hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ESKİ TÜRKLERDE AT VE AT KÜLTÜRÜ (Dünden Bugüne Kırgız Kültürel  Hayatı Örneği)
ESKİ TÜRKLERDE AT VE AT KÜLTÜRÜ (Dünden Bugüne Kırgız Kültürel  Hayatı Örneği)
Yazar: Belek, Kayrat
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Türk uygarlığı,Kırgız kültürü,konar-göçerler,at kültürü.

Eski çağlarda, Türklerin sosyal ve ekonomik yapısı, genel manada atlı/konar-göçer kültüre dayalıydı. Türklerin kültür hayatını daha iyi anlayabilmek için, at ve atlı kültürünün, Kırgız kültürü içindeki yerini ve fonksiyonunu değerlendirmek gerekir. Çünkü at, Kırgız sosyal hayatının her alanında önemli bir yere sahiptir. Atın evcilleştirilip binek hayvanı olarak kullanılmaya başlanması, Türk kültür ve uygarlığının önemli bir aşama kazanmasını sağlamıştır. At; hızlı, açlığa dayanıklı, dağ silsilelerini aşmaya uygun olması vb. özellikleri ile Türklerin geniş coğrafyalara yayılmasına yardımcı olmuştur. Türklerde at koşum kültürünün çok eski dönemlerde oluşmuş olması, atın bütün Türk boyları için hayati önem taşımasından ileri gelmektedir. Günümüzde, at koşumlarını oluşturan ögeler, birbirlerinden çok uzak olan Türk boylarında dahi tarihe ve coğrafyaya meydan okurcasına hemen hemen aynı isimle anılmaktadır. Bu çalışmada, Eski Türk kültüründe “at”ın öneminin yanı sıra, Kırgızların kültürel hayatında at, at oyunları ve seyislik mesleği ile ilgili bilgilere de yer verilmiştir.

Eski çağlarda, Türklerin sosyal ve ekonomik yapısı, genel manada atlı/konar-göçer kültüre dayalıydı. Türklerin kültür hayatını daha iyi anlayabilmek için, at ve atlı kültürünün, Kırgız kültürü içindeki yerini ve fonksiyonunu değerlendirmek gerekir. Çünkü at, Kırgız sosyal hayatının her alanında önemli bir yere sahiptir. Atın evcilleştirilip binek hayvanı olarak kullanılmaya başlanması, Türk kültür ve uygarlığının önemli bir aşama kazanmasını sağlamıştır. At; hızlı, açlığa dayanıklı, dağ silsilelerini aşmaya uygun olması vb. özellikleri ile Türklerin geniş coğrafyalara yayılmasına yardımcı olmuştur. Türklerde at koşum kültürünün çok eski dönemlerde oluşmuş olması, atın bütün Türk boyları için hayati önem taşımasından ileri gelmektedir. Günümüzde, at koşumlarını oluşturan ögeler, birbirlerinden çok uzak olan Türk boylarında dahi tarihe ve coğrafyaya meydan okurcasına hemen hemen aynı isimle anılmaktadır. Bu çalışmada, Eski Türk kültüründe “at”ın öneminin yanı sıra, Kırgızların kültürel hayatında at, at oyunları ve seyislik mesleği ile ilgili bilgilere de yer verilmiştir.
SÖZLÜKLERİN ORTAYA ÇIKIŞIYLA İLGİLİ TEORİLER ÜZERİNE BİR  DEĞERLENDİRME
SÖZLÜKLERİN ORTAYA ÇIKIŞIYLA İLGİLİ TEORİLER ÜZERİNE BİR  DEĞERLENDİRME
Yazar: Kocapınar, Pelin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Sözlük bilimi,ilk sözlük bilimsel çalışmalar,alfabetik sözlükler,kavram sözlükleri.

