hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Şii İslam Tarihi
Şii İslam Tarihi
Yazar: Doğruyol, Feyza
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Şiilik,İslam Tarihi,İslam Mezhepleri Tarihi

Şiî İslam tarihinin derli toplu ve zengin bir kaynakça temelinde kalemealınması şeklindeki bu eser Şiîliğin tarihini aktaran az sayıda değerli eserarasında yerini almıştır. İsmailî tarihi ve öğretileri hakkında önemli başucueserleri de kaleme alan Daftary, bize yeni bir tarih yazımı örneği sunarakeserinin sonuna eklediği zengin kaynakça ile de bu alanda çalışma yapanaraştırmacılara yol göstermektedir.

Şiî İslam tarihinin derli toplu ve zengin bir kaynakça temelinde kalemealınması şeklindeki bu eser Şiîliğin tarihini aktaran az sayıda değerli eserarasında yerini almıştır. İsmailî tarihi ve öğretileri hakkında önemli başucueserleri de kaleme alan Daftary, bize yeni bir tarih yazımı örneği sunarakeserinin sonuna eklediği zengin kaynakça ile de bu alanda çalışma yapanaraştırmacılara yol göstermektedir.
İbn Teymiyye Hakkındaki Olumsuz Algının Kritiği
The Crituqe of Negative Perception About İbn Taymiyyah
Yazar: Yalçın, Ahmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Mezhep,Selefiyye,İbn Teymiyye,İbn Battûta,Müteşâbih,Mücessime ; Sect,Salafism,Ibn Taymiyyah,İbn Battûta,Mutashabih,Mus-habbiha

İbn Teymiyye, Haçlı Seferleri veMoğol saldırılarının yıprattığı İslâm dünyasının yeniden toparlanmasınınbaşlangıcı sayabileceğimiz dönemde parlak bir kişilik olarak devrinin günceltartışma konularında fikirlerini bildirmiş, çeşitli tartışmaların ortasında yeralmıştır. Mensup olduğu Hadis Ekolünün genel karakteristiği düşüncelerineyansımış, telif ettiği eserlere etki etmiştir. İbn Teymiyye, sonraki dönemlerdehakkında birbirinin zıddı biçimlerde anılmıştır/algılanmıştır. İbn Teymiyyeüzerinde oluşan algılar, onun çok detaylı şekilde yaptığı izahlar ya da onuntelif ettiği eserlerinden ziyade, genel malumatlara ve özellikle günümüzdekolaycı bir algı üzerine kurulmakta ve değerlendirilmektedir. Bu algılara temelteşkil eden kaynakların kritiği ile İbn Teymiyye'nin üslubu hesaba katılmamaktadır.Doğrudan mutasavvıflara getirdiği tenkitler veya onu sahiplenenler üzerindenveyahut ona aidiyeti şüpheli olan; "Ben nasıl indiysem Allah Teâlâ daişte böyle iner" sözüne dayanılarak hakkında yorum yapılmaktadır. Bumakale İbn Teymiyye hakkında oluşturulan algıyı tartışmak için kalemealınmıştır.

Ibn Taymiyyah lived in a beginning of an era wherethe Islamic World was recovering from theCrusades and Mongolian attacks. He was an importantfigure in his time, he stated his opinions on the current debates of his timeand been in the midst of various debates. His ideas affected and his booked hadbeen influenced by the general characteristics of the Hadith Ecole/School hewas in. In later periods Ibn Taymiyyah had been referred/perceived in entirelyopposite directions. Perceptions of Ibn Taymiyyah had been formed and evaluatedaround general information and especially nowadays it is based on a simplisticperception, rather than his detailed explanations on the maters or books he hadwritten. Style of Ibn Taymiyyah and critiques of the sources underlying theseperceptions had not been taken into account. He had been evaluated based on hisdirect criticism to the Sufis, or over the groups who embraced him or with asentence “Allah walks like me” which is not certain that belongs to him. Thisarticle is written to discuss the perception about Ibn Taymiyyah.
Diyanet İslam Ansiklopedisinin İslam Mezhepleri Tarihi ile İlgili Maddeleri Üzerine Bir Değerlendirme
An Evaluation of The Articles of The Diyanet Islamic Encyclopedia  on The History of Islamic Sects
Yazar: Akkoyunlu, İsmail
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Diyanet İslam Ansiklopedisi,İslam Mezhepleri Tarihi,Mezhep,Kavram,Eser,Şahıs ; History of Islamic Sects,Sect,The Diyanet Islamic Encyclopedia,Con-cept,Work,Person

