya çıkması, İslam tarihinin en önemli dönüm noktalarından birini oluşturur. Haşim oğullarının iki güçlü ailesi Ali oğulları ile Abbas oğulları, ortak hareket ederek Emevî Devleti’ni yıkmışlardı. Abbasiler, insanları, Hz. Peygamber ailesinden en uygun kişi (er-rıza min âl-i Muhammed) etrafında toplanmaya çağırıyorlardı. Ümeyye oğullarına karşı hak ve adalet söylemini kullandıkları için pek çok Alioğlu da bu sloganı Hz. Ali’nin soyuna refere ederek Abbasi hareketine katılmıştı. Fakat Abbas oğulları, bu hareketin liderliğini kendi eline geçirerek Ali oğullarını dışladılar ve Abbasî Devleti’ni kurdular. Ali oğulları da, iktidarın asıl sahiplerinin kendileri olduklarını iddia ederek onlara cephe aldılar. Onlar bu şekilde Abbasî iktidarının en önemli muhalifi oldular. Ali oğulları, devleti ele geçirebilmek için pek çok ayaklanma çıkarttılar. Abbasîler de, Ali oğullarının bu arzusuna engel olabilmek için bazen baskı yolunu tercih ettiler, bazen ise uzlaşma gayreti içerisinde oldular. Bu durum uzun süre böyle devam edip, nihayetinde Abbasî devletinin zayıflayıp dağılmasına neden oldu.

Ümeyye oğullarının düşüşünden sonra Abbasilerin ortaya çıkması, İslam tarihinin en önemli dönüm noktalarından birini oluşturur. Haşim oğullarının iki güçlü ailesi Ali oğulları ile Abbas oğulları, ortak hareket ederek Emevî Devleti’ni yıkmışlardı. Abbasiler, insanları, Hz. Peygamber ailesinden en uygun kişi (er-rıza min âl-i Muhammed) etrafında toplanmaya çağırıyorlardı. Ümeyye oğullarına karşı hak ve adalet söylemini kullandıkları için pek çok Alioğlu da bu sloganı Hz. Ali’nin soyuna refere ederek Abbasi hareketine katılmıştı. Fakat Abbas oğulları, bu hareketin liderliğini kendi eline geçirerek Ali oğullarını dışladılar ve Abbasî Devleti’ni kurdular. Ali oğulları da, iktidarın asıl sahiplerinin kendileri olduklarını iddia ederek onlara cephe aldılar. Onlar bu şekilde Abbasî iktidarının en önemli muhalifi oldular. Ali oğulları, devleti ele geçirebilmek için pek çok ayaklanma çıkarttılar. Abbasîler de, Ali oğullarının bu arzusuna engel olabilmek için bazen baskı yolunu tercih ettiler, bazen ise uzlaşma gayreti içerisinde oldular. Bu durum uzun süre böyle devam edip, nihayetinde Abbasî devletinin zayıflayıp dağılmasına neden oldu.
GÜRCİSTAN’DA BATUM-POTİ ARASINDA COĞRAFİ GÖZLEMLER
GÜRCİSTAN’DA BATUM-POTİ ARASINDA COĞRAFİ GÖZLEMLER
Yazar: Koday, Sahila; Koday, Zeki; Karakuzulu, Zerrin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Gürcistan, Batum, Poti, Sarp, Karadeniz

Bu çalışma 17-21 Mayıs 2006 tarihleri arasında, Gürcistan’ın Karadeniz  kıyısındaki iki önemli kenti olan Batum ve Poti arasında yapılan coğrafi  gözlemleri içermektedir. Söz konusu araştırma gezisi; Hopa’da Sarp sınır  kapısından başlayıp, Karadeniz kıyısı boyunca Batum ve Kobuleti üzerinden  Poti’ye kadar uzanmıştır. Güzergâhımızda ilk olarak bir liman kenti olan Batum  yer almıştır. Daha sonra Batum’dan Poti’ye kadar, Karadeniz boyunca coğrafi  gözlemler yapılmıştır. Seyahatimiz boyunca mümkün olduğu kadar komşumuz  olan Gürcistan’ın fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri hakkında bilgi edinilmeye  çalışılmıştır.