Sözlük aşamasına gelmeden önce kelimelerin nasıl düzenlendiği, ilk sözlük örneklerinin dünyanın hangi bölgelerinde ve hangi türlerde ortaya çıktığı ile ilgili bilgilere Türkçe kaynaklarda yeterli düzeyde ve toplu şekilde pek rastlanmamaktadır. Yazının icadıyla birlikte uygarlığın ilk çağlarında Mezopotamya, Anadolu, Çin, Hindistan, Arabistan, eski Yunan ve eski Roma’da ilk sözlük örneklerinin nasıl ve hangi türlerde ortaya çıktığı bu yazıda bir bütün olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, adı geçen coğrafyalarda sözlük çalışmalarının ilkel örneklerinin verildiği, ortaya çıkan ilk ürünlerin genellikle konularına, kavram alanlarına göre hazırlanan kelime listeleri olduğu, belli kavram alanlarına göre düzenlenen sözlükler yanında alfabetik ve farklı şekillerde de sözlüklerin oluşturulduğu açıklanmıştır. Bununla birlikte neden sözlüklere ihtiyaç duyulduğu, hangi sebeplerle kelime listelerinin ve daha sonra farklı sözlük türlerinin ortaya çıktığı da belirtilmiştir

Sözlük aşamasına gelmeden önce kelimelerin nasıl düzenlendiği, ilk sözlük örneklerinin dünyanın hangi bölgelerinde ve hangi türlerde ortaya çıktığı ile ilgili bilgilere Türkçe kaynaklarda yeterli düzeyde ve toplu şekilde pek rastlanmamaktadır. Yazının icadıyla birlikte uygarlığın ilk çağlarında Mezopotamya, Anadolu, Çin, Hindistan, Arabistan, eski Yunan ve eski Roma’da ilk sözlük örneklerinin nasıl ve hangi türlerde ortaya çıktığı bu yazıda bir bütün olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, adı geçen coğrafyalarda sözlük çalışmalarının ilkel örneklerinin verildiği, ortaya çıkan ilk ürünlerin genellikle konularına, kavram alanlarına göre hazırlanan kelime listeleri olduğu, belli kavram alanlarına göre düzenlenen sözlükler yanında alfabetik ve farklı şekillerde de sözlüklerin oluşturulduğu açıklanmıştır. Bununla birlikte neden sözlüklere ihtiyaç duyulduğu, hangi sebeplerle kelime listelerinin ve daha sonra farklı sözlük türlerinin ortaya çıktığı da belirtilmiştir
KARAYCADAKİ ALINTI KELİMELER
KARAYCADAKİ ALINTI KELİMELER
Yazar: Öztürk, Abdülkadir
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Karay,Söz varlığı,Alıntı kelimeler

Türk dilini İbrani alfabesiyle yazan Karaylar, varlığını on asırdır koruyarak bugüne  taşımışlardır. Günümüzde yok olma tehlikesi altında olan Karaycanın söz varlığı incelendiğinde çeşitli etkenler sonucu farklı dillerden pek çok alıntılamalara yer verildiği görülür. Baskın diller, özellikle Slav dilleri Karaycayı etkisi altına alırken; yansımalarını söz varlığı başta olmak üzere gramer yapısına kadar hissettirir. Batılı dilciler tarafından code-copying, Türkiye dilcileri tarafından alıntılama / kopyalama şeklinde kullanılan terim, diller arası etkileşimin irdelendiği bir konu alanıdır.Bu çalışmada, Karaycadaki alıntı kelimeler, söz varlığı açısından değerlendirilip sınıflandırılacak ve alıntılama üzerine düşünceler, bazı tespitler doğrultusunda ortaya konulacaktır

