hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Sahih Rivayetlere Göre Hz. Peygamber'in (sav) Hayatı
The Life of the Prophet (pbuh) According to Authentic Narratives
Yazar: Kurt, Eyüp
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; The Prophet,Siyer,Narrative,Criticism,Umeri ; Hz. Peygamber,Siyer,Rivayet,Tenkid,Umeri

Iraklı müellif Ekrem Ziya Umeri tarafından telif edilen "Sahih Rivayetlere Göre Hz. Peygamber'in (SAV) Hayatı" adlı eser, adından da anlaşıldığı gibi Hz. Peygamber’in hayatını konu edinmektedir.  Siyer sahasında kaleme alınan bu eserin tarafımızdan kritik edilmeğe değer olarak görülmesi, siyer yazıcılığı alanında müellifin üzerinde çalıştığı bir yöntemin bu eserde uygulamaya konulmuş olmasından dolayıdır. Müellif bu eserde Peygamberimizin hayatıyla ilgili öteden beri yer verilen konuların rivayetlerini değerlendirirken, metin  ve rivayet tenkidi yöntemlerini birlikte uygulamaya koymaya çalışmıştır.

"The Life of the Prophet According to Valid Narrations", which is compiled by Iraqi author Ekrem Ziya Umeri, as the name suggests, The subject of the Prophet's life. The fact that this work written in the field of siyer is considered worthy of criticism by us is due to the fact that a method that the author works on in the field of black writing has been put into practice in this work. The author has tried to put together text and narrative criticism methods while evaluating the narratives of the issues that have been mentioned in the book about the life of the Prophet.
Formalizm, Seramik-Kap ve Herbert Read’in 1980-2000 Dönemi Türk Sanat Ortamında Yanlış Yorumlanan Bir Dizi Söylemi
Formalism, Pottery; and Some Misinterpreted Statements of Herbert Read in the 1980-2000 Period of Turkish Art Environment
Yazar: Yılmaz, Ersoy
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Herbert Read,Seramik,Formalizm,Soyut,Türkiye ; Herbert Read,Ceramics,Formalism,Abstract,Turkey

1980 sonrası Türkiye’de seramik sanatının kimliğine ve/ya da statüsüne dair tartışmalar görece yoğun biçimde gündeme gelir. Attila Galatalı’nın bu dönemde geliştirdiği bir kuram, modern seramik sanatını tanımlamaya yönelik Türkiye’deki ilk kapsamlı çalışmadır. Gerek bu kuramda, gerekse seramik sanatına ilişkin diğer söylemlerde Herbert Read ismi ve onun toprak-kapları plastik sanatların en soyutu olarak gören yaklaşımı önemli bir yer tutar. Heykelsi, hatta kavramsalcı seramikler için Read’in bazı ifadeleri ısrarla tekrarlanır. Oysa Read’in 1930’larda modern sanata dâhil etmeye çalıştığı şey, seramik değil, “seramik kap”tır. Çünkü erken 20. yüzyıl İngiltere’sinde “seramik kap”, saf, soyut yapısı üzerinden modern sanata eklemlenmeye çalışılmış ve bu yaklaşım, yine aynı ülkede yeşeren formalist estetiğin “eşitlikçi” bakışının hazırladığı zeminde gelişmiştir. Dolayısıyla Read’in toprak kaplar özelindeki söylemleri Türk sanat ortamında açıkça yanlış anlaşılmış ve İngiliz düşünüre gerçekte söylemediği sözler atfedilmiştir. Bu durum basit bir çeviri hatasından çok, söz konusu sanat dalının erken 20. yüzyıldaki modernleşme sürecinin Türkiye’de yeterince bilinmemesinden kaynaklanmış gibi görünmektedir.

