hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ALİMCAN İBRAHİMOV’UN ESERLERİNDE TATAR, BAŞKURT VE KAZAK TÜRKLERİNİN KÜLTÜREL DEĞERLERİ
ALİMCAN İBRAHİMOV’UN ESERLERİNDE TATAR, BAŞKURT VE KAZAK TÜRKLERİNİN KÜLTÜREL DEĞERLERİ
Yazar: Bayraktarlar, Tuğba
Dergi: Gazi Türkiyat No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: ALİMCAN İBRAHİMOV,KÜLTÜREL DEĞERLER,TATAR BAŞKURT VE KAZAK TÜRKLERİ

Tatar folkloru üzerine önemli çalışmaları ile tanınan Çulpan Zaripova Çetin tarafından kaleme alınan ve 369 sayfadan meydana gelen Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Tatar, Başkurt ve Kazak Türklerinin Kültürel Değerleri adlı eser, söz konusu üç Türk boyunun kültürünü mukayeseli olarak görebilme imkânı sunmaktadır. Eser, Alimcan İbrahimov’un hayatı ve edebî yaratıcılığına yer verildiği ön söz mahiyetinde kısa bir bilgilendirmenin ardından Giriş bölümü ile birlikte Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Tatar Türklerinin Kültürel Değerleri; Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Başkurt Türklerinin Kültürel Değerleri ve Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Kazak Türklerinin Kültürel Değerleri başlıkları altında incelenen üç ana bölümden meydana gelmektedir.

Tatar folkloru üzerine önemli çalışmaları ile tanınan Çulpan Zaripova Çetin tarafından kaleme alınan ve 369 sayfadan meydana gelen Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Tatar, Başkurt ve Kazak Türklerinin Kültürel Değerleri adlı eser, söz konusu üç Türk boyunun kültürünü mukayeseli olarak görebilme imkânı sunmaktadır. Eser, Alimcan İbrahimov’un hayatı ve edebî yaratıcılığına yer verildiği ön söz mahiyetinde kısa bir bilgilendirmenin ardından Giriş bölümü ile birlikte Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Tatar Türklerinin Kültürel Değerleri; Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Başkurt Türklerinin Kültürel Değerleri ve Alimcan İbrahimov’un Eserlerinde Kazak Türklerinin Kültürel Değerleri başlıkları altında incelenen üç ana bölümden meydana gelmektedir.
TÜRK DİLLERİNDE GEÇİŞSİZ VE GEÇİŞLİ FİİL DEĞİŞMESİ VE SÖZDİZİMSEL SONUÇLARI: DOĞ- FİİLİ ÖRNEĞİ
TÜRK DİLLERİNDE GEÇİŞSİZ VE GEÇİŞLİ FİİL DEĞİŞMESİ VE SÖZDİZİMSEL SONUÇLARI: DOĞ- FİİLİ ÖRNEĞİ
Yazar: Erdem, Mevlüt
Dergi: Gazi Türkiyat No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Fiiller,doğ- fiili,geçişli fiil,geçişsiz fiil,ayrık geçişsiz fiiller,edilgen yapılar,ayrık-ettirgen fiil

Türk dilleri fiile bağlı unsurların işaretlenmesinde, sıralanışında ve sayısında büyük oranda birbirleriyle örtüşür. Fakat Türk dillerinde bazı fiillerin unsurlarının işaretlenmesinde ve sayılarında farklılaşma görülebilmektedir. Böyle bir kodlama ve unsur sayısı farklılığı fiilin geçişliliğini etkiler ve sözdizimsel yapının değişmesine neden olur. Doğ- fiili Türk dillerinde farklı sözdizimsel yapıları ortaya çıkarır ve farklı geçişlilik seviyesini gösterir. Bu makalede, Türk dillerinde doğ- fiilinin unsurları, unsur sayısı, bu kodlamanın sözdizimsel yapıyı nasıl etkilediği tartışılacaktır. Doğ - fiili, bazı Türk dillerinde geçişsizdir ve bu fiil ayrık geçişsiz (unaccusative) fiillerin özelliklerini taşır. Bu fiille kurulan yapılarda ‘doğma’ işinden etkilenen unsur özne konumundadır ve fiil herhangi bir çatı eki de taşımaz. Bu yapıların anlamları edilgen yapıların anlamlarına yakındır. İkinci grup Türk dillerinde genellikle doğ- fiili geçişlidir ve bu gruptaki Türk dillerinde doğ- fiili edilgen yapılabilir. Türkiye Türkçesinde geçişsiz, bazı Türk dillerinde geçişli gerçekleşen bu yapılar dilbilimsel literatürde değişken (labile) fiiller olarak bilinir. Bu tür fiiller herhangi bir çatı eki almadan geçişli ve geçişsiz olarak kullanılabilir.

