İklimsel Değişimlerin ve Orman Yangınlarının Muğla  Yöresi'ndeki  Doğal Çevre, Doğa Koruma  Alanları ve Biyotaya Etkilerinin  bir  Ekolojik Biyocoğrafya Çözümlemesi
An Ecological Biogeographic Analysis of the Impacts of  Climatic Variations and  Forest Fires on  The Natural Environment, Nature Protection Areas and Biota in The Muğla  District
Yazar: Türkeş, Murat; Altan, Gökhan
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 22 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Muğla District, Mediterranean climate and biome, climate change, forest fire, drought indices and time-series analysis methods ; Muğla Yöresi, Akdeniz iklimi ve biyomu, iklim değişikliği, orman yangını, kuraklık indisleri, zaman dizisi çözümleme yöntemleri

Türkiye’nin güneybatısında yazı kurak subtropikal Akdeniz iklimi ve Akdeniz ekosistemlerinin tipik özellikleriyle nitelenen Muğla yöresi, Türkiye’nin önemli doğa alanlarından bazılarını barındırmaktadır. Muğla, zengin biyotopu (ör. koyları,  lagünleri, kıyı ve orman ekosistemleri, vb.), biyotası (flora ve fauna), endemik ve relikt türleri, su kaynakları ve çeşitli statülerdeki çevre ve doğa koruma alanları açısından, Türkiye’nin son derece önemli bir potansiyele sahip ender illerinden biridir. Çalışmada, Muğla Meteoroloji İstasyonunda 1928-2010 döneminde kaydedilen klimatolojik veriler kullanıldı. Önce, bu verilerden yararlanarak, Normalleştirilmiş Yağış İndisi (NYİ) ve Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Savaşım Sözleşmesi’nde (UNCCD) temel alınan Kuraklık İndisi’nin (Kİ) zaman dizileri hesaplandı ve gözlenen kuraklıklar ve nemli yıllar belirlendi. İkinci olarak, kurak ve nemli koşulların şiddet düzeyleri saptanarak, bunların Muğla yöresindeki önemli doğa alanları için oluşturabileceği negatif etkiler değerlendirildi. Bu kapsamda, belirlenen olumsuz etkilerin olası sonuçları için alınması öngörülen karşı önlemler de tartışıldı. Son olarak, yöredeki iklimsel değişimlerin doğası ve büyüklüğü (istatistiksel anlamlılık düzeyi), NYİ ve Kİ zaman dizilerine uygulanan rasgelelik ve eğilim analiz (çözümleme) yöntemlerinin sonuçları dikkate alınarak incelendi. Çalışmada ulaşılan başlıca sonuçlar şunlardır: (i) Muğla’da en kurak yıllar 1934 ve 2008, en nemli dönem ise 1937-1940’tır. (ii) Muğla yöresinde 2008 yılında etkili olan şiddetli kurak koşullar ile kaydedilen orman yangınları ve yanan alanların büyüklükleri arasında kuvvetli bir bağlantı vardır. (iii) NYİ ve Kİ dizileri arasında gerçekleştirilen korelasyon (ilişki) analizi, ilişki katsayısı r = 0.99 (p << 0.001) büyüklüğünde olmak üzere, çok kuvvetli bir pozitif ilişkinin varlığını gösterir. (iv) NYİ ve Kİ dizilerine uygulanan eğilim sınaması sonuçları istatistik açıdan anlamlı değildir. (v) Hava sıcaklıklarının, sıcak hava dalgalarının, kuraklık olaylarının, şiddetli (aşırı) yağmur sağanakları ve dolu fırtınalarının artışı ve yaz kuraklığının daha uzun ve şiddetli oluşu gibi gözlenen ve beklenen iklimsel değişimlerin su kaynakları ve orman yangınları üzerindeki olumsuz etkileri, büyük olasılıkla Muğla yöresindeki önemli doğa alanlarının sahip oldukları eşsiz ve zengin ekolojik, biyoçeşitlilik ve biyocoğrafya değerlerini kaybetmesine neden olabilecek düzeydedir. (vi) Bu yüzden, Akdeniz ikliminin egemen olduğu tüm bölge ve yörelerde olduğu gibi, bütün bu olumsuz iklimsel etkilerin, yakın bir gelecekte Muğla yöresindeki önemli ekosistemlerin ve eşsiz biyolojik çeşitliliğin korunmasını daha da zorlaştırabileceği olasılığı, tüm doğa koruma, ormancılık ve su kaynakları/kuraklık yönetimi eylem ve çalışmalarında dikkate alınmalıdır.Anahtar Sözcükler: Muğla Yöresi, Akdeniz iklimi ve biyomu, iklim değişikliği, orman yangını, kuraklık indisleri, zaman dizisi çözümleme yöntemleri.

The Muğla district located at the southwest part of Turkey, which is characterized with typical features of the dry summer subtropical Mediterranean climate and the Mediterranean ecosystems, has hosted some of the important nature areas of Turkey. In another words, Muğla is one of the unique city provinces in Turkey by having the significant potential in terms of its diverse biotope (e.g. bays, lagoons, coastal and forest ecosystems, etc.), biota (flora and fauna), endemic and relict species, water resources, and environment and nature protection areas with the various statues. In the study, we used the climatological data recorded at the Muğla Meteorology Station in the period of 1928-2010. Firstly, by making use of this data, time-series of the Normalized Precipitation Index (NPI) and the United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) Aridity Index (AI) were calculated and the observed droughts and wet years were detected. Secondly, by determining severity levels of the drought and wet conditions, likely negative impacts of these conditions on the important nature areas of the Muğla district were evaluated. In this context, response measures suggested to be taken to likely consequences of these adverse impacts were also discussed. Finally, the nature and magnitude (i.e. statistical significance) of the climatic variations in the district were investigated by regarding results of the analysis methods for the randomness and trends applied to the NPI and AI series. The main results of the study are as follows: (i) The driest years in Muğla were of 1934 and 2008, while the wettest period was 1937 to 1940. (ii) There is a strong association between the magnitudes of forest fires and fired forest areas and severe dry conditions occurred over the Muğla district in the drought year of 2008. (iii) Correlation analysis indicates that there is a very strong positive relationship between the NPI and the AI series with the magnitude of a correlation coefficient r = 0.99 (p << 0.001). (iv) Resultant test statistics of the trend tests applied to the NPI and AI series are not statistically significant. (v) Adverse impacts of the observed and predicted climatic variations on the water resources and forest fires, such as increases in air temperatures, heat waves, drought events, severe (extreme) rain showers and hail storms, and further longer and more severe summer dryness, are very likely at the level that may cause losing the unique and rich ecological, biogeographical and biodiversity values of the important nature areas of Muğla. (vi) Consequently, as in whole regions and districts characterized with the Mediterranean climate, the probability that may make much more difficult to protect the important ecosystems and unique biodiversity of the Muğla district in a near future should be taken into account in all nature protection, forestry and water resources/drought management actions and studies.Key Words: Muğla District, Mediterranean climate and biome, climate change, forest fire, drought indices and time-series analysis methods.