hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Sebeb-i Nuzûl Rivayetleri Bağlamında Âl-i İmrân Suresi 1-80 Ayetleri ve Muhkem-Muteşâbih Meselesi
Sebeb-i Nuzûl Rivayetleri Bağlamında Âl-i İmrân Suresi 1-80 Ayetleri ve Muhkem-Muteşâbih Meselesi
Yazar: Aydın, Zeynel Abidin
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 16 No. 16, 2019
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Tefsir,Âl-i İmran Suresi,Sebeb-i Nuzûl,Muhkem-Muteşâbih,Necran Hıristiyan Heyeti,Hz. İsa’nın Tanrılığı

Muhkem-muteşâbihmeselesi, Hz. Peygamber ve sahabe dönemleri hariç tutulursa başlangıçtan buyana tartışılan ve üzerinde ittifak sağlanamayan hususlardan birisidir.Üzerinde konsensüs oluşamamasının en önemli sebeplerinden biri kanaatimizce,konunun sebebeb-i nüzûl bilgileri dikkate alınmadan değerlendirilmesi vemecrasından uzaklaştırılmasıdır. Böyle olduğu içindir ki zaman içerisindeKur'an’ın tamamı muhkem-muteşâbihin konusu haline getirilebilmiş ve muhtelifmezhep mensupları kendilerine göre listeler oluşturabilmiştir. Bu durum da birmezhebe göre muhkem olan bir ayetin bir başkasına göre muteşâbih kabuledilebilmesi sonucunu doğurmuştur. Meselenin özüne uygun bir biçimde ortayakonulabilmesi için Âl-i İmrân Suresi’nin nüzulüne dair kaynaklarımızda yer alanbilgilerin dikkatlice analiz edilmesinden başka çıkar yol gözükmemektedir. Bubilgiler dikkate alındığında surenin ilk seksen küsür ayetinin, Hz. İsa’nıntanrılığı bağlamında Necran Hristiyan Heyeti’yle Hz. Muhammed arasında yaşanantartışmalar üzerine nazil olduğu anlaşılmaktadır. Konuyu sebeb-i nüzûle dair bubilgiler çerçevesinde inceleyen çalışmaların yokluğu -bir makale hariç ki onunda bizim ulaştığımız sonucu ortaya koymadığı görülmüştür- bizi bu araştırmayasevk etmiştir.

Muhkem-muteşâbihmeselesi, Hz. Peygamber ve sahabe dönemleri hariç tutulursa başlangıçtan buyana tartışılan ve üzerinde ittifak sağlanamayan hususlardan birisidir.Üzerinde konsensüs oluşamamasının en önemli sebeplerinden biri kanaatimizce,konunun sebebeb-i nüzûl bilgileri dikkate alınmadan değerlendirilmesi vemecrasından uzaklaştırılmasıdır. Böyle olduğu içindir ki zaman içerisindeKur'an’ın tamamı muhkem-muteşâbihin konusu haline getirilebilmiş ve muhtelifmezhep mensupları kendilerine göre listeler oluşturabilmiştir. Bu durum da birmezhebe göre muhkem olan bir ayetin bir başkasına göre muteşâbih kabuledilebilmesi sonucunu doğurmuştur. Meselenin özüne uygun bir biçimde ortayakonulabilmesi için Âl-i İmrân Suresi’nin nüzulüne dair kaynaklarımızda yer alanbilgilerin dikkatlice analiz edilmesinden başka çıkar yol gözükmemektedir. Bubilgiler dikkate alındığında surenin ilk seksen küsür ayetinin, Hz. İsa’nıntanrılığı bağlamında Necran Hristiyan Heyeti’yle Hz. Muhammed arasında yaşanantartışmalar üzerine nazil olduğu anlaşılmaktadır. Konuyu sebeb-i nüzûle dair bubilgiler çerçevesinde inceleyen çalışmaların yokluğu -bir makale hariç ki onunda bizim ulaştığımız sonucu ortaya koymadığı görülmüştür- bizi bu araştırmayasevk etmiştir.
Hz. Peygamber’in Resmi İle İlgili Rivâyetlerin Tahlili
Analysis of Narratives Concerning Images of the Prophet
Yazar: Kaya, Halil
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 17 No. 17, 2019
Anahtar kelimeler: Hadis,Hz. Peygamber,Peygamberler,Tasvîr/Resim,Rivâyetler ; Hadith,Prophet,Prophets,Description/Painting,Narratives