Türk dilini İbrani alfabesiyle yazan Karaylar, varlığını on asırdır koruyarak bugüne  taşımışlardır. Günümüzde yok olma tehlikesi altında olan Karaycanın söz varlığı incelendiğinde çeşitli etkenler sonucu farklı dillerden pek çok alıntılamalara yer verildiği görülür. Baskın diller, özellikle Slav dilleri Karaycayı etkisi altına alırken; yansımalarını söz varlığı başta olmak üzere gramer yapısına kadar hissettirir. Batılı dilciler tarafından code-copying, Türkiye dilcileri tarafından alıntılama / kopyalama şeklinde kullanılan terim, diller arası etkileşimin irdelendiği bir konu alanıdır.Bu çalışmada, Karaycadaki alıntı kelimeler, söz varlığı açısından değerlendirilip sınıflandırılacak ve alıntılama üzerine düşünceler, bazı tespitler doğrultusunda ortaya konulacaktır
RUS İHTİLALLERİNİN AZERBAYCAN’A ETKİLERİ: BAĞIMSIZLIĞA GİDEN YOL
RUS İHTİLALLERİNİN AZERBAYCAN’A ETKİLERİ: BAĞIMSIZLIĞA GİDEN YOL
Yazar: Sadıgov, Ramin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Etnik çatışmalar,Rus ihtilalleri,Müsavat Partisi,Azerbaycan Cumhuriyeti,Kafkasya’da Türkçülük,İslamcılık,Azerbaycan-Türkiye ilişkileri,Mavera-yı Kafkas Hükûmeti,Ermeni-Azeri çatışmaları

20. yüzyılın başlarından itibaren Rusya’da baş gösteren olaylar, özellikle de ihtilaller ve bu ihtilallerin yansımaları, bölgede olduğu gibi Azerbaycan’da da kaygı ve sevinçle karşılandı. Böylece bu ihtilallerin tabii sonucu olarak, bir asrı aşkın süreden beri Çarlık Rusyasının bir bölgesi olan Azerbaycan, bağımsız bir cumhuriyet gibi tarih sahnesinde yerini almış oldu.Bu makalede 20. yüzyılın hemen başlarında Azerbaycan’da başlayan olaylar, Çarlık Rusyasındaki ihtilaller ve bunların Azerbaycan’a yansımaları, Azerbaycan’ı bağımsızlığa götüren nedenler ve siyasi manevralar değerlendirilmiştir.

20. yüzyılın başlarından itibaren Rusya’da baş gösteren olaylar, özellikle de ihtilaller ve bu ihtilallerin yansımaları, bölgede olduğu gibi Azerbaycan’da da kaygı ve sevinçle karşılandı. Böylece bu ihtilallerin tabii sonucu olarak, bir asrı aşkın süreden beri Çarlık Rusyasının bir bölgesi olan Azerbaycan, bağımsız bir cumhuriyet gibi tarih sahnesinde yerini almış oldu.Bu makalede 20. yüzyılın hemen başlarında Azerbaycan’da başlayan olaylar, Çarlık Rusyasındaki ihtilaller ve bunların Azerbaycan’a yansımaları, Azerbaycan’ı bağımsızlığa götüren nedenler ve siyasi manevralar değerlendirilmiştir.
SOVYET RUS EDEBİYATI SÜRECİNDE ATATÜRK İMGESİ
SOVYET RUS EDEBİYATI SÜRECİNDE ATATÜRK İMGESİ
Yazar: Avrutina, Apollinaria
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Atatürk,Rus Edebiyatı,Sovyet Edebiyatı,Sovyet Birliği,Nutuk,AtatürkFenomeni,Anılar,Polina Raviç,Türkiye Cumhuriyeti,SSCB,Yevgeni Yevgeniyeviç Lansere,LidyaSeyfullina,Yeni Türkiye,Pyotr Pavlenko.

İki büyük İmparatorluk, Rusya ve Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı’nın kâbusunu yaşayıp neredeyse aynı zamanda ihtilali de tecrübe etmişlerdi. Her iki ülkede de ihtilal, Kurtuluş Savaşı olarak başlamıştı. Kurtuluş Savaşı süresince Sovyet Rusya tarafından desteklenen genç Türkiye Cumhuriyeti, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu ülke ile iyi bir ilişki geliştirmemişti; ama bu durum, Rus entelektüellerinin, ilk olarak Lenin ile, sonra ise Rusya’yı modernleştiren ve Avrupalılaştıran Çar Büyük Petro ile karşılaştırılan Atatürk’e ilgisini etkilememiştir.Böylelikle Sovyet döneminde ve Sovyet sonrası dönemde Atatürk’e odaklanan, aralarında tez, makale ya da kitap olmak üzere birçok yazı çıkmıştır. Bu yazıda, XX yy. başından itibaren şimdiye kadar Rusya’da çıkan ve aralarında çeşitli gazeteci ve politikacı olmak üzere kendisiyle şahsen görüşen Atatürk’ün çağdaşları tarafından yazılan hatıra, inceleme kitapları ve romanlar da göz önüne alınmaktadır.Bu yazıda, yukarıda bahsedilen eserlerin gözden geçirilmesinin yanı sıra, Atatürk’ün yoğun sansür denetimi altında olan kurgusal ve kurgusal olmayan Sovyet edebiyatındaki imajının gelişmesi de incelenmektedir.