Türk dilleri fiile bağlı unsurların işaretlenmesinde, sıralanışında ve sayısında büyük oranda birbirleriyle örtüşür. Fakat Türk dillerinde bazı fiillerin unsurlarının işaretlenmesinde ve sayılarında farklılaşma görülebilmektedir. Böyle bir kodlama ve unsur sayısı farklılığı fiilin geçişliliğini etkiler ve sözdizimsel yapının değişmesine neden olur. Doğ- fiili Türk dillerinde farklı sözdizimsel yapıları ortaya çıkarır ve farklı geçişlilik seviyesini gösterir. Bu makalede, Türk dillerinde doğ- fiilinin unsurları, unsur sayısı, bu kodlamanın sözdizimsel yapıyı nasıl etkilediği tartışılacaktır. Doğ - fiili, bazı Türk dillerinde geçişsizdir ve bu fiil ayrık geçişsiz (unaccusative) fiillerin özelliklerini taşır. Bu fiille kurulan yapılarda ‘doğma’ işinden etkilenen unsur özne konumundadır ve fiil herhangi bir çatı eki de taşımaz. Bu yapıların anlamları edilgen yapıların anlamlarına yakındır. İkinci grup Türk dillerinde genellikle doğ- fiili geçişlidir ve bu gruptaki Türk dillerinde doğ- fiili edilgen yapılabilir. Türkiye Türkçesinde geçişsiz, bazı Türk dillerinde geçişli gerçekleşen bu yapılar dilbilimsel literatürde değişken (labile) fiiller olarak bilinir. Bu tür fiiller herhangi bir çatı eki almadan geçişli ve geçişsiz olarak kullanılabilir.
MUSTAFA ÇİFTÇİ’NİN ÖYKÜLERİNDE ‘BABA FİGÜRÜ’
MUSTAFA ÇİFTÇİ’NİN ÖYKÜLERİNDE ‘BABA FİGÜRÜ’
Yazar: Sakallı, Fatih
Dergi: Gazi Türkiyat No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Mustafa Çiftçi,Story,Father,Figure

Türk edebiyatının son dönemdeki öykücülerinden biri olan Mustafa Çiftçi (1977), öykülerini Âdem’in Kekliği ve Chopin, Bozkırda Altmışaltı ve Ah Mercimeğim adlı kitaplarda toplamıştır. Çiftçi’nin öykülerinde insan merkezli bir anlatım vardır. Öykülerde babaların başkişilerin hayatlarında önemli bir yere sahip oldukları görülür. Bu makalede Çiftçi’nin hayatı ve eserleri üzerinde durulduktan sonra öykülerdeki baba figürleri üzerinde durulacaktır. Sonuçta ise öykülerde karşımıza çıkan bu baba figürleri hakkında genel bir değerlendirme yapılacaktır.