İslam kültür ve medeniyetine dair Müslümanlartarafından oluşturulan ilk sistemli ve kolektif ansiklopedi çalışması olanDiyanet İslam Ansiklopedisi, İslam Bilimleri açısından temel bir kaynak eserniteliğindedir. İslam’la ilgili ilim, tarih ve medeniyete ait 20.000’den fazlamadde içeren eser; İslamî ilimlerin farklı disiplinleri açısından da önemlibilgiler ihtiva etmektedir. Ansiklopedinin önemli bilgiler içerdiği disiplinlerdenbiri de İslam Mezhepleri Tarihi’dir. Bu disiplinle ilgili çok sayıda madde içereneser, alanın uzmanları tarafından ilk başvuru kaynaklarından biri olarakkullanılmakta ve bu yönüyle takdir edilmektedir. Bununla birlikte diğeralanlarda olduğu gibi Mezhepler Tarihi alanı ile ilgili maddelerin de bir bütünolarak değerlendirilmesi ve bazı tespitlerde bulunulması önem arz etmektedir.Bu amaçla makalemizde Diyanet İslam Ansiklopedisi’nin Mezhepler Tarihi ileilgili maddeleri; mezhep, fırka, kavram, eser ve şahıs gibi değişkenlerüzerinden ele alınacak ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla eleştirel birdeğerlendirmeye tabi tutulacaktır. Böylelikle Diyanet İslam Ansiklopedisi’ninMezhepler Tarihi ile ilgili maddelerinin genel görünümünün ortaya çıkarılmasınaek olarak alanla ilgili mezhep, fırka, kavram,eser ve şahısların birlikte ve bir bütün halinde görülmesi amaçlanmaktadır.

The Diyanet Islamic Encyclopedia isthe first systematic encyclopaedia work created by Muslims on Islamic cultureand civilization. This encyclopedia is a fundamental resource in terms ofIslamic science. The work contains more than 20,000 articles related to Islam,science, history and civilization, and contains important information in termsof different disciplines of Islamic sciences. One of the disciplines that theencyclopedia contains important information is the History of Islamic Sects.The work containing numerous articles on this discipline is used andappreciated by field experts as one of the first reference sources. However, asin other fields, it is important to evaluate the articles related to theHistory of Sects as a whole and make some determinations. For this purpose, ourarticle discusses the articles of the History of Sects of the Diyanet IslamEncyclopedia in the context of sect, concept, works and persons and thesearticles will be critically evaluated through a comparative approach. Thus, itis aimed to reveal the general view of the articles of Encyclopedia related tothe History of The Sects and to see sects, concepts, works and individualsrelated to the field together and as a whole
İmam Mâturîdî'nin 'Din-Şeriat Ayırımı' Anlayışında Ebû Hanîfe'nin Etkisi
İmam Mâturîdî'nin 'Din-Şeriat Ayırımı' Anlayışında Ebû Hanîfe'nin Etkisi
Yazar: Avcı, Metin
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Din,Şeriat

