Aşk Mesnevilerinde Varlığın Görünümü
The Appearance of Existence In Love Masnavis
Yazar: Orhanoğlu, Hayrettin
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 8 No. 8, 2015
Anahtar kelimeler: Vecd, mevcud, vücud, masnavi, passenger. ; Vecd, mevcud, vücûd, mesnevi, yolcu.

Değişme ve dönüşmelerin iç ve dıştaki farklılaşmalardan  oluştuğundan hareketle insan-ı kâmile baktığımızda  her değişme ve dönüşmenin aslında bir yolculuk esnasında  gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Bu değişmeler, bir yönüyle  fıtrata ait değil de sonradan kazanılan alışkanlıklara yahut  tasavvufun diliyle ifade edilirse nefse muhalefet etmek  amacıyla kazanılması istenen olumlu değişmelerdir. Buna  karşın yolculuğu belirleyen kimi aşamalar vardır. Kahraman  yani yolcu, her aşamada farklı hüviyetler kazanmakta  ve yolculuk sonunda insan-ı kâmil sıfatına erişmektedir.  Bu çalışma göstermektedir ki tasavvufun içeriğinde var  olan bu süreçler aslında birçok yönüyle sevgili ve âşık  ilişkisiyle de bağıntılıdır. Hatta onların doğumları,  çocukluk süreçleri ve nihayet okulda geçirdikleri zamanlar  bile tasavvufla ilintilendirilerek değerlendirilmektedir.  Âlem de bu sürece ortak olmakta kişinin varlıkta oluş hali  bu yönüyle daha da zenginleştirilmektedir. Yıldızlar, ay ve  güneş hatta kimi yönüyle âlemin bütünü, sevgiliye ait kimi  nitelikleri belirlerken; âlemi müşahede eden şair ve dolayısıyla  âşık hayret makamına erişmektedir. Her biri bu  hayret makamında yeni görünümlere kavuşan âşıklar,  birtakım aşamalar geçirirler. Bu aşamaları belirleyen en  önemli kavramlar, aynı zamanda kişinin yolculuğunu da  özetleyen “vecd”, “mevcûd” ve “vücûd”tur. Biz bu  süreçlerden hareketle varlığın oluşumunun mahiyetini  ifadelerin ve daha çok şiirin sınırları içinde araştırmak  istedik. Mesnevi geleneğimizde ve özellikle aşk mesnevilerinde  öne çıkan Yûsuf u Züleyha, Leylâ ve Mecnun ile  Hüsn ü Aşk mesnevilerini bu süreçler açısından özellikle  seçtik.

When al-insan al-kamil is considered, we can say that  every change and transformation in fact occur during a  journey based on the fact that changes and transformations  which are caused by the differences in both  inward and outward. These transformations are positive  for someone in order to acquire the ability to oppose the  nafs. Yet, there are phases that determine the journey.  Protagonist, the passenger, gains different identities in  every phase of the journey and in the end reaches the  quality of al-insan al-kamil. This study indicates that  these processes of Sufism are connected to the relationship  between lover and the beloved in many ways. In fact, their  birth, childhood and even the time that they spent at  school are evaluated by making connections to Sufism.  The universe takes part in this process and the existence  of the individual gets richer with this. While stars, the  moon, the sun and even the whole universe signify some  qualities of the beloved, the poet who is the observant of  the universe, i.e. the lover, reaches hayrat. All of the  lovers that acquire new appearances in hayrat, pass  through some stages. The most important determinants of  these stages which also summarize the journey are  “vecd”, “mevcut” and “vücut”. We wanted to inquire the  content of the formation of existence within the lines of  the expressions and the poetry. We chose Yûsuf u Züleyha,  Leylâ vü Mecnun and Hüsn ü Aşk, the  outstanding examples of our tradition of masnavi,  especially love masnavis, for these processes.