Bu çalışma 17-21 Mayıs 2006 tarihleri arasında, Gürcistan’ın Karadeniz  kıyısındaki iki önemli kenti olan Batum ve Poti arasında yapılan coğrafi  gözlemleri içermektedir. Söz konusu araştırma gezisi; Hopa’da Sarp sınır  kapısından başlayıp, Karadeniz kıyısı boyunca Batum ve Kobuleti üzerinden  Poti’ye kadar uzanmıştır. Güzergâhımızda ilk olarak bir liman kenti olan Batum  yer almıştır. Daha sonra Batum’dan Poti’ye kadar, Karadeniz boyunca coğrafi  gözlemler yapılmıştır. Seyahatimiz boyunca mümkün olduğu kadar komşumuz  olan Gürcistan’ın fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri hakkında bilgi edinilmeye  çalışılmıştır.
SİYASAL BİR FELSEFE OLARAK LİBERTERYENİZM
SİYASAL BİR FELSEFE OLARAK LİBERTERYENİZM
Yazar: Can, Nevzat
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Özgürlük, devlet, mülkiyet, hak, köle, efendi

Liberteryenizm olarak adlandırılan siyasal felsefeye göre, her insan kendi  hayatının sahibidir. Hiç kimse başka birisinin yaşamı üzerinde tasarruf hakkına  sahip değildir. İnsanlar nasıl yaşayacaklarına kendi özgür iradeleri doğrultusunda  karar verirler. Hiç kimsenin kimseye efendi olma ve yine kimsenin kimseyi köle  edinme hakkı yoktur. Başkalarının hayatları sizin onlara son vermeniz ya da onlar  üzerinden yararlanmanız için değildir. Devlet insan açısından bilinen en tehlikeli  kurumdur. Devletin biricik görevi insan haklarını teminat altına alarak insanları  başkalarının saldırılarından korumaktır. İnsanların devlet tarafından korunması  gereken temel hakları, hayat hakkı, özgürlük hakkı ve mülkiyet hakkıdır.

Liberteryenizm olarak adlandırılan siyasal felsefeye göre, her insan kendi  hayatının sahibidir. Hiç kimse başka birisinin yaşamı üzerinde tasarruf hakkına  sahip değildir. İnsanlar nasıl yaşayacaklarına kendi özgür iradeleri doğrultusunda  karar verirler. Hiç kimsenin kimseye efendi olma ve yine kimsenin kimseyi köle  edinme hakkı yoktur. Başkalarının hayatları sizin onlara son vermeniz ya da onlar  üzerinden yararlanmanız için değildir. Devlet insan açısından bilinen en tehlikeli  kurumdur. Devletin biricik görevi insan haklarını teminat altına alarak insanları  başkalarının saldırılarından korumaktır. İnsanların devlet tarafından korunması  gereken temel hakları, hayat hakkı, özgürlük hakkı ve mülkiyet hakkıdır.
DURKHEİM’DAN GIDDENS’A POZİTİVİST SOSYOLOJİ
DURKHEİM’DAN GIDDENS’A POZİTİVİST SOSYOLOJİ
Yazar: Akpolat, Yıldız
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Pozitivist sosyoloji, anlamacı sosyoloji, özne, yapı, epistemoloji

Bu çalışmanın konusunu, sosyolojinin bilim olabilmesi için elzem bir role  sahip olan Durkheim’ın ‘Sosyolojik Yöntemin Kuralları’ adlı eseri ile bu eserden  yaklaşık bir asır sonra Giddens tarafından yazılan ‘Sosyolojik Yöntemin Yeni  Kuralları’ adlı eserinin karşılaştırılması, oluşturmaktadır. Pozitivist-holistik  sosyoloji kendinden sonra gelen Anlamacı-aksiyonel sosyolojik yaklaşımların  eleştirileri ile kendini yeniden nasıl biçimlendirdiğinin öyküsü sunulmaktadır.  Pozitivist sosyoloji hem ontosunu tanımlama biçimine hem epistemolojisine hem  de metodolojisine yapılan eleştirileri kısmen kabul ederek var olan toplumsal  koşullara ve bilim anlayışına binaen, kendisini yeniden tanımlayarak,  paradigmasını yeniden düzenleyerek bir sosyoloji yaklaşımı olarak devam etme  çabasındadır. Artık öznelerin yapı üzerindeki etkisini toptan reddetmemekte,  araştırıcı özneyi toplumsal konumu itibariyle araştırdığı toplumdan hepten  soyutlamamaktadır. Giddens, Marks’tan yola çıkarak yapı-özne dialektiğinde  pozitivist sosyolojiyi yeniden yapılandırma çabasındadır.

