DİYARBAKIR İÇKALE’DE BULUNAN 19. - 20. YÜZYIL YAPILARININ GİRİŞ CEPHE DÜZENLEMELERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
DİYARBAKIR İÇKALE’DE BULUNAN 19. - 20. YÜZYIL YAPILARININ GİRİŞ CEPHE DÜZENLEMELERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Yazar: Yariş, Sahure
Dergi: Sanat Dergisi No. 33, 2019
Anahtar kelimeler: Diyarbakır,İçkale,cephe,mimari

Mezopotamya’nın kuzeyinde bulunan Diyarbakır, GüneydoğuAnadolu Bölgesi’nin orta kısmında yer almaktadır. Şehrin etrafı yüksek olduğuiçin şehir, çukur bir havza görünümündedir. Şehrin ne zaman kurulduğu ileilgili kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Şehrin yönetim merkezi olarakkullanılmış olan İçkale’de bulunan Amida Höyükte yapılan yüzey araştırmalarısonucu M.Ö. 3 binlerde bölgeye egemen olan Hurrilere dair izlererastlanılmıştır. Etrafı surlarla çevrilerek kentten ayrılmış olan İçkale,kuruluşundan günümüze kadar yönetim birimlerinin bulunduğu bir alandır. Alaniçerisinde Amida Höyük, Artuklu Sarayı gibi birçok yapı yer alır. İçkale’yiçevreleyen ve Artuklu Kemer’inin devamı niteliğindeki ilk surların bir bölümüdaha sonra yıkılmıştır. Osmanlı döneminde Kanuni Sultan Süleyman zamanındaİçkale surları genişletilip yenilenmiştir. İçkale’ye girişi sağlayan dört kapıbulunmaktadır. Bunlar; Saray Kapısı, Küpeli Kapısı, Fetih Kapısı ve OğrunKapısı’dır.Osmanlı Devleti’nde, 19. yüzyılda geniş bir bölgeninyönetim merkezi olan Diyarbakır, Tanzimat Fermanı sonrasında gerçekleştirilenBatılılaşma hareketlerinden etkilenmiştir. Bu etkileşimle beraber batılıüslupları taşıyan birçok yapı inşa edilmiştir. Devletin gücünü simgeleyen kamuyapıları bu yapılardandır. Şehrin fiziksel gelişimi, hem mimarisini hem dekültürünü etkilemiştir.Makalede İçkale içerisinde yer alan kamu yapıları olarakinşa edilmiş, yedi yapının giriş cepheleri anlatılmaktadır. Bu yapılar; MüzeTeşhir Binası, Valilik Makamı, Müze İdari Binası, Kafeterya ve Restorant,Teşhir Binası, Atatürk Müzesi ve Bilgi Belge Merkezi, Müze Eğitim Birimi’dir. Bu yapı toplulukları genel olarak 19.-20. yüzyıllaratarihlenmektedir. Taş malzeme ile yapılmış olan bu yapıların giriş cephelerindetaş işçiliğinin batılı bir üslupla nasıl birleştiğine dikkat çekilmektedir.Neoklasik üslubun yansıttığı sadelik, simetri ve düzenli cephe anlayışı yapılarıngiriş cephelerinde uygulanarak yapılara, anıtsallık ve resmiyetkazandırılmıştır. Yapılardan Valilik Makamı ve Kafeterya ve Restorantın ikicephesinde giriş kapılarına yer verildiği için bu yapıların iki cephesi deanlatılmıştır. Çalışmada İçkale’de yer alan yapıların giriş cephedüzenleri üzerinde durularak, neoklasik özellikler ayrıntılı olarak anlatılıp,aynı dönem içerisinde yapılmış olan yapılarla benzerlikleri üzerindedurulmuştur.

Mezopotamya’nın kuzeyinde bulunan Diyarbakır, GüneydoğuAnadolu Bölgesi’nin orta kısmında yer almaktadır. Şehrin etrafı yüksek olduğuiçin şehir, çukur bir havza görünümündedir. Şehrin ne zaman kurulduğu ileilgili kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Şehrin yönetim merkezi olarakkullanılmış olan İçkale’de bulunan Amida Höyükte yapılan yüzey araştırmalarısonucu M.Ö. 3 binlerde bölgeye egemen olan Hurrilere dair izlererastlanılmıştır. Etrafı surlarla çevrilerek kentten ayrılmış olan İçkale,kuruluşundan günümüze kadar yönetim birimlerinin bulunduğu bir alandır. Alaniçerisinde Amida Höyük, Artuklu Sarayı gibi birçok yapı yer alır. İçkale’yiçevreleyen ve Artuklu Kemer’inin devamı niteliğindeki ilk surların bir bölümüdaha sonra yıkılmıştır. Osmanlı döneminde Kanuni Sultan Süleyman zamanındaİçkale surları genişletilip yenilenmiştir. İçkale’ye girişi sağlayan dört kapıbulunmaktadır. Bunlar; Saray Kapısı, Küpeli Kapısı, Fetih Kapısı ve OğrunKapısı’dır.Osmanlı Devleti’nde, 19. yüzyılda geniş bir bölgeninyönetim merkezi olan Diyarbakır, Tanzimat Fermanı sonrasında gerçekleştirilenBatılılaşma hareketlerinden etkilenmiştir. Bu etkileşimle beraber batılıüslupları taşıyan birçok yapı inşa edilmiştir. Devletin gücünü simgeleyen kamuyapıları bu yapılardandır. Şehrin fiziksel gelişimi, hem mimarisini hem dekültürünü etkilemiştir.Makalede İçkale içerisinde yer alan kamu yapıları olarakinşa edilmiş, yedi yapının giriş cepheleri anlatılmaktadır. Bu yapılar; MüzeTeşhir Binası, Valilik Makamı, Müze İdari Binası, Kafeterya ve Restorant,Teşhir Binası, Atatürk Müzesi ve Bilgi Belge Merkezi, Müze Eğitim Birimi’dir. Bu yapı toplulukları genel olarak 19.-20. yüzyıllaratarihlenmektedir. Taş malzeme ile yapılmış olan bu yapıların giriş cephelerindetaş işçiliğinin batılı bir üslupla nasıl birleştiğine dikkat çekilmektedir.Neoklasik üslubun yansıttığı sadelik, simetri ve düzenli cephe anlayışı yapılarıngiriş cephelerinde uygulanarak yapılara, anıtsallık ve resmiyetkazandırılmıştır. Yapılardan Valilik Makamı ve Kafeterya ve Restorantın ikicephesinde giriş kapılarına yer verildiği için bu yapıların iki cephesi deanlatılmıştır. Çalışmada İçkale’de yer alan yapıların giriş cephedüzenleri üzerinde durularak, neoklasik özellikler ayrıntılı olarak anlatılıp,aynı dönem içerisinde yapılmış olan yapılarla benzerlikleri üzerindedurulmuştur.