İki büyük İmparatorluk, Rusya ve Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı’nın kâbusunu yaşayıp neredeyse aynı zamanda ihtilali de tecrübe etmişlerdi. Her iki ülkede de ihtilal, Kurtuluş Savaşı olarak başlamıştı. Kurtuluş Savaşı süresince Sovyet Rusya tarafından desteklenen genç Türkiye Cumhuriyeti, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu ülke ile iyi bir ilişki geliştirmemişti; ama bu durum, Rus entelektüellerinin, ilk olarak Lenin ile, sonra ise Rusya’yı modernleştiren ve Avrupalılaştıran Çar Büyük Petro ile karşılaştırılan Atatürk’e ilgisini etkilememiştir.Böylelikle Sovyet döneminde ve Sovyet sonrası dönemde Atatürk’e odaklanan, aralarında tez, makale ya da kitap olmak üzere birçok yazı çıkmıştır. Bu yazıda, XX yy. başından itibaren şimdiye kadar Rusya’da çıkan ve aralarında çeşitli gazeteci ve politikacı olmak üzere kendisiyle şahsen görüşen Atatürk’ün çağdaşları tarafından yazılan hatıra, inceleme kitapları ve romanlar da göz önüne alınmaktadır.Bu yazıda, yukarıda bahsedilen eserlerin gözden geçirilmesinin yanı sıra, Atatürk’ün yoğun sansür denetimi altında olan kurgusal ve kurgusal olmayan Sovyet edebiyatındaki imajının gelişmesi de incelenmektedir.
MUHAVERELİ ATASÖZLERİ
MUHAVERELİ ATASÖZLERİ
Yazar: Şen, Yasin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Atasözleri,muhavereli,demişler-demiş,fabl,fıkra.

Halk edebiyatının en dikkate değer ürünlerinden birisi de atasözleridir. Atasözlerinin kullanım sıklığı onların zaman içinde işlenip değişmesine ve varyantlarının oluşmasına sebep olmuştur. Bu edebî ürünlerin karşılıklı konuşma biçiminde olanları oldukça dikkat çekicidir. Bu atasözleri “muhavereli atasözleri” başlığı altında incelenebilir. Muhavereli atasözleri genellikle demişler-demiş yapısıyla karşımıza çıkmakta, bazı özellikleriyle diğer atasözlerinden ayrılmakta ve halk edebiyatının fabl, fıkra gibi türleriyle yakınlık göstermektedir. Ayrıca bu sözler, zengin bir edebî muhtevaya da sahiptir. Halk kültürünün tayinine göre konuşmacı insan, hayvan, bitki, eşya hatta bir kavram olabilmekte ve onlardaki bu özellik, sözün akışı içerisinde ahenkli bir söyleyişin oluşmasına yardımcı olmaktadır.

