hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
XVI. ASIR OSMANLI SAHASI ŞAİRLERİNDEN SUBHÎ’NİN (ö. 1548/49) ÇAĞATAYCA ŞİİRLERİ
XVI. ASIR OSMANLI SAHASI ŞAİRLERİNDEN SUBHÎ’NİN (ö. 1548/49) ÇAĞATAYCA ŞİİRLERİ
Yazar: Ersoy, Ersen
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 47, 2012
Anahtar kelimeler: Subhî, Nevâyî, Zagreb Bilim ve Sanat Akademisi, Gazel, Çağatayca, Osmanlı Sahasında Çağatayca, Hekimzade Subhî

Bu yazıda, XVI. yüzyıl şairlerinden Hekimzade lakabıyla şöhret bulmuş olan Subhî’nin Çağatay Türkçesiyle kaleme aldığı şiirleri değerlendirilmiştir. İlk önce Doğu Türkçesi ile şiir yazdığı bilinen Osmanlı şairleri ele alınmıştır. Daha sonra biyografi kaynakları ışığında şairin hayatı incelenmiştir. Şairin biyografisinin ele alınmasını müteakip Zagreb Bilim ve Sanat Akademisi kütüphanesinde bulunan Divan’ı tanıtılmıştır. Subhî’nin şiirlerindeki Alî Şîr Nevâyî’nin etkisi tartışıldıktan sonra şairin Çağatay Türkçesi ile kaleme aldığı şiirlerin transkripsiyonlu metni sunulmuştur.

Bu yazıda, XVI. yüzyıl şairlerinden Hekimzade lakabıyla şöhret bulmuş olan Subhî’nin Çağatay Türkçesiyle kaleme aldığı şiirleri değerlendirilmiştir. İlk önce Doğu Türkçesi ile şiir yazdığı bilinen Osmanlı şairleri ele alınmıştır. Daha sonra biyografi kaynakları ışığında şairin hayatı incelenmiştir. Şairin biyografisinin ele alınmasını müteakip Zagreb Bilim ve Sanat Akademisi kütüphanesinde bulunan Divan’ı tanıtılmıştır. Subhî’nin şiirlerindeki Alî Şîr Nevâyî’nin etkisi tartışıldıktan sonra şairin Çağatay Türkçesi ile kaleme aldığı şiirlerin transkripsiyonlu metni sunulmuştur.
KARAMAN’DA BİR YER ADI: ELBİS
KARAMAN’DA BİR YER ADI: ELBİS
Yazar: Uysal, İdris Nebi
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Yer Adı, Karaman, Elbis, İblis (Şeytan)

Bu yazıda Karaman’ın bazı köylerinde bir mevki adı olarak tespit edilen elbis sözcüğü üzerinde durulmuştur. Elbis, bu köylerde (Akarköy, Gökçe, Paşabağı) yöre halkının taş yığınlarından oluşan tepelere verdiği addır. Yöre insanının büyük taş yığınlarını elbis şeklinde adlandırması, ad verme geleneğindeki dinî yaklaşımla ilgilidir. Elbis “şeytan” anlamına gelen iblis sözcüğünün birtakım ses değişikliklerine (göçüşme, ünlü değişmesi) uğramasıyla elde edilmiştir. Bu sözcük Türkçede ve bazı Türk destanlarında ilbis, ilbiz, elbis, elbiz, albıs, albız, almıs değişkenleriyle yer almaktadır. Örneklerin ortak özelliği, hepsinin olumsuz içerikli olmasıdır.

Bu yazıda Karaman’ın bazı köylerinde bir mevki adı olarak tespit edilen elbis sözcüğü üzerinde durulmuştur. Elbis, bu köylerde (Akarköy, Gökçe, Paşabağı) yöre halkının taş yığınlarından oluşan tepelere verdiği addır. Yöre insanının büyük taş yığınlarını elbis şeklinde adlandırması, ad verme geleneğindeki dinî yaklaşımla ilgilidir. Elbis “şeytan” anlamına gelen iblis sözcüğünün birtakım ses değişikliklerine (göçüşme, ünlü değişmesi) uğramasıyla elde edilmiştir. Bu sözcük Türkçede ve bazı Türk destanlarında ilbis, ilbiz, elbis, elbiz, albıs, albız, almıs değişkenleriyle yer almaktadır. Örneklerin ortak özelliği, hepsinin olumsuz içerikli olmasıdır.
TÜRKÇE-ERMENİCE KELİME ALIŞVERİŞİ VE TAPAN KELİMESİ ÜZERİNE
TÜRKÇE-ERMENİCE KELİME ALIŞVERİŞİ VE TAPAN KELİMESİ ÜZERİNE
Yazar: Erbay, Fatih
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Ermenice, Türk dili, daban, dab‘an, taban, tapan