Bu makalede, Hz. Peygamberin resmi/tasvîri ile ilgili rivâyetler sened ve metin yönüyle incelenmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda Hz.Peygamber’in resmi ile ilgili ‘Ubâde b. Şâmit, Dıhye b. Halîfe, Cübeyr b. Mut‘ım ve Hişâm b. ‘Âs olmak üzere dört farklı sahabeden asli kaynaklarda on beşten fazla rivayet tespit edilmiştir. ‘Ubâdeb. Şâmit ve Hişâm b. ‘Âs tarikıyle nakledilen haberlerin içerikleri uzun olup birbirine çok yakındırlar. Dıhye b. Halîfe ve Cübeyr b. Mut‘ım vasıtasıylagelen rivâyetler ise kısa olup hem birbirinden hem de diğer iki sahabeninnaklettikleri haberlerden farklı içeriklere sahiptir. Rivâyetlerin ortak yönü, çalışmanın isminden de anlaşıldığı üzere rivâyetlerde Hz. Peygamber’in tasviri ile ilgilibilgilerin yer almasıdır. Ancak bu haberlerdenhiçbiri “sahîh” veya “hasen” derecesinde değildir ve 'Ubâde b. Şâmit ve Dıhye b. Halîfe’den nakledilenrivâyetlerin, kaynaklarda verilen bilgilere göre i'tibar dahi edilemeyecekderecede çok zayıf oldukları tespit edilmiştir.

In this article, narrations about images of the prophet regarding sanad and text has been analyzed. Following the research it concluded that narratives about the images of the Prophet have been identified by four narrator sahabes; Ubâde b. Ṣâmıt, Dıḥye b. Khalîfe, Cübeyr b. Mut'ım and Hishām b ‘Ās as more than fifteen different narratives in major sources. The content of the texts narrated by ‘Ubâde b. Ṣâmıt and Hishām b ‘Ās are long and very similar to each other. The narrations that come through Dıḥye b. Khalîfe and Cübeyr b. Mut'ım are short and have different contents from each other and from the passages that conveyed by the other two Sahabes. As it is understood from the name of the study, the common aspects of these narrations is that they are all about the information about the description of the Prophet. As a result of the investigation of the isnad, it was concluded that none of the isnad of these passages had a degree of "sahîh" or "hasen". In addition to that, according to the information given in the sources the narrations conveyed from ‘Ubâde b. Ṣâmıt and Dıḥye b. Khalîfe found to be too weak even doesn't worth to be taken into account.
Kâtib Çelebi’nin Mîzânü’l-Hak Fî İhtiyâri’l-Ehak Adlı Eseri Özelinde Mûsiki Hakkındaki Görüşleri
Kâtib Çelebi’nin Mîzânü’l-Hak Fî İhtiyâri’l-Ehak Adlı Eseri Özelinde Mûsiki Hakkındaki Görüşleri
Yazar: Bıyık, Tacetdin
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 16 No. 16, 2019
Anahtar kelimeler: İslâm Tarihi,Osmanlı,Kâtib Çelebi,Mîzânü’l-hak fî ihtiyâri’l-ehak,Mûsiki

