Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması
Artificial Intelligence Literacy Scale: Turkish Adaptation Study
Yazar: Gökoğlu, Seyfullah; Erdoğdu, Fatih; Altun, Emrah
Dergi: Anadolu Journal of Educational Sciences International, Vol. 15 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Cross-Cultural Scale Adaptation ; Kültürlerarası Ölçek Uyarlama ; artificial intelligence,artificial intelligence literacy,scale adaptation ; ölçek uyarlama,yapay zekâ,yapay zekâ okuryazarlığı

Bu araştırmanın amacı, Ng ve diğerleri (2024) tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmasıdır. Bu doğrultuda uzman görüşleri alınarak orijinal ölçeğin Türkçeye tercümesi yapılmıştır. Tercümesi yapılan ölçek ortaokul ve lise düzeyinde öğrenim gören 734 öğrenciye uygulanmıştır. Ölçek uyarlama sürecinde öncelikle orijinal ölçeğin mevcut faktör yapısı üzerinde doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) uygulanarak yapı geçerliği test edilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, orijinal ölçek yapısının Türk kültürü ile uyumlu olmadığını göstermiştir. Sonrasında ölçeğin Türkçeye uygun olan faktör yapısının belirlenmesi amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) yapılarak yeni faktör yapısı incelenmiştir. Ortaya çıkan faktör yapısı üzerinde birinci düzey DFA uygulanmış ve modifikasyon önerilerine göre yapılan düzeltmeler ile model uyum indeksleri CFI = 0.913, TLI = 0.902, RMSEA = 0.056 ve SRMR = 0.065 olarak hesaplanmıştır. Model üzerinde ikinci düzey DFA uygulanmış ve modifikasyon indekslerine göre yapılan düzeltmeler ile model uyum ölçütleri CFI = 0.908, TLI = 0.901, RMSEA = 0.058 ve SRMR = 0.072 olarak elde edilmiştir. Ölçeğin güvenilirliğini belirlemek için Cronbach’s alpha (α) ve McDonald’s omega (ω) değerleri hesaplanmış ve α = 0.909 ve ω = 0.902 olarak bulunmuştur. Sonuçlar, Türkçeye uyarlanan ölçeğin ortaokul ve lise düzeyindeki öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın Türkiye’de yapay zekâ ile ilgili çalışmalara önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca ölçek uyarlama çalışmaları için yol gösterici nitelikte olacağına inanılmaktadır.

This study aims to adapt the Artificial Intelligence Literacy Scale developed by Ng et al. (2024) into Turkish. In this direction, the original scale was translated into Turkish by taking expert opinions. The translated scale was applied to 734 middle and high school students. In the scale adaptation process, firstly, the construct validity was tested by applying confirmatory factor analysis (CFA) on the existing factor structure of the original scale. The analyses showed that the original scale structure was incompatible with Turkish culture. After, exploratory factor analysis (EFA) was conducted to determine the scale’s factor structure appropriate for Turkish culture, and the new factor structure was examined. Then, first-order confirmatory factor analysis (CFA) was applied to the resulting factor structure, and the model fit indices were calculated as CFI = 0.913, TLI = 0.902, RMSEA = 0.056, and SRMR = 0.065 with the corrections made according to the modification suggestions. The second level CFA was applied to the model, and the model fit indices were CFI = 0.908, TLI = 0.901, RMSEA = 0.058, and SRMR = 0.072, with the corrections made according to the modification indices. To determine the reliability of the scale, Cronbach’s alpha (α) and McDonald’s omega (ω) values were calculated and α = 0.909 and ω = 0.902. The results show that the scale adapted to Turkish is a valid and reliable measurement tool for assessing the AI literacy levels of middle and high school students. This study is thought to contribute significantly to the studies on artificial intelligence in Türkiye. It is also believed to be a guide for scale adaptation studies.