16. Asır Osmanlı Toplumuna Açılan Bir Pencere Fakîrî’nin Risâle-i Ta’rifât’ı
A Window to Ottoman Society of the 16th Century Fakîrî’s Risâle-i Ta’rifât
Yazar: Gök, Taner
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 23 No. 23, 0
Anahtar kelimeler: Osmanlı toplumu,sosyal hayat,tarifat ; Ottoman society,social life,tarifat

Osmanlı Devleti’nin siyasî tarihinin aksine ictimâî hayatıyla  ilgili günümüze ulaşan bilgi ve belge oldukça azdır. Bu nedenle  söz konusu alanla ilgili yapılan çalışmaların istenilen düzeyde  olduğunu söylemek güçtür. Şairlerin, içinde yaşadıkları  topluma, sosyal meselelere duyarsız kalamayacakları fikrinden  hareketle edebî metinlerin, ictimâî hayatla ilgili önemli birer  kaynak hüviyeti taşıdığını söylemek mümkündür. Nitekim  divan edebiyatı ürünlerinin bu bakış açısıyla incelenmesi  neticesinde önemli bulgulara ulaşıldığı görülmektedir. Bu  cümleden olmak üzere çalışmamıza konu olan Risâle-i Ta’rifât,  bahsi geçen alanla ilgili oldukça kıymetli bilgiler ihtiva  etmektedir.  Fakîrî, 1534’te tamamladığı Risâle-i Ta’rifât adlı  mesnevisinde o dönemin toplum hayatında bulunan 149 tipi  üçer beyitlik fasıllar halinde tarif etmiştir. 492 beyitten oluşan  eserde, ulak, azap, müderris, mülazım, imam, zengin, yaşlı,  Türk, Acem, ases, remmâl, berber, neyzen, kalenderî, helvacı,  kasap, çingene gibi toplumun her kesiminden insan tipi  hakkında bilgiler vardır. Şair, bazen mizâhî ya da eleştirel bir  tavır takınıp bazen de müstehcen ifadeler kullanmakla birlikte  hiçbir zaman tasannuya kaçmadan bu 149 tipi realist  denilebilecek bir üslupla toplumun içinden gelen bir birey  olarak tarif etmiştir. Risâle-i Ta’rifât, Osmanlı toplumunun, bir  şairin muhayyilesindeki intibalarını yansıtmasıyla gelenek  içerisinde müstesna bir yere sahiptir. Bu makalede daha önce  farklı çalışmalara konu olmuş ancak tam metni yayımlanmamış  olan bu eserin önce şekil ve muhteva incelemesi yapılmış bunun  akabinde, mevcut nüshaların karşılaştırılmasıyla oluşturulmuş  çeviriyazılı metnine yer verilmiştir.

Contrary to the political history of the Ottoman Empire,  there are rarely information and document about social  life. Consecuently, it is difficult to say that the studies have  carried out in the field at the desired level. Based on the  idea that poets have not been insensitive to the society and  social issues in which they live, it is possible to say that  literary texts have important resource allocation about  social life. It has seen that significant findings have reached  as a result of the investigation of divan literature products  from this point of view. In this connection, Risâle-i  Ta’rifât, which is the subject of study, have contained  valuable information about the mentioned field.  Fakîrî, in his mesnevi named Risâle-i Ta’rifât, which he  completed in 1534, described 149 characters in the social  life of that period in three couplets chapter. In the work  consisting of 492 couplets, there is information about the  type of people from all society of life such as messenger,  torment, mudarris, lieutenant, imam, rich, old, Turkish,  Iranian, ases, aremmâl, barber, neyzen, kalenderî, helvacı,  butcher, gypsy. The poet sometimes has a humorous or  critical attitude, and sometimes uses obscene expressions.  But the poet has never described these 149 kinds of people  without making any contradictions and described them as  an individual who came from within the society. Risâle-i  Ta’rifât has an exceptional place in the tradition, reflecting  the impressions of the Ottoman society in the imagination  of a poet. This article has previously the subject of different  studies, but the full text has not published. In addition, the  shape and content of this work first have examined. Also, the translation and written text of the existing copies have  compared.