Türkiye’nin Ortadoğu Ülkeleriyle Ekonomik İlişkilerinin Gelişmesinde Kıbrıs Meselesinin Rolü
The Role of the Cyprus Issue in the Development of Economic Relations Between Turkey and Middle Eastern Countries
Yazar: Sırım, Veli
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 12, 2018
Anahtar kelimeler: Türk dış politikası,dış ekonomik ilişkiler,Ortadoğu,Kıbrıs Meselesi ; Turkish foreign policy,foreign economic relations,Middle East,Cyprus Issue

Cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılından sonra takip eden 40 yıl boyunca, Türkiye’ninOrtadoğu ülkeleriyle olan gerek siyasî gerek ekonomik ilişkileri tamamen Batıbloğunda yer alan bir ülke profilinde şekillendi. Zira Türkiye, yükselen Batı ekseninealternatif ya da muhalif değil, bu eksenin bir parçası olma şeklinde özetleyebileceğimizbir dış politikayı benimsemişti.Bu politika doğrultusunda hareket eden Türkiye ile Batı dünyası arasındaki ilişkilerkuvvetlendikçe Ortadoğu ülkeleriyle arasındaki bağlar giderek zayıfladı. Bölge ülkeleriyleyakınlaşma adına atılan olumlu adımların da yine Batılılaşma amacına yönelik olması,bu ülkeler için var olan tabloyu daha da kötüleştirmişti.II. Dünya Savaşından sonra değişen dünya dengeleri Türkiye ile yakın komşularıolan Arap ülkeleri ve diğer Müslüman toplumların yollarını iyiden iyiye ayırdı. ZiraTürkiye 1945 yılından itibaren, bu sefer daha kesin bir şekilde Batıya ve öncelikle deABD’ye yanaşma çabasını göstermişti. Çünkü bu dönemde Türkiye, Sovyet tehdidiylekarşı karşıya kalmış ve güvenlik endişesiyle Batı’nın desteğine ihtiyaç duymuştu. Bunakarşılık Ortadoğu ülkelerinde güçlenen milliyetçilik akımlarıyla birlikte yükselen bir Batıkarşıtlığı vardı. Üstelik Sovyetlerden gelecek bir tehdit algıları da yoktu.Türkiye ile Ortadoğu ülkeleri arasındaki uçurum 1960’lı yılların ortalarına kadargiderek derinleşti. 1960 yılından itibaren bu uçurumun kapanmasına, bölge ülkeleriyleönce siyasi, sonra ekonomik ilişkilerin gelişmesine sebep olan gelişmeler peşpeşe yaşandı.1964’te Kıbrıs’a yapılması planlanan askerî bir müdahaleyi önleyen Johnson Mektubuve BM’de Kıbrıs konusunda yapılan oylamada olumsuz karar çıkmasıyla Türkiye’nin yaşadığıbüyük hayal kırıklığı Batı güdümündeki dış politikanın terk edilerek çok yönlü vealternatifli bir dış politikanın hayata geçirilmesine imkan sağladı. Bu köklü değişikliğinen önemli uygulama alanı ise, kaçınılmaz olarak Ortadoğu ülkeleri olmuştu.Bu makalede, 1964’te başlayan, 1973 Petrol Krizi ve 1974 Kıbrıs Barış Harekatı ileiyiden iyiye belirginleşen Ortadoğu politikamızdaki değişiklik ele alınacak, bu politikadeğişikliğinin ekonomik ilişkilerimizdeki yansımaları üzerinde durulacaktır.

Throughout the following 40 years after the year 1923 when the republic was proclaimed,Turkey’s political and economic relations with Middle Eastern countries wereshaped in the profile of a country that was entirely within the Western bloc. That wasbecause Turkey had adopted a foreign policy that we can summarize as being neither analternative nor a dissident to the emerging Western axis, but becoming a part of it.As the relations between Turkey acting in accordance with this policy and the Westernworld grew stronger, the ties between Turkey and the Middle Eastern countries graduallyweakened. The fact that the positive steps taken in the name of convergence withthe countries in the region were again aimed at the purpose of Westernization had madethe existing picture for these countries worse.The changing world dynamics after the World War II completely severed the tiesbetween Turkey and the Arab countries, which are its close neighbors, and other Muslimsocieties as Turkey had made an effort from 1945 onward, this time more firmly, toconverge towards the West and primarily the United States. Because during this period,Turkey had faced the Soviet threat and needed the West’s support with security concerns.On the other hand, there was an emerging Anti-Westernism in the Middle East countrieswith the strengthening nationalist movements. Moreover, they had no perception of athreat from the Soviets.The gap between Turkey and the Middle Eastern countries deepened gradually untilthe mid-1960s. From 1960 onwards, consecutive developments resulting in the closingof this gap and advancement in political, then economic relations with the countries inthe region emerged. Turkey’s big disappointment resulting from the Johnson letter, whichprevented a planned military intervention to Cyprus in 1964 and the negative result fromthe voting on Cyprus at the UN enabled it to abandon the Western guided foreign policyand implement a versatile foreign policy with alternatives. The most important applicationarea of this fundamental change was inevitably the Middle Eastern countries.In this article, the change in our Middle East policy that started in 1964 and becameincreasingly evident with the 1973 Oil Crisis and the 1974 Cyprus Peace Operation willbe discussed and the reflections of this policy change on our economic relations will beemphasized.