Toplumsal Onur ve Bilgi Sınırı: “Benim Babam Kim?” Rivayetinin Tahlil ve Tenkidi
Social Dignity and Epistemic Boundaries: A Critical Analysis of the “Who Is My Father?” Ḥadīth
Yazar: Mirzaoğlu, Murat
Dergi: Dergiabant, Vol. 13 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Ḥadīth,Abdullah ibn Ḥudhāfa,Meaning-Interpretation,Text Construction ; Hadis,Abdullah b. Huzâfe,Anlam-Yorum,Metin İnşası

Rivayetlere göre iki kişi, nesepleri konusunda birtakım şüpheler taşıdıkları için Hz. Peygamber’e (s.a.s.) “Benim babam kim? sorusunu yöneltmişlerdir. Hz. Peygamber de onları toplumda bilinen babalarına nispet ederek böyle bir soru sormalarını hoş karşılamadığını tavırlarına yansıtmıştır. Bu olaya binaen “Açıklandığı takdirde sizi sıkıntıya sokacak hususlarda soru sormayın.” (el-Mâide 5/101) ayetinin indiği bildirilmiştir. Bu çerçevede “Benim babam kim?” rivayeti, Hz. Peygamber’in toplumsal yapı, nesep anlayışı ve bireysel onuru koruma konusundaki yaklaşımını yansıtan dikkat çekici bir örnektir. Bu çalışma, söz konusu rivayetin anlam katmanlarını çözümlemeyi ve ilk dönem kaynaklardaki yerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Rivayet, özellikle cahiliye dönemindeki soy anlayışı ve toplumda nesep üzerinden kurulan aidiyet ilişkileri bağlamında incelenmiştir. Hadis kaynaklarında yer alan farklı tarikler analiz edilerek, metnin tarihsel ve sosyolojik bağlamı irdelenmiştir. Araştırmada, erken dönem hadis kaynakları, şerh ve tefsir eserleri, tabakât ve siyer literatüründen yararlanılmıştır. Elde edilen bilgiler neticesinde anlam bütünlüğü ortaya konmaya çalışılmış; bir “metin inşası” denemesi yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında Hz. Peygamber’in, nesep meselesinde bir netlik sağlama ve toplumsal huzuru koruma amacı güttüğü sonucuna ulaşılmıştır.

According to various narrations, two individuals, harbouring doubts regarding their lineage, asked the Prophet Muhammad (pbuh), “Who is my father?” The Prophet responded by affiliating them with the fathers recognized by society and, through his demeanour, expressed his disapproval of such inquiries. It is reported that, in relation to this incident, the Qur'anic verse “Do not ask about things which, if made clear to you, may cause you trouble” (Al-Mā'idah 5/101) was revealed. In this context, the narration involving the question “Who is my father?” stands out as a noteworthy example reflecting the Prophet Muhammad’s  approach to the preservation of social structure, the concept of lineage, and the protection of individual dignity. This study aims to analyze the semantic layers of this narration and to identify its place within early Islamic sources. The narration is examined particularly in relation to the pre-Islamic (Jāhiliyyah) understanding of genealogy and the structures of belonging established through lineage within that society. Different transmission routes (ṭuruq) of the narration found in hadith literature have been analyzed, and the historical and sociological context of the text has been explored. The study draws upon early hadith compilations, commentarial and exegetical works, as well as biographical (ṭabaqāt) and prophetic biography (sīrah) literature. Based on the data obtained, an attempt has been made to present a coherent interpretation of the narration, along with an effort at "textual construction." In light of the findings, it is concluded that the Prophet sought to provide clarity in matters of lineage while simultaneously aiming to safeguard social harmony.