Türkler ve Ermeniler uzun yıllar boyunca birlikte yaşamışlardır. Bu birlikte yaşam her iki milletin diline de etki etmiş; bu iki dil arasında yüzlerce kelime alışverişi gerçekleşmiştir. Bu çalışmada, hem Türkçede hem de Ermenicede aynı veya birine yakın anlamlarda kullanılan tapan/dapan/taban kelimeleri üzerinde durulmuştur. Farklı Türk lehçelerinde çok değişik şekillerde ve anlamlarda yaşayan ‘tapan’ kelimesinin Ermenice mi, Türkçe mi olduğu hakkında araştırmacılar birbirinden farklı görüşlere sahiptir. Çalışmada kelimenin Ermeniceden Türkçeye mi geçtiği yoksa Türkçeden Ermeniceye mi geçtiği değerlendirilmiştir.

Türkler ve Ermeniler uzun yıllar boyunca birlikte yaşamışlardır. Bu birlikte yaşam her iki milletin diline de etki etmiş; bu iki dil arasında yüzlerce kelime alışverişi gerçekleşmiştir. Bu çalışmada, hem Türkçede hem de Ermenicede aynı veya birine yakın anlamlarda kullanılan tapan/dapan/taban kelimeleri üzerinde durulmuştur. Farklı Türk lehçelerinde çok değişik şekillerde ve anlamlarda yaşayan ‘tapan’ kelimesinin Ermenice mi, Türkçe mi olduğu hakkında araştırmacılar birbirinden farklı görüşlere sahiptir. Çalışmada kelimenin Ermeniceden Türkçeye mi geçtiği yoksa Türkçeden Ermeniceye mi geçtiği değerlendirilmiştir.
GÖSTEREN VE GÖSTERİLEN BOYUTLARIYLA TÜRKÇEDE "GÜZELLİK‛ KAVRAMI ÜZERİNE
GÖSTEREN VE GÖSTERİLEN BOYUTLARIYLA TÜRKÇEDE "GÜZELLİK‛ KAVRAMI ÜZERİNE
Yazar: Çakmak, Serkan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Türkçe, güzellik, kavram, gösterge, milli kültür

Bir dilin gerek kendine ait gerekse ödünçleme ile edindiği leksik birimleri, kavramsallaşma sürecinde, o dilin ait olduğu milletin kültürüyle işlenir. Bu nedenle bir milletin herhangi bir kavrama ilişkin düşünüş ve algılayışı, söz konusu kavramın dildeki göstergesinin/göstergelerinin belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bundan hareketle örneğin, aynı dilin iki farklı lehçesinde bir kavramı işaretleyen dil göstergeleri, ortak kültürden beslendiği ve kolektif şuurla işlendiği için, lehçenin birinde bu kavrama birinci dereceden işaret eden göstergenin diğer lehçede yine birinci veya ikinci dereceden aynı kavramı işaretlediği görülecektir. Bu bağlamda Türk kültüründen beslenen Türkçenin lehçelerinde, bir kavramı işaretleyen göstergelerin gösteren ve gösterilen boyutlarındaki benzerlik, işaretlenen kavramın Türk kültüründe ve şuurunda nasıl değerlendirildiğine dair bilgiler sunacaktır. Bu çalışmada Türkçede güzellik kavramına işaret etmek üzere seçilen göstergeler, Türk kültüründeki güzellik algısı açısından değerlendirilmiş ve Türkçenin farklı lehçelerinde ‚güzellik‛ kavramına işaret eden göstergeler karşılaştırılmıştır. Bunun için öncelikle standart Türkiye Türkçesindeki ‚güzel‛ göstergesinin anlam dünyası ortaya konulmuş sonra Türkiye Türkçesinden hareketle diğer lehçelerin güzellik kavramıyla ilgili göstergeleri, milli kültür ve algılayış göz önünde bulundurularak değerlendirmeye alınmıştır.

