Endüstrileşme Sürecinin Zanaat Üretimi Üzerindeki Etkileri: Teknik, Ürün ve Mesleki Sürdürülebilirlik Bağlamında Bir İnceleme
The Effects of Industrialization on Craft Production: An Examination in the Context of Technical, Product, and Occupational Sustainability
Yazar: Sarıkaya, Elif Begüm; Üstündağ, Ertuğrul Samed; Özboyacı, Zeliha Merve; Akbulut, Dilek
Dergi: Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, Vol. 13 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Sustainable Design ; Sürdürülebilir Tasarım ; Craft,Craftspeople,Industrialization,Occupational Sustainability,Descriptive Case Study ; Zanaat,Zanaatkar,Endüstrileşme,Mesleki sürdürülebilirlik,Betimsel durum çalışması

Zanaat, üretim sürecinde yoğun makina kullanımına dayanmayan; el becerisi, deneyim ve uygulama yoluyla kazanılan bilgiye dayalı üretim ve onarım faaliyetlerini ifade eden bir çalışma alanıdır. Endüstri devrimi ile birlikte üretim teknikleri ve malzeme teknolojisi gibi alanlarda gelişmeler yaşanmıştır. Bu durum zanaatkârlara hammaddeye ulaşımda, hammaddeyi işlemede, yeni üretim tekniklerini kullanmada ve ürünü pazarlamada kolaylık sağlamıştır. Ancak endüstrileşmeyle birlikte gelişen bu kolay ulaşım, zanaatların mesleki olarak sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Bu çalışma, endüstrileşme sürecinin zanaat üretimi üzerindeki etkilerini; bıçakçılık, dericilik, ayakkabıcılık, egzoz onarımı zanaatlarında kullanılan teknik, alet ve malzeme tercihleri, ürünlerin niteliği, müşteri profili, ürün çeşitliliği ve mesleki sürdürülebilirlik boyutları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel yöntem desenlerinden betimsel durum çalışması deseniyle yürütülmüş olup çalışma grubu gönüllülük esasına göre seçilen dokuz zanaatkârdan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen ve 11 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Zanaatkârlarla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak, tema, kategori ve kodlar oluşturulmuştur. Çalışmada incelenen bıçakçılık, dericilik, ayakkabıcılık ve egzoz onarımı zanaatlarında üretim yöntemleri, malzemeler ve aletler kullanılmaya devam etmekle birlikte, endüstriyel gelişmelerle yeni teknikler, yeni nesil malzemeler ve aletlerin kullanımının arttığı görülmüştür. Bazı aletlerin zanaatlar arasında ortak olduğu, bazılarının ise zanaata özgü olduğu; yeni malzemelerin kaliteyi yükselttiği tespit edilmiştir. Zanaatkârların çoğu endüstriyel firmalarla iş birliğine mesafeli yaklaşırken, aynı sektördeki zanaatkârlarla iş birliği yaygındır. Zanaatın geleceğine ilişkin görüşler genel olarak olumsuzdur; gençlerin ilgisi konusunda ise görüşler farklılık göstermektedir. Zanaatın sürdürülebilirliği için erken yaşta eğitim, çıraklık–kalfalık sistemi ve devlet teşviklerinin önemli olduğu, ayrıca workshop gibi faaliyetlerin bu sürece katkı sağladığı belirlenmiştir. Endüstriyel gelişmenin müşteri sayısını azalttığı ancak ürün çeşitliliğini artırdığı; mesleki fuarların ise bilgi paylaşımı, ilham ve yeniliklere erişim açısından faydalı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Craft refers to production and repair activities that rely on skill-based practices, experience, and knowledge acquired through practice, rather than on intensive machine use. With the Industrial Revolution, significant developments occurred in areas such as production techniques and material technology. These developments facilitated craftspeople’s access to raw materials, the processing of these materials, the adoption of new production techniques, and the marketing of products. However, the increased accessibility associated with industrialization poses a threat to the occupational sustainability of craft. This study aims to examine the effects of industrialization on craft production by focusing on the techniques, tools, and material preferences used in knifemaking, leatherworking, shoemaking, and exhaust repair, as well as on product quality, customer profiles, product diversity, and occupational sustainability. The research was conducted using a descriptive case study design within a qualitative research framework, and the study group consisted of nine craftspeople selected on a voluntary basis. Data were collected using a semi-structured interview form developed by the researchers and consisting of eleven questions. The interview data were analyzed through content analysis, through which themes, categories, and codes were identified. The findings indicate that while production methods, materials, and tools continue to be used in the crafts examined, industrial developments have led to an increased use of new techniques, next-generation materials, and tools. Some tools were found to be shared across different crafts, whereas others were specific to particular crafts, and the use of new materials was shown to improve product quality. Although most craftspeople maintain a cautious stance toward collaboration with industrial firms, cooperation among craftspeople within the same sector is common. Views regarding the future of craft are generally negative, while opinions differ with respect to young people’s interest. The study further indicates that early education, the apprenticeship training system and governmental incentives are essential for the sustainability of craft, and that activities such as workshops contribute positively to this process. Finally, it was determined that industrialization has reduced the number of customers while increasing product diversity; moreover, professional fairs were found to be beneficial in terms of knowledge exchange, providing inspiration, and access to innovation.