Öğrencilerin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi: “Madde” Kavramı Örneği
Examining Students’ Cognitive Structures: The Example of the Concept of “Matter”
Yazar: Bekar, Şeyma Nur; Bahçeci, Şule; Er Nas, Sibel; Alagöz, Esma; Işık, Ayşe Hande; Aşık Yıldırım, Tuğba; İncehasan, Aleyna
Dergi: Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Science Education ; Fen Bilgisi Eğitimi ; Cognitive Structures,Matter Concept,Primary School Students,Middle School Students,High School Students ; Bilişsel Yapı,Madde Kavramı,İlkokul Öğrencileri,Ortaokul Öğrencileri,Lise Öğrencileri

Bu araştırma, farklı sınıf düzeylerindeki öğrencilerin “madde” kavramına yönelik bilişsel yapılarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Trabzon ilinde 56’sı ilkokul, 72’si ortaokul ve 54’ü lise seviyesinde öğrenim gören 182 öğrenciyle yürütülmüştür. Çalışmada veri toplama aracı olarak Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) ve çizim formu kullanılmıştır. Veriler kesme noktası tekniği ve betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu araştırmada kelime ilişkilendirme testinden elde edilen veriler “fiziksel özellikler”, “kimyasal özellikler”, “madde örnekleri: canlı”, “madde örnekleri: okul araç gereci”, “madde türleri (elementler, bileşikler (tuzlar, asidik, bazik ve moleküler bileşikler) ve karışımlar”, “eşyalar”, “maddenin halleri”, “fiziksel yapılar: doğal”, “fiziksel yapılar: yapay”, “bilim dalları ve ilgili konular” ve “diğer” temaları altında toplanmıştır. Çizim testinden elde edilen veriler ise “fiziksel özellikler”, “kimyasal özellikler”, “madde örnekleri: canlı", “madde örnekleri: okul araç gereci”, “elementler, bileşikler (tuzlar, asidik, bazik ve moleküler bileşikler) ve karışımlar”, “eşyalar”, “maddenin halleri”, “fiziksel yapılar: doğal” ve “fiziksel yapılar: yapay” kategorileri altında toplanmıştır. Araştırma sonunda öğrencilerin madde kavramına yönelik ürettikleri kelimelerin ve yaptıkları çizimlerin çeşitlilik gösterdiği sonucuna varılmıştır. Öğretim materyallerinde farklı bağlamlar içerisinde madde kavramını içeren örneklere yer verilmesi önerilir.

This study aims to determine the cognitive structures of students at different grade levels regarding the concept of “matter.” The research was conducted with 182 students from public schools in Trabzon, Türkiye, including 56 primary school, 72 middle school, and 54 high school students. The data collection tools used in the study were the Word Association Test (WAT) and a drawing form. The data were analyzed using the cut-off point technique and descriptive analysis. The responses obtained from the WAT were categorized under the following themes: “physical properties,” “chemical properties,” “examples of matter: living beings,” “examples of matter: school supplies,” “types of matter (elements, compounds—salts, acidic, basic, and molecular compounds—and mixtures),” “objects,” “states of matter,” “physical structures: natural,” “physical structures: artificial,” “scientific disciplines and related topics,” and “others.” The drawings were categorized under similar themes, with the exception of “scientific disciplines and related topics” and “others.” It is suggested that teaching materials incorporate examples illustrating the concept of matter across diverse contexts.