KâtibÇelebi (ö. 1067/1657), tarih,bibliyografya, felsefe, coğrafya, astronomi ve ilahiyat gibi çok farklıalanlarda yirmiden fazla eseriyle dünya kültür ve medeniyet tarihine damgasınıvurmuş büyük bir Osmanlı âlimidir. Ölümünden yaklaşık bir sene evvel yazmış olduğu Mîzânü’l-hak fîihtiyâri’l-ehak adlı eserinde; yaşadığı dönemde, özellikle medreseve tekke mensupları arasında çok ciddi tartışmalara sebebiyet veren bazıkonuları ele alarak değerlendirmeye tabi tutmuştur. Bir mukaddime yirmi bir bahis ve bir de hâtimeden oluşan bu eserde aynızamanda mûsiki ve mûsiki ile alakalı bazı konular da ele alınmıştır. Buçalışmada; müellif ve eserleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra onunsöz konusu eserinde yer alan mûsikiye dair görüşleri değerlendirilmiştir.Araştırma neticesinde; Kâtib Çelebi’nin mûsiki hakkında genel olarak müspetdüşüncelere sahip olduğu; bu konuda cereyan eden tartışmalarda orta yolubulmaya çalıştığı; akıllı olan kişiye de aşırılıklardan uzak durmasını vetartışmalara taraf olmamasını tavsiye ettiği görülmüştür.

KâtibÇelebi (ö. 1067/1657), tarih,bibliyografya, felsefe, coğrafya, astronomi ve ilahiyat gibi çok farklıalanlarda yirmiden fazla eseriyle dünya kültür ve medeniyet tarihine damgasınıvurmuş büyük bir Osmanlı âlimidir. Ölümünden yaklaşık bir sene evvel yazmış olduğu Mîzânü’l-hak fîihtiyâri’l-ehak adlı eserinde; yaşadığı dönemde, özellikle medreseve tekke mensupları arasında çok ciddi tartışmalara sebebiyet veren bazıkonuları ele alarak değerlendirmeye tabi tutmuştur. Bir mukaddime yirmi bir bahis ve bir de hâtimeden oluşan bu eserde aynızamanda mûsiki ve mûsiki ile alakalı bazı konular da ele alınmıştır. Buçalışmada; müellif ve eserleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra onunsöz konusu eserinde yer alan mûsikiye dair görüşleri değerlendirilmiştir.Araştırma neticesinde; Kâtib Çelebi’nin mûsiki hakkında genel olarak müspetdüşüncelere sahip olduğu; bu konuda cereyan eden tartışmalarda orta yolubulmaya çalıştığı; akıllı olan kişiye de aşırılıklardan uzak durmasını vetartışmalara taraf olmamasını tavsiye ettiği görülmüştür.
Âmir eş-Şa‘bî’nin Siyer Kaynaklarındaki Rivayetlerinin Muhteva Açısından Değerlendirilmesi
Evaluations on the Narrations of Âmir al-Sha‘bî in Seera Sources
Yazar: Kara, Cahid
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 17 No. 17, 2020
Anahtar kelimeler: Siyer,Megâzî,Tabiûn,İsnad,Âmir eş-Şa‘bî ; Seera,Maghāzī,Tabi‘un,Isnād,Âmir ash-Sha‘bî