Türk edebiyatının son dönemdeki öykücülerinden biri olan Mustafa Çiftçi (1977), öykülerini Âdem’in Kekliği ve Chopin, Bozkırda Altmışaltı ve Ah Mercimeğim adlı kitaplarda toplamıştır. Çiftçi’nin öykülerinde insan merkezli bir anlatım vardır. Öykülerde babaların başkişilerin hayatlarında önemli bir yere sahip oldukları görülür. Bu makalede Çiftçi’nin hayatı ve eserleri üzerinde durulduktan sonra öykülerdeki baba figürleri üzerinde durulacaktır. Sonuçta ise öykülerde karşımıza çıkan bu baba figürleri hakkında genel bir değerlendirme yapılacaktır.
ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ СТАТУС АЗЕРБАЙДЖАНСКИХ ПОСЛОВИЦ И ПОГОВОРОК В ФОЛЬКЛОРНОМ ДИСКУРСЕ
ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ СТАТУС АЗЕРБАЙДЖАНСКИХ ПОСЛОВИЦ И ПОГОВОРОК В ФОЛЬКЛОРНОМ ДИСКУРСЕ
Yazar: Efendiyeva, Çiçek
Dergi: Gazi Türkiyat No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Atasözü,darbımeseler,söylem,perlokusiya (söylemin dinleyene etkisi),konuşma,bilişsel

Makalede, Azerbaycan’ın Şeki bölgesine ait “Aşık Sirac ile Bilgisiz’in Atışması” adlı hikâyede kullanılan atasözü ve darbımeseller, diskural-bilişsel açıdan değerlendirilmektedir. Araştırma hedefi içerisinde söz konusu metinde geçen atasözü ve darbımesellerin kullanıldığı söylemler ele alınıp detaylı bir şekilde incelenmiştir. İnceleme esnasında bir yandan konuşma eyleminde kullanılan söylemin dinleyene etkisinden söz edilmiş, diğer yandan ise atasözü ve darbımesellerin hem makro, hem de mikro metne göre gerçekleşen ön ve art gönderimli özellikleri üzerinde durulmuştur.

Makalede, Azerbaycan’ın Şeki bölgesine ait “Aşık Sirac ile Bilgisiz’in Atışması” adlı hikâyede kullanılan atasözü ve darbımeseller, diskural-bilişsel açıdan değerlendirilmektedir. Araştırma hedefi içerisinde söz konusu metinde geçen atasözü ve darbımesellerin kullanıldığı söylemler ele alınıp detaylı bir şekilde incelenmiştir. İnceleme esnasında bir yandan konuşma eyleminde kullanılan söylemin dinleyene etkisinden söz edilmiş, diğer yandan ise atasözü ve darbımesellerin hem makro, hem de mikro metne göre gerçekleşen ön ve art gönderimli özellikleri üzerinde durulmuştur.
{-IcAk} ZARF-FİİL EKİ VE VARYANTLARI ÜZERİNE
{-IcAk} ZARF-FİİL EKİ VE VARYANTLARI ÜZERİNE
Yazar: Salan, Erkan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi,{-IcAk} zarf-fiil eki,varyant

Zarf-fiil ekleri, Türkçenin tarihî ve çağdaş dönemlerinde oldukça sık kullanılan eklerindendir. Bu durum, Türkçeyi zarf-fiil ekleri bakımından zengin bir dil hâline getirmekle kalmamış aynı zamanda tekdüze cümle düzeninden kurtararak dilin esnek bir görünüme kavuşmasına da vesile olmuştur. Bu bakımdan adı geçen eklerin, Türkçe ve Türkçe araştırmaları için önemi göz ardı edilemez. Zarf-fiil ekleri üzerine çeşitli dil çalışmaları yapılmıştır. Ancak zengin kullanım özelliklerine sahip olan bu ekler, yeni araştırmaların yapılmasını zaruri kılmaktadır. Bu amaçla, özellikle Eski Anadolu Türkçesi döneminde oldukça işlek olan {-IcAk} zarf-fiil eki ile varyantları ele alınmıştır. Çalışmada, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait eserlerde sık kullanılmış olan {-IcAk} zarf-fiil eki ve buna göre oldukça seyrek rastlanan ses değişimine uğramış (-ıcaġ/-ıcaḫ/-IçAk/-UcAk/- üçek) biçimleri ile {-IcAgIn (> -IçAgIn)}, {-IcAgAz (> -ıçaġaz/-IcAgIz/-UcAġAz)}, {-IcAgAzIn}, {-icegzin}, {-IncAk (> -UncAk/-ıncaġ/-ıncaḫ)}, {-incegin}, {-IncAgAz (> -incegüz/-uncaġaz)},{aḫcaġaz} ve {-ıcaġġaz} biçimindeki genişlemiş varyantları yapı, işlev ve kullanım gerekçeleri bakımından değerlendirilmiştir.

