hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
İĞNE VE KALEM: MUSTAFA SAFVET EFENDİ'NİN 'BERANJE' MANZUMESİ
İĞNE VE KALEM: MUSTAFA SAFVET EFENDİ'NİN 'BERANJE' MANZUMESİ
Yazar: Biçer, İsmail Alperen
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: biyografi,şiir,Mustafa Safvet Efendi,Beranje,inceleme

Özİstanbul’da yorgancılıkla iştigal eden Mustafa Safvet Efendi, kaleme aldığı “Seydi” kasidesiyle Lebib Efendi’nin dikkatini çekmiş ve dostluğunu kazanmıştır. O dönem Tophane Ruznamçeciliği görevinde bulunan Lebib Efendi’nin yardımı ve himayesiyle memuriyet hayatına başlayan Mustafa Safvet Efendi’nin devletle olan münasebeti emekli olana dek sürmüştür. Ancak belirtmek gerekir ki Mustafa Safvet Efendi’nin tezkirelerde kendisine yer bulmasını sağlayan yönü kuşkusuz edebî kişiliğidir. Mustafa Safvet Efendi’nin edebî kişiliğini ve şairlik kudretini gösteren şiirlerinden biri de “Beranje” başlıklı manzumedir. Tenkit ve hiciv unsurlarının öne çıktığı bu manzumede şair, Pierre Jean de Béranger adlı Fransız şaire vefatının ardından gösterilen hürmete dikkat çeker ve Osmanlı şairlerinin içinde bulunduğu durumu gözler önüne serer. Biyografik yöntemle metin tahlili yönteminin kullanıldığı bu çalışmada Mustafa Safvet Efendi’nin hayatı dikkatlere sunulmuş; onun “Beranje” manzumesi, yazılış sebebi de göz önünde bulundurularak biçim ve içerik bakımından incelenmiştir.

Özİstanbul’da yorgancılıkla iştigal eden Mustafa Safvet Efendi, kaleme aldığı “Seydi” kasidesiyle Lebib Efendi’nin dikkatini çekmiş ve dostluğunu kazanmıştır. O dönem Tophane Ruznamçeciliği görevinde bulunan Lebib Efendi’nin yardımı ve himayesiyle memuriyet hayatına başlayan Mustafa Safvet Efendi’nin devletle olan münasebeti emekli olana dek sürmüştür. Ancak belirtmek gerekir ki Mustafa Safvet Efendi’nin tezkirelerde kendisine yer bulmasını sağlayan yönü kuşkusuz edebî kişiliğidir. Mustafa Safvet Efendi’nin edebî kişiliğini ve şairlik kudretini gösteren şiirlerinden biri de “Beranje” başlıklı manzumedir. Tenkit ve hiciv unsurlarının öne çıktığı bu manzumede şair, Pierre Jean de Béranger adlı Fransız şaire vefatının ardından gösterilen hürmete dikkat çeker ve Osmanlı şairlerinin içinde bulunduğu durumu gözler önüne serer. Biyografik yöntemle metin tahlili yönteminin kullanıldığı bu çalışmada Mustafa Safvet Efendi’nin hayatı dikkatlere sunulmuş; onun “Beranje” manzumesi, yazılış sebebi de göz önünde bulundurularak biçim ve içerik bakımından incelenmiştir.
ÜÇ YAZMA METİNDE HZ. İBRAHİM'İN HZ. İSMAİL'İ KURBAN ETMESİ
ÜÇ YAZMA METİNDE HZ. İBRAHİM'İN HZ. İSMAİL'İ KURBAN ETMESİ
Yazar: Bars, Mehmet Emin
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: kurban,İbrahim,rüya,İsmail

