VERGİ OMBUDSMANI KAVRAMI VE TÜRK KAMU YÖNETİMİNDE İŞLEVSELLİĞİ
VERGİ OMBUDSMANI KAVRAMI VE TÜRK KAMU YÖNETİMİNDE İŞLEVSELLİĞİ
Yazar: Karcı, Şükrü Mert
Dergi: EKEV Akademi Dergisi, Vol. 0 No. 79, 2019
Anahtar kelimeler: Ombudsman,Vergi Ombudsmanı,Vergi Yönetimi,Mükellef Hakları,Yurttaş Odaklı Kamu Yönetimi.

Ombudsman kurumlarının şikâyet inceleme konuları arasında vergi işlemleri de önemli bir yere sahiptir. Dünya genelindeki uygulama incelendiğinde gerek özel görevli vergi ombudsmanları, gerekse genel görevli ombudsmanların vergi konusunda şikâyet kabul ettiği görülmektedir. Bu bağlamda kurumsal yapı farklarından bağımsız olarak bir vergi ombudsmanı faaliyetinden söz edilebilir. Vergi yönetiminde etkinliği sağlama amaçlı çağdaş kavramlar ve ombudsman kurumunun ilkeleri arasında bir ilişki bulunmaktadır. Vergi kültürü, vergi ahlakı, vergiye uyum kavramlarının yanı sıra mükellef haklarının gelişimi, vergi yönetimi alanı ile ombudsman denetiminin ilişkilendirilmesine neden olmaktadır. Bu kapsamda vergi ombudsmanı faaliyeti, vergileme ve vergiye uyumu sağlama süreçleriyle ilgili olarak yürütülmektedir. Vergi ombudsmanına yapılan şikâyetler yurttaşların yükümlülükleri ile ilgili olmanın yanında bu kapsamda denetlenmeleri ve yaptırıma maruz kalmaları konusunda da olabilmektedir. Vergiye itiraz edilebildiği gibi vergi cezaları da itiraz konusu olabilmektedir. Bu iki konunun birlikte var olması dolayısıyla vergi idaresi ile yurttaş ilişkileri ombudsman incelemeleri için özgün bir durumu ortaya çıkarmaktadır. Vergi ombudsmanının etkisi, vergi yönetimi alanında mükellef odaklı uygulamalar ile kamu yönetiminde yurttaş merkezliliğin birleşiminde ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda vergi ombudsmanı ile mükellef odaklı vergi yönetimi arasında bir ilişki bulunmaktadır. Bu çalışmada vergi ombudsmanı kavramı ve Türkiye’de kamu yönetimi-yurttaş ilişkilerinde işlevselliği konusu irdelenmiştir. Türkiye’de Kamu Denetçiliği Kurumunun vergi konularında itirazları inceleme kapasitesi değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler Kamu Denetçiliği Kurumunun yıllık raporlarında sunulan sayısal veriler kullanılarak yapılmıştır. İlgili alanda dünya genelinde özel görevli vergi ombudsmanı uygulamaları ile karşılaştırmalar da yapılmıştır. Bu kapsamda Türkiye’de vergi konularında şikâyetlerin ombudsman denetimi kapsamında incelenme kapasitesi değerlendirilerek, vergi ombudsmanının vergi yönetimi alanına etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda kamu yönetiminin diğer alanlarından farklı unsurlar içeren vergi yönetimi alanıyla sınırlı özel görevli bir vergi ombudsmanının işlevselliği sorgulanmıştır.

Ombudsman kurumlarının şikâyet inceleme konuları arasında vergi işlemleri de önemli bir yere sahiptir. Dünya genelindeki uygulama incelendiğinde gerek özel görevli vergi ombudsmanları, gerekse genel görevli ombudsmanların vergi konusunda şikâyet kabul ettiği görülmektedir. Bu bağlamda kurumsal yapı farklarından bağımsız olarak bir vergi ombudsmanı faaliyetinden söz edilebilir. Vergi yönetiminde etkinliği sağlama amaçlı çağdaş kavramlar ve ombudsman kurumunun ilkeleri arasında bir ilişki bulunmaktadır. Vergi kültürü, vergi ahlakı, vergiye uyum kavramlarının yanı sıra mükellef haklarının gelişimi, vergi yönetimi alanı ile ombudsman denetiminin ilişkilendirilmesine neden olmaktadır. Bu kapsamda vergi ombudsmanı faaliyeti, vergileme ve vergiye uyumu sağlama süreçleriyle ilgili olarak yürütülmektedir. Vergi ombudsmanına yapılan şikâyetler yurttaşların yükümlülükleri ile ilgili olmanın yanında bu kapsamda denetlenmeleri ve yaptırıma maruz kalmaları konusunda da olabilmektedir. Vergiye itiraz edilebildiği gibi vergi cezaları da itiraz konusu olabilmektedir. Bu iki konunun birlikte var olması dolayısıyla vergi idaresi ile yurttaş ilişkileri ombudsman incelemeleri için özgün bir durumu ortaya çıkarmaktadır. Vergi ombudsmanının etkisi, vergi yönetimi alanında mükellef odaklı uygulamalar ile kamu yönetiminde yurttaş merkezliliğin birleşiminde ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda vergi ombudsmanı ile mükellef odaklı vergi yönetimi arasında bir ilişki bulunmaktadır. Bu çalışmada vergi ombudsmanı kavramı ve Türkiye’de kamu yönetimi-yurttaş ilişkilerinde işlevselliği konusu irdelenmiştir. Türkiye’de Kamu Denetçiliği Kurumunun vergi konularında itirazları inceleme kapasitesi değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler Kamu Denetçiliği Kurumunun yıllık raporlarında sunulan sayısal veriler kullanılarak yapılmıştır. İlgili alanda dünya genelinde özel görevli vergi ombudsmanı uygulamaları ile karşılaştırmalar da yapılmıştır. Bu kapsamda Türkiye’de vergi konularında şikâyetlerin ombudsman denetimi kapsamında incelenme kapasitesi değerlendirilerek, vergi ombudsmanının vergi yönetimi alanına etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda kamu yönetiminin diğer alanlarından farklı unsurlar içeren vergi yönetimi alanıyla sınırlı özel görevli bir vergi ombudsmanının işlevselliği sorgulanmıştır.