Çoklu zaman pencereli ve çok kullanımlı araç rotalama probleminin çözümü için iki amaçlı sezgisel yaklaşım
The bi-objective heuristic approach for solving the multiple time window and multiple use vehicle routing problem
Yazar: Deliktaş, Derya; Eşgünoğlu, Gülnur
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 40 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Industrial Engineering ; Endüstri Mühendisliği ; Optimization in Manufacturing ; Üretimde Optimizasyon ; Vehicle routing,multiple use,multiple time-window,mixed integer linear programming,water spider ; Araç rotalama,çoklu kullanım,çoklu zaman penceresi,karma tamsayılı doğrusal programlama,su örümceği

Rekabetin hızla arttığı günümüzde, firmaların üretimdeki israfları minimize etmesi en önemli faktörlerden biridir. Bu israfların büyük bir kısmını da üretim sürecindeki gereksiz duruşlar oluşturmaktadır. Bu çalışmada, medikal sektörde faaliyet gösteren ve laboratuvar sarf malzemeleri üreten bir firmanın duruşları incelenmiştir. Duruşların, istasyonlara hammadde ve yarı mamul tedariği sırasında meydana geldiği saptanmıştır. Bu durumu önlemek amacıyla, istasyonlara malzeme tedarik edecek bir su örümceği yapısı önerilmiştir. Bu yapının rota probleminin zaman pencereli araç rotalama problemi (ZPARP) olduğu belirlenmiştir. Su örümceği için toplam seyahat süresi ve gecikme süresini enküçüklemeyi hedefleyen bir matematiksel model geliştirilmiştir. Çözüm için iki amaçlı genetik algoritma önerilmiş ve ağırlıklı-toplam yöntemi ile amaçlar birleştirilmiştir. Parametre kalibrasyonu deney tasarımı ve irace yöntemi ile yapılmış, deney tasarımının daha başarılı olduğu görülmüştür. Ağırlıklı-toplam yöntemine ek olarak, konik ve Chebyshev skalerleştirme yöntemleri de uygulanmıştır. Sonuçlar, modelin uygulanabilir olduğunu ve duruşları azaltarak kullanılabilirliği artırabileceğini göstermektedir.

In today’s competitive environment, minimizing production waste has become critical for firms to ensure their sustainability. A considerable portion of this waste arises from unnecessary production downtimes. This study investigates the downtimes experienced by a company operating in the medical sector that manufactures laboratory consumables. The analysis indicates that these downtimes predominantly occur during the supply of raw materials and semi-finished products to workstations. A “water spider” system for material delivery to workstations is proposed to address this problem. The routing problem of the water spider is defined as a Time-Window Vehicle Routing Problem (TWVRP). A mathematical model was developed to minimize the total travel and tardiness times within the constraints of workstation time windows. A bi-objective genetic algorithm is proposed for solving the problem, and both objective functions are aggregated using the weighted-sum scalarization method. Parameter calibration was performed using both experimental design and the irace method, with the results favouring the parameter values obtained through experimental design. In addition to the weighted-sum method, conic and Chebyshev scalarization approaches were also employed. The findings confirm that the model is feasible and demonstrate that the proposed water spider system can reduce downtimes and enhance utilization within the production process.