Halk edebiyatının en dikkate değer ürünlerinden birisi de atasözleridir. Atasözlerinin kullanım sıklığı onların zaman içinde işlenip değişmesine ve varyantlarının oluşmasına sebep olmuştur. Bu edebî ürünlerin karşılıklı konuşma biçiminde olanları oldukça dikkat çekicidir. Bu atasözleri “muhavereli atasözleri” başlığı altında incelenebilir. Muhavereli atasözleri genellikle demişler-demiş yapısıyla karşımıza çıkmakta, bazı özellikleriyle diğer atasözlerinden ayrılmakta ve halk edebiyatının fabl, fıkra gibi türleriyle yakınlık göstermektedir. Ayrıca bu sözler, zengin bir edebî muhtevaya da sahiptir. Halk kültürünün tayinine göre konuşmacı insan, hayvan, bitki, eşya hatta bir kavram olabilmekte ve onlardaki bu özellik, sözün akışı içerisinde ahenkli bir söyleyişin oluşmasına yardımcı olmaktadır.
NAGY SZENT MİKLOS HAZİNESİNE AİT BİR KAPTAKİ AVAR YAZISI
NAGY SZENT MİKLOS HAZİNESİNE AİT BİR KAPTAKİ AVAR YAZISI
Yazar: Mudrak, Oleg
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: NAGY SZENT MİKLOS,AVAR YAZISI,AVAR

1799 yılında, günümüz Macaristan’ının Torontal bölgesindeki Aronika nehrinin  kıyısında Nagy-Zent-Mikloş (Büyük Aziz Nikolay) köyünde 1,5 metre derinliğindeki  bir çukur kazısı esnasında büyük demir bir kabın içinde toplanmış içerisinde çeşitli  eşyaların olduğu bir altın define bulunmuştur. Bu definede; yedi sürahi, on bir bardak, iki kadeh, iki kupa ve bir boynuz vardır. Kaplar yazı, çeşitli desenler, av sahnelerinin kabartma resimleri ve fantastik hayvan resimleri ile süslenmiştir

1799 yılında, günümüz Macaristan’ının Torontal bölgesindeki Aronika nehrinin  kıyısında Nagy-Zent-Mikloş (Büyük Aziz Nikolay) köyünde 1,5 metre derinliğindeki  bir çukur kazısı esnasında büyük demir bir kabın içinde toplanmış içerisinde çeşitli  eşyaların olduğu bir altın define bulunmuştur. Bu definede; yedi sürahi, on bir bardak, iki kadeh, iki kupa ve bir boynuz vardır. Kaplar yazı, çeşitli desenler, av sahnelerinin kabartma resimleri ve fantastik hayvan resimleri ile süslenmiştir
İBRANCA NOTLAR
İBRANCA NOTLAR
Yazar: Tokatlı, Ümit
Dergi: Gazi Türkiyat No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: İBRANCA NOTLAR,Erguvaniler,Türkiye’de İktidar Doğanlar

Tayfun Er’in “Erguvaniler, Türkiye’de İktidar Doğanlar, 4. Baskı, Duvar Yayınları, İzmir 2007” kitabının 37 ile 49’uncu sayfaları arasında geçen, orijinal harfleriyle bazı İbranca kelimelerin yanlış değerlendirilmesine değineceğiz. 39’uncu sayfada, İbranî ve Arap harfleri sayı değerleriyle iki ayrı liste halinde verilmiş. İbranî alfabesini, harflerin anlamı ve Arap alfabesine yansıyan isimleri göstereceğiz.

Tayfun Er’in “Erguvaniler, Türkiye’de İktidar Doğanlar, 4. Baskı, Duvar Yayınları, İzmir 2007” kitabının 37 ile 49’uncu sayfaları arasında geçen, orijinal harfleriyle bazı İbranca kelimelerin yanlış değerlendirilmesine değineceğiz. 39’uncu sayfada, İbranî ve Arap harfleri sayı değerleriyle iki ayrı liste halinde verilmiş. İbranî alfabesini, harflerin anlamı ve Arap alfabesine yansıyan isimleri göstereceğiz.
KIRGIZİSTAN’ DA POLİTİK TOPLUMSALLAŞMA SÜRECİNDE EĞİTİM KURUMUNUN FONKSİYONU –MANAS’IN YEDİ ÖĞÜDÜ
KIRGIZİSTAN’ DA POLİTİK TOPLUMSALLAŞMA SÜRECİNDE EĞİTİM KURUMUNUN FONKSİYONU –MANAS’IN YEDİ ÖĞÜDÜ
Yazar: Beşirli, Hayati; Ünal, Ali
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Kırgızistan,kimlik,politik sosyalizasyon,Manas,Manastanuu

