İlk Çağ’da Ankara’nın Tarihi Gelişimi
Historical Development of Ankara in Ancient Times
Yazar: Durmuş, Eda
Dergi: Dini Araştırmalar No. 70. Ankara Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Ankara,İlk Çağ,Tarihi Gelişim,Frigler,Kimmerler,Galatlar,Romalılar ; Ankara,Ancient Times,Historical Development,Phrygians,Cimmerians,Galatians,Romans

Ankara tarih öncesi devirlerden başlamak üzere önemli bir merkez olmuştur. Ankara’nın önemi coğrafi konumundan kaynaklanmaktadır. Ankara, doğudan batıya, güneyden kuzeye giden yolların kesişim noktasında yer almaktadır. Bu nedenle her dönemde kolay ulaşılabilir bir merkez olmuştur. Ankara ve çevresinde, insanların gıda temini ve barınma şartlarının uygunluğu dikkat çekmiştir. Bu bağlamda Ankara Kalesi ve ovası, insanların yerleşmesine olanak sağlamıştır. Ayrıca Ankara’nın yanından geçen akarsular da önemli bir faktördür. Bunların yanı sıra, Ankara ve çevresindeki ormanlar ve çayırlık alanlar da dikkat çeker. Başlangıçta ormanlar ve akarsular, avcılık ve toplayıcılık için önemliydi. Yaylalar ve çayırlık alanlarda ise hayvancılıkla uğraşılmaya başlanmıştır. Yerleşik hayata geçilmesiyle birlikte ovalarda tarım yapılmaya başlanmıştır. Ankara’nın tarihi gelişimini kazılarda ortaya çıkarılan buluntular ve yazılı kaynaklar ortaya koymuştur. Başlangıçta arkeolojik buluntular Ankara’nın tarihi gelişimine ışık tutmaktadır. Burada buluntulardan hareketle taş, bakır ve tunç devri kültürlerinin varlığı tespit edilmiştir. Orta Anadolu’da tarih ve kültürleriyle öne çıkan Hattiler Ankara ve çevresinde varlıklarını sürdürmüşlerdir. Onlardan sonra Ankara Hitit hakimiyet alanı içinde kalmıştır. Ankara’da Hatti ve Hitit varlığını buluntular ortaya koymaktadır. Daha sonra hem yazılı kaynaklar hem de arkeolojik buluntular Ankara’nın Frig hakimiyetine girdiğini göstermektedir. Bu dönemde yazılı kaynaklarda “Ankyra” adı geçmektedir. Ankara adının Frig Dönemi öncesinde de kullanıldığına işaret edilmektedir. Hatta Hattiler zamanında Ankara’nın benzer adla varlığını sürdürdüğü belirtilmektedir. Daha sonra Frig Devleti’ni yıkan Kimmerler Ankara ve çevresinde hakimiyet kurmuşlardır. Kimmerlerden sonra İskitlerin de Anadolu ve çevresine hâkim oldukları bilinmektedir. Batıdan doğuya doğru yayılan Lidyalılar da Ankara ve çevresinde belirli bir süre hâkimiyet kurmuşlardır. Daha sonra doğudan batıya Anadolu’ya yayılan Persler de Ankara ve çevresinde hâkimiyet kurmuşlardır. Büyük İskender de doğu seferi sırasında Ankara’da hâkimiyet kurarak kalmıştır. Galatlar Orta Anadolu’ya geldiklerinde Ankara ve çevresine de hakim olmuşlardır. Onların siyasi hâkimiyeti Ankara’nın Roma hâkimiyetine geçmesine kadar sürmüştür. Galatlardan sonra Ankara’da uzun süren bir Roma hâkimiyetinden söz edilebilir. Bu dönemden başlamak üzere Galatya’nın başkenti Ankara olmuştur. Kavimler göçüyle birlikte Hunlar Ankara ve çevresine kadar gelmişlerdir. Bu gelişmelerden sonra şehir Bizans hâkimiyetine geçmiştir. Bu araştırmada arkeolojik buluntu ve yazılı kaynaklardan hareketle Ankara’nın tarihi gelişimi ele alınmıştır. Araştırmada Ankara’nın coğrafi önemi ortaya konulmuş olup, tarihi gelişiminde kronolojik bir sıra takip edilmiştir. Böylece araştırmanın coğrafya, kronoloji ve kapsam açısından sınırları belirlenmiştir.

Ankara has been an important center since prehistoric times. Its importance stems from its strategic geographical location. Ankara is located primarily at the intersection of major transportation routes running from east to west and south to north. For this reason, it has always been an easily accessible center. The availability of food resources and favorable settlement conditions in Ankara and its surrounding areas played a significant role in attracting human populations. In this context, Ankara offered suitable conditions for permanent settlement through its castle, plains, and natural environment. In addition, the forests and meadows in and around Ankara contributed to human subsistence activities. Initially, forests and streams were important for hunting and gathering. Animal husbandry was practiced on the plateaus and meadows. Along with settled life, agriculture was practiced in the plains. The historical development of Ankara has been revealed by the findings unearthed in excavations and written sources. Initially, archaeological findings shed light on the historical development of Ankara. Based on the findings here, the existence of stone, copper and bronze age cultures has been determined. The Hattians, who stood out with their history and culture in Central Anatolia, continued their existence in Ankara and its surroundings. After them, Ankara remained under Hittite rule. The findings reveal the Hatti and Hittite presence in Ankara. Later, both written sources and archaeological findings show that Ankara came under Phrygian domination. The name "Ankyra" appears in written sources during this period. It is indicated that the name Ankara was also used before the Phrygian Period. It is even stated that Ankara continued its existence under a similar name during the Hattian period. Later, the Cimmerians, who destroyed the Phrygian State, established their dominance in Ankara and its surroundings. It is known that the Scythians, who followed the Cimmerians into Anatolia, also spread to Ankara and its surroundings. The Lydians, who spread from west to east, also dominated Ankara and its surroundings for a certain period of time. Later, the Persians, who spread from east to west across Anatolia, established their dominance in Ankara and its surroundings. Alexander the Great also stayed in Ankara, establishing her dominance during her eastern campaign. When the Galatians came to Central Anatolia, they also dominated Ankara and its surroundings. Their political dominance continued until Ankara came under Roman rule. After the Galatians, a long-lasting Roman domination can be mentioned in Ankara. Starting from this period, the capital of Galatia was Ankara. With the migration of tribes, the Huns came to Ankara and its surroundings. After these developments, the city came under Byzantine rule. In this research, the historical development of Ankara has been examined through a combined evaluation of archaeological findings and written sources. In the research, the geographical importance of Ankara was revealed and a chronological order was followed in its historical development. In this way, the geographical, chronological, and thematic boundaries of the research have been clearly defined.