The discussions about the identity/status of ceramic art come up relatively heavily after 1980 in Turkey. A theory developed by Attila Galatalı during this period is the first comprehensive study aimed at identifying the modern ceramic art in Turkey. The name of Herbert Read and his approach that sees pottery as a plastic art in its most abstract form occupy an important place both in this theory and in other discourses on ceramic art. Some of Read's statements are repeated insistently for sculptural, even conceptual ceramics. However, what Read tried to include in modern art in the 1930s is not ceramic but pottery. Because in the early 20th century England, "pottery" was tried to be incorporated to the modern art through its pure, abstract structure; and this approach developed on the ground prepared by the "egalitarian" view of the formalist aesthetics that flourished in the same country. Therefore, Read's discourses specific to pottery were clearly misunderstood in the Turkish art scene and the expressions he did not actually say were attributed to the British thinker. Rather than a simple translation error, it appears that the situation has been caused by the fact that the modernization process of art pottery in the early 20th century is not sufficiently known in Turkey.
Erkan Karagöz (2021). İdil-Ural (Tatar ve Başkurt) Sihirli Masalları Üzerine Karşılaştırmalı Motif Çalışması / Aktarma – Motif Tespiti (Motif-Index of Folk-Literature’a Göre) – Motif Dizini. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Erkan Karagöz (2021). İdil-Ural (Tatar ve Başkurt) Sihirli Masalları Üzerine Karşılaştırmalı Motif Çalışması / Aktarma – Motif Tespiti (Motif-Index of Folk-Literature’a Göre) – Motif Dizini. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Yazar: Aslan, Zeynep
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 3 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore ; Türk Halk Bilimi ; Tatar,Başkurt,İdil-Ural,masal,sihirli masal,Motif-Index of Folk-Literature

İdil-Ural (Tatar ve Başkurt) Sihirli Masalları Üzerine Karşılaştırmalı Motif Çalışması adlı eser, kadim Türk yurdu İdil-Ural bölgesinde yaşayan ve Kuzey Türkleri olarak da bilinen Tatar ve Başkurtların sihirli masallarını konu edinmektedir. 2021 yılında Atatürk Kültür Merkezi tarafından e-kitap olarak yayımlanan esere kurumun genel ağ sayfasından ücretsiz olarak erişmek mümkündür. Çalışmada Dr. Erkan Karagöz’ün doktora tez çalışmasının gözden geçirilmiş ve üzerinde birtakım değişiklikler yapılmış hâli olan eser tanıtılmış ve değerlendirilmiştir.

İdil-Ural (Tatar ve Başkurt) Sihirli Masalları Üzerine Karşılaştırmalı Motif Çalışması adlı eser, kadim Türk yurdu İdil-Ural bölgesinde yaşayan ve Kuzey Türkleri olarak da bilinen Tatar ve Başkurtların sihirli masallarını konu edinmektedir. 2021 yılında Atatürk Kültür Merkezi tarafından e-kitap olarak yayımlanan esere kurumun genel ağ sayfasından ücretsiz olarak erişmek mümkündür. Çalışmada Dr. Erkan Karagöz’ün doktora tez çalışmasının gözden geçirilmiş ve üzerinde birtakım değişiklikler yapılmış hâli olan eser tanıtılmış ve değerlendirilmiştir.
Venera Falakhova (2021). Kazan Tatar Türklerinin Geçiş Dönemleri (Çarlık Döneminin Rusça Kaynakları Temelinde), İstanbul: Paradigma Akademi.
Venera Falakhova (2021). Kazan Tatar Türklerinin Geçiş Dönemleri (Çarlık Döneminin Rusça Kaynakları Temelinde), İstanbul: Paradigma Akademi.
Yazar: Yorulmaz Kahve, Merve
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 3 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore ; Türk Halk Bilimi ; KAZAN TATAR TÜRKLERİ,GEÇİŞ DÖNEMLERİ,RUSÇA KAYNAK

Tarih boyunca hüküm sürdüğü geniş coğrafyada pek çok milleti egemenliği altında tutmayı başarmış Kazan Tatar Türkleri, bugün her ne kadar Rus hâkimiyeti altında olsalar da, zengin Tatar kültürünü tüm renkleriyle yansıtmaya devam etmektedir. 1917 yılında gerçekleşen Sovyet Devrimi öncesinde Rusça kaynaklara işlenmiş kültür ögelerinin varlığı da bu durumun en belirgin vesikalarındandır.  Venera Falakhova’nın 2020 yılında yüksek lisans tezi olarak tamamladığı ve 2021 yılında kitap hâlinde yayımlanan çalışması KAZAN TATAR TÜRKLERİNİN GEÇİŞ DÖNEMLERİ (Çarlık Döneminin Rusça Kaynakları Temelinde)nde yazar, Çarlık Rusya’sı döneminin Rusça kaynaklarında kayıtlı “geçiş törenleri, halk inanışları, dinsel büyüsel inançlar”ı tespit ederek açıklamaktadır. Halk biliminin alan araştırması metot ve yöntemleri kullanılarak hazırlanan bu eser, metin merkezli bir çalışmadır.

