Kiril Alfabesinin Yunan Mirası ve Slav Dillerindeki Çeşitlenmesi
The Greek Legacy of the Cyrillic Alphabet and Its Diversification in Slavic Languages
Yazar: Yerköy, Samet
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 32, 2025
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Slavic Language, Literature and Culture ; Slav Dilleri, Edebiyatları ve Kültürleri ; Cyrillic alphabet,Medieval Greek,Slavic languages,comparative historical linguistics,orthographic and phonetic change ; Kiril alfabesi,Orta Çağ Yunancası,Slav dilleri,karşılaştırmalı tarihsel dil bilim,ortografik ve ses bilgisel değişim

Kiril alfabesi, 9. yüzyılda Aziz Kiril ve Metodi’nin misyonerlik faaliyetleri sonucunda, Orta Çağ Yunancası (Bizans Yunancası) ve Glagolitik alfabenin birleşimiyle oluşturulmuştur. Başlangıçta Eski Kilise Slavcası için geliştirilmiş olup, zamanla Slav halkları arasında yazılı iletişimin temel aracı hâline gelmiştir. Kiril alfabesi, özellikle Doğu Ortodoks geleneğini benimseyen Slav toplulukları tarafından benimsenmiş ve tarihsel süreç içinde bölgesel farklılıklara uğrayarak çeşitli dillerin ses yapısına uyum sağlamıştır. Bu çalışmada, Orta Çağ Yunancasının Kiril alfabesi üzerindeki etkisi ele alınarak, alfabenin Rusça, Bulgarca, Sırpça, Makedonca, Ukraynaca ve Belarusça gibi Kiril tabanlı Slav dillerinde nasıl farklılaştığı incelenmektedir. Karşılaştırmalı tarihsel dilbilim yöntemi kullanılarak, Orta Çağ Yunancası kökenli harflerin Kiril alfabesindeki ses bilgisel ve yapı bilimsel dönüşümleri analiz edilmekte ve her dilde görülen varyasyonlar ortaya konmaktadır. Çalışmada, Yunancadan alınan harflerin ve ses sistemlerinin Kiril yazı sisteminde nasıl yeniden şekillendiği ve bu sürecin Slav dillerinin ortografisine nasıl yansıdığı incelenmektedir. Elde edilen bulgular, Yunanca kökenli harflerin Kiril tabanlı Slav dillerinde zamanla farklı ses bilgisel ve yapı bilimsel süreçler sonucunda değişim geçirdiğini ve her dilin kendi ses sistemine özgü varyasyonlar geliştirdiğini göstermektedir. Ayrıca, bu süreç sadece harflerin biçimsel evrimini değil, aynı zamanda Slav dillerinin Yunancadan ödünçlediği bazı ses bilgisel ve ortografik unsurların tarihsel gelişimini de içermektedir. Bu araştırma, Kiril alfabesinin Orta Çağ Yunancası ile olan tarihsel bağlarını ve Slav dilleri üzerindeki etkisini daha derinlemesine anlamaya katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

The Cyrillic alphabet was created in the 9th century due to the missionary activities of Saints Cyril and Methodius, combining elements of Medieval Greek (Byzantine Greek) and the Glagolitic script. Initially developed for Old Church Slavonic, it gradually became the primary means of written communication among the Slavic peoples. Slavic communities mainly adopted the Cyrillic alphabet following the Eastern Orthodox tradition, and over time, it underwent regional variations, adapting to the phonetic structures of different languages. This study examines the influence of Medieval Greek on the Cyrillic alphabet. It explores how the script evolved across Cyrillic-based Slavic languages such as Russian, Bulgarian, Serbian, Macedonian, Ukrainian, and Belarusian. The phonetic and morphological transformations of Greek-derived letters within the Cyrillic alphabet are analyzed through comparative historical linguistics, highlighting variations in each language. The study investigates how Greek letters and phonetic systems were reshaped within the Cyrillic script and how this process influenced the orthographic systems of Slavic languages. The findings demonstrate that Greek-derived letters underwent distinct phonetic and morphological changes over time in Cyrillic-based Slavic languages, with each language developing unique variations aligned with its phonological system. Furthermore, this transformation encompasses the structural evolution of letters and the historical development of phonetic and orthographic elements borrowed from Greek. This research aims to contribute to a deeper understanding of the historical ties between the Cyrillic alphabet and Medieval Greek and its impact on Slavic languages.