İmam Mâturîdî’nin Ebû Hanîfe’nin görüşlerini benimseyip savunduğu ve îtikâdda HanefilereMaturidî denildiği bilinmektedir. Bununla birlikte onun fikirlerinde Ebû Hanîfe’nin etkisi akademik düzeyde yapılan bir araştırma ileortaya konulmuş değildir. Nitekim onun ulûhiyet, iman, nübüvvet, âhiret, kaderanlayışları incelendiğinde Ebû Hanîfe’nin görüşleriyle uyuştuğu, hatta bazıyönlerden onun görüşlerini sistemli bir hale getirerek güncellediği, îtikâdanlayışının genel manada onunla paralel olduğu da görülmektedir. Din-şeriatayırımına gitmeleri ise, bu etkinin bununla sınırlı olmadığını gözler önünekoyan başka bir kanıttır. Onlara göre din; tevhide iman etmeyi yani şirkiterk edip Allah’a yönelmeyi, ibadeti yalnız O’na has kılmayı ifade eder. Şeriatise; tevhid merkezli bu dinin îtikâdi, ahlakî ve amelî sahadaki aslı ve özüaynı olan, her bir peygambere vahiy yoluyla gönderilen fakat tarihi, kültürelve sosyal şartlara göre birbirinden farklı olan boyutlarını ifade eder. Buyönüyle din sabit, şeriat ise dinamiktir. Biz bu makalemiz ile Ebû Hanîfe’yenispet edilen ve İmam Mâturîdî’nin günümüze ulaşan eserlerindeki bilgilerdenyola çıkarak, Ebû Hanîfe’nin kendisinden yaklaşık iki yüz sene önce savunduğudin-şeriat ayrımını, İmam Mâturîdî’nin de kabul ederek nasıl ele alıpsavunduğunu, dolayısıyla onun bu anlayışında Ebû Hanîfe’nin etkisini ortayakoymayı hedefledik.

İmam Mâturîdî’nin Ebû Hanîfe’nin görüşlerini benimseyip savunduğu ve îtikâdda HanefilereMaturidî denildiği bilinmektedir. Bununla birlikte onun fikirlerinde Ebû Hanîfe’nin etkisi akademik düzeyde yapılan bir araştırma ileortaya konulmuş değildir. Nitekim onun ulûhiyet, iman, nübüvvet, âhiret, kaderanlayışları incelendiğinde Ebû Hanîfe’nin görüşleriyle uyuştuğu, hatta bazıyönlerden onun görüşlerini sistemli bir hale getirerek güncellediği, îtikâdanlayışının genel manada onunla paralel olduğu da görülmektedir. Din-şeriatayırımına gitmeleri ise, bu etkinin bununla sınırlı olmadığını gözler önünekoyan başka bir kanıttır. Onlara göre din; tevhide iman etmeyi yani şirkiterk edip Allah’a yönelmeyi, ibadeti yalnız O’na has kılmayı ifade eder. Şeriatise; tevhid merkezli bu dinin îtikâdi, ahlakî ve amelî sahadaki aslı ve özüaynı olan, her bir peygambere vahiy yoluyla gönderilen fakat tarihi, kültürelve sosyal şartlara göre birbirinden farklı olan boyutlarını ifade eder. Buyönüyle din sabit, şeriat ise dinamiktir. Biz bu makalemiz ile Ebû Hanîfe’yenispet edilen ve İmam Mâturîdî’nin günümüze ulaşan eserlerindeki bilgilerdenyola çıkarak, Ebû Hanîfe’nin kendisinden yaklaşık iki yüz sene önce savunduğudin-şeriat ayrımını, İmam Mâturîdî’nin de kabul ederek nasıl ele alıpsavunduğunu, dolayısıyla onun bu anlayışında Ebû Hanîfe’nin etkisini ortayakoymayı hedefledik.
XVIII. Yüzyıl Eş’arî Geleneğin Temsilcilerinden Ahmed ed-Derdīr ve Ḫarīdetü’l-Behiyye’si
Ahmad al-Dardir from the Representatives of 18th Century Ashari Tradition and His Harida al-Bahiyya
Yazar: Ünlüsoy, Kamile
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Ahmed ed-Derdīr,Ḫarīdetü’l-Behiyye,akaid,Eş‘arîlik,XVIII. yy. ; Ahmad al-Dardir,al-Harida al-Bahiyya,aqaid of Ahshari,18th century

