Sözlük Tarifleri Üzerine İnceleme: “Bir” Kelimesi Örneği
Study on Dictionary Definitions: Example of The Word “One”
Yazar: Topçu, Furkan Kadir; Kaçalin, Mustafa S.
Dergi: Avrasya Terim Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Sayı İsimleri,Bir,Tarif,Türkçe Sözlük ; Number Names,One,Definition,Turkish Dictionary

Kelimelerin kaydedilmesi, açıklanması, tarif edilmesi, anlaşılır hâle getirilmesi sözlükler vasıtasıyla yapılır. Dilde mühim bir yere sahip olan sözlüklerin meydana getirilmesi temel dil çalışmalarındandır. Sözlük biliminin mühim konularından biri, kelimelerin nasıl tarif edileceği konusudur. Tarif türleri, tarifte neyin tarif edildiği ile ilgilidir. Tarif yöntemleri ise tarifte yapılmağa çalışılan, yani tarifin maksadının gerçekleştirilebilmesi için hangi yöntemin benimseneceğini ifade eder. Bu çalışmanın maksadı; TDK Türkçe Sözlük’teki tarif problemlerini tespit edip “bir” kelimesini incelemektir. Çalışmanın maksadı doğrultusunda şu hedefler belirlenmiştir: 1. Türkçe Sözlük’teki tarif problemlerini belirlemek, 2. “Bir” kelimesini incelemek ve tarifini yapmak. Bu çalışmanın araştırma sorusu; “Türkçe Sözlük’teki tarif problemleri nelerdir; “bir” kelimesinin tarifi nasıl yapılabilir?” şeklinde belirlenmiştir. Çalışma nitel araştırma deseninde gerçekleştirilmiştir. TDK Türkçe Sözlük taranarak tespitler yapılmış, yapılan tespitler listelenmiştir. Çalışmada “bir” kelimesinin temel anlamından hareketle karşılaştırmalı bir inceleme yapılmıştır. Yapılan araştırmada “bir” kelimesinin sayıların ilki, en küçüğü gibi anlamlara geldiği görülmektedir. Gündelik kullanımda ise sıklıkla “tek”in yerine kullanılmaktadır. Birbirilerinin yerine kullanılmakla birlikte incelenen örneklerde görüldüğü üzere anlam farkları mevcuttur. “Bir” kelimesi sayıların ilkini ifade etmekle birlikte sonrasındaki sayıları da ifade etmektedir. Dolayısıyla “bir”in varlığı beraberinde çokluğu getirir. “Tek” kelimesinde ise böyle bir durum yoktur. Aksine yalnız bir varlığı ifade etmektedir. Buradan hareketle “bir” kelimesi için bir tarif teklif edilmiştir.

The recording, explanation, description and comprehension of words are done through dictionaries. The creation of dictionaries, which have an important place in the language, is one of the basic language studies. One of the most important issues of lexicography is how to describe words. The purpose of this study is to determine the description problems in the Turkish Dictionary and examine the word “bir”. The following objectives have been determined in line with the purpose of the study: 1. To determine the description problems in the Turkish Dictionary, 2. To examine the word “bir” and make its definition. The research question of this study is; “What are the description problems in the Turkish Dictionary; How can the word “bir” be defined?” The study was carried out in a qualitative research design. Determinations were made by scanning the Turkish Dictionary, and the determinations made were listed. In the study, a comparative analysis was made based on the basic meaning of the word "one". In the research conducted, it is seen that the word “bir” means the first and smallest of numbers. In daily use, it is often used instead of “tek”. Although they are used interchangeably, as seen in the examples examined, there are differences in meaning. The word “one” expresses the first of the numbers, but also the numbers that follow. Therefore, the existence of “one” brings with it multiplicity. However, there is no such situation in the word “one”. On the contrary, it expresses only one existence. Based on this, a definition for the word “one” has been proposed.