Zarf-fiil ekleri, Türkçenin tarihî ve çağdaş dönemlerinde oldukça sık kullanılan eklerindendir. Bu durum, Türkçeyi zarf-fiil ekleri bakımından zengin bir dil hâline getirmekle kalmamış aynı zamanda tekdüze cümle düzeninden kurtararak dilin esnek bir görünüme kavuşmasına da vesile olmuştur. Bu bakımdan adı geçen eklerin, Türkçe ve Türkçe araştırmaları için önemi göz ardı edilemez. Zarf-fiil ekleri üzerine çeşitli dil çalışmaları yapılmıştır. Ancak zengin kullanım özelliklerine sahip olan bu ekler, yeni araştırmaların yapılmasını zaruri kılmaktadır. Bu amaçla, özellikle Eski Anadolu Türkçesi döneminde oldukça işlek olan {-IcAk} zarf-fiil eki ile varyantları ele alınmıştır. Çalışmada, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait eserlerde sık kullanılmış olan {-IcAk} zarf-fiil eki ve buna göre oldukça seyrek rastlanan ses değişimine uğramış (-ıcaġ/-ıcaḫ/-IçAk/-UcAk/- üçek) biçimleri ile {-IcAgIn (> -IçAgIn)}, {-IcAgAz (> -ıçaġaz/-IcAgIz/-UcAġAz)}, {-IcAgAzIn}, {-icegzin}, {-IncAk (> -UncAk/-ıncaġ/-ıncaḫ)}, {-incegin}, {-IncAgAz (> -incegüz/-uncaġaz)},{aḫcaġaz} ve {-ıcaġġaz} biçimindeki genişlemiş varyantları yapı, işlev ve kullanım gerekçeleri bakımından değerlendirilmiştir.
KÖKEN BİLİMLİK ÇÖZÜMLEMELER- II: kişne-, işit-, emek, silk-
KÖKEN BİLİMLİK ÇÖZÜMLEMELER- II: kişne-, işit-, emek, silk-
Yazar: Güngördü, Erol
Dergi: Gazi Türkiyat No. 21, 2015
Anahtar kelimeler: kişne-,işit-,emek,silk-,etymology.

Türkiye Türkçesi söz varlığında, köken açıklaması tutarlı bir biçimde ortaya konmamış ögeler arasında kişne -, işit -, emek, silk - kelimelerini de görebiliriz. Türkçenin köken bilimi sözlüklerinde bu kelimelerin yapısına ya değinilmemiş ya da yapılan köken açıklamaları inandırıcı olmaktan uzak olmuştur. Tarihî –karşılaştırmalı Türk dili çalışmaları, söz konusu kelimelerin kökenini tatmin edici bir biçimde açıklamaya imkân verir.

Türkiye Türkçesi söz varlığında, köken açıklaması tutarlı bir biçimde ortaya konmamış ögeler arasında kişne -, işit -, emek, silk - kelimelerini de görebiliriz. Türkçenin köken bilimi sözlüklerinde bu kelimelerin yapısına ya değinilmemiş ya da yapılan köken açıklamaları inandırıcı olmaktan uzak olmuştur. Tarihî –karşılaştırmalı Türk dili çalışmaları, söz konusu kelimelerin kökenini tatmin edici bir biçimde açıklamaya imkân verir.
SÜRPRİZ SONLU OLAY ÖRGÜSÜ BAKIMINDAN SEZGİN KAYMAZ’IN ‘SEN ALKOL KOKUYORSUN’ ADLI ÖYKÜSÜ ÜZERİNE BİLİŞ DEYİŞBİLİMSEL BİR ANALİZ
SÜRPRİZ SONLU OLAY ÖRGÜSÜ BAKIMINDAN SEZGİN KAYMAZ’IN ‘SEN ALKOL KOKUYORSUN’ ADLI ÖYKÜSÜ ÜZERİNE BİLİŞ DEYİŞBİLİMSEL BİR ANALİZ
Yazar: Akıncı Oktay, Suhan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Bağlamsal çerçeve kuramı,olası dünyalar kuramı,sürpriz sonlu olay örgüsü,beklenmedik hikâyeler

