hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
İSLÂMÎ TÜRK EDEBİYATINDA ESMÂ-İ HÜSNÂ
İSLÂMÎ TÜRK EDEBİYATINDA ESMÂ-İ HÜSNÂ
Yazar: Öztürk, Ali
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Allah,Tevhid,münâcât,esmâ-i hüsnâ

İslâmi Türk edebiyatının enbaşta gelen türleri konusu Allah (cc) ile ilgili olanlarıdır. Cenab-ı Hakk’adair bir eser kaleme almak şairler için şeref vesilesi kabul edilmiştir. Buyüzden klasik edebiyatımızda, hemen hemen bütün şairler Allah (cc) ile ilgilitevhid münâcât ve esmâ-i hüsnâyı konu alan çok sayda eser meydanagetirmişlerdir. Esma-i hüsnayı konu edinen şiirler, bazen Tevhidler, bazen demünâcâtlar içinde ait oldukları türün bir bölümü olarak yazılmakla birliktemüstakil olarak esmâ-i hüsnâ başlıklı şiirler hatta manzum/mensur müstakileserler de kaleme alınmıştır. Bu yüzden esmâ-i hüsnâ konulu eserleri dinîedebiyatımız içerisinde ayrı bir tür olarak ele alınması kabul görmüştür.Manzum ya da mensur esmâ-i hüsnâ konulu eserleri: Esmâ-i hüsnâyı tâdât eden(sayan) eserler, esmâ-i hüsnâ şerhleri, esmâ-i hüsnâ muammâları,  esmâ-i hüsnânın havassı ile ilgili eserler olaraktasnif etmek mümkündür. Gerek manzum gerekse mensur olarak günümüzde de  esmâ-i hüsna ile ilgili eserler yazılmaya devametmektedir.

İslâmi Türk edebiyatının enbaşta gelen türleri konusu Allah (cc) ile ilgili olanlarıdır. Cenab-ı Hakk’adair bir eser kaleme almak şairler için şeref vesilesi kabul edilmiştir. Buyüzden klasik edebiyatımızda, hemen hemen bütün şairler Allah (cc) ile ilgilitevhid münâcât ve esmâ-i hüsnâyı konu alan çok sayda eser meydanagetirmişlerdir. Esma-i hüsnayı konu edinen şiirler, bazen Tevhidler, bazen demünâcâtlar içinde ait oldukları türün bir bölümü olarak yazılmakla birliktemüstakil olarak esmâ-i hüsnâ başlıklı şiirler hatta manzum/mensur müstakileserler de kaleme alınmıştır. Bu yüzden esmâ-i hüsnâ konulu eserleri dinîedebiyatımız içerisinde ayrı bir tür olarak ele alınması kabul görmüştür.Manzum ya da mensur esmâ-i hüsnâ konulu eserleri: Esmâ-i hüsnâyı tâdât eden(sayan) eserler, esmâ-i hüsnâ şerhleri, esmâ-i hüsnâ muammâları,  esmâ-i hüsnânın havassı ile ilgili eserler olaraktasnif etmek mümkündür. Gerek manzum gerekse mensur olarak günümüzde de  esmâ-i hüsna ile ilgili eserler yazılmaya devametmektedir.
İLM-İ BELÂGAT DAİRESİNDE KASÎDE-İ BÜRDE -ZÜBDETÜ’Ş-ŞURÛĤI’T-TÜRKİYYE ÖRNEĞİ-
İLM-İ BELÂGAT DAİRESİNDE KASÎDE-İ BÜRDE -ZÜBDETÜ’Ş-ŞURÛĤI’T-TÜRKİYYE ÖRNEĞİ-
Yazar: Mermer, Kenan
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: şerh,İmam Bûsîrî

