Uyku Düzeninden Kahvaltı Alışkanlıklarına: Biyolojik Ritim Bozukluklarının Mental Sağlığa Yansımaları
From Sleep Patterns to Breakfast Habits: Implications of Biological Rhythm Disruptions for Mental Health
Yazar: Açık, Murat; Eşer Durmaz, Sevinç; Bayındır Gümüş, Aylin; Egeli Açık, Duygu
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Vol. 14 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Public Health Nutrition ; Halk Sağlığı Beslenmesi ; Biyolojik ritim,psikolojik stres,sağlıklı diyet,batı diyeti,kahvaltı ; Biological rhythm,psychological stress,healthy diet,western diet,breakfast

Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireylerde Besin Duygu Durum Ölçeği’nden elde edilen sağlıklı diyet, batı diyeti, kahvaltı alışkanlığı ve takviye kullanımı gibi beslenme örüntüleri ile egzersizin psikolojik stres üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve biyolojik ritmin bu ilişkide aracılık rolünü incelemektir. Bu kesitsel çalışmaya, Elazığ’daki üç toplum sağlığı merkezine başvuran, 19–64 yaş arası ve beden kütle indeksi ≥18,5 kg/m² olan 635 yetişkin birey dahil edilmiştir. Katılımcılara Besin Duygu Durum Ölçeği (BDDÖ) ve Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi uygulandı. BDDÖ maddeleri Temel Bileşenler Analizi ile dört faktöre ayrılmıştır (Takviye Kullanımı, Sağlıklı Diyet, Batı Diyeti ve Kahvaltı). Biyolojik ritim, beslenme örüntüleri ve mental stres arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirildi. Ayrıca yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak, biyolojik ritmin mental stres üzerindeki etkisinde sağlıklı diyet, batı diyeti ve kahvaltı alışkanlığının aracılık düzeyleri test edilmiştir.BDDÖ faktörlerinden “Sağlıklı Diyet” modeli ile biyolojik ritim düzensizliği arasında negatif ilişki (r = –0,197; p < 0,001), “Batı Diyeti” ile biyolojik ritmin alt boyutları olan uyku ve yeme alışkanlıkları arasında pozitif ilişki (r = 0,232; r = 0,291; p < 0,001) saptandı. Toplam biyolojik ritim skoru ile mental stres arasında güçlü düzeyde negatif ilişki bulundu (r = –0,516; p < 0,001). Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, kahvaltı (β = –0,34; p < 0,001) ve batı diyeti (β = 0,23; p < 0,001) değişkenlerinin biyolojik ritim–mental stres ilişkisinde kısmi aracılık sağladığını ve modelin mental stres varyansının %32’sini açıkladığını ortaya koymuştur.Düzenli biyolojik ritim ile desteklenen sağlıklı beslenme ve kahvaltı alışkanlığının psikolojik stresi azaltmada etkili olabileceği görülmektedir. Ancak bu ilişkinin nedenselliğini ortaya koymak için gelecekte uzunlamasına tasarımlı ve müdahale temelli çalışmalara ihtiyaç vardır.

The aim of this study is to evaluate the effects of exercise on psychological stress in relation to dietary patterns such as healthy diet, Western diet, breakfast habits, and supplement use, as measured by the Food Mood Scale in adult individuals, and to examine the mediating role of biological rhythm in this relationship. In this cross-sectional study, 635 adults aged 19–64 years with a body mass index ≥18.5 kg/m² were recruited from three community health centers in Elazığ, Türkiye. Participants completed the Food mood scale and the Biological rhythm assessment ınterview. Principal component analysis of the Food mood scale items identified four dietary factors: Supplement Use, Healthy Diet, Western Diet, and Breakfast Habit. Pearson’s correlation coefficients assessed associations among biological rhythm irregularity, dietary factors, and mental stress. Structural equation modeling was employed to test whether Healthy Diet, Western Diet, and Breakfast Habit mediated the relationship between biological rhythm irregularity and psychological stress. Healthy Diet was inversely correlated with biological rhythm irregularity (r= –0.197; p