Aristippos’ta Haz ve Eğitim
Pleasure and Education in Aristippus
Yazar: Öztürk, Fatih
Dergi: Felsefe Arkivi No. 63, 2025
Anahtar kelimeler: Ancient Philosophy ; Eskiçağ Felsefesi ; Aristippos,haz,eğitim felsefesi,öz-farkındalık,öz-denetim ; Aristippus,pleasure,philosophy of education,self-awareness,self-control

Aristippos, hazcı felsefenin önemli temsilcilerinden biri olarak eğitim anlayışını, yalnızca bilgi aktarımı değil, bireyin entelektüel ve ruhsal gelişimini sağlayan bir dönüşüm süreci olarak ele almıştır. Elimizdeki bilgilere göre, Aristippos, eğitimi bireyin öz-farkındalık (autognosia) ve öz-denetim (enkrateia) kazanacağı bir süreç olarak tanımlamış ve eğitimin insanın ahlaki ve ontolojik gelişimi için zorunlu bir unsur olduğunun altını çizmiştir. Epistemolojik olarak yalnızca anlık hazların deneyimleyen birey tarafından bilinebileceğini kabul eden Aristippos için eğitimin rolü de bu bilgi ve etik üzerine inşa edilen bakış açısında belirginleşir. Eğitim, bireyin hazlarını denetim altına alarak, onu hazlarının kölesi olmaktan çıkarmalı ve kendi kendisinin efendisi (kyrios) hâline getirmelidir. Bu süreçte, hazların artırılmasını ve deneyimlenmesinin yetkin bir özne tarafından yapılmasını eğitim sayesinde mümkün gören f ilozofa göre eğitimin amacı yalnızca pragmatik bilgi edinimi değil, aynı zamanda bireyi entelektüel ve manevi açıdan özgürleştirmektir. Öz-farkındalık ve öz-denetimin gelişmesi bakımından eğitimin rolü toplumsal fayda veya vatandaş yetiştirme yerine bireysel yetkinleşmenin önünü açmalı ve motive edilmiş öğrenci üzerinden ilerlemelidir. Bu bağlamda, eğitimli birey ile eğitimsiz birey arasındaki fark, sadece bilgi seviyesinden değil, insanın varoluşsal ve ahlaki gelişiminden kaynaklanmaktadır. Çalışmanın amacı, Aristippos’un eğitim anlayışını felsefi ve pedagojik boyutlarıyla inceleyerek, eğitim ile etik ve bilgi arasındaki ilişkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, metin analizi yöntemiyle Aristippos’un düşünceleri üzerinden bir inceleme yapmaktadır.

Aristippos, as one of the prominent representatives of hedonistic philosophy, approaches education not merely as the transmission of knowledge but as a transformative process fostering both intellectual and spiritual development. Based on the available information, Aristippos defines education as a process through which an individual attains self-awareness (autognosia) and self-control (enkrateia), emphasizing that education is an essential component for the moral and ontological development of human beings. From an epistemological standpoint, Aristippos holds that only those pleasures directly experienced by the individual can be known, and thus, the role of education becomes evident in shaping this knowledge and the ethical perspectives built upon it. Education, in his view, must regulate the individual’s pleasures, freeing them from being slaves to their desires and transforming them into masters (kyrios) of themselves. According to this philosopher, the goal of education is not only pragmatic knowledge acquisition but also the intellectual and spiritual liberation of the individual. In terms of developing self-awareness and self-control, the role of education should open the path to personal development rather than focus on societal benefit or the production of citizens, advancing through the motivated student. In this context, the difference between an educated and an uneducated individual stems not solely from the level of knowledge but from their existential and moral growth. The aim of this study is to examine Aristippos’ educational philosophy through its philosophical and pedagogical dimensions, shedding light on the relationships between education, ethics, and knowledge. The research employs a text analysis method, studying Aristippos’ thoughts in detail.