İlkel kavimlerden itibaren insanlar, doğaüstü varlıkların kendi hayatlarına müdahale ettiklerine inanmışlardır. Bu inanç doğaüstü varlıklarla çeşitli şekillerde ilişki kurmayı gerektirmiştir. Kurban bu ilişkiyi sağlayan en güçlü yollardan biridir. İnsanlar doğaüstü varlıklara yiyecek, giyecek gibi cansız nesneleri sunmalarının yanında canlı varlıkları da kurban etmişlerdir. Hayvanlar en çok tercih edilen canlı kurbanlar olmuştur. İnsanoğlu bu tür varlıklarla yetinmemiş bazen de insanı kurban olarak seçmiştir. Şüphesiz bu seçimin tanrılar tarafından yapıldığına inanılmış, uzun yıllar çeşitli şekillerde insan kurban etme geleneği yaşamıştır. İbrahim’in gördüğü bir rüya üzerine oğlu İsmail/İshak’ı Allah yolunda kurban etmesi de en ilginç insan kurban etme hikâyelerinden biridir. Hikâye, Tevrat ve Kuran gibi ilahi kitaplarda da anlatılır. Hikâye insanoğlunun yaratıcına itaat etmeyi, başka bir varlığa ondan daha çok gönlünde yer vermemeyi öğütler. Bu çalışma İbrahim peygamberin oğlu İsmail/İshak’ı kurban etmesini anlatan, şimdiye kadar yayımlanmamış bazı şiirleri yayımlama amacını taşımaktadır. Şiirler arasındaki benzer anlatım, şiirlerin aynı kaynaktan geldiğini düşündürmektedir. Şiirlerde sade ve anlaşılır halk dilinin kullanılması halk için yazıldığını göstermektedir. Bir çok kütüphanede, bunun gibi, millî kültürümüzün değerli parçaları gün yüzüne çıkarılmayı beklemektedir.

İlkel kavimlerden itibaren insanlar, doğaüstü varlıkların kendi hayatlarına müdahale ettiklerine inanmışlardır. Bu inanç doğaüstü varlıklarla çeşitli şekillerde ilişki kurmayı gerektirmiştir. Kurban bu ilişkiyi sağlayan en güçlü yollardan biridir. İnsanlar doğaüstü varlıklara yiyecek, giyecek gibi cansız nesneleri sunmalarının yanında canlı varlıkları da kurban etmişlerdir. Hayvanlar en çok tercih edilen canlı kurbanlar olmuştur. İnsanoğlu bu tür varlıklarla yetinmemiş bazen de insanı kurban olarak seçmiştir. Şüphesiz bu seçimin tanrılar tarafından yapıldığına inanılmış, uzun yıllar çeşitli şekillerde insan kurban etme geleneği yaşamıştır. İbrahim’in gördüğü bir rüya üzerine oğlu İsmail/İshak’ı Allah yolunda kurban etmesi de en ilginç insan kurban etme hikâyelerinden biridir. Hikâye, Tevrat ve Kuran gibi ilahi kitaplarda da anlatılır. Hikâye insanoğlunun yaratıcına itaat etmeyi, başka bir varlığa ondan daha çok gönlünde yer vermemeyi öğütler. Bu çalışma İbrahim peygamberin oğlu İsmail/İshak’ı kurban etmesini anlatan, şimdiye kadar yayımlanmamış bazı şiirleri yayımlama amacını taşımaktadır. Şiirler arasındaki benzer anlatım, şiirlerin aynı kaynaktan geldiğini düşündürmektedir. Şiirlerde sade ve anlaşılır halk dilinin kullanılması halk için yazıldığını göstermektedir. Bir çok kütüphanede, bunun gibi, millî kültürümüzün değerli parçaları gün yüzüne çıkarılmayı beklemektedir.
16. ASIRDAN BİR ZAFER-NÂME ÖRNEĞİ: MUHYÎ-İ GÜLŞENÎ'NİN GAZÂLE-NÂME ADLI ESERİ
16. ASIRDAN BİR ZAFER-NÂME ÖRNEĞİ: MUHYÎ-İ GÜLŞENÎ'NİN GAZÂLE-NÂME ADLI ESERİ
Yazar: Yaşar, Önder
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Muhyî-i Gülşenî

