Zeolitin Farklı Tekstür Sınıfındaki Toprakların Fiziksel Özellikleri  Üzerine Etkileri
Effects of Zeolite on Physical Properties of Different Textured Soils
Yazar: Aksakal, Ekrem Lütfi; Budak, Yeliz
Dergi: Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, Vol. 50 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Zeolit,Agregat büyüklük dağılımı,Agregat stabilitesi,Dispersiyon oranı,Hacim ağırlığı,Hidrolik iletkenlik ; Zeolite,Aggregate size distribution,Aggregate stability,Dispersion ratio,Bulk density,Hydraulic conductivity

Toprağınfiziksel özelliklerinin geliştirilmesi için pek çok organik ve inorganik toprakdüzenleyici kullanılmasına rağmen zeolitin toprak fiziksel özellikleri üzerineetkilerini ortaya koyan araştırmalar çok sınırlıdır. Bu çalışma, kil (toprakI), tın (toprak II) ve kumlu tın (toprak III) tekstür sınıfındaki topraklarınbazı fiziksel özellikleri üzerine zeolit (klinoptilolit) uygulamalarınınetkilerini ortaya koymak amacıyla laboratuvar şartlarında yürütülmüştür. Zeolituygulamaları ortalama ağırlıklı çap değerlerini toprak I’de 9.24 mm’den 5.06mm’ye, toprak II’de 5.16 mm’den 4.14 mm’ye düşürürken, toprak III’de 2.61mm’den 2.77 mm’ye yükseltmiştir. Zeolit uygulamaları araştırma topraklarınıntüm agregat fraksiyonlarında agregat stabilitesi değerlerini önemli seviyede artırırken,dispersiyon oranını ise önemli seviyede düşürmüştür. Genel ortalama agregatstabilitesi değeri kontrolde %26.64 iken zeolit uygulama dozunun artışı ileartış göstermiş, %5 uygulama dozunda %43.51 olarak belirlenmiş ve kontrole göre%63 oranında artışın meydana geldiği belirlenmiştir. Zeolit uygulamalarıtopraklarının hacim ağırlıklarını önemli ölçüde düşürdüğü, porozite ve hidrolikiletkenlik değerlerini ise önemli ölçüde artırdığı belirlenmiştir. Genelortalamada, kontrol seviyesinde hacim ağırlığı değeri 1.16 g cm-3iken %1, 3 ve 5 zeolit uygulamaları sonrasında 1.10, 1.08 ve 1.06 g cm-3olarak ölçülmüştür. Genel ortalamada, kontrol seviyesinde hidrolik iletkenlikdeğeri 21.45 cm h-1 iken %1, 3 ve 5 zeolit uygulamaları sonrasında27.04, 30.51 ve 38.37 cm h-1’e yükseldiği belirlenmiştir. Sonuçlar,toprağın fiziksel özelliklerinin iyileştirilmesi amacıyla zeolitin toprakdüzenleyici olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Despite the use of several organic and inorganicsoil conditioners for development of the physical properties of the soil, theinvestigations on the effects of zeolite on soil physical properties are veryscarce. This laboratory study was carried out to determine the effects ofzeolite (clinoptilolite) with different rates on soil physical properties insoils with different textures [clay (soil I), loam (soil II), sandy loam (soilIII)]. Mean weight diameter of soil I decreased from 9.24 mm to 5.06 mm with zeoliteapplication. These values were obtained as 5.16 mm to 4.14 mm and 2.61 mm to2.77 mm for soils II and III, respectively. Zeolite applications significantlyincreased aggregate stability of all the soils in all aggregate size fractionsas compared to the controls. Dispersion ratio of soils amended with zeoliteshowed significant decreases. Whereas the aggregate stability of control was26.64%, it increased to 43.51% with 5% zeolite application, which is almost 63%greater than that of control. Zeolite applications on all three soilssignificantly decreased bulk density and increased porosity and hydraulicconductivity. When means were compared it is seen that the control bulk densityvalue (1.16 g cm-3) decreased to 1.10, 1.08 and 1.06 g cm-3with 1%, 3 and 5 zeolite application, respectively. While the hydraulicconductivity was determined as 21.45 cm h-1 in control, it wasdetermined as 27.4, 30.51 and 38.37 cm h-1 for 1%, 3 and 5 zeoliteapplication rates, respectively. Results have shown that zeolite can be used asan amelioration material to improve soil physical properties.