hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Özgür Ruh, Ritmik Beden: Bizans Kültür-Sanat Hayatında Dans
Free Spirit, Rhythmic Body: Dance in Byzantine Culture & Art Life
Yazar: Korucu Yağız, Feray
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 29, 2020
Anahtar kelimeler: Byzantine,Cultural history,Social life,Religion,Dance ; Bizans,Kültür Tarihi,Sosyal yaşam,Din,Dans

Dans, çoğu kültürde olduğu gibi Bizans kültür hayatında da önemli bir tema olarak tanımlanmıştır. Konu, sanatçıların elinde can bulup imparatorluğun gayri meşru mührü haline gelen sanat yapıtlarında çokça işlenmiştir. Nitelik ve işlevsel olarak farklı gruplar yaratan eserler üzerinde yer alan tasvirler, eğlence ve neşenin imparatorluğun kültür hayatındaki yeriyle alakalı bilgilere ulaşılmasına aracılık etmiştir. Görsel olarak birtakım veriler sunan tasvirler, bahsedilen tüm bu yönleriyle adeta dile gelen bir dönem sözcüsü kimliğiyle tanınır hale gelmiştir. Bu çalışmada; yeni dini benimseyen, benimsediği din doğrultusunda hayatını düzenleyen Bizanslıların dansı nasıl algıladıkları ve tanımladıkları; bu eylemler dizisini bir şov algısı içerisinde nerede ve hangi aralıklarla tatbik ettikleri; bu tatbiklerde biçim, içerik ve yöntem olarak neleri takip ettikleri; dinin yarattığı kısmî baskıyı dansla nasıl öteledikleri; genellikle kadına ait görsel bir ifade yöntemi olarak kabul edilen dansın icra edicileri hakkındaki algıları; özgürleşen bedenin kavuştuğu rahatlığı dini ve özel yaşam içerisine dâhil edip edemedikleri ve tüm bu unsurları bir bütünlük göstererek sanat sahasında nasıl işledikleri, konuyla ilgili görseller eşliğinde anlatılmaya çalışılacaktır.

Dance has been defined as a significant theme in Byzantine cultural life as in many other cultures. This was mostly subjected in works of art created by artists which then became an illegal seal of the empire. Descriptions, on works creating different groups in terms of quality and function, mediated to achieve information about the place of entertainment and joy in the cultural life of the empire. The descriptions, providing some data in visual respects, have become known through the identity of a spokesman from the period talking about all these aspects. In this study, it was tried to discuss with the visuals how Byzantines, who embraced a new religion and organised their life in line with this religion, perceived and described the dance; where and at what intervals they performed this sequence of actions in a show perception; what they followed in these performances as style, content, and method; how they postponed the partial pressure caused by religion through dance; how the persons performing the dance  were generally accepted as a visual expression belonging to woman; whether they could integrate the comfort achieved by a free body into religious and private life and how they subjected all these elements in the artistic field by showing unity.
Malatya Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzelerinde Bulunan Türk- İslam Dönemi Mezar Taşları
Turkish-Islamic Period Tombstones in Malatya Archeology and Ethnography Museums
Yazar: Yariş, Sahure
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 29, 2019
Anahtar kelimeler: Malatya,Museum,Tombstone,Form,Decoration ; Malatya,Müze,Mezar taşı,Form,Süsleme

