Bir Mecmuanın Düşündürdükleri: Nâmık Efendi’nin Şiirleri
Reflections on a Mecmua: The Poems of Nâmık Efendi
Yazar: Karayazı Bal, Nurgül; Samancıoğlu, Şevket Enes
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 23 [GÜZ 2025], 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Türk Edebiyatı,Şiir Mecmûası,İntihal,Sirkat,Nâmık Efendi ; Turkish Literature,Poetry Mecmûa,Plagiarism,Sirkat (Literary Theft),Nâmık Efendi

Bu makale, klasik Türk edebiyatının önemli kaynaklarından biri olan şiir mecmûalarının, özellikle de adı bilinmeyen veya divanı bulunmayan şâirlerin edebî mirasını günümüze taşıma konusundaki işlevini ve karşılaşılan güvenilirlik sorunlarını ele almaktadır. Çalışmada, Millet Kütüphanesi Ali Emiri Manzum 672 numaralı mecmûada yer alan “Nâmık” mahlaslı şiirler incelenmiş; bu şiirlerin mecmûanın derleyicisi ve sahibi olduğu düşünülen Seyyid Ali Nâmık Efendi’ye ait olabileceği değerlendirilmiştir.  Hakkında biyografik kaynaklarda bilgi bulunmayan şâirin, Divân-ı Hümâyûn Mühimme Kaleminde görev yaptığı ve 1854’te vefat ettiği tespit edilmiştir. İnceleme sonucunda, Nâmık Efendi’ye ait bazı şiirlerin farklı şâirlere ait metinlerden intihal edildiği, bu durumun edebî hırsızlık anlamına gelebilecek mesh, igare, selh ve ilmam gibi tekniklerle gerçekleştiği belirlenmiştir. Bu durum, mecmûalarda yer alan şiirlerin şâir aidiyetine dair yapılan kabullerin ne denli titizlikle sorgulanması gerektiğini göstermektedir. Makale, mecmûalarda geçen şiirlerin aidiyetinin titizlikle sorgulanması gerektiğini vurgulamakta; metinler arası karşılaştırmalarla daha sağlıklı değerlendirmelerin yapılmasının gerekliliğine işaret etmektedir. Makalenin amacı, Nâmık Efendi’yi doğrudan eleştirmekten ziyade, şiir mecmûalarında karşılaşılan aidiyet sorunlarına dikkat çekmek ve bu metinlerin aktarımında daha dikkatli, sistematik ve metin merkezli bir yaklaşımın gerekliliğini vurgulamaktır. Bu bağlamda, edebî mirasın sağlıklı şekilde tespit ve aktarımı açısından mecmûa metinlerinin hem içerik hem kaynak bakımından tenkitli bir gözle değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur.

This article explores the role of poetry mecmûas—one of the key sources of classical Turkish literature—in preserving the literary heritage of poets who are either anonymous or do not have an extant divan. The study focuses on poems bearing the pseudonym “Nâmık” found in the manuscript numbered Ali Emiri Manzum 672 in the Millet Library. These poems are evaluated as potentially belonging to Seyyid Ali Nâmık Efendi, who is presumed to be the compiler and owner of the mecmûa. Although there is no biographical information available about the poet in traditional sources, it has been established that he worked in the Divân-ı Hümâyûn Mühimme Kalemi and died in 1854. The analysis reveals that some of the poems attributed to Nâmık Efendi were plagiarized from the works of other poets, employing literary techniques such as mesh, iğare, selh, and ilmam—methods that could be categorized as forms of literary appropriation or plagiarism. This finding underscores the necessity of critically examining assumptions regarding authorship in mecmûas. Rather than directly criticizing Nâmık Efendi, the article aims to highlight the broader issues of attribution within poetry mecmûas and to advocate for a more rigorous, systematic, and text-oriented approach to the transmission of these works. In this context, the study emphasizes that mecmûa texts must be assessed critically, both in terms of content and provenance, to ensure the accurate preservation and transmission of literary heritage