ÇAĞDAŞ AZERBAYCAN EDEBİYATINA YANSIYAN ERMENİ MESELESİ
ÇAĞDAŞ AZERBAYCAN EDEBİYATINA YANSIYAN ERMENİ MESELESİ
Yazar: Topal, Merve
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 17 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Azerbaycan,Ermenistan,Dağlık Karabağ,dil

Bu çalışmamızda, Azerbaycan ile Ermenistanarasında yaşanan ve "Ermeni meselesi" olarak da isimlendirilençatışmaların edebiyata yansımasından bahsedilmiştir. Ayrıca Ermenimeselesindeki gerginlik mevzularından olan Dağlık Karabağ bölgesindekihadiselerin çıkış sebepleri üzerinde de durulmuş, kaotik ilişkilerin edebieserlere nasıl aksettiği irdelenmiştir.                Ortaya çıkan çatışmalar;Azerbaycan Türkleri ve Ermenileri sosyal, kültürel, siyasi ve psikolojik olarakolumsuz yönde etkilemiştir. Edebiyata da keskin biçimde sirayet etmiş olan bukavga ortamı, Azerbaycan edebiyat tarihinde önemli bir  yer tutmaktadır. 1980'li yılların sonlarındaAzerbaycan'a bağlı Karabağ,  Ermenilertarafından işgal edilince Azerbaycan edebiyatında savaş psikolojisi ve millibirlik düşüncesi belirgin biçimde öne çıkar. Çağdaş Azerbaycan edebiyatınındikkate değer ediplerinden Anar Rızayev, Bahtiyar Vahabzade, Nebî Hazri, SâbirRüstemhanlı, Elçin Efendiyev ve İsmail Şıhlı gibi isimler milli birlik veberaberliğin önemini  vurgulayan eserlerkaleme alırlar.   Gerek kendileri, gerekse onların izinden gidenAzerbaycan edipleri, Ermeni meselesini de ele alıp eserlerinde ciddi bir konuolarak işlemişlerdir.                 Sadece Azerbaycan edebiyatı ilesınırlı kalmayan Ermeni meselesi, Türkiye Türklerinin edebiyatında da yoğunbiçimde karşımıza çıkar. Türkiye'de eserlerinde Türk-Ermeni ilişkileriniolumsuz yönleriyle ele alan epeyce romancı ve hikayeci bulunmaktadır. Bununlabirlikte ilişkileri olumlu bakış açısıyla değerlendiren edipler de mevcuttur. Olumluyaklaşım sergileyenler, halklar arasındaki kültürel benzerlikleri öne çıkarmış,karşılıklı ılımlı tavırları desteklemiş ve düşmanca yaklaşımın sebepleriniirdelemişlerdir. Olumlu yaklaşım gösteren romancılar, bilhassa dil ileedebiyattaki benzerlik ve ortak noktalar üzerinde durmuşlardır. Bununlabirlikte, Azerbaycan ve Türkiye'deki kimi yazarlar, eserlerinde Ermeni halkedebiyatı ve folklorunda yer alan Türklerden "alınma" ve "esinlenme"unsurları tarihi gerçekliğe bağlı kalarak işlemişlerdir.

Bu çalışmamızda, Azerbaycan ile Ermenistanarasında yaşanan ve "Ermeni meselesi" olarak da isimlendirilençatışmaların edebiyata yansımasından bahsedilmiştir. Ayrıca Ermenimeselesindeki gerginlik mevzularından olan Dağlık Karabağ bölgesindekihadiselerin çıkış sebepleri üzerinde de durulmuş, kaotik ilişkilerin edebieserlere nasıl aksettiği irdelenmiştir.                Ortaya çıkan çatışmalar;Azerbaycan Türkleri ve Ermenileri sosyal, kültürel, siyasi ve psikolojik olarakolumsuz yönde etkilemiştir. Edebiyata da keskin biçimde sirayet etmiş olan bukavga ortamı, Azerbaycan edebiyat tarihinde önemli bir  yer tutmaktadır. 1980'li yılların sonlarındaAzerbaycan'a bağlı Karabağ,  Ermenilertarafından işgal edilince Azerbaycan edebiyatında savaş psikolojisi ve millibirlik düşüncesi belirgin biçimde öne çıkar. Çağdaş Azerbaycan edebiyatınındikkate değer ediplerinden Anar Rızayev, Bahtiyar Vahabzade, Nebî Hazri, SâbirRüstemhanlı, Elçin Efendiyev ve İsmail Şıhlı gibi isimler milli birlik veberaberliğin önemini  vurgulayan eserlerkaleme alırlar.   Gerek kendileri, gerekse onların izinden gidenAzerbaycan edipleri, Ermeni meselesini de ele alıp eserlerinde ciddi bir konuolarak işlemişlerdir.                 Sadece Azerbaycan edebiyatı ilesınırlı kalmayan Ermeni meselesi, Türkiye Türklerinin edebiyatında da yoğunbiçimde karşımıza çıkar. Türkiye'de eserlerinde Türk-Ermeni ilişkileriniolumsuz yönleriyle ele alan epeyce romancı ve hikayeci bulunmaktadır. Bununlabirlikte ilişkileri olumlu bakış açısıyla değerlendiren edipler de mevcuttur. Olumluyaklaşım sergileyenler, halklar arasındaki kültürel benzerlikleri öne çıkarmış,karşılıklı ılımlı tavırları desteklemiş ve düşmanca yaklaşımın sebepleriniirdelemişlerdir. Olumlu yaklaşım gösteren romancılar, bilhassa dil ileedebiyattaki benzerlik ve ortak noktalar üzerinde durmuşlardır. Bununlabirlikte, Azerbaycan ve Türkiye'deki kimi yazarlar, eserlerinde Ermeni halkedebiyatı ve folklorunda yer alan Türklerden "alınma" ve "esinlenme"unsurları tarihi gerçekliğe bağlı kalarak işlemişlerdir.