Mezar taşları, kentlerin gelişim sürecinde en çok zarar gören eserlerin başında yer almaktadır. Bu eserler zamanla ya kaybolup gitmekte ya da ilgisizlik nedeniyle tahrip olmaktadır. Çalışmada; Malatya Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzeleri’nde bulunan toplam 39 adet mezar taşı, sanat tarihi açısından belgelenerek değerlendirilmiştir. Kronolojik olarak tanıtılan taşlar, form bakımından kare ve dikdörtgen kesitli olarak iki ana gruba ayrılmaktadır. Süsleme programları ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Motifler tanıtılırken önce motifin ikonografik gelişimi üzerinde durulmuştur. Estetik görünümleri ile mezarda yatanın kimliğini, sülâlesini, mesleğini unvanını, kullanılan isimleri, lakapları, ölüm sebeplerini, hastalıkları, yaratandan ve insanlardan istenilen isteklerini anlatması ve inanışlarla ilgili önemli bilgilerin yer aldığı bu eserler, ayrı ayrı ele alınıp genel bir değerlendirme yapılmıştır. Türk – İslam sanatı içerisindeki yeri üzerine durulmuş olan mezar taşlarının müzelere nereden getirildiği belirtilmiştir. Bu eserler; kültürel, sanatsal çeşitliliği bakımından hem yapıldıkları dönem içerisinde hem de bulundukları bölgenin aidiyetini temsil etmesi açısından son derece önemli eserlerdir.

Tombstones are at the top of the most damaged works in the development process of cities. These works either disappear over time or are fallen into ruins due to indifference. In this study; a total of 39 tombstones in the Malatya Archeology and Ethnography Museums were evaluated by documenting with regards to art history. The stones, chronologically introduced, are divided into two main groups in terms of form as square and rectangular sectioned. Decoration programs were reviewed in detail. During the introduction of the motifs, the iconographic development of the motif was primarily emphasized. These works, with their aesthetic appearances, involving the deceased’s identification, family, occupation, title, names, nicknames, causes of death, diseases, wishes from the Almighty, requests from the people, and significant information on beliefs, were reviewed individually and a general evaluation was conducted. The study states where the tombstones, whose place in Turkish-Islamic art was emphasized, were brought from to the museums. These works are crucial in terms of cultural and artistic diversity both in the period of their production and also by means of representing the regional belonging.
Tac Mahal’de Ağlayan Gelin (Ters Lale Motifi)
Weeping Bride in the Taj Mahal (The Reverse Tulip Pattern)
Yazar: Özler, Fadime
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 30, 2021
Anahtar kelimeler: Tac Mahal,Türbe,Süsleme,Ağlayan Gelin,Ters Lale ; Taj Mahal,Tomb,Decoration,Weeping Bride,Reverse Tulip

Dünya üzerinde yapıldığı dönemden günümüze değin birçok insanın görmeyi en çok arzu ettiği yapılardan biri hiç şüphesiz Tac Mahal’dir. UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan ve Dünya’nın yedi harikasından biri olan Tac Mahal’i bu kadar eşsiz ve özel kılan ise sadece mimari başarısı değil aynı zamanda yapılış öyküsüdür. Tac Mahal; Şah Cihan’ın eşi Mümtaz Mahal’in on dördüncü çocuklarını dünyaya getirirken ani ölümü üzerine inşa edilmiştir. Külliye halinde inşa edilen Tac Mahal; büyük bir bahçe içerisinde, türbe, cami ve mihmanhaneden oluşmaktadır. Tac Mahal külliyesi içerisinde yer alan bu yapıların mimari süslemeleri içerisinde görülen bitkisel motifler arasında Babürlü dönemi mimari süslemelerinde yaygın bir kullanımı olmayan ağlayan gelin motifi de yer almaktadır. Aslında doğadaki görünümü sebebiyle ters lale adı verilen bu çiçeğe Anadolu’da yaygın bir şekilde ağlayan gelin ismi verilmiştir. Bu araştırmada; Tac Mahal ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda daha önce değinilmemiş olan “Ağlayan gelin” motifinin külliye içerisinde bulunduğu yerler, malzeme-teknik ve sanatsal açıdan değerlendirilmesi yanında bu motifin seçimi ile mimari süslemelerde ne zamandan beri kullanıldığı ve günümüzde varsa hangi yapılarda bulunduğu hususlarına değinilecektir.

