Necâtî ve Mihrî’nin “El Yudum” Redifli Gazelleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme
A Comparative Study of Necati and Mihri’s Ghazals with the “El Yudum” Rhyme
Yazar: Nayir Ekinci, Hilal
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; El yu-,Necâtî,Mihrî,Gazel,Vazgeçiş ; El yu-,Necati,Mihri,Ghazal,Renunciation

Türk dilinin söz varlığı içerisinde önemli bir yere sahip olan deyimler, klasik Türk şiirinde anlamı çeşitlendiren ve dilin estetik gücünü artıran unsurlar arasında yer alır. Deyimlerden bazıları zaman içerisinde kullanımdan düşmüş bazıları ise anlam veya biçim değişikliğine uğramıştır. Bu bağlamda metinlerde karşılaşılan deyimlerin tespiti ve anlam alanlarının çözümü hem tarihsel söz varlığını hem de şiirin anlam katmanlarını doğru okuyabilmek açısından önem taşımaktadır. “El yu-” günümüzde kullanımda olmayan ancak klasik Türk şiirinde redif olarak da işlev kazanmış söz varlığı unsurlarındandır. “El yu-” yıkanmak, arınmak kullanımlarının yanı sıra deyim anlamıyla da şiirlerde yer almaktadır. Günümüzde ağızlarda “yu-” temizlemek anlamıyla kullanımdadır. Bu çalışma, Necâtî ve Mihrî’nin “el yudum” redifli gazellerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Metin merkezli çalışmada iki şair arasındaki etkileşim ve üslup farklılıkları “el yudum” redifi üzerinden ortaya konmak istenmiştir. Necâtî ve onun takipçisi olarak nitelendirilebilecek Mihrî’nin aynı redifli gazelleri karşılaştırıldığında gazellerin ortak motifler etrafında şekillendiği tespit edilmiş, gazellerin anlam açısından birbirinden ayrılan yönleri üzerinde de durulmuştur. Belirgin bir söyleyiş ayrılığı bulunmamakla birlikte, bazı motiflerin kullanımında farklılıklar göze çarpmaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda her iki şairin de kıymetli kabul edilen birtakım unsurlardan vazgeçişlerinin vurgusu dikkat çekmektedir. Çalışma söz konusu redifin Necâtî ve Mihrî’nin gazellerinde anlam zenginliğini değerlendirmektedir. Böylece hem klasik Türk şiirindeki geleneksel söyleyişin sürekliliğine hem de aynı redif etrafında gelişen farklı anlam ve tasavvur biçimlerine dikkat çekilmektedir.

Idioms, which hold an important place in the lexicon of the Turkish language, are among the elements that diversify meaning and enhance the aesthetic power of language in classical Turkish poetry. Some idioms have fallen out of use over time, while others have undergone changes in meaning or form. In this context, identifying idioms encountered in texts and deciphering their meanings is important for accurately reading both the historical lexicon and the layers of meaning in poetry. ‘El yu-’ is a lexical element that is no longer in use today but has also functioned as a refrain in classical Turkish poetry. ‘El yu-’ appears in poems with the meaning of washing, purifying, as well as idiomatically. Today, yu-’ is used in speech to mean cleaning. This study aims to examine the ghazals of Necati and Mihri with the refrain ‘el yudum’ in a comparative manner. In this text-centred study, the interaction and stylistic differences between the two poets are explored through the ‘el yudum’ refrain. When comparing the ghazals with the same refrain by Necati and Mihri, who can be considered his follower, it was found that the ghazals were shaped around common motifs, and the aspects that distinguished the ghazals in terms of meaning were also emphasised. Although there is no clear difference in expression, differences in the use of certain motifs are noticeable. The results of the analysis highlight the emphasis placed by both poets on abandoning certain elements considered valuable. The study reveals the richness of meaning in the ghazals of both poets through a comparative analysis of the aforementioned refrain, thereby contributing to both the continuity of traditional expression and the poetic function of expression.