ATTİLÂ İLHAN’IN ŞİİRLERİNDE UYUMSUZLUĞA DAİR DİL TERCİHLERİ
Language Choices Regarding Dissonance in Attilâ İlhan’s Poetry
Yazar: Apaydın, Dinçer
Dergi: Gazi Türkiyat No. 37, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Atillâ İlhan,modern Türk şiiri,şiir dili,söylem çözümlemesi ; Atillâ İlhan,modern Turkish poetry,poetic language,discourse analysis

Attilâ İlhan, 1940’lı yıllardan itibaren modern Türk şiirinin seyrine kendisine has sesi ve söyleyişiyle katkıda bulunmuş, üslup sahibi şairlerdendir. Özellikle Sisler Bulvarı adlı kitabıyla Türk okuyucusunun zihninde yer etmiş şiir dilini kurmaya başlayan şair, 1950’li yıllarda ön planda bulunan şiir anlayışlarına itiraz ederek kendi izler çevresini oluşturmakla kalmaz, ideolojik tutumu ve edebiyatın işlevine dair düşünceleriyle yaygın kabul gören bir edebiyatçıya dönüşür. Vefat ettiği tarih olan 2005’e kadar Anadolu halkının toplumsal gerçeklikleriyle bireysel duyuşun derinliklerini harmanladığı on iki şiir kitabı yayımlar. Gerek aşk gerek toplumsal herhangi bir meseleyi konu edindiği şiirlerinde kurguladığı şiir kişilerinin kısaca mücadeleci denilebilecek ortak bir söylem özelliği gösterdiği fark edilir. Bu mücadeleci tutum ve söylem kimi zaman umutsuz bir âşığın hayata ve sevgiliye tutunma çabasında kimi zaman toplum tarafından ötekileştirilmiş bir kişi veya grubun entegrasyon kaygısında kimi zamansa içinde bulunduğu ortamdan dışlanmış kadar yalnız hisseden bireyin arayışında görünür hâle gelir. Bu çalışmada, yukarıda sözü edilen uyumsuz öznelerin baskın varlıklarıyla göründüğü şiirler incelenerek; yabancılık, yalnızlık, dışlanmışlık, ötekileştirilmişlik ve çaresizlik gibi duygu ve durumların çoğu zaman “konuşulan dile yabancı olma” imajıyla ilişkilendirilmesine dikkat çekilecektir. Attilâ İlhan’ın şiirlerinde doğrudan veya dolaylı olarak işlenen toplumsal statü farklılıklarının, kırsal-kentsel karşıtlığının, aynı duyguyu paylaşamamanın acısının, çoğunlukla iki insan arasındaki anlaşmayı sağlayacak temel unsur olan dildeki uyuşmazlık metaforuyla işlendiği ortaya konacaktır.

Attilâ İlhan is one of the stylized poets who, since the 1940s, have contributed to the course of modern Turkish poetry with his unique voice and discourse. The poet, who began to establish a poetic language that has become ingrained in the minds of Turkish readers, especially with his book Boulevard of the Mist, not only created his own circle of followers by objecting to the poetry conceptions that were at the forefront in the 1950s but also turned into a widely accepted literary figure with his ideological stance and his thoughts on the function of literature. By the time of his death in 2005, he had published twelve books of poetry, blending the social realities of Anatolian people with the depths of individual sensibility. It is noticeable that the poet's characters, both in his love poems and in his poems dealing with any social issue, display a common discourse characteristic that can be briefly called combative. This combative attitude and discourse are sometimes visible in the struggle of a hopeless lover to hold on to life and his beloved, sometimes in the integration anxiety of a person or group marginalized by society, and sometimes in the search of an individual who feels so alone that he is excluded from his environment. In this study, by examining some lines in poems in which the above-mentioned struggling subjects appear with their dominant presence, attention will be drawn to the fact that feelings and states such as foreignness, loneliness, exclusion, marginalization, and helplessness are sometimes associated with the image of “being foreign to the spoken language.” It will be revealed that the differences in social status, the rural-urban opposition, and the pain of not being able to share the same emotion, which are directly or indirectly addressed in Attilâ İlhan's poems, are mostly treated with the metaphor of incompatibility in language, which is the fundamental element that will enable understanding between two people.