Kitaplar ve Hazineler: III. Murad’ın Kütüphanesi İçin Hazırlanmış Bazı Madalyonlu Eserler
Books and Treasures: Some Medallion-Ornamented Manuscripts Prepared for Murad III's Library
Yazar: Öztürk, Uğur
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 27 No. 27, 0
Anahtar kelimeler: III. Murad,kitap,resimli yazmalar,kütüphane,madalyon ; Murad III,book,illustrated manuscripts,library

Bu makalede XVI. yüzyılın ikinci yarısında yirmi bir yıl  tahtta kalan, kitaplara ve tasvirli yazmalara olan merakı ile  bilinen III. Murad’ın kütüphanesi için yazılmış madalyonlu   şemseli  on beş eser incelenmiştir. Manisa’da sancak beyi iken  kendisine birçok telif ve tercüme eser sunulan III. Murad, tahta  geçtikten sonra telif ve tercüme eserlerin yanı sıra özellikle  resimli yazmaların hazırlanmasını da teşvik etmiştir. Kendisine  ait resimli kitaplardan oluşan bir kitaplığı olduğu bilinen  sultana ithaf/takdim edilen madalyonlu yazmalarda ‘hizâne, biresm,  li-resm’ ifadeleri kullanılmıştır. Yazıda tespit edilen ve  içerisinde madalyon olan eserler tarih, coğrafya, hadis, siyer,  astroloji, ahlâk, tasavvuf, güzel sanatlar gibi birçok farklı alana  aittir. Sultanın kitaplığı için hazırlanmış/sipariş edilmiş söz  konusu eserlerin onu tasvirli iken beş tanesinde tasvir yoktur.  Mehmed Suûdî’nin Metâli‘ü’s-Sa‘âde isimli eseri diğerlerinden  farklı olarak sultanın kızları Fatıma ve Ayşe Sultan için  hazırlanmıştır. Lâmiî Çelebi’ye ait İbretnâme dışındaki  eserlerin hepsi III. Murad döneminde telif ve tercüme edilmiştir.  Seyyid Lokman, Muhyî-i Gülşenî, Mehmed Suûdî ve Cenâbî  Mustafa’nın eserlerini sultana sunduktan sonra belli bir  miktarda ihsan aldıkları bilinmektedir. Bu durum madalyon  kavramının sadece kütüphane için değil himaye geleneği için de  kullanıldığını göstermektedir. Madalyonlu eserlerin büyük  çoğunluğunun Türkçe olması ise sultanın telif ve tercüme eserlerde Türkçeye verdiği önemin bir göstergesidir. Yazıda  madalyon kavramının farklı işlevlerde kullanıldığı iddiası  üzerinde durulmuş ve sultanın kitaplığındaki eserler tespit  edilmeye çalışılmıştır. Yöntem olarak da ilk önce III. Murad  kitaplığına dair notlar aktarılmış, ardından madalyonlu eserler  hakkında bilgi verilmiştir. Tespit edilen eserler incelenirken  madalyonun görseli konmuş ve içerisindeki bilgiler Arabî  harflerle dizilerek tercüme edilmiştir.

In this article, fifteen medallion-ornamented  manuscripts prepared for the library of Murad III, who  was known for his interest in books and illustrated  manuscripts, were examined. While Murad III was the  sanjak chief in Manisa, many books were presented to him  and after his accession to the throne, he encouraged the  preparation of books with illustrations whether written  originally in Ottoman-Turkish or translated from other  languages. The expressions such as ‘hizâne, bi-resm, liresm  ' were used within the medallion-ornament in the  manuscripts presented to the sultan, who had a library full  of illustrated books. The medallion-ornamented  manuscripts mentioned in the article belong to many  different fields such as history, geography, hadith, sirah,  astrology, ethics, sufism and fine arts. While ten of the  books in question are illustrated, there are no illustrations  in five of them. Unlike the others, Mehmed Suûdî's work  called Metâli‘ü’s-Sa‘âde was prepared for the sultan's  daughters Fatima and Ayşe Sultan. All of the works,  except Ibretname by Lâmiî Çelebi, either were written or  were translated during the reign of Murad III. It is known  that Seyyid Lokman, Muhyî-i Gülşenî, Mehmed Suûdî  and Cenâbî Mustafa received a certain amount of grants  after having presented their works to the sultan. This shows that the medallion-ornament is used not only for the  library but also for the patronage tradition. The fact that  most of the medallion-ornamented books are in Turkish is  an indication of the importance that the sultan gave to  Turkish language. In the article, it is claimed that  medallion-ornament in manuscripts was used for different  purposes and the medallion-ornamented manuscripts in  the sultan's library were listed along with the notes on  Murad's library and the works with medallions. The  images of the medallions and the Turkish translations of  the texts within the medallions are also included.