Kırgızistan bağımsızlığını kazandıktan sonra milli kimliğini inşa sürecinde politikalar oluştur-maya çalışmaktadır. Politikaların belirlendiği alanlardan birini de eğitim oluşturmaktadır. Bu alanda önemli sorunlar görülmektedir. Türkistan’da, 1917 Ekim Devrimimden sonra oluşan sosyalist sistem varlığını sürdürmek ve “homosovyeticus” (sovyet insan tipi) oluşturmak için eğitim alanında önemli yatırımlar yapmıştır. 1940’lara kadar süren kollektifleştirme ve konar geçerlerin iskânı siyaseti ile şekillenen eğitim faaliyetleri bu kimliğin oluşmasında ve pekişmesinde oldukça etkili olmuştur. Bu kapsamda Kırgızistan’da eğitimin yaygınlaşması ve belirli bir program esasında şekillenmesinin 1940’lı yıllardan sonragerçekleştiğini belirtebiliriz. Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra, 1991 yılında bağımsızlığını kazanan Kırgızistan’ın eğitim politikalarını oluşturmak için önemli çabalar harcadığı görülmektedir. Bu dönemde, Kırgız milli epik kahramanı Manas’ın ideolojik bir nesne ola-rak sunulduğu görülmektedir. Kırgız toplumu için Manas rol-model olarak geliştirilmektedir. Ma-nas’ın yedi öğüdünün icadı ve okutulması zorunlu olan “Manastanu” derslerinin konulması bunun bir yansımasıdır.

Kırgızistan bağımsızlığını kazandıktan sonra milli kimliğini inşa sürecinde politikalar oluştur-maya çalışmaktadır. Politikaların belirlendiği alanlardan birini de eğitim oluşturmaktadır. Bu alanda önemli sorunlar görülmektedir. Türkistan’da, 1917 Ekim Devrimimden sonra oluşan sosyalist sistem varlığını sürdürmek ve “homosovyeticus” (sovyet insan tipi) oluşturmak için eğitim alanında önemli yatırımlar yapmıştır. 1940’lara kadar süren kollektifleştirme ve konar geçerlerin iskânı siyaseti ile şekillenen eğitim faaliyetleri bu kimliğin oluşmasında ve pekişmesinde oldukça etkili olmuştur. Bu kapsamda Kırgızistan’da eğitimin yaygınlaşması ve belirli bir program esasında şekillenmesinin 1940’lı yıllardan sonragerçekleştiğini belirtebiliriz. Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra, 1991 yılında bağımsızlığını kazanan Kırgızistan’ın eğitim politikalarını oluşturmak için önemli çabalar harcadığı görülmektedir. Bu dönemde, Kırgız milli epik kahramanı Manas’ın ideolojik bir nesne ola-rak sunulduğu görülmektedir. Kırgız toplumu için Manas rol-model olarak geliştirilmektedir. Ma-nas’ın yedi öğüdünün icadı ve okutulması zorunlu olan “Manastanu” derslerinin konulması bunun bir yansımasıdır.
KIRGIZ TÜRKÇESİNDE ÜÇ YENİ SIFAT-FİİL EKİ
KIRGIZ TÜRKÇESİNDE ÜÇ YENİ SIFAT-FİİL EKİ
Yazar: Turgunbayer, Caşteğin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Kırgız Türkçesi,sıfat-fiil,isim-fiil,ortaç,partisip,[-UU],[-ş]

Bu çalışmamızda ikisi –UU, biri -ş biçiminde üç farklı ekin mevcudiyetini, birinin edilgen veya dönüşlü çatılı fiil kök veya gövdeleri üzerine getirilerek, diğer ikisinin ise sadece emne ~ne ve kanday soru sözcüklerinin yer aldığı soru cümlelerinde gereklilik vurgusunu taşıyan sıfat-fiil olarak kullanıldığı, Kırgız Türkçesiyle yazılmış edebi metinlerden derlenmiş örneklere dayanarak ispatlanmaya çalışılacaktır. Makalemize konu olan sıfat-fiil eklerinin Kırgız Türkçesinde kullanım alanı kısıtlı ve biçimsel olarak isim-fiil eklerine olan benzerliğinden dolayı araştırmacıların dikkatinden kaçtığı düşünülmektedir.

