İslam İktisadı Açısından Gösterişçi Tüketim Yaklaşımı
The Approach to Conspicuous Consumption from the Perspective of Islamic Economics
Yazar: Canbaz, Mustafa; Canbaz, Muhammet Fatih
Dergi: Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Microfinance ; İslami Mikrofinans ; Gösterişçi Tüketim,İslam Ekonomisi,İslami Finans ; Conspicuous Consumption,Islamic Economics,Islamic Finance

Geçmişten günümüze “tüketim” farklı anlamlar kazanan bir kavramdır. İlk olarak insani fizyolojik ihtiyaçlar bağlamında başlayan temel tanımlamalar, bugün sosyolojik ve psikolojik ihtiyaçları daha çok anlatır olmuştur. İktisadi bir teori olan ve Thorstein Veblen tarafından ortaya atılan gösterişçi tüketim teorisi de, bu anlam genişlemesinin bir yansıması olarak ortaya çıkmıştır. “Gösterişçi Tüketim” ihtiyaçtan bağımsız olarak zengin ve onlara benzemeye çalışan sınıfların gösteriş amacıyla yapmış oldukları keyfi harcamaları ifade etmektedir. Bu tip harcamalar temel ihtiyaçları karşılamaktan ziyade bireysel arzuları, kimlik arayışını ve statü inşasını beslemektedir. Gösterişçi tüketim biçimi tüm dünyanın enflasyonla savaştığı mevcut dönemde daha bir belirgin hal almış, zengin ile fakir arasındaki açıklığı büyütmektedir. Gösterişe dayalı harcamalar, toplumda zengin ve yoksulun birbirine olan saygısı, muhabbeti, birbirlerini anlamalarına engel teşkil ederken, bireyleri kendi kaotik dünyasına hapsetmektedir. Bu gerçeklikten hareket eden çalışma, gösterişçi tüketimi ortaya çıkaran faktörlerin belirlenmesi, farkındalık üretilmesi ve İslam iktisadı açısından değerlendirilmesini amaçlamıştır. Çalışma, İslam iktisadı yaklaşımının geleneksel ekonomi ile ontolojik farklıklarının ortaya koyulması ve toplumsal sağduyuya katkı sağlaması yanında gösterişçi tüketimin tehlikelerinin anlaşılması açısından önem arz etmektedir. İncelemeler neticesinde İslam iktisadı anlayışa göre, gösterişçi tüketimin Kur’an-ı Kerim ve Hz. Muhammed’in Sünnetleri’ ışığında olumlu görülmeyip, özellikle riya, israf, mülkiyetin doğru kullanımı açılarından eleştirilmektedir. İslam’ın bu konuda koymuş olduğu ilkelere göre, gösterişçi tüketime karşı harcamalarda itidalli ve sefahetten uzak davranmanın insanın maddi ve manevi tatmini bakımında daha yerinde olduğu görülmektedir.

From past to present, “consumption” is a concept that has acquired different meanings. The basic definitions, which first started in the context of human physiological needs, have now become more about sociological and psychological needs. The theory of conspicuous consumption, an economic theory put forward by Thorstein Veblen, has emerged as a reflection of this expansion of meaning. “Conspicuous Consumption” refers to the arbitrary expenditures made by the rich and the classes trying to emulate them for the purpose of showing off, regardless of need. Such expenditures feed individual desires, the search for identity and the construction of status rather than meeting basic needs. Conspicuous consumption has become more prominent in the current period when the whole world is fighting inflation, widening the gap between the rich and the poor. While ostentatious expenditures prevent the rich and the poor in society from respecting, conversing and understanding each other, they imprison individuals in their own chaotic world. Based on this reality, this study aims to identify the factors that lead to ostentatious consumption, generate awareness and evaluate them in terms of Islamic economics. The study is important in terms of revealing the ontological differences between the Islamic economic approach and traditional economics and contributing to social common sense, as well as understanding the dangers of conspicuous consumption. As a result of the examinations, according to the Islamic economic understanding, conspicuous consumption is not seen positively in the light of the Quran and the Sunnahs of the Prophet Muhammad, and is criticized especially in terms of hypocrisy, waste, and the correct use of property. According to the principles that Islam has set on this issue, it is seen that it is more appropriate to act moderately and away from extravagance in spending against conspicuous consumption in terms of human material and spiritual satisfaction.