Lazca Söz Varlığında Türkçe Fiil Kopyaları
Turkish Verb Copies in Laz Vocabulary
Yazar: Bayrak, Ayhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 31, 2022
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Lazca,Türkçe,dil ilişkileri,fiil kopyaları ; Laz,Turkish,language relations,verb copies

Lazca, Türkiye’de ağırlıklı olarak Rize’nin doğu ilçelerinden başlamak üzere Gürcistan sınırına kadar olan bölgelerde konuşulan yerel bil dildir. Kafkas dilleri arasında gösterilen ve Türkçe gibi eklemeli diller grubunda yer alan Lazca UNESCO Dünya Tehlike Altındaki Diller Atlası’na göre yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunmaktadır. Lazca; Türkçe ile sıkı ilişkileri bulunan bir dildir, bu ilişki eski zamanlara kadar gider. Osmanlıların 15. yüzyılda Doğu Karadeniz bölgesini alması Lazca - Türkçe ilişkileri için bir dönüm noktası olmuştur. Bu tarihten sonra zamanla Türk kültürü bölgeye hâkim olamaya, Türkçe bölgede üst katman dili hâline gelmeye, Lazca konuşanlar Türkçeyi de kullanmaya başlamıştır. Bu durumun sonucu olarak Lazca söz varlığı da önemli ölçüde Türkçenin etkisi altına girmiştir. Türkçeden Lazcaya başta isimler olmak üzere sıfat, zarf, fiil gibi farklı türde sözcüklerle beraber anlamlar da kopyalanmıştır. Bu çalışmada Arhavi’nin Ortacalar köyünde konuşulan Lazcadaki Türkçe fiil kopyaları üzerinde durulmuştur. İnceleme ve araştırma sonucu obeceu (becermek), oçalişu (çalışmak), oduşunu (düşünmek), oǩisǩanu (kıskanmak) gibi dokuz fiilin kopyalandığı tespit edilmiştir. Bu fiillerin Lazca ses ve söyleyiş özelliklerine uyum gösterdiği, Lazca gramer kurallarına göre şekil aldığı görülmüştür. Bu durum Türkçenin Lazcaya gramatik etkisinin bulunmadığını, sadece söz varlığını etkilediğini göstermektedir. Söz varlığında görülen bu fiil kopyaları Lazca üzerindeki Türkçe etkinin derinliğini ve yoğunluğunu ortaya çıkarmaktadır.

Laz is a local language spoken in Turkey, mainly in the eastern districts of Rize and in the regions up to the Georgian border. Laz language, which is shown among the Caucasian languages and included in the group of agglutinative languages such as Turkish, is in danger of extinction according to the UNESCO World Atlas of Languages in Danger. Laz is a language that has close relations with Turkish, this relationship goes back to ancient times. The Ottoman conquest of the Eastern Black Sea region in the 15th century was a turning point for Laz-Turkish relations. After this date, Turkish culture started to dominate the region, Turkish became adstratum in the region, and Laz speakers began to use Turkish. As a result of this situation, Laz vocabulary has also been under the influence of Turkish. Different types of words such as adjectives, adverbs, verbs and meanings were copied from Turkish to Laz. In this study, Turkish verb copies in Laz spoken in Ortacalar village of Arhavi are emphasized. As a result of the examination and research, it was determined that nine verbs such as obeceu (becermek), oçalişu (çalışmak), odusunu (düşünmek), oǩisǩanu (kıskanmak) were copied. It has been seen that these verbs are compatible with Laz sound and pronunciation features and take shape according to Laz grammar rules. This shows that Turkish does not have a grammatical effect on Laz language, it only affects the vocabulary. These verb copies seen in the vocabulary reveal the depth and intensity of the Turkish influence on Laz.