Tarih boyunca hüküm sürdüğü geniş coğrafyada pek çok milleti egemenliği altında tutmayı başarmış Kazan Tatar Türkleri, bugün her ne kadar Rus hâkimiyeti altında olsalar da, zengin Tatar kültürünü tüm renkleriyle yansıtmaya devam etmektedir. 1917 yılında gerçekleşen Sovyet Devrimi öncesinde Rusça kaynaklara işlenmiş kültür ögelerinin varlığı da bu durumun en belirgin vesikalarındandır.  Venera Falakhova’nın 2020 yılında yüksek lisans tezi olarak tamamladığı ve 2021 yılında kitap hâlinde yayımlanan çalışması KAZAN TATAR TÜRKLERİNİN GEÇİŞ DÖNEMLERİ (Çarlık Döneminin Rusça Kaynakları Temelinde)nde yazar, Çarlık Rusya’sı döneminin Rusça kaynaklarında kayıtlı “geçiş törenleri, halk inanışları, dinsel büyüsel inançlar”ı tespit ederek açıklamaktadır. Halk biliminin alan araştırması metot ve yöntemleri kullanılarak hazırlanan bu eser, metin merkezli bir çalışmadır.
Türk, Ahmet Turan (2020), Erken Dönem Tatar Türkçesine Ait Çok Lehçeli Bir Metin Tefsîr-i No’mânî, Çanakkale: Paradigma Akademi Basın Yayın Dağıtım, 756 s.
Türk, Ahmet Turan (2020), Erken Dönem Tatar Türkçesine Ait Çok Lehçeli Bir Metin Tefsîr-i No’mânî, Çanakkale: Paradigma Akademi Basın Yayın Dağıtım, 756 s.
Yazar: Ece, Aleyna
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 4 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Linguistics ; Dilbilim ; Tatar Türkçesi,Tefsîr-i No’mânî,No’man Samanî,Çok Lehçelilik

Kıpçak tipindeki Türk lehçeleri içinde yazı dili geleneği en eski olan Tatar Türkçesidir. Tarihî Kıpçak yazı dilinin doğal bir devamcısı durumunda olan Tatar Türkçesi, modern anlamda ilk kez, Sovyetler yönetiminin “her halka bir yazı dili” prensibince 1938 tarihinde yazı dili hâline getirilir. Söz konusu tarih, resmî/politik olarak Tatar Türkçesinin yazıya geçirilişini ifade etse de ilgili tarihten önce de kaleme alınıp basılmış çok sayıda eser bulunmaktadır. Erken Tatar Türkçesi olarak ifade edilebilecek bu dönemde yazılmış bu metinlerin;  Türk dilinin klasik yazı dilleri olan Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinin yoğun etkilerinin bulunduğu karışık lehçelilik özelliği gösteren eserler olduğu görülür. Söz konusu eserlerden biri de No’man Samanî tarafından kaleme alınmış olan Tefsîr-i No’mânî’dir.Tefsîr-i No’mânî, adından da anlaşılacağı üzere Tatarca bir Kur’an-ı Kerim tercümesidir. Söz konusu eser yakın zamanda Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi öğretim üyesi Ahmet Turan Türk  tarafından bir çalışmaya konu edilmiş ve Erken Dönem Tatar Türkçesine Ait Çok Lehçeli Bir Metin Tefsîr-i No’mânî başlığı ile Eylül 2020’de Paradigma Akademi Yayınları arasında basılmıştır. Bu yazıda ilgili eser tarafımızca tanıtılıp değerlendirilmiştir.

