Türkiye’deki Evsizlerin Temsili ve Algılanışı: Bir Söylem Analizi Çalışması
Representation and Perception of the Homeless in Turkey: A Study of Discourse Analysis
Yazar: Çolakoğlu, Esra; Kaya, Ali
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 44 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; Homelessness,Social problems,Social policy,Critical discourse analysis,Poverty,Vulnerable groups ; Evsizlik,Sosyal problemler,Sosyal politika,Eleştirel söylem analizi,Yoksulluk,Kırılgan gruplar

Evsizlik, çoğu zaman olumsuz önyargılar ve ciddi bir toplumsal damgalamanın eşlik ettiği önemli bir sosyal problemdir. Türkiye’de, çok kalabalık ortamlarda barınan veya sokaklarda yaşayan evsizler, sınırlı sosyal destekle karşı karşıyadır. Devletin sağladığı yardımlar genellikle mevsimsel olup, kış aylarında barınak ve giyecek sağlama gibi geçici önlemlerle sınırlıdır. Sivil toplum kuruluşları da kaynakları dahilinde destek sunmaktadır. Ancak evsizlerin bu durumdan kurtulmalarına yönelik, özel olarak geliştirilmiş kapsamlı sosyal politika ve programlar mevcut değildir. Politika geliştirme süreci, Türkiye’de evsizliğin bir sosyal problem olarak tanınmasıyla; o da bu konudaki algı, inanç ve önyargılarla yakından ilişkilidir. Bu çalışmada, Türkiye’de evsizlikle ilgili yaygın söylemleri belirlemek için dilin, toplumsal güç ilişkisi, ideoloji ve inançlarla bağlantısını araştıran eleştirel söylem analizi kullanılmış; evsizlere yönelik desteğin düşük düzeylerde kalmasının ve kapsamlı bir sosyal politika geliştirilmemesinin nedenlerinin açıklanması amaçlanmıştır. Çalışmanın bulguları, Türkiye’de evsizliğin genellikle toplumsal değil, bireysel bir sorun olarak düşünüldüğünü ortaya koymaktadır. Yoksulluk, göç ve istihdam sorunları gibi evsizliğe yol açan yapısal faktörlerin göz ardı edilmesi, sorunu normalleştirmekte ve toplumsal sorumluluğu azaltarak evsizlere yönelik kapsamlı sosyal politika, destek ve hizmetlerin geliştirilmesine engel olmaktadır. Ayrıca, evsiz olmayan aktörler tarafından şekillendirilen hâkim söylemler, evsiz bireyleri “öteki” olarak kategorize ederek marjinalleşmelerini pekiştirmektedir. Araştırma sonucunda Türkiye’de evsizliğe yönelik beş şöylem tipinin yaygın olduğu tespit edilmiştir. Bunlar, kişiselleştiren, duygusal, kriminalize eden, nesneleştiren ve normalleştiren olmak üzere beş başlık altında toplanmıştır.

Homelessness is a significant social problem that is often accompanied by negative prejudices and serious social stigma. In Turkey, homeless people who live in crowded environments or on the streets face limited social support. The aid provided by the state is usually seasonal and limited to temporary measures such as providing shelter and clothing during the winter months. NGOs also provide support within their means. However, there are no comprehensive social policies and programmes specifically developed to help homeless people escape this situation. The policy development process is closely related to the recognition of homelessness as a social problem in Turkey, which in turn is closely related to the perceptions, beliefs and prejudices about the subject. In this study, critical discourse analysis, which investigates the connection between language, social power relations, ideologies and beliefs, was used to determine the prevalent discourses on homelessness in Turkey; the aim was to explain the reasons for the low levels of support for the homeless and the lack of a comprehensive social policy development. The findings of the study reveal that homelessness in Turkey is generally considered an individual problem, not a social one. Ignoring the structural factors that lead to homelessness, such as poverty, migration and employment problems, normalises the problem and reduces social responsibility, preventing the development of comprehensive social policies, support and services for the homeless. In addition, dominant discourses shaped by non-homeless actors reinforce the marginalisation of homeless individuals by categorising them as “others.” Because of the research, it was determined that five types of discourses about homelessness were common in Turkey: personalising, emotional, criminalising, objectifying and normalising.