Döngüsel Ekonomi Kapsamında Tesis Kapasitesinin Atık Bertaraf Süreçlerindeki Belirleyici Rolü: ANP Temelli Bir Analiz
The Determinant Role of Plant Capacity in Waste Disposal Processes within the Scope of Circular Economy: An ANP Based Analysis
Yazar: Okumuş, Nuh
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 35 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Circular Economy ; Döngüsel Ekonomi ; ANP Yöntemi,Sıfır Atık,Atık Bertaraf,Atık Yönetimi,Çok Kriterli Karar Verme Yöntemi ; ANP Method,Zero Waste,Waste Disposal,Waste Management,Multi-Criteria Decision-Making Method.

Bu çalışmada, atık bertaraf süreçlerinde sıfır atık hedefi doğrultusunda en etkili kriterin belirlenmesi amacıyla, Analitik Ağ Süreci (ANP) yöntemi, hayali veriler kullanılarak uygulandı. Uygulamada TÜİK 2022 atık istatistikleri verileri dikkate alınarak kriterler atık türü, tesis sayısı, tesis kapasitesi ve toplam atık miktarı olarak belirlendi. Bu kriterler arasındaki karşılıklı etkileşimler analiz edildi. Elde edilen sonuçlar, atık bertaraf süreçlerinde en belirleyici kriterin tesis kapasitesi olduğunu ortaya koydu. Tesis kapasitesi kriterini sırasıyla toplam atık miktarı, atık türü ve tesis sayısı izlemektedir. Ayrıca, kriterler arasındaki karşılıklı bağımlılıkların kriter ağırlıkları üzerinde herhangi bir değişikliğe neden olmadığı gözlemlendi. Dolayısıyla, kriterlerin birbirine bağımlılığı, karar verme sürecinde genel sıralama üzerinde belirgin bir etki oluşturmadığı sonucuna ulaşıldı. Türkiye'nin Sıfır Atık Projesi gibi ulusal stratejiler doğrultusunda, atık bertaraf yöntemlerinin iyileştirilmesi ve geri dönüşüm oranlarının artırılması, doğal kaynakların korunmasına ve çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda, atık bertaraf süreçlerinin etkin bir şekilde yönetilmesi, hem ekonomik hem de ekolojik açıdan kritik bir öneme sahiptir. Dolayısıyla atık yönetimi stratejilerinin belirlenmesinde gerçek veriler kullanılarak atık bertarafında en etkili kriter belirlenebilir. Ayrıca bu kriter üzerinde iyileştirme çalışmaları gerçekleştirilebilir ve bu sayede döngüsel ekonomiye katkı sağlanabilir.

In this study, the Analytic Network Process (ANP) method was applied using fictitious data to determine the most effective criteria in line with the zero waste target in waste disposal processes. In the application, the criteria were determined as waste type, number of facilities, facility capacity and total waste amount, taking into account the TurkStat 2022 waste statistics data. The interactions between these criteria were analyzed. The results revealed that the most determining criterion in waste disposal processes is facility capacity. The facility capacity criterion is followed by total waste amount, waste type and number of facilities, respectively. It was also observed that the interdependencies between the criteria did not cause any change in the criteria weights. Therefore, it was concluded that the interdependency of the criteria does not have a significant impact on the overall ranking in the decision-making process. In line with national strategies such as Turkey's Zero Waste Project, improving waste disposal methods and increasing recycling rates will contribute to the protection of natural resources and environmental sustainability. In this context, effective management of waste disposal processes is critical both economically and ecologically. Therefore, the most effective criterion for waste disposal can be determined by using real data to determine waste management strategies. In addition, improvement studies can be carried out on this criterion and thus contribute to the circular economy.