Bir dilin gerek kendine ait gerekse ödünçleme ile edindiği leksik birimleri, kavramsallaşma sürecinde, o dilin ait olduğu milletin kültürüyle işlenir. Bu nedenle bir milletin herhangi bir kavrama ilişkin düşünüş ve algılayışı, söz konusu kavramın dildeki göstergesinin/göstergelerinin belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bundan hareketle örneğin, aynı dilin iki farklı lehçesinde bir kavramı işaretleyen dil göstergeleri, ortak kültürden beslendiği ve kolektif şuurla işlendiği için, lehçenin birinde bu kavrama birinci dereceden işaret eden göstergenin diğer lehçede yine birinci veya ikinci dereceden aynı kavramı işaretlediği görülecektir. Bu bağlamda Türk kültüründen beslenen Türkçenin lehçelerinde, bir kavramı işaretleyen göstergelerin gösteren ve gösterilen boyutlarındaki benzerlik, işaretlenen kavramın Türk kültüründe ve şuurunda nasıl değerlendirildiğine dair bilgiler sunacaktır. Bu çalışmada Türkçede güzellik kavramına işaret etmek üzere seçilen göstergeler, Türk kültüründeki güzellik algısı açısından değerlendirilmiş ve Türkçenin farklı lehçelerinde ‚güzellik‛ kavramına işaret eden göstergeler karşılaştırılmıştır. Bunun için öncelikle standart Türkiye Türkçesindeki ‚güzel‛ göstergesinin anlam dünyası ortaya konulmuş sonra Türkiye Türkçesinden hareketle diğer lehçelerin güzellik kavramıyla ilgili göstergeleri, milli kültür ve algılayış göz önünde bulundurularak değerlendirmeye alınmıştır.
"ÇALIKUŞU" ROMANINDAKİ DEYİMLERİ KAZAKÇAYA AKTARMA YÖNTEMLERİ
"ÇALIKUŞU" ROMANINDAKİ DEYİMLERİ KAZAKÇAYA AKTARMA YÖNTEMLERİ
Yazar: Alibekova, Jazira
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Kazak Türkçesi, "Çalıkuşu"‛ romanı, birebir çeviri, deyim, tam karşılık

Halkın rekabet kabiliyetinin en önemli şartı, dilin rekabet kabiliyetidir. Dilin rekabet imkânı bulduğu alan ise edebî çeviridir. Edebî çeviri, çeviri bilimin en zor türü sayılır. Çeviri, aslında sanatın bir dalıdır. Sanatın bu türünde ana dil diğer dillerle karşılaşır, çevirmen ile yazar kendi aralarında âdeta yarışır, kabiliyetlerini sınarlar. Çevirmen yapılanı yeniden kurmak, ana dilindeki kendi edebiyatına yeni imkânlar açmak ve bakir alanları keşfetmekle sınanır. Sovyet devrinde dünya edebiyatının birçok eseri Kazakçaya Rusçadan çevrilmiştir. Böyle bir ara dil ile çevrilmiş eserlerin biri de Reşat Nuri Güntekin’in ‚Çalıkuşu‛ romanıdır. 1922 yılında yayımlanan roman Rusçaya 1963 yılında, sonra da Rusçadan Kazakçaya 1969 yılında çevrilmiştir. Roman Rusçadan çevrilmiş olmasına rağmen Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesinin ne kadar yakın diller olduğunu, bazı deyimlerin tam karşılığıyla çevrilmesinden kolayca anlaşılmaktadır. Bu çalışmada deyimleri çevirirken çevirmenin hangi yöntemleri kullandığı ve deyimleri birebir çevirmenin hangi hatalara sebep olabileceği ‚Çalıkuşu‛ romanının orijinali ve Kazakça çevirisi karşılaştırılarak gösterilmiştir.