Gazâle, Kahire ve çevresindeki yerleşim yerlerine saldırılar düzenleyen, burada sakin halktan haraç alan, emrine uymayanları kılıçtan geçiren bir Arap kabilesinin ismidir. Halka nefes aldırmayan bu asileri ortadan kaldırmak, Sultan III. Murâd [ö. 1595]’ın Mısır’a beylerbeyi olarak atadığı Hadım Hafız Ahmed Paşa [ö. 1613]’ya nasip olur. Muhyî-i Gülşenî, on altıncı asır müelliflerindendir. Muhyî, ömrünün bir kısmını Mısır’da geçirdiğinden Gazâle Araplarının yağma ve kıyımlarına şahit olmuştur. Şair, Ahmed Paşa’nın, sultanın emriyle Mısır’a gelerek söz konusu kabileyi ortadan kaldırmasını, Gazâle-nâme adlı eserle anlatmıştır. Bu yazıda söz konusu eser muhteva ve şekil bakımından kısaca değerlendirilmiş, eserin transkripsiyonlu metni sunulmuştur.

Gazâle, Kahire ve çevresindeki yerleşim yerlerine saldırılar düzenleyen, burada sakin halktan haraç alan, emrine uymayanları kılıçtan geçiren bir Arap kabilesinin ismidir. Halka nefes aldırmayan bu asileri ortadan kaldırmak, Sultan III. Murâd [ö. 1595]’ın Mısır’a beylerbeyi olarak atadığı Hadım Hafız Ahmed Paşa [ö. 1613]’ya nasip olur. Muhyî-i Gülşenî, on altıncı asır müelliflerindendir. Muhyî, ömrünün bir kısmını Mısır’da geçirdiğinden Gazâle Araplarının yağma ve kıyımlarına şahit olmuştur. Şair, Ahmed Paşa’nın, sultanın emriyle Mısır’a gelerek söz konusu kabileyi ortadan kaldırmasını, Gazâle-nâme adlı eserle anlatmıştır. Bu yazıda söz konusu eser muhteva ve şekil bakımından kısaca değerlendirilmiş, eserin transkripsiyonlu metni sunulmuştur.
HALİT ZİYA UŞAKLIGİL’İN “MAİ VE SİYAH” ROMANINDA ANNEYE DÖNÜŞ İZLEĞİ
HALİT ZİYA UŞAKLIGİL’İN “MAİ VE SİYAH” ROMANINDA ANNEYE DÖNÜŞ İZLEĞİ
Yazar: Karabulut, Mustafa
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Halit Ziya Uşaklıgil,Mai ve Siyah

Mai ve Siyah, Halit Ziya Uşaklıgil’in adeta Servet-i Fünûn edebiyatının edebi bildirgesi sayılan bir romanıdır. Eserin merkezindeki kişi Ahmet Cemil, Servet-i Fünûn neslinin temsilcisi durumundadır. Onun hayalleri, aşkı, ümitleri, şiir sanatına dair düşünceleri romanın tematik kurgusunu oluşturur. Romanda asıl tema olarak başkişinin hayalleri ile hayal kırıklıkları, yani gerçekleşmeyen hayalleri yer alır. Ahmet Cemil, gençliğinin ilk yıllarında babası ölünce kız kardeşini ve annesinin geçiminin sorumluluğu alır. Babasızlığın acısını derinden hisseden Ahmet Cemil, annesine sığınır. O, Roman boyunca annesinin adeta kanatları altındadır. Hayalleri bir bir yıkılan Ahmet Cemil, romanın sonunda annesini de yanına alarak bir gece gemiyle İstanbul’dan uzaklaşmak ister. Geminin güvertesinde denizi seyreden Ahmet Cemil, intihar etmeyi düşünürken annesinin sesiyle intihardan vazgeçer. Bir bakıma ölümle baş başa kalan Ahmet Cemil, annesi sayesinde hayatta kalır. Ahmet Cemil’in intihardan vazgeçmesini anneye dönüş izleğiyle açıklamak mümkündür. Burada Jung’un anima arketipi ve anneye dönüş arzusundan da yararlanılarak Ahmet Cemil’in adeta yeniden doğuşu irdelenecektir. Bu çalışmada amaç, Mai ve Siyah romanında, “anneye dönüş” temasını ortaya koymaktır.

