Muhammed Hamîdullah’ın İslam İktisadı’na Dair Öncü Katkısı ve Teklifleri
Muhammed Hamîdullah’ın İslam İktisadı’na Dair Öncü Katkısı ve Teklifleri
Yazar: Macit, Abdulkadir
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: İslam Tarihi,İslam İktisadı,Muhammed Hamîdullah,Faizsiz İslam Para Fonu,Ma’akıl

İnsanlık son iki asırda, Komünizm ve Kapitalizm arasındaki ekonomiktarafı da olan bir mücadelenin hegomonyası altında bulunmaktadır. Muhammed Hamîdullah,bu aşırı iki ideolojinin baskısı altında bulunan insanlığa İslam EkonomikDüşüncesi olarak alternatif bir ekonomik sistemin var olduğunu hatırlatmaktadır.O, İslam’ın ekonomik sisteminin kaynaklarının Kur’an-ı Kerim (Zekat, Fidye,Sözleşme, İnfak vs.), Hz. Peygamber’in hadisleri ve uygulamaları (Bütçeleme,Vergi Sistemi, Zekat, Me’akıl, Müslüman Pazarı kurulması üzerinden ekonomik uygulamalarvs.), bu iki kaynak merkezli ortaya konulan içtihadi hükümler ve özellikle Haydarâbâd’ınçok ciddi katkısının olduğunu zikretmektedir. Bu kaynaklar muvacehesindeFaizsiz İslam Para Fonu ve İslam Bankacılığı’nın ilk uygulamalarının Haydarâbâd’daolmasının altını çizmektedir. Ayrıca bütün dinlerin faizi (riba) yasakladığını,ancak İslam’ın bu hususta sadece yasaklama ile yetinmediğini, ayrıca faizeyönelik çözüm yolları sunduğunu da belirtmektedir. Bu hususta en önemli çözümlerin;Sosyal Sandık üzerinden faizsiz borç verilmesi, yardımsever insanların vekurumların destekleme uygulamaları ile müşterek yardımlaşma ve kooperatifsistemi olduğunu zikretmektedir. Hamîdullah’a göre faiz ile mücadele etmenin üçtemel yöntemi vardır. Bunlar; Borçlanma sisteminin devletleştirilmesi, borçlanmaiçin vakıfların (evkâf) tesisi ve mikro ekonomik temelli kooparatifler ilemüşterek toplulukların kurulmasıdır. Ayrıca İslam’ın mezkûr konuya dairçözümlerinde devlete yüklediği sorumluluk dikkati çekmektedir. Diğer taraftanfaize karşı İslam’ın çözümlerinden bir tanesinin de İslam Sigorta sistemi (Me’akıl)olduğunu iddia etmektedir. Bu sistemde müştereklik, birlik ve tek taraflıriskten kaçınma ilkeleri temel hususiyetlerdendir. Bu sayede sigorta esasolarak zorluk ve sıkıntının mümkün olduğu kadar çok sayıda kişi arasında payedilmesi üzerine temellendirilmiş olmaktadır. Bu kişilerin son halkası yani hiyerarşininen üstünde devlet durmaktadır. Bütün bu açıklamalardan anlaşılmaktadır ki, Hamîdullah,faiz karşısında İslam’ın temel ilkelerinin ve Hz. Peygamber’in pek çokuygulamasının alternatif bir iktisadi anlayış taşıdığı idrakiyle bunların günümüzeaktarılmasını salık vermektedir.

İnsanlık son iki asırda, Komünizm ve Kapitalizm arasındaki ekonomiktarafı da olan bir mücadelenin hegomonyası altında bulunmaktadır. Muhammed Hamîdullah,bu aşırı iki ideolojinin baskısı altında bulunan insanlığa İslam EkonomikDüşüncesi olarak alternatif bir ekonomik sistemin var olduğunu hatırlatmaktadır.O, İslam’ın ekonomik sisteminin kaynaklarının Kur’an-ı Kerim (Zekat, Fidye,Sözleşme, İnfak vs.), Hz. Peygamber’in hadisleri ve uygulamaları (Bütçeleme,Vergi Sistemi, Zekat, Me’akıl, Müslüman Pazarı kurulması üzerinden ekonomik uygulamalarvs.), bu iki kaynak merkezli ortaya konulan içtihadi hükümler ve özellikle Haydarâbâd’ınçok ciddi katkısının olduğunu zikretmektedir. Bu kaynaklar muvacehesindeFaizsiz İslam Para Fonu ve İslam Bankacılığı’nın ilk uygulamalarının Haydarâbâd’daolmasının altını çizmektedir. Ayrıca bütün dinlerin faizi (riba) yasakladığını,ancak İslam’ın bu hususta sadece yasaklama ile yetinmediğini, ayrıca faizeyönelik çözüm yolları sunduğunu da belirtmektedir. Bu hususta en önemli çözümlerin;Sosyal Sandık üzerinden faizsiz borç verilmesi, yardımsever insanların vekurumların destekleme uygulamaları ile müşterek yardımlaşma ve kooperatifsistemi olduğunu zikretmektedir. Hamîdullah’a göre faiz ile mücadele etmenin üçtemel yöntemi vardır. Bunlar; Borçlanma sisteminin devletleştirilmesi, borçlanmaiçin vakıfların (evkâf) tesisi ve mikro ekonomik temelli kooparatifler ilemüşterek toplulukların kurulmasıdır. Ayrıca İslam’ın mezkûr konuya dairçözümlerinde devlete yüklediği sorumluluk dikkati çekmektedir. Diğer taraftanfaize karşı İslam’ın çözümlerinden bir tanesinin de İslam Sigorta sistemi (Me’akıl)olduğunu iddia etmektedir. Bu sistemde müştereklik, birlik ve tek taraflıriskten kaçınma ilkeleri temel hususiyetlerdendir. Bu sayede sigorta esasolarak zorluk ve sıkıntının mümkün olduğu kadar çok sayıda kişi arasında payedilmesi üzerine temellendirilmiş olmaktadır. Bu kişilerin son halkası yani hiyerarşininen üstünde devlet durmaktadır. Bütün bu açıklamalardan anlaşılmaktadır ki, Hamîdullah,faiz karşısında İslam’ın temel ilkelerinin ve Hz. Peygamber’in pek çokuygulamasının alternatif bir iktisadi anlayış taşıdığı idrakiyle bunların günümüzeaktarılmasını salık vermektedir.