Théodore Flournoy: Kıta Avrupa’sında Din Psikolojisinin Kuruluş Sürecine Kuramsal, Metodolojik ve Ampirik Katkılar
Théodore Flournoy: Theoretical Perspective, Methodological, and Empirical Contributions to the Formation of the Psychology of Religion in Continental Europe
Yazar: Yapıcı, Asım; Özışık, Sakin
Dergi: Bilimname No. 55, 2025
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion ; Din Psikolojisi ; Din Psikolojisi,Théodore Flournoy,Paralelizim,Din Psikolojisinin İlkeleri,Dinî Tecrübe,Mistik Tecrübe,Din Dışı Tecrübeler. ; Psychology of Religion,Théodore Flournoy,Parallelism,Principles of The Psychology of Religion,Religious Experience.,Mystical Experience,Non-Religious Experiences

Bu çalışma, Kıta Avrupa’sında din psikolojisinin kurucu isimleri arasında seçkin bir yere sahip olan Théodore Flournoy’un (1854–1920) kuruluş sürecinde din psikolojisine katkılarını incelemektedir. Nitel desende yürütülen araştırmada veriler, Flournoy’un eserleri ve hakkında yazılmış biyografik metinlerden toplanmış; elde edilen bilgiler betimsel analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Bulgular, Flournoy’un bilim ile din arasındaki gerilimi “paralelizm” ilkesiyle aşmaya çalıştığını ve din psikolojisini din bilimi geleneği içinde değerlendirdiğini göstermektedir. Ona göre din psikolojisi yapabilmek için sağlam bir psikoloji bilgisine ihtiyaç vardır. Flournoy, bu alanın metodolojisine ilişkin üç temel ilke önermiştir: Araştırmalarda yalnızca doküman analiziyle yetinilmemeli, nitel veriler ve istatistiksel çözümlemeler kullanılmalıdır; dinin toplumsal tezahürlerinden çok bireyin bilincinde ortaya çıkan içsel yaşantıya odaklanılmalıdır; çalışmalar dinin lehinde veya aleyhinde bir tutumdan bağımsız yürütülmelidir. Ayrıca Flournoy, din psikolojisi araştırmalarında “aşkınlığın/metafiziğin dışlanması” ve “dinî olguların biyolojik yorumlanması” şeklinde iki temel metodik ilkeye dayanmak gerektiğini savunur. Bu yaklaşımıyla metafizik tartışmalardan uzak durarak dinî tecrübeyi psikolojik bir olgu olarak yorumlamış, böylece ampirik din psikolojisinin entelektüel temellerine katkı sağlamıştır. Flournoy’un gerek bireyin gündelik dini hayatına yönelik tahlilleri, gerekse dini, mistik ve din dışı paranormal deneyimleri incelediği vaka analizleri onun din psikolojisi anlayışını yansıtır mahiyettedir. Flournoy, kuruluş döneminde belirlediği yöntemsel ilkeler ve bakış açısıyla din psikolojisinin bağımsız bir disiplin niteliği kazanmasında merkezi öneme sahiptir. Flournoy’un dini duyarlılık ile bilimsel tarafsızlığı uzlaştırma çabası, modern din psikolojisinin gelişiminde önemli bir katkı sağlamıştır.

This study examines the contributions of Théodore Flournoy (1854–1920), one of the founding figures of the psychology of religion in Continental Europe. Conducted within a qualitative design, the research draws upon Flournoy’s works and biographical writings about him, and the collected data were analyzed using the descriptive analysis technique. The findings indicate that Flournoy sought to overcome the tension between science and religion through the principle of “parallelism” and that he interpreted the psychology of religion within the tradition of the science of religion. According to him, a solid knowledge of psychology is essential for conducting research in this field. Flournoy proposed three methodological principles for the psychology of religion: research should not rely solely on document analysis but also employ qualitative data and statistical analyses; it should focus on the inner religious experience manifested in the individual’s consciousness rather than on the external or social expressions of religion; and it should be conducted with scientific neutrality, independent of any bias for or against religion. In addition, Flournoy argued that studies in the psychology of religion should be based on two fundamental methodological principles: “the exclusion of transcendence/metaphysics” and “the biological interpretation of religious phenomena.” Through this approach, he consciously avoided metaphysical debates and sought to interpret religious experience as a psychological phenomenon, thereby contributing to the intellectual foundations of empirical psychology of religion. His effort to reconcile scientific impartiality with religious sensitivity marks a significant turning point in the development of modern psychology of religion