MEHMED ELİF EFENDİ’NİN TARİH MANZUMELERİ ÜZERİNE BAZI TETKİK VE TESPİTLER
Some Investigations and Observations on Historical Poems in Mehmed Elif Efendi's Poems
Yazar: Ayar, Murat
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 22 [BAHAR 2025], 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Mehmed Elif Efendi,Tarih Manzumesi,Sosyal Hayat,Ebced,Estetik ; Mehmed Elif Efendi,Historical Poem,Social Life,Ebced,Aesthetics

Toplum içinde yaşayan bir edebiyat, varlığı gereği bu sosyal yapının içinde var olan hareketliliği kendine özne yapar. Bu yönergenin bir gereği olarak edebiyatın şüphesiz en kuvvetli dil alanlarından biri olan şiir; tecrübe edilen doğum, ölüm, sünnet, evlilik, savaş, barış, fetih, deprem, tayin, terfi, mimarî inşa ve ihya gibi hayata dair konulardan muhteva transferi yapmıştır. Bunu yaparken de matematiksel bir alt yapısı olan ebced hesabının veri analizini kullanmıştır. Tarih düşürme olarak da adlandırılan bu edebî gayret pek çok şair tarafından kullanılmıştır. XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar medeniyet dairesinin bir tanığı olarak yaşayan mutasavvıf-şair Mehmed Elif Efendi de Dîvân’ında yer alan 151 manzumenin 11’inde sözü edilen bu tarih düşürme geleneğine katkı sunmuştur. Bu çalışma şairin, birbirinden bağımsız, sosyal ve estetik anlam değeri olan pek çok tarih manzumesini farklı içerik ve yöntemlerle dikkatlere sunmayı amaçlamaktadır. Şairin ilgili manzumelerinin orijinal nüshadan da tespiti yapıldıktan sonra şiirlerin muhteva analizi ve şairin bu şiirleri oluşturma yöntemi içerik ve yöntem analizi olarak dikkatlere sunulacaktır. Ayrıca hedef manzumeler transkripsiyonlu tam metin olarak kullanılacaktır. Sosyal dokuyu kronolojik bir seyirde gözler önüne seren tarih manzumesi yazma geleneği ve bu geleneğin küçük bir dairesi olan Elif Efendi şiirleri, estetik ile toplumsal yapıyla hâllenen bireyin ahenkli birlikteliğini yansıtması açısından son derece önemlidir.

A literature that lives in society, by its very existence, makes the mobility that exists within this social structure its subject. As a requirement of this directive, poetry, which is undoubtedly one of the strongest language fields of literature; He transferred content from experienced life-related issues such as birth, death, circumcision, marriage, war, peace, conquest, earthquake, appointment, promotion, architectural construction and revival. While doing this, it used the data analysis of abjad calculus, which has a mathematical infrastructure. This literary effort, also called history reduction, has been used by many poets. Sufi-poet Mehmed Elif Efendi, who lived as a witness of the circle of civilization until the first quarter of the XXth century, also contributed to this tradition of dehistoricization, mentioned in 11 of the 151 poems in his Dîvân. This study aims to present the poet's many historical poems, which are independent of each other, have social meaning, with different content and methods.  For this purpose, the content analysis of the poems and the poet's method of composing these poems will be presented to the attention as content and method analysis. In addition, the target poems will be used as full text with transcription. The tradition of writing historical poems that reveal the social texture in a chronological order and Elif Efendi's poems, which are a small circle of this tradition, are extremely important in terms of reflecting the harmonious unity of the individual combined with aesthetics and social structure.