BURSEVÎ'NİN "BENEM" İLAHİSİNE MUHAMMED EL-KIRÎMÎ’NİN ŞERHİ VE TASAVVUFÎ AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
The Commentary of Muhammed el-Kırîmî to Bursevi's Hymn "Benem" and its Evaluation from a Sufi Perspective
Yazar: Kızılkaya, Müzekkir
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 24 No. 60, 2021
Anahtar kelimeler: Sufism,Crimea,Khalwatiyya,Bursevi,Fakri ; Tasavvuf,Kırım,Halvetiyye,Bursevi,Fakri

Osmanlı Devleti’nin önemli yerleşim merkezlerinden Kırım bölgesi birçok şâir, edîp, âlim, fâzıl ve sûfî şahıslar yetiştirmiştir. İslam Hukuku, Tefsir, Hadis, Akaid gibi İslami ilimler sahasında çok önemli eserler veren müellifler vardır. Eser kaleme alan müellifler arasında sûfilerde yer almaktadır. Sadece tasavvuf alanında eser telif etmeyen sufiler hemen hemen her ilim dalında kitaplar ve risaleler kaleme almışlardır. Meşreb ve neş’eleri farklı olan Kırımlı sûfîlerin mensup olduğu tarikatlar ağırlıklı olarak Halvetiyye, Nakşbendiyye ve Kadiriyye tarikatlarıdır. Tüm Osmanlı topraklarında yaygın olan Halvetî tarikatı Kırım’da da en yaygın tarikattır. Kırım’ın değişik bölgelerinde tekke ve zaviyeleri bulunan Halvetî tarikatı bu bölgede çok önemli şahsiyetler yetiştirmiştir.  Kırımlı Halvetî şeyhlerinden olan Şeyh Muhammed Kırîmî Bî-Nevâ el-Fakrî el-Halvetî el-Alevî Kırım Halvetîliği açısından önemli bir zâttır. Müellif, Halvetîliğe dair Mirâ’tü’s-sâlikîn adlı bir eser kaleme almıştır. Bu çalışmamızda kısaca Kırım’daki Halvetîlik hakkında bilgi sunacağız. Akabinde Şeyh Muhammed Fakrî el-Kırîmî’nin hayatı, mensup olduğu tarikatlar hakkında bilgi verdikten sonra anonim olarak bilinen ancak İsmail Hakkı Bursevî’ye ait olduğunu tespit ettiğimiz  “Benem” redifli ilahiye yazdığı şerh ve bu şerh bağlamında tasavvufî görüşlerini ortaya konmaya gayret edeceğiz.

Crimea is a fructiferous Ottoman land that nurtured many important individuals. There are some Sufis among these people. Sufis have written books and treatises in many fields. Crimean Sufis mostly belong to Halvetîyye, Nakşbendiyye and Kadiriyye orders. Halvetî, which was widespread in the Ottoman Empire, is also the most common sect in Crimea. Halvetism has brought important personalities up in Crimea. Muhammed Kırîmî is an important person in terms of Crimean Khalifa. In his work titled, Mirâ'tü’s-sâlikîn, he has written a treatise under the title "Annotation to the Hymn of Hakkı Efendi". There are many people known by the name of Hakkı. Hakkı Efendi's identity is the most important problem of our work. In addition, the author, lyrics and composer of the hymn that is the subject of our article had been unknown and anonymous until today. It is one of the lost poems of Bursevi, known to have more than ten thousand couplets. According to the data by Bursevi experts, up to three thousand couplets of Bursevi's poems are identified. We hope to make a huge contribution to the field by determining the hymn's belonging to him and the composer. In our study, we will endeavor to put forward his Sufi views within the framework of the principles of the Halvetî order in the context of this commentary on the hymn "Benem", which is known an anonymous work but belongs to Bursevî and which we have determined as the composer of Muallim İsmail Hakkı Bey.