Since it was built, the Taj Mahal has unquestionably been an edifice that many people have desired to view most in the world. The uniqueness of its architectural achievements as well as the story of its construction have caused the Taj Mahal to be included in the UNESCO World Heritage list and have designated it one of the seven wonders of the modern world. The Taj Mahal was built after the sudden death of Shah Jahan’s wife, Mumtaz Mahal, as she birthed her fourteenth child. The Taj Mahal complex includes a tomb, a mosque, and a guest house. The “weeping bride” pattern was not commonly used in Mughal period architectural embellishments but is observed in the floral patterns of the architectural ornamentations of buildings constructed in the Taj Mahal complex. The “reverse tulip,” so-named for its appearance in nature, is commonly labeled the “weeping bride” in Anatolia. This study will probe the selection of the weeping bride pattern, a theme that has not been elucidated in the extant studies on the Taj Mahal. It will investigate how long this design has been used in architectural trimmings, clarify other structures where it may be observed, describe the locations of its use within the Taj Mahal complex, determine its materials and techniques, and evaluate it in terms of artistry.
Resimli Bir Onyedinci Yüzyıl Osmanlı Mecmuası
An Illustrated Seventeenth Century Ottoman Mecmua
Yazar: Taner, Melis
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 30, 2021
Anahtar kelimeler: Compilation,Early Modern,Ottoman,Layout,Painting,Baghdad ; Mecmua,Erken Modern,Osmanlı,Mizanpaj,Resim,Bağdat

Bu makale 1640–1642 yılları arasında Ahmed bin Musa isimli bir şahıs tarafından hazırlanan bir mecmuada (Berlin Devlet Kütüphanesi MS. Quart, 1988) bulunan IV. Murad’ın Bağdat kuşatmasına ait bir minyatürü inceler. Bu onyedinci yüzyıla ait olan mecmua çok özenli bir şekilde hazırlanmıştır. Mensur eserler metnin ana kısmında, manzum eserler, tarihler ve listeler ise haşiye kısmındadır. Mecmuanın bu organizasyonu eserin başındaki fihristte de belirtilir ve mizanpaj açışından, metnin tek bir elden çıkmasından, başlıkların ve bölüm başlarının yer yer dekoratif unsurlarla bezenmesinden ve özellikle de tek sayfa bir resmin dahil edilmesinden eserin çok özenli bir şekilde hazırlanmış olduğu anlaşılır. Mecmuada bulunan eserler pek çok farklı konuya aittir: mecmua dini konulu eserler ile başlar, daha sonra çeşitli tarihi eserler, hikayeler, şair tezkireleri, edebi eserler, tıp üzerine eserler, takvimler ve son olarak cifr hakkında eserler yer alır. Eserlerin pek çoğu onaltıncı ve onyedinci yüzyıllarda neşredilmiştir ve hepsi Türkçe’dir. Orijinali Arapça ya da Farsça olan birkaç eserin Türkçe çeviri ve adaptasyonları tercih edilmiştir. Eserin içeriğinden kısaca bahsettikten sonra, bu makale özellikle Bağdat kuşatması hakkındaki metin ve resim üzerinde durur. Metin kuşatma sırasında mevcut olan bir iç oğlanın payitahta gönderdiği bir mektuptur ve bu mektubun sonunda, mecmuayı hazırlayan Ahmed bin Musa sayfanın öteki yanında olan resme bakılmasına salık verir. Mecmua bir bütün olarak incelendiğinde çağdaşlarıyla bir takım benzerlikler gösterse de bu özenli resim ile birlikte diğerlerinden ayrılır.

