Millî Edebiyat Dönemi Türk Romanında (1908-1923) Musiki ve Yabancılaşma
Music and Alienation in the Turkish Novel of the National Literature Period (1908-1923)
Yazar: Sekman, Ayşegül
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 36 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Young Adult Literature ; Genç Yetişkin Edebiyatı ; alaturka,alafranga,musiki,roman,yabancılaşma ; alienation,European,music,novel,Turkish style

Millî Edebiyat Dönemi gelenekselden modern topluma geçişin etkilerinin görüldüğü bir devirdir. Yaşanan toplumsal değişme Türk edebiyatında da yansımalarını bulur. Sosyal ve kültürel manada yaşanan değişim toplumsal hayatta ikiliğe sebep olur. Romanlarda bir yandan geleneksel değerlerin yaşatılması gerektiğini düşünen diğer taraftan Batı’ya özenen ve bunu bir üstünlük telakki eden kahramanlar mevcuttur. Bu ikili durum Türk romanlarına Doğu-Batı çatışması şeklinde tezahür eder. Yaşanan çatışma bireylerin kendilerine ve kültürlerine yabancılaşmalarına sebep olur. Bu bağlamda yapılan çalışmada, Millî Edebiyat Dönemi romanlarında kültürel boyutuyla musikide yabancılaşmanın incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın Giriş bölümünün ardından yabancılaşma olgusu ontolojik düzlemde incelenmiştir. Bu olguyu sistematik hâle getiren Karl Marx’ın yabancılaşma kuramı “Kapitalist Toplumda İnsan Anlayışı” başlığı altında irdelenmiştir. “Musiki ve Yabancılaşma” bölümünde ise Millî Edebiyat Dönemi içerisinde yer alan on üç roman, kahramanların musiki ile münasebeti bağlamında değerlendirilmiştir. Kültürel değerlerde yaşanan değişimin musiki zevkine nasıl etki ettiği üzerinde durularak musikinin alafranga-alaturka ikiliğini yansıttığı görülmüştür. Toplumsal manada yaşanan yabancılaşma roman kahramanlarının musiki algılarını da etkilemiştir. Özellikle Batı menşeli piyano, keman, gramofon, org, armonika gibi müzik aletlerini çalmanın alafrangalığın sembolü olduğu vurgulanmıştır. Ut ve ney gibi musiki vasıtalarının da Doğu kültürünü temsil ettiği tespit edilmiştir. Kültürel buhranın neticesinde yaşanan ikilik kahramanları musiki zevki açısından çatışır hâle getirmiştir.

The National Literature Period is a period in which the effects of the transition from traditional to modern society were seen. In the novels, there are heroes who, on the one hand, think that traditional values should be kept alive, and on the other hand, emulate the West and consider this as superiority. In this context, the study aimed to examine alienation in music with its cultural dimension in the novels of the National Literature Period. Following the Introduction part of the study, the phenomenon of alienation was examined on an ontological level. Karl Marx's theory of alienation, which systematized this phenomenon, was examined under the title "Conception of Human in Capitalist Society". In the “Music and Alienation” section, thirteen novels from the National Literature Period were evaluated in the context of the heroes' relationship with music. By focusing on how the change in cultural values affects the taste of music, it has been seen that music reflects the Turkish-European dichotomy. It has been determined that musical instruments such as lute and flute represent Eastern culture. The duality experienced as a result of the cultural crisis brought the heroes into conflict in terms of musical taste.