Bayramî-Melâmîliğine Dair Bir Eser: Risâle-i Cevâhirü’lİrfân Yahut Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk
A Work on Bayramî-Melâmî Philosophy: Risâle-i Cevâhirü’l-İrfân or Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk
Yazar: Özkan, Ferudun Hakan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 27 No. 27, 0
Anahtar kelimeler: Cevâhir-i İrfân,Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk,Tasavvuf,Melâmîlik,Abdurrahmân el-Askerî ; Risâle-i Cevâhir-i İrfân,Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk,Mysticism,Melâmîlik,Abdurrahmân el-Aske

Çalışmaya konu edilen eser, 16. yüzyıl Melâmî  mutasavvıflarından Abdurrahmân el-Askerî tarafından kaleme  alınmıştır. Dört nüshası bulunan eser 565 beyitten  oluşmaktadır. Risâle-i Cevâhirü’l-İrfân yahut Risâle-i  Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk, Allâh’ın birliğini ve Allâh’a hamdi  içeren beyitlerle başlar, bunları peygambere salat u selam ve  miraç mucizesinin anlatıldığı beyitler takip eder. Akabinde  hidâyet, irfân, nûr-ı Hak, namaz, ma’ârif, aşk konuları ele  alındıktan sonra eserin yazılış sebebi anlatılır. Giriş  mahiyetindeki bu bölümün ardından sırasıyla insân-ı kâmilin  hâlleri ve kutbu’l-aktâbın alametleri; veliler silsilesi; aşkın  hâlleri ve velâyet sırrının Hicaz’dan çıkışı gibi başlıklar ele  alınır. Cezbe, kutub, insân-ı kâmil, velâyet, velî, muhabbet, aşk,  feyiz, hâl, ma’nâ, tecellî, irfân, ma’ârif konuları etrafında  yoğunlaşan eserde sık sık Kur’ân-ı Kerîm’den âyetler iktibâs  edilmiştir. Çalışmada öncelikle eserin niçin bir Melâmî metni olduğu  izah edilmiş; ardından, ayrıntılı bir tartışma ve  karşılaştırmayla, metinde adı geçmeyen eserin müellifinin,  Abdurrahmân el-Askerî olduğu tespit edilmiştir. Eserin  nüshalarından ikisinde epeyce yer tutan dönemin padişahı  Kânûnî Sultan Süleymân’la ilgili bölümlerin diğer iki nüshada  yer almadığı görülmüş; bu durumun, önemli Bayramî-Melâmî  şeyhlerinden Oğlan Şeyh olarak bilinen İsmâil-i Ma’şûkî’nin  Kânûnî döneminde idam edilmesiyle ilgili olabileceği sonucuna  ulaşılmıştır. Çalışmada ayrıca, eserde geçen Melâmî kavramları  üzerinde durulmuş, bu kavramlar müellifin diğer eserinden ve  kimi tasavvuf sözlüklerinden yapılan alıntılarla ve eserin kendi  anlatımıyla açıklanmıştır.

Written by Abdurrahmân el-Askerî, one of the 16th  century Melâmî philosophers, the writing in question has  four different copies and consists of 565 couplets. Risâle-i  Cevâhirü’l- İrfân or Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk starts  with couplets about unity of and gratitude to Allâh,  continues with appreciation towards the prophet and the  miracle of ascension. After topics such as the true path,  wisdom, God’s light, worship, education and love have  been mentioned, the reason behind the creation of this work  has been explained. After this whole part of the writing  which may be considered as “introductory chapter”,  author starts discussing about the perfect human being,  marks of the “kutbu’l aktab”, the chain of saints, states of  love and the secret of saintliness coming from Hejaz.  Having ecstasy, ascended people, saintliness, saints,  affection, love, prosperity, state, spiritual realm, manifestation, wisdom and education as its topics, this  piece has often quoted parts from Qur’an.  In the work in question, firstly it has been  explained why this is a Melâmî piece of art; then, with a  detailed discussion and comparison, it has been discovered  that the author of this piece, which hasn’t been mentioned  in the piece itself, is Abdurrahmân el-Askeri. It is noticed  that certain chapters of the book about the sultan of the day,  Kanuni Sultan Süleyman, was taken out of its two copies,  the reason of which was considered to be that one of the  important Bayramî-Melamî shaikhs, İsmâil-i Ma’şuki,  also known as Oğlan Şeyh, has been executed in Kânûnî.  This work also analyzes some of the Melami terminology,  attempting to explain it with the help of the expression of  the book in question, the other book of the author and  certain quotations from certain mysticism dictionaries.