Tekno-Feodalizm, Dijital Platformların Ekonomik-Politik İktidarı ve Yeni Tabiiyet Biçimleri
Techno-Feudalism, Economic-Political Power of Digital Platforms and New Forms of Subjugation
Yazar: Tok, Hıdır
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Economic Demography ; Ekonomik Demografi ; Technical Demography ; Teknik Demografi ; Tekno-feodalizm,Dijital kapitalizm,Dijital platformlar,İktidar ilişkileri,Toplumsal dönüşüm,Tabiiyet,Dijital ekonomi ; Techno-feudalism,Digital capitalise,Digital platforms,Power relations,Social transformation,Subjugation,Digital economy

21. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşanan dijital dönüşüm, kapitalizmin geleneksel işleyiş biçimlerini kökten değiştirmiştir. Dijital platformlar, sadece piyasa aktörleri olmaktan çıkarak toplumsal ve ekonomik yaşamı yeniden düzenleyen hegemonik güçler haline gelmiştir. Bu süreçte ortaya çıkan iktidar yapıları, feodal hiyerarşilere benzer özellikler göstermekte ve yeni tabiiyet biçimlerini doğurmaktadır. Çalışma, dijital kapitalizmin bu tarihsel evrimini kapsamlı bir sosyolojik perspektiften inceleyerek, tekno-feodalizm kavramının kuramsal çerçevesini derinlemesine analiz etmektedir. Dijital platformların kurduğu iktidar ilişkileri, kullanıcıların veri üretimi yoluyla oluşturdukları değer zincirleri ve bu süreçte şekillenen yeni toplumsal hiyerarşiler derinlemesine ele alınmaktadır. Platform ekonomisinde kullanıcılar, günlük etkileşimleri ve dijital izleri aracılığıyla sürekli veri üreterek değer yaratırken, bu değerin büyük kısmı platform sahipleri tarafından algoritmik süreçler ve veri madenciliği yoluyla ele geçirilmektedir. Çalışma, dijital ekonominin yarattığı dönüşümün sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal yapıları, kimlik oluşum süreçlerini ve sosyal ilişki biçimlerini de derinden etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, dijital platformların toplumsal örgütlenme biçimlerine etkisi ve kullanıcıların bu sistemdeki konumları kritik bir bakış açısıyla değerlendirilmektedir. Geleneksel kapitalist emek-sermaye ilişkileri yerini, “dijital lordlar” ve “dijital serfler” arasındaki yeni hiyerarşik düzene bırakmıştır. Değişimin ve dönüşümün oldukça hızla yaşandığı bu süreç, ekonomik ve toplumsal adaletsizliklerin dijital araçlarla sistemli biçimde yeniden üretildiği, dijital tabakalaşmanın derinleşerek yeni sınıfsal ayrımların oluştuğu son derece karmaşık bir yapı ortaya çıkarmaktadır.

The digital transformation experienced in the first quarter of the 21st century fundamentally altered the traditional operational modalities of capitalism. Digital platforms have transcended their role as mere market actors, evolving into hegemonic forces that systematically restructure social and economic existence. The power structures emerging from this process exhibit characteristics analogous to feudal hierarchies, generating novel forms of subjugation and dependency. This study examines the historical evolution of digital capitalism through a comprehensive sociological lens, conducting an in-depth analysis of the theoretical framework underlying the concept of techno-feudalism. The investigation addresses the power relations established by digital platforms, the value chains created through user data production, and the emergent social hierarchies constituted within these processes. Within the platform economy, users continuously generate value through their daily interactions and digital traces, while the substantial majority of this value is appropriated by platform proprietors through algorithmic processes and sophisticated data mining techniques. The study demonstrates that the transformations engendered by the digital economy extend beyond purely economic dimensions, profoundly affecting social structures, identity formation processes, and the modalities of social relations. In this context, the impact of digital platforms on forms of social organisation and users’ positioning within this system are critically evaluated. A novel hierarchical order between “digital lords” and “digital serfs” supplanted traditional capitalist labour-capital relations. This process has generated an extraordinarily complex structure where economic and social inequalities are systematically reproduced through digital instruments, deepening digital stratification, and and establishingnew forms of class distinctions.