This paper discusses a compilation organized and compiled by Ahmed bin Musa between 1640 and 1642, focusing on a painting of the conquest of Baghdad (1638). The elegant and carefully prepared compilation uses both the text frame and the margin spaces. Prose texts are in the main text block, and verse texts, chronograms, and lists fill the margins, written in diagonals. Through its careful organization, decorative aspects, section headings, diagrams included in the final section, and the full-page painting, this compilation differentiates from its contemporaries in its fineness and elegance, which the compiler himself notes. After a brief introduction to the compilation and its content, this paper focuses on the letter from a court page who participated in Baghdad’s conquest and the accompanying painting. The letter accompanies a carefully executed painting of the conquest of Baghdad, which distinguishes this compilation from most of its contemporaries.
Değerli Hocam Prof. Dr. S. Yıldız Ötüken’in Anısına
Değerli Hocam Prof. Dr. S. Yıldız Ötüken’in Anısına
Yazar: Doğan, Sema
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 30, 2021
Anahtar kelimeler: S. Yıldız Ötüken,nekroloji,.

Türkiye'de Bizans sanatı araştırmalarına öncülük eden ve gelişmesinde büyük çaba harcayan, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Emekli Öğretim Üyesi ve Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Kazılarının Onursal Başkanı Prof. Dr. S. Yıldız Ötüken’i 10 Eylül 2020 tarihinde kaybettik.10 Aralık 1945 tarihinde doğan S. Yıldız Ötüken, babası merhum Adnan Ötüken’in görevi nedeniyle ilk ve orta öğrenimini Almanya’da almış, lise öğrenimini Ankara Kız Lisesi’nde tamamlamıştır. Üniversite öğrenimini Almanya’da sürdüren S. Yıldız Ötüken Ren Friedrich Wilhelm Üniversitesi’nde Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde lisans ve yüksek lisans eğitiminin ardından, doktorasını Bizans Sanatı üzerine Prof. Dr. Horst Hallensleben’in danışmanlığında “İsa Kapı Mescidi und Medresesi in İstanbul / İstanbul’da İsa Kapı Mescidi ve Medresesi” başlıklı doktora tezi ile tamamlamıştır. Daha sonra Türkiye’ye dönen Yıldız Ötüken 1975 yılında Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nde öğretim üyeliğine başlamış, 2011 yılında emekli oluncaya dek aynı bölümde akademik yaşamını sürdürmüştür.

Türkiye'de Bizans sanatı araştırmalarına öncülük eden ve gelişmesinde büyük çaba harcayan, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Emekli Öğretim Üyesi ve Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Kazılarının Onursal Başkanı Prof. Dr. S. Yıldız Ötüken’i 10 Eylül 2020 tarihinde kaybettik.10 Aralık 1945 tarihinde doğan S. Yıldız Ötüken, babası merhum Adnan Ötüken’in görevi nedeniyle ilk ve orta öğrenimini Almanya’da almış, lise öğrenimini Ankara Kız Lisesi’nde tamamlamıştır. Üniversite öğrenimini Almanya’da sürdüren S. Yıldız Ötüken Ren Friedrich Wilhelm Üniversitesi’nde Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde lisans ve yüksek lisans eğitiminin ardından, doktorasını Bizans Sanatı üzerine Prof. Dr. Horst Hallensleben’in danışmanlığında “İsa Kapı Mescidi und Medresesi in İstanbul / İstanbul’da İsa Kapı Mescidi ve Medresesi” başlıklı doktora tezi ile tamamlamıştır. Daha sonra Türkiye’ye dönen Yıldız Ötüken 1975 yılında Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nde öğretim üyeliğine başlamış, 2011 yılında emekli oluncaya dek aynı bölümde akademik yaşamını sürdürmüştür.
Dr. Filiz Çağman: Topkapı Sarayı’na ve Kitap Sanatlarına Adanan Bir Ömür
Dr. Filiz Çağman: Topkapı Sarayı’na ve Kitap Sanatlarına Adanan Bir Ömür
Yazar: Erdoğdu, Ayşe; Atbaş, Zeynep; Çötelioğlu, Aysel
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 30, 2021
Anahtar kelimeler: Filiz Çağman,Topkapı Sarayı,nekroloji

