Bağımsızlığın Simgeleri: Akkoyunlu ve Karakoyunlu Arasında Bitlis Emirliği Sikkelerini Tarihlemek
Symbols of Independence: Dating the Coins of Bitlis Emirate Between Aq Qoyunlu and Qara Qoyunlu
Yazar: Tokat, Muhammet Erşed
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 35 No. 3, 2024
Anahtar kelimeler: Numismatics ; Nümizmatik ; Local History ; Yerel Tarih ; Turkish-Islamic Arts History ; Türk-İslam Sanatları Tarihi ; Bitlis Emirliği,Emir Şemseddin,Paşa Hatun,Emir Şeref,Emir İbrahim. ; Bidlis Emirate,Amir Shamsaddin,Pasha Khatun,Amir Sharaf,Amir İbrahim.

14. yüzyılda Anadolu’nun birçok kesiminde olduğu gibi Bitlis ve çevresinde de İlhanlı yönetiminin yaşadığı iç karışıklıklar fırsat bilinerek yeni yönetimler ortaya çıkmıştır. Bitlis Emirliği, 14. yüzyılın ilk çeyreğinde Ahlat, Muş ve Bitlis kentlerinde yönetimi ele geçirmiş; Celayirli, Timurlu, Kara Koyunlu ve Akkoyunlu hakimlerine bağlı olarak yönetimini sürdürmüştür. Emirliğin kendi adına bastırdığı bazı sikkeler bulunsa da bu sikkeler henüz kesin olarak tarihlendirilememektedir. Genel olarak 15. yüzyılda üretildikleri anlaşılan sikkelerin çalışma dahilinde ortaya çıkarılan şecere, Ermeni kolofonları, kitabeler, vakıf ve tahrir kayıtları ile Şerefname’deki bilgiler karşılaştırılarak varılan sonuçlarla tarihlendirilmesi sağlanmıştır. Emirliğin, 15. yüzyılın ilk çeyreğinde Kara Koyunlu’ya tabi olarak Emir Şemseddin-i Evvel tarafından yönetildiği ancak herhangi bir sikke bastırmadığı; ölümünden sonra yerine geçen Hacı Muhammed’in de herhangi bir bağımsızlık nişanı bulunmadığı, nihayet Hacı Muhammed’in tahttan indirilerek yerine geçirilen yeğeni Emir Şemseddin-i Sani devrinde ilk sikkesini bastırdığı ortaya konmuştur. Emir Şemseddin’den sonra tahta geçen Emir Şeref ve İbrahim kardeşlerin, anneleri Paşa Hatun naipliğinde yönetime devam ederken kendi adlarına sikke bastıran diğer emirler olduğu anlaşılmıştır. 1446’da başlayan Emir Şemseddin devri 1455’te sonra ermiş, 1458 yılından 1467’ye kadar Emir Şeref ve 1467’den itibaren Bitlis’in 1473’te Akkoyunlular tarafından teslim alınmasına kadar da Emir İbrahim tarafından Bitlis Emirliğinin yönetildiği ve sikkelerin de bu tarihlerde üretildiği sonucuna varılmıştır.

The Bitlis Emirate took over the administration in the cities of Akhlat, Mush and Bitlis in the 14th century. The coins, which are generally understood to have been produced in the 15th century, have been dated with the results obtained by comparing the genealogy, Armenian colophons, inscriptions, foundation and cadastral records uncovered within the scope of the study with the information in the Sharafnama. It has been determined that the emirate was ruled by Emir Shamsuddin Evvel under the Qara Qoyunlu in the first quarter of the 15th century but did not mint any coins; After his death, Haci Muhammed, who succeeded him, did not have any medal of independence. Finally, Emir Shamsuddin Sani, Haci Muhammed’s nephew, minted first coin of Emirate. It was understood that the brothers Emir Sharaf and Ibrahim, while there were other emirs who minted coins in their own names. The reign of Emir Shamsuddin, which began in 1446, ended in 1455, and it was concluded that the Bitlis Emirate was ruled by Emir Sharaf from 1458 to 1467, and by Emir Ibrahim from 1467 until Bitlis was taken over by the Aq Qoyunlu in 1473, and that the coins were also produced during these periods.