Bilişsel deyişbilim, araştırmacılara edebiyat dâhil birçok alanda analiz yapma imkânı sunmaktadır. Öyküde var olan olay örgüsü iki kuramsal çerçeve bağlamında analiz edilecektir. Birinci analiz, olası dünyalar kuramı olup hikâyedeki karakterlerin dünyalarını gösterirken ikinci analiz ise sürpriz sonlu olay örgüsünü okuyucuların nasıl gözlemlediğini gösterecektir. Bu kuramlar Sezgin Kaymaz’ın ‘Sen alkol kokuyorsun’ gibi sonu izleyiciyi şaşırtarak biten öyküleri analiz etme imkânı vermektedir. Sonuç olarak iki kuram birbirini tamamlamaktadır demek mümkündür.

Bilişsel deyişbilim, araştırmacılara edebiyat dâhil birçok alanda analiz yapma imkânı sunmaktadır. Öyküde var olan olay örgüsü iki kuramsal çerçeve bağlamında analiz edilecektir. Birinci analiz, olası dünyalar kuramı olup hikâyedeki karakterlerin dünyalarını gösterirken ikinci analiz ise sürpriz sonlu olay örgüsünü okuyucuların nasıl gözlemlediğini gösterecektir. Bu kuramlar Sezgin Kaymaz’ın ‘Sen alkol kokuyorsun’ gibi sonu izleyiciyi şaşırtarak biten öyküleri analiz etme imkânı vermektedir. Sonuç olarak iki kuram birbirini tamamlamaktadır demek mümkündür.
SOVYET İDEOLOJİSİ VE TÜRKİSTAN AYDINLARI
SOVYET İDEOLOJİSİ VE TÜRKİSTAN AYDINLARI
Yazar: Kasapoğlu Çengel, Hülya
Dergi: Gazi Türkiyat No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Sovyet ideolojisi,dil ve kültür,Türkistan aydınları,edebiyat,şiir

Rusya’nın sömürge düzeninin, diğer sömürgeci devletlere göre farklı olduğu bilinen bir gerçektir. Hâkimiyetindeki insanlar, diktatörün emriyle hareket edecek, onun istediği dil ile konuşacak ve onun istediği gibi yazacak. “Bolşeviklik”, birey özgürlüğü ve millî bağımsızlıkla bağdaşmayan bir sistemdi ve Batılı sömürgeci devletler gibi sadece güç kullanarak ve hükmederek ayakta durabilirdi. Bunun yanında gerek Çarlık Rusyası, gerek Bolşevizm ve Stalin dönemindeki siyasî ve sosyal dalgalanmalar; geleceğe yönelik kaygıları, umutları ve heyecanları da beraberinde getiriyordu. Türkistan aydınlarının 1905’ten itibaren Türkistan’da özellikle büyük siyaset adamı Alihan Bökeyhan önderliğinde Alaş adıyla başlattıkları bağımsızlık hareketi ve verdikleri mücadele, 1926 Bakû Türkoloji Kurultayı ve Kurultay’da alınan kararlar, Ceditçilik hareketinin bir devamıydı. Dış dünyaya da kapalı olan bu atmosferde bir yandan halkın kültür seviyesini yükseltmek ve millȋ istiklâle kavuşmak için mücadele eden büyük liderler yetişti, bir yandan da bunu dramatik, sembolik ve lirik üslûpla edebiyata ve şiire yansıtanlar oldu. Türkistan aydınlarının bu süreçte yazdığı şiirler; ortak ideallerin, ortak kaygının ve ortak ruhun mısralara yansımasıdır.

