GAVSÎ’NİN ELİFNÂME TERTİBİNDE KALEME ALDIĞI MANZUM HALVETİYE SİLSİLENÂMESİ
Type The Halvetiye Silsilenâme in Verse Written By Gavsi in The Elifnâme Order
Yazar: Çelik, Ramazan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 35 No. 35, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Türk İslam Edebiyatı,Halvetiye,Gavsî,Necâtü’l-Hâlikîn,Elifnâme,Silsilenâme ; Turkish-Islamic Literature,Khalwatiyya,Gavsî,Necātü’l-Hālikīn,Elifnāme,Silsilenāme.

Klasik edebiyat alanında yapılan araştırmalar neticesinde yeni eserler ve bunun doğal sonucu olarak yeni edebî/dinî türler gün yüzüne çıkmaya devam etmektedir. Gavsî adlı bilinmeyen bir şaire ait Necâtü’l-Hâlikîn de bu kapsamda tespit edilmiş ve literatürde hakkında bilgi bulunmayan bir eserdir. Klasik mesnevi geleneğine uygun olarak tevhit, münacat, naat, çehar-yâr methiyesi ile başlayan 1189 beyitlik eserde evliyaların makamları, mertebeleri, vasıfları anlatılmaktadır. Mesnevi nazım şeklinin yanı sıra gazel ve kasidelere de yer verilen tasavvufi muhtevalı eserde bir de silsilenâme bulunmaktadır.  Halvetiye tarikatına ait bu silsilenâme, Hz. Peygamber’den başlayarak Hz. Ali, Hasan Basrî gibi isimlerle devam etmekte ve son halka İmâmiyye Şîası’nca gelmesi beklenen ve on ikinci imam olan Mehdî ile tamamlanmaktadır. Elifnâme şeklinde tertip edilen bu bölüm, Arap alfabesindeki huruf-ı heca esas alınarak hazırlanmış, her bir harfle bir şahıs tanıtılmıştır. Toplam otuz şahıs için beşer beyit ayrılmış, her bölümde ilgili harf esas alınarak kafiye yapılmış ve o harfin sesini vurgulayan güçlü bir aliterasyon etkisi oluşturulmuştur. Her bölümdeki ilk beyitte ilgili şahsın ismi ve silsiledeki sırası zikredilmiş, ikinci beyitte kimin yerine kâim-i makam olduğu belirtilmiş, üçüncü beyitte mazhar olduğu harf ifade edilmiş, dördüncü ve beşinci beyitlerde ise söz konusu şahsiyet, en belirgin vasıflarıyla ve mazhar olduğu harfin yoğun biçimde kullanıldığı kelimeler aracılığıyla methedilmiştir. Bu çalışmada, bibliyografik kaynaklarda hakkında bilgi bulunmayan Gavsî hakkında bilgi verilmekle beraber şairin Necâtü’l-Hâlikîn adlı eseri tanıtılacaktır. Ayrıca, edebiyatımızda şimdiye kadar yalnızca birkaç örneğine rastlanan elifnâme tarzındaki silsilenâmesi, şekil, muhteva, dil ve anlatım bakımından incelenecektir. Çalışmanın sonunda, silsilenâmenin transkripsiyonlu metnine yer verilecektir. Bu vesileyle, hem silsilenâme hem de elifnâme literatürüne yeni ve özgün bir eser kazandırılmış olacaktır.

As a result of research in classical literature, new works and, as a natural consequence, new literary/religious genres continue to emerge. Necâtü'l-Khalîkîn, by an unknown poet named Gavsi, has been identified within this context, a work about which no information is available in the literature. In accordance with the classical mesnevi tradition, the work begins with the praises of tevhid, münacat, naat, and chehar-yar, and comprises 1189 couplets, describing the stations, ranks, and attributes of saints. This work, which includes Sufi content, ghazals, and eulogies in addition to the mesnevi verse, also includes a silsilenename. This silsilenename, belonging to the Halwatiyya order, begins with the Prophet Muhammad and continues through figures such as Ali and Hasan Basri, and concludes with the twelfth Imam, Mahdi, expected to arrive as the final link by the Imamiyya Shia. This section, organized in the form of Elifname, was prepared based on the hexagram of the Arabic alphabet, and each letter introduced a person. A total of thirty characters are divided into five couplets, each section rhyming based on the relevant letter, creating a strong alliteration effect that emphasizes the sound of that letter. The first couplet in each section mentions the name of the person in question and their rank in the lineage. The second couplet indicates whose place they hold the office of kâim-i kâim (reigning authority). The third couplet mentions the letter they have attained. In the fourth and fifth couplets, the person in question is praised for their most distinctive qualities and through words that frequently use the letter they have attained. This study will provide information about Gavsi, whose name is not available in bibliographic sources, and will introduce his work, Necâtü'l-Hâlikîn. Furthermore, his "silsilenename," a style of elifnâme (a poem of which only a few examples have been encountered in Turkish literature), will be examined in terms of form, content, language, and narrative. The study will conclude with a transcribed text of the silsilenename. In this way, a new and original work will be added to both the silsilenâme and elifnâme literature.