Tâbiûn devri hadis ve fıkıh alanlarındaki zengin âsâr bilgisiyle önemli âlimlerden Âmir eş-Şa‘bî, siyer kaynaklarında da yer alan çeşitli rivâyetlerinin olduğu görülmektedir. Bu çalışmayla ilk olarak Âmir eş-Şa‘bî’nin siyer kaynaklarında yer alan rivâyetleri şekil ve muhteva bakımından değerlendirilecektir. Rivâyetlerinin tematik bütünlüğü açıdan değerlendirilmesi, siyerin ana konularını ne derece kapsadığını ortaya koyacaktır. Bunun yanı sıra Âmir eş-Şa‘bî’nin siyer kaynaklarındaki rivâyetlerinin tahric olmaksızın kullanım şekline göre sened ve muhteva açısından da ele alınması gerekmektedir. Siyer âlimlerinin siyer konulu rivâyetlerde muhteva bütünlüğünü sağlama gerekçesiyle genelde başvurdukları telfik sistemine Şa‘bî’nin yaklaşımı, ayrıca kendisinin siyer rivâyetlerinin ana konulara mı yoksa ana konuları destekleyici ikinci dereceden detay bilgilere mi sahip olduğu bu çalışmanın temel amaçlarından biridir. İlaveten, Âmir eş-Şa‘bî’nin kendi dönemi ve sonrasında yaşamış siyer âlimleri nazarındaki rivâyetlerinin değeri de belirlenmelidir. Bu şekilde Âmir eş-Şa‘bî’nin siyer muhtevalı rivâyetleri hangi dönemden itibaren kaynaklarda yer aldığı ortaya konulabilecektir. Kaynaklarda belirtildiği gibi Âmir eş-Şa‘bî’nin siyer konularında müstakil çalışmalarının olduğu bilgisi tüm bu incelemeler neticesinde ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Âmir ash-Sha‘bî has a variety of narrations in the seera sources. Through this study, first of all, Sha‘bî’s narrations in the seera sources would be reviewed in terms of form and content. Evaluating his narratives in terms of thematic integrety of seera would reveal how much they involve the main matters of seera. In addition, related narrations of Sha‘bî should be dealt with in terms of isnâd without tahkric and text as well. One of the main purposes of this study is to bring out Sha‘bî’s approach to the telfiq method which was used by seera scholars in order to ensure the thematic integrity of the seera narrations in general; moreover,  whether Sha‘bî’s narrations are on the main matters or second-order detailed information supporting the main subject. Value of his narrations in the eyes of the seera scholars lived during and after his period should be also determined. In this way, it would be possible to reveal that from which period Sha‘bî’s narrations has been included in the sources. As stated in the sources, it would be tried to put forward the knowledge that Sha‘bî has individual studies on the issues of seera as a result of all these investigations.
İsmâiliyye’nin İslam Dışı Kökenine Dair Eşʻarî İddialar
Asʻharite Claims on the Non-Islamic Origin of Ismāʻīlism
Yazar: Toru, Ümüt
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 17 No. 17, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; İsmâiliyye,Karmatîlik,Fâtımîler,Ebü’l-Hasan el-Eşʻarî,Bağdadi,Gazzâlî,Razi,Hasan Sabbah ; Isma'ilism,Ash'arism,Qarmatism,Fatimids,Abd al-Kāhir al-Baghdādi,Abu al-Hasan al-Ash‘ari,Nizām al-Mulk

İsmâiliyye mezhebi, hicrî ikinci asrın sonlarında Irak bölgesinde ortaya çıktı. Yaklaşık bir asır boyunca gizlice yürütülen davet faaliyetleri, mezhebin Irak, Horasan, Maverâünnehir, Bahreyn, Yemen ve Kuzey Afrika bölgelerinde yayılmasını sağladı. 3. (10.) asırda Fâtımîler Devleti’nin kurulması ise mezhebin tarihinde bir dönüm noktası oldu. Zira İsmâiliyye, tarihinde ilk defa resmî bir devlet desteğine kavuşmuştu. Ne var ki bu devletin etkinlik alanı ilk dönemlerde sadece Kuzey Afrika ile sınırlıydı. Muhtemelen bu yüzden Ebü’l-Hasan el-Eşʻarî, onunla ilgili sadece özet bilgiler vermekle iktifa etti. 4. (11.) asrın ikinci yarısına gelindiğinde ise Fâtımîler, önemli bir siyasal rakip konumuna geldi. Mesela çoğunlukla Sünnîlerin yaşadığı Mısır’ı ve akabinde Suriye’yi fethetmeyi başarmışlardı. Onun bu hızlı yükselişi ile birlikte muhaliflerinin İsmâiliyye söylemi de çok olumsuz bir hal almaya başladı. Mesela Abbâsî halifesi Kâdir Billah, 402/1012 yılında bir bildiri yayınlayarak onların Deysânî bir kökenden geldiğini iddia etti. Yaklaşık aynı dönemde yaşayan Abdülkâhir el-Bağdâdî ise bir adım daha ileri gidip onların Dehrî (Materyalist) olduğunu ileri sürdü. Bağdâdî sonrası süreçte Nizâmülmülk, Gazzâlî ve Fahreddin er-Râzî de benzer iddiaları devam ettirdi.

