Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik
Mindfulness and Cognitive Flexibility as Predictors of Resilience in Teachers
Yazar: Korkman, Hamdi
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Social Cognition ; Sosyal Biliş ; Psikolojij sağlamlık,bilinçli fakındalık,bilişsel esneklik ; resilience,Mindfulness,cognitive flexibility

Öğretmenlerin psikolojik sağlamlığı, eğitim ortamlarında giderek artan duygusal talepler, rol belirsizlikleri, disiplin sorunları ve yoğun çalışma temposu gibi faktörler nedeniyle son yıllarda alanyazında önemle ele alınan bir konu hâline gelmiştir. Psikolojik sağlamlığın, öğretmenlerin mesleki tükenmişlikten korunmalarında, stresle daha etkili biçimde başa çıkmalarında, sınıf içi etkileşimlerini sağlıklı sürdürmelerinde ve öğrencilerle daha işlevsel ilişkiler kurmalarında belirleyici bir rol üstlendiği vurgulanmaktadır. Bununla birlikte, bilinçli farkındalık ve bilişsel esnekliğin psikolojik sağlamlık üzerindeki etkilerine yönelik çalışmaların görece sınırlı olması, bu değişkenlerin birlikte incelendiği araştırmalara duyulan gereksinimi artırmaktadır. Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin bilinçli farkındalık ve bilişsel esneklikleri ile psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişkileri belirlemek ve bu iki değişkenin psikolojik sağlamlığı ne ölçüde yordadığını ortaya koymaktır. Çalışmanın örneklemini, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle seçilen 260 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde “Bilinçli Farkındalık Ölçeği”, “Bilişsel Esneklik Ölçeği” ve “Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği” kullanılmış, elde edilen veriler korelasyon ve çoklu regresyon analizleriyle incelenmiştir. Analiz sonuçları, bilinçli farkındalık ve bilişsel esnekliğin psikolojik sağlamlık ile pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler sergilediğini göstermiştir. Ayrıca bilinçli farkındalığın psikolojik sağlamlığın anlamlı bir yordayıcısı olduğu, bilişsel esnekliğin ise ilişki düzeyinde önemli olmakla birlikte yordama gücünün görece sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin anlık farkındalık, duygu düzenleme ve değişen koşullara uyum sağlayabilme becerilerinin psikolojik dayanıklılıklarını önemli ölçüde desteklediğini göstermektedir.

Teachers' resilience has become an important topic in the literature in recent years due to factors such as increasing emotional demands in educational environments, role ambiguities, discipline problems, and intense work pace. It is emphasized that resilience plays a decisive role in protecting teachers from professional burnout, coping more effectively with stress, maintaining healthy classroom interactions, and establishing more functional relationships with students. However, the relatively limited number of studies on the effects of mindfulness and cognitive flexibility on resilience increases the need for research examining these variables together. The aim of this study is to determine the relationships between teachers' levels of mindfulness and cognitive flexibility and their resilience, and to reveal the extent to which these two variables predict resilience. The sample of the study consists of 260 teachers selected using a convenience sampling method. During the data collection process, the “Mindful Attention Awareness Scale” “Cognitive Flexibility Scale,” and “The Brief Resilience Scale” were used, and the data obtained were examined using correlation and multiple regression analyses. The analysis results showed that mindfulness and cognitive flexibility exhibited positive and significant relationships with resilience. Furthermore, it was determined that mindfulness is a significant predictor of resilience, while cognitive flexibility, although important at the relationship level, has relatively limited predictive power. The findings show that teachers' abilities to be mindful in the moment, regulate emotions, and adapt to changing conditions significantly support their resilience.