İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİNİN İKTİSADİ BOYUTU (1939-1945)
THE ECONOMİC DİMENSİON OF TURK-AMERİCAN RELATİONS İN THE SECOND WORLD WAR (1939-1945)
Yazar: Tomalı, Ali
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi No. 70, 2021
Anahtar kelimeler: II. Dünya Savaşı,Türkiye,ABD,İktisat,Ticaret. ; The Second World War,Turkey,USA,Economics,Commerce.

1939’da patlak veren İkinci Dünya Savaşı, Türkiye’nin 1930-39 arasında uyguladığı korumacı/devletçi politikalarının sekteye uğramasına yol açtı. Türkiye, Avrupa başta olmak üzere pek çok ülke üzerinde ciddi tahribat bırakan bu savaşa fiili olarak katılmamakla beraber, savaş ekonomisini uygulamaya mecbur kaldı. Diğer taraftan ülke nüfusunun ciddi bir bölümünü oluşturan erkek işgücünü silahaltına alan Türkiye, arz daralması yaşadı ve tüketim talebini karşılayamadı. Enflasyonist bir ortamın doğmasına yol açan ekonomik abluka, askeri harcamalar ve seferberlik gibi sıradışı unsurlar, ülke ekonomisini temelinden sarstı. Savaş başında tarafsızlığını ilan eden ABD ise, hem Alman zaferlerinden doğan Atlantik, hem de Japon politikalarının gösterdiği Pasifik tehdidi karşısında silahlanmaya hız verdi. Bu doğrultuda Türk-Amerikan ilişkilerinin ana yörüngesini askeri ve iktisadi gelişmeler teşkil etti. Savaş ekonomisinin yarattığı ortamın etkisiyle ABD ile hemen her alanda ticari ilişkiler yoğunlaştı ve ordu malzemeleri ağırlıklı olarak ABD’den temin edildi. Zirai, sanayi, sağlık ve hizmet gibi tüm sektörlerin ihtiyacı yine ABD ile ilişkilerde önemli yer tuttu. Gerçekleştirilen yardım anlaşmalarıyla perçinleşen Türk-Amerikan ilişkileri, uzun süreli ve ciddi bir kopukluk yaşamadı. Savaş döneminde yaşanan ikili ilişkilerin iktisadi düzeyi, savaş sonrası gerçekleşecek olan büyük çaplı yardım ve antlaşmaların da temelini oluşturdu. Bu çalışmada, Türkiye ile ABD arasında yaşanan iktisadi/ticari ilişkilerin II. Dünya Savaşı boyunca hangi düzeyde yürütüldüğü, ilişkilerin iktisadi niteliği ve diplomatik gelişmelere yaptığı etkiler arşiv belgeleri ışığında tetkik edilecektir.

The Second World War, which broke out in 1939, caused in the interruption of the protectionist / statist policies implemented by Turkey between 1930-39. Even though Turkey did not actually participate in this battle, which caused serious damage to many countries, especially Europe, it was obliged to implement the war economy. These developments, which created an inflationary environment, and extraordinary factors such as economic blockade, military spending and mobilization have shaken the foundation of the country's economy. In response to both the Atlantic threat posed by German victories and the Pacific threat posed by Japanese policy, the United States, which declared neutrality at the start of the war, has increased its weaponry. Accordingly, economic and military developments formed the main trajectory of Turkish-American relations. With the effect of the environment created by the war economy, commercial relations with the United State have intensified in almost every field, and army materials were mainly supplied from the United State. The need of all sectors such as agriculture, industry, health care and service also occupied an important place in relations with the United State. Turkish-American relations, riveted by aid agreements, have not suffered a prolonged and serious disconnect. The economic level of bilateral relations experienced during the war was also the basis for large-scale asistance and treaties that would take place post-war. The degree at which Turkey and United States engaged economic/trade connections during Second World War, the economic nature of the interactions, and their effects on diplomatic developments will be analyzed in light of archive records in this study.