Mai ve Siyah, Halit Ziya Uşaklıgil’in adeta Servet-i Fünûn edebiyatının edebi bildirgesi sayılan bir romanıdır. Eserin merkezindeki kişi Ahmet Cemil, Servet-i Fünûn neslinin temsilcisi durumundadır. Onun hayalleri, aşkı, ümitleri, şiir sanatına dair düşünceleri romanın tematik kurgusunu oluşturur. Romanda asıl tema olarak başkişinin hayalleri ile hayal kırıklıkları, yani gerçekleşmeyen hayalleri yer alır. Ahmet Cemil, gençliğinin ilk yıllarında babası ölünce kız kardeşini ve annesinin geçiminin sorumluluğu alır. Babasızlığın acısını derinden hisseden Ahmet Cemil, annesine sığınır. O, Roman boyunca annesinin adeta kanatları altındadır. Hayalleri bir bir yıkılan Ahmet Cemil, romanın sonunda annesini de yanına alarak bir gece gemiyle İstanbul’dan uzaklaşmak ister. Geminin güvertesinde denizi seyreden Ahmet Cemil, intihar etmeyi düşünürken annesinin sesiyle intihardan vazgeçer. Bir bakıma ölümle baş başa kalan Ahmet Cemil, annesi sayesinde hayatta kalır. Ahmet Cemil’in intihardan vazgeçmesini anneye dönüş izleğiyle açıklamak mümkündür. Burada Jung’un anima arketipi ve anneye dönüş arzusundan da yararlanılarak Ahmet Cemil’in adeta yeniden doğuşu irdelenecektir. Bu çalışmada amaç, Mai ve Siyah romanında, “anneye dönüş” temasını ortaya koymaktır.
XVI. YÜZYIL DİVAN ŞAİRİ EMÎREK VE ŞAİRİN KÜTAHYA BELEDİYESİ MUSTAFA HAKKI YEŞİL KÜTÜPHANESİ 24431/2 NUMARADA KAYITLI MECMUADA YER ALAN YAYIMLANMAMIŞ ŞİİRLERİ
XVI. YÜZYIL DİVAN ŞAİRİ EMÎREK VE ŞAİRİN KÜTAHYA BELEDİYESİ MUSTAFA HAKKI YEŞİL KÜTÜPHANESİ 24431/2 NUMARADA KAYITLI MECMUADA YER ALAN YAYIMLANMAMIŞ ŞİİRLERİ
Yazar: Kurt, Bahadır
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Divan edebiyatı,XVI. yüzyıl divan şiiri,mecmua,Emîrek,Mîrek

Emîrek, XVI. yüzyıl divan şairlerindendir. Şairliğinin yanında tıp, felsefe, hat ve musiki gibi çeşitli ilim ve sanat dallarındaki maharetleriyle de sarayın ilgisine nail olmuştur. Dönemin önemli ailelerine mensup olan şair, anne tarafından Seyyid soyundan gelmektedir. Biyografik kaynakların bazılarında bir divanının varlığından söz edilmekteyse de şairin bu eseri şuana kadar ele geçmemiştir. Bazı tezkire ve mecmualarda şaire ait sınırlı sayıda manzumeler bulunmaktadır.Çalışmamızda Emîrek’e ait yirmi beş adet Türkçe şiir yer almaktadır. Bu şiirlerden hareketle şairin hayatı ve edebi üslubuyla ilgili çıkarımlarda bulunmaya çalışacağız. Elde ettiğimiz veriler, şairle ilgili kaynaklarda geçen bilgilerin daha net anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Makalemiz Emîrek’in daha önce yayınlanmamış şiirlerini bilim dünyasının istifadesine sunmayı amaçlamaktadır.