Kıpçak tipindeki Türk lehçeleri içinde yazı dili geleneği en eski olan Tatar Türkçesidir. Tarihî Kıpçak yazı dilinin doğal bir devamcısı durumunda olan Tatar Türkçesi, modern anlamda ilk kez, Sovyetler yönetiminin “her halka bir yazı dili” prensibince 1938 tarihinde yazı dili hâline getirilir. Söz konusu tarih, resmî/politik olarak Tatar Türkçesinin yazıya geçirilişini ifade etse de ilgili tarihten önce de kaleme alınıp basılmış çok sayıda eser bulunmaktadır. Erken Tatar Türkçesi olarak ifade edilebilecek bu dönemde yazılmış bu metinlerin;  Türk dilinin klasik yazı dilleri olan Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinin yoğun etkilerinin bulunduğu karışık lehçelilik özelliği gösteren eserler olduğu görülür. Söz konusu eserlerden biri de No’man Samanî tarafından kaleme alınmış olan Tefsîr-i No’mânî’dir.Tefsîr-i No’mânî, adından da anlaşılacağı üzere Tatarca bir Kur’an-ı Kerim tercümesidir. Söz konusu eser yakın zamanda Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi öğretim üyesi Ahmet Turan Türk  tarafından bir çalışmaya konu edilmiş ve Erken Dönem Tatar Türkçesine Ait Çok Lehçeli Bir Metin Tefsîr-i No’mânî başlığı ile Eylül 2020’de Paradigma Akademi Yayınları arasında basılmıştır. Bu yazıda ilgili eser tarafımızca tanıtılıp değerlendirilmiştir.
BAŞKURT DESTANLARINDA OLAĞANÜSTÜ TİPLER
BAŞKURT DESTANLARINDA OLAĞANÜSTÜ TİPLER
Yazar: Yıldırım, Seyfullah; Bezgin, Yusuf Kenan
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 4 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore ; Türk Halk Bilimi ; Destan,Destan Geleneği,Başkurt Destanları,Sözlü Gelenek,Olağanüstü Tipler

Gök kubbe altında oluşmuş destanlar, sadece içinde yaşadıkları toplumların geçmişlerini yansıtan ayna değil; aynı zamanda geçmiş ile gelecek arasında kurulmuş olan bir kültür basamağıdır. Bu yönü ile destanlar bünyelerinde, anlatıldıkları her dönemin kendine has özellikleri barındırır. Doğrudan tarihi birer belge değildirler ancak destanların tarihe kaynaklık etme gibi özellikleri vardır. Böylece ait olduğu toplumun hayat felsefesine, gelenek ve göreneklerine tanıklık ederek geçmiş ile gelecek arasında kurulmuş olan kültür basamağı üzerindeki yerlerini alırlar. Destanlar aracılığıyla toplum içerisinde meydana gelen birtakım olayların oluşum ve gelişim sürecinin takibini, destan kahramanlarının üzerinden yapabiliriz zira kahramana ait iyi veya kötü tüm özellikler, destanın içinde yaşadığı halk tarafından verilir. Bu noktada halkın inandığı temel kıymetleri, tip temsil eder. Başkurtların sözlü edebiyat ürünlerinden biri olan destanların kahramanları ise genellikle tip konumundadırlar ve bu tipler, motif ile birlikte hareket ederler. Başkurt destanlarında yer alan tiplerden yola çıkarak onların dünya görüşü, tarihi ve kültürel dokusu hakkında çıkarım yapmak mümkündür. Zengin bir konu ve motif içeriğine sahip olmasından dolayı bu çıkarım, Ural Batır, Akbozat ve Zayatülek ile Hıvhılıv destanlarından yapılmaya çalışılmıştır.

