Ortaöğretimde Demokratik Liderlik ve Öğretmen Motivasyonu: Yöneticilerin Yönetsel Davranışlarının Nitel İncelemesi
Democratic Leadership and Teacher Motivation in Secondary Education: A Qualitative Analysis of Principals’ Managerial Behaviors
Yazar: İş, Engin
Dergi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 26 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Leadership in Education ; Eğitimde Liderlik ; Demokratik Liderlik,Öğretmen Motivasyonu,Anti-Demokratik Tutum,Özbelirleme Kuramı,Eğitim Yönetimi ; Democratic Leadership,Teacher Motivation,Anti-Democratic Attitudes,Self-Determination Theory,Educational Management

Bu çalışma, okul yöneticilerinin demokratik ve anti-demokratik tutumlarının ortaöğretim öğretmenlerinin motivasyonu üzerindeki etkilerini nitel bir yöntemle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Mardin ilinde farklı türdeki resmi liselerde görev yapan 25 öğretmen ile yürütülmüştür. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilmiş olup bu sayının nitel araştırmalarda derinlemesine veri elde etmek için yeterli olduğu düşünülmüştür. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, demokratik liderlik davranışlarının öğretmen motivasyonunu desteklediğini göstermektedir. Bu davranışlar arasında adil ve eşitlikçi tutum, saygılı ve destekleyici iletişim, öğretmenlerin karar süreçlerine katılımının teşvik edilmesi ve katılımcı yönetim anlayışı öne çıkmaktadır. Buna karşılık, anti-demokratik tutumlar; iletişim sorunları, mobbing uygulamaları, adaletsizlik ve katılımcı olmayan yönetim biçimleri şeklinde gözlemlenmiş ve öğretmenlerde motivasyon kaybı, mesleki tükenmişlik, iş tatminsizliği ve güvensizlik gibi olumsuz sonuçlarla ilişkilendirilmiştir. Bulgular, Özbelirleme Kuramı ve Demokratik Liderlik Kuramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, yöneticilerin liderlik tutumlarının öğretmenlerin psikolojik ihtiyaçlarını karşılamadaki rolü görülmektedir. Araştırma, eğitim yöneticilerinin demokratik liderlik yaklaşımını benimseyerek öğretmenlerin karar süreçlerine katılımını desteklemesinin hem öğretmen refahı hem de eğitim kalitesi açısından önem taşıdığını vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, demokratik liderlik eğitimlerinin yaygınlaştırılması, etkili iletişim kanallarının oluşturulması ve adil yönetim uygulamalarının sistematik olarak sürdürülmesi önerilmektedir.

This study aims to examine the effects of school administrators’ democratic and anti-democratic attitudes on the motivation of secondary school teachers using a qualitative research approach. The study was conducted with 25 teachers working in different types of public high schools in the province of Mardin. Participants were selected through purposive sampling, and the sample size was considered sufficient to obtain in-depth data within the scope of qualitative research. Data were collected using a semi-structured interview technique and analyzed through thematic analysis. The findings indicate that democratic leadership behaviors support teacher motivation. The key behaviors identified include fair and equitable practices, respectful and supportive communication, encouragement of teachers’ participation in decision-making processes, and the adoption of a participatory management approach. In contrast, anti-democratic attitudes—such as communication problems, mobbing practices, injustice, and non-participatory management styles—were observed to be associated with negative outcomes for teachers, including decreased motivation, professional burnout, job dissatisfaction, and a sense of insecurity. When interpreted within the framework of Self-Determination Theory and Democratic Leadership Theory, the findings highlight the role of administrators’ leadership attitudes in meeting teachers’ basic psychological needs. The study emphasizes that adopting a democratic leadership approach and supporting teachers’ active participation in decision-making processes are important for enhancing both teacher well-being and educational quality. Accordingly, the study recommends the expansion of democratic leadership training, the establishment of effective communication channels, and the systematic implementation of fair management practices.