Aşk Mesnevilerinde Dul Tipi
The Widow Type in Love Masnavis
Yazar: Güzeloğlu, Hanzade
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 24 [BAHAR 2026], 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; mesnevi,aşk hikayesi,kahraman,ölüm,dul tipi,matem ; masnavi,love story,hero,death,widow type,mourning

Tahkiye yapısına sahip mesneviler arasında özellikle aşk ve macera konulu mesneviler içerdiği olay zincirindeki çeşitlilik bakımından zengindir. Çeşitli tasvirlerin yapılmasına müsait olan bu tür eserlerde kahramanların ruhî durumlarını yansıtan iç portrelerine dair tasvirler de geniş bir yer alır. Olağanüstü unsurlar dışında bazen kahramanların yaşadıkları olaylar, karşılaştıkları durumlar karşısında sergiledikleri tavırlar ve davranışlar insan hayatında olan gerçek durumlardır. Baş kahramanlardan birinin ölümü söz konusu olduğunda diğer kahramanın mateme bürünme ve yas tutma şekli mesneviden mesneviye değişse de genelde bu durumdaki kahramanların tutumu, hissettiği acı, toplum beklentilerine uygun duruşu ve davranışı benzemektedir. Çalışma için aşk konulu mesneviler arasında en tanınmış olan hikayelerden Leyla ve Mecnûn, Hüsrev ü Şirîn, Veyse vü Ramin, Yusuf u Züleyha ve Mihr ü Mâh mesnevileri seçilmiştir. Bu çift kahramanlı aşk mesnevilerindeki kahramanların dul olmaları ve matem şekilleri incelenmiştir. Mesnevilerde yer alan yasa bürünme ve matem tasvirlerinden örneklere yer verilmiştir. Erkek ve kadın kahramanların hayatın kaçınılmaz gerçeği olan ölümle ilgili düşüncelerini; ölüm gerçeğinin onlarda yarattığı psikolojik etki ve bu durumdayken değerlere uygun tutumları gösterilmeye çalışılmıştır. Kahramanın büründüğü bir karakter olan dul tipinin tasviri, mesnevilerin hikaye yapısındaki çeşitliliği ve zenginliği göstermektedir. Bununla birlikte mesnevilere yansıyan toplumsal kaide ve değerleri ortaya koymaya yardımcı olmaktadır.

Among the masnavis with a narrative structure, especially those with love and adventure themes are rich in terms of the diversity of the chain of events they contain. Masnavis, which are suitable for various depictions, depictions of the inner portraits of the heroes, reflecting their spiritual states, also take a large place. Apart from the supernatural elements, sometimes the events that the heroes experience, attitudes and the behaviors they expess in the situations they encounter are real situations in human life. Although the way the other hero mourns and grieves when one of the main characters dies varies from masnavi to masnavi, the attitude of the heroes in this situation, the pain they feel, their stance and behavior regarding social expectations are generally similar. The widowhood and mourning ways of the heroes in these double-hero love masnavis have been analized.Among the most well-known love-themed masnavis, Leyla and Mecnun, Hüsrev and Şirin, Veyse and Ramin, Yusuf and Zuleyha, Mihr and Mah were chosen for this study. Examples of depictions of mourning and grief are given by couplets from the masnavis. It was tried to show the thoughts of the male and female characters about death as an inevitable fact of life; the psychological effect of the fact of death on them and their attitudes in regarding the values of society in this situation. The depiction of the widow type, a character adopted by the hero, demonstrates the variety and richness in the story structure of the masnavis. Also, it helps to reveal the social rules and values reflected in the masnavis.