Ehl-i Sünnet’in iki önemli ekolündenbiri olan Eş‘arîlik, Ebu’l-Hasan el-Eş‘arî’nin (v.324/935) görüşleri etrafındaIV/X.-V/XI. yy.’larda sistemleşmeye başlamış ve günümüze kadar varlığını devamettirmiştir. Eş‘arîliğin XII./XVIII. yy. temsilcilerinden Ahmed ed-Derdīr (v.1201/1786) Mısır’da Malikî mezhebine bağlı bir fakih ve Halvetiyye’ninkendisine nispetle adlandırılan Derdīriyye kolunun kurucusudur. Ḫarīdetü’l-Behiyyeadlı 71 beyitlik akaid metninde üzerinde durduğu temel konular ilahiyyat, nübüvvet, sem’îyyat ve tasavvufa dairbazı meselelerdir. Ahmed ed-Derdīr sade bir dille hazırladığı bu eserineŞerḥu’l-Ḫarīdeti’l-Behiyye isimli bir de şerh yazmıştır. Ḫarīdetü’l-Behiyyedöneminde Ezher alimleri tarafından itibar gören bir eser olduğu için ikiyüzyıl gerek Ahmed ed-Derdīr’in evinde gerekse Ezher öğrencilerineokutulmuştur. Eser Eş’arî zihniyetinin XII/XVIII. yy.’daki tezahürlerinigöstermesi bakımından önem arzetmektedir. Çalışmada Ḫarīdetü’l-Behiyyemetni tercüme edildikten sonra Ahmed ed-Derdīr’in kendi eserine hazırladığışerhinde ele aldığı Eş’arî inanç esaslarının İslam Mezhepleri Tarihi metodolojisiyleincelenecektir.

Asharism, one of two important schools of Ahl al-Sunnah, is based on theviews of Abu al-Hasan al-Ashari (d. 324/ 935) began to systemize in 4th/10th century and continued its existence until today. Ahmadal-Dardir from the representatives of Asharism of 18th century, wasa canonist and founder of Dardiriyyah connected with Khalwatiyyah. He dealed with the topics ofilahiyah, nubuwwah, sam’iyyah and sufism on his aqaid book named al-Haridaal-Bahiyya, composed of seventy-five companions. Ahmed ed-Derdīr wrote a sharh named Sharhal-Harida al-Bahiyya on this work which he had prepared with a plain language. Because al-Harida al-Bahiyya acquired a reputation by al-Azhar scholars,was taught to the students in the house of Ahmad al-Dardir and al-Azhar during twocenturies. This book is important in terms of reflecting of the mentality ofal-Asharism on 18th century. In this study, the al-Harida al-Bahiyya text will betranslated and the Ahshari beliefs in Sharh al-Harida al-Bahiyya will beexamined by the methodology of History of Islamic Sects.
Yaltkaya’nın “Bâtınîlik Tarihi” Makalesi (Tahlil Değerlendirme ve Neşir)
Yaltkaya’nın “Bâtınîlik Tarihi” Makalesi (Tahlil Değerlendirme ve Neşir)
Yazar: Bulut, Halil İbrahim
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Batıniyye,İsmailiyye,Yaltkaya,Mezhepler Tarihi,Ebü’l-Hattab,Hasan Sabbah

Osmanlı’nınson döneminde yetişen ve Cumhuriyetin ilk yıllarında önemli vazifelerde bulunanMehmet Şerefettin Yaltkaya, hem Darulfünun İlahiyat Fakültesinde hocalık yapmışhem de Diyanet İşleri Başkanlığı görevini ifa etmiştir. Bir müderris olaraközellikle Kelam İlmi ve İslam Mezhepleri Tarihi sahasında özgün araştırmalaryayımlamış ve önemli çeviriler neşretmiştir. Çalışmalarının önemli birkısmı 1928 yılı öncesine aittir, yani eski harflerle neşredilmiştir. Buçalışmaların günümüz Türkçesine kazandırılması bir ihtiyaçtır. Biz,Yaltkaya'nın 1928 yılında Osmanlıca neşrettiği "Batınilik Tarihi"adlı makalesini latinize edip tahlil ve değerlendirmesini yapmak suretiylegünümüz okuyucusuna kazandırmak istedik. Bu makalesinde o, Batıniyye’nin tarihinikonu edinmiş; meseleyi Sâbiîlik ve Mecûsîlikten başlatmak suretiyle kökeniniaçıklamaya çalışmıştır. İslam dünyasında Batıniliğin ilk defa Ebü’l-HattabEsedî tarafından temsil edildiğini belirten yazar, bunların felsefelerini deizah etmiştir. Yaltkaya makaleyi Hasan Sabbâh dönemiyle sınırlandırmıştır.