Bu çalışmanın konusunu, sosyolojinin bilim olabilmesi için elzem bir role  sahip olan Durkheim’ın ‘Sosyolojik Yöntemin Kuralları’ adlı eseri ile bu eserden  yaklaşık bir asır sonra Giddens tarafından yazılan ‘Sosyolojik Yöntemin Yeni  Kuralları’ adlı eserinin karşılaştırılması, oluşturmaktadır. Pozitivist-holistik  sosyoloji kendinden sonra gelen Anlamacı-aksiyonel sosyolojik yaklaşımların  eleştirileri ile kendini yeniden nasıl biçimlendirdiğinin öyküsü sunulmaktadır.  Pozitivist sosyoloji hem ontosunu tanımlama biçimine hem epistemolojisine hem  de metodolojisine yapılan eleştirileri kısmen kabul ederek var olan toplumsal  koşullara ve bilim anlayışına binaen, kendisini yeniden tanımlayarak,  paradigmasını yeniden düzenleyerek bir sosyoloji yaklaşımı olarak devam etme  çabasındadır. Artık öznelerin yapı üzerindeki etkisini toptan reddetmemekte,  araştırıcı özneyi toplumsal konumu itibariyle araştırdığı toplumdan hepten  soyutlamamaktadır. Giddens, Marks’tan yola çıkarak yapı-özne dialektiğinde  pozitivist sosyolojiyi yeniden yapılandırma çabasındadır.
BAYBURT SANCAĞI (1642 Tarihli Avarız Defterine Göre)
BAYBURT SANCAĞI (1642 Tarihli Avarız Defterine Göre)
Yazar: İnbaşı, Mehmet
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Bayburt, Avarız, Doğu Anadolu, Erzurum

Anadolu’da Türkler tarafından fethedilen ilk yerleşim birimlerinden olan  Bayburt, Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferi sonrasında Osmanlı hâkimiyetine  girmiştir. Önce Beylerbeylik merkezi yapılan Bayburt, daha sonra 1535’te  kurulan Erzurum Beylerbeyliği’ne bağlı bir sancak haline getirilmiştir. İdari  yönden Erzurum’a bağlılığını sürdüren Bayburt, XVII. yüzyılda da önemli bir  merkez olma özelliğini devam ettirmiştir. Bu incelemede Bayburt Sancağı’nın  sosyal ve ekonomik durumu Avarız Defteri’nde verilen bilgilere göre ele alınmış  ve değerlendirilmiştir.

Anadolu’da Türkler tarafından fethedilen ilk yerleşim birimlerinden olan  Bayburt, Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferi sonrasında Osmanlı hâkimiyetine  girmiştir. Önce Beylerbeylik merkezi yapılan Bayburt, daha sonra 1535’te  kurulan Erzurum Beylerbeyliği’ne bağlı bir sancak haline getirilmiştir. İdari  yönden Erzurum’a bağlılığını sürdüren Bayburt, XVII. yüzyılda da önemli bir  merkez olma özelliğini devam ettirmiştir. Bu incelemede Bayburt Sancağı’nın  sosyal ve ekonomik durumu Avarız Defteri’nde verilen bilgilere göre ele alınmış  ve değerlendirilmiştir.
ZEYNEL BEY VE OĞULLARININ HAKKÂRİ HÂKİMLİĞİ MÜCÂDELESİ VE İSYÂNLARI
ZEYNEL BEY VE OĞULLARININ HAKKÂRİ HÂKİMLİĞİ MÜCÂDELESİ VE İSYÂNLARI
Yazar: Tekin, Zeki
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Van Beylerbeyi, Hakkâri Hâkimi, Zeynel Bey, İsyan, Zahid Bey, Zekeriya Bey