Ismā‘īlism appeared in the Iraqi region at the end of the second century. Through the activities of secret da‘wah carried out for almost a century, the sect has spread in Iraq, Khorasan, Mawarannahr, Bahrain, Yemen and North Africa. The establishment of the Fatimid Caliphate in the 3th/10th century was a turning point in the history of the sect because the first time in its history, Ismā‘īlism gained an official state support. However, in the early periods, the sovereignty of this state was limited to North Africa. By the second half of the 4th (11th) century, the Fatimids became an important political rival to the Abbasids. They managed to conquer Egypt, where Sunnis lived mostly, and then Syria. With this rapid rise, its opponents' discourse of Ismā‘īlism began to become very negative. For example, al-Qādir Billāh, the Abbasid caliph, issued a manifesto in 402/1012 and claimed that they came from Daysan b. Sa‘id al-Khurrami. Abd al-Kahir al-Baghdadi, who lived in the same period with him, went one step further and claimed that they were Dahri (Materialist). In the post-Baghdadi period, Nizam al-Mulk, Gazzâlî and Fahruddin al-Râzî continued similar claims. In this article we will focus on these scholars’ claims on the non-Islamic origin of Ismā‘īlism and try to analyze historical and religious background of these discourse.
Osmanlı Tefsir Geleneğinde Türkçe Tefsirlerin Yeri
The Place of Turkish Commentaries in Ottoman Commentary Tradition
Yazar: Özcan, Esat
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 17 No. 17, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Tefsir,Osmanlı,Türkçe,Müstakil,Derleme ; Commentary,Ottoman,Turkish,Individual,Compilation

Osmanlı dönemi medreselerinde üzerinde önemle durularak öğretilen ilimlerin başında tefsir ilmi gelmektedir. Tefsir ilmine gösterilen bu özel ilginin neticesinde o dönemde çok sayıda müfessir yetişmiş ve birçok tefsir çalışması yapılmıştır. Bu dönemde tefsirle ilgili kaleme alınan eserler, genellikle şerh ve haşiye türünden olmakla birlikte bunun yanında müstakil tefsirler de tedvin edilmiştir. Öte yandan Osmanlı’da ilim dili Arapça olduğundan tefsirler genellikle Arapça olarak kaleme alınmıştır. Ancak önemli sayıda Türkçe tefsir de yazılmıştır. Ne var ki tedvin edilen Türkçe tefsirlerin birçoğu, derleme ve tercümelerden müteşekkildir. Bu çalışmada, Osmanlı tefsir geleneğindeki Türkçe tefsirlerin yeri incelenmektedir. Öncelikle Türk âlimlerin Arapça ve Türkçe tefsir çalışmaları ile ilgili özet bilgiler aktarılacak, ardından Osmanlı dönemindeki Türkçe tefsir çalışmalarına geçilecektir. Osmanlı dönemindeki tercüme ve Türkçe tefsirin seyriyle ilgili bilgi verilirken genel tefsir çalışmaları içindeki Türkçe olanların az olmasının nedenleri araştırılacaktır. Daha sonra Osmanlı’daki tefsir faaliyetlerinden bahsedilecektir. Osmanlı toplumunda yaygınlık kazanan Türkçe tefsirler ve yazarları tanıtılacak, yaygınlık kazanamayan tefsir çalışmalarıyla ilgili kısa bilgiler verilecektir.