Rusya’nın sömürge düzeninin, diğer sömürgeci devletlere göre farklı olduğu bilinen bir gerçektir. Hâkimiyetindeki insanlar, diktatörün emriyle hareket edecek, onun istediği dil ile konuşacak ve onun istediği gibi yazacak. “Bolşeviklik”, birey özgürlüğü ve millî bağımsızlıkla bağdaşmayan bir sistemdi ve Batılı sömürgeci devletler gibi sadece güç kullanarak ve hükmederek ayakta durabilirdi. Bunun yanında gerek Çarlık Rusyası, gerek Bolşevizm ve Stalin dönemindeki siyasî ve sosyal dalgalanmalar; geleceğe yönelik kaygıları, umutları ve heyecanları da beraberinde getiriyordu. Türkistan aydınlarının 1905’ten itibaren Türkistan’da özellikle büyük siyaset adamı Alihan Bökeyhan önderliğinde Alaş adıyla başlattıkları bağımsızlık hareketi ve verdikleri mücadele, 1926 Bakû Türkoloji Kurultayı ve Kurultay’da alınan kararlar, Ceditçilik hareketinin bir devamıydı. Dış dünyaya da kapalı olan bu atmosferde bir yandan halkın kültür seviyesini yükseltmek ve millȋ istiklâle kavuşmak için mücadele eden büyük liderler yetişti, bir yandan da bunu dramatik, sembolik ve lirik üslûpla edebiyata ve şiire yansıtanlar oldu. Türkistan aydınlarının bu süreçte yazdığı şiirler; ortak ideallerin, ortak kaygının ve ortak ruhun mısralara yansımasıdır.
AVRUPA TÜRKLÜĞÜ BAĞLAMINDA “TÜRK DÜNYASI” KAVRAMINI YENİDEN DÜŞÜNMEK
AVRUPA TÜRKLÜĞÜ BAĞLAMINDA “TÜRK DÜNYASI” KAVRAMINI YENİDEN DÜŞÜNMEK
Yazar: Ersoy, Ruhi
Dergi: Gazi Türkiyat No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Türk Dünyası,Avrupa Birliği,Türk Kültürü

Türk Dünyası, Türk dili ve edebiyatı araştırmalarında ve -son dönemler hariç- edebiyat merkezli bir bakış açısıyla kurumsallaşmış halk bilimi araştırmalarında, genel olarak bağımsız Türk devletleri ve çeşitli devletlerin egemenliği altında yaşayan özerk Türk boylarını ifade etmek için kullanılan bir kavramdır. Ayrıca tarihî bağlarımız ve müktesebatımıza bağlı olarak bazı komşu ülkelerde yaşayan Türklerin de bu kapsamda ele alındığı pek çok çalışma ile karşılaşmak mümkündür. Ancak çeşitli sebeplerle Avrupa’ya göç eden ve bugün bir kısmı AB vatandaşı da olan Avrupa Türklüğünün konumunun Türk Dünyası odaklı bakış açısı çerçevesinde ele alınmadığı görülür.Bu makalede; Avrupa Türklüğünün “Türk Dünyası” kavramının neresinde olduğuna dair teorik tartışmalar yapılmış, bazı Avrupa şehirlerinde yaşayan Türklerin kültürel olarak içinde bulundukları süreçten hareketle, bu vatandaşlarımızın öteki içinde kendi olabilme serüveninde Türk kültürünün direnme kabiliyeti ve ötekini etkileme serencamına dair bazı tespitlerde bulunulmuş ve konuyla ilgili önerilerimize yer verilmiştir.