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Estetik ve Sanat Tarihi Enstitüsü, Türk ve İslam Disiplini’ni 1964 yılında bitiren ve aynı yıl müze müdürü Hayrullah Örs döneminde Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde çalışmaya başlayan Dr. Filiz Çağman, 1971 yılında İstanbul Üniversitesi’nde Dr. Mazhar Şevket İpşiroğlu danışmanlığında yaptığı “Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine 762 no.lu Nizami Hamse’sinin Minyatürleri” konulu teziyle doktor unvanını aldı. Kırk bir yıl görev yaptığı ve 1997-2005 yılları arasında müdürlüğünü üstlendiği Topkapı Sarayı’ndan 8 Şubat 2005 tarihinde emekli oldu. Yaptığı akademik çalışmalarla dünyanın sayılı resimli el yazma, hat ve kitap sanatları uzmanı olarak literatüre geçen Çağman, saray nakkaşhanesi ve ehl-i hiref teşkilatı hakkındaki geniş çalışmaları sayesinde Topkapı Sarayı ve Osmanlı sanatı alanında da uzmanlaştı. Dr. İlber Ortaylı’nın deyimiyle “sadece bir müze müdürü değil, saray nazırı” olan Dr. Çağman, emekli olduktan sonra bir yandan akademik çalışmalarına devam ederken Mart 2005 - Haziran 2010 yılları arasında Sakıp Sabancı Müzesi’nde engin bilgisi ve deneyimi ile danışman olarak çalıştı.

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Estetik ve Sanat Tarihi Enstitüsü, Türk ve İslam Disiplini’ni 1964 yılında bitiren ve aynı yıl müze müdürü Hayrullah Örs döneminde Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde çalışmaya başlayan Dr. Filiz Çağman, 1971 yılında İstanbul Üniversitesi’nde Dr. Mazhar Şevket İpşiroğlu danışmanlığında yaptığı “Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine 762 no.lu Nizami Hamse’sinin Minyatürleri” konulu teziyle doktor unvanını aldı. Kırk bir yıl görev yaptığı ve 1997-2005 yılları arasında müdürlüğünü üstlendiği Topkapı Sarayı’ndan 8 Şubat 2005 tarihinde emekli oldu. Yaptığı akademik çalışmalarla dünyanın sayılı resimli el yazma, hat ve kitap sanatları uzmanı olarak literatüre geçen Çağman, saray nakkaşhanesi ve ehl-i hiref teşkilatı hakkındaki geniş çalışmaları sayesinde Topkapı Sarayı ve Osmanlı sanatı alanında da uzmanlaştı. Dr. İlber Ortaylı’nın deyimiyle “sadece bir müze müdürü değil, saray nazırı” olan Dr. Çağman, emekli olduktan sonra bir yandan akademik çalışmalarına devam ederken Mart 2005 - Haziran 2010 yılları arasında Sakıp Sabancı Müzesi’nde engin bilgisi ve deneyimi ile danışman olarak çalıştı.
Sevâkin’de Osmanlılara Atfedilen İki Ev Örneği
Examples of Two Ottoman Houses in Suakin Island
Yazar: Alçı, Güneş; Gemici, Nurettin
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Abyssinia,Suakin,Turkish House,Rawshan,Courtyard ; Habeşistan,Sevâkin,Türk Evi,Revşen,Avlu

