UÇAK SAHİPLİĞİ AÇISINDAN TÜRK HAVACILIK ŞİRKETLERİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA
UÇAK SAHİPLİĞİ AÇISINDAN TÜRK HAVACILIK ŞİRKETLERİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA
Yazar: Rodoplu, Hakan; Polat, Güler; Kılıç, Doğan
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Havayolu,Leasing,Uçak Kiralama

Havacılık sektörü büyük yatırımlargerektiren, buna karşın kârlılığı küresel ölçekte yüzde 10’lara erişmeyen veher türlü ekonomik/siyasi istikrarsızlıktan kolaylıkla etkilenebilen sektördür.İşletmeler, bu koşullar altında rekabet ederken, aynı zamanda sürekli gelişenteknolojiye ayak uydurmak ve yeni yatırımlar yaparak büyümek zorundadırlar.Havayolu işletmelerinin en önemli maliyet kalemlerini personel giderleri, uçakve yakıt bedelleri oluşturmaktadır. İşletmeler açısından finansal olanaklarınınönemli bir kısmının uçak sahipliğine ayrılması rasyonel değildir. Havayoluşirketleri operasyonlarının temel ve en yüksek maliyetli unsuru olan uçakları,farklı biçimlerdeki leasing alternatifleri aracılığıyla operasyonlarınakatmaktadırlar. Leasing, işletmeler için alınmakistenilen eşya, araç ve makinenin leasing firması tarafından satın alınarak,ihtiyacı olan işletmeye kiralanmasını kapsayan bir sözleşme olup, genellikleyüksek maliyet içeren duran varlıklar için başvurulan bir finansman yoludur.Leasingin öne çıkan iki türü finansal ve operasyonel leasing olup havayoluişletmeleri açısından finansal leasing görece daha çok tercih edilen biryöntemdir. Havayolu işletmesi finansal leasing aracılığıyla kiraladığı uçağıekonomik ömrünün uzun bir bölümünde kira karşılığı kullanabildiği gibi,sözleşme sonrasında, sözleşme koşullarına göre bedelsiz veya nominal bedeliüzerinde söz konusu uçağa sahip olabilmektedir.Havayolu şirketleri filolarınınönemli bölümü farklı leasing yöntemleriyle edinilmiş uçaklardan oluşmaktadır.Örneğin, Türk Hava Yolları’nın filosunda 330 adet uçağı bulunmaktadır fakat buuçaklardan sadece 37 tanesi kendisine aittir. Geri kalan 207 uçağı finansalleasing, 86 uçağı ise operasyonel leasing ya da wet-lease yöntemi ile filosunakatmıştır.Bu çalışmada Türkiye’de faaliyetgösteren THY, Pegasus, Atlas Global ve Corendon gibi havayollarının filo yapısıincelenmiş ve uyguladıkları finansal yöntemlerle ilgili analizlerdebulunulmuştur. Araştırma yöntemi olarak veri analizi uygulanmıştır.Araştırmanın sonunda, uçak alımlarında şirketlerin finansal durumlarına vebüyüklüğüne göre kullandıkları leasing yöntemlerinin farklılık gösterdiğigörülmüştür. Büyük şirketlerin daha çok uzun vadeli olan finansal leasingyöntemini, küçük işletmelerin ise daha çok operasyonel leasing yöntemini tercihettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu yöntemlerin diğer ikame yöntemlere kıyaslamaliyet açısından daha avantajlı olduğu görülmüştür.

Havacılık sektörü büyük yatırımlargerektiren, buna karşın kârlılığı küresel ölçekte yüzde 10’lara erişmeyen veher türlü ekonomik/siyasi istikrarsızlıktan kolaylıkla etkilenebilen sektördür.İşletmeler, bu koşullar altında rekabet ederken, aynı zamanda sürekli gelişenteknolojiye ayak uydurmak ve yeni yatırımlar yaparak büyümek zorundadırlar.Havayolu işletmelerinin en önemli maliyet kalemlerini personel giderleri, uçakve yakıt bedelleri oluşturmaktadır. İşletmeler açısından finansal olanaklarınınönemli bir kısmının uçak sahipliğine ayrılması rasyonel değildir. Havayoluşirketleri operasyonlarının temel ve en yüksek maliyetli unsuru olan uçakları,farklı biçimlerdeki leasing alternatifleri aracılığıyla operasyonlarınakatmaktadırlar. Leasing, işletmeler için alınmakistenilen eşya, araç ve makinenin leasing firması tarafından satın alınarak,ihtiyacı olan işletmeye kiralanmasını kapsayan bir sözleşme olup, genellikleyüksek maliyet içeren duran varlıklar için başvurulan bir finansman yoludur.Leasingin öne çıkan iki türü finansal ve operasyonel leasing olup havayoluişletmeleri açısından finansal leasing görece daha çok tercih edilen biryöntemdir. Havayolu işletmesi finansal leasing aracılığıyla kiraladığı uçağıekonomik ömrünün uzun bir bölümünde kira karşılığı kullanabildiği gibi,sözleşme sonrasında, sözleşme koşullarına göre bedelsiz veya nominal bedeliüzerinde söz konusu uçağa sahip olabilmektedir.Havayolu şirketleri filolarınınönemli bölümü farklı leasing yöntemleriyle edinilmiş uçaklardan oluşmaktadır.Örneğin, Türk Hava Yolları’nın filosunda 330 adet uçağı bulunmaktadır fakat buuçaklardan sadece 37 tanesi kendisine aittir. Geri kalan 207 uçağı finansalleasing, 86 uçağı ise operasyonel leasing ya da wet-lease yöntemi ile filosunakatmıştır.Bu çalışmada Türkiye’de faaliyetgösteren THY, Pegasus, Atlas Global ve Corendon gibi havayollarının filo yapısıincelenmiş ve uyguladıkları finansal yöntemlerle ilgili analizlerdebulunulmuştur. Araştırma yöntemi olarak veri analizi uygulanmıştır.Araştırmanın sonunda, uçak alımlarında şirketlerin finansal durumlarına vebüyüklüğüne göre kullandıkları leasing yöntemlerinin farklılık gösterdiğigörülmüştür. Büyük şirketlerin daha çok uzun vadeli olan finansal leasingyöntemini, küçük işletmelerin ise daha çok operasyonel leasing yöntemini tercihettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu yöntemlerin diğer ikame yöntemlere kıyaslamaliyet açısından daha avantajlı olduğu görülmüştür.