Süleymaniye’de Bir Hâfız-ı Kütüb: Mehmet Hazmi Tura (öl. 1960) ve Yazma Eserlere Düştüğü Tetkik Notları
A Librarian (Hafiz-i Kutub) in Suleymaniye: Mehmet Hazmi Tura (d. 1960) and His Examination Notes on the Manuscripts
Yazar: Kalaycı, Mehmet
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Mehmet  Hazmi  Tura,manuscripts,Süleymaniye  library,libraries  classification  commission,Laleli  collection ; Mehmet Hazmi Tura,Yazma Eserler,Süleymaniye Kütüphanesi,Kütüphaneler Tasnif Komisyonu,Laleli Koleksiyonu

Bu yazıya konu olan içerik, yaklaşık sekiz ay süren bir bilgi arkeolojisinin neticesinde şekillenmiştir. Fahruddîn er-Râzî’nin Esrâru’t-Tenzîl isimli eserinin, müellif hattı olduğu iddia edilen bir nüshasının hatimesine düşülmüş bir not, yazının hareket noktasını oluşturmuştur. Metnin, müellif hattı olmadığının ispatı sadedindeki notun sahibi Mehmed Hazmi Tura’dır. Kendisi, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde yaşamış, uzun yıllar hafız-ı kütüplük yapmış ve mutasavvıf kimliğiyle ön plana çıkmış bir kimsedir; on yıl kadar da Süleymaniye Kütüphanesi müdürlüğü yapmıştır. Onun başka eserler üzerine benzer notlar düşmüş olabileceği ihtimalinden hareketle, tarafımızca Laleli koleksiyonu özelinde bir araştırma gerçekleştirilmiştir; bu çerçevede zahriye sayfalarına düşülmüş ona ait başka notlar da tespit edilmiştir. Yazının muhtevası, büyük ölçüde, bu notların tahlili üzerine kuruludur. Ayrıca bu notların düşülmesine yön vermesi muhtemel saikler ele alınmaya çalışılmış, bu amaçla da Tura’nın yaşadığı dönemde yazma eserlerin kataloglarının oluşturulması odaklı yoğun tasnif faaliyetine dikkat çekilmiştir. Bu sayede, Tura’nın düştüğü notlara kütüphanelerin kataloglanması gibi daha geniş bir zaviyeden bakma imkanı sunan ve onun kütüphaneci geçmişine ayna tutan genel bir resim ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

The  content  of  this  article  has  been  shaped  by  nearly  eight  months  of  research.  A  note  on  the  epilogue  of  a  copy  of  Fakhr  al-Dīn  al-Rāzī’s  work  Asrār al-Tanzīl, which is claimed to be the copy of the author, is the departure point  of  the  article.  The  note  asserting  that  the  calligraphy  is  not  by  the  author  belongs  to  Mehmet  Hazmi  Tura.  Tura,  who  lived  in  the  transition  period  between  the  Ottoman  Empire  and  the  Turkish  Republic  and  stands  out because of his Sufi identity, worked as the director of the Süleymaniye Library  for  approximately  ten  years.  Regarding  that  there  might  be  similar  notes  on  other  works,  I  examined  the  exemplary  Laleli  collection.  In  this  context,  I  identified  other  notes  belonging  to  Mehmet  Hazmi  Tura  on  the  recto.  The  content  of  the  article  is  largely  based  on  the  analysis  of  these  notes. Additionally, I attempted to clarify the possible reasons that may have led Mehmet Hazmi Tura to take these notes, and for this reason, I drew attention to the intensive classification activity that focused on the creation of catalogs of manuscripts during the period of Tura. In this manner, I attempted to draw a general picture that makes it possible to examine at the notes written by Tura from a broader perspective such as cataloging the libraries and provide insights into his librarian career.