Mevlânâ’nın Dîvânında “Kut”lu Ceylan Motifi
“Blessed” Gazelle Motif in Rumi’s Diwan
Yazar: Denizmen, Serap
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 27 No. 27, 0
Anahtar kelimeler: Mevlânâ,Dîvân-ı Kebîr,geyik,âhû,ceylan,imge,motif,Türk mitolojisi ; Rumi,Diwan-e Shams-e Tabrizi,deer,gazelle,image,motif,Turkish mythology

Geyik Türk kültürünün en önemli motiflerindendir. İslam  öncesi dönemde Türkler arasında ongun olarak kabul görmüş ve  "kut"lu bir hayvan olduğuna inanılmıştır. Zaman içerisinde  geyikler hakkında çeşitli mit ve efsaneler ortaya çıkmış; bu  anlatılar şifâhî kültüre sahip Türkler arasında nesilden nesile  aktarılmıştır. Tanrı ile irtibatlı olduğu düşünülen geyik  genellikle iyilik getiren bir hayvan olarak kabul görmüştür.  Halı, kilim ve taş baskı örtülerin vazgeçilmez motiflerinden biri  olan geyik Türkler’in İslâmiyet’i kabulüyle birlikte yavaş yavaş  mitolojik karakterini terk etmeye başlamıştır. XIV. yüzyılda  Anadolu sahasında ortaya çıkan geyik destanlarında avcıdan  kaçan mazlum bir av hayvanıdır ancak mucizevi şekilde dile  gelip Hz. Peygamber’i tasdik etmiştir. Osmanlı şiirinde ise  geyik tamamen mitolojik özelliklerinden sıyrılarak yerini daha  küçük bir tür olan âhû yani ceylana bırakır. Âhû, gözlerinin  güzelliği ve saçtığı misk kokusuyla Osmanlı şâirlerinin en çok  rağbet ettiği teşbih unsurlarından biri olmuştur. XIII. asrın  mutasavvıf şâirlerinden Mevlânâ’nın dîvânında göz ve misk ile  sunulan âhû imgesinin yanında Orta Asya Türk kültüründen  izler taşıyan bir ceylan motifi de mevcuttur. Dîvândaki ilgili  beyitler tespit edilerek “kut”lu ceylan motifi tahlil edilmiştir.  Bu imgenin temsil ettiği unsurlar ortaya konmuş ve işaret ettiği  tasavvufi anlamlar açıklanmaya çalışılmıştır.

Deer is one of the most important motifs of Turkish  culture. In the pre-Islamic period, it was accepted as totem  among the Turks and was believed to be a "blessed"  animal. Over time, various myths and legends about deer  have emerged and these narratives have been passed down  from generation to generation among Turks who have a  verbal culture. Deer, which was thought to be connected  with God, was generally accepted as a benevolent animal.  Deer, which is one of the indispensable motifs of carpets,  rugs and lithographs, has gradually started to abandon its  mythological character with the acceptance of Islam by the  Turks. It is an oppressed game animal that escaped from  the hunter in the deer epics that emerged in the Anatolian  field in the 14th century, but it miraculously came to the  fore and approved Prophet Muhammad. In Ottoman  poetry, the deer is completely stripped of its mythological  features and is replaced by a smaller species, ahu, the  gazelle. With the beauty of his eyes and the scent of musk,  ahu became one of the most sought-after elements of simile  by Ottoman poets. In addition to the ahu image presented  with eyes and musk in the diwan of Rumi, one of the 13th  century sufi poets, there is also a gazelle motif bearing  traces of Central Asian Turkish culture. The relevant  couplets in the diwan were determined and the motif of  "blessed gazelle" was analyzed. The elements represented  by this image have been revealed and the mystical  meanings it points to have been tried to be explained.