Türk Dünyası, Türk dili ve edebiyatı araştırmalarında ve -son dönemler hariç- edebiyat merkezli bir bakış açısıyla kurumsallaşmış halk bilimi araştırmalarında, genel olarak bağımsız Türk devletleri ve çeşitli devletlerin egemenliği altında yaşayan özerk Türk boylarını ifade etmek için kullanılan bir kavramdır. Ayrıca tarihî bağlarımız ve müktesebatımıza bağlı olarak bazı komşu ülkelerde yaşayan Türklerin de bu kapsamda ele alındığı pek çok çalışma ile karşılaşmak mümkündür. Ancak çeşitli sebeplerle Avrupa’ya göç eden ve bugün bir kısmı AB vatandaşı da olan Avrupa Türklüğünün konumunun Türk Dünyası odaklı bakış açısı çerçevesinde ele alınmadığı görülür.Bu makalede; Avrupa Türklüğünün “Türk Dünyası” kavramının neresinde olduğuna dair teorik tartışmalar yapılmış, bazı Avrupa şehirlerinde yaşayan Türklerin kültürel olarak içinde bulundukları süreçten hareketle, bu vatandaşlarımızın öteki içinde kendi olabilme serüveninde Türk kültürünün direnme kabiliyeti ve ötekini etkileme serencamına dair bazı tespitlerde bulunulmuş ve konuyla ilgili önerilerimize yer verilmiştir.
KIRGIZ TÜRKÇESİ KUR’ÂN-I KERÎM TERCÜMESİNDE ESMÂ’ÜL-HÜSNÂ
KIRGIZ TÜRKÇESİ KUR’ÂN-I KERÎM TERCÜMESİNDE ESMÂ’ÜL-HÜSNÂ
Yazar: Topal, Erol
Dergi: Gazi Türkiyat No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Kur’ân-ı Kerîm,Esmâ’ül-Hüsnâ,Kırgız Türkçesi,Söz Varlığı

Esmâ’ül-Hüsnâ araştırmacıların daima ilgisini çeken bir konu olmuştur. Esmâ’ül-Hüsnâ konusunda bir çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmadaki amaç, Allah’ın en güzel isimleri anlamına gelen Esmâ’ül-Hüsnâ’nın Kırgız Türkçesi Kur’ân-ı Kerîm tercümesindeki karşılıklarını belirlemektir. Çalışmanın giriş bölümünde Esmâ’ül-Hüsnâ tabirinin geçtiği ayetler, sayısı ve bunların Kırgız Türkçesi Kur’ân-ı Kerîm tercümesindeki  karşılıkları belirtilmiştir. İkinci bölümde, Allah’ın isimlerinin Kırgızca karşılıkları ayet numaralarıyla birlikte verilmiş, Kırgızca anlamları yazılmış ve her kelime için kelimenin geçtiği ilk ayet örnek olarak gösterilmiştir. Sonuç kısmında Allah’ın Kur’ânı Kerîm’de -isim olarak- yer alan 77 ismine Kırgız Türkçesi Kur’ân tercümesinde 227 karşılık verildiği tespit edilmiştir. Yapılan sınıflandırma sonucu bu 77 ismin tercümesinde Türkçe, Arapça+Türkçe, Türkçe+Arapça, Farsça+Türkçe, Türkçe+Farsça+Arapça, Arapça, Farsça, Arapça+Farsça ve Farsça+Arapça kelimeler veya kelime grupları kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca, Esmâ’ül-Hüsnâ’yaKırgız Türkçesi Kur’ân tercümesinde verilen bütün karşılıkların hangi dile ait olduğu belirtilmiş ve frekans sayıları verilmiştir.

Esmâ’ül-Hüsnâ araştırmacıların daima ilgisini çeken bir konu olmuştur. Esmâ’ül-Hüsnâ konusunda bir çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmadaki amaç, Allah’ın en güzel isimleri anlamına gelen Esmâ’ül-Hüsnâ’nın Kırgız Türkçesi Kur’ân-ı Kerîm tercümesindeki karşılıklarını belirlemektir. Çalışmanın giriş bölümünde Esmâ’ül-Hüsnâ tabirinin geçtiği ayetler, sayısı ve bunların Kırgız Türkçesi Kur’ân-ı Kerîm tercümesindeki  karşılıkları belirtilmiştir. İkinci bölümde, Allah’ın isimlerinin Kırgızca karşılıkları ayet numaralarıyla birlikte verilmiş, Kırgızca anlamları yazılmış ve her kelime için kelimenin geçtiği ilk ayet örnek olarak gösterilmiştir. Sonuç kısmında Allah’ın Kur’ânı Kerîm’de -isim olarak- yer alan 77 ismine Kırgız Türkçesi Kur’ân tercümesinde 227 karşılık verildiği tespit edilmiştir. Yapılan sınıflandırma sonucu bu 77 ismin tercümesinde Türkçe, Arapça+Türkçe, Türkçe+Arapça, Farsça+Türkçe, Türkçe+Farsça+Arapça, Arapça, Farsça, Arapça+Farsça ve Farsça+Arapça kelimeler veya kelime grupları kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca, Esmâ’ül-Hüsnâ’yaKırgız Türkçesi Kur’ân tercümesinde verilen bütün karşılıkların hangi dile ait olduğu belirtilmiş ve frekans sayıları verilmiştir.
KANAT KAK-(MAK) BİRLEŞİK FİİLİNİN KÖKENİ ÜZERİNE
KANAT KAK-(MAK) BİRLEŞİK FİİLİNİN KÖKENİ ÜZERİNE
Yazar: Yıldız, Hüseyin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 23, 2018
Anahtar kelimeler: Türkçe,Moğolca,kanat,iştikaklı fiiller,etimoloji

