II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİNDE MÂBEYN-İ HÜMÂYÛN'UN ÇALIŞMA USULLERİ VE KURUM ÇALIŞANLARININ GENEL ÖZLÜK DURUMLARI
II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİNDE MÂBEYN-İ HÜMÂYÛN'UN ÇALIŞMA USULLERİ VE KURUM ÇALIŞANLARININ GENEL ÖZLÜK DURUMLARI
Yazar: Kanat, Sedat
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 42 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: II. ABDÜLHAMİD,MÂBEYN-İ HÜMÂYÛN,TANZİMAT FERMANI,YILDIZ SARAYI,BÂBIÂLÎ

II. Abdülhamid dönemi, Osmanlı Devleti’nin problemlerle doluson zamanlarına denk gelmiştir. Özellikle yönetimle ilgili hemen her alanda birkargaşa söz konusu olmuştur. Üstelik, Tanzimat ve Islahat fermanlarınınilanıyla daha da derinlik kazanan reform gayretleri, ülke içerisinde vedışarısındaki karışıklıklarla birlikte ilerlemek zorunda kalmıştır. Bu noktadaPadişah, devlet işlerinin, mümkün olduğunca tek merkezden idare edilmesini veböylece yönetimin tüm erklerinin kendisinde toplanmasını tercih etmiştir. Bununiçin önce anayasayı askıya almış; ardından yönetim mekânı olarak DolmabahçeSarayı yerine Yıldız Sarayı’nı belirlemiştir. Bundan sonra II. Abdülhamid,özellikle saltanatının ilk on beş yılında mükemmel bir seviyeye getireceği vebirçok birimden oluşan bir Saray teşkilatı olarak Mâbeyn-i Hümâyûn’u yenidenyapılandırmaya başlamıştır. Böylece, II. Abdülhamid’in gerek özel gerekse resmîişleri için, yetkileri ve fonksiyonu Bâbıâli’nin çok üzerinde olan bir yönetimteşkilatı ve biçimi, tarihteki yerini almıştır. Söz konusu kurum zamanla,kâtipler dışında kalan diğer çalışanları da kapsayan genel bir nizamnâmeyesahip olmasa da, her birimin kendi içinde bir hiyerarşiyle hareket ettiğikaraktere doğru evrilmiştir. Ayrıca Mâbeyn personeli, ait oldukları birimdeyaptıkları işler dışında çeşitli görevleri de üzerlerinde bulundurmuşlardır.Diğer taraftan, buradaki görevleri sona eren çalışanlar, emekli olduktan sonra,özellikle maaş ödemelerinde birtakım sorunlarla karşılaşmışlardır. Bu çalışma,Mâbeyn-i Hümâyûn’un II. Abdülhamid döneminde geçirdiği dönüşümü, Kurumun kendiçalışma esaslarını ve Kurum çalışanlarının içinde bulundukları çeşitli özlükdurumlarını ele almayı amaçlamıştır. Çalışmada kullanılan başlıca kaynaklar;Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki konuyla ilgili belgeler, Ali Akyıldız’ınDİA’da yer alan makalesi, Carter V. Findley’in Kalemiyeden Mülkiyeye OsmanlıMemurlarının Toplumsal Tarihi adlı eseriyle, Örikağasızâde Hasan Sırrı’nın SultanAbdülhamid Devri Hâtırâları ve Saray İdaresi ile Tahsin Paşa’nın Sultan Abdülhamid, Tahsin Paşa’nın YıldızHâtırâları isimli eserler olmuştur. Mâbeyn-i Hümâyûn’la ilgili derli toplubir çalışmanın yapılmamış olması nedeniyle, bu incelemeyle, söz konusu kurumunbir nebze de olsa aydınlatılmasına katkı sağlanması umut edilmiştir. 

II. Abdülhamid dönemi, Osmanlı Devleti’nin problemlerle doluson zamanlarına denk gelmiştir. Özellikle yönetimle ilgili hemen her alanda birkargaşa söz konusu olmuştur. Üstelik, Tanzimat ve Islahat fermanlarınınilanıyla daha da derinlik kazanan reform gayretleri, ülke içerisinde vedışarısındaki karışıklıklarla birlikte ilerlemek zorunda kalmıştır. Bu noktadaPadişah, devlet işlerinin, mümkün olduğunca tek merkezden idare edilmesini veböylece yönetimin tüm erklerinin kendisinde toplanmasını tercih etmiştir. Bununiçin önce anayasayı askıya almış; ardından yönetim mekânı olarak DolmabahçeSarayı yerine Yıldız Sarayı’nı belirlemiştir. Bundan sonra II. Abdülhamid,özellikle saltanatının ilk on beş yılında mükemmel bir seviyeye getireceği vebirçok birimden oluşan bir Saray teşkilatı olarak Mâbeyn-i Hümâyûn’u yenidenyapılandırmaya başlamıştır. Böylece, II. Abdülhamid’in gerek özel gerekse resmîişleri için, yetkileri ve fonksiyonu Bâbıâli’nin çok üzerinde olan bir yönetimteşkilatı ve biçimi, tarihteki yerini almıştır. Söz konusu kurum zamanla,kâtipler dışında kalan diğer çalışanları da kapsayan genel bir nizamnâmeyesahip olmasa da, her birimin kendi içinde bir hiyerarşiyle hareket ettiğikaraktere doğru evrilmiştir. Ayrıca Mâbeyn personeli, ait oldukları birimdeyaptıkları işler dışında çeşitli görevleri de üzerlerinde bulundurmuşlardır.Diğer taraftan, buradaki görevleri sona eren çalışanlar, emekli olduktan sonra,özellikle maaş ödemelerinde birtakım sorunlarla karşılaşmışlardır. Bu çalışma,Mâbeyn-i Hümâyûn’un II. Abdülhamid döneminde geçirdiği dönüşümü, Kurumun kendiçalışma esaslarını ve Kurum çalışanlarının içinde bulundukları çeşitli özlükdurumlarını ele almayı amaçlamıştır. Çalışmada kullanılan başlıca kaynaklar;Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki konuyla ilgili belgeler, Ali Akyıldız’ınDİA’da yer alan makalesi, Carter V. Findley’in Kalemiyeden Mülkiyeye OsmanlıMemurlarının Toplumsal Tarihi adlı eseriyle, Örikağasızâde Hasan Sırrı’nın SultanAbdülhamid Devri Hâtırâları ve Saray İdaresi ile Tahsin Paşa’nın Sultan Abdülhamid, Tahsin Paşa’nın YıldızHâtırâları isimli eserler olmuştur. Mâbeyn-i Hümâyûn’la ilgili derli toplubir çalışmanın yapılmamış olması nedeniyle, bu incelemeyle, söz konusu kurumunbir nebze de olsa aydınlatılmasına katkı sağlanması umut edilmiştir.