Antik çağlardan beri Doğu Afrika’nın, Kızıldeniz sahilinde Mısır, Hindistan, Arabistan ve Hint Okyanusu ülkeleriyle yapılan ticaretinde önem arzeden limanlarından biri olan Sevâkin’in hem ticari hem de mimari anlamda yıldızı Osmanlı idaresine geçtikten sonra parlamıştır. Kaynaklara göre çalı çırpıdan oluşan yerleşim birimleri XVI. yüzyıl itibariyle yerini mercan taşından yapılmış binalara bırakmıştır. Bunda Osmanlı Devleti’nin güvenli bir ortam sağlayarak, şehrin ihtiyaçlarına yönelik birtakım binalar ile atanan paşa için inşa ettirdiği konağın etkisinin olması muhtemeldir. Genel olarak yapılan imar faaliyetlerinde “Türkleştirme” çabası görülmemesine rağmen üç kıtada yapılan idari ve ticari faaliyetler, mimari unsurların bölgeler arasında taşınmasına, bazen de yeni biçimlerle ortaya çıkmasına neden olmuştur. İslâm kültür ve geleneği paydasında birleşen mimari unsurlar yerel üslûplara ayak uydurmuştur. Sevâkin’de Hurşid Efendi ve Paşa’nın Evi olarak bilinen evler de bunların en güzel örneklerindendir.

Suakin island has been one of East Africa's most important ports for trade with Egypt, India, Arabia Indian Ocean countries on the Red Sea coast since ancient times. However, Suakin’s star, both commercially and architecturally, shone after being taken under Ottoman administration. According to literature, since the XVIth century, settlements made of wood have been replaced by buildings from coral. It is believed that the Ottoman Empire influenced this change by providing a safe environment, constructing various buildings for the city's needs, and building a mansion for the pasha assigned to the city. Although there was no “Turkification” effort in the reconstruction activities in general, the administrative and commercial activities carried out across three continents caused architectural elements to be carried between the regions and sometimes, develop a new version. Architectural elements combined with Islamic culture and tradition kept up with local styles. The houses are known as Hurşid Effendi and Pasha’s House in Suakin as best examples.
Mehmed Esad Yesârî’nin İstanbul’da Bulunan Kitâbeleri
Inscriptions of Mehmed Esad Yesari in Istanbul
Yazar: Sürün, Mustafa
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Mehmed Esad Yesâri,Taʿlīq,Nastaʿlīq,Ottoman Inscription,Istanbul ; Mehmed Esad Yesârî,Ta’lik,Nesta’lik,Kitâbe,İstanbul

Mehmed Esâd Yesârî Osmanlının en önemli ta’lik hattatlarından biridir. İran menşeli olan ta’lik yazı bu hattatımızın elinde Türk zevkine göre yeniden şekillenmiştir. İmâd’ın yazılarından en güzellerini seçerek kendi tarzını geliştirmiş ve Türk-ta’lik üslubunun oluşumuna da katkı sağlamıştır. Mehmed Esad Yesârî’nin özel koleksiyon ve müzelerde bulunan eserleriyle birlikte İstanbul’da birçok mimari yapı ve nişan taşında kitâbeleri yer almaktadır. Bu kitâbeler gerek sanatkârın yazı hayatının gelişimi gerekse ta’lik hattının Osmanlıdaki gelişimi açısından önemli eserlerdir. I. Abdülhamid (1774-1789) ve III. Selim (1789-1807) zamanında inşâ edilen yapılara âit olan bu kitâbeler hicri 1179 -1210 yılları arasında otuz yıllık bir döneme tarihlenmektedir. Kitâbeler gerek dini gerekse sivil mimarinin farklı yapı türlerinde karşımıza çıkmaktadır. Bu yapılar arasında câmi, medrese, çeşme, sebil, kütüphane, türbe, saray, kasır, ziyaretgâh, imaret ve nişantaşı yer almaktadır. Makalemizin amacı Mehmed Esâd Yesârî’nin İstanbul’da şu ana kadar tespit edilmiş olan on yedi ayrı yapı ve nişan taşında bulunan kitâbelerini bir bütün halinde incelemektir.