Halkın rekabet kabiliyetinin en önemli şartı, dilin rekabet kabiliyetidir. Dilin rekabet imkânı bulduğu alan ise edebî çeviridir. Edebî çeviri, çeviri bilimin en zor türü sayılır. Çeviri, aslında sanatın bir dalıdır. Sanatın bu türünde ana dil diğer dillerle karşılaşır, çevirmen ile yazar kendi aralarında âdeta yarışır, kabiliyetlerini sınarlar. Çevirmen yapılanı yeniden kurmak, ana dilindeki kendi edebiyatına yeni imkânlar açmak ve bakir alanları keşfetmekle sınanır. Sovyet devrinde dünya edebiyatının birçok eseri Kazakçaya Rusçadan çevrilmiştir. Böyle bir ara dil ile çevrilmiş eserlerin biri de Reşat Nuri Güntekin’in ‚Çalıkuşu‛ romanıdır. 1922 yılında yayımlanan roman Rusçaya 1963 yılında, sonra da Rusçadan Kazakçaya 1969 yılında çevrilmiştir. Roman Rusçadan çevrilmiş olmasına rağmen Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesinin ne kadar yakın diller olduğunu, bazı deyimlerin tam karşılığıyla çevrilmesinden kolayca anlaşılmaktadır. Bu çalışmada deyimleri çevirirken çevirmenin hangi yöntemleri kullandığı ve deyimleri birebir çevirmenin hangi hatalara sebep olabileceği ‚Çalıkuşu‛ romanının orijinali ve Kazakça çevirisi karşılaştırılarak gösterilmiştir.
KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE "ŞAM-I ŞERİF"
KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE "ŞAM-I ŞERİF"
Yazar: Topal, Ahmet
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Klasik Türk Şiiri, Şehir, Şam, Dımışk

Şam, geçmişte bugünkünden farklı olarak daha geniş bir coğrafyanın ismidir. Bugün Suriyenin başkenti olan Şam şehri daha ziyade Dımışk (Dımaşk, Dımışk) olarak bilinmekteydi. Zamanla İslam medeniyetinin önemli merkezlerinden olan Şam bölgesi ve şehri Klasik Türk şiirinde çeşitli özellikleriyle kendisinden bahsedilen önemli mekânlardan biridir. Divan şairlerinin bazıları gezip gördüğü bu coğrafyayla ilgili kişisel gözlemlerini şiirlerinde yansıtırken bir kısmı şehri ve şehrin özelliklerini zamanla klişeleşmiş anlam ilişkileriyle birlikte işlemişlerdir. Bu makalede şairlerin ‚Şam‛ kelimesi ve çağrışımlarını nasıl kullandıklarına değinilmiş, şairlerin Şam bölgesi ve Şam (Dımışk) şehriyle ilgili gözlemlerine yer verilmiştir.

Şam, geçmişte bugünkünden farklı olarak daha geniş bir coğrafyanın ismidir. Bugün Suriyenin başkenti olan Şam şehri daha ziyade Dımışk (Dımaşk, Dımışk) olarak bilinmekteydi. Zamanla İslam medeniyetinin önemli merkezlerinden olan Şam bölgesi ve şehri Klasik Türk şiirinde çeşitli özellikleriyle kendisinden bahsedilen önemli mekânlardan biridir. Divan şairlerinin bazıları gezip gördüğü bu coğrafyayla ilgili kişisel gözlemlerini şiirlerinde yansıtırken bir kısmı şehri ve şehrin özelliklerini zamanla klişeleşmiş anlam ilişkileriyle birlikte işlemişlerdir. Bu makalede şairlerin ‚Şam‛ kelimesi ve çağrışımlarını nasıl kullandıklarına değinilmiş, şairlerin Şam bölgesi ve Şam (Dımışk) şehriyle ilgili gözlemlerine yer verilmiştir.
MEVLÂNÂ CELÂLEDDİN-İ RÛMÎ’NİN NAFS KAVRAMINA GETİRDİĞİ METAFORİK YAKLAŞIMLAR
MEVLÂNÂ CELÂLEDDİN-İ RÛMÎ’NİN NAFS KAVRAMINA GETİRDİĞİ METAFORİK YAKLAŞIMLAR
Yazar: Çatak, Adem
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Mevlânâ, Nefs, Metafor