One of the most important sciences taught in madrasas during Ottoman period was the science of commentaries. Because of this interest given to the science of commentaries, many commentators were educated and many commentaries were written. Although the works written about the commentaries usually consisted of annotations and footnotes during this period, individual commentaries were also codified. On the other hand, since the language of science was Arabic in the Ottoman Empire, the commentaries were usually written in Arabic, but a significant number of Turkish commentaries were also written. However, many of the commentaries, which were codified in Turkish, consisted of compilations and translations. In the present study, the place of Turkish commentaries in the Ottoman tradition of commentary will be examined. Firstly, information will be given about the Arabic and Turkish commentaries of Turkish scholars. Then, the Turkish commentaries during the Ottoman period will be dealt with. When information is given about the translation and the Turkish commentaries during the Ottoman period, the reasons for the low number of Turkish commentaries among general commentaries will be investigated. Then, the commentaries during the Ottoman State will be mentioned. The Turkish commentaries and their authors, who were respected in the Ottoman Society, will be introduced and brief information will be given about the commentaries that were not so common.
Hüsâm Kâtî’nin Şerhu Îsâgûcî Eseri ile Molla Fenârî’nin Fevâid’ul-Fenâriyye Eserinin Tasavvurât Kısmının Karşılaştırılması
Comparison of Ḥusām al-Qātī's Work of Commentary on Isagoge and Mullah al-Fanārī's Work of al-Fawaid al-Fanariyyah
Yazar: Evmeş, Adem
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 17 No. 17, 2020
Anahtar kelimeler: Philosophy ; Felsefe ; Mantık,Kâtî,Fenârî,Şerh,Kavram,Tanım ; Logic,al-Qātī,al-Fanārī,Commentary,Concept,Definition

İslam mantık tarihinde 13. yüzyıl ve sonrasında, eğitim merkezli, özlü mantık metinleri ortaya çıkmış ve bunların etrafında şerh ve haşiyelerle oluşan mantık geleneği, İslam dünyasının geneline hâkim olmuştur. Ders kitabı niteliğinde, büyük bir yaygınlık ve hüsnü kabul gören bu eserlerin en başında hiç kuşkusuz Esîrüddin Ebherî’nin (ö. 663/1265) Îsâgûcî ismiyle meşhur mantık risalesi gelmektedir. İslam dünyasında uzun süre hem mantık eğitimi hem de bizatihi mantık yapma yöntemi, ağırlıklı olarak söz konusu eserlerin şerh ve haşiyeleri üzerinden devam etmiştir. Bu bağlamda Îsâgûcî’nin en meşhur şerh zincirlerinden birini, bilinen ilk Îsâgûcî şarihi olan Hüsam Kâtî’nin (ö. 760/1359) şerhi oluştururken; ikincisini ise Molla Fenârî’nin (ö. 834/1431) şerhi oluşturmaktadır. Bu çalışmada Ebherî’nin meşhur eserine Kâtî ile Fenârî’nin yaptıkları şerhlerin tasavvurat kısmı incelenerek iki şarih arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konularak değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. İlk olarak mantık ilminin tanımı ele alındı. Daha sonra iki şarihin kavramlar, beş tümel ve tanım konusundaki görüşleri ortaya konularak benzerliklerine ve farklılıklarına değinilmiştir.

In the history of Islamic logic, during the 13th century and after, education-centered, concise logic texts emerged, and the logic tradition, which was formed with commentary and annotation around them, dominated the Islamic world in general. The first of these works, which are widely regarded as a textbook, is undoubtedly the work of al-Abharī (d. 663/1265) the logic booklet, which is famous by the name of Isagoge. For a long time in the Islamic world, both logic education and the method of making self-logic continued mainly through commentary and annotation on the works in question. In this context, one of the most famous commentary chains of Isagoge, the first known Isagoge commentator, Ḥusām al-Qātī (d. 760/1359), and after him, Mullah al-Fanārī's (d. 834/1431) commentary comes. In this study, the commentarys of consept (tasawwur) made by al-Qātī and al-Fanārī on al-Abharī's famous work was examined and the similarities and differences between the two commentators were evaluated. First, the definition of logic science was discussed. Later, two commentator's views on concepts, five universals and definitions were revealed and their similarities and differences were addressed.
Muhammed Hâdî Ma‘rifet’in Görüşleri Bağlamında Şiî/İmâmî Gelenekte Kur’an’ın Cem‘i Meselesine İki Farklı Yaklaşım
Muhammed Hâdî Ma‘rifet’in Görüşleri Bağlamında Şiî/İmâmî Gelenekte Kur’an’ın Cem‘i Meselesine İki Farklı Yaklaşım
Yazar: Yılmaz, Muhammet; Çelik, Ersin
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 17 No. 17, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Tefsir,Kur'an İlimleri,Şîa,Cem,Hâdî Ma'rifet ; Tefsir,Kur’an ilimleri,Şîa,cem‘,Ma‘rifet