Mehmed Esad Yesari was one of the most prominent calligraphers of the Ottoman Empire. Taʿlīq script, originally in Iran, was found a new form in his hands according to the Turkish aesthetic. He had developed his style by selecting the most exquisite calligraphies of Imad and contributed to the formation of the Turkish taʿlīq style. There are works of Mehmed Esad Yesari in private collections and museums as well as on many architectural structures and aiming stones in Istanbul. These epitaphs are significant pieces of art regarding the development of the calligrapher and the taʿlīq script in the Ottoman Empire. These inscriptions, which belong to the buildings built during the reign of Abdulhamid I (1774-1789) and Selim III (1789-1807), are dated to a period of thirty years between 1179 -1210 Hijri. They appear in different buildings of both religious and civil arthitecture. Among these structures, there are mosques, madrasas, fountains, libraries, palaces, pavilions, imarets, and aiming stones. Our article aims to examine the epitaphs of Mehmed Esad Yesari as a whole found on seventeen different buildings and aiming stones in Istanbul, which have been spotted so far.
Kelâm İlminde Havâtır Kavramının Yeri
The Concept of Khawatir in Discipline of Kalâm
Yazar: Hatipoğlu Yakut, Büşra Nur
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; khawatir,khatir,khatirani,inspiration,whispers,motives,dâî (devâî) ; havâtır,hâtır,ilham,vesvese,dâî (devâî)

Kelâmcılar, çok çeşitli öznel olaylarla ilgilenmiş ve bunlardan nesnel sonuçlara ulaşmayı hedeflemişlerdir. Havâtır kavramı da kelâmcıların ele aldıkları tikel/öznel durumları ifade eden kavramlardan biridir. Bu kavram, kelâmcılar tarafından ilhâm, vesvese, fikir, tedebbür, kelâm-ı hafî, teemmül ve hadîsu’n-nefs gibi öznel kavramlarla da ifade edilmiştir. Havâtır, bir insanın içinde gerçekte bulunmayan bir şeyin hızlıca var olması ve hemen ardından yok olması olarak tarif edilmiştir. Kelâmcılar havâtır kavramını bilginin kaynağı olarak görmemekte ancak bilginin oluşmasındaki ilk aşama olarak ele almaktadırlar. Havâtırın rahmani ve şeytani olmak üzere iki boyutu vardır. Bunlardan biri insanı Allah’a yaklaştıracak şeyleri, diğeri ise ileride cezayı hak etmeye sebep olacak işleri telkin etmektedir. Kişi, bu iki hâtırın söylemlerini ancak akıl vasıtasıyla ayırt edebilir. Havâtır konusu kelâm ilminde gerek sorumluluk gerek bilgi konusu bağlamında, insanın psikolojik yapısı açısından ele alınmakta ve davranışlara etkisi bakımından incelenmektedir. Ayrıca farklı disiplinlerin ortaya koyduğu havâtır yorumları da kavramın incelenmesinin ve kavrama ilişkin disiplinler arası farklılıkların ve benzerliklerin ortaya konulmasının başlıca sebepleri arasında yer almaktadır.

Theologians have attempted to understand varied subjective phenomena to obtain objective information. Khawatir represents one such individual experience. Khawatir is intermingled with the following terms related to inward stimulants: hadîs al-nafs (inner dialogue), kalâm al-khafîy (hidden speech), fikr (opining/thinking), teemmül (deliberation), tadabbur (contemplation), ilham (inspiration), and waswasa (insinuating thoughts/ whispers from the devil). Khawatir is described as the quick and secret crossing through or occurrence of previously nonexistent ideas within the heart or mind. According to theologians, khawatir cannot be considered a source of information; however, it represents the initial step for knowledge formulation. Khawatir can emanate from the divine or the satanic. The former source inspires an individual to come closer to Allah; the latter inculcates the desire for deeds that lead to punishment in the hereafter. People can only distinguish between the two through reason. As a crucial topic of the discourse on human responsibility and sources of knowledge, deliberations of khawatir also encompass its psychological impact on human behaviors. It is also vital to explore and present the similarities and differences in multiple interpretations of the term.