KLASİK TÜRK EDEBİYATININ ZARİF GÜZELLERİNDEN TERS LALENİN (ŞAHTUĞUN) BİR REDİFTE(N) YANSIYAN AKİSLERİ
REFLECTIONS OF THE ELEGANT BEAUTY OF CLASSICAL TURKISH LITERATURE, THE INVERTED TULIP (ŞAHTUG), IN A REDIF
Yazar: Çetin, Kamile
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 52, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature ; Klasik Türk Edebiyatı ; 19. Yüzyıl,Eskicumalı Hamîd,Divan,Kaside,Tûg-ı Şâh ; 19th Century,Hamdî of Eskicuma,Divan,Qasida,Tûg-ı Şâh

Eserlerini ortaya koyarken birçok başka unsurla birlikte tabiattan da geniş şekilde yararlanan Klasik Türk edebiyatı şairleri, çiçeklere özel bir yer vermişlerdir. Şairlerin özellikle mevsimleri anlattıkları edebî türlerde çiçekler, ön plana çıkarılmıştır. Tabiatın diğer unsurlarıyla birlikte çiçeklerin de canlandığı ilkbahar, Klasik Türk şiiri-çiçek ilişkisinin en çok yansıma bulduğu zaman dilimidir, denilebilir. Hemen her insan gibi şairler de baharın gelişiyle birlikte duydukları heyecanı ve şevki dile getirirken çiçekleri ayrıcalıklı bir yere oturtmuşlardır.Çalışmada, 19. yüzyıl Klasik Türk edebiyatı şairlerinden, Eskicuma’da doğup orada vefat eden Hamdî’nin “tug-ı şâh” redifli bir kasidesi incelenmiştir. Redifi oluşturan kelime, isimleri arasında tuğ-ı şâhî ve şahtuğunun da yer aldığı ters lale çiçeğidir. Anavatanı Anadolu’yla Balkanlar olan bu zarif çiçek, kuvvetle muhtemel o coğrafyada doğup vefat eden Hamîd’in de dikkatini çekmiş olmalıdır. Bu durum, şairin gösterişli çiçekleri bulunan ters laleyi “tug-ı şâh” redifiyle bir kasidesinde söz konusu etmesine yol açmış olsa gerektir. Hamîd; nesib, tegazzül, methiye ve dua kısımlarına yer vererek kaleme aldığı kasidesinde bölümlerin özellikleriyle doğru orantılı olarak ters laleyi renk, şekil ve koku ilgisine dayanarak türlü edebî sanatlarla tasvir etmiştir. Memdûhunun bir vezir olmasından da hareketle şairin, “tug-ı şâh” terkibini birden fazla beyitte hem şahtuğu (ters lale) hem de vezirlik sembollerinden biri olan tuğla ilişkilendirdiği dikkati çekmektedir.

Poets of Classical Turkish literature, who drew extensively on various elements including nature when composing their works, gave particular prominence to flowers. Especially in literary genres that depict the seasons, flowers are placed in the foreground. Spring, a time when flowers blossom alongside other elements of nature, can be regarded as the season in which the connection between Classical Turkish poetry and floral imagery is most vividly expressed. Like most people, poets too reserved a special place for flowers in articulating the joy and excitement they felt with the arrival of spring. The present study examines a qasida with the redif "tûg-ı şâh" by Hamdî, a 19th century Classical Turkish poet who was born and died in Eskicuma. The phrase forming the redif, tûg-ı şâh, refers to the inverted tulip (şahtûğ), a flower whose other names include tuğ-ı şâhî. Native to Anatolia and the Balkans, this elegant flower likely caught the attention of Hamdî, who lived and died in that same geography. It is probable that this led the poet to include the visually striking inverted tulip in a qasida centered around the redif tûg-ı şâh. In his poem, which includes the traditional sections of nesib, tegazzül, methiye, and dua, Hamdî portrays the inverted tulip through various literary devices that highlight its color, form, and fragrance, in accordance with the thematic focus of each section. Given that the poem’s subject of praise is a vizier, it is also noteworthy that the poet connects the phrase tûg-ı şâh with both the şahtûğ and the tuğ, which symbolizes vizieral authority, in multiple couplets.