Klâsik şerh geleneğiiçerisinde bir eser kaleme alındığında, haysiyeti, değeri itibarıyla birte’lîften farklı addedilmez. Bir eseri anlamak ve başkalarının daha iyianlayabilmesi için şerh etmek, metnin müşkülünü çözmek, başlı başına bir kıymettaşır. Şârih, bir vechesiyle şu ya da bu eseri, en iyi anlayan kişi olduğuiddiasında bulunan; başka bir vechesiyle, geleneğe yeni bir halkaylaeklemlenerek, bilmek ile olmak arasında seyahat edendir. Şârih izah faaliyetiiçerisinde bulunurken bazı şeyleri yalnızca ima ve işaret etmekle iktifa eder.Özellikle lafzî ve manevî sanatları ihtiva eden ilm-i bedî’e dair böyle biricra söz konusudur. İmâm Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’si şöhret-efzâ bir eserdirve elsine-i selâsede terceme ve şerhleri mevcuttur. Mustafa b. Ahmedel-Bosnevî’nin Zübdetü’ş-Şurûĥı’t-Türkiyyeisimli şerhi bahsi geçen geleneğe ait bir şerhtir. Makalemizde mezkûr şerhmerkezinde ilm-i bedî’e dair lafzî ve manevî sanatlar tablolar hâlindegösterilmiş; böylece şârihin fehmetme halkasına eklemlenmeyeçalışılmıştır.

Klâsik şerh geleneğiiçerisinde bir eser kaleme alındığında, haysiyeti, değeri itibarıyla birte’lîften farklı addedilmez. Bir eseri anlamak ve başkalarının daha iyianlayabilmesi için şerh etmek, metnin müşkülünü çözmek, başlı başına bir kıymettaşır. Şârih, bir vechesiyle şu ya da bu eseri, en iyi anlayan kişi olduğuiddiasında bulunan; başka bir vechesiyle, geleneğe yeni bir halkaylaeklemlenerek, bilmek ile olmak arasında seyahat edendir. Şârih izah faaliyetiiçerisinde bulunurken bazı şeyleri yalnızca ima ve işaret etmekle iktifa eder.Özellikle lafzî ve manevî sanatları ihtiva eden ilm-i bedî’e dair böyle biricra söz konusudur. İmâm Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’si şöhret-efzâ bir eserdirve elsine-i selâsede terceme ve şerhleri mevcuttur. Mustafa b. Ahmedel-Bosnevî’nin Zübdetü’ş-Şurûĥı’t-Türkiyyeisimli şerhi bahsi geçen geleneğe ait bir şerhtir. Makalemizde mezkûr şerhmerkezinde ilm-i bedî’e dair lafzî ve manevî sanatlar tablolar hâlindegösterilmiş; böylece şârihin fehmetme halkasına eklemlenmeyeçalışılmıştır.
ALİYYÜ’L-KÂRÎ’NİN SALAVÂT-I ŞERÎFESİNİ 20. ASIRDAN OKUMAK: AMASYA MÜFTÜSÜ MEHMED SABRİ YETKİN’İN SALAVÂT-I ŞERÎFE ŞERHİ
ALİYYÜ’L-KÂRÎ’NİN SALAVÂT-I ŞERÎFESİNİ 20. ASIRDAN OKUMAK: AMASYA MÜFTÜSÜ MEHMED SABRİ YETKİN’İN SALAVÂT-I ŞERÎFE ŞERHİ
Yazar: Çavuşoğlu, Raşit
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Aliyyü’l-Kârî,Salavât-ı Şerîfe

Millî Mücadele Dönemi din adamlarından Amasya MüftüsüAbdurrahman Kâmil Yetkin’in oğullarından âlim, şâir ve fâzıl bir şahsiyet olanAmasya Müftüsü Mehmed Sabri Yetkin, ilmî, dinî, edebî ve tasavvufî muhtevalıbirçok eser telif etmiştir. Telif ettiği eserlerden biri de Aliyyü’l-Kârî’ninArapça müsecca‘ Salavât-ı Şerîfe şerhidir. Bu çalışmamızda öncelikle, AmasyaMüftüsü Mehmed Sabri Yetkin’in ilmî ve edebî şahsiyeti üzerinde durulmuştur. Dahasonra ise Aliyyü’l-Kârî’nin müsecca‘ salavât-ı şerîfesi ve Mehmed SabriYetkin’in Aliyyü’l-Kârî’nin salavât-ı şerîfesine yazdığı şerhinin transkripsiyonlumetni verilmiştir.

