Mevlânâ ve Resim: Gürcü Hatun’un Kayseri Yolculuğu ve Ressam ‘Aynü’d-Devle-i Rûmî
Mawlana Jalal al-Din al-Rumi and Paintings: The Gurcy Khatun's Trip to Kayseri and the Painter, 'Ayn al-Dawla al-Rumi
Yazar: Arbaş, Hamit
Dergi: Erdem No. 54, 2009
Anahtar kelimeler: Mevlânâ,Gürcü Hatun,resim,portre,heykel,İslâm,Selçuklu ; Mawlânâ,Gurcy Khatun,painting,portrait,sculpture,Islam,Seljukid

İslâm’ın güzellik ve estetiğe verdiği önem bu dinin kaynağı olan Kur’ânve hadislerle ortaya konmuştur. İslâm’ın ilk yıllarında putperest anlayışa bağlı olarak kutsal unsurlar sunan resim ve heykele karşı ciddî vetarihsel olarak haklı bir muhalefet mevcuttu. Bu muhalefet sanat anlamında resim ve heykele değil; bizzat resim ve heykelin ibadet maksadıyla kullanılmasınadır. Mevlânâ’nın kendi resmini yaptırması ise Sufîgeleneğin kapsayıcı dünya görüşü ile sanat tasavvurunun yerel formlarla ve tarihsel kodlarla yeniden inşa edilmesi olup, bu noktada daMevlânâ kırılma noktasındaki bir şahsiyettir.Mu’ineddîn Süleyman Pervâne Kayseri’de Selçuklu idaresinde görevlidir. Eşi Gürcü Hatun da onun yanına gidecektir; ama Mevlânâ’yaolan manevî bağlılığından dolayı Konya’dan ayrılmak istemez. Ayrılık kederini azaltmak için bir çare düşünür ve sarayın ressamı olanAynüddevle’yi birkaç memur ile beraber Mevlânâ’nın portresini çizmekiçin ona gönderir. Sanatçı, Mevlânâ’nın resmini çizmeye başlar; ama resimdeki ile Mevlânâ’nın kendisi arasında oldukça büyük farklılık vardır.Çizmeyi yirmi defa tekrarlar ve sonunda kalemlerini kırıp dışarı çıkar.Daha sonra Aynüddevle yaptığı resimleri Gürcü Hatun’a teslim eder.Bu resimler, Selçuklu sarayının damgalı kâğıtları üzerine çizilmiştir. Şuana kadar bu eserlerin orijinali bulunamamıştır.Bu araştırmamızda; Mevlânâ’nın portresi olduğu iddia edilen altıeseri ele alıp hiçbirinin orijinal olmadığını ilmî gerekçelerle ortaya koymaya çalıştık. 

It is obvious that Islam gives privileges and importance to beauty andaesthetics as appeared clearly in the Qur’ân and the Hadithes of theProphet of Islam. Nevertheless in the early years of Islamic history,there were a serious and historically justifiable resistance againstpainting and sculpture schemed around sanctified objects molded inthe context of paganism. In fact, this resistance was not due to the opposition to painting and sculpture in terms of arts and aesthetics; butdue to the usage of them for the telos of piety and worship. Arguably,the painting made by the consent of Mawlânâ represents both the inclusive character of the worldview of the Sûfî tradition, and the reconstruction of aesthetic imagination of this tradition through local formsand historical codes. At this juncture, Mawlânâ became an epitome ofthis historical refraction point. Mu’în al-Dîn Sulaymân Parwana was incharge of administrative duties in Kayseri and his wife Gurcy Khatunwas about to go to Kayseri. Due to spritual attachment to Mawlânâ,she wanted to stay in Konya; hence she herself found out a solutionto ease her grief due to this spatial separation: She sent out ‘Ayn alDawlah, painter of the Seljukid palace, along with a few officers to drawMawlânâ’s portrait. Yet the painter painted saliently different Mawlânâfrom what he really was.He tried to paint his portrait twenty times; however, he was not ableto paint his portrait and in the end broke his pens and left the place.Later, he handed over them to Gurcy Khatun, painted on the stampedletters of the Seljukid palace. Till now, no original of these paintingshave been found. In this study, based on scientific rationales we triedto prove that the six paintings that have been claimed to resembleMawlânâ are not original ones.