İRRASYONEL İNANÇLARIN GÖLGESİNDE MADDE BAĞIMLILIĞI: EBEVEYN PERSPEKTİFİNDEN NİTEL BİR ANALİZ
UNDERSTANDING SUBSTANCE ADDICTION THROUGH IRRATIONAL BELIEFS: A QUALITATIVE INQUIRY INTO PARENTAL PERSPECTIVES
Yazar: Acar, Burak; Yılmaz, Yelda; Güler, Nesrin; Yaman, Ömer Miraç
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi No. 51, 2025
Anahtar kelimeler: Family Psychology ; Aile Psikolojisi ; Bağımlılıktan etkilenen aileler,madde bağımlılığı,irrasyonel inançlar,madde kullanımı ; Addiction-affected families,substance addiction,irrational beliefs,substance use,addiction treatment

Bu araştırma, madde bağımlısı bireylerin ebeveynlerinin bağımlılık sürecini nasıl anlamlandırdıklarını ve bu süreçte geliştirdikleri irrasyonel inançların çözüm arayışlarına nasıl yansıttıklarını keşfetmeyi amaçlamaktadır. Fenomenolojik desenle yürütülen çalışmada, çocukları AMATEM bünyesinde yatarak tedavi gören 23 ebeveyn ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, bağımlılığın nedenlerine ve tedavisine yönelik irrasyonel inançları yansıtan iki ana tema ve on bir alt tema çerçevesinde yapılandırılmıştır. Bulgular, ebeveynlerin bağımlılık nedenlerini genellikle bakımveren eksikliği ve olumsuz akran etkisi gibi dışsal faktörlerle ilişkilendirdiklerini göstermektedir. Çalışmanın en çarpıcı bulguları ise iyileşme sürecine yönelik geliştirilen geleneksel ve kültürel temelli stratejilerde ortaya çıkmaktadır. Katılımcıların; "maddi kaynakları keserek (parasız bırakma) maddeye erişimi engelleme", "evlendirerek sorumluluk kazandırma", "mekânsal izolasyon (eve kilitleme)" ve "manevi şifa (hocaya gitme)" gibi klinik yaklaşımlardan farklılaşan yöntemlere yoğunlaştıkları saptanmıştır. Bu tür girişimlerin çoğu zaman aile içi çatışmaları artırdığı ve profesyonel tedavi sürecini karmaşıklaştırdığı anlaşılmaktadır. Çalışma sonuçları ışığında; bağımlılıkla mücadelede ailelerin bilişsel dünyasını ve kültürel referanslarını dikkate alan psiko-eğitim programlarının, aile odaklı sosyal hizmet müdahalelerinin yaygınlaştırılması önerilmektedir.

This study aims to explore how parents of individuals with substance addiction make sense of the addiction process and how the irrational beliefs they develop are reflected in their search for solutions. Conducted with a phenomenological design, the study involved in-depth interviews with 23 parents whose children were receiving inpatient treatment at AMATEM. The obtained data were structured around two main themes and eleven sub-themes reflecting irrational beliefs regarding the causes and treatment of addiction. Findings indicate that parents generally attribute the causes of addiction to external factors such as the absence of a primary caregiver and negative peer influence. The most striking findings of the research emerge in the traditional and culturally-based strategies developed for the recovery process. It was determined that participants focused on methods diverging from clinical approaches, such as "restricting financial resources (leaving penniless) to prevent access to substances," "marrying them off to instill responsibility," "spatial isolation (locking them indoors)," and "spiritual healing (visiting religious figures)". It is understood that such attempts often escalate intra-familial conflicts and complicate the professional treatment process. In light of the study results, it is recommended to expand psycho-education programs and family-oriented social work interventions that take into account the cognitive worlds and cultural references of families.