Performans, Görünürlük ve Ticarileştirilmiş Çocukluk: Çocuk YouTuberların Öznellik İnşasına Etnografik Bir Bakış
Performance, Visibility and Commercialized Childhood: An Ethnographic Perspective on Child YouTubers' Construction of Subjectivity
Yazar: Apak, Fahrettin; Aygül, Hasan Hüseyin
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Youth Sociology ; Gençlik Sosyolojisi ; Television Sociology ; Televizyon Sosyolojisi ; YouTube,Çocuk YouTuber,Dijital Kapitalizm,Öznellik İnşası,Çevrim içi Etnografi ; YouTube,Child YouTuber,Digital Capitalism,the Construction of Subjectivity,Online Etnography

Dijital platformların gündelik yaşamdaki merkezileşen kullanımı ve toplumsal alandaki derinleşen etkisiyle birlikte, çocukluk olgusu da giderek daha fazla görsel imaj kazanmakta, izleyen ve izlettiren ikiliğine sıkışmakta ve ticarileştirilen bir alana dönüşmektedir. Söz konusu metamorfozun en somut ve dikkat çekici örneklerinden biri, YouTube platformunda içerik üreten çocuk YouTuberların ortaya çıkması ve yaygınlaşmasıdır. Bu alan, sadece dijital emek olgusuna yeni bir biçim kazandırmakla kalmayıp çocuk öznelliğinin dinamiklerini de şekillendirmek suretiyle yeni bir kültürel zemin sunmaktadır. Bu çalışma, YouTube platformunda içerik üreten çocukların geliştirdikleri öznellikleri; performans, görünürlük ve ticarileşme ekseninde ele alıp, dijital çocukluk deneyiminin izlerini sürmeyi ve bu karmaşık olguyu anlamayı amaçlamaktadır. Araştırma mekânı olarak YouTube ekosistemi seçilmiş ve amaçlı örneklem yöntemiyle YouTube Türkiye’den belirlenen 5 kanal belirlenmiştir. Kanalların video içerikleri ve izleyici geri bildirimleri veri olarak ele alınmış, çevrim içi etnografi yöntemiyle incelenmiş, elde edilen veriler refleksif tematik analiz üzerinden tematik olarak kodlanmış, 3 ana tema ve 12 alt tema altında bağlamsal olarak yorumlanmıştır. Bulgular, dijital ortamda çocukların sadece pasif birer içerik tüketicisi olmanın ötesine geçerek aktif birer içerik üreten, ticarileşen ve ekonomik değeri olan aktörler olarak konumlandığını net bir şekilde ortaya koymaktadır. İçeriklerdeki tekrarlayan anlatı kalıpları ve izleyici geri bildirimlerine duyarlılık, çocuk öznelliğinin giderek daha fazla talep odaklı, performans baskısıyla şekillenen ve sürdürülebilir görünürlük stratejilerine dayanan bir forma evrildiğine işaret etmektedir. Tanıtımını yaptıkları ürünlerle kendilerini potansiyel bir marka olarak konumlandıran çocuklar, benliklerini ticarileşmiş bir kurgu içinde inşa etmektedir. Bu süreçler dijital öznelliğin, platform, çocuk özne ve ticari ilişkiler arasında karşılıklı ve dinamik bir etkileşimle inşa edildiğini göstermektedir.

With the increasing integration of digital platforms in everyday life, the phenomenon of childhood is gaining more and more visual images, squeezed into the duality of the viewer and the broadcaster, and turning into a commercialised field. This new cultural backdrop brings child YouTubers onto the public stage and shapes the phenomenon of digital labour and the subjectivity of the child. This study aims to trace the digital childhood experience and understand this complex phenomenon by addressing the subjectivities developed by children who produce content on the YouTube platform on the axis of performance, visibility and commercialisation. The YouTube ecosystem was chosen as the venue of research and 5 channels from YouTube Turkey were selected through the purposive sampling method. The video content and viewer feedback of the channels were taken as data, analysed through the online ethnography method, and the data obtained were thematically coded through reflexive thematic analysis and contextually interpreted under 3 main themes and 12 sub-themes. The findings reveal that children are positioned as active content producers, commercialised actors with economic value. The repetitive narrative patterns in the content and sensitivity to audience feedback indicate that children’s subjectivity has evolved into a form that is increasingly demand-driven, shaped by performance pressure, and based on sustainable visibility strategies. By positioning themselves as potential brands in content promotions, children construct themselves within a commercialised fiction. These processes show that digital subjectivity is constructed through a reciprocal and dynamic interaction between the platform, the child subject and commercial relations.