Ondokuzuncu Yüzyıl Ortalarında Anadolu'da Bir Bitki Toplayıcısı: Theodor Kotschy (1813-1866)
A plant collector in Anatolia in the middle of the nineteenth century: Theodor Kotschy (1813-1866)
Yazar: Baytop, Asuman
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 7 No. 2, 2006
Anahtar kelimeler: Theodor Kotschy, Anadolu'da botanik geziler, Türkiye florası, botanik tarihi ; Theodor Kotschy,botanical expeditions in Anatolia,flora of Turkey,history of botany

Theodor Kotschy (1813-1866), ondokuzuncu yüzyıl ortalarındaYakındoğu'dan ve Anadolu'dan çok miktarda bitki örneği toplamış Avusturyalıbir araştırıcıdır. Genç yaşlarında rahiplik eğitimi görmüş olmakla beraber, gezilere ve bitkilere tutkunluğu onu toplayıcı bir botanist yapmıştır.Yakındoğu'ya ilk defa 22 yaşında iken 1835'te gelmiş ve burada 8 yıldolaşmıştır. Bu esnada 1836'da Antakya, Adana, İçel yörelerinden ve Torosdağı'ndan (Bolkar dağı, Bulghar Dagh) örnek toplamış, 1841'de Gaziantep,Urfa, Siverek, Diyarbakır, Mardin yolunu yapmış, buradan Irak ve İran'ageçmiş, 1843'te Erzurum-Trabzon yolu üzerinden yurduna dönmüştür. Haziran1853'te Mersin'e gelmiş, Toros dağında dolaşmış ve Ekim'de Mersin'denayrılmıştır.Bu gezisinin ayrıntılarını 1858 tarihli Reise in den cilicischen Taurusüber Tarsus adlı kitabında yayımlamıştır. Kotschy'nin 1856'da Hatay'dabulunduğunu bu tarihi taşıyan örneklerinden anlıyoruz. 1859'da KotschyGüneydoğu ve Doğu Anadolu'da gezmiş, İçel, Adana, Hatay, Niğde, Kayseri,Erzincan,Urfa, Mardin, Diyarbakır, Siirt, Bitlis, Muş, Bingöl, Erzurum, Van,Gümüşhane, Trabzon'dan örnek toplamıştır. En nihayet 1862'de KotschyHatay'da Amanus dağlarındadır. Bu onun son gezisidir. Bu sırada İskenderun'dahastalanmış, yurduna döndükten 4 yıl sonra da 1866'da Viyana’da vefatetmiştir. Görülüyor ki Kotschy, 1836, 1841, 1843, 1853, 1856, 1859 ve 1862yıllarında olmak üzere 7 kez Anadolu'dadır. Gezdiği bölgeler GüneyAnadolu'da Adana ve Hatay yöreleri, İç Anadolu'nun doğusu, GüneydoğuAnadolu ve Doğu Anadolu'dur. Kotschy'nin İzmir'den ve İstanbul'dan toplanmışörnekleri de vardır. Kotschy Erciyes dağına çıkmış, Develi, Dündarlı, Çamardı,Pozantı, Karaisalı yolunu yapmış, Anazarba'yı ziyaret etmiştir. Gezdiği dağlararasında Keşiş dağı (Erzincan), Bingöl dağı (Muş/Erzurum), Palandöken dağı(Erzurum), Karacadağ’da (Diyarbakır) vardır. Kotschy'nin örnekleri 22 ülke üzerindeki 71 herbaryuma dağılmışdurumdadır. Saptayabildiğimiz kadarıyla, 9 Avrupa ülkesindeki 15herbaryumda onun Anadolu örneklerini bulabiliriz. Flora of Turkey'de onun800’e yakın Anadolu örneği yer almıştır. Bunlardan 335’i tipörnektir. FloraOrientalis'teki Anadolu örneklerinin sayısı 1400'e yakındır. Anadolu'dantopladığı zengin bitki koleksiyonu ile Kotschy Türkiye florasını saptamayaçalışan bilim adamlarına büyük yardımda bulunmuştur.

Karl Theodor Kotschy (1813-1866) is an Austrian botanist who has muchcollected from the Near-East. He was educated in his youth to be a clergyman.But his passion for travelling and for plant collecting made him a keencollector-botanist. He made his first expedition to the Near-East between 1835 and 1843. In1836 he collected from Hatay, Adana, İçel and Toros dağı (Bolkar dağı,Bulghar Dagh). In 184l he travelled from Gaziantep to Mardin, continued toIraq and Iran, and returned home from Iran in 1843 via Erzurum-TrabzonIstanbul. In June 1853 Kotschy returns to Toros dağı and herborizes there tillthe beginning of October. In 1856 he is in Hatay. In 1859 he largely collectsfrom İçel, Adana, Hatay, Niğde, Kayseri, Erzincan, Urfa, Mardin, Diyarbakır,Siirt, Bitlis, Muş, Bingöl, Erzurum, Van, Gümüşhane, Trabzon. In 1862 heexplores the Amanus mountains, where he catches malaria. He dies in Vienna in1866. We see that between 1836 and 1862 Kotschy has been 7 times in Anatoliawhere he herborized in the South (İçel, Adana, Hatay), in Eastern InnerAnatolia, in the Southeast and the East. He has also collected from İstanbul andİzmir.His rich collection is widely distributed over 71 herbaria located in 22countries of the world. Turkish specimens seem to be found in 15 Europeanherbaria. The number of Kotschy's Anatolian specimens cited in Flora ofTurkey is close to 800 from which 335 are type specimens. Boissier recordsnearly 1400 Turkish specimens of Kotschy in his Flora Orientalis. With thenumerous material he collected, Kotschy has been much helpful to thetaxonomists interested in the Turkish flora.