Samsun’da Kara Yolu Trafik Kazalarının CBS Tabanlı Zamansal ve Mekânsal Analizi
GIS Based Temporal and Spatial Analysis of Road Traffic Accidents in Samsun
Yazar: Özçelebi, Muhammed Akif
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 12 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Transport Geography ; Ulaşım Coğrafyası ; Samsun,CBS,Ancelin Local Moran I,Mekân-zaman küpü,Kara yolu trafik kazaları. ; Samsun,GIS,Ancelin Local Moran,Space-time cube,Road traffic accidents

Dünya genelinde kentlerdeki araç sayısının artışı, uluslar için önemli bir endişe kaynağı olmuştur. Bu durum, ekonomik kayıpların yanı sıra kara yolu trafik kazalarında (KTK) da yükselişe yol açmış ve trafik güvenliğini küresel düzeyde ciddi bir sorun haline getirmiştir. Bu çalışmada Samsun’da KTK’lerin zaman içerisinde neden ve nasıl gerçekleştiğinin tespit edilmesi, nispeten yüksek riskli konumların belirlenmesi ve yakın çevresindeki aktivite alanlarıyla ilişkilendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Çekirdek yoğunluk, Ancelin Local Moran’ın I, benzerlik ve mekân-zaman küpü analizlerinden yararlanılmıştır. Buna göre 2018-2020 yılları arasında gerçekleşen 4.339 kara yolu trafik kazaları en az perşembe günü, kış mevsimi ve gece saatlerinde (00.00-06.00) meydana gelirken, en fazla kaza ise cumartesi günü, yaz ayları ve akşam vakitlerinde (16.00-21.00) gerçekleşmiştir. Çalışma kapsamında yapılan analizler Samsun’da KTK’lerin daha yüksek araba hızına ve hacmine sahip çok şeritli yollar üzerinde kümelendiğini ortaya çıkarmıştır. KTK’lar konut ve ticari arazi kullanım alanları ile kamu ve özel kurumların toplandığı şehir merkezleri ve yakın çevresindeki anayollar boyunca meydana gelmiştir. KTK’lerde sözü edilen şehir merkezlerinde ise Samsun’un en nüfuslu ilçesi olan İlkadım öne çıkmıştır. Samsun şehrinde mekân zaman küpü analizi neticesinde zaman içinde KTK’lerin kümelenme gösterdiği sıcak noktalar içerisinde en geniş alana yayılan model “azalan sıcak noktalar” olmuştur. Bu model İlkadım ilçesinin kentsel alanı ile Canik ilçesinin batısındaki İlkadım Bulvarı’nın çevresinde kümelenmiştir. Sonuç olarak tespit edilen bu sıcak noktalar güvenlik kurumlarının kaza sıklığını veya şiddetini azaltacak önlemler konusunda daha bilinçli kararlar almasına rehberlik edeceği düşünülmektedir.

The increase in the number of vehicles in cities around the world has been a major concern. This has led to an increase in road traffic accidents (RTAs) as well as economic losses, making traffic safety a serious global issue. This study aims to determine how and why road traffic accidents have occurred over time, identify relatively high-risk locations and relate them to nearby activity areas. Kernel density, Ancelin Local Moran I, similarity and space-time cube analyses were utilized for this purpose. Accordingly, 4.339 RTA among 2018-2020 occurred least on Thursday, in the winter season and during the night hours (00:00-06:00), while the highest number of accidents occurred on Saturday, in the summer months and during the evening hours (16:00-21:00). The analyses conducted within the scope of the study revealed that RTAs in Samsun are clustered on multi-lane roads with higher car speeds and volumes. RTAs occurred along the main roads in and around the city centers where residential and commercial land use areas and public and private institutions are concentrated. Ilkadım, the most populated district of Samsun, stood out in the city centers mentioned in the RTAs. According to the spatial time cube analysis in Samsun city, "decreasing hotspots" was the most widespread pattern among the hotspots where the CTCs clustered over time. This pattern is clustered around the urban area of İlkadım district and İlkadım Boulevard in the west of Canik district. As a result, these identified hot spots will guide security institutions to make more informed decisions about measures to reduce the frequency or severity of accidents.