Emîrek, XVI. yüzyıl divan şairlerindendir. Şairliğinin yanında tıp, felsefe, hat ve musiki gibi çeşitli ilim ve sanat dallarındaki maharetleriyle de sarayın ilgisine nail olmuştur. Dönemin önemli ailelerine mensup olan şair, anne tarafından Seyyid soyundan gelmektedir. Biyografik kaynakların bazılarında bir divanının varlığından söz edilmekteyse de şairin bu eseri şuana kadar ele geçmemiştir. Bazı tezkire ve mecmualarda şaire ait sınırlı sayıda manzumeler bulunmaktadır.Çalışmamızda Emîrek’e ait yirmi beş adet Türkçe şiir yer almaktadır. Bu şiirlerden hareketle şairin hayatı ve edebi üslubuyla ilgili çıkarımlarda bulunmaya çalışacağız. Elde ettiğimiz veriler, şairle ilgili kaynaklarda geçen bilgilerin daha net anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Makalemiz Emîrek’in daha önce yayınlanmamış şiirlerini bilim dünyasının istifadesine sunmayı amaçlamaktadır.
SULTAN III. MUSTAFA’YA SUNULAN CÜLÛSİYYELERİ İÇEREN BİR MECMUA
SULTAN III. MUSTAFA’YA SUNULAN CÜLÛSİYYELERİ İÇEREN BİR MECMUA
Yazar: Yıldız, Enes
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Klasik Türk edebiyatı

Arapça “oturmak” anlamına gelen “celese” kökünden türeyen cülûs, padişahın ölümü veya tahtan inmesi üzerine veliaht şehzadenin tahta oturmasına denir. Edebî bir terim olarak cülûsiyye, veliaht şehzadenin Osmanlı tahtına çıkması vesilesiyle kaleme alınan, tebrik ve müjde amaçlı manzum ve mensur eserlerdir. Farklı nazım şekilleriyle yazılan ve tebrik, müjde ve methiye şiirleri olan cülûsiyyeler muhtevaları açısından “tebriknâme, methiye, tahmid, ‘arz-ı hâl, bahariye, fahriye, dua ve tarih manzumeleri” ile ilişkilidir. Bu çalışmada bir mecmuadan hareketle yirmi altıncı Osmanlı padişahı III. Mustafa’ya sunulan cülûsiyyeler incelenecektir. Sultan III. Mustafa’ya sunulan cülûsiyyeleri ihtiva eden mecmua-i eş’ârın araştırmalarımız sonucu elde edebildiğimiz tek nüshası İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Y. 4414 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Mecmuanın yeni arşiv numarası ise Y. 733’tür. Mecmuanın mürettibi belli değildir. Mecmuada farklı şairlere ait 37 Türkçe ve 5 Arapça olmak üzere toplam 42 cülûsiyye bulunmaktadır. Mecmuada yer alan cülûsiyyelerden 18’i kıt’a, 18’i kaside ve 1’i beyt nazım şekli ile yazılmıştır. Makalemizde söz konusu mecmua temel alınarak 42 cülûsiyye şekil ve muhteva açısından incelenmiş ve örnek cülûsiyyelerin transkripsiyonlu metinleri verilmiştir. Bu çalışma ile cülûsiyye türünde küçük de olsa bir boşluk doldurulacaktır.

