Durkheim’da Toplum-Çevre Etkileşimi: Dışlayıcı Toplumsal Olgulara Karşı Çevreci Potansiyel
Society-Environment Interaction in Durkheim: Exclusion of Social Facts versus Environmental Potential
Yazar: Eryılmaz, Çağrı
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 39 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Sociology ; Sosyoloji ; Durkheim,Toplumsal olgular,Çevre,Toplum-çevre etkileşimi,Çevre sosyolojisi ; Durkheim,Social facts,Environment,Society-environment interaction,Environmental sociology

Bu çalışmanın amacı Durkheim’ın sosyolojik yaklaşımını toplum-çevre etkileşimi çerçevesinde incelemektir. Döneminin ilerlemeci endüstriyel toplumunun bir üyesi olan Durkheim’ın toplumsal olguların ancak diğer toplumsal olgular ile açıklanabileceği yönündeki yaklaşımı, sosyoloji disiplininin kuruluş sürecinde çevresel etkenleri dışlamıştır. Durkheim evrim sürecindeki toplumu, tarih boyunca değişmediğini vurguladığı doğal çevreden ayrı bir gerçeklik olarak ortaya koymuştur. Diğer yandan, Durkheim sosyolojiyi ayrı bir disiplin olarak kurarken döneminin güçlü ve meşru doğa bilimlerinin yöntemlerini kullanmıştır. Ayrıca çevrenin topluma etkisini; mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya geçişte ekolojik kaynakların rolü örneğindeki gibi vurgulamıştır. Toplumsal gerçekliği açıklayan çalışmalarında sıklıkla nüfus, denge, organizma ve kaynak kıtlığı gibi doğa metaforları kullanmıştır. Dahası, toplumsal işbölümünün tüm canlı organizmalarda olup doğadan topluma geçtiğine dikkat çekmiştir. En önemlisi ise toplumu doğanın karmaşık bir parçası olarak tanımlamasıdır. Durkheim çevre sorunlarının ciddiyetinin ve yaygınlığının kabul edildiği; biyoloji ile ekoloji bilimlerinin çok geliştiği günümüzde yaşasaydı, toplum-çevre etkileşimi içeren sosyolojik bir yaklaşım geliştirme potansiyeline sahip olabilecekti. Zira vurguladığı dayanışma, kolektif bilinç ve işbölümü kavramlarının yeniden yorumlanmasının, küresel ölçekteki çevre sorunlarına karşı uluslararası bir işbirliği zemini oluşturması mümkündür.

This paper aims to examine Durkheim’s sociological approach in terms of society-environment interaction. Durkheim’s methodological dictum indicates that social facts can only be explained by other social facts. This notion excludes environmental parameters in the early years of sociology. Hence, he kept separated evolving society from environment that hardly changed historically. On the other hand, Durkheim used the methodology of natural sciences in the establishment of sociology as a discipline. Moreover, he implied the role of natural resources in the transformation of mechanical solidarity to organic solidarity. In fact, he often used metaphors from nature in his studies like population, balance, organism, and resource scarcity to explain social reality. The division of labor, one of his most important concepts, is taken from organisms. Above all, Durkheim defines society as a complex part of nature. If Durkheim lived in the modern world, where the severity of environmental problems is accepted and biology and ecology disciplines are highly developed, he would have a potential to develop a sociological approach that includes society-environment relations. In fact, the redefinition and reuse of concepts like solidarity, collective consciousness, and division of labor provide a base for international cooperation to solve global environmental problems.