Nefs kavramı, Mevlânâ’nın tasavvuf anlayışının merkezî noktalarından birini oluşturur. Esasen tasavvuf düşüncesinin oluşumundan günümüze kadar nefs kavramı, tasavvufun önemli tartışma konularından biridir. Mevlânâ da nefs kavramı çerçevesinde farklı yorumlarda bulunmuştur. Nefsin mahiyeti ve nefs terbiyesi onun nefs hakkındaki düşüncesinin temel konu başlıklarıdır. Mevlânâ nefs kavramını değişik bağlamlarda açıklamak üzere metaforlardan yararlanmıştır. Bu makale Mevlânâ’nın nefs hakkında ortaya koyduğu metaforik anlatımları incelemeyi amaç edinmiştir. Bu yönüyle çalışmamız, Mevlânâ’nın eserlerinde kullandığı dilin edebî inceliklerinin daha iyi anlaşılabilmesi ve böylece onun düşüncelerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Nefs kavramı, Mevlânâ’nın tasavvuf anlayışının merkezî noktalarından birini oluşturur. Esasen tasavvuf düşüncesinin oluşumundan günümüze kadar nefs kavramı, tasavvufun önemli tartışma konularından biridir. Mevlânâ da nefs kavramı çerçevesinde farklı yorumlarda bulunmuştur. Nefsin mahiyeti ve nefs terbiyesi onun nefs hakkındaki düşüncesinin temel konu başlıklarıdır. Mevlânâ nefs kavramını değişik bağlamlarda açıklamak üzere metaforlardan yararlanmıştır. Bu makale Mevlânâ’nın nefs hakkında ortaya koyduğu metaforik anlatımları incelemeyi amaç edinmiştir. Bu yönüyle çalışmamız, Mevlânâ’nın eserlerinde kullandığı dilin edebî inceliklerinin daha iyi anlaşılabilmesi ve böylece onun düşüncelerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.
YAŞNÂMELERİ BAĞLAMINDA İKİ ÂMÂ ÂŞIĞIN SANAT YOLCULUĞU
YAŞNÂMELERİ BAĞLAMINDA İKİ ÂMÂ ÂŞIĞIN SANAT YOLCULUĞU
Yazar: Özarslan, Metin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Âşıklık Geleneği, Yaşnâme, Âmâlık

Bedenî arızaların veya bu arızaların sebebiyet verdiği eksikliklerin insan hayatında oluşturduğu olumsuzluklar bilinen bir gerçektir. Bu türden eksikliklerin, bu cümleden âmâlığın kimi zaman ve hallerde insanda bulunan sanat gücünün ortaya çıkmasında tetikleyici işlev üstlendiği de vakıadır. Bu incelemede Türkiye âşıklık geleneği içinde günümüz usta âşıklarından Âşık Mevlüt İhsanî ve Âşık Mustafa Ruhanî’nin ‚yaşnâme‛leri üzerinde durulmuştur. Âşık Mevlüt İhsanî ve Âşık Mustafa Ruhanî yaşadıkları çevre ve geçirdikleri çocukluk dönemleri yönünden benzer bir hayat sürdürmüştür. Bu benzerlik yaşnâmelerde somut bir biçimde görülmektedir. Her iki âşık sanatçının yaşadıklarındaki benzerliğin odağında ikisinin de âmâlığa duçar eden trajik bir olay söz konusudur. Yaşnâmelerde de anlatılan bu trajik olay iki âşığın sanat yolculuğunda mühim bir safhadır. Tek kalemden çıkmış gibi benzerlik gösteren her iki âşık/sanatçının ‚yaşnâme‛leri mukayese edilmiştir. Gerek yaşanan trajik olay gerek artzamanlı olarak yazılmasına rağmen eşzamanlı özellik arz eden yaşnâmeler ve gerekse sanat hayatlarındaki örtüşmeler göz önüne alındığında bu iki zirve sanatçının arasındaki paralelliğin tahmin edilenin ötesinde olduğu görülür.

