Yabancılaşmayı Bir Karakter Üzerinden Okumak: Peyami Safa’nın “Meral”i
Reading Alienation Through a Character: “Meral” of Peyami Safa
Yazar: Hisarcıklılar, Emel
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 83, 2022
Anahtar kelimeler: Yabancılaşma,roman,karakter,Peyami Safa,Yalnızız,Alienation,novel,character ; Peyami Safa,Yalnızız,Alienation,novel,character

Yabancılaşma kavramı, toplum içerisinde yaşayan ve diğer bireylerleiletişim halinde olan kişinin, inandığı değerlerin, sahip olduğudüşüncelerin, hayat algısının; çevresiyle uyuşmamasından doğan birçatışma hali sonucunda yavaş yavaş değişmesi ve kendini bulunduğuortama ait hissetmemesi durumudur. Çeşitli düşünürler ve sosyologlartarafından tanımlanan bu kavram hakkında incelemeler yapan bir isimde Melvin Seeman’dır. O, yabancılaşmayı beş boyut eşliğinde incelemiştir.Bunlar güçsüzlük, anlamsızlık, kuralsızlık, soyutlanma vekendine yabancılaşmadır. Güçsüzlük, bireyin zihnindeki düşüncelerigerçekleştirmek için harekete geçememesi; anlamsızlık, varlığına vedünyaya değer ifade eden bir anlam yükleyememesi; kuralsızlık, zihnindetasarladığı hedeflere ancak kuralları çiğneyerek ulaşabileceğinidüşünmesi; soyutlanma, içinde yaşadığı topluma ve onun değerlerinebir anlam yükleyememesi ve kendine yabancılaşma, geleceğe dönükbeklentileri birer birer yok olduktan sonra, derin bir ümitsizlik ve yalnızlığadüşmesidir. Sanat alanında eserlere çeşitli şekillerde yansıyanyabancılaşma, Türk edebiyatında da kendine yer bulmuştur. Bu çalışmadaPeyami Safa’nın “Yalnızız” adlı romanının kişilerinden biriolan Meral karakteri, eserde bu konuyu en belirgin şekilde yansıtankarakter olarak Seeman’ın yabancılaşma teorisine göre incelenecektir.Meral karakteri bu doğrultuda incelendiğinde onun, kişisel özgürlükalanının sınırlandırıldığı endişesiyle bazı toplumsal kuralları ve değerleriçiğnediği, ahlaki olmayan durumlar içerisinde yer aldığı, ailesininve Samim’in tasvip etmediği arkadaşlıklar içinde bulunduğu görülmektedir.Samim’in ona yaptığı uyarılar ve ikisinin, hayat hakkındakisohbetleri; kendisine karışılmasından, yaptıklarına müdahale edilmesindenhoşlanmayan Meral için bunaltıcı olmaktadır. Meral’i bunaltanetkenler; çevresindekiler tarafından hürriyetinin kısıtlanması yani iradesinin kontrol edilmek istenmesinin yanı sıra, yalnızlaşması hemde kalabalık içerisindeyken bile yalnız hissetmesidir. Meral’in, içinedüştüğü kötü durumlar ve bu durumların, çevresindekiler tarafındantasvip edilmemesi ve özellikle de ağabeyi tarafından gördüğü baskıdolayısıyla kendisini değersiz, öz varlığını anlamsız hissettiği görülmektedir.Yaptıklarından dolayı zaman zaman vicdan azabı çekse de,kendi kendine yaptığı sorgulamalara cevap bulamayan Meral hayatınıve bu hayatı çekilmez hale getirdiğini düşündüğü kuralları anlamsızbulmaya başlamıştır. Karşısına çıkan zorluklarla mücadele etmek içingücünün kalmadığını düşünerek, sonunda öz varlığına dahi yabancılaşanMeral, kendisini sınırsız bir özgürlüğe kavuşturacağını düşündüğükaçış düşüncesini gerçekleştiremeyince ölümü, kurtuluş için tek çareolarak görmüştür. İntiharı düşünmesine rağmen, romanın sonunda birkaza sonucu yanarak ölen Meral’den geriye kalan not; onun yok oluşasürüklenmesinin en önemli nedeninin hakikatte dünyadaki yalnızlığıolduğunu göstermektedir. İçine düştüğü yabancılaşma onu yalnızlığa,ümitsizliğe, kaçış ve ölüm düşüncesine doğru sürüklemiştir.

The concept of alienation is a situation in which a person who lives inthe society and communicates with other individuals gradually changesas a result of a state of conflict arising from the incompatibility ofthe values they believe in, the thoughts they have, and their perceptionof life with their environment and feel that they do not belongin that environment. Another person who has studied this concept,which has been defined by various philosophers and sociologists, isMelvin Seeman. He studied alienation along five dimensions. Theseare powerlessness, meaninglessness, normlessness, isolation and selfestrangement.Powerlessness is the inability of the individual to takeaction to realize the thoughts in his/her mind; meaninglessness is theinability to attribute a meaningful meaning to his/her existence and theworld; normlessness is the belief that he/she can only achieve the goalshe/she has designed in his/her mind by breaking the rules; isolationis the inability to attribute a meaning to the society he/she lives in andits values; and self-estrangement is the deep despair and lonelinessafter his/her expectations for the future disappear one by one. Meral,a character in Peyami Safa’s novel “Yalnızız”, will be analyzed in thisstudy, according to Seeman’s theory of alienation, as the characterwho reflects this issue most clearly in the novel.Meral is analyzed in this context, it is seen that she violates some socialnorms and values out of concern that her personal freedom is beingrestricted, takes part in immoral situations, and makes friendships thather family and Samim do not approve of. Although she occasionallysuffers a twinge of conscience because of the things she has done, Meral,unable to find answers to her self-inquiry, begins to find her lifeand the rules that she thinks make it unbearable meaningless. Thinkingthat she has no strength left to fight against the difficulties shefaces, Meral eventually becomes alienated even from her own existence,and when she cannot realize her idea of escape, which she thoughtwould provide her with unlimited freedom, she sees death as the onlysolution for salvation. The note left behind by Meral, who, despitecontemplating suicide, burns to death at the end of the novel due toan accident, shows that the most important reason for her descent intodestruction is in fact her loneliness in the world.