Abbâsî halîfesi Mu‘tasım-Billâh döneminde (218-227/833-842) saraydaki bilimsel faaliyetler
Scientific activities in the palace during the ‘Abbāsid caliphate al-Muʿtaṣim Bi’llāh (218-227/833-842)
Yazar: Şenel, Samet; Öztürk, Levent
Dergi: Bilimname, Vol. 2021 No. 44, 2020
Anahtar kelimeler: Islamic History,‘Abbāsids,al-Mu'tasım,Translation Movements,Bayt al-Ḥikma ; İslam Tarihi,Abbâsîler,Mu'tasım,Tercüme Faaliyetleri,Beytülhikme

İlk İslâm fetihleriyle beraber Müslümanlar geniş bir coğrafyayı hâkimiyeti altına almış ve bu coğrafyada yer alan antik dünyanın öğrenim merkezlerinin de efendileri olmuşlardır. Bu eğitim merkezlerinde ilk dört halife (632-661) ve Emevîler döneminde (661-750) ilmî faaliyetler artmaya başlamış, Abbâsîler dönemindeyse (750-1258) bilimsel faaliyetler hız kazanmış, çeviri ve telif çalışmaları yoğun bir şekilde sürdürülmüştür. Mansûr (754-775) ve torunu Hârûnürreşîd’in halifeliği (786-809) döneminde sarayda bilimsel faaliyetlere ilgi yoğunluk kazanmış, Me’mûn dönemiyle de (813-833) zirveye ulaşmıştır. Çeviri ve telif faaliyetleri özellikle Me’mûn dönemiyle beraber geniş kesimlere erişmiştir. Onun vefatından sonra halife olan Mu‘tasım’ın (833-842) bu faaliyeti ne şekilde etkilediği meselesi modern literatürde yeterince incelenmemiştir. Çalışmamızda Mu‘tasım döneminde saraydaki bilimsel faaliyetin, Hârûnürreşîd ve Me’mûn dönemindeki gibi halife tarafından desteklenip desteklenmediği sorunu araştırılmıştır. Bu dönemde çeviri faaliyeti için önemli bir mesele olan Ammûriye’nin fethi ve burada ele geçirilen eserlerin kimler tarafından çevrildiği hususu da aydınlatılmaya çalışılmıştır. Mu‘tasım döneminde saraydaki bilimsel faaliyetlerin hangi gruplar tarafından desteklendiği sorunu araştırılmış, bu grupların ne tür bilimsel faaliyetlere önderlik ettikleri izah edilmiştir. Son olarak Hârûnürreşîd ve Me’mûn döneminde saray içerisinde bilimsel faaliyetler hususunda önemli bir kurum addedilen Beytülhikme’nin mevcut olup olmadığı hususu tavzih edilmiştir.

Muslims with first conquests became heirs of vast geography and learning centers. These centers registered an increased learning activity from the four rightly guided caliphs (632-661) and the Umayyads (661-750) government. With the emergence of the Abbāsid (750-1258) this scientific activity gained momentum. The reign of al-Manṣūr (754-775) and Hārūn al-Rashīd (786-809) marks the period of ‘Abbāsid palaces rising interest in Ancient scientific studies. While al-Ma’mūn (813-833) period can be signified as a period when this awakening interest reached its zenith. The Translation and copyright activities reached a wide range of audiences in al-Ma’mūn period. However, the question of how al-Muʿtaṣim (833-842) developed the study on the ancient scientific activities is a bone of contention. This study probe the scientific activities of al-Muʿtaṣim which is not adequately examined. His support for the scientific study will be surveyed vis-a-vis Hārūn al-Rashīd and al-Ma’mūn supports. The vital conquest of ‘Ammūriya, the materials confiscated, and its translation will be explained. Equally, the patrons of the scientific activities in the al-Muʿtaṣim’s palace and the kind of scientific activities they supported is enlightened. Finally, existence of Bayt al-Ḥikma, an indispensable institution in the accomplishment of scientific activities in this period will be clarified.