Osmanlı’nınson döneminde yetişen ve Cumhuriyetin ilk yıllarında önemli vazifelerde bulunanMehmet Şerefettin Yaltkaya, hem Darulfünun İlahiyat Fakültesinde hocalık yapmışhem de Diyanet İşleri Başkanlığı görevini ifa etmiştir. Bir müderris olaraközellikle Kelam İlmi ve İslam Mezhepleri Tarihi sahasında özgün araştırmalaryayımlamış ve önemli çeviriler neşretmiştir. Çalışmalarının önemli birkısmı 1928 yılı öncesine aittir, yani eski harflerle neşredilmiştir. Buçalışmaların günümüz Türkçesine kazandırılması bir ihtiyaçtır. Biz,Yaltkaya'nın 1928 yılında Osmanlıca neşrettiği "Batınilik Tarihi"adlı makalesini latinize edip tahlil ve değerlendirmesini yapmak suretiylegünümüz okuyucusuna kazandırmak istedik. Bu makalesinde o, Batıniyye’nin tarihinikonu edinmiş; meseleyi Sâbiîlik ve Mecûsîlikten başlatmak suretiyle kökeniniaçıklamaya çalışmıştır. İslam dünyasında Batıniliğin ilk defa Ebü’l-HattabEsedî tarafından temsil edildiğini belirten yazar, bunların felsefelerini deizah etmiştir. Yaltkaya makaleyi Hasan Sabbâh dönemiyle sınırlandırmıştır.
İhtilâfu'l-Fukahâ Eserleri Üzerine İnceleme
İhtilâfu'l-Fukahâ Eserleri Üzerine İnceleme
Yazar: Çubukcu, Esma
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; İhtilâfu’l-Fukahâ,Hilâf,Tahâvî,Taberî,Debûsî,İbn Rüşd

Bumakalede, İhtilâfu’l Fukahâ eserlerinin tarihi, literatürü ve sistemleşmesürecine yer verilmiştir. Hilâf ilminin tarihi hakkındaki bilgiler, FerhatKoca’nın tercüme ettiği Mukayeseli İslam Hukuk Düşüncesinin Temellendirilmesi veŞükrü Özen’in yazmış olduğu Diyanet İslam Ansiklopedisi “Hilâf” maddesi esasalınarak düzenlenmiştir. Tarihi süreçte, ihtilafa dair eserlerin sistemleşmesürecini görebilmek için dört eser incelenmiş ve karşılaştırılmıştır. Çalışmamızda incelemiş olduğumuz eserler:Tahâvî (ö. 321), İhtilâfu’l-Ulemâ                                                                                                      Taberî (ö. 310), İhtilâfu’l-FukahâDebûsî (ö. 430), Kitâbu Te’sîsi’n-Nazarİbn Rüşd (ö. 595), Bidâyetü’l-Müçtehid ve’n-Nihâyeti’l-Muktesıd

Bumakalede, İhtilâfu’l Fukahâ eserlerinin tarihi, literatürü ve sistemleşmesürecine yer verilmiştir. Hilâf ilminin tarihi hakkındaki bilgiler, FerhatKoca’nın tercüme ettiği Mukayeseli İslam Hukuk Düşüncesinin Temellendirilmesi veŞükrü Özen’in yazmış olduğu Diyanet İslam Ansiklopedisi “Hilâf” maddesi esasalınarak düzenlenmiştir. Tarihi süreçte, ihtilafa dair eserlerin sistemleşmesürecini görebilmek için dört eser incelenmiş ve karşılaştırılmıştır. Çalışmamızda incelemiş olduğumuz eserler:Tahâvî (ö. 321), İhtilâfu’l-Ulemâ                                                                                                      Taberî (ö. 310), İhtilâfu’l-FukahâDebûsî (ö. 430), Kitâbu Te’sîsi’n-Nazarİbn Rüşd (ö. 595), Bidâyetü’l-Müçtehid ve’n-Nihâyeti’l-Muktesıd
ES-SAHABE Fİ HADÎSİ EHL-İ BEYT
ES-SAHABE Fİ HADÎSİ EHL-İ BEYT
Yazar: Demir, Abdulalim
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Sahabe,Şîa,Ehl-i Beyt

