EBÛ ‘ALÎ KÂTİB EL-MANSÛR EL-‘AZÎZÎ EL-CEVZERÎ’NİN SÎRETÜ’L-ÜSTÂZ CEVZER’İNDE FÂTIMÎ SİCİLYA VE KELBÎ HANEDANI (336-444/948-1052)
Fātimīd Sicily and the Kalbīd Dynasty (336-444/948-1052) in the Sīrah al-Ustādh Jawdhar of Abū ‘Alī al-Mansūr al-Kātib al-Azīzī al-Jawdharī
Yazar: Arslan, Burak
Dergi: Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Byzantine ; Bizans Tarihi ; Political and Civilization History of Islam ; İslam Tarihi ve Medeniyeti ; Medieval European History ; Ortaçağ Avrupa Tarihi ; Sicily,Fatimids,Kalbids,Abu Ali al-Mansur al-Azizi al-Jawdhari,Sirah al-Ustadh Jawdhar ; Sicilya,Fatımiler,Kelbiler,Ebu Ali el-Mansur el-Azizi el-Cevzeri,Siretü'l-Üstaz Cevzer

Bu çalışmanın amacı, Şiî-İsmâilî halîfeler el-Mansûr Billah ve oğlu el-Mu‘izz Lidînillah döneminde Fâtımîler adına devlet işlerini yürüten Saklebî (Slav) asıllı hizmetkâr el-Üstâz Cevzer’in (ö. 362/973) sarayda yetiştirdiği kâtiplerden Ebû ‘Alî el-Mansûr’un eseri Sîretü’l-Üstâz Cevzer’de yer alan arşiv belgeleri ve resmî mektupların ışığında IV./X. yüzyılda Fâtımî egemenliğindeki Sicilya’da meydana gelen tarihî olaylara ışık tutmak ve adanın idaresini ellerinde bulunduran Benû Ebî’l-Hüseyn el-Kelbî ailesinin hilâfet içindeki yerini ve rolünü ortaya koymaktır. Bu dönemde dış politikada yine Fâtımîlere bağlı ancak iç işlerinde muhtar (otonom) bir sınır beyliği olan Kelbî Sicilya Emîrliği (359-444/970-1052) yalnız bu devletin önemli ve ayrılmaz bir parçası olmayıp aynı zamanda hilâfetin Bizans İmparatorluğu ve Endülüs Emevîleriyle olan münasebetlerinde de belirleyici bir rol üstlenmiş; sahip olduğu stratejik konumu ve doğal kaynaklarıyla sadece siyasî ve askerî açıdan değil ekonomik ve ticarî bağlamda da devrin başlıca güç merkezlerinden birini oluşturmuştur. Ne var ki Türkçe literatürde bugüne dek ne Sicilyalı Kelbîlerin ne de mezkûr eserde bu hanedana dair bölümlerin herhangi bir sistematik incelemeye tâbî tutulmamış oldukları gözlemlenmektedir. Dolayısıyla söz konusu belgelerin incelenmesi Müslüman Sicilya’ya en parlak dönemini yaşatan Kelbîler hakkında daha fazla bilgiye ulaşmanın yanında bu ailenin geçmişini ve onların Fâtımîlerle olan ilişkilerinin bilinmeyen yönlerini aydınlatmaya katkı sağlayacaktır.

The aim of this study is to shed light on the historical events that took place in Sicily under Fātimīd rule in the 4th/10th century in the light of the archival documents and official letters included in the work Sīrah al-Ustādh Jawdhar, which was written by Abū ‘Alī al-Mansūr, one of the scribes trained in the palace by al-Ustādh Jawdhar (d. 362/973), a servant of Saqlabī (Slav) origin who carried out state affairs on behalf of the Fātimīds during the reigns of the Shī‘ite-Ismā‘īlite caliphs al-Mansūr bi-Allāh and his son al-Mu‘izz li-Dīn Allāh and to reveal the place and role of the Banū Abī al-Husayn al-Kalbīd family, who held the administration of the island, within the caliphate. During the Fātimīd period, the Kalbīd Emirate of Sicily (359-444/970-1052), which was a frontier principality that was still affiliated with this state in foreign policy but autonomous in internal affairs, was not only an important and inseparable part of this state, but also played a decisive role in relations with the Byzantine Empire and the Umayyads of Andalusia. With its strategic location and natural resources, it constituted one of the main centers of power not only in political and military terms but also in economic and commercial ones. However, it is observed that neither the Kalbīds of Sicily nor the sections about this dynasty in the mentioned work have been subjected to any systematic study in Turkish literature. Therefore, the examination of these documents will contribute to reaching more information about the Kalbīds who brought the most glorious period to Muslim Sicily, as well as shedding light on the history of this family and the unknown aspects of their relations with the Fātimīds.