Bu çalışmamızda ikisi –UU, biri -ş biçiminde üç farklı ekin mevcudiyetini, birinin edilgen veya dönüşlü çatılı fiil kök veya gövdeleri üzerine getirilerek, diğer ikisinin ise sadece emne ~ne ve kanday soru sözcüklerinin yer aldığı soru cümlelerinde gereklilik vurgusunu taşıyan sıfat-fiil olarak kullanıldığı, Kırgız Türkçesiyle yazılmış edebi metinlerden derlenmiş örneklere dayanarak ispatlanmaya çalışılacaktır. Makalemize konu olan sıfat-fiil eklerinin Kırgız Türkçesinde kullanım alanı kısıtlı ve biçimsel olarak isim-fiil eklerine olan benzerliğinden dolayı araştırmacıların dikkatinden kaçtığı düşünülmektedir.
Bilişsel Tanı Çerçevesinde GDINA, DINA, DINO Model Uyumlarının Madde ve Test Düzeyinde Gerçek Veriye Dayalı Olarak Karşılaştırılması
Comparison of GDINA, DINA, DINO Model Fit in Cognitive Diagnosis at Item and Test Level Based on Real Data
Yazar: Sarıtaş Akyol, Seyhan; Çakan, Mehtap
Dergi: Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 42 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Wald test,Model comparison,Model fit,CDM ; Wald testi,Model karşılaştırma,Model uyumu,BTM

Bilişsel tanı modelleri belirli kategorik gizil özellikler aracılığıyla bireylerin nitelik profillerinin oluşturulmasına imkân vermektedir. Bu modellerden elde edilen çıkarımların geçerli olup olmadığına yönelik kanıt toplamak için model veri uyumunun ortaya konması ve uygun modellerin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, bilişsel tanı yaklaşımı kapsamında belirlenen doymuş GDINA modeli yerine indirgenmiş (reduced) DINA ve DINO modellerinin çalışma verisi için kullanılıp kullanılamayacağı her madde düzeyi için Wald istatistiğinin kullanılarak belirlenmesi ve veriye en iyi uyum sağlayan modelin madde ve test düzeyinde karşılaştırılarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Veri seti olarak 478 öğrenciden elde edilen, 36 maddeden oluşan Sayı Karşılaştırma testine ait cevap örüntüsü kullanılmıştır. Analizler R 3.5.3 programında yürütülmüş R programındaki GDINA paketinden yararlanılmıştır. Çalışmada ilk olarak, temele doymuş GDINA modeli alınarak mutlak ve göreli uyum indeksleri birlikte değerlendirilmiş ve doymuş modelin en iyi uyumu verdiği görülmüştür. Devamında Wald istatistiği kullanılarak doymuş GDINA modeli yerine her madde düzeyi için model veri uyumundamanidar bir kayıp olmadan indirgenmiş DINA ve DINO modellerinin kullanılabilme durumu incelenmiştir.

Cognitive diagnostic models enable the creation of individuals' attribute profiles throughparticular categorical latent variables. In order to collect evidence of whether the inferencesdrawn from these models are valid or not, it is of great importance to reveal the model-data fitand to identify the models that fit. This study aims to determine whether reduced DINA and DINOmodels can be used instead of the saturated GDINA model determined within cognitive diagnosticmodelling framework by using Wald statistics for each item level and to specify the model thatbest fits the data by comparing it at the item and test level. The data set of the study was obtainedfrom 478 students and the answer pattern of the Symbolic Number Comparison test comprising36 items. Analyses were performed in R 3.5.3 program and the GDINA package in the R programwas used. In the first stage, the saturated GDINA model was taken as the basis, and the absoluteand relative fit indices were evaluated together and it was seen that the saturated model gave thebest fit. Afterward, using Wald statistics, instead of the saturated GDINA model, the availabilityof reduced DINA and DINO models for each item-level with no significant loss in model-data fitwas examined.