DİYARBAKIR ÖRNEĞİNDE GÜLŞENİLİĞİN AZİZ MAHMUT HÜDAYİ  HAZRETLERİ VE CELVETİYYE İLE OLAN İLGİSİ
The Reletion Betwen Gulshaniten and Aziz Mahmud Hudayi and Celvetiyye in Diyarbakır
Yazar: Özaydın, Murat
Dergi: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 11 No. 39, 2014
Anahtar kelimeler: Tarikat, Halvetiyye, Celvetiyye, Gülşeni, Tasavvuf, Tekke

Öz Bilindiği gibi büyük Türk Mutasavvıfı İbrahim Gülşeni, 15. ve 16. yüzyılın büyük din bilginidir. Yedinci batında soyu Oğuz Ata'ya ulaşır. Mevlana Celaleddin-i Rumi 300 yıl öncesinden Gülşeni'nin geleceğini haber vermiş, Mevlana'nın bu methine karşılık İbrahim Gülşeni 40.000 beyitlik "Manevi" adlı eserini ona nazire olarak yazmıştır. Gülşeni'nin silsilesinden nice mutasavvıflar Gülşeni tarikatını İstanbul, Mısır, Edirne ve Diyarbakır'da yaymışlar; toplumun İslamlaşmasında büyük hizmetler yerine getirmişlerdir.  Gülşeni hazretleri padişahlarla münasebet kurmuş, Kanuni Sultan Süleyman onu İstanbul'a davet ederek gözlerini tedavi ettirmiş ve tarikatına girmiş, Yavuz Sultan Selim Mısır seferinde tüm yeniçerilerle beraber onun tarikatına intisab etmiştir. 1950'ye kadar Diyarbakırımız'da Gülşeni tarikatının etkileri sürmüştür. Gülşeni hazretleri Diyarbakır'da 4 tekke kurmuş çok sayıda halife ve talebe yetiştirmiştir. Biz bu makalemizde Gülşeni tarikatının tarihsel boyutu içinde Diyarbakır'daki serencamını ortaya koymaya çalıştık. Zaman içinde yaşadığı döneme, yaptığı faaliyetlere, yetiştirdiği şahsiyetlere, ortaya koymuş olduğu hizmetlere, kurmuş olduğu tarikatı ve tekkelerine tarihi yolculuklar yaparak, Osmanlı döneminde Diyarbakır'ın tasavvufi noktada ne kadar yüksek seviyelerde olduğunu gözler önüne sermeye çalıştık.  Anahtar kelimeler: Tarikat, Halvetiyye, Celvetiyye, Gülşeni, Tasavvuf, Tekke.

Abstract The eminent religious scholar Ibrahim Al-Gulshani, a well-known Turkish mystic, lived at the end of the 15th and beginning the 16th century. He was a seventh-generation descendant of Oghuz Ata and his arrival was noted by Mawlana Djalaladdin al-Rumi in a poetic couplet. As for Gulshani, he wrote his Mas'nawi in forty thousand couplets, imitating Mawlana. Many mystics descended from Gulshani, spread the religious order of the Gulshanites in İstanbul, Egypt, Edirne and Diyarbakır and contributed to the teaching of Islam in these communities. Ibrahim al-Gulshani also established relationships with the sultans. Süleyman the Great invıted him to İstanbul to treat his eyes and entered into his path. Yawuz Sultan Selim also joined his path with all his military staff of Janisseries.  The Gulshani religious order retained its influence in Diyarbakır until 1950, for Gulshane had founded four takkash and many khalifs and students were trained by him there. İn this paper, I will outlined the historical development of the Gulshani religious order in Diyarbakır, describing the period in which Gulshani lived, his activities, the scholars he trained, and the services he performed, as well as shedding light on the path and the takkahs established by him. This study will help us to understand the high level of mystical life in Diyarbakır during the Ottoman period. Key words: Tarikhat, Halvetiyye, Celvetiyye, Gulshani, Mystisizm, Takkah.