Hakkâri hâkimliği, Osmanlının 1548 yılında Doğu Anadolu bölgesine tam  olarak hâkim olması üzerine kurulan Van beylerbeyliğine bağlanmıştır. Bölgenin  nüfuzlu ailesinden olan Zeynel Bey’e buranın yönetimi yurtluk-ocaklık sistemi ile  verilmiştir. Uzun bir süre Hakkâri hâkimi olan Zeynel Bey’in zaman zaman  civardaki yerel beylerle bazen de kendi oğulları ile rekabet ve mücadele içine  girdiğini görüyoruz. Gevaş’ta hüküm süren ve düşmanı olan Seyyid Mehmed  Bey’in isyanının ardından Zeynel Bey daha hayatta iken Albak Beyi olan oğlu  Zahid Bey kendisine isyan etmişti. Bertaraf edilen bu isyandan sonra Şahkulu  oğullarının bölge üzerinde karışıklığa sebep olan davranışlarını görmekteyiz.  Zeynel Bey’in vefatının ardından oğulları arasında çıkan hâkimiyet mücadelesi  sonucunda Zekeriya Bey isyan etmiş, daha sonra buranın yönetimi kendisine  bırakılmıştı. Zekeriya Bey’den sonra oğlu Şeref Han ve İmadüddin Beylerin  isyanlarını görmekteyiz.

Hakkâri hâkimliği, Osmanlının 1548 yılında Doğu Anadolu bölgesine tam  olarak hâkim olması üzerine kurulan Van beylerbeyliğine bağlanmıştır. Bölgenin  nüfuzlu ailesinden olan Zeynel Bey’e buranın yönetimi yurtluk-ocaklık sistemi ile  verilmiştir. Uzun bir süre Hakkâri hâkimi olan Zeynel Bey’in zaman zaman  civardaki yerel beylerle bazen de kendi oğulları ile rekabet ve mücadele içine  girdiğini görüyoruz. Gevaş’ta hüküm süren ve düşmanı olan Seyyid Mehmed  Bey’in isyanının ardından Zeynel Bey daha hayatta iken Albak Beyi olan oğlu  Zahid Bey kendisine isyan etmişti. Bertaraf edilen bu isyandan sonra Şahkulu  oğullarının bölge üzerinde karışıklığa sebep olan davranışlarını görmekteyiz.  Zeynel Bey’in vefatının ardından oğulları arasında çıkan hâkimiyet mücadelesi  sonucunda Zekeriya Bey isyan etmiş, daha sonra buranın yönetimi kendisine  bırakılmıştı. Zekeriya Bey’den sonra oğlu Şeref Han ve İmadüddin Beylerin  isyanlarını görmekteyiz.
ESKİÇAĞ’DA TRABZON LİMANI: ASKERİ VE EKONOMİK YÖNDEN GELİŞİMİ VE DOĞU-BATI İLİŞKİLERİNDEKİ ROLÜ
ESKİÇAĞ’DA TRABZON LİMANI: ASKERİ VE EKONOMİK YÖNDEN GELİŞİMİ VE DOĞU-BATI İLİŞKİLERİNDEKİ ROLÜ
Yazar: Çiğdem, Süleyman
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Trabzon, liman, Roma

Kuzeydoğu Anadolu’nun en önemli çıkış noktalarından biri olan Trabzon  Limanının ilk olarak ne zaman ve kimler tarafından kullanılmaya başlandığı ile  ilgili elimizde yok denecek kadar bilgi bulunmaktadır. Özellikle Hellen  kolonizasyon döneminde ve Roma İmparatorluğu’nun Anadolu’nun doğusu ve  Kafkaslar ile Asya’nın iç bölgeleriyle ilgilenmeye başlamasıyla, askeri ve  ekonomik açıdan önemli bir konuma ulaşmıştır.

Kuzeydoğu Anadolu’nun en önemli çıkış noktalarından biri olan Trabzon  Limanının ilk olarak ne zaman ve kimler tarafından kullanılmaya başlandığı ile  ilgili elimizde yok denecek kadar bilgi bulunmaktadır. Özellikle Hellen  kolonizasyon döneminde ve Roma İmparatorluğu’nun Anadolu’nun doğusu ve  Kafkaslar ile Asya’nın iç bölgeleriyle ilgilenmeye başlamasıyla, askeri ve  ekonomik açıdan önemli bir konuma ulaşmıştır.
TERSÂNE-İ ÂMİRE’DE GEMİLERİN DENİZE İNDİRİLME MERASİMİ
TERSÂNE-İ ÂMİRE’DE GEMİLERİN DENİZE İNDİRİLME MERASİMİ
Yazar: Batmaz, Şakir
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Müneccimbaşı, Tersâne-i Âmire, gemi, merasim

