Ontolojik Kopuş ve Dijital Tanrı: Toplumsal Değişme Perspektifinden Bir Din Sosyolojisi Analizi
Ontological Break and Digital God: An Analysis of the Sociology of Religion from the Perspective of Social Change
Yazar: Kartal, Habib Celaleddin
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Sociology of Religion,Future of Religion,Social Change,Digital God,Transhümanizm ; Din Sosyolojisi,Dinin Geleceği,Toplumsal Değişme,Dijital Tanrı,Transhümanizm

Uzun süre var olan ve yok olma kaygısı uyandıran olgular gibi din de geleceği açısından sorgulanmaktadır. “Dinin sonu, dijital din, tekno-teoloji, transhümanizm” gibi kavramlar, geleneksel dinin yerini yeni inanç biçimlerinin veya dinin dönüşen süreçlerinin alabileceğine işaret etmektedir. Bu makalede dinin geleceği farklı zamanlardaki dini pratiklerin istatistiksel verilerinden ziyade, toplumsal değişim süreçleri bağlamında ele alınmaktadır. Dinin bir toplumda ne kadar dikkate alındığı ve dini pratiklerdeki azalma, geleceğine dair değerlendirmeleri kolaylaştırsa da sekülerleşme ekseninde yapılan yorumlar genellikle geleneksel dinin, yerini yeni inanç biçimlerine bıraktığı şeklindedir. Konunun mikro bazda ele alınması, toplumsal değişimin dünyada, sanki sekülerliğin galibiyeti dinin mağlubiyeti şeklinde bir görüntü vermesine neden olmaktadır. Eğer gerçekten bir yok olma varsa, bu sadece dinde midir? Dinin geleceğinin olmadığı doğru mudur? Dini pratiklerin azlığı dinin yokluğuna bir kanıt olabilir mi? Bu bağlamda makalenin amacı, dinin geleceği konusunun uzun süren ve küreye yayılmış olan toplumsal değişimlerle bağlantılı olduğunu göstermektir. Yine, sadece dinin değil insan-doğa ilişkisine dair tüm unsurların toplumsal değişime tabi olduğunu, bu nedenle dinin yalnızca dönemsel pratikleri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koymaktır. Çalışma, dinin geleceği konusunu toplumsal değişme perspektifinden geçmiş, şimdi ve gelecek bağlamında ele alması açısından önemlidir. Problemi, onu doğuran kişi, olay ve süreçlerin oluşturduğu evrenden hareketle değerlendirmek, aynı nedenler dizgesini referans almaya neden olmakta, bu ise soruna bu nedenlerin içinden bakmak nedeniyle yanıltıcı bir yaklaşım oluşturmaktadır. Dinin geleceği, değişmiş, dönüşmüş, üretilmiş yeni bir dünyanın içinden ele alınmaktadır. Bu anlamda makale değişime ilişkin farkındalığa vurgu yapması açısından da önemlidir. Böyle bir mevzu, sadece dini değil, tarihi, sosyolojiyi ve farklı disiplinleri de kapsadığı için çalışma, disiplinler arası nitel araştırma yaklaşımıyla, hermeneutik ve kuramsal temelde seçilmiş literatürün bütüncül ve eleştirel bir doküman incelemesi olarak tasarlanmıştır.

Like phenomena that have existed for a long time and evoke anxiety about disappearance, religion is also being questioned in terms of its future. Concepts such as “the end of religion, digital religion, techno-theology, transhumanism” point to the possibility that traditional religion may be replaced by new forms of belief or transformed religious processes. This article addresses the future of religion not in terms of statistical data on religious practices at different times, but within the context of social change processes. While the extent to which religion is considered in a society and the decline in religious practices may facilitate assessments of its future, interpretations along the axis of secularization generally suggest that traditional religion is giving way to new forms of belief. Examining the issue on a micro level creates an impression, globally, as if secularism has triumphed and religion has been defeated. If there is indeed a disappearance, is it only in religion? Is it correct to say that religion has no future? Can the scarcity of religious practices be considered evidence of the absence of religion? In this context, the aim of the article is to demonstrate that the question of the future of religion is connected to long-lasting, globally widespread social changes. Moreover, it shows that not only religion but all elements of the human–nature relationship are subject to social change; therefore, religion should not be assessed solely on the basis of its temporal practices. The study is significant in that it addresses the future of religion from the perspective of social change, in past, present, and future contexts. Evaluating the problem by starting from the person, event, or process that produced it leads to referencing the same chain of causes, which results in a misleading approach due to examining the problem from within those causes. The future of religion is considered from within a transformed, evolved, and newly produced world. In this sense, the article is also important for emphasizing awareness of change. Since this topic encompasses not only religion but also history, sociology, and other disciplines, the study is designed as an interdisciplinary qualitative research approach, as a holistic and critical document analysis of selected literature on a hermeneutic and theoretical basis.