Bedenî arızaların veya bu arızaların sebebiyet verdiği eksikliklerin insan hayatında oluşturduğu olumsuzluklar bilinen bir gerçektir. Bu türden eksikliklerin, bu cümleden âmâlığın kimi zaman ve hallerde insanda bulunan sanat gücünün ortaya çıkmasında tetikleyici işlev üstlendiği de vakıadır. Bu incelemede Türkiye âşıklık geleneği içinde günümüz usta âşıklarından Âşık Mevlüt İhsanî ve Âşık Mustafa Ruhanî’nin ‚yaşnâme‛leri üzerinde durulmuştur. Âşık Mevlüt İhsanî ve Âşık Mustafa Ruhanî yaşadıkları çevre ve geçirdikleri çocukluk dönemleri yönünden benzer bir hayat sürdürmüştür. Bu benzerlik yaşnâmelerde somut bir biçimde görülmektedir. Her iki âşık sanatçının yaşadıklarındaki benzerliğin odağında ikisinin de âmâlığa duçar eden trajik bir olay söz konusudur. Yaşnâmelerde de anlatılan bu trajik olay iki âşığın sanat yolculuğunda mühim bir safhadır. Tek kalemden çıkmış gibi benzerlik gösteren her iki âşık/sanatçının ‚yaşnâme‛leri mukayese edilmiştir. Gerek yaşanan trajik olay gerek artzamanlı olarak yazılmasına rağmen eşzamanlı özellik arz eden yaşnâmeler ve gerekse sanat hayatlarındaki örtüşmeler göz önüne alındığında bu iki zirve sanatçının arasındaki paralelliğin tahmin edilenin ötesinde olduğu görülür.
ÂŞIK TARZI ŞİİR GELENEĞİNDE KALENDERÎ TÜRÜ
ÂŞIK TARZI ŞİİR GELENEĞİNDE KALENDERÎ TÜRÜ
Yazar: Balkaya, Adem
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Kalenderi, Şekil ve Tür

Halk şiirinde şekil ve tür tasnifine yönelik ulaşılabilen ilk eser Ahmet Talat Onay’ın ‚Türk Halk Şiirlerinin Şekil ve Nev’i‛ adlı eseridir. Bu çalışmayı Hikmet İlaydın’ın ‚Türk Edebiyatında Nazım‛ ve Hikmet Dizdaroğlu’nun ‚Halk Şiirinde Türler‛ adlı çalışması takip etmiştir. Son yıllara doğru bu çalışmalar artarak devam etmiştir. Her çalışma, türlerin daha iyi anlaşılabilmesi için monografik olarak ele alınması gerekliliğini ortaya koymuştur. Elinizdeki çalışmanın hareket noktası işte bu gerekliliktir. Çalışmanın giriş bölümünde kalenderîlerin birer şekil adı mı yoksa tür adı mı olduklarını anlamaya yönelik öz olarak halk şiirinde şekil ve tür konusuna değinilmiştir. Çalışma daha sonra iki bölüm halinde tasarlanmış, ilk bölümde kalender ve kalenderî kelimelerinin ne anlam ihtiva ettiği üzerinde durulmuştur. Kalenderi sözcüğü, sözcük anlamı dışında hem bir tarikatın hem de müzikal bir formun adı durumundadır. Bu kısımda bu anlamlar ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde bir âşık şiiri türü olarak kalenderiler üzerinde durulmuştur. Önce şiir tasnifleri arasında nerede ve nasıl gösterildiği verilip bu şiirlerin neden kalenderi adı ile anıldığı araştırılmıştır. Daha sonra kalenderi denen şiirlerin şekil özellikleri üzerinde durulmuştur.

Halk şiirinde şekil ve tür tasnifine yönelik ulaşılabilen ilk eser Ahmet Talat Onay’ın ‚Türk Halk Şiirlerinin Şekil ve Nev’i‛ adlı eseridir. Bu çalışmayı Hikmet İlaydın’ın ‚Türk Edebiyatında Nazım‛ ve Hikmet Dizdaroğlu’nun ‚Halk Şiirinde Türler‛ adlı çalışması takip etmiştir. Son yıllara doğru bu çalışmalar artarak devam etmiştir. Her çalışma, türlerin daha iyi anlaşılabilmesi için monografik olarak ele alınması gerekliliğini ortaya koymuştur. Elinizdeki çalışmanın hareket noktası işte bu gerekliliktir. Çalışmanın giriş bölümünde kalenderîlerin birer şekil adı mı yoksa tür adı mı olduklarını anlamaya yönelik öz olarak halk şiirinde şekil ve tür konusuna değinilmiştir. Çalışma daha sonra iki bölüm halinde tasarlanmış, ilk bölümde kalender ve kalenderî kelimelerinin ne anlam ihtiva ettiği üzerinde durulmuştur. Kalenderi sözcüğü, sözcük anlamı dışında hem bir tarikatın hem de müzikal bir formun adı durumundadır. Bu kısımda bu anlamlar ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde bir âşık şiiri türü olarak kalenderiler üzerinde durulmuştur. Önce şiir tasnifleri arasında nerede ve nasıl gösterildiği verilip bu şiirlerin neden kalenderi adı ile anıldığı araştırılmıştır. Daha sonra kalenderi denen şiirlerin şekil özellikleri üzerinde durulmuştur.
NÜZHET ERMAN’IN ŞİİRLERİNDE HACI BEKTAŞ VELİ ALGISI
NÜZHET ERMAN’IN ŞİİRLERİNDE HACI BEKTAŞ VELİ ALGISI
Yazar: Soğukömeroğulları, Mehmet
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 48, 2013
Anahtar kelimeler: Hacı Bektaş Veli, Toplumsal Hafıza, Felsefe, Ahilik, Yunus Emre