Gök kubbe altında oluşmuş destanlar, sadece içinde yaşadıkları toplumların geçmişlerini yansıtan ayna değil; aynı zamanda geçmiş ile gelecek arasında kurulmuş olan bir kültür basamağıdır. Bu yönü ile destanlar bünyelerinde, anlatıldıkları her dönemin kendine has özellikleri barındırır. Doğrudan tarihi birer belge değildirler ancak destanların tarihe kaynaklık etme gibi özellikleri vardır. Böylece ait olduğu toplumun hayat felsefesine, gelenek ve göreneklerine tanıklık ederek geçmiş ile gelecek arasında kurulmuş olan kültür basamağı üzerindeki yerlerini alırlar. Destanlar aracılığıyla toplum içerisinde meydana gelen birtakım olayların oluşum ve gelişim sürecinin takibini, destan kahramanlarının üzerinden yapabiliriz zira kahramana ait iyi veya kötü tüm özellikler, destanın içinde yaşadığı halk tarafından verilir. Bu noktada halkın inandığı temel kıymetleri, tip temsil eder. Başkurtların sözlü edebiyat ürünlerinden biri olan destanların kahramanları ise genellikle tip konumundadırlar ve bu tipler, motif ile birlikte hareket ederler. Başkurt destanlarında yer alan tiplerden yola çıkarak onların dünya görüşü, tarihi ve kültürel dokusu hakkında çıkarım yapmak mümkündür. Zengin bir konu ve motif içeriğine sahip olmasından dolayı bu çıkarım, Ural Batır, Akbozat ve Zayatülek ile Hıvhılıv destanlarından yapılmaya çalışılmıştır.
AYAZ İSHAKİ’NİN SÜNNETÇİ DEDE ESERİNDE TATAR KÖY HAYATI
The Life Of The Tatar Village in The Work Of Gayaz Iskhaki  Sunnetchi Babai (Grandfather Вoing Еhe Сircumcision)
Yazar: Zaripova Çetin, Çulpan
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Literary Studies ; Edebi Çalışmalar ; Gayaz Iskhaki,Tatars,Tatar literature,Sunnetchi Babai,village life. ; Ayaz İshaki,Tatar Türkleri,Tatar Edebiyatı,Sünnetçi Dede,köy hayatı.

Tatar Türklerinin köy hayat tarzı ve hayat felsefesini yakından yaşayıp bilen ünlü yazar Ayaz İshaki fazla hacimli olmayan Sünnetçi Dede hikâyesinde birçok diğer eserinde olduğu gibi gerçekçi üslupla 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başı Tatar Türklerinin milli değerlerini, zengin etnografı detaylarını, aile içi ilişkileri ve sıradan insanların iç dünyasını ele alır. Hikayede mekân, ataerkil bir düzen süren sıradan Tatar köyüdür. Yani eserde anlatılan köy de hayat tarzı ve yaşam felsefesi de henüz devrimler ve devrimci fikirlerle bozulmayan geleneksel, Tatar halkının yüzyıllarca sürdürdüğü düzeni yansıtan bir köy, hayat tarzı ve yaşam felsefesidir. Zaman da bu köyde yaşayan Tatar Türklerinin atalardan gelen gelenekleri ve İslam dinini daha doya doya yaşadıkları 19. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başıdır. Ana karakter de böyle bir Tatar köyünde mesleğini ve milli değerleri hayatının merkezine yerleştiren Sünnetçi Dede’dir. Eserin dokusuna köy kesiminde yaşayan Tatar Türklerinin ev ve bahçe düzeni, geçim kaynağı, geleneksel mutfağı, giyim kuşamı ve dinî değerleri gibi bir halkı ayakta tutan kültürel değerler de özenle işlenmiştir. Bu hikâye ile Ayaz İshaki edebi kabiliyetini, Tatar halkının ve bu halktan olan bir insanın gönül derinliklerine inmeyi başaran usta kalemini bir kez daha ortaya koymuştur.

The Tatar writer Gayaz Iskhaki, who knew closely the Tatar village, the way of life and the philosophy of life of the Tatars, in a short story by Sunnetchi Babai, as well as in his other works, in a realistic style described national values, rich ethnography, family relationships and the inner world of ordinary people of the late 19th and early 20th centuries. The space in the story is an ordinary village with a patriarchal way of life. That is, the village, way of life and philosophy of life in the work - the traditional village, way of life and philosophy of life, have not yet been affected by the revolutionary thoughts. And the time is the end of the 19th beginning of the 20th century, when the Tatars lived in the village, following the accepted traditions and canons of the Islamic religion from time immemorial. The main character a grandfather who circumcise boys. He placed his profession and national values at the center of his life. The life of the Tatar people, national cuisine, costume and religious values also occupy an important place in the work. With this story, Iskhaki once again proved his talent, the main feature of which is the ability to penetrate into the depths of the soul and thoughts of the Tatar people.
TATAR TĚLĚNĚÑ AÑLATMALI SÜZLĚGĚ I-VI (2015-2021), KAZAN: TEHSİ
TATAR TĚLĚNĚÑ AÑLATMALI SÜZLĚGĚ I-VI (2015-2021), KAZAN: TEHSİ
Yazar: Türk, Ahmet Turan
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Tatarca,Tatarca Sözlükler,Söz Varlığı