Arapça “oturmak” anlamına gelen “celese” kökünden türeyen cülûs, padişahın ölümü veya tahtan inmesi üzerine veliaht şehzadenin tahta oturmasına denir. Edebî bir terim olarak cülûsiyye, veliaht şehzadenin Osmanlı tahtına çıkması vesilesiyle kaleme alınan, tebrik ve müjde amaçlı manzum ve mensur eserlerdir. Farklı nazım şekilleriyle yazılan ve tebrik, müjde ve methiye şiirleri olan cülûsiyyeler muhtevaları açısından “tebriknâme, methiye, tahmid, ‘arz-ı hâl, bahariye, fahriye, dua ve tarih manzumeleri” ile ilişkilidir. Bu çalışmada bir mecmuadan hareketle yirmi altıncı Osmanlı padişahı III. Mustafa’ya sunulan cülûsiyyeler incelenecektir. Sultan III. Mustafa’ya sunulan cülûsiyyeleri ihtiva eden mecmua-i eş’ârın araştırmalarımız sonucu elde edebildiğimiz tek nüshası İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Y. 4414 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Mecmuanın yeni arşiv numarası ise Y. 733’tür. Mecmuanın mürettibi belli değildir. Mecmuada farklı şairlere ait 37 Türkçe ve 5 Arapça olmak üzere toplam 42 cülûsiyye bulunmaktadır. Mecmuada yer alan cülûsiyyelerden 18’i kıt’a, 18’i kaside ve 1’i beyt nazım şekli ile yazılmıştır. Makalemizde söz konusu mecmua temel alınarak 42 cülûsiyye şekil ve muhteva açısından incelenmiş ve örnek cülûsiyyelerin transkripsiyonlu metinleri verilmiştir. Bu çalışma ile cülûsiyye türünde küçük de olsa bir boşluk doldurulacaktır.
TERSANECİLİK TERİMLERİ İLE KALEME ALINMIŞ EDEBÎ BİR MEKTUP
TERSANECİLİK TERİMLERİ İLE KALEME ALINMIŞ EDEBÎ BİR MEKTUP
Yazar: Çelik, Büşra
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Mektup,Osmanlı İnşâ Sanatı,Gemici Dili,Tersanecilik Terimleri,Letaif-i İnşa

Dünya yazınında epistolografi olarak adlandırılan ve 19. yüzyıldan itibaren bilimsel araştırma sahası olarak kabul edilen mektup türü yüzyıllar boyunca varlığını şiirle sürdürmüş Osmanlı Edebiyatı'nın arka bahçesi sayılabilecek nesir ve daha dar çerçevede inşâ geleneği içerisinde değerlendirilmiştir. Bunlardan bilhassa estetik nesir özelliği taşıyan bazı mektuplar resmî yahut hususi olmasına bakılmaksızın münşeat mecmualarında kendilerine yer bulmuştur.Bilinen ilk örneklerini 16. yüzyıl şairlerinden Yetîm Alî’nin şiirlerinde gördüğümüz denizcilik terimleri Âgehî’nin meşhur kasidesiyle birlikte belirli bir konuma yükselmiş, dönemin tezkirecileri tarafından övgüyle bahsedilen bu kasideye birçok şair tarafından nazireler yazılmış, şiirde ve nesirde gemici dili ve metaforlarını kullanmak bir hüner gösterisine dönüşmüştür.Makalenin konusu olan bu mektup Mustafâ Refîk (ö. 1913) tarafından neşredilen Letâ’if-i İnşâ adlı eserin ilk cildinde yer almakta olup Azîz Bey tarafından II. Mahmûd’un mühürdarı Hâlet Efendi (ö. 1822)’ye hitaben yazılmıştır. Baştan sona denizcilik terimleri kullanılarak oldukça metaforik bir üslupla yazılan mektup aynı zamanda edebî değer taşımaktadır. Makalenin giriş bölümünde inşâ ve mektup türü hakkında bilgi verildikten sonra mektubun biçim, içerik ve dil hususiyetlerine değinilmiş; son olarak mektubun metnine, sözlüğüne ve ek olarak tıpkıbasımına yer verilmiştir.