Tersâne-i Âmire’de gemilerin denize indirilmesi merasimi Kanuni Sultan  Süleyman ile birlikte daha çok önem kazanmıştır. Zira bu tarihten itibaren  merasimlere artık padişahlarda katılmaya başlamıştır. Tersâne-i Âmire’den başka  diğer Osmanlı tersanelerinde de -daha sade olarak- yapılan bu merasimlerde  Müneccimbaşı’dan zaiçe alındığı ve uğurlu vakte mutlak surette uyulduğu  görülür1  . Kaptanpaşa bu zaiçeyi Müneccimbaşı’dan aldıktan sonra Bâb-ı Âlî’ye  iletir, Bâb-ı Âlî’den de Padişaha takdim edilerek merasim zamanı ile ilgili irâde  alınırdı. Böylece merasim zamanının kesinleşmesinden sonra Sadrazam, devlet  erkânına ve katılmak isteyen yabancı sefirlere davette bulunurdu. Geminin  Şeyhü’l-İslâm’ın yaptığı dualarla denize indirilişinin hemen ardından davetlilerle  birlikte tersane ricali, san’atkarları, hademeleri, Enderun-ı Hümâyûn ve Mehteran  mensupları, yabancı mimar ve mühendisler Padişah ve Sadrazam tarafından  atiyye ve hil’atlarla taltif edilirdi. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine kadar  devam eden bu merasimlere ağaç türü gemilerden demir ve zırha geçişle birlikte  ara verilmemiştir.

Tersâne-i Âmire’de gemilerin denize indirilmesi merasimi Kanuni Sultan  Süleyman ile birlikte daha çok önem kazanmıştır. Zira bu tarihten itibaren  merasimlere artık padişahlarda katılmaya başlamıştır. Tersâne-i Âmire’den başka  diğer Osmanlı tersanelerinde de -daha sade olarak- yapılan bu merasimlerde  Müneccimbaşı’dan zaiçe alındığı ve uğurlu vakte mutlak surette uyulduğu  görülür1  . Kaptanpaşa bu zaiçeyi Müneccimbaşı’dan aldıktan sonra Bâb-ı Âlî’ye  iletir, Bâb-ı Âlî’den de Padişaha takdim edilerek merasim zamanı ile ilgili irâde  alınırdı. Böylece merasim zamanının kesinleşmesinden sonra Sadrazam, devlet  erkânına ve katılmak isteyen yabancı sefirlere davette bulunurdu. Geminin  Şeyhü’l-İslâm’ın yaptığı dualarla denize indirilişinin hemen ardından davetlilerle  birlikte tersane ricali, san’atkarları, hademeleri, Enderun-ı Hümâyûn ve Mehteran  mensupları, yabancı mimar ve mühendisler Padişah ve Sadrazam tarafından  atiyye ve hil’atlarla taltif edilirdi. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine kadar  devam eden bu merasimlere ağaç türü gemilerden demir ve zırha geçişle birlikte  ara verilmemiştir.
ZİYA GÖKALP’IN ÖLÜMÜNÜN TÜRK KAMUOYU VE BASINDAKİ YANSIMALARI
ZİYA GÖKALP’IN ÖLÜMÜNÜN TÜRK KAMUOYU VE BASINDAKİ YANSIMALARI
Yazar: Aydoğan, Erdal
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Mustafa Kemal Paşa, Diyarbakır, Türk Ocağı, Türkçülük, Sosyoloji

Ziya Gökalp, Osmanlı Devletinin son dönemine ve modern Türkiye’nin  kurulmasına fikirleriyle büyük katkı sağlamış bir inkılapçı idi. Sosyoloji ilminin  Türkiye’deki en önemli temsilcilerindendi. Bu sıfatıyla ülke sorunlarına ilmî  çözümler sunabilmiş bir alimdi. Türk milliyetçiliğini sistemleştirmişti. Kırk sekiz  yıllık ömrünü ülkesine hizmet etmeğe adamış, bunun için hastalığı ve ölümüne  bütün ülke sahip çıkmıştı. Ölümü ülkeyi büyük üzüntülere boğmuş, sevdikleri  onun hatıralarını günümüze kadar bir çok sahada yaşatmıştı.

