Toplumsal Değişim Sürecinde Aile ve Ailedeki Kırılganlığın Görünümü: Çocuklar ve Yaşlılar Özelinde Bir Değerlendirme
The Appearance of Family and Family Vulnerability in the Process of Social Change: An Assessment Focusing on Children and the Elderly
Yazar: Başaran, Emrah
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Disabled Groups ; Dezavantajlı Gruplar ; aile,çocukluk,yaşlılık,dezavantajlı gruplar ; family,childhood,aging,disadvantaged groups

Bu makale, çocukluk ve yaşlılık dönemlerinin aile içindeki kırılganlık durumlarını inceleyerek, bu iki yaş evresinin sosyolojik benzerliklerine ve farklılıklarına odaklanmaktadır. Aile, tarih boyunca hem koruyucu hem de sınır koyucu bir yapı olarak bireyin kırılgan evrelerini yönetmiştir. Ancak modernleşme süreçleri, demografik dönüşümler, kuşaklar arası ilişkilerin değişimi ve bakım sorumluluğunun dönüşümü gibi unsurlar, bu işlevin biçimini dönüştürmüştür. Sosyolojik anlamda bakıldığında geçmişten günümüze çocukluk ve yaşlılık aile için önemini korumuştur. Aile içerisinde çocukluk ile başlayan yaşam süreci bilgeliğin bir temsili olarak değerlendirilen yaşlılıkla tamamlanma sürecine girmektedir. Bu anlamda çalışma dört temel bağlamda ele alınmaktadır. Nüfussal değişim, kuşaklar, bakım sorunu ve ailenin modern dönemdeki değişimi. Öncelikle, doğurganlık oranlarındaki düşüş ve yaşam süresinin uzaması gibi demografik dönüşümler çocuk ve yaşlı nüfusun aile içindeki oranını ve konumunu yeniden şekillendirmiştir. İkinci olarak, kuşaklar arası ilişkilerin dönüşümü, otorite, değer ve sorumluluk aktarımı bağlamında çocukluk ve yaşlılığın deneyimlenme biçimini değiştirmiştir. Üçüncü olarak, bakım emeğinin cinsiyete dayalı eşitsizliklerle nasıl kesiştiği ve özellikle kadınların bu süreçteki yükü tartışılmaktadır. Son olarak, ailenin modern toplumlarda geçirdiği yapısal ve işlevsel dönüşümler ele alınarak, kırılgan bireylerin nasıl konumlandırıldığı ve desteklendiği değerlendirilmektedir. Bu çalışma, aile yapısının sadece bir biyolojik ilişki ağı olmadığını, aynı zamanda toplumsal, kültürel ve ekonomik belirleyicilerle şekillenen bir kurum olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Çocukluk ve yaşlılık gibi kırılgan yaşam evrelerinin, toplumsal yapıdaki değişimlerden doğrudan etkilendiği vurgulanmaktadır. Günümüzde aile içerisinde kategorik bir kuşak olarak çocukluk ve yaşlılık önemli bir kırılganlığı oluşturmaktadır.

This article examines the vulnerabilities experienced during childhood and old age within the family context, focusing on the sociological similarities and differences between these two life stages. Historically, the family has functioned both as a protective and regulatory institution, managing individuals’ vulnerable periods across the life course. However, processes such as modernization, demographic shifts, changes in intergenerational relationships, and the transformation of caregiving responsibilities have reshaped the nature of this function. From a sociological perspective, childhood and old age have retained their significance for the family throughout history. The life course that begins with childhood within the family typically moves toward a state of completion in old age, which is often symbolically associated with wisdom. In this regard, the article is structured around four core themes: demographic change, generational dynamics, the issue of care, and the transformation of the family in the modern era. First, demographic transformations such as declining fertility rates and increased life expectancy have redefined the proportion and position of children and elderly individuals within families. Second, the evolution of intergenerational relationships has altered how childhood and old age are experienced, particularly in terms of authority, value transmission, and responsibility. Third, the article discusses how caregiving labor intersects with gender-based inequalities, highlighting the disproportionate burden borne by women. Finally, it examines how the structural and functional transformations of the family in modern societies impact the positioning and support of vulnerable individuals. This study aims to demonstrate that the family is not merely a network of biological relations, but a social institution shaped by cultural, economic, and structural determinants. It emphasizes that vulnerable life stages such as childhood and old age are directly affected by broader societal transformations. In contemporary society, childhood and old age have emerged as distinct generational categories that represent significant forms of vulnerability within the family.