Agra Kalesi’nden Tac Mahal’e Seyir: Müsemmen Burç ve Sarayı
Looking fram Agra Fort to The Taj Mahal: Musamman Burj and Palace
Yazar: Özler Kaya, Fadime
Dergi: Art-Sanat No. 18, 2021
Anahtar kelimeler: Babürlü Devleti,Babürlü Mimarisi,Agra,Şah Cihan,Müsemmen Burç ; Mughal Empire,Mughal Architecture,Agra,Shah Jahan,Musamman Burj

Babürlüler, Hindistan’da 1526-1858 yılları arasında hâkimiyet sürmüş, kendi kültür ve birikimleri ile yerli kültürün kaynaşması sonucu özgün mimari eserler ortaya koymuşlardır. Bu dönemde, daha önce Türk-İslam mimarisinde görülmeyen “Jharokha-i Darşan” yani “Şah Burçları” yapılmıştır. Bu yapılar incelendiğinde Hindu geleneğinin tesiri olduğu anlaşılmaktadır. İlk olarak Agra Kalesi’ndeki Şah Burcu yaygın olarak bilinen adıyla Müsemmen Burç yapılmış, mimari ve süsleme özellikleri ile diğer Babürlü kalelerindeki Şah Burçları’na örnek olmuştur. Şah Burçları stratejik konumları sebebiyle hükümdarlar için tesis edilmiştir. Müsemmen Burç ile bitişik olarak Şah Cihan, eşi Mümtaz Mahal için bir saray yaptırmış ve bunu Padişahname’de açık bir şekilde ifade etmiştir. Ancak saray ve burcun iç içe olması zamanla Mümtaz Mahal için Müsemmen Saray’ın değil, Müsemmen Burç’un yapıldığı yanılgısının yayılmasına yol açmıştır. Ayrıca Müsemmen Burç ve Müsemmen Saray’ın bir diğer önemi ise Şah Cihan’ın, oğlu Evrengzib tarafından burada esir tutulmasıdır. Bilinenin aksine burası bir hapishane değil, hükümdarlık dönemi içinde Şah Cihan’ın Mümtaz Mahal ile yaşadığı harem dairesi ve ölüm döşeğindeyken bile Tac Mahal’i görebildiği yerdir. Bu araştırma Ekbername ve Padişahname başta olmak üzere diğer dönem kaynakları (seyahatnameler, minyatürler), güncel araştırma eserleri ile saha çalışması üzerinden gerçekleştirilmiştir. Böylece orijinal bir konuya sahip olan bu çalışma ile Müsemmen Burç ve Müsemmen Saray’ın yapım aşaması, kullanım amacı, mimari ve süsleme özelliklerinin Babürlü dönemi mimarisindeki yeri ve önemi ortaya konulmuştur.

Baburids (Mughals) reigned in India for about three centuries, and they revealed unique buildings because of the mixture of their own culture and background and the local culture. In this period, “Jharokha-i Darshan,” meanly “Shah Bastions,” which had not been seen in Turkish – Islamic architecture before, were built. When these buildings are examined, it is understood that there is an influence of Hindu tradition. Firstly, the Shah Burj in Agra Fort, Musamman Burj, which is known commonly, was built, and it became an example for the Shah Bastions in other Mughal forts with its architecture and decorative features. Shah bastions were built for the rulers due to their strategic locations. Shah Jahan built a palace for his wife Mumtaz Mahal attached to Musamman Burj, and he expressed this in Padshahnama clearly. However, the intertwining of the palace and the Burj made it inevitable the spread of the mistake that not Musamman Palace, but Musamman Burj was built for Mumtaz Mahal. In addition, another important point of Musamman Burj and Palace is that Shah Jahan was held captive here by his son Aurangzeb. Contrary to general belief, it was not a prison but the harem room where Shah Jahan lived with Mumtaz Mahal in his reign and the place from where he could see the Taj Mahal even on his deathbed. This research was conducted through the period’s resources (travels and miniatures), especially through Akbarnama and Padshahnama, current research studies and literature review field study. Thus, the place and importance of the construction period, intended purpose, and architectural and decorative features of Musamman Burj and Musamman Palace in Mughal period architecture have been presented in this study, which has an original theme.