Ziya Gökalp, Osmanlı Devletinin son dönemine ve modern Türkiye’nin  kurulmasına fikirleriyle büyük katkı sağlamış bir inkılapçı idi. Sosyoloji ilminin  Türkiye’deki en önemli temsilcilerindendi. Bu sıfatıyla ülke sorunlarına ilmî  çözümler sunabilmiş bir alimdi. Türk milliyetçiliğini sistemleştirmişti. Kırk sekiz  yıllık ömrünü ülkesine hizmet etmeğe adamış, bunun için hastalığı ve ölümüne  bütün ülke sahip çıkmıştı. Ölümü ülkeyi büyük üzüntülere boğmuş, sevdikleri  onun hatıralarını günümüze kadar bir çok sahada yaşatmıştı.
MURATHAN MUNGAN’IN “AYNALI PASTANE” HİKÂYESİNE POSTMODERN BİR BAKIŞ
MURATHAN MUNGAN’IN “AYNALI PASTANE” HİKÂYESİNE POSTMODERN BİR BAKIŞ
Yazar: Güvenç, Ahmet Özgür
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Postmodernizm, edebiyat, hikâye

Son yıllarda dünyanın hemen her yerinde etkili olan postmodernizm,  beraberinde birçok tanım ve tartışmayı getirmiştir. Sanatta, mimaride, kültürde  ve daha birçok sahada uygulanan bu akım doğal olarak edebiyatı ve türlerini de  etkilemiştir. Dünya edebiyatlarına tesir eden postmodernizm, Türk edebiyatında  da görülmektedir. Çalışmamızda, Murathan Mungan’ın Üç Aynalı Kırk Oda  eserinin ikinci hikâyesi olan “Aynalı Pastane”deki postmodern unsurları tespit  etmeye çalıştık.

Son yıllarda dünyanın hemen her yerinde etkili olan postmodernizm,  beraberinde birçok tanım ve tartışmayı getirmiştir. Sanatta, mimaride, kültürde  ve daha birçok sahada uygulanan bu akım doğal olarak edebiyatı ve türlerini de  etkilemiştir. Dünya edebiyatlarına tesir eden postmodernizm, Türk edebiyatında  da görülmektedir. Çalışmamızda, Murathan Mungan’ın Üç Aynalı Kırk Oda  eserinin ikinci hikâyesi olan “Aynalı Pastane”deki postmodern unsurları tespit  etmeye çalıştık.
KİMLİK VE GİYDİRİLMİŞ KİMLİKLER
KİMLİK VE GİYDİRİLMİŞ KİMLİKLER
Yazar: Aşkın, Muhittin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: Kimlik, giydirilmiş kimlikler

Bugünün dünyasında “kimlik” en büyüleyici ve en ilgi çekici kavramlardan  biridir. Kimlik en geniş anlamıyla, bireyin tüm özelliklerini kapsar; hem kişinin  kendisini nasıl gördüğü, hem de toplum tarafından nasıl görüldüğü, kimlik  kavramıyla ilgili konulardır.  Kimlik bir özellik, bir nitelik belirtisidir. Birer özellik, birer nitelik gösteren  kimlikler, her şeyden önce ve aynı zamanda farklılıklardır. Kimliğe  yüklenebilecek işlem ise, bir sınıflama işlemidir ve bu işlem farklılıkları ortaya  koyar.  Kimlik öznel bir bütünlük, tutarlılık ve süreklilik gösterir. Psikolojide kimlik,  benlik ve kişilikle birlikte ele alınarak çözümlenir ve tanımlanır.  Kimliğin nasıl oluştuğu konusunda Öznelci ve Nesnelci olmak üzere iki yaklaşım  vardır.  Öznelci yaklaşıma göre, kimlik tutarlı ve yaşam boyunca az çok aynı kalan gerçek  bir bendir (özdür). Bu yaklaşım özellikle organizmanın içyapısına önem vererek,  onun dış çevresini ve değişimini göz ardı etmesi, kimliğin oluşumunda doğru bir  yaklaşım olmadığı için eleştirilmiştir.