Dünya yazınında epistolografi olarak adlandırılan ve 19. yüzyıldan itibaren bilimsel araştırma sahası olarak kabul edilen mektup türü yüzyıllar boyunca varlığını şiirle sürdürmüş Osmanlı Edebiyatı'nın arka bahçesi sayılabilecek nesir ve daha dar çerçevede inşâ geleneği içerisinde değerlendirilmiştir. Bunlardan bilhassa estetik nesir özelliği taşıyan bazı mektuplar resmî yahut hususi olmasına bakılmaksızın münşeat mecmualarında kendilerine yer bulmuştur.Bilinen ilk örneklerini 16. yüzyıl şairlerinden Yetîm Alî’nin şiirlerinde gördüğümüz denizcilik terimleri Âgehî’nin meşhur kasidesiyle birlikte belirli bir konuma yükselmiş, dönemin tezkirecileri tarafından övgüyle bahsedilen bu kasideye birçok şair tarafından nazireler yazılmış, şiirde ve nesirde gemici dili ve metaforlarını kullanmak bir hüner gösterisine dönüşmüştür.Makalenin konusu olan bu mektup Mustafâ Refîk (ö. 1913) tarafından neşredilen Letâ’if-i İnşâ adlı eserin ilk cildinde yer almakta olup Azîz Bey tarafından II. Mahmûd’un mühürdarı Hâlet Efendi (ö. 1822)’ye hitaben yazılmıştır. Baştan sona denizcilik terimleri kullanılarak oldukça metaforik bir üslupla yazılan mektup aynı zamanda edebî değer taşımaktadır. Makalenin giriş bölümünde inşâ ve mektup türü hakkında bilgi verildikten sonra mektubun biçim, içerik ve dil hususiyetlerine değinilmiş; son olarak mektubun metnine, sözlüğüne ve ek olarak tıpkıbasımına yer verilmiştir.
GÖNÜL TEK, AŞK KAÇ?: ADLİ ÖRNEĞİ
HEART İS ONE, WHAT ABOUT LOVE: EXAMPLE OF ADLÎ
Yazar: Coşkun, Vildan
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 13 [GÜZ 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Adli,aşk,ilahi aşk,manevi aşk

Divan şiiri çerçevesinde genellikle aşkın mecazî ve ilahî olmak üzere iki türü olduğu kabul edilir. Mecazî (beşerî) aşk malum olduğu üzere bir insanın bir başka insana duyduğu aşktır. İlâhî (hakîkî) aşk ise Allah’a sevgiyle bağlanarak kalben O’na ulaşmaktır. İlâhî aşka bazen “manevî aşk” da denmiş olup onun mecazî aşkın karşıtı olan aşk türü olduğu söylenmiştir. Bu makalede, birbiriyle iç içe geçmiş olan bu kavramlardan ilâhî aşk ve manevî aşkın birbirinin aynısı değil, birbirine yakın duran ama birbirlerinden ayrılan iki aşk olduğunu söylemeye çalışacağız. Buna göre manevî aşk, daha çok dinî duygularla ve dinî bir konuma sahip olan Allah, Hz. Muhammed, Kâbe, kutsal topraklar, din büyükleri vb. varlıklara karşı duyulan derin sevgi ve bağlılıktır. Hem sultan hem de mutasavvıf bir şahsiyet olan Adlî’nin (II. Bayezid) bir gazeli örneğiyle inceleyeceğimiz bu konunun klasik edebiyatımızdaki aşk kavramına ayırt edici yeni bir özellik getireceğini düşünmekteyiz.

Divan şiiri çerçevesinde genellikle aşkın mecazî ve ilahî olmak üzere iki türü olduğu kabul edilir. Mecazî (beşerî) aşk malum olduğu üzere bir insanın bir başka insana duyduğu aşktır. İlâhî (hakîkî) aşk ise Allah’a sevgiyle bağlanarak kalben O’na ulaşmaktır. İlâhî aşka bazen “manevî aşk” da denmiş olup onun mecazî aşkın karşıtı olan aşk türü olduğu söylenmiştir. Bu makalede, birbiriyle iç içe geçmiş olan bu kavramlardan ilâhî aşk ve manevî aşkın birbirinin aynısı değil, birbirine yakın duran ama birbirlerinden ayrılan iki aşk olduğunu söylemeye çalışacağız. Buna göre manevî aşk, daha çok dinî duygularla ve dinî bir konuma sahip olan Allah, Hz. Muhammed, Kâbe, kutsal topraklar, din büyükleri vb. varlıklara karşı duyulan derin sevgi ve bağlılıktır. Hem sultan hem de mutasavvıf bir şahsiyet olan Adlî’nin (II. Bayezid) bir gazeli örneğiyle inceleyeceğimiz bu konunun klasik edebiyatımızdaki aşk kavramına ayırt edici yeni bir özellik getireceğini düşünmekteyiz.
AHMET MUHİT DIRANAS’IN ŞİİRLERİNDE “GECE” İMGESİ
AHMET MUHİT DIRANAS’IN ŞİİRLERİNDE “GECE” İMGESİ
Yazar: Yılmaz, Nusret
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 13 [GÜZ 2020], 2020
Anahtar kelimeler: Ahmet Muhip Dıranas,Şiir,Karamsarlık,Gece

