OSMANLI KARA TAŞIMACILIĞINDA DEVE VE TÜRKMEN DEVECİLER
CAMEL AND TURKMAN CAMEL DRIVERS IN OTTOMAN LAND TRANSPORTATION
Yazar: Sarı, Arif
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 21 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Taşımacılık,Kervan,Göçebeler,Deveciler,Osmanlı Nakliye Sistemi ; Transport,Caravan,Nomads,Camel Drivers,Ottoman Transportation System

Osmanlı göçerleri,yerleşikliğe bütünüyle uzak veya buna muhalif guruplar olarak tarifedilemezler. Aksine onlar, başta ticaret olmak üzere pek çok alanda şehir vekasaba ahalisiyle karşılıklı ve daimî bir münasebet içerisindeydiler. Tacirlerin,ülke sathında veya uluslararası ölçekte işleyen kervanlar için gerekli yükhayvanlarını göçerlerden temin etmeleri, yerleşikler ile göçerler arasındakiticarî ilişkinin profesyonel kurallara göre işleyen safhasını oluşturuyordu.Türkmen ve Yörük obaları sahip oldukları çok sayıdaki deve ve ihdas ettiklerinakliye kurallarıyla Osmanlı ticarî transit taşımacılığında o derece hâkimdurumdaydılar ki; nakliye sektörü neredeyse onların tekellerinde bulunuyordu. Osmanlı hükûmetiaçısından da göçebeler yalnızca zengin bir vergi kaynağı değildi. Onlar, sairreaya gibi bulundukları bölgelere ve ihtisaslarına göre merkezî hükûmettarafından talep edilen mal ve hizmetleri üretiyorlardı. Bilhassa hükûmet adınayapılan taşımacılık işlerinde ilk olarak konargöçerlere müracaat edilirdi. Orman,maden ve tuzla hasılatı, büyük şehirlerin iaşesi için gerekli olan zahire ileözellikle sefere çıkan ordunun ağırlıklarının onlardan temin edilen develerolmaksızın taşınması nerdeyse imkânsızdı. Bu itibarla Osmanlı ordusu, lojistikve taşıma hizmetleri bakımından göçer devecilere bağlıydı. Resmi nakliyeişlerinin büyük oranda aşiretler vasıtasıyla yürütülmesi, Osmanlı merkezîhükûmeti ile aşiretler arasındaki münasebetin önemli bir boyutunuoluşturuyordu. Bu makalenin ana konusunu konargöçerlerin taşımacılık sahasındakifaaliyetleri oluşturmaktadır. Göçebelerin, Osmanlı ticarî ve resmitaşımacılığındaki yerlerini tayin etmeyi amaçlayan bu çalışmada aynı zamandayerleşikler ve Osmanlı hükûmetiyle aşiretler arasındaki ilişkinin şekillenmesindekara taşımacılığının etkisi değerlendirilmeye gayret edilmektedir. Bukarşılıklı münasebet, Türkmen devecilerin tüccar sınıfı ve devlet namınayaptıkları kira karşılığı nakliye hizmetlerindeki benzerlik ve farklılıklarüzerinden izah edilmeye çalışılmaktadır.

Ottoman nomads cannot be described as group ofpeople who were totally stranger to sedentary life style or those against it.On the contrary, they were in mutual and constant relationship with theresidents of towns and cities, particularly in trading activities. Tradesmenused to obtain pack animals from the nomads for the caravans operating bothwithin the empire and in international trade and this formed the professionallyoperating part of the relationship between the settled people and nomads. AsTurkman and Yoruk groups had a great number of camels and they created sometransport rules, they dominated the trading transmit transport to such a levelthat transportation sector was almost totally in their control. For the Ottoman government, these nomads werenot only a rich source of tax. Like other subjects of the empire, they alsoproduced the goods and services demanded by the central government depending ontheir location and expertise. Especially in the transportation operationscarried out by the demand of the state, these nomads were the first to beappealed by the rulers. Without these Turkman camel drivers, it was almostimpossible to carry forest, mineral and salt products, the cereals necessaryfor the consumption of city residents, and particularly the military cargo ofthe army on expedition. In this respect, Ottoman Army was dependent on thenomadic cameleers in terms of logistics and transportation services. A greatpart of the state transport was conducted by these tribes and this formed theimportant part of the relationship between Ottoman Government and tribes. The main subject of this article is theactivities of the nomads in the field of transportation. In this study, whichaims to determine the role of Turkman nomads in Ottoman trading and formaltransport, the effects of land transport on the shaping of the relationshipbetween settled people, nomads and Ottoman government were tried to beevaluated. This mutual relationship was tried to be explained on the basis ofsimilarities and differences in transport services conducted by the nomads fortradesmen and the government in return for money.