Erken Cumhuriyet Dönemi Sosyal Hizmet Uygulamaları Olarak Halkevleri: Köycülük, Sosyal Yardım ve Halk Dershaneleri Şubeleri Üzerine Bir İnceleme
The People’s Houses as Social Work Practices: An Investigation into the Peasantry, Social Aid and Solidarity, and Public Classrooms Branches
Yazar: Özer, İsmail; Güngör, Hakan
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 25 No. 40, 2026
Anahtar kelimeler: Late Modern History (Other) ; Yakınçağ Tarihi (Diğer) ; Halkevleri,Sosyal Hizmet Tarihi,Toplum Merkezleri,Sosyal Refah ; History of Social Works,Community Centers,Social Warfare,Peoples Houses

Türkiye’de modern sosyal hizmetin kurumsallaşma süreci akademik literatürde genellikle 1963 yılında Sosyal Hizmetler Akademisi’nin kuruluşu ile başlatılsa da, disiplinin pratik ve düşünsel temelleri Erken Cumhuriyet döneminin toplum temelli uygulamalarına kadar uzanmaktadır. Bu çalışmanın temel odağını oluşturan Halkevleri; sunduğu yaygın eğitim, koruyucu sağlık ve kapsamlı sosyal yardım hizmetleriyle, temelleri İngiltere ve ABD’de atılan Settlement House hareketinin Türkiye’deki özgün bir yansımasıdır. Bu yapı, eğitimli kesimin bilgi ve becerisini doğrudan ihtiyaç sahibi kitlelere aktardığı, uluslararası literatürde community centers olarak kavramsallaştırılan bütüncül toplum merkezlerinin Erken Cumhuriyet dönemindeki yerli ve özgün modelini teşkil etmektedir.  Çalışmanın amacı; Halkevleri bünyesinde faaliyet gösteren Köycülük, Sosyal Yardım ile Halk Dershaneleri ve Kurslar şubelerini mercek altına alarak, bu yapıların günümüz sosyal hizmet müdahale yöntemlerinden olan toplumla çalışma, sosyal grup çalışması ve makro düzeydeki sosyal politika geliştirme süreçlerine sağladığı tarihsel referansları ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemi ve doküman analizi tekniğiyle hazırlanan bu makalede; Halkevlerinin operasyonel şeması içerisinde yer alan eğitim, kırsal kalkınma ve dezavantajlı gruplara yönelik müdahale biçimleri disiplinlerarası bir perspektifle irdelenmektedir. İlgili üç şubenin incelenmesi, yalnızca tarihsel bir döküm sunmakla kalmayıp, aynı zamanda yerel kalkınma ve sosyal refahın tabana yayılmasında kullanılan katılımcı modelin analiz edilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Çalışmanın gerekçesi, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki bu çok yönlü sosyal hizmet deneyimini modern literatür ışığında yeniden yorumlayarak, sosyal hizmet disiplininin ulusal kimliğine ve tarihsel derinliğine katkı sunmaktır. Sonuç olarak Halkevleri, devletin sosyal adalet ilkesini sivil toplum dinamikleriyle birleştiren, müracaatçı odaklı ve güçlendirme temelli erken dönem bir sosyal hizmet laboratuvarı olarak değerlendirilmektedir.

The People’s Houses as Social Work Practices: An Investigation into the Peasantry, Social Aid and Solidarity, and Public Classrooms BranchesWhile the institutionalization of modern social work in Turkey is conventionally dated back to the establishment of the Social Work Academy in 1963, the practical and conceptual foundations of the discipline extend to the community-based initiatives of the Early Republican Era. The People’s Houses , which constitute the primary focus of this study, represent a unique model that aligns closely with the international concept of community centers through their provision of non-formal education, preventive healthcare, and comprehensive social assistance. This study aims to examine the Villagism , Social Assistance, and Public Classes and Courses branches of the People’s Houses to reveal the historical precedents they set for contemporary social work modalities, including community organization, social group work, and macro-level social policy development. Employing qualitative research methods and document analysis, this article investigates the intervention strategies targeting education, rural development, and disadvantaged groups within the operational framework of the People’s Houses from an interdisciplinary perspective. Analyzing these three specific branches is crucial not only for documenting historical facts but also for understanding the participatory model utilized in fostering local development and grassroots social welfare. The rationale behind this study is to re-evaluate this multifaceted social work experience through the lens of modern literature, thereby contributing to the national identity and historical depth of the social work discipline. Ultimately, the People’s Houses are characterized as an early social work laboratory that integrated state-driven social justice with civil society dynamics, maintaining a client-centered and empowerment-based approach.