Basîrî’nin Mensur Letâ’ifnâmesi
Basiri’s Prose Leta’ifname
Yazar: Efe, Zahide
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 27 No. 27, 0
Anahtar kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı,Mizah,Latife,Basîrî,Letâ’ifnâme ; Classical Turkish Literature,Humor,Latife,Basiri,Leta’ifname

Klasik Türk edebiyatının mizah konulu eserleri; hezl, hiciv,  ta’riz, şathiyyat, mutayebe, şaka, nükte, suhriyye, fıkra ve  hikâye gibi çeşitli türler altında hem manzum hem de mensur  olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu türlerden biri de ince bir  nükteyi ihtiva ederek güldürme ve eğlendirmeyi esas alan  latifelerdir. Latifelerin bir araya getirildiği mecmualara  letâ’ifnâme adı verilmiştir. Konusunu genellikle çağının sosyal  hayat koşullarından alan letâ’ifnâmeler, yazıldıkları dönemin  toplumsal ve kültürel yaşantısını günümüze taşıyan önemli  eserlerdir. Edebiyatımızda ilk örneklerine 15. yüzyıldan  itibaren rastlanan bu eserler, özellikle 16. yüzyıldan itibaren  yaygınlık kazanmıştır.  Bu örneklerden biri de tezkirelerde ve biyografik kaynaklarda  nüktedan kişiliği ve latifelerinin çokluğu ile öne çıkan 16. yüzyıl  şairlerinden Basîrî’nin kaleme almış olduğu mensur  Letâ’ifnâme’dir. Eserin şu an için bilinen tek nüshası Konya  Koyunoğlu Müzesi Kütüphanesi’nde 14665 arşiv numaralı  Mecmû‘a-i Fevâid’in 3b-13b yaprakları arasında  bulunmaktadır. Sonunda yer alan temmet kaydına göre  941/1534-35 tarihinde telif edilen eser, “Ez-Letâ’if-i Mevlânâ  Basîrî” başlıklı kadılık taksiminin yapıldığı bölüm, “Ez-Letâ’ifi  Basîrî” başlıklı dertli bir beng tiryakisinin hikâyesinin  anlatıldığı Bengînâme’nin yer aldığı bölüm ve “Latife” başlıklı  59 latifenin yer aldığı bölüm olmak üzere üç bölümden  müteşekkildir.  Bu çalışmada letâ’ifnâme türü hakkında özet mahiyetinde  bilgi verildikten sonra Basîrî’nin hayatı ve edebî kişiliğine  değinilmiş; Letâ’ifnâme’si mizah ögeleri açısından tahlil  edildikten sonra eserin çeviri yazılı metnine yer verilmiştir.

The humorous works of classical Turkish literature  appears in both verse and prose under various genres such  as hezl, satire, ta’riz, şathiyyat, mutayebe, joke, wit,  suhriyya, anecdote and story. One of these genres is the  jokes that are based on humor and amuse by containing a  subtle wit. The journals in which the jokes are brought  together are called leta’ifname. Leta’ifnames, which  usually take their subject from the social life conditions of  their age, are important works that carry the social and  cultural life of the period in which they were written. These  works, the first examples of which can be found in our  literature since the 15th century, have become widespread  especially since the 16th century.  One of these examples is the prose Leta’ifname written  by Basiri, one of the 16th century poets who stands out  with his witty personality and the abundance of his jokes  in biographies and biographical sources. The only known  copy of the work is in the Konya Koyunoğlu Museum  Library, between leaves 3b-13b of Mecmu‘a-i Fevaid with  archive number 14665. According to the temmet record at  the end, the work, which was completed in 941/1534-35,  consists of three sections; the section titled “Ez-Leta’if-i  Mevlana Basiri” in which the division of the kadi was  made, and the section entitled “Ez-Leta’if-i Basiri”, in  which the story of a troubled beng drinker is told in Benginame  and the section in which 59 jokes titled “Latife” takes  place.  In this study, after giving brief information about the  leta’ifname genre, Basiri’s life and literary personality  were mentioned; after analyzing Leta’ifname in terms of  humor elements, the translated text of the work is included.