Bu makalede, Tatarcanın altı ciltlik açıklamalı sözlüğü olan "Tatar Tělěněñ Añlatmalı Süzlěgě" (2015-2021) incelenmiştir. Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi G. İbragimov Dil, Edebiyat ve Sanat Enstitüsü'nün bilim adamlarından oluşan bir ekip, Tatarcanın yeni bir açıklamalı sözlüğünü hazırlanmıştır. Sözlük, Tatarcanın güncel söz varlığını ve anlatım birimlerini kapsamaktadır. Ayrıca çeşitli bilim dallarından terim ve adları içermekte ve bunların açıklamalarını sunmaktadır.Sözlük yaklaşık olarak 73 bin söz ve 11 bin söz öbeğini içermektedir. Bu büyük söz varlığı, Tatarcanın zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtmaktadır. Sözlük, dilbilimciler, yazarlar, çevirmenler ve genel olarak Tatarcayı veya kullanmak isteyenler için önemli bir kaynak oluşturmaktadır.

Bu makalede, Tatarcanın altı ciltlik açıklamalı sözlüğü olan "Tatar Tělěněñ Añlatmalı Süzlěgě" (2015-2021) incelenmiştir. Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi G. İbragimov Dil, Edebiyat ve Sanat Enstitüsü'nün bilim adamlarından oluşan bir ekip, Tatarcanın yeni bir açıklamalı sözlüğünü hazırlanmıştır. Sözlük, Tatarcanın güncel söz varlığını ve anlatım birimlerini kapsamaktadır. Ayrıca çeşitli bilim dallarından terim ve adları içermekte ve bunların açıklamalarını sunmaktadır.Sözlük yaklaşık olarak 73 bin söz ve 11 bin söz öbeğini içermektedir. Bu büyük söz varlığı, Tatarcanın zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtmaktadır. Sözlük, dilbilimciler, yazarlar, çevirmenler ve genel olarak Tatarcayı veya kullanmak isteyenler için önemli bir kaynak oluşturmaktadır.
MODERN ÇUVAŞ PAREMİYOLOJİSİNİN DOĞUŞU VE İVAN YURKİN’İN DERLEMESİ
MODERN ÇUVAŞ PAREMİYOLOJİSİNİN DOĞUŞU VE İVAN YURKİN’İN DERLEMESİ
Yazar: Durmuş, Oğuzhan
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Chuvash Language and Literature ; Çuvaş Dil ve Edebiyatı ; Çuvaş,atasözü,atasözü bilimi,İ. Yurkin

Çuvaşlar Türk dil tarihi içerisinde kendilerine özgü bir yer tutan halk olarak bilinmektedir. Benzer şekilde bu halkın folklor bakımından da son derece kendine has zenginlikleri de mevcuttur. Bu halkın folklorik ürünlerinin ortaya konmasında son derece değerli çalışmalar yapılmıştır. Çuvaşların atasözlerinin derlenmesi ve yayımlanması bu anlamda oldukça önemli bir alan olmuştur. Pek çok Türk halkına nazaran Çuvaşların atasözlerinin nitelik ve nicelik olarak başarılı bir şekilde kayıt altına alındığını söylemek mümkündür. Ancak özellikle Sovyet döneminde folklorün ideolojik bir araç olarak kullanılmasına bağlı olarak Çuvaş atasözü varlığında ve temalarında çeşitli müdahalelerin yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan Sovyet öncesi dönemi derlemelerdeki atasözlerinin tespit edilerek ortaya konması tarihsel atasözü bilimi açısından son derece önemlidir. Bu yazı, İvan Yurkin tarafından hazırlanan ilk ilk Çuvaş atasözü kitabındaki atasözlerini konu edinmektedir.

