Antik Yunan ve İslâm Siyaset Felsefesinde İnsanın Toplumsallığının Kaynağı, Nedeni, Doğallığı ve Zorunluluğu
The Source, Cause, Naturality and Necessity of Human Sociality in Ancient Greek and Islamic Political Philosophy
Yazar: Kömbe, İlker
Dergi: Felsefe Arkivi No. 62, 2025
Anahtar kelimeler: History of Philosophy (Other) ; Felsefe Tarihi (Diğer) ; Society,city,human nature,naturality,necessity ; Toplum,şehir,insan doğası,doğallık,zorunluluk

“İnsan, doğası gereği şehir öncesi toplumda ve şehirli toplumda yaşayan canlıdır” ilkesi, Aristoteles’in siyaset felse fesi ve İslâm siyaset felsefesinde insanın toplumsallığını açıklamak için hareket noktası olarak kabul edilmektedir. Bu ilkenin “doğası gereği” ifadesini odağına alan bu makalenin konusu, Aristoteles’in ve Platon’un siyaset felsefesi ile İslâm siyaset felsefesi açısından, şehir öncesi toplum ve şehirli toplumun kaynağı, nedeni, doğallığı ve zorun luluğu problemidir. Sofistler ve Kinikler ile İbn Haldûn, problemle ilgili karşılaştırma yapabilme amacıyla makalenin kapsamına alınmıştır. Bu problem, gerekli durumlarda birincil ve modern çalışmalardan doğrudan alıntı yapılan daha ziyade ise ilgili kaynaklardaki muhtevayı yeterli şekilde yansıtan bir yöntem izlenerek analiz edilmektedir. Makalede ulaşılan ana sonuçlar şunlardır: “Doğası gereği” ifadesi, insanın toplumsallığının kaynağıdır; bu kaynak, Aristoteles ve Meşşâî İslâm felsefesinin doğa teorisi bağlamında beden ve nefsin etkileşiminden meydana gelen insan doğasıdır. İbn Haldûn’a göre, toplumsal varoluş insan doğasıyla açıklanabilse de toplum türleri ve bu toplum ların yaşam tarzları, çevresel koşullarla, yani dış doğayla belirlenmektedir. Sofistler için, şehir devleti, uzlaşmayla yapay olarak kurulmaktadır. Kinikler’e göre, şehir devleti toplumu, zorunlu değildir, hatta gereksizdir. Platon ve İslâm siyaset felsefesi açısından, insanların toplumda yaşamak zorunda olmalarının nedeni, insan doğasının birden fazla işte uzman olmayı mümkün kılacak yeterlilikten yoksun olmasıdır.

The principle of ‘Man is a creature that lives in precity and city societies by nature’ is accepted as the starting point for explaining human sociality in Aristotle’s political philosophy and Islamic political philosophy. Focusing on the expression ‘by nature’ of this principle, the subject of this article is the problem of the source, cause, naturality and necessity of precity society and city society in terms of the political philosophy of Aristotle and Plato and the political philosophy of Islam. Sophists, Cynics and Ibn Khaldun were also included in the article in order to make comparisons. This problem is analyzed by following a method that quotes primary and modern studies directly where necessary, but rather adequately reflects the content of the relevant sources. The conclusions reached in the article are as follows: The expression ‘by nature’ is the source of human sociality; this source is human nature, which consists of the interaction of body and soul in the context of the theory of nature of Aristotle and Peripatetic Islamic philosophy. According to Ibn Khaldun, although social existence can be explained by human nature, types of societies and their lifestyles are determined by environmental conditions. For the Sophists, the city state is artificially established through convention. According to the Cynics, city state is not necessary or even unnecessary. From the perspective of Plato and Islamic political philosophy, the reason why people have to live in society is that human nature lacks the capacity to be an expert in more than one profession.