Fransız Askeri Arşiv Belgelerinde İkinci Kerevizdere Muharebesi
The Second Battle of Keres Dere in French Military Archival Documents
Yazar: Diriker, Ahmet
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 25 No. 40, 2026
Anahtar kelimeler: Late Modern Military History ; Yakınçağ Askeri Tarih ; Çanakkale Savaşı,İkinci Kerevizdere Muharebesi,Fransız Doğu Seferi Kolordusu ; Gallipoli Campaign,2nd Battle of Kereves Dere,French Oriental Expeditionary Force

Çanakkale Cephesi, Birinci Dünya Savaşı’nın seyrini ve küresel jeopolitik dengeleri derinden etkileyen muharebe sahalarından olmasına karşın Fransız kamuoyu ve tarih yazıcılığında uzaklardaki tali bir cephe olarak konumlandırılmıştır. Bu nedenle yabancı literatürde müttefiklerin Çanakkale anlatısı genellikle İngiliz bakış açısı üzerinden şekillenmiş ve Fransız Doğu Seferi Kolordusunun bölgedeki taktik harekâtları yeterince ayrıntılı ele alınmamıştır. Bu çalışma, söz konusu literatür boşluğunu gidermek amacıyla, 12-13 Temmuz 1915 tarihlerinde gerçekleşen İkinci Kerevizdere Muharebesini mercek altına almaktadır. Araştırma, Fransız askeri arşivlerinden temin edilen harp cerideleri, raporlar ve haritalar gibi çoğu ilk kez yayınlanan birincil kaynaklara dayanmaktadır. Bu muharebe kapsamında Kerevizdere bölgesinde Türk savunma hattı karşısındaki Fransız kuvvetlerinin ast birlikler seviyesindeki taktik harekâtını gün yüzüne çıkararak, Çanakkale Savaşları anlatısına mikro-tarih odaklı bir bakış açısı sunmayı hedeflemektedir. İncelenen arşiv belgeleri, Fransız taarruz birliklerinin söz konusu muharebede Kerevizdere hattında belirli kazanımlar elde ettiğini belgelemekle birlikte, sevk ve idari zafiyet, yetersiz topçu desteği ve Türk kuvvetlerinin güçlü direnci gibi nedenlerle bu muharebenin nihai hedeflerine ulaşamadıklarını ortaya koymaktadır.

Although the Gallipoli Front was one of the battlefields that profoundly influenced the course of the First World War and global geopolitical balances, it has been positioned in French public opinion and historiography as a remote and secondary front. Consequently, the Allied narrative of Gallipoli in foreign literature has generally been shaped through a British perspective, leaving the tactical operations of the French Oriental Expeditionary Corps (Corps Expéditionnaire d'Orient) in the region without sufficiently detailed examination.To address this literary gap, this study scrutinizes the Second Battle of Kerevizdere, which took place on July 12–13, 1915. The research is based on primary sources obtained from French military archives—such as war diaries, reports, and maps—most of which are being published for the first time. By uncovering the tactical maneuvers of the French forces at the sub-unit level against the Turkish defense line in the Kerevizdere sector, this study aims to offer a micro-history-oriented perspective to the narrative of the Gallipoli Campaign.Archival documents reveal that while French assault units achieved certain gains on the Kerevizdere line during the battle, they failed to reach their ultimate objectives due to factors such as command and administrative failures, insufficient artillery support, and the strong resistance of the Turkish forces.