Türkçe kanat kelimesinin izlerine, Köktürkçe dışında tarihî ve çağdaş hemen hemen tüm Türk lehçelerinde rastlanabilmektedir. Eren çağdaş diyalektlerde ‘balık kanadı, yüzgeç’ olarak kullanılan kanar biçimiyle kanat arasındaki benzerlikten bahseder. Rásonyi Nagy ‘(bir şeye) asmak’ anlamındaki Teleütçe kana- kökünden geldiğini dile getirmiş; Ramstedt, ‘kanatların büyük tüyleri’ anlamına gelen Moğolca kana biçimiyle karşılaştırmıştır. Kelimenin etimolojisi hakkındaki görüşlerin geneli Moğolca kana kelimesine {+t} çokluk eki getirilmesi yönündedir.Türk dilinin tarihî ve çağdaş lehçeleri tarandığında kanat kelimesinin çırp-(mak), ur-(mak)/vur-(mak) ve kak-(mak) fiilleriyle birlikte kullanıldığı dikkat çekmektedir. Bahsi geçen birleşik fiil Türkiye Türkçesinde kanat çırp-(mak) şeklinde karşılık bulduğu için, Türkiye’deki iştikaklı kelime çalışmalarında yer bulmamıştır. Kelimenin etimolojisi hakkında Moğolca kana kelimesinin Eski Türkçe çokluk eki {+t} ile türediği görüşünden hareketle başka bir görüş daha ileri sürülebilir. Bize göre kanat kak-(mak) fiili iştikaklı birleşik fiillerin ikinci grubuna girmekte olup ortak bir köke dayanmaktadır: kanat < kana+t < kana < *ka- > kak-.

Türkçe kanat kelimesinin izlerine, Köktürkçe dışında tarihî ve çağdaş hemen hemen tüm Türk lehçelerinde rastlanabilmektedir. Eren çağdaş diyalektlerde ‘balık kanadı, yüzgeç’ olarak kullanılan kanar biçimiyle kanat arasındaki benzerlikten bahseder. Rásonyi Nagy ‘(bir şeye) asmak’ anlamındaki Teleütçe kana- kökünden geldiğini dile getirmiş; Ramstedt, ‘kanatların büyük tüyleri’ anlamına gelen Moğolca kana biçimiyle karşılaştırmıştır. Kelimenin etimolojisi hakkındaki görüşlerin geneli Moğolca kana kelimesine {+t} çokluk eki getirilmesi yönündedir.Türk dilinin tarihî ve çağdaş lehçeleri tarandığında kanat kelimesinin çırp-(mak), ur-(mak)/vur-(mak) ve kak-(mak) fiilleriyle birlikte kullanıldığı dikkat çekmektedir. Bahsi geçen birleşik fiil Türkiye Türkçesinde kanat çırp-(mak) şeklinde karşılık bulduğu için, Türkiye’deki iştikaklı kelime çalışmalarında yer bulmamıştır. Kelimenin etimolojisi hakkında Moğolca kana kelimesinin Eski Türkçe çokluk eki {+t} ile türediği görüşünden hareketle başka bir görüş daha ileri sürülebilir. Bize göre kanat kak-(mak) fiili iştikaklı birleşik fiillerin ikinci grubuna girmekte olup ortak bir köke dayanmaktadır: kanat < kana+t < kana < *ka- > kak-.