İslam dinini sonraki nesillere taşıyan sahabe hakkında Şîa’nın, Ehl-i sünnet mezheplerine göre farklı bir tutumu olduğu ehlince malumdur. Ehl-i sünnet Sahabenin hepsini ‘âdil olarak kabulederken; Şîa sahabeyi diğer râvilerden ayırmamış, onları da diğer râviler gibi cerh ve ta‘dile tâbi tutmuştur. Bunun neticesinde bir kısmını münafıklıkla bir kısmını fâsıklıkla itham etmiş, hatta bununla yetinmemiş Hz. Peygamber’in vefatından sonra sahabenin büyük bir kısmının dinden çıktığını iddia edenler olmuştur.

İslam dinini sonraki nesillere taşıyan sahabe hakkında Şîa’nın, Ehl-i sünnet mezheplerine göre farklı bir tutumu olduğu ehlince malumdur. Ehl-i sünnet Sahabenin hepsini ‘âdil olarak kabulederken; Şîa sahabeyi diğer râvilerden ayırmamış, onları da diğer râviler gibi cerh ve ta‘dile tâbi tutmuştur. Bunun neticesinde bir kısmını münafıklıkla bir kısmını fâsıklıkla itham etmiş, hatta bununla yetinmemiş Hz. Peygamber’in vefatından sonra sahabenin büyük bir kısmının dinden çıktığını iddia edenler olmuştur.
Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri
Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri
Yazar: Alibekiroğlu, Fatmanur
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Kaderî,Mürciî,Kaderî-Mürciî,Gaylâniyye,Mu'tezile

Mezhebîeğilimler arasındaki etkileşim örneklerinden biri olarak Kaderî-Mürciî şahıslar,fırak geleneğinde Mürcie ya da Mu'tezile içerisinde zikredilen, her ikieğilimin temel fikirlerinden bir kısmını bir arada benimseyen şahıslardır. Mu'tezileiçerisindeki durumları ise “beş esasa” muhalif olma gerekçesiyle bazı yazarlartarafından reddedilirken, bu muhalefet Mu'tezilî tabakatlarda zikredilmelerineengel olmamıştır. Bu sebeple mezhepler tarihi geleneğinde söz konusu şahıslar içinfarklı tanımlamalar ve muhtelif tasnif çabaları mevcut olmuştur. Fakat butasnif gayretleri bazı sorunlara sebebiyet vermiştir. Bunun yanında Mu'tezileiçerisindeki konumları da onlara Mu'tezilî tabakalarda yer veren yazarlarnezdinde dahi olumlu bir şekilde tasvir edilmemiş, irca fikrinden ötürü onlariçin dışlayıcı bir tavır sergilenmiştir.

Mezhebîeğilimler arasındaki etkileşim örneklerinden biri olarak Kaderî-Mürciî şahıslar,fırak geleneğinde Mürcie ya da Mu'tezile içerisinde zikredilen, her ikieğilimin temel fikirlerinden bir kısmını bir arada benimseyen şahıslardır. Mu'tezileiçerisindeki durumları ise “beş esasa” muhalif olma gerekçesiyle bazı yazarlartarafından reddedilirken, bu muhalefet Mu'tezilî tabakatlarda zikredilmelerineengel olmamıştır. Bu sebeple mezhepler tarihi geleneğinde söz konusu şahıslar içinfarklı tanımlamalar ve muhtelif tasnif çabaları mevcut olmuştur. Fakat butasnif gayretleri bazı sorunlara sebebiyet vermiştir. Bunun yanında Mu'tezileiçerisindeki konumları da onlara Mu'tezilî tabakalarda yer veren yazarlarnezdinde dahi olumlu bir şekilde tasvir edilmemiş, irca fikrinden ötürü onlariçin dışlayıcı bir tavır sergilenmiştir.
Alevî Nitelemeli Ocak / Gruplara Ait Tekke, Zâviye ve Dergâhlardaki Cami ve Mescidler
Alevî Nitelemeli Ocak / Gruplara Ait Tekke, Zâviye ve Dergâhlardaki Cami ve Mescidler
Yazar: Üçer, Cenksu
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Alevî,tekke,zâviye,dergâh,cami,mescid

