I. Dünya Savaşı’nda Erzurum Vilayetinin Demografisine Dair Tespitler
Determinations on Demography of Erzurum during the World War I
Yazar: Karataş, Yakup
Dergi: Current Research in Social Sciences, Vol. 4 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: World War I,Province of Erzurum,Population and Demography,Archival Records ; I. Dünya Savaşı,Erzurum Vilayeti,Nüfus ve Demografi,Arşiv Kayıtları

Bu Savaşlar ve özellikle dünya savaşları toplumlar ve kurumlar üzerinde çok ciddi tahribatyapan süreçlerdir. Bilhassa I. Dünya Savaşı küresel ittifak sistemlerinin karşı karşıya geldiği ilkörneklerden olarak dünya tarihi açısından o zamana dek benzeri görülmemiş felaketlere yolaçmıştır. Siyaset, demografi, şehirleşme ve iskân gibi pek çok alanda bir dönüm noktası olarakele alınan bu büyük hadisenin demografik boyutunun büyüklüğünün, yaşanan göçler veölümlerle birlikte daha iyi anlaşılacağı açıktır. Bugüne dek yapılan pek çok nicel değerlendirmebu mevzuya ışık tutmuştur. Kaybın sayısal olarak tespit edilebilmesi için nüfusun ve göçvetiresinin rakamlarla ele alınması da bir zorunluluktur. İşgal ve istila durumlarında müstevligüçler işgal ettikleri bölgelerin nüfus ve tapu gibi kayıtlarını da ya imha etmiş ya daberaberlerinde ülkelerine götürmüşlerdir. Bu çalışmada arşiv belgelerinin ışığında, I. DünyaSavaşı sırasında Erzurum Vilayetinin nüfusu ile ilgili tespit ve mülahazalara yer verilecektir.Zira yüz yıl önce coğrafi olarak Doğu Anadolu’nun önemli bir kısmını teşkil eden ErzurumVilayeti, ihtiva ettiği sancaklarıyla birlikte işgal ve istila edilmiş, ahali ve şehir ciddi kayıplaryaşamıştı. Bu vesile ile nüfus gibi -Ermeni iddiaları da göz önünde bulundurulduğunda- önemlibir tartışma sahasında ortaya konan belgelerle Erzurum’daki demografik hareketliliklerincelenecektir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi kapsamında bulunan Dâhiliye Nezareti’nin Sicill-iNüfus, Şifre ve İdare-i Umumiye gibi fonlarından elde edilen verilerle Erzurum vilayeti ve bağlısancakların savaş öncesi ve sonrasındaki demografik yapısı üzerinde durulacaktır. Neticeitibariyle hem savaşın tahripkâr etkileri bir kez daha ortaya konmuş hem de Erzurum gibi özelbir bölgenin savaştan nasıl etkilendiği aydınlatılmış olacaktır.

Wars and especially world wars are verydestructive processes for societies and institutions.Exclusively World War I, as one of examples ofglobal alliance systems had fought, caused widelycalamities those haven’t seen before in worldhistory. Magnitude of this important event whichhas accepted as a landmark in terms of policy,demography, urbanism and settlements, would bemore clear with numericals of migrations anddeceases. Lots of quantitative evaluations hadenlighten this point till now. Handling thepopulation and migration process is an obligationto determine the numerical of losses. During theoccupations and invasions, the invaders haddestroyed or carried the registers of populationand deeds to their own countries near them. In thispaper some determinations and evaluations tookplace under the light of archival records ofpopulation of Province of Erzurum during theWorld War I. Forasmuch the province wasgeographically the biggest part of EasternAnatolia had missed lots of people and urbanvalues under the invasion with its districts and theother subunits a hundred years ago. Herebypopulation movements in Erzurum will beanalysed by the records on an important debatefield just as “population” -if Armenian claims alsobe considered-. Demographic structure ofErzurum before and after the war will be handledby acquired data from the funds of PersonalRecords, Telegraph and Police Headquarters ofMinistry of Internal Affairs of Ottoman Archive.As a result, destructive effects of the war to aspecific place such as Erzurum will beilluminated.