‘Yeni Kapitalizm’ Teorileri, Dijital Devrim ve Türkiye Kapitalizmi
‘Yeni Kapitalizm’ Teorileri, Dijital Devrim ve Türkiye Kapitalizmi
Yazar: Akçoraoğlu, Alpaslan
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 43 No. 3, 2018
Anahtar kelimeler: Economics ; Ekonomi ; Bilişsel kapitalizm,dijital kapitalizm,otonomist teori,ulusötesi bilgi kapitalizmi,Türkiye kapitalizmi

Yirminci yüzyılın son on yılından itibaren dünyanın ileri kapitalist merkezlerinde bilgive yeniliğe dayalı bir ‘yeni kapitalizm’ aşamasına geçildiği görülmektedir. Bu makaleninamaçlarından biri, merkez ülkelerde gelişen çağdaş kapitalizme ilişkin modern ana akımve Marxian teorileri incelemektir. Diğer yandan, bu makalenin diğer bir amacıise Türkiye ekonomisinin böyle bir yapısal dönüşüm için asgari ön koşulları taşıyıptaşımadığını tartışmaktır. Bu makalede çağdaş ana-akım bilgi teorilerinin basit veyetersiz yapılarının radikal bir eleştirisi sunulmaktadır. Buna karşın, Marxian teorilerin,daha kapsamlı, karmaşık ve çok boyutlu bir çağdaş kapitalizm perspektifi sağladığıileri sürülebilir. Bu çalışmada incelenen Marxian yeni kapitalizm teorileri şunlardır:dijital kapitalizm teorisi, otonomist teori, bilişsel kapitalizm teorisi, ulusötesi bilgiselkapitalizm teorisi ve bilişsel materyalizm teorisi. Yeni kapitalizmi, tarihsel kapitalizmin biraşaması olarak gören Marxian teoriler, toplumsal ilişkilerin tarihsel boyutunu, üretkengüçlerin gelişimini, bilgi/güç ilişkilerini ve sınıf çelişkilerini teorik analizlerine dâhiletmektedirler. Tekno-iyimser ortodoks iktisatçılar, yeni kapitalizmin yüksek-becerili,yüksek ücretli işler yaratacağını ve ayrıca, toplumsal eşitsizliklere ve iktisadi durgunluğason vereceğini düşünüyorlardı. Buna karşın, dijital dönüşümün merkez ülkelerde aşırı birikimsorununu daha da ağırlaştırdığı, iktisadi eşitsizlikleri daha da arttırdığı, kitleselişsizliği yaygınlaştırdığı ve güvencesiz/geçici istihdamı büyüttüğü gözlemlenmektedir.Diğer yandan, küresel ekonominin yarı-çevre ekonomilerinin, yeni kapitalizm çağındaileri kapitalist merkezler ile aralarındaki açığı kapatabilmeleri için ekonomilerini bu yeniçağın gereklerine göre dönüştürmelerinin zorunlu olduğu düşünülmektedir. Türkiye’dehem ‘elit’ entelektüel emek niceliksel ve niteliksel olarak yetersizdir ve hem de bilişselkapitalizmin zorunlu unsuru olan kitlesel entelektüellik gelişmemiştir. Ayrıca, Türkiyeekonomisinin önemli ‘yapısal zayıflıkları’ ve bilim ve teknolojiye ayrılan göreli olarakyetersiz kaynaklar, teknoloji-odaklı uzun-dönemli bir iktisadi dönüşüm için önemli engellerdir.

Yirminci yüzyılın son on yılından itibaren dünyanın ileri kapitalist merkezlerinde bilgive yeniliğe dayalı bir ‘yeni kapitalizm’ aşamasına geçildiği görülmektedir. Bu makaleninamaçlarından biri, merkez ülkelerde gelişen çağdaş kapitalizme ilişkin modern ana akımve Marxian teorileri incelemektir. Diğer yandan, bu makalenin diğer bir amacıise Türkiye ekonomisinin böyle bir yapısal dönüşüm için asgari ön koşulları taşıyıptaşımadığını tartışmaktır. Bu makalede çağdaş ana-akım bilgi teorilerinin basit veyetersiz yapılarının radikal bir eleştirisi sunulmaktadır. Buna karşın, Marxian teorilerin,daha kapsamlı, karmaşık ve çok boyutlu bir çağdaş kapitalizm perspektifi sağladığıileri sürülebilir. Bu çalışmada incelenen Marxian yeni kapitalizm teorileri şunlardır:dijital kapitalizm teorisi, otonomist teori, bilişsel kapitalizm teorisi, ulusötesi bilgiselkapitalizm teorisi ve bilişsel materyalizm teorisi. Yeni kapitalizmi, tarihsel kapitalizmin biraşaması olarak gören Marxian teoriler, toplumsal ilişkilerin tarihsel boyutunu, üretkengüçlerin gelişimini, bilgi/güç ilişkilerini ve sınıf çelişkilerini teorik analizlerine dâhiletmektedirler. Tekno-iyimser ortodoks iktisatçılar, yeni kapitalizmin yüksek-becerili,yüksek ücretli işler yaratacağını ve ayrıca, toplumsal eşitsizliklere ve iktisadi durgunluğason vereceğini düşünüyorlardı. Buna karşın, dijital dönüşümün merkez ülkelerde aşırı birikimsorununu daha da ağırlaştırdığı, iktisadi eşitsizlikleri daha da arttırdığı, kitleselişsizliği yaygınlaştırdığı ve güvencesiz/geçici istihdamı büyüttüğü gözlemlenmektedir.Diğer yandan, küresel ekonominin yarı-çevre ekonomilerinin, yeni kapitalizm çağındaileri kapitalist merkezler ile aralarındaki açığı kapatabilmeleri için ekonomilerini bu yeniçağın gereklerine göre dönüştürmelerinin zorunlu olduğu düşünülmektedir. Türkiye’dehem ‘elit’ entelektüel emek niceliksel ve niteliksel olarak yetersizdir ve hem de bilişselkapitalizmin zorunlu unsuru olan kitlesel entelektüellik gelişmemiştir. Ayrıca, Türkiyeekonomisinin önemli ‘yapısal zayıflıkları’ ve bilim ve teknolojiye ayrılan göreli olarakyetersiz kaynaklar, teknoloji-odaklı uzun-dönemli bir iktisadi dönüşüm için önemli engellerdir.