Osmanlı'nın İlmî Mirası Çerçevesinde Mudurnulu Arap Dilcileri ve Edebiyatçıları
Within the Framework of the Ottoman Scientific Heritage Arabic Linguists and Writers from Mudurnu
Yazar: Çifçi, Mehmet Faruk
Dergi: Dergiabant, Vol. 10 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Arap Dili,Bolu,Mudurnu,Arap Edebiyatı,Âlimler ve Eserler ; Arabic Language,Bolu,Mudurnu,Arabic Literature,Scholars and books

Bu makale, Osmanlı döneminde Bolu’nun köklü tarihe sahip ilçelerinden biri olan Mudurnu’dan yetişmiş Arap dilcileri, edebiyatçıları ve onların Arap dili sahasında kaleme aldıkları eserler hakkındadır. Makalede özellikle Mudurnulu dilcilerin konu edilmesinin nedeni –Sükûnî Mehmed Efendi dışında- bu âlimlerin alanla ilgili ortaya koydukları eserlerin henüz akademik bir incelemeye tabi tutulmamış olmasıdır. Nitekim bu âlimlerin hayatları hakkında kaynaklarda verilen bilgiler de son derece kısıtlıdır ve eserleri tek nüshalarına ulaşılabilen yazmalardan oluşmaktadır. Diğer yandan bahsi geçen ulemanın Bolu’nun diğer ilçelerinden ziyade Mudurnu’dan yetişmiş olmaları da dikkat çekicidir. Bu nedenle çalışmanın birinci bölümü Mudurnu’nun kısa tarihi ve Osmanlı dönemindeki konumuna tahsis edilerek Mudurnu’daki ilmî hareketliliğin nedenleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca arşiv belgeleri incelenerek Mudurnu’da faaliyet gösteren Osmanlı dönemi medreselerine dair bilgiler bu bölümde aktarılmış, böylece mıntıka hakkında yapılacak araştırmalara katkı sunulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Mudurnulu âlimlerin kaleme aldıkları eserler Arap dili açısından incelenmiş, kaynakları tespit edilmiş ve alana katkıları üzerinde durulmuştur. Yine bu kısımda mezkûr dilcilerin hayatlarına dair elde edilen bilgilere yer verilmiştir. Bu özelliklerine istinaden çalışmanın var olanı gündeme getirmeye yönelik nitel bir analiz, diğer yandan da mahdut bir coğrafyaya hasredilmiş bir bibliyografya hüviyeti taşıdığını söylemek mümkündür. Bahsi geçen içerik doğrultusunda gerçekleştirilen çalışma neticesinde Mudurnu’nun nahiv, Arap edebiyatı ve furûk ilmine dair kıymetli eserler veren Ramazan Mehmed, Şeyh Muhammed b. Mustafa ve İsmâil en-Nâsıh Efendiler gibi dilciler yetiştirdiği tespit edilmiştir. Ayrıca bu durumun Mudurnu’nun Osmanlı topraklarına erken bir tarihte katılması ve coğrafî konumuyla ilgili olabileceği düşüncesine ulaşılmıştır.

This article is about the Arabic linguists of Mudurnu and their works. The reason for this is that there is no academic study about the works of these scholars yet. The information given in the sources about these scholars is extremely limited and their works have not been published -except for Sükûnî-. It is also remarkable that they were brought up in Mudurnu, not from the other districts of Bolu. For this reason, the first part of the study is devoted to the brief history of Mudurnu and its position in the Ottoman period. In addition, by examining the archive documents, information about the Ottoman madrasahs in Mudurnu was conveyed, so that it was tried to contribute to the researches about the district. In the second part of the study, the works of these Mudurnu scholars were examined in terms of the Arabic language, in addition their sources were determined and their contributions to the field were emphasized. Based on these features, it is possible to say that the study has the identity of a qualitative analysis and a bibliography devoted to a limited geography. As a result of this study, it was determined that linguists such as Ramazan Mehmet, Shaykh Muhammed b. Mustafa and Ismail an-Nāsih were from Mudurnu and they produced valuable works on the science of Naḥw, Literature and Furūq. On the other hand, it was concluded that this situation may be related to the early accession of Mudurnu to the Ottoman lands and its geographical location.