Toplumun ham olan kültürünü bilgi yığını olmaktan kurtaran edebiyat bilimi içerisinde toplumsal hafıza önemli bir yer tutar. Tarih, mimarî, heykel gibi unsurların yanı sıra tarihte yer eden ve toplum hafızasında değer kazanan kişiler de toplumsal hafıza içerisinde yer alır. Çünkü toplumu bir arada tutan “tutkal” görevini üstlenirler. Hacı Bektaş Veli de bu kişilerden biri olarak toplum içerisinde yerini alır. Edebiyatçının bu kişileri eserinde kullanması ise, toplumu bir arada tutmak görevini yerine getirmek maksatlıdır ve Nüzhet Erman’ı da bu açıdan değerlendirmek gerekir. Nüzhet Erman’ın şiirlerinde Hacı Bektaş Veli algısı, onun Horasan’dan Anadolu’ya gelişi, Ahilik içerisindeki yeri, kolektif bilinç ve felsefesi bağlamında ön plana çıkar. Hoca Ahmet Yesevî tarafından gönderilen Hacı Bektaş Veli, yanında dokuz yüz kişiyle birlikte Anadolu’ya gelir. Ahilik kurumu içerisinde Yunus Emre’yle birlikte düşünülür. Kolektif bilinç ise, Anadolu’da Hacı Bektaş Veli’yi korur ve “veli” olarak hatırlar. Bütün insanlara sevgiyle bakan felsefesi de Nüzhet Erman şiirlerine çeşitli şekillerde konu olur. Makalemiz bu çerçevede Nüzhet Erman’ın şiirlerinde Hacı Bektaş Veli algısını ortaya çıkarmaya yöneliktir.

Toplumun ham olan kültürünü bilgi yığını olmaktan kurtaran edebiyat bilimi içerisinde toplumsal hafıza önemli bir yer tutar. Tarih, mimarî, heykel gibi unsurların yanı sıra tarihte yer eden ve toplum hafızasında değer kazanan kişiler de toplumsal hafıza içerisinde yer alır. Çünkü toplumu bir arada tutan “tutkal” görevini üstlenirler. Hacı Bektaş Veli de bu kişilerden biri olarak toplum içerisinde yerini alır. Edebiyatçının bu kişileri eserinde kullanması ise, toplumu bir arada tutmak görevini yerine getirmek maksatlıdır ve Nüzhet Erman’ı da bu açıdan değerlendirmek gerekir. Nüzhet Erman’ın şiirlerinde Hacı Bektaş Veli algısı, onun Horasan’dan Anadolu’ya gelişi, Ahilik içerisindeki yeri, kolektif bilinç ve felsefesi bağlamında ön plana çıkar. Hoca Ahmet Yesevî tarafından gönderilen Hacı Bektaş Veli, yanında dokuz yüz kişiyle birlikte Anadolu’ya gelir. Ahilik kurumu içerisinde Yunus Emre’yle birlikte düşünülür. Kolektif bilinç ise, Anadolu’da Hacı Bektaş Veli’yi korur ve “veli” olarak hatırlar. Bütün insanlara sevgiyle bakan felsefesi de Nüzhet Erman şiirlerine çeşitli şekillerde konu olur. Makalemiz bu çerçevede Nüzhet Erman’ın şiirlerinde Hacı Bektaş Veli algısını ortaya çıkarmaya yöneliktir.