Cihanzâde Ailesi Vakıfları
Cihanzade Family Foundations
Yazar: Gümüş, İlker
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 82, 2021
Anahtar kelimeler: Âyan (Notable Person),Aydın,Cihanoğlu Family,Cihanzade,Koçarlı,Ottoman,foundation ; Âyan,Aydın,Cihanoğlu Ailesi,Cihanzâde,Koçarlı,Osmanlı,Vakıf

Bir efsaneye göre Cihanzâde sülalesinin hikâyesi, 1522 yılında Aydın’ınAmazon bölgesinde başlamıştır. Bu efsane bize Cihanzâde ailesininKanuni Sultan Süleyman tarafından Koçarlı ovasının kendilerineyurtluk olarak verilmesiyle güç kazandığını, tarım ve ticaretleuğraşarak bölgenin en güçlü ailelerinden biri olduğunu söylemektedir.Yapılan araştırmalar, Menderes Türklerinin önce Koçarlı’nın Mazın(Amyzon) bölgesinde yerleşip daha sonra Aydın (Meandros)’dayaşadığını göstermektedir. Menderes Türklerinden oldukları anlaşılanCihanzâdeler, arşiv kayıtlarında kendilerinden Aydın Güzelhisarı veSobuca âyanları olarak bahsetmektedir. Cihanzâdeler; “voyvoda”,“âyan”, “muhassıl vekili”, “dergâh-ı âli ser-bevvabı (kapıcıbaşısı)”,“kâtiplik” ve “kadılık” gibi önemli devlet görevlerini uhdelerindebulundurmaları, bölgedeki âyan aileleriyle akrabalık kurmaları vebu ailelerin bölgenin ileri gelen zengin ve soylu aileleri olmasındandolayı bölgesel bir siyasi aktör olma imkânına da kavuşmuşlardır.Cihanzâde ailesinin kimi zaman akçeye fazla zam yapmasından dolayıpayitahta şikâyet edildiği ve halkla çekişmede olduğu, kimi zamanda kendi içlerinde mal ve mülk mücadelesinde olduğu görülmektedir.XIX. yüzyıl sonlarında ise aile arşiv belgelerine göre mal ve mülkleriniiyi yönetememesi sebebiyle borçlandığı anlaşılmaktadır. Bütünbunların sonucunda aile; Osmanlı’nın son döneminde ekonomikgücünü zamanla kaybetmiş, sahip olduğu mülk ve topraklarını zenginvakıflar kurarak koruma yoluna gitmiştir.Cihanzâde Abdülaziz Efendi vakfını konu alan Arel’in yayınlarınındışında ailenin vakıflarını ele alan yayınlar bulunmamaktadır.Bunun yanı sıra Cumhurbaşkanlığı devlet arşivi, Cihanzâde aile arşivi,Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivi ile ailenin Aydın coğrafyasındabulunan mezar taşları kaynak alınarak ilk kez detaylı bir Cihanzâdeailesi şeceresi oluşturulmuştur.Yapmış olduğumuz arşiv ve yayın taramalarında ailenin vakıflarınıdoğrudan ele alan ve bir bütünlük içinde inceleyen bir yayınbulunmadığı tespit edilmiştir. Bu makalede 1522-1923 yılları arasındavarlığını sürdüren Cihanzâde ailesinin önemli şahsiyetlerinin yanı sıraailenin 1736 yılında ilk vakıflarını, 1882 yılında da son vakıflarınıkurdukları on dört vakıf tanıtılmaya çalışılmıştır.

According to a legend, the story of the Cihanzâde dynasty startedin 1522 in the Amazon region of Aydın. This legend tells us thatthe Cihanzâde family gained strength when the Koçarlı plain wasgiven to them by Suleiman the Magnificent as fief and that theybecame one of the strongest families in the region by engaging withagriculture and trade. Research shows that the Menderes Turks firstsettled in the Mazın (Amyzon) region of Koçarlı and then lived inAydın (Meandros). Cihanzâdes, who were considered to be from theMenderes Turks, called themselves as Aydın Güzelhisarı and Sobucanotables in archive records. Cihanzâdes gained the opportunity tobecome a regional political actor due to holding important publicpositions such as“voivodship”,”notable”, “representative attorney”,dervish-i ali ser-bavvabı”, “clerk” and “judge”, and by establishingkinship with the notables families in the region which were thedignitary, wealthy and noble families.It is seen that the Cihanzâde family were sometimes complained tothe Ottoman Capital due to the excessive raise they gave in akçe andthey were in conflict with the people, and sometimes they struggledfor property among themselves. According to archive documents, itis understood that the family got into debt due to not being able tomanage their properties well at the end of the XIX. century. As a resultof all this, the family; In the last period of the Ottoman Empire, lostits economic power over time, and started to protect its properties andlands by establishing wealthy foundations.There are no publications mentioning the foundations of the familyother than Arel’s publications on Cihanzâde Abdülaziz Efendifoundation. In addition, the Presidential state archive, the Cihanzâdefamily archive, the General Directorate of Foundations archive, andthe family’s gravestones in the Aydın geography were used as a sourceand a detailed Cihanzade family genealogy was created for the firsttime.In our archive and publication scannings, we have determined thatthere are no publications that directly address the foundations of thefamily and examine them in integrity. In this article, the importantpersonalities of the Cihanzâde family, who lived between 1522 and1923 and the fourteen foundations, the first established in 1736 andthe last in 1882 by the family, are introduced.