Din ve Mezhebin Aynîleştirilmesi Sorunu: İran İlkokul İslam Dersi Kitaplarında Şiî Temalar
The Problem of Religious and Sectarian Homogenization: Shiite Themes in Iranian Elementary School Islamic Textbooks
Yazar: Demir, Habip
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; İslam Mezhepleri Tarihi,İran,Mezhep,Şiilik,Ders Kitapları ; History of Islamic Sects,Iran,Sect,Shiism,Textbooks

Çalışmamızda İran İslam Cumhuriyeti ilkokul 2, 3, 4, 5, ve 6. sınıflarda okutulan “Hediyehâ-yı Âseman: Ta‘lim ve Terbiyet-i İslâmî” adlı ders kitapları temel alınarak üç ana tema çerçevesinde (inançlar, ritüeller, rol model şahsiyetler) değerlendirme yapılmıştır. Kitapların, tüm İran’da okutulan zorunlu ders kitapları olması ve dersin adının “İslam” vurgusuna sahip olmakla birlikte kitaplarda Şiî inanç sistemi çerçevesinde özellikle İmamet, Mehdî inancı, Âşûrâ ve Kerbelâ anlatısı ve Şiî şahsiyetlerin yüceltilmesi gibi konulara yoğun biçimde yer verdiği görülmüştür. Ayrıca, kitaplarda öğrencilerin duygusal bağ kurmalarını sağlamak amacıyla İmamlar ve Şiî figürlerin insani yönleri ön plana çıkarılmıştır. Çalışmada, eğitim ve ders kitapları aracılığıyla devletin ideolojik ve mezhebî yöneliminin gelecek nesillere aktarılmasının hedeflendiği görülmüştür. Elde edilen verilerden hareketle İran İslam Cumhuriyeti din eğitimi uygulamalarının yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı olmadığı aynı zamanda mezhebî kimlik inşasını hedefleyen ideolojik bir yön taşıdığı ve mezhep temelli bir yapı arz ettiği sonucuna varılmıştır. Dersin adının “İslam” olmasına ve yapılan birçok vurgunun İslam üzerinden bütüncül bir bakışla yapılmasına rağmen verilen eğitimin Şiî mezhebine göre temellendirildiği, böylece din ve mezhebin bir bütün olarak anlaşılıp İslam ile Şiîliğin özdeş olarak görüldüğü tespit edilmiştir.

Our study evaluated the textbooks ‘Hediyehâ-yı Âseman: Ta‘lim ve Terbiyet-i İslâmî’, taught in grades 2, 3, 4, 5, and 6 of primary schools in the Islamic Republic of Iran, within the framework of three main themes (beliefs, rituals, and role model figures). While these books are compulsory textbooks taught throughout Iran and the course title emphasizes “Islam”, they also extensively address topics within the Shia belief system, particularly the Imamate, the Mahdi belief, the narrative of Ashura and Karbala, and the exaltation of Shia figures. Furthermore, the books emphasize the human aspects of Imams and Shia figures to foster emotional connection between students and the textbooks. The study demonstrated that the goal of transmitting the state’s ideological and sectarian orientation to future generations through education and textbooks is to ensure the proper transmission of the state’s ideological and sectarian orientation to the next generation. Based on the data obtained, it was concluded that religious education practices in the Islamic Republic of Iran are not limited to the transfer of knowledge but also possess an ideological dimension aimed at building sectarian identity and exhibit a sectarian-based structure. It was determined that although the course is titled “Islam” and many of the emphasis is placed on a holistic perspective on Islam, the education provided is based on the Shia school of thought, thus understanding religion and sect as a whole, and viewing Islam and Shiism as identical.