Bulgur Palas: Birinci Ulusal Mimari Üslubunda Anıtsal Bir Kent Mirası
Bulgur Palas: A Monumental Urban Heritage of the First National Architectural Style
Yazar: Özlü Karaca, Nilay; Okçuoğlu, A. Tarkan; Kankotan, Bağış
Dergi: Art-Sanat No. 24, 2025
Anahtar kelimeler: Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; First National Architectural Style,Civil Architecture,Istanbul,2nd Constitutional Era,Architectural History,Bulgur Palas ; Birinci Ulusal Mimarlık,Sivil Mimari,İstanbul,II. Meşrutiyet,Mimarlık Tarihi,Bulgur Palas

Bu çalışma, İstanbul’un Cerrahpaşa semtinde yer alan ikonik ve anıtsal bir sivil mimarlık yapısı olan Bulgur Palas’ın tarihî ve mimari önemini incelemektedir. 20. yüzyılın başlarında Bolu Mebusu Mehmed Habib Bey tarafından inşa ettirilen yapı, Birinci Ulusal Mimarlık üslubunun önde gelen örneklerinden biridir. Zamanla Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti’ne geçişin sosyopolitik dönüşümlerini yansıtan bir sembol hâline gelen Bulgur Palas, başlangıçta ihtişamlı bir konut olarak tasarlanmış ancak savaş, ekonomik zorluklar ve toplumsal dinamikler sebebiyle işlevi değişmiştir. Abidevi tuğla cephesi ve özgün yapısal özellikleriyle dönemin tasarım ilkelerine ışık tutan bina, kapsamlı bir restorasyonun ardından kültür merkezi olarak yeniden işlevlendirilmiştir. Makale üç bölümden müteşekkil olup, birinci bölümünde tartışmalı bir figür olan Bulgur Palas’ın banisi Habib Bey, dönemin tarihî bağlamı içerisinde irdelenmektedir. İkinci bölümde Bulgur Palas yapı kompleksinin bölümleri, yapım yılı, inşa tarihçesi ve mimarlık tarihindeki yeri ve önemi incelenmektedir. Son bölüm ise yapının karakteristik mimari özellikleri ve yarım kalan bezeme programına ayrılmıştır. Bu bağlamda, yapının ve banisinin hikâyesi, Geç Osmanlı Dönemi, Birinci Dünya Savaşı yılları, İstanbul’un işgali, Osmanlı Devleti’nin yıkılışı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna dair de özgün bir anlatı sunmaktadır. Bu araştırma, yapının mimari ve tarihî anlatısını belgeleyerek gelecekteki çalışmalara kaynak olmayı ve İstanbul’un kent mirasının önemli bir parçasını vurgulamayı amaçlamaktadır.

This research analyses the historical and architectural significance of Bulgur Palas, an iconic and monumental example of civil architecture in the Cerrahpaşa district of Istanbul. Commissioned by Bolu Deputy Mehmed Habib Bey, the building is a noteworthy example of the First National Architectural Style. Built as an ostentatious residential complex, the function of Bulgur Palas has transformed throughout time due to war, economic hardships, and social dynamics. Therefore, the building became a symbol of sociopolitical transformations from the late Ottoman era to Republican Turkey. The complex, with its monumental brick façade and unique structural aspects, sheds light on the design principles of its period. Bulgur Palas has recently been repurposed as a cultural center after a comprehensive restoration. This article is composed of three sections. The first part focuses on Habib Bey, the patron of the building and a controversial figure of his time. The second section analyses the parts of the building complex, reveals its construction date and history, and discusses its role in architectural history. The last part is dedicated to the characteristic architectural and decorative program of the structure. In this context, the story of Bulgur Palas and its patron offers a unique narrative of the dissolution of the Ottoman State and the foundation of the Republic of Turkey. This study, focusing on a significant component of Istanbul’s urban heritage, documents the architectural and historical past of the structure and hopes to become a source for future research.