Osmanlı Dönemi Bir Sanayi İşletmesi Olarak Değirmenler: Tosya Nahiyesi Örneği (1578/1579)
Mills As A Industrial Enterprise Of the Ottoman Period: The Example Of Tosya Nahiye (1578/1579)
Yazar: Yazgan, Ziya Çağrı; Yiğit, İlker
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 81, 2020
Anahtar kelimeler: Historical geography,Ottoman industry,mill,Tahrirbook,Tosya ; Tarihi coğrafya,Osmanlı sanayi,değirmen,Tahrirdefteri,Tosya

ÖZDeğirmen, özellikle Endüstri Devrimi öncesi toplumlarda tarımsalfaaliyetlerin tamamlayıcısı ve birer sanayi işletmesi olarak önemlibir yere sahip olmuştur. Bu çalışmada da Osmanlı Devleti’ndesanayi işletmeleri olarak faaliyet gören değirmenler tarihi coğrafyaperspektifiyle ele alınarak, XVI. yüzyıl Tosya nahiyesindeki dağılışı,yoğunluğu, işletim şekilleri, işletim süreleri ve harap olma durumlarıortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında 1579 Tarihli ÇankırıMufassal Tahrir Defteri isimli eserden sahaya ait olduğu tespit edilendeğirmen ve yerleşme verileri tablolara aktarılmıştır. Söz konusuyerleşme ve değirmenlerin lokalizasyonu 1/200.000 ölçekli topografyaharitasından yararlanılarak yapılmıştır. Ayrıca Tosya şehri ve köylerindearazi araştırması gerçekleştirilmiş olup yerel halkla yapılan mülakatlarile değirmenlerin işletim şekillerine, sürelerine ve yok olmalarınadair önemli bilgiler elde edilmiştir. Daha sonra arşiv kaynağı vearazi araştırmasından elde edilen bilgiler literatür de göz önündebulundurularak değerlendirilmiştir. Bu bilgiler ışığında, 1578/1579tarihinde Tosya nahiyesinde 49 değirmenin mevcudiyeti tespit edilmiştir.İlgili tarihte Tahrir defterinde yer alan değirmenlerin 40’ı aktif olarakişletilirken 9’unun harap olduğu görülmektedir. Ayrıca yapılan haritaüzerinde değirmenlerin dağılışına bakıldığında yerleşmelere yakınyerlerde bulunan akarsu boylarında ve yükselti bakımından elverişliolan sahalarda değirmenlerin yoğunlaştığı anlaşılmaktadır.

AbstractThe mill has had an important place as an industrial enterprise andcomplementary to agricultural activities in societies before theIndustrial Revolution. In this study, the mills operating as industrialenterprises in the Ottoman Empire were handled with a historicalgeography perspective, and their distribution in the 16th centuryTosya sub-district, their distribution, density and operating patterns,operating times and devastation conditions were tried to be revealed.Within the scope of the study, the mill and settlement data determinedto belong to the field from the work named Çankırı Mufassal TahrirBook dated 1579 were transferred to the tables. The localization of thementioned settlements and mills was made by using 1 / 200.000 scaletopography map. In addition, a field survey was carried out in Tosyacity and its villages, and important information was obtained about theoperating methods, duration and disappearance of the mills throughinterviews with local people. Then, the information obtained from thearchive source and field research was evaluated by considering theliterature. In the light of this information, the existence of 49 mills inTosya sub-district was determined in 1578/1579. It is observed that40 of the mills included in the Tahrir register were actively operated,while 9 of them were destroyed. In addition, when the distribution ofthe mills is examined on the map, it is understood that the mills areconcentrated in the river lengths located close to the settlements andin the areas suitable for elevation.