DÖRT HATIRAT IŞIĞINDA BİR DEĞERLENDİRME: YASSIADA
YASSIADA: AN EVALUATION IN THE LIGHT OF FOUR MEMOIRS
Yazar: Yıldız, Tuba Nur
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi No. 77, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Military,Democrat Party,Memoir,Witnesses,Yassıada. ; Asker,Demokrat Parti,Hatırat,Tanıklar,Yassıada

Bu çalışmanın amacı, 27 Mayıs askeri müdahalesinin ardından Demokrat Partilileri yargılamak üzere Yassıada’da kurulan Yüksek Adalet Divanını ve Yassıada’yı, olayın tanıkları olan kişilerin hatıratlarından hareketle değerlendirmektir. Çalışmada iki DP’liye ve iki askere ait dört hatırat tercih edilmiştir. Seçilen hatıratlar, Yassıada’ya şahitlik edenler arasında yaklaşım bakımından daha dengeli görüldükleri için seçilmiştir. Ada Komutanı Tarık Güryay, tutuklularla doğrudan teması nedeniyle; Milli Birlik Komitesi üyelerinden Orhan Erkanlı ise askeri müdahale sürecine aktif katılımı ve Adaya ziyaretlerde bulunması nedeniyle tercih edilmiştir. DP cephesinden ise Rıfkı Salim Burçak ve Mithat Perin’in, mensubu oldukları partiyi eleştirebilmeleri ve hatıratlarını daha tarafsız yazdıkları düşüncesiyle çalışmada yer verilmiştir. Şüphesiz DP’lilerle askerlerin Yassıada’ya bakışında farklılık bulunmaktadır. DP’lilerin zihinlerinde Yassıada; baskı, işkence, zindan ve Ada Komutanı’nın sert muamelesi olarak görülürken, askerler açısından Yassıada, Anayasa’yı ihlal edenlerin yargılandığı bir yer olarak şekillenmektedir. Bu bağlamda askeri müdahaleyi gerçekleştirenlerle müdahalenin hedefi olanların gözünden Yassıada koşullarına yeniden bakmaktır. Her iki tarafın söylemleri karşılaştırmalı olarak ele alınarak bulundukları konum ve şartlar çerçevesinde Yassıada’yı nasıl yorumladıkları ortaya konulmuştur. Böylece, iki tarafın hatıratlarında ortak ifadelere rastlanmakla birlikte, birbiriyle çelişen değerlendirmeler de dikkat çekmektedir. Bu durum, hatıratların tek başına kesin ve güvenilir sonuçlar üretmek için yeterli olmadığını, ancak farklı bakış açılarını yansıtmak bakımından önemli bir kaynak sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak hatıratların sağladığı katkılar ile taşıdığı sınırlılıklar birlikte gösterilmiştir.

The aim of this study is to evaluate the High Court of Justice established on Yassıada to try Democrat Party members after the May 27 military intervention, as well as Yassıada itself, based on the memoirs of eyewitnesses. Four memoirs, two belonging to DP members and two to soldiers, were selected. These were chosen because they were considered more balanced among those who witnessed Yassıada. Island Commander Tarık Güryay was chosen due to his direct contact with the detainees; Orhan Erkanlı, a member of the National Unity Committee, was chosen because of his active role in the military intervention and his visits to the island. From the DP side, Rıfkı Salim Burçak and Mithat Perin were included because they could criticize their own party and were thought to have written more impartially. Undoubtedly, there are differences between the perspectives of DP members and soldiers on Yassıada. For DP members, Yassıada meant pressure, torture, dungeon, and the harsh treatment of the Island Commander, while for soldiers it was a place where those who violated the Constitution were tried. In this context, the study looks again at the conditions of Yassıada through the eyes of both those who carried out the intervention and those who were its target. The discourses of both sides were comparatively analyzed to show how they interpreted Yassıada within their positions and circumstances. Thus, while common expressions appear in both sides’ memoirs, contradictory evaluations also draw attention. This shows that memoirs alone are not sufficient to produce definite and reliable results, but they provide an important source for reflecting different perspectives. In conclusion, both the contributions and the limitations of the memoirs have been presented together.