19. Yüzyılın Sonunda Tokat Sancağı
Tokat Sanjak at the end of the 19th Century
Yazar: Aktaş, Esat
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 9 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Osmanlı,Sivas,Tokat,Sancak,19. Yüzyıl ; Ottoman,Sivas,Tokat,Sanjak,19th Century

Coğrafî konumuyla her dönemde önemli bir yere sahip olan Tokat, 1398 yılında Osmanlı Devleti sınırlarına dahil edildi. Birçok siyasî ve idarî değişiklikle birlikte 19. yüzyıla gelmiş olan Tokat, 12 Ocak 1880 tarihinde sancak merkezi yapıldı. Niksar, Erbaa ve Zile kazaları da Tokat sancağına bağlandı. Bu çalışmada 19. yüzyılın sonunda Tokat sancağının idarî ve sosyo-ekonomik gelişimi ele alındı. Araştırma verileri Osmanlı Arşivi, salnameler ve literatürdeki kaynaklarla elde edildi. Araştırmada 1880-1900 yılları arasında Tokat’ın Osmanlı Devleti’nin önemli şehirlerinden birisi olduğu görüldü. Ticaret güzergahında olan Tokat, Sivas vilayetine uzaklığı ve güvenlik gerekçeleriyle sancak statüsü kazandı. Büyük çoğunluğu Müslümanlardan oluşan Tokat’ta gayrimüslim nüfus da yaşamaktaydı. Aynı zamanda şehir nüfusu, iç ve dış göçlerle arttı ve buna bağlı olarak çeşitlendi. Bazı sorunları beraberinde getiren bu göçler, Tokat çayı gibi yeni bir ürünle tanışılmasına da vesile oldu. Tokat sanayisi önemli ürünleri piyasaya sürdü. Bu ürünlerden Tokat bakırı ve basması, döneminde dünya ölçeğinde marka değeri kazandı. Sanayi ve ticaretin gelişmiş olduğu Tokat’ta coğrafyanın vermiş olduğu imkanlarla hem tarım hem de hayvancılık gelişme gösterdi. Tokatlıların da bu alanların tamamından geçimlerini sağladığı anlaşılmaktadır. 1895 sonrasında yaşanan Ermeni isyanlarıyla Tokat’ta huzur içerisinde yaşayan halkın çatışma ortamına çekildiği ve Tokat halkının milli birliğini ve vatanını korumaya çalıştığı görülmektedir. Tokat ve çevresinde yaşanan bu hadiseler, şehirde var olan askerî yapının ve kolluk kuvvetlerinin yetersizliğini de ortaya koymaktadır.

Having an important place in every period with its geographical location, Tokat was included into the borders of the Ottoman Empire in 1398. Tokat, which came to the 19th century with many political and administrative changes, was made a sanjak center on January 12, 1880. Niksar, Erbaa and Zile districts were also centralized to Tokat sanjak. In this study, the administrative and socio-economic development of Tokat sanjak at the end of the 19th century was discussed. The research data were obtained from the Ottoman Archive, the annuals and the sources in the literature. In the research, it was seen that Tokat was one of the important cities of the Ottoman Empire between 1880-1900. Tokat, which was on the trade route, gained the status of sanjak due to its distance from Sivas province and security reasons. The non-Muslim population also lived in Tokat, where the majority of them were Muslims. At the same time, the population of the city increased due to internal and external migrations, and diversified accordingly. These migrations, which brought some problems together, led to the introduction of a new product such as Tokat tea. Tokat industry has introduced important products to the market. Among these products, Tokat copper and cotton print gained brand value on a world scale during the period. In Tokat, where industry and trade are developed, both agriculture and animal husbandry have developed with the opportunities provided by the geography. It is understood that the people from Tokat also make a living from all these areas. It is seen that the people living peacefully in Tokat retreated to the clash environment because of the Armenian riots lived after 1895 and the people from Tokat tried to protect their national unity and their homeland. These incidents in Tokat and its surroundings also reveal the inadequacy of the military and law enforcement forces in the city.