KAHRAMANMARAŞ’TA OLASI MOTOR SPORLARI PİSTİ TASARIMINDA GÜVENLİK STANDARTLARININ BELİRLENMESİ: BALIK KILÇIĞI YÖNTEMİ İLE BİR ANALİZ
DETERMINING SAFETY STANDARDS IN THE DESIGN OF A POTENTIAL MOTORSPORTS TRACK IN KAHRAMANMARAŞ: AN ANALYSIS USING THE FISHBONE METHOD
Yazar: Eren, Arif Selim; Orhan, Mehmet Ali; Eryer, Ayşe; Yılmaz İrgin, Ayşe; Sevinç, Melike
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Vol. 27 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Finance and Investment (Other) ; Finans ve Yatırım (Diğer) ; Motor Sporları Güvenliği,Balık Kılçığı Yöntemi,Risk Analizi,Pist Tasarımı ; Motorsports Safety,Fishbone Method,Risk Analysis,Track Design

Bu çalışmanın amacı, Kahramanmaraş'ta bir motor sporları pisti inşa etmek üzere güvenlik standartlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Motor sporları; yüksek hız, ileri düzey teknik geliştirmeler ve üstün sürüş becerisi gerektiren bir disiplindir. Bu bağlamda başarı ve güvenlik yalnızca sürücünün performansına değil, aynı zamanda araç teknolojisine ve ekip çalışmasına da bağlıdır. Güvenlik, pist tasarımı, teknik alt yapı, çevresel koşullar ve yönetimsel süreçler ile ilişkilidir. Bu nedenle güvenlik risklerinin ortaya çıkmasına yönelik sistematik bir analiz uygulanmış ve yöntem olarak balık kılçığı kullanılmıştır.  Böylece kazaların nedenleri sınıflandırılarak her bir faktörün sistem içindeki etkisi görsel ve analitik bir biçimde değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında insan, makine, yöntem, malzeme, çevre ve ölçüm olmak üzere altı ana kategoride on temel risk faktörü belirlenmiştir. Uzman görüşlerinden elde edilen veriler ile her bir faktörün risk düzeyini bir ile beş arasında derecelendiren bir ölçek yardımıyla analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgularda en yüksek risk ortalamasının insan kaynaklı faktörlerden olduğu görülmüştür. Bunun yanında eğitim eksikliği, yorgunluk, dikkat dağınıklığı değişkenleri en kritik risk alanları arasında yer alırken sürücü güvenliği üzerinde belirleyici etki göstermiştir. Diğer bir bulgu olarak makine ve çevre kategorilerinde fren arızası lastik aşınması yoğun yağış ve yetersiz drenaj gibi teknik ve çevresel risklerin ortaya çıktığı görülmüştür. Bu sonuç literatürde Ferko vd. (2025) ile Setiyoko vd. (2024) tarafından gerçekleştirilen çalışma sonuçlarıyla benzeşmektedir. Özellikle drenaj yetersizliği ve kaygan pist yüzeyi riskinin kazaların temel kaynaklarından biri olduğu ortaya çıkmıştır. Öte yandan dijital sinyalizasyon ve izleme sistemlerinin eksikliği ise müdahale süreçlerinin gecikmesinin sebebi olan yönetsel bir zafiyet biçiminde açıklanmıştır. Sonuç olarak Kahramanmaraş’ta kurulması önerilen motor sporları pistinde güvenlik standartlarının yalnızca fiziksel altyapı seviyesinde değil insan davranışı ve organizasyonel yönetim boyutlarında da ele alınması gerekmektedir. Çalışma balık kılçığı yönteminin sınırlı uzman verisiyle dahi çok faktörlü risk analizlerinde uygulanabilir olduğunu ortaya koymuştur. Bu yöntemle geliştirilen neden sonuç modeli, pist tasarımı sürecinde kullanılabilecek bütüncül bir güvenlik çerçevesi sunmakta ve gelecekte gerçekleştirilecek saha çalışmalarına teorik bir temel sağlamaktadır.

This study aims to establish safety standards for the construction of a motorsports track in Kahramanmaraş. Motorsports is a discipline requiring high speed, advanced technical developments, and superior driving skills. In this context, success and safety depend not only on the driver's performance but also on vehicle technology and teamwork. Safety is related to track design, technical infrastructure, environmental conditions, and management processes. Therefore, a systematic analysis was applied to identify safety risks, using the fishbone diagram as the method. Thus, the causes of accidents were classified, and the impact of each factor within the system was evaluated visually and analytically. Within the scope of the research, ten fundamental risk factors were identified in six main categories: human, machine, method, material, environment, and measurement. The analysis was carried out using a scale that rates the risk level of each factor from one to five, based on data obtained from expert opinions. The findings showed that the highest average risk was due to human-related factors. In addition, lack of training, fatigue, and distraction variables were among the most critical risk areas and had a decisive impact on driver safety. Another finding revealed that technical and environmental risks such as brake failure, tire wear, heavy rainfall, and inadequate drainage emerged in the machinery and environment categories. This result is similar to the findings of studies conducted by Ferko et al. (2025) and Setiyoko et al. (2024) in the literature. In particular, inadequate drainage and the risk of a slippery track surface were found to be one of the main sources of accidents. On the other hand, the lack of digital signaling and monitoring systems was explained as a managerial weakness that caused delays in intervention processes. In conclusion, safety standards in the proposed motorsports track in Kahramanmaraş should be addressed not only at the physical infrastructure level but also in terms of human behavior and organizational management dimensions. The study demonstrated that the fishbone method is applicable in multifactorial risk analyses even with limited expert data. The cause-and-effect model developed with this method offers a holistic safety framework that can be used in the track design process and provides a theoretical basis for future field studies.