Şiî rivayet geleneğinde, Hz. Peygamber’in vefatının ardından Kur’an’ı ilk cem‘ edenin Hz. Ali olduğunda ittifak vardır. Ayrıca, onun cem‘ ettiği iddia edilen mushafın, nüzûl sırasını takip ettiği ve bütün mushaf tertiplerinden üstün olduğu vurgulanmaktadır. Ancak buna rağmen Şerîf el-Murtazâ (öl. 436/1044), Tabersî (öl. 548/1154) Ebü’l-Fütûh er-Râzî (öl. 554/1159) ve Hûî (öl. 1992) gibi İmâmiyye’nin önde gelen âlimleri, Kur’an’ı ilk cem‘ edenin (kitap haline getirenin) Hz. Peygamber olduğunu iddia etmektedir. Öte yandan, ülkemizde yapılan Şiî tefsir çalışmalarının bir kısmında ise İmâmiyye’nin büyük çoğunluğunun Kur’an’ın Hz. Peygamber döneminde cem‘ edildiğine inandığı ifade edilmiştir. Oysa İmâmiyye içerisinde cem‘in Hz. Peygamber tarafından yapıldığını söyleyenler bulunsa da çoğunluk onun vefatından sonra Hz. Ali tarafından yapıldığı görüşündedir. Bu çalışmada Kur’an’ın cem‘ine dair Şiî/İmâmî gelenekteki bu iki farklı yaklaşım, çağdaş Şiî âlimlerden Muhammed Hâdî Ma‘rifet’in (öl. 2006) görüşleri merkeze alınarak ele alınmaktadır. Ayrıca önde gelen Şiî âlimlerin, Kur’an’ın Hz. Peygamber tarafından cem‘ini savunmasının, nüzûl sırasına göre tertip edildiği iddia edilen Hz. Ali Mushafı’na önemli bir itirazı beraberinde getirdiğini görülmektedir.

Şiî rivayet geleneğinde, Hz. Peygamber’in vefatının ardından Kur’an’ı ilk cem‘ edenin Hz. Ali olduğunda ittifak vardır. Ayrıca, onun cem‘ ettiği iddia edilen mushafın, nüzûl sırasını takip ettiği ve bütün mushaf tertiplerinden üstün olduğu vurgulanmaktadır. Ancak buna rağmen Şerîf el-Murtazâ (öl. 436/1044), Tabersî (öl. 548/1154) Ebü’l-Fütûh er-Râzî (öl. 554/1159) ve Hûî (öl. 1992) gibi İmâmiyye’nin önde gelen âlimleri, Kur’an’ı ilk cem‘ edenin (kitap haline getirenin) Hz. Peygamber olduğunu iddia etmektedir. Öte yandan, ülkemizde yapılan Şiî tefsir çalışmalarının bir kısmında ise İmâmiyye’nin büyük çoğunluğunun Kur’an’ın Hz. Peygamber döneminde cem‘ edildiğine inandığı ifade edilmiştir. Oysa İmâmiyye içerisinde cem‘in Hz. Peygamber tarafından yapıldığını söyleyenler bulunsa da çoğunluk onun vefatından sonra Hz. Ali tarafından yapıldığı görüşündedir. Bu çalışmada Kur’an’ın cem‘ine dair Şiî/İmâmî gelenekteki bu iki farklı yaklaşım, çağdaş Şiî âlimlerden Muhammed Hâdî Ma‘rifet’in (öl. 2006) görüşleri merkeze alınarak ele alınmaktadır. Ayrıca önde gelen Şiî âlimlerin, Kur’an’ın Hz. Peygamber tarafından cem‘ini savunmasının, nüzûl sırasına göre tertip edildiği iddia edilen Hz. Ali Mushafı’na önemli bir itirazı beraberinde getirdiğini görülmektedir.