Ahmet Muhip Dıranas, Cumhuriyet dönemi saf şiir ekolünden beslenen önemli simalarından biridir. Dıranas, hocası Ahmet Hamdi Tanpınar’ın tavsiyesiyle Baudelaire’in izinden gitmeye çalışır. Selefleri Yahya Kemal ve Tanpınar gibi tek şiir kitabıyla yetinen Dıranas’ın şiirlerinde, hüzün ve karamsarlık fazlasıyla belirgindir. Çocukluğundan itibaren içine doğduğu toplumun geçirdiği badireler, kendi ailesinin yoksulluk ve yoksunluğu, şairin mizacıyla yoğrularak karamsar dizelere dökülmüştür. Eşiyle birlikte geçen uzun evlilikleri, çocuksuz ve meşakkatli geçmiştir. Dergilerde yayınladığı şiirlerini bir araya getirerek oluşturduğu Şiirler’deki tematik ağırlığı tespit etmeye çalışırken farkına vardığımız kederli dizelerin “gece” etrafında yoğunlaştığını görmekteyiz. Bu bağlamda gece, şairin yaşamıyla şiirlerini buluşturan bir yerlem olarak önem kazanmaktadır. Şairin ruhsal ve düşünsel dünyasını kaplayan karamsarlık ve melal, tüm şiirlerine gecenin farklı tonları olarak yansımıştır. Böylece yazdığı ilk şiirinin ilk dizesinde tüm koyuluğuyla kullanılan gece, onun şiir çizgisini birbirine bağlayan ince bir şerit olarak son şiirine kadar devam etmiştir.

Ahmet Muhip Dıranas, Cumhuriyet dönemi saf şiir ekolünden beslenen önemli simalarından biridir. Dıranas, hocası Ahmet Hamdi Tanpınar’ın tavsiyesiyle Baudelaire’in izinden gitmeye çalışır. Selefleri Yahya Kemal ve Tanpınar gibi tek şiir kitabıyla yetinen Dıranas’ın şiirlerinde, hüzün ve karamsarlık fazlasıyla belirgindir. Çocukluğundan itibaren içine doğduğu toplumun geçirdiği badireler, kendi ailesinin yoksulluk ve yoksunluğu, şairin mizacıyla yoğrularak karamsar dizelere dökülmüştür. Eşiyle birlikte geçen uzun evlilikleri, çocuksuz ve meşakkatli geçmiştir. Dergilerde yayınladığı şiirlerini bir araya getirerek oluşturduğu Şiirler’deki tematik ağırlığı tespit etmeye çalışırken farkına vardığımız kederli dizelerin “gece” etrafında yoğunlaştığını görmekteyiz. Bu bağlamda gece, şairin yaşamıyla şiirlerini buluşturan bir yerlem olarak önem kazanmaktadır. Şairin ruhsal ve düşünsel dünyasını kaplayan karamsarlık ve melal, tüm şiirlerine gecenin farklı tonları olarak yansımıştır. Böylece yazdığı ilk şiirinin ilk dizesinde tüm koyuluğuyla kullanılan gece, onun şiir çizgisini birbirine bağlayan ince bir şerit olarak son şiirine kadar devam etmiştir.