Davranış Teorilerinin Bireysel, Sosyal ve Normatif Açıdan Kavramlaştırılması: BSN Davranış Modeli Önerisi
Conceptualization of Behavioral Theories on the Basis of Individual, Social and Normative Perspective: ISN Behavioral Model Proposal
Yazar: Mendeş Pekdemir, İşıl; Dönmez Turan, Aygül
Dergi: İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, Vol. 29 No. 85, 2018
Anahtar kelimeler: Davranış teorilerinin kavramlaştırılması,Teorik model önerisi,BSN davranış modeli (Bireysel,Sosyal ve Normatif Davranış Modeli) ; Conceptualization of behavioral theories,Theoretical model oroposal,ISN behavioral model (Individual,Social and Normative Behavioral Model)

Birey davranışlarının irdelenmesi ve anlamlandırılması milattan önceki çağlara kadar uzanmasına ve ilkçağda yaşamış birçok filazofundüşünce akımlarında birey ve toplum davranışları ile ilgili incelemeler bulunmasına rağmen; endüstriyel psikoloji çerçevesinde bireydavranışlarının örgüt bağlamında analiz edilmesi 19. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır. Birey davranışlarının toplum veya daha sınırlıbir topluluk olan örgüt yönetiminde ne kadar önemli olduğu anlaşılmasıyla, gerek psikoloji gerek sosyoloji gerekse endüstriyel psikolojialanlarında birey davranışlarını açıklayan birçok teori ve yaklaşım geliştirilmiştir. Bu teori ve yaklaşımlar farklı kapsam/bağlamlarda, belirliyönleriyle birbirini doğrulayan, belirli yönleriyle birbirinden ayrılan modeller sunmuştur. İlgili teori, yaklaşım ve modelleri bir çatıaltında toplamak ve davranışın yapısını ortaya koyacak bir model oluşturmak amacıyla; üç aşamada gerçekleştirilen bu çalışmanın birinciaşamasında, birey davranışını farklı çerçevelerde değerlendiren 12 davranış teorisinin farklı bir bakış açısıyla incelenmesi sonucunda, bireydavranışlarında yeni bir gruplamaya gitme ihtiyacı ortaya konulmuş ve birey davranışları bireysel, sosyal ve normatif açıdan üç ana kategoridegruplandırılmıştır. Bu gruplandırmanın ardından çalışmamızın ikinci aşamasında davranışları açıklayan, literatürde kabul görmüş 26davranış teori, yaklaşım ve model, bireyin bireysel, sosyal ve normatif açıdan sergilediği davranışlar açısından incelenmiş ve bu davranışlarkavramsal bir çerçeveye oturtulmuştur. Üç grupta topladığımız bireyin davranışlarını açıklayan bir model önerisi geliştirmek bu çalışmanıntemel motivasyonunu oluşturmuştur. Bu amaçla, çalışmamızın üçüncü aşamasında da, literatürde ilgili teoriler ve modeller ışığında bu üçgrup birey davranışını açıklayan bir model, BSN Davranış Modeli (Bireysel, Sosyal ve Normatif Davranış Modeli) önerilmiştir.

On the industrial psychology framework, investigating human behavior in the organizational context dates from the 19th century. However,evaluations of individual and social behaviors trace back to the quotes of ancient philosophers, so considering and sensemaking the humanbehavior dates from the ancient age. Understanding the importance of human behavior in management of organizations as well as society,many different theories and approaches were developed in order to explain human behavior in the literature over the decades. Thetheories and approaches purposed specific models, and then some subsequent researches confirmed to previous models, but a number ofother researches developed new models distinct from the formers. In order to illuminate the confusion of behavioral theories, approachesand models, we aimed to explore whether these theories, approaches and models could be gathered in different perspective in this studypaper. Thus we developed a model to indicate the construction of behavior in three phases. In the first phase, 12 main behavioral theories,approaches and models evaluated human behavior on the different frameworks were examined from a unique/distinct points of view.Then present researchers identified the needs to develop a new classification for human behavior as individual, social and normative. Inthe second phase, other 26 behavioral theories, approaches and models in the literature were investigated in terms of individual, social aswell as normative perspectives of behavior exhibited by human, and these behaviors were conceptualized. On that point, the main motivationof this study is to develop a model explaining the human behaviors which were classified into three groups mentioned. Accordingly, inthe last phase of our study, Individual, Social and Normative (PSN) Behavioral Model which explains the three perspectives of the humanbehavior has been purposed on the basis of the theories as well as approaches in the literature.