Kutadgu Bilig’in Önceli Fârâbî’nin İdeal Devlet’i Olabilir mi?
Could Farabi’s Ideal State be the Precursor of Kutadgu Bilig?
Yazar: Fener, Kubilay
Dergi: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 84, 2024
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Al-Farabi,Ideal state,Yusuf Khass Hajib,Kutadgu Bilig,State ; Fârâbî,İdeal devlet,Yusuf Has Hacib,Kutadgu Bilig,Devlet

İlmî bir eserin teşekkülünde yazarın bilgisi, statüsü, eğitimi ve yaşadığı çevre belirleyici olmakla birlikte kullanılan kaynaklar da yüksek derecede öneme sahiptir. Nitekim belirtilen kaynaklar çalışmanın derinliği, ele alındığı bağlam ve metinler arasındaki ilişkilerin incelenebilirliğini sağlamakla birlikte etkilenilen düşünürlere ilişkin de önemli veriler sunarlar. Bu noktada, Kutadgu Bilig’in kaynakları ve öncelleri hususu pek çok araştırmacının dikkatini çekmesine karşın hâlâ bir tartışma konusu olarak varlığını sürdürmektedir. Kutadgu Bilig’in öncelleri hususunda çeşitli medeniyet ve eser adları belirtilmekle birlikte bu çalışmada yalnızca Fârâbî’nin İdeal Devlet adlı eserine odaklanılacak ve ilgili eserin Kutadgu Bilig üzerinde herhangi bir etkisi olup olmadığı sorusu cevaplanmaya çalışılacaktır. Çalışmanın başlıca amacı, Fârâbî’nin Yusuf Has Hacib’in düşüncelerini etkileyip etkilemediği hususunu belirli ölçütler ışığında ortaya koymaktır. Bu sayede ilgili çalışmanın Türk-İslam düşüncesi üzerine yapılan felsefi ve edebî araştırmaların derinleşmesine ve Türk düşünce tarihinin felsefi temellerinin daha iyi anlaşılmasına katkılar sunması beklenmektedir. İncelemede, giriş bölümünün ardından literatür değerlendirmesi yapılacak, daha sonra I. Yönetici Vasıfları, II. Devlet Yönetim Şekli, III. Tanrı Tasavvuru şeklinde belirlenen ölçütler esasında her iki eser mukayese edilerek etkileşim izleri aranacaktır. Makalede, Fârâbî’nin devlet anlayışı ve toplum düzenine dair görüşleri Kutadgu Bilig’in içerdiği öğretilerle karşılaştırılmış ve yapılan analizler neticesinde Fârâbî’nin felsefi düşüncelerinin Kutadgu Bilig’in şekillenmesinde belirgin bir rol oynamadığı sonucuna varılmıştır.

While the knowledge, status, education and environment of the author are determinative in the formation of a scientific work, the sources used in the work are also of great importance. Here, although the issue of the sources and predecessors of Kutadgu Bilig has attracted the attention of many researchers, it still continues to exist as a matter of debate. Although various civilizations and work names are mentioned regarding the predecessors of Kutadgu Bilig, this study will only focus on Al-Farabi's Ideal State and will attempt to answer the question of whether the work in question had any influence on Kutadgu Bilig. The main purpose of the study is to reveal whether Al-Farabi influenced Yusuf Khass Hajib's thoughts based on certain criteria. Following the introduction, a literature review will be made, then the two works will be compared based on the criteria determined as I. Administrator Qualities, II. State Administration Style, III. God Conception, and traces of interaction will be sought. In the article, Al-Farabi's views on state understanding and social order were compared with the teachings contained in Kutadgu Bilig, and as a result of the analyses, it was concluded that Al-Farabi's philosophical thoughts did not play a significant role in the formation of Kutadgu Bilig.