İSLÂM’DA EVLİLİK VE AİLE BAĞLAMINDA GÜNÜMÜZDE TARTIŞILAN KONULAR ÜZERİNE PSİKO-SOSYAL BİR DEĞERLENDİRME
A PSYCHO-SOCIA ASSESSMENT ON THE ISSUES DISCUSSED TODAY IN ISLAM IN THE CONTEXT OF MARRIAGE AND FAMILY
Yazar: Geçioğlu, Ahmet Rifat; Döner, Ertuğrul
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Evlilik,aile,dindarlık ; Marriage,family,religiosity

Bu çalışma,İslâm’ın ilk, erken ve klasik dönemlerdeki yaklaşımlarından hareketle günümüzdeevlilik ve aile bağlamında tartışmalı hale gelen konuları psiko-sosyal açıdanele almayı amaçlamaktadır.Tarihselsüreçte dinler, evlilik ve aile kurumlarına kayda değer bir alaka göstermişler,bu kurumların şekillenmesinde önemli rol oynamışlardır. Ancak insanoğlunun sondönemlerde tecrübe ettiği modernleşme ve sekülerleşme gibi büyük çaplıdeğişimler, bireyin evlilik ve aile yaşantısını önemli ölçüde değiştirmiş,dinlerin bu kurumlar için gelenek içinde oluşturdukları birtakım normlarıngenelgeçer olarak kabul görmesi, günümüz Müslümanı için bazı bilişselçatışmaları da beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda moderniteyle birlikte,ataerkil yorumların ağır bastığı dinî söylemlerin giderek artan bir dozdaeleştirildiği, diğer taraftan ise eleştirilen bu söylemlerin dindar bireylerinzihninde hâlen geçerliliğini koruduğu görülmektedir. İslâm’ınevlilik ve aile yaşantısı üzerinde ehemmiyetle durduğu, bu kurumlara hemKur’an’da hem de sünnette önemli ölçüde yer verdiği anlaşılmaktadır. Diğertaraftan evlilik ve ailenin meydana gelmesinde dinî, sosyal, kültürel veekonomik birçok faktörün etkili olması, farklı coğrafya ve kültürlerde evlilikve aileye dair konularda farklı görüşlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır.Günümüzdeİslâm dini bağlamında evlilik ve aileye dair birçok konu tartışılmayabaşlanmıştır. İslâm’ın ataerkil bir toplumda ortaya çıktığı ve sosyal hayatadair uygulamalarda bu yapıyı görece devam ettirmeye çalıştığı anlaşılmaktadır.Modern dönemde ise özellikle erkek ve kadın arasındaki ilişkinin eşitlik,adalet ve hakkaniyet bağlamında ele alındığı, toplumsal cinsiyet rollerinineleştirildiği ya da reddedildiği görülmektedir. Bu bağlamda İslâm’a yönelikeleştiriler erkeğe ehli kitaptan bir kadınla evlenme izni veriliyorken kadınabu hakkın tanınmaması, erkeğe çok eşlilik imkânının verilmesi, boşanma hakkınınyalnızca erkeğe verilmesi, aile reisi olarak erkeğin tayin edilmesi, kadınındövülmesi, mehir, mut’a nikâhı, cariyelik, şahitlikte iki kadının bir erkeğedenk görülmesi, miras paylaşımında erkeğe iki, kadına bir pay verilmesi ve birtakımrivayetlerde kadının ikincilleştirilmesi ve kamusal alandan uzak tutulması gibikonular üzerinde yoğunlaşmaktadır. Şunuunutmamak gerekir ki din, bireyin ve toplumun yaşamına şekil verirken, birey vetoplum da dinî yaşayışa ve kabullere etki etmektedir. Bilhassa evlilik ve aileüzerinden bir değerlendirme yapıldığında dinî içeriğe sahip birtakım unsurlarınyaşanılan kültürle buluştuğunda gelenekselleştiği, aynı şekilde geleneğe aitbirtakım unsurların da dinselleştiği söylenebilir. Bu açıdan, ataerkil biryapıda zuhur eden İslâm’ın kadınla ilgili görüşlerinin ve kadın-erkekilişkileri bağlamında ortaya koyduğu rollerin tarihsel ve kültürel bağlamdanetkilendiği ve ayrı düşünülemeyeceği açıktır. Bu noktada tartışmaların önemlibir kısmının merkezinde yer alan Kur’an-ı Kerim’in meramını anlamak için, onun ilkmuhataplarının kültürüne ve kadına bakışına hâkim olmak ve üzerinde tartışılanve farklı yorumlar serdedilen konuyla ilgili âyetleri kendi tarihselgerçekliğinde yorumlamak, günümüz Müslümanlarının evlilik ve aile hususundayaşamakta olduğu bilişsel çelişkilerin çözümüne bir nebze yardımcı olacaktır.Kadının gelenek içinde her daim ikincilleştirildiğini,modernleşmeyle beraber gereken değerin ve hakların verildiğini söylemek de pekmümkün görünmemektedir. Kadının metalaşması farklı şekillerde günümüzde dedevam etmektedir