Sultan III. Murad’ın Emriyle Hazırlanan İbretnâme’nin Minyatürleri
The Illustrated Ibratnama: A Didactic Manuscript Commissioned by Sultan Murad III
Yazar: Haral, Hesna
Dergi: Art-Sanat No. 24, 2024
Anahtar kelimeler: Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; Illustrated,Ibratnama,Lami Chalabi,Miniature Painting,The Style of Nakkash Osman,Nakkash Hasan ; Resimli,İbretnâme,Lamiî Çelebi,Minyatür,İkonografi,Nakkaş Hasan,Nakkaş Osman Üslubu

Bu makalede, Lâmiî Çelebi’nin kâleme aldığı tasavvufî menkıbeler ve ahlakî hikâyelerden oluşan İbretnâme isimli eserin bugün Dallas Sanat Müzesinde [Dallas Museum of Art The Keir Collection of Islamic Art, K.1.2014.38] yer alan bir nüshasındaki tasvirler, metin-minyatür ilişkisi gözetilerek değerlendirilmiştir. Makale, yazma eserde yer alan minyatürlerin ikonografilerinin ve üslup özelliklerinin tespitini amaçlamaktadır. 1587 tarihli, tasvirli İbretnâme nüshası, ketebesindeki kayda göre Sultan III. Murad’ın emriyle hazırlanmıştır. Makalenin giriş kısmında yazma eserin fiziksel bazı temel niteliklerine kısaca değinilmiş, ardından kitap içerisindeki yirmi bir minyatür, ayrıntılı olarak incelenmiştir. Minyatürler, Nakkaş Osman veya onun yolunda çalışan sanatçıların ve Nakkaş Hasan’ın üslubunu yansıtmaktadır. Eser içerisindeki tasvirler, metin-minyatür ilişkisi gözetildiğinde ikonografik açıdan dört temel gruba ayrılmaktadır. İlk grupta yer alan Rodos, Belgrad Kaleleri ve Budin Kızılelma Kilisesi’ni gösteren tasvirler, tarih konulu ikonografinin örneklerindendir. İkinci grupta Abdülkadir-i Geylânî, Pir Bakkal, İbnü’l-Fârız, Evhadüddîn-i Kirmâni gibi meşhur sufilerin ve Sekizinci İmam Rıza’nın keramet tasvirleri yer almaktadır. Üçüncü grupta tasavvufî anlayışın inşa ettiği “hakikat arzı” denilen bahçeleri gösteren sahneler mevcuttur. Son grupta ise şehzade ve bezirgânzade gibi karakterlerin “hayal âlemi”ndeki yolculuklarında karşılarına çıkan devler, cinler ve acayip yaratıklarla giriştikleri maceralar betimlenmiştir.

This article tries to evaluate the paintings of Lami Chalabi’s Ibratnama housed in the Dallas Museum of Art [Dallas Museum of Art The Keir Collection of Islamic Art [K.1.2014.38]. The manuscript, dated 1587, prepared by the order of Sultan Murad III. The 21 paintings in Ibratnamathat reflect the style of Nakkash Osman or the artists who worked under his guidance and Nakkash Hasan were evaluated in terms of iconography and painting style. When the relationship between text and miniature is considered, the paintings can be divided into four main groups. In the first group, the depictions of the Castles of Rhodes and Belgrade and the conversion of Kızılelma Church of Budin into a mosque present a rare historical iconography. The second group includes depictions of karamat about the famous sufis such as Abd al-Qadir al-Jilani, Pir Bakkal, Ibn al-Farid, Awhad al-Din Kirmani and also the Eight Imam Rida. In the third group, there are scenes depicting the gardens of the “realm of truth”. The last group depicts the adventures of characters such as a sultan, a prince and a son of a merchant together with giants, jinns and strange creatures they encounter on their journeys in the “realm of imagination (Khayal).”