Çuvaşlar Türk dil tarihi içerisinde kendilerine özgü bir yer tutan halk olarak bilinmektedir. Benzer şekilde bu halkın folklor bakımından da son derece kendine has zenginlikleri de mevcuttur. Bu halkın folklorik ürünlerinin ortaya konmasında son derece değerli çalışmalar yapılmıştır. Çuvaşların atasözlerinin derlenmesi ve yayımlanması bu anlamda oldukça önemli bir alan olmuştur. Pek çok Türk halkına nazaran Çuvaşların atasözlerinin nitelik ve nicelik olarak başarılı bir şekilde kayıt altına alındığını söylemek mümkündür. Ancak özellikle Sovyet döneminde folklorün ideolojik bir araç olarak kullanılmasına bağlı olarak Çuvaş atasözü varlığında ve temalarında çeşitli müdahalelerin yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan Sovyet öncesi dönemi derlemelerdeki atasözlerinin tespit edilerek ortaya konması tarihsel atasözü bilimi açısından son derece önemlidir. Bu yazı, İvan Yurkin tarafından hazırlanan ilk ilk Çuvaş atasözü kitabındaki atasözlerini konu edinmektedir.
İDİL BULGAR YAZITLARINDAN MODERN ÇUVAŞ TÜRKÇESİNE İSİMLERDE ÇOKLUĞUN İŞARETLENMESİ
İDİL BULGAR YAZITLARINDAN MODERN ÇUVAŞ TÜRKÇESİNE İSİMLERDE ÇOKLUĞUN İŞARETLENMESİ
Yazar: Arıkan, İbrahim
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Chuvash Language and Literature ; Çuvaş Dil ve Edebiyatı ; Modern Turkic Languages and Literatures (Other) ; Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer) ; İdil Bulgar Türkçesi,İdil Bulgar Kitabeleri,Çuvaş Türkçesi,çokluk eki,dilbilgiselleşme,çekim ekleri

Türk dilinin tarihsel Ogur kolunun modern temsilcisi olan Çuvaş Türkçesi isimlerin çokluk şeklini yapmak için kullandığı ek ile diğer Türk lehçelerinden farklılaşır. Modern metinlerine 18. yüzyıldan itibaren ulaşabildiğimiz Çuvaş Türkçesinin en eski metinleri olarak da kabul edilen İdil Bulgar Yazıtlarında Çuvaş Türkçesinde de kullanılan çokluk eki ilk kez tanıklanabilmektedir. Bu ekin Çağdaş Çuvaş Türkçesinin ilk metinlerinden başlayarak standart bir yazı dili halini aldığı 20 yüzyıl. başına kadar farklı biçimlerinin olduğu görülmektedir. Bu makalede Çağdaş Çuvaş Türkçesinin 18.yy. metinlerinden başlayarak yapılan taramalarda tanıklanan çokluk ekinin farklı biçimleri makale içerisinde örnekleriyle anlatılmaya çalışılmıştır. Çuvaş Türkçesinin çokluk ekinin 18. yüzyıl ve 19. yüzyıl metinlerinde tanıklanan farklı biçimlerinin dilbilgiselleşme yoluyla genişleyen biçimlerle birlikte yine dilbilgiselleşme yoluyla daralan biçimler olduğu da tespit edilmiştir. Çuvaş Türkçesinin çokluk ekinin tespit edilen farklı biçimleri için gelişim seyri gösterilmeye çalışılmıştır.

Türk dilinin tarihsel Ogur kolunun modern temsilcisi olan Çuvaş Türkçesi isimlerin çokluk şeklini yapmak için kullandığı ek ile diğer Türk lehçelerinden farklılaşır. Modern metinlerine 18. yüzyıldan itibaren ulaşabildiğimiz Çuvaş Türkçesinin en eski metinleri olarak da kabul edilen İdil Bulgar Yazıtlarında Çuvaş Türkçesinde de kullanılan çokluk eki ilk kez tanıklanabilmektedir. Bu ekin Çağdaş Çuvaş Türkçesinin ilk metinlerinden başlayarak standart bir yazı dili halini aldığı 20 yüzyıl. başına kadar farklı biçimlerinin olduğu görülmektedir. Bu makalede Çağdaş Çuvaş Türkçesinin 18.yy. metinlerinden başlayarak yapılan taramalarda tanıklanan çokluk ekinin farklı biçimleri makale içerisinde örnekleriyle anlatılmaya çalışılmıştır. Çuvaş Türkçesinin çokluk ekinin 18. yüzyıl ve 19. yüzyıl metinlerinde tanıklanan farklı biçimlerinin dilbilgiselleşme yoluyla genişleyen biçimlerle birlikte yine dilbilgiselleşme yoluyla daralan biçimler olduğu da tespit edilmiştir. Çuvaş Türkçesinin çokluk ekinin tespit edilen farklı biçimleri için gelişim seyri gösterilmeye çalışılmıştır.