Bu çalışmada günümüzdedaha çok Alevî nitelemesi kullanılan gruplara ait tekke, zâviye ve dergâhlardabulunan cami ve mescid varlığı ele alınmaktadır. Bilindiği gibi söz konusu bugruplar geçmişte her biri Bektâşî, Erdebil Sûfiyân Süreği Mensubu (Kızılbaş),Tahtacı, Dede Garkınlı, Hubyarlı, Keçeci Babalı gibi mensup olduğu ocak ismiyleisimlendirilmiştir.            Söz konusu bu ocakların her biri, bütün telakkîlerinitasavvuf ve tarikat hayatı kalıplarında anlamlandırmıştır. Alevî nitelemeliocak ve gruplar geçmişte içlerinde “tevhid” kısmının da bulunduğu âdâb veerkânı, diğer tasavvufî ekollerde ya da tarikatlarda olduğu gibi, tekke, zâviyeve dergâhlarda; tekke, zâviye ya da dergâhın bulunmadığı yerleşim yerlerindeise gerekli büyüklükte evi olan bir dede ya da talibin evinde toplanıpyürütmüşlerdir.Tarihisürece ve pratik uygulamaya bakıldığında, tasavvuf ekolleri ve tarikatlara ait tekke,zâviye ve dergâhların yanında namaz kılmak için bir cami ve mescit bulunduğubilinmektedir. Bu pratik durumun Hacı Bektâş Velî, Seyyid Battal Gazi,Şücâaddin Velî, Abdal Musa, Keçeci Baba gibi Alevî nitelemeli ocak ve gruplarıngeleneksel âdâb ve erkân merkezleri tekke, zâviye ve dergâhlarda da söz konusuolduğu görülmektedir.Bukonuda yapılacak çalışma ve değerlendirmelerin bu gerçekliği dikkate almasıyerinde olacaktır.

Bu çalışmada günümüzdedaha çok Alevî nitelemesi kullanılan gruplara ait tekke, zâviye ve dergâhlardabulunan cami ve mescid varlığı ele alınmaktadır. Bilindiği gibi söz konusu bugruplar geçmişte her biri Bektâşî, Erdebil Sûfiyân Süreği Mensubu (Kızılbaş),Tahtacı, Dede Garkınlı, Hubyarlı, Keçeci Babalı gibi mensup olduğu ocak ismiyleisimlendirilmiştir.            Söz konusu bu ocakların her biri, bütün telakkîlerinitasavvuf ve tarikat hayatı kalıplarında anlamlandırmıştır. Alevî nitelemeliocak ve gruplar geçmişte içlerinde “tevhid” kısmının da bulunduğu âdâb veerkânı, diğer tasavvufî ekollerde ya da tarikatlarda olduğu gibi, tekke, zâviyeve dergâhlarda; tekke, zâviye ya da dergâhın bulunmadığı yerleşim yerlerindeise gerekli büyüklükte evi olan bir dede ya da talibin evinde toplanıpyürütmüşlerdir.Tarihisürece ve pratik uygulamaya bakıldığında, tasavvuf ekolleri ve tarikatlara ait tekke,zâviye ve dergâhların yanında namaz kılmak için bir cami ve mescit bulunduğubilinmektedir. Bu pratik durumun Hacı Bektâş Velî, Seyyid Battal Gazi,Şücâaddin Velî, Abdal Musa, Keçeci Baba gibi Alevî nitelemeli ocak ve gruplarıngeleneksel âdâb ve erkân merkezleri tekke, zâviye ve dergâhlarda da söz konusuolduğu görülmektedir.Bukonuda yapılacak çalışma ve değerlendirmelerin bu gerçekliği dikkate almasıyerinde olacaktır.