Doğu Anadolu Bölgesinde Yetiştirilen Koyun Irklarının Mevcut Durumu
Current Situation of Sheep Breeds Raised in the Eastern Anatolia Region
Yazar: Kandemir, Çağrı; Taşkın, Turgay
Dergi: Hayvansal Üretim, Vol. 63 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Zootechny (Other) ; Hayvansal Üretim (Diğer) ; Doğu Anadolu Bölgesi,sürdürülebilir koyunculuk,kuyruk yapısı,orijin ; Doğu Anadolu Bölgesi,sürdürülebilir koyunculuk,orijin,Doğu Anadolu Bölgesi, sürdürülebilir koyunculuk, orijin

Amaç: Doğu Anadolu Bölgesindeki on dört ilde yetiştirilen koyun genotiplerinin verim yönü, kuyruk yapısı ve orijin dikkate alınarak mevcut durumunu belirlemektir. Materyal ve Yöntem: Araştırma materyalini, Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığına ait olan Hayvancılık Bilgi Sistemi (HAYBİS) üzerinden 2021 yılında elde edilen veriler oluşturmaktadır. Çizelgeler, istatistikî bölge birimleri sınıflamasına göre Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan illerin sahip oldukları koyun sayıları üzerinden yapılmıştır. Koyun ırkları; verim yönlerine (Et-süt-kürk-yapağı-kuzu) ve kuyruk şekillerine (ince, yağlı, yarım yağlı) göre gruplandırılmıştır. Bu gruplandırmada Bakanlığının yayınladığı Türkiye Hayvan Genetik Kaynakları Kataloğunda belirlenen morfolojik ve fizyolojik özellikler esas alınmıştır.Bulgular: Bölgede yetiştirilen koyun ırklarının toplam sayısı 23 olup koyun varlığı 11.803.377 baştır. Koyun sayısının en fazla olduğu il %25.72 ile Van (3.036.270 baş) olurken, en az sayıda koyuna sahip il %1.06 ile Ardahan (125.311 baş)’dır. En fazla yerli koyun yetiştiren il Van (3.035.405 baş) olup bunu sırasıyla; Ağrı (1.384.089 baş), Iğdır (1.227.944 baş) ve Muş (1.056.823 baş) illeri izlemektedir. Bölgede, toplam 4 adet kültür ırkı koyun olup yerli ırkların sayısı daha fazladır. İller arasında orijin, kuyruk yapısı ve verim yönü bakımından belirlenen farklar önemli bulunmuştur (p<0.05). Bölgedeki tüm illerde tek bir verim yönü (et, süt veya yapağı) ile öne çıkan bir ırkın olduğu il olmamıştır. Bu illerde daha yoğun olarak kombine verim yönüne sahip koyun ırklarının yetiştirildiği görülmektedir. Bir diğer önemli sonuç ise tüm illerde iklim koşulları nedeniyle yağlı kuyruklu koyun ırklarının ince ve yarım-yağlı kuyruklu ırklara göre daha fazla sayıda yetiştirildiği belirlenmiştir.Sonuç: Türkiye’de tüm bölgeler için yapılacak bu ve benzeri çalışmalar yapılarak bölgesel koyunculuk haritalarının oluşturulması, Türkiye koyunculuk ıslah çalışmalarının daha fazla ivme kazanmasına katkıda bulunacaktır.

Objective: To determine the current status of sheep breeds in fourteen provinces in the Eastern Anatolia Region by taking into ac,count the yield, tail shape and origin.Method: The research material consists of the data obtained in 2021 through the Livestock Information System (HAYBIS) belonging to the Ministry of Agriculture and Forestry of the Republic of Turkey. The tables are based on the number of sheep owned by the provinces in the Eastern Anatolia Region according to the classification of statistical regional units. Sheep breeds; yield aspects (meat-milk-fur-fleece-lamb) and tail shapes (thin, fat, semi-fat). This grouping is based on the morphological and physiological characteristics determined in the Turkey Animal Genetic Resources Catalogue published by the Ministry.Results: The total number of sheep genotypes bred in the region is 131 and the number of sheep is 11.803.377 heads. While the province with the highest number of sheep breeds is Van (3.036.270 heads) with 25.72%, the province with the lowest number of sheep breeds is Ardahan (125.311 heads) with 1.06%. The province that raises the most domestic sheep breeds is Van (3.035.405 heads), respectively; It is followed by Ağrı (1.384.089 heads), Iğdır (1.227.944 heads), and Muş (1.056.823 heads). In the region, there are 4 cultural breeds of sheep and the number of domestic breeds is relatively higher. The difference between the provinces in terms of origin, tail shape, and yield is significant (p<0.05). In all provinces in the region, a single yield aspect (meat, milk, or fleece) has not been a prominent province. In these provinces, it is seen that sheep breeds with combined yield are bred more intensively. Another important result is that due to the climatic conditions in all provinces, it was determined that fat-tailed s