Engelli Araştırmaları Çerçevesinde Yeni Bir Kavram Olarak "Ableizm" ve Türkiye Boyutu
“Ableism” as a New Concept in Disability Studies and Its Relevance to Turkey
Yazar: Seyyar, Ali
Dergi: Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, Vol. 15 No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Disabled Groups ; Dezavantajlı Gruplar ; Ableizm,Engellilik,Ayrımcılık,Düşmanlık.

Engellilik konusuna disiplinler arası bir yaklaşım ile ele alan bu makale, engelliliği sosyal, tarihsel ve kültürel bir yapı olarak anlamakta ve engellilik olgusunun tıbbi olarak teşhis edilebilen rahatsızlıklarla eş tutulamayacağı, ancak öncelikle toplumsal olarak inşa edilen zorlukların bir sonucu olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bu zorluklar, engellilerin toplum hayatına eşit vatandaşlar olarak katılımının önündeki sosyal sorunlardan biridir. Dolayısıyla engelliler, mevzuat gereği bazı iyileştirmelere rağmen toplumda halen ezilen bir azınlığın üyeleri konumundadır. Bunun en önemli nedenlerinden biri de engellilere yönelik ayrımcılık ve düşmanlık içeren ableizmdir. Ableizm, fiziksel veya zihinsel bir engelden dolayı kişilerin haksız yere eşit olmayan muamele görmesi ve dışlanmaya maruz kalmasıdır. Dolayısıyla ableizm, bir kişinin çoğunlukla dışarıdan negatif olarak algılanabilen belirli bir bedensel özelliği veya yeteneği nedeniyle yargılanmasıdır. Bu anlamda ableizm, engelli olmayan kişileri üstün tutan ve bunun sonucunda engelli kişileri ötekileştiren bir ayrımcılık türüdür. Bu makalenin amacı, ableizm kavramının değişik tezahürlerini ortaya koyduktan sonra Türkiye dâhil hemen her ülkede ableist tutum ve davranışlarının olabileceğini göstermektir. Makalede ayrıca toplumu engelliliğe özgü ihtiyaçlar konusunda duyarlı hale getirmek, engelli insanların öz imajlarını güçlendirmek ve böylece engelli insanların toplumda dışlanmasını önlemek amacıyla ableizm ile mücadelede temel stratejiler de belirlenmiştir.

Engellilik konusuna disiplinler arası bir yaklaşım ile ele alan bu makale, engelliliği sosyal, tarihsel ve kültürel bir yapı olarak anlamakta ve engellilik olgusunun tıbbi olarak teşhis edilebilen rahatsızlıklarla eş tutulamayacağı, ancak öncelikle toplumsal olarak inşa edilen zorlukların bir sonucu olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bu zorluklar, engellilerin toplum hayatına eşit vatandaşlar olarak katılımının önündeki sosyal sorunlardan biridir. Dolayısıyla engelliler, mevzuat gereği bazı iyileştirmelere rağmen toplumda halen ezilen bir azınlığın üyeleri konumundadır. Bunun en önemli nedenlerinden biri de engellilere yönelik ayrımcılık ve düşmanlık içeren ableizmdir. Ableizm, fiziksel veya zihinsel bir engelden dolayı kişilerin haksız yere eşit olmayan muamele görmesi ve dışlanmaya maruz kalmasıdır. Dolayısıyla ableizm, bir kişinin çoğunlukla dışarıdan negatif olarak algılanabilen belirli bir bedensel özelliği veya yeteneği nedeniyle yargılanmasıdır. Bu anlamda ableizm, engelli olmayan kişileri üstün tutan ve bunun sonucunda engelli kişileri ötekileştiren bir ayrımcılık türüdür. Bu makalenin amacı, ableizm kavramının değişik tezahürlerini ortaya koyduktan sonra Türkiye dâhil hemen her ülkede ableist tutum ve davranışlarının olabileceğini göstermektir. Makalede ayrıca toplumu engelliliğe özgü ihtiyaçlar konusunda duyarlı hale getirmek, engelli insanların öz imajlarını güçlendirmek ve böylece engelli insanların toplumda dışlanmasını önlemek amacıyla ableizm ile mücadelede temel stratejiler de belirlenmiştir.