Saltık Gazi Destanı’nda Toplumsal Bağın Kurucu Unsurları: Nesne, Sofra ve Beden
Constitutive Elements of the Social Bond in the Saltık Gazi Epic: Object, Table, and Body
Yazar: Hallaç, Ahmet Tacetdin
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: South-West (Oghuz) Turkic Dialects and Literatures ; Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Saltık Gazi Destanı,Simgesel Sermaye,Armağan Ekonomisi,Sosyal Antropoloji,Sarı Saltuk ; Saltık Gazi Epic,Symbolic Capital,Gift Economy,Commensality,Social Anthropology,Sarı Saltuk

Öz:Anadolu ve Balkan Türk kültürünün en hacimli eserlerinden biri olan Saltık Gazi Destanı, genellikle tarihî, dilbilimsel veya motif merkezli çalışmaların konusu olmuştur. Ancak metin, içerdiği zengin ritüel ve sosyal pratiklerle, toplumsal yapının ve iktidar ilişkilerinin nasıl kurulduğuna dair derinlikli sosyolojik veriler sunmaktadır. Bu çalışma, eseri klasik bir halkbilimi incelemesinin ötesine taşıyarak toplumsal bağın nesneler, sofra ritüelleri ve bedensel pratikler üzerinden nasıl inşa edildiğini sosyal antropoloji kuramları ışığında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Marcel Mauss’un armağan kuramı, Mary Douglas ve Georg Simmel’in sofra ve sınır analizleri ile Pierre Bourdieu’nün simgesel sermaye ve heksis kavramları merkeze alınmıştır. İncelenen veriler, destanda iktidarın ve meşruiyetin üç temel mekanizma ile üretildiğini göstermektedir: Birincisi, isim verme ve kılıç kuşatma gibi ritüellerle gerçekleşen varlık mübadelesidir. İkincisi, kimlik sınırlarının perhiz ile korunduğu, buna karşın toplumsal barışın ziyafet ile sağlandığı sofra pratikleridir. Üçüncüsü ise otoritenin el öpme, attan inme ve yere kapanma gibi eylemlerle bedene kazındığı somatik itaat süreçleridir. Sonuç olarak bu makale, Sarı Saltuk figürünün karizmatik otoritesini sadece askeri gücüyle değil; dağıtarak (potlaç), yedirerek ve bedensel disiplin sağlayarak inşa ettiğini, destanın da bu sosyal sözleşmeleri aktaran bir kültürel bellek deposu olduğunu ortaya koymaktadır.Anahtar Kelimeler: Saltık Gazi Destanı, Simgesel Sermaye, Armağan Ekonomisi, Sosyal Antropoloji, Sarı Saltuk.

Abstract:The Saltık Gazi Epic, one of the most voluminous works of Anatolian and Balkan Turkish culture, has generally been the subject of historical, linguistic, or motif-centered studies. However, the text offers profound sociological data on how social structure and power relations are established through its rich rituals and social practices. This study aims to move beyond a classical folklore examination and analyze how social bonds are constructed through objects, table rituals, and bodily practices in light of social anthropological theories. The study centers on Marcel Mauss’s "gift" theory, Mary Douglas and Georg Simmel’s analyses of "table and boundary," and Pierre Bourdieu’s concepts of "symbolic capital" and "hexis." The examined data indicate that power and legitimacy in the epic are produced through three fundamental mechanisms: First is the "exchange of entities" realized through rituals such as naming and sword-girding. Second are the table practices where identity boundaries are preserved through "abstinence," while social peace is achieved through "feasting" (commensality). Third are the somatic obedience processes where authority is inscribed onto the body through actions like "hand-kissing," "dismounting," and "prostrating." Consequently, this article reveals that the figure of Sarı Saltuk constructs his charismatic authority not merely through military might but by distributing wealth (potlatch), feeding others, and ensuring bodily discipline; demonstrating that the epic serves as a repository of cultural memory transmitting these social contracts.Keywords: Saltık Gazi Epic, Symbolic Capital, Gift Economy, Commensality, Social Anthropology, Sarı Saltuk.