Bugünün dünyasında “kimlik” en büyüleyici ve en ilgi çekici kavramlardan  biridir. Kimlik en geniş anlamıyla, bireyin tüm özelliklerini kapsar; hem kişinin  kendisini nasıl gördüğü, hem de toplum tarafından nasıl görüldüğü, kimlik  kavramıyla ilgili konulardır.  Kimlik bir özellik, bir nitelik belirtisidir. Birer özellik, birer nitelik gösteren  kimlikler, her şeyden önce ve aynı zamanda farklılıklardır. Kimliğe  yüklenebilecek işlem ise, bir sınıflama işlemidir ve bu işlem farklılıkları ortaya  koyar.  Kimlik öznel bir bütünlük, tutarlılık ve süreklilik gösterir. Psikolojide kimlik,  benlik ve kişilikle birlikte ele alınarak çözümlenir ve tanımlanır.  Kimliğin nasıl oluştuğu konusunda Öznelci ve Nesnelci olmak üzere iki yaklaşım  vardır.  Öznelci yaklaşıma göre, kimlik tutarlı ve yaşam boyunca az çok aynı kalan gerçek  bir bendir (özdür). Bu yaklaşım özellikle organizmanın içyapısına önem vererek,  onun dış çevresini ve değişimini göz ardı etmesi, kimliğin oluşumunda doğru bir  yaklaşım olmadığı için eleştirilmiştir.
KARL HENCKELL’İN “BERLINER ABENDBILD”1  VE TEVFİK FİKRET’İN “SİS”2  ADLI ŞİİRLERİNDE İMGELERLE BÜYÜK ŞEHİR SORUNSALI
KARL HENCKELL’İN “BERLINER ABENDBILD”1  VE TEVFİK FİKRET’İN “SİS”2  ADLI ŞİİRLERİNDE İMGELERLE BÜYÜK ŞEHİR SORUNSALI
Yazar: Bülbül, Melik
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2010
Anahtar kelimeler: İmge, büyük şehir sorunu, şiir, şiirsel söylem

Alexander Potebnya, “İmgesiz sanat olmaz, şiir ise hiç olmaz.”  demekle bir şiirde olması gereken en vazgeçilmez öğenin imge olduğu noktasına vurgu  yapar. Çağrışıma dayalı derin ve çok katmanlı anlamsal bileşenlere bu sayede  kavuşmak olasıdır. İmge, sözcüğün anlamını genişletir, derinleştirir ve çoğaltır.  Kısacası imge, şiirde, sözcükler aracılığıyla çağrışım yaratan işlevsel bir güçtür.  Ortak bir çalışma alanına oturan şiir, ses, anlam, imge ve biçim gibi oluşturucuların  ortak tınısıdır. Bu nedenle, ele aldığım bu çalışmada Karl Henckel’in (1864-1929)  “Berliner Abendbild” (İmgelerle Berlin Akşamları) ve Tevfik Fikret’in (1867-1915)  “Sis” adlı şiirlerinde imgelerle örülü büyük şehir sorunsalına okur odaklı bir  yaklaşımla açıklık getirmeye çalıştım.

Alexander Potebnya, “İmgesiz sanat olmaz, şiir ise hiç olmaz.”  demekle bir şiirde olması gereken en vazgeçilmez öğenin imge olduğu noktasına vurgu  yapar. Çağrışıma dayalı derin ve çok katmanlı anlamsal bileşenlere bu sayede  kavuşmak olasıdır. İmge, sözcüğün anlamını genişletir, derinleştirir ve çoğaltır.  Kısacası imge, şiirde, sözcükler aracılığıyla çağrışım yaratan işlevsel bir güçtür.  Ortak bir çalışma alanına oturan şiir, ses, anlam, imge ve biçim gibi oluşturucuların  ortak tınısıdır. Bu nedenle, ele aldığım bu çalışmada Karl Henckel’in (1864-1929)  “Berliner Abendbild” (İmgelerle Berlin Akşamları) ve Tevfik Fikret’in (1867-1915)  “Sis” adlı şiirlerinde imgelerle örülü büyük şehir sorunsalına okur odaklı bir  yaklaşımla açıklık getirmeye çalıştım.