Millî Mücadele Dönemi din adamlarından Amasya MüftüsüAbdurrahman Kâmil Yetkin’in oğullarından âlim, şâir ve fâzıl bir şahsiyet olanAmasya Müftüsü Mehmed Sabri Yetkin, ilmî, dinî, edebî ve tasavvufî muhtevalıbirçok eser telif etmiştir. Telif ettiği eserlerden biri de Aliyyü’l-Kârî’ninArapça müsecca‘ Salavât-ı Şerîfe şerhidir. Bu çalışmamızda öncelikle, AmasyaMüftüsü Mehmed Sabri Yetkin’in ilmî ve edebî şahsiyeti üzerinde durulmuştur. Dahasonra ise Aliyyü’l-Kârî’nin müsecca‘ salavât-ı şerîfesi ve Mehmed SabriYetkin’in Aliyyü’l-Kârî’nin salavât-ı şerîfesine yazdığı şerhinin transkripsiyonlumetni verilmiştir.
BİR EDEBÎ TÜR OLARAK ATVÂR-I SEB’A VE MANZUM İKİ ÖRNEĞİ
BİR EDEBÎ TÜR OLARAK ATVÂR-I SEB’A VE MANZUM İKİ ÖRNEĞİ
Yazar: Kayaokay, İlyas
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Nefs,Atvâr-ı Seb’a

İslaminancına göre nefs, salt kötü değildir. Bazı riyazet metotlarıyla belirli safhalardansonra saf hâle gelebilir. Nefs; emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râziyye,marziyye ve kâmile adı verilen yedi aşamalı bir yapıya sahiptir. Tasavvufkültüründe, nefsin bu yedi mertebesini ele alan eserlere “atvâr-ı seb’a” adıverilmektedir. Halvetîlerde daha fazla görülen atvâr-ı seb’a yazma geleneğininbilinen en meşhur örneğini Sofyalı Bâlî kaleme almıştır. Manzum veya mensurolarak yazılan atvâr-ı seb’alar, dîvân edebiyatı çalışmalarında edebî türliteratürüne dâhil edilmemiştir. Müstakil ve bazı eserlerde bir bölüm olarakyer alan müellifi belirli ve belirsiz elliden fazla atvâr-ı seb’a metnininbulunması, atvâr-ı seb’anın bir edebî tür olarak dikkate alınması gerektiğinigöstermektedir. Bumakalede dîvân edebiyatında tespit ettiğimiz iki manzum atvâr-ı seb’a örneği üzerindedurulacaktır. Bu manzumelerden biri; Oğlanlar Şeyhi İbrahim’in 1080 beyittenmüteşekkil “Müfîd ü Muhtasar” adlı mesnevisi içerisinde, 874-1035. beyitler arasında yeralmaktadır. Diğeri ise; Senâyî Hasan Şabânî’nin Dîvânı’nda yer alan 7 benddenmüteşekkil bir terci-i benddir. Çalışmamızda atvâr-ı seb’a hakkında bilgiverildikten sonra bu manzumeler tanıtılacaktır.    

İslaminancına göre nefs, salt kötü değildir. Bazı riyazet metotlarıyla belirli safhalardansonra saf hâle gelebilir. Nefs; emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râziyye,marziyye ve kâmile adı verilen yedi aşamalı bir yapıya sahiptir. Tasavvufkültüründe, nefsin bu yedi mertebesini ele alan eserlere “atvâr-ı seb’a” adıverilmektedir. Halvetîlerde daha fazla görülen atvâr-ı seb’a yazma geleneğininbilinen en meşhur örneğini Sofyalı Bâlî kaleme almıştır. Manzum veya mensurolarak yazılan atvâr-ı seb’alar, dîvân edebiyatı çalışmalarında edebî türliteratürüne dâhil edilmemiştir. Müstakil ve bazı eserlerde bir bölüm olarakyer alan müellifi belirli ve belirsiz elliden fazla atvâr-ı seb’a metnininbulunması, atvâr-ı seb’anın bir edebî tür olarak dikkate alınması gerektiğinigöstermektedir. Bumakalede dîvân edebiyatında tespit ettiğimiz iki manzum atvâr-ı seb’a örneği üzerindedurulacaktır. Bu manzumelerden biri; Oğlanlar Şeyhi İbrahim’in 1080 beyittenmüteşekkil “Müfîd ü Muhtasar” adlı mesnevisi içerisinde, 874-1035. beyitler arasında yeralmaktadır. Diğeri ise; Senâyî Hasan Şabânî’nin Dîvânı’nda yer alan 7 benddenmüteşekkil bir terci-i benddir. Çalışmamızda atvâr-ı seb’a hakkında bilgiverildikten sonra bu manzumeler tanıtılacaktır.
AYDIN KARACASU’DA BİR UŞŞÂKÎ ŞEYHİ: ŞÂİR YEMEZ-ZÂDE SÜLEYMAN RÜŞDÎ VE BİLİNMEYEN ESERLERİ
AYDIN KARACASU’DA BİR UŞŞÂKÎ ŞEYHİ: ŞÂİR YEMEZ-ZÂDE SÜLEYMAN RÜŞDÎ VE BİLİNMEYEN ESERLERİ
Yazar: Şengün, Necdet
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Rüşdî,Tasavvuf,Uşşâkîlik,Edebiyat

Merkezden oldukça uzak bir bölgede, Aydın iliKaracasu ilçesinde yetişen önemli mutasavvıf şâirlerden biri de Yemez-zâdenâmıyla tanınan şâir Süleyman Rüşdî’dir. Süleyman Rüşdî, sadece merkezdeyetişenleri esas alarak oluşturulacak edebiyat tarihlerine neden itibaretmememiz gerektiğini açıklarcasına, dikkatlerden kaçmış, kuvvetli şâirlikyeteneğine sâhip bir mutasavvıftır. Aristokrat bir aileye mensup olmasınarağmen, ezilenlerin yanında yer alışı, bu sebeple önce şakî olup daha sonra velîliğeintisâbı,aslında onun ruhundaki rikkat ve zerâfete bir işaret mesabesindedir. Birmüellif veya şâiri, kendi söyleyip yazdıkları üzerinden takip etmek daha doğruneticelere ulaşmamızı sağlar. Bu bağlamda öncelikle ele aldığımız müellif veyaşâirin bütün eserlerini önümüze koymamız gerekir. Bu yapılmadan ikinci, üçüncüel kaynaklar üzerinden meseleyi takip etmek, çoğu zaman hakîkatten uzaklaşmayıberaberinde getirir. Biz de bu minvalde Yemez-zâde Süleyman Rüşdî’nin dahaönceki çalışmalarda tanıtılmayan hatta hiç bahsedilmeyen eserlerini bu makaledeortaya koymayı hedeflemekteyiz.

Merkezden oldukça uzak bir bölgede, Aydın iliKaracasu ilçesinde yetişen önemli mutasavvıf şâirlerden biri de Yemez-zâdenâmıyla tanınan şâir Süleyman Rüşdî’dir. Süleyman Rüşdî, sadece merkezdeyetişenleri esas alarak oluşturulacak edebiyat tarihlerine neden itibaretmememiz gerektiğini açıklarcasına, dikkatlerden kaçmış, kuvvetli şâirlikyeteneğine sâhip bir mutasavvıftır. Aristokrat bir aileye mensup olmasınarağmen, ezilenlerin yanında yer alışı, bu sebeple önce şakî olup daha sonra velîliğeintisâbı,aslında onun ruhundaki rikkat ve zerâfete bir işaret mesabesindedir. Birmüellif veya şâiri, kendi söyleyip yazdıkları üzerinden takip etmek daha doğruneticelere ulaşmamızı sağlar. Bu bağlamda öncelikle ele aldığımız müellif veyaşâirin bütün eserlerini önümüze koymamız gerekir. Bu yapılmadan ikinci, üçüncüel kaynaklar üzerinden meseleyi takip etmek, çoğu zaman hakîkatten uzaklaşmayıberaberinde getirir. Biz de bu minvalde Yemez-zâde Süleyman Rüşdî’nin dahaönceki çalışmalarda tanıtılmayan hatta hiç bahsedilmeyen eserlerini bu makaledeortaya koymayı hedeflemekteyiz.
HİKÂYENİN İZİNİ SÜRMEK: NASREDDİN HOCA ve MEVLÂNÂ'DAN HAMMURABİ YASALARINA METİNLERARASI BİR YOLCULUK
HİKÂYENİN İZİNİ SÜRMEK: NASREDDİN HOCA ve MEVLÂNÂ'DAN HAMMURABİ YASALARINA METİNLERARASI BİR YOLCULUK
Yazar: Özağaç, Mustafa
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Nasreddin Hoca,Mevlânâ,Şerh,Yapısalcılık,Tesniye

NasreddinHoca fıkraları üzerinden yapılan bilimsel çalışmalara sadece edebiyat sahasındadeğil; başka disiplinlerde de rastlanabilmektedir. Ancak Nasreddin Hoca fıkrasıolarak örnek gösterilen bir anlatı, başka bir hikâyenin dönüşerek NasreddinHoca adına bağlanmasıyla oluşmuş olabilir. Nasreddin Hoca’ya atfedilenfıkraların ayıklanarak gerçekten ona ait olanların ortaya çıkarılması, edebiyataraştırmacıları tarafından üzerinde tartışılagelen bir konudur.Bumakale, Mevlânâ’nın Mesnevî'sinde anlatılan bir hikâyenin Nasreddin Hocafıkrasına dönüşmüş olabileceğini iddia ederek konuya yaklaşmaktadır. Söz konusuincelemede yararlanılan yapısalcı analiz yöntemi ise Mesnevî’deki hikâyeninkökenine dair beklenmedik ufuklar açmakta, söz konusu hikâyenin aslında BakaraSuresi’nde anlatılan Hz. Musa zamanındaki inek kesme hadisesinin bir tefsiriolduğu düşüncesine bizi ulaştırmaktadır. Klasik şerh metodu dışında kalanyapısalcı yaklaşım, hikâyelerdeki ortak unsurların tespitinde ve dolayısıyla hikâyelerinkökeninin araştırmasında kullanılabilecek bir analiz çeşididir ve NasreddinHoca fıkralarının kökenini tespite ya da Mesnevî’deki hikâyelerin mahiyetinianlamaya katkı sağlayabilir.

NasreddinHoca fıkraları üzerinden yapılan bilimsel çalışmalara sadece edebiyat sahasındadeğil; başka disiplinlerde de rastlanabilmektedir. Ancak Nasreddin Hoca fıkrasıolarak örnek gösterilen bir anlatı, başka bir hikâyenin dönüşerek NasreddinHoca adına bağlanmasıyla oluşmuş olabilir. Nasreddin Hoca’ya atfedilenfıkraların ayıklanarak gerçekten ona ait olanların ortaya çıkarılması, edebiyataraştırmacıları tarafından üzerinde tartışılagelen bir konudur.Bumakale, Mevlânâ’nın Mesnevî'sinde anlatılan bir hikâyenin Nasreddin Hocafıkrasına dönüşmüş olabileceğini iddia ederek konuya yaklaşmaktadır. Söz konusuincelemede yararlanılan yapısalcı analiz yöntemi ise Mesnevî’deki hikâyeninkökenine dair beklenmedik ufuklar açmakta, söz konusu hikâyenin aslında BakaraSuresi’nde anlatılan Hz. Musa zamanındaki inek kesme hadisesinin bir tefsiriolduğu düşüncesine bizi ulaştırmaktadır. Klasik şerh metodu dışında kalanyapısalcı yaklaşım, hikâyelerdeki ortak unsurların tespitinde ve dolayısıyla hikâyelerinkökeninin araştırmasında kullanılabilecek bir analiz çeşididir ve NasreddinHoca fıkralarının kökenini tespite ya da Mesnevî’deki hikâyelerin mahiyetinianlamaya katkı sağlayabilir.
ARŞİV VESÎKALARINA GÖRE MA‛MÛRETÜ’L-AZÎZ (ELAZIĞ) VİLÂYETİNDE 1890’LARDA BAŞLAYIP 1916’YA KADAR DEVAM EDEN MÜFTÜLÜK KRİZİ
ARŞİV VESÎKALARINA GÖRE MA‛MÛRETÜ’L-AZÎZ (ELAZIĞ) VİLÂYETİNDE 1890’LARDA BAŞLAYIP 1916’YA KADAR DEVAM EDEN MÜFTÜLÜK KRİZİ
Yazar: Karataş, Ahmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Ma‛mûretü’l-azîz,müftülük,Beyzâde Mehmed Nûri

Ma‛mûretü’l-azîz’de 1890’lı yıllardan 1916’ya kadar süren;şehir halkı, vâlilik, Dâhiliye Nezâreti, Sadâret ve Meşîhat arasında onlarcayazışmaya konu olmasına rağmen kesin çözüme kavuşturulamadığı için buhrânadönüşen bir müftülük meselesi vardır. Bu makalede söz konusu meseleCumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’ndeki (COA) belgelere dayanılarak önce tespitedilmiş, sonra da başlangıcından nihâyete erene kadarki süreç anlatılmayaçalışılarak Elazığ’ın müftülük târihineve o devrenin müftülerinin tercüme-i hâllerine mütevâzı bir katkı sağlama amacıgüdülmüştür. Bu şehrin dinî, ilmî, edebî, irfânî ve siyâsî târihibakımından önemli yer işgâl eden müftülük makamıyla ilgili yapılmış derinlikliakademik çalışmaların bulunmaması mahallî kaynaklarda ve halk arasında bazımüftü efendilerin hayatlarının menâkıbla örülmesine yol açmıştır. Halbukiaraştırdığımız dönemin iki esas müftüsü Beyzâde Mehmed Nûri ve Mehmed FâikEfendiler icraatlarıyla ya baş ağrıtan problemlere eklemlenmişler yahut başlı başınaproblem olmuşlardır. Yaklaşık yirmi yılboyunca halledilemeyen kriz 1916’da Harputlu Mehmed Kemâleddin Efendi’nin müftütayin edilmesiyle çözüme kavuşmuştur. Bu üç müftü efendi Ma‛mûretü’l-azîz’de şâir, müderris ve muallim kimlikleriyle de şöhretbulmuşlardır.

Ma‛mûretü’l-azîz’de 1890’lı yıllardan 1916’ya kadar süren;şehir halkı, vâlilik, Dâhiliye Nezâreti, Sadâret ve Meşîhat arasında onlarcayazışmaya konu olmasına rağmen kesin çözüme kavuşturulamadığı için buhrânadönüşen bir müftülük meselesi vardır. Bu makalede söz konusu meseleCumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’ndeki (COA) belgelere dayanılarak önce tespitedilmiş, sonra da başlangıcından nihâyete erene kadarki süreç anlatılmayaçalışılarak Elazığ’ın müftülük târihineve o devrenin müftülerinin tercüme-i hâllerine mütevâzı bir katkı sağlama amacıgüdülmüştür. Bu şehrin dinî, ilmî, edebî, irfânî ve siyâsî târihibakımından önemli yer işgâl eden müftülük makamıyla ilgili yapılmış derinlikliakademik çalışmaların bulunmaması mahallî kaynaklarda ve halk arasında bazımüftü efendilerin hayatlarının menâkıbla örülmesine yol açmıştır. Halbukiaraştırdığımız dönemin iki esas müftüsü Beyzâde Mehmed Nûri ve Mehmed FâikEfendiler icraatlarıyla ya baş ağrıtan problemlere eklemlenmişler yahut başlı başınaproblem olmuşlardır. Yaklaşık yirmi yılboyunca halledilemeyen kriz 1916’da Harputlu Mehmed Kemâleddin Efendi’nin müftütayin edilmesiyle çözüme kavuşmuştur. Bu üç müftü efendi Ma‛mûretü’l-azîz’de şâir, müderris ve muallim kimlikleriyle de şöhretbulmuşlardır.
TARİHÎ RİVAYETERE GÖRE HZ. HASAN'IN HALİFELİĞİ
TARİHÎ RİVAYETERE GÖRE HZ. HASAN'IN HALİFELİĞİ
Yazar: Hançabay, Halil İbrahim
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Hz. Hasan,Muâviye,halifelik,Emevîler

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hulefâ-yi Râşidîn olarak isimlendirilendönem birçok açıdan önem taşımaktadır. Bu dönemde İslâm toplumunun kendi içindeyaşadığı değişimlerin yanında fetihler neticesinde farklı medeniyetlere mensuptopluluklarla karşılaşmalar sonucu ortaya çıkan sorunlara yönelik çözümarayışları müslümanları en fazla meşgul eden meseleler olmuştur. Bu noktada Hz.Osman’ın şehit edilmesiyle başlayan ve Hz Ali döneminde devam gelen hadiselersonuçları itibariyle her zaman önemini muhafaza etmiştir. Özellikle Cemel veSıffîn savaşlarında temel mesele Hz. Osman’ın katillerinin bulunupcezalandırılması talebiydi, ancak Tahkim olayıyla birlikte bu talep daha farklıbir soruna dönüştü. Bir başka ifadeyle Tahkim olayında mesele Hz. Osman’ınkatillerinin cezalandırılmasını istemekten ziyade hilafeti kimin üstleneceğindedüğümlendi. Nihayet Hz. Ali’nin vefatından sonra Hz. Hasan müslümanlarınhalifesi oldu ve yaklaşık altı ay sonra görevini Muâviye’ye devretti. Böyleceuzun yıllar müslümanlar arasında meydana gelen fitne hadiseleri sona erdi. Hz.Hasan’ın halifeliğini mercek altına almayı hedefleyen bu çalışmada öncelikleHz. Hasan’ın halifelik öncesi hayatı ve halife olması üzerinde duruldu. Dahasonra halifelikten ayrılması ve görevi Muâviye’ye devretmesiyle sonuçlanangelişmeler ele alındı. Son olarak vefat etmeden önce zehirlendiğine dairiddialar değerlendirildi ve şahsiyetiyle ilgili bazı temel hususlara işaretedildi.

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hulefâ-yi Râşidîn olarak isimlendirilendönem birçok açıdan önem taşımaktadır. Bu dönemde İslâm toplumunun kendi içindeyaşadığı değişimlerin yanında fetihler neticesinde farklı medeniyetlere mensuptopluluklarla karşılaşmalar sonucu ortaya çıkan sorunlara yönelik çözümarayışları müslümanları en fazla meşgul eden meseleler olmuştur. Bu noktada Hz.Osman’ın şehit edilmesiyle başlayan ve Hz Ali döneminde devam gelen hadiselersonuçları itibariyle her zaman önemini muhafaza etmiştir. Özellikle Cemel veSıffîn savaşlarında temel mesele Hz. Osman’ın katillerinin bulunupcezalandırılması talebiydi, ancak Tahkim olayıyla birlikte bu talep daha farklıbir soruna dönüştü. Bir başka ifadeyle Tahkim olayında mesele Hz. Osman’ınkatillerinin cezalandırılmasını istemekten ziyade hilafeti kimin üstleneceğindedüğümlendi. Nihayet Hz. Ali’nin vefatından sonra Hz. Hasan müslümanlarınhalifesi oldu ve yaklaşık altı ay sonra görevini Muâviye’ye devretti. Böyleceuzun yıllar müslümanlar arasında meydana gelen fitne hadiseleri sona erdi. Hz.Hasan’ın halifeliğini mercek altına almayı hedefleyen bu çalışmada öncelikleHz. Hasan’ın halifelik öncesi hayatı ve halife olması üzerinde duruldu. Dahasonra halifelikten ayrılması ve görevi Muâviye’ye devretmesiyle sonuçlanangelişmeler ele alındı. Son olarak vefat etmeden önce zehirlendiğine dairiddialar değerlendirildi ve şahsiyetiyle ilgili bazı temel hususlara işaretedildi.
XV. ASIR ŞÂİRİ UŞŞÂKÎ’YE ÂİT YENBÛ-I HİKMET ADLI MESNEVİNİN NECMEDDÎN-İ DÂYE’NİN MİRSÂDU’L-İBÂD’I İLE MÜNÂSEBETİ
XV. ASIR ŞÂİRİ UŞŞÂKÎ’YE ÂİT YENBÛ-I HİKMET ADLI MESNEVİNİN NECMEDDÎN-İ DÂYE’NİN MİRSÂDU’L-İBÂD’I İLE MÜNÂSEBETİ
Yazar: Yılmaz, Kübra
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: hikmet

Bu çalışma, XV. asrın en hacimli manzumeserlerinden kabul edilebilecek olan Yenbû-ı Hikmet ve Yenbû-ıHikmet’in temel kaynaklarından biri olan Mirsâdu’l-İbâd’ınkarşılaştırması üzerinedir. Yenbû-ı Hikmet her ne kadar katalog kaydındave eser zahriyesinde Pîr Hüsâmeddîn Uşşâkî’ye atfedilmiş olsa da araştırmamızneticesinde eserin Uşşâkî mahlaslı bir XV. asır şâiri tarafından kalemealındığı anlaşılmıştır. Eser, 855 (1451-1452) yılında Uşşâkî tarafından XV.asırda Türkçe kaleme alınmış dinî-tasavvufî bir mesnevi olup Candaroğlu İsmâilŞah’a ithaf edilmiş önemli mesneviler arasındadır. Mirsâdu’l-İbâd iseNecmeddîn-i Dâye er-Râzî (v. 654/1256) tarafından sûfînin seyr ve sülûkunuanlatmak üzere yazılmış önemli bir eserdir. Bu çalışmada hem Türk dil tarihi ve mesnevîedebiyatı açısından hem de Mirsâdu’l-İbâd adlı tasavvuf klasiğindenyapılmış telif-tercüme olması yönüyle önemli bir mesnevi olan Yenbû-ı Hikmetüzerine hazırlanan bu çalışmada Yenbû-ı Hikmet’in temel kaynağı olduğunudüşündüğümüz Mirsâdu’l-İbâd ile karşılaştırılması yapılarak iki eserinbenzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca Uşşâkî’nin, Yenbû-ıHikmet’i kaleme alırken Mirsâdu’l-İbâd’tan ne derecede yararlandığıve ne gibi genişletmeler-daraltmalar yaptığı da incelenmiştir. Böylece Türkedebiyatı tercüme geleneği çerçevesinde Yenbû-ı Hikmet’in telif mi yoksatercüme özelliğinde mi olduğu da irdelenmek istenmiştir.

Bu çalışma, XV. asrın en hacimli manzumeserlerinden kabul edilebilecek olan Yenbû-ı Hikmet ve Yenbû-ıHikmet’in temel kaynaklarından biri olan Mirsâdu’l-İbâd’ınkarşılaştırması üzerinedir. Yenbû-ı Hikmet her ne kadar katalog kaydındave eser zahriyesinde Pîr Hüsâmeddîn Uşşâkî’ye atfedilmiş olsa da araştırmamızneticesinde eserin Uşşâkî mahlaslı bir XV. asır şâiri tarafından kalemealındığı anlaşılmıştır. Eser, 855 (1451-1452) yılında Uşşâkî tarafından XV.asırda Türkçe kaleme alınmış dinî-tasavvufî bir mesnevi olup Candaroğlu İsmâilŞah’a ithaf edilmiş önemli mesneviler arasındadır. Mirsâdu’l-İbâd iseNecmeddîn-i Dâye er-Râzî (v. 654/1256) tarafından sûfînin seyr ve sülûkunuanlatmak üzere yazılmış önemli bir eserdir. Bu çalışmada hem Türk dil tarihi ve mesnevîedebiyatı açısından hem de Mirsâdu’l-İbâd adlı tasavvuf klasiğindenyapılmış telif-tercüme olması yönüyle önemli bir mesnevi olan Yenbû-ı Hikmetüzerine hazırlanan bu çalışmada Yenbû-ı Hikmet’in temel kaynağı olduğunudüşündüğümüz Mirsâdu’l-İbâd ile karşılaştırılması yapılarak iki eserinbenzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca Uşşâkî’nin, Yenbû-ıHikmet’i kaleme alırken Mirsâdu’l-İbâd’tan ne derecede yararlandığıve ne gibi genişletmeler-daraltmalar yaptığı da incelenmiştir. Böylece Türkedebiyatı tercüme geleneği çerçevesinde Yenbû-ı Hikmet’in telif mi yoksatercüme özelliğinde mi olduğu da irdelenmek istenmiştir.