el-Fusûlu’n-Nasîriyye’nin Nasîruddîn et-Tûsî’ye Aidiyeti Problemi (Allah’ın Cüz’îlere Dair Bilgisi Bağlamında)
The Problem Attribution of al-Fusūl an-Nasīriyah to Nasīr al-dīn al-Tūsī (In the Context of Allāh's Knowledge of the Particulars [al-Juz'iyyāt])
Yazar: Boynueğri, Merve
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Kalām (Theology),Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī,al-Fuṣūl an-Naṣīriyya,Authenticity,Ibn al-Muṭahhar al-Ḥillī ; Kelam,Nasîruddîn et-Tûsî,el-Fusûlu’n-Nasîriyye,Aidiyet Problemi,İbnu’l-Mutahhar el-Hillî.

Müteahhir dönemin velûd ve seçkin âlimlerinden biri olan Nasîruddîn et-Tûsî, matematik, astronomi, felsefe, kelâm, ahlâk gibi pek çok alanda eserler vermiş; ilmî kişiliği ve ılımlı yapısıyla Sünnî ve Şiî çevrelerin kabulüne mazhar olmuştur. el-Fusûlu’n-Nasîriyye adlı küçük hacimli bir eser de onun eserleri arasında sayılmaktadır. Ancak Fusûl, dil, üslûp, görüşler ve meselelere yaklaşımı bakımından Tûsî’nin eserlerinde bariz olarak rastlanılan üslûp ve dilinden oldukça farklı bir doku teşkil etmektedir. Görüşleri açısından ise çelişki ve zıtlıklar ihtiva etmektedir. Bundan dolayı eserin Tûsî’ye aidiyeti hakkında şüphe duyulmuş ve incelemeye konu edilmiştir. Araştırma kapsamında bu eserin otantiklik noktasında aidiyet problemi barındırıp barındırmadığı hususu da tespit edilmeye çalışılmıştır. Ancak mevcut yazma nüshaların tamamına ulaşılıp incelenmesi mümkün olamamıştır. Bu çalışma bağlamında ikisi Farsça ve üçü Arapça olmak üzere eserin elde edilebilen yazma nüshalarından beş tanesi incelenmiştir. Bu nüshaların zahriye ve ferağ kayıtlarında yahut metin içinde özellikle Tûsî tarafından “Bu eseri şu ihtiyaç veya filanca kişinin talebi üzerine kaleme aldım” şeklinde bir kayıt düşülüp düşülmediği araştırılmıştır. Ancak bu çalışmanın asıl ağırlık noktasını, içerik ve üslûp bakımından karşılaştırmalar oluşturmaktadır. Bu minvalde olmak üzere Tûsî’nin ve başta İbnu’l-Mutahhar el-Hillî olmak üzere İbn Sînâ, Fahruddîn er-Râzî gibi müelliflerin eserlerinden orijinal pasajların karşılaştırmasına yer verilmekte; benzerlikler, farklılıklar ve çelişkili noktalar ortaya konmak suretiyle araştırma iddiasının kanıtlanması hedeflenmektedir.

Naṣīr al-dīn al-Ṭūsī who was one of the most prolific and prominent scholars of the later classical period (muta’akhkhir), produced in many fields such as mathematics, astronomy, philosophy, theology and ethics. With his scholarly personality and moderate approach, he was accepted by both Sunnī and Shiʿite circles. A small treatise entitled al-Fuṣūl an-Naṣīriyya is also counted among his works. However, al-Fuṣūl has a quite different structure in terms of language, writing style, views and handling the issues from what was seen commonly in Ṭūsī's works. Moreover, it contains obvious contradictions with Ṭūṣī's ideas and arguments. For this reason, doubts have been raised about the attribution of al-Fuṣūl to Ṭūṣī, and it has been subject to scrutiny. Within the scope of the research, an attempt was made to determine whether this work harbours an issue of authenticity in terms of its attribution. . Yet, it has not been possible to access and examine all existing manuscripts. In this study, we were only able to examine five available manuscript copies of al-Fuṣūl, two in Persian and three in Arabic. It has been investigated whether such entries particularly by Tûsî as ‘I wrote this work at the request of so-and-so’ or similar statements appear in the front (zahriyyah) and colophons (faragh) of these copies or within the text and dedication records of these copies. However, the main focus of this study is on comparisons in terms of content and style. In this vein, this study includes a comparison of original passages from the works of Tûsî and authors such as Ibn Sīnā (Avicenna) and Fakhr al-Dīn al-Rāzī, particularly Ibn al-Muṭahhar al-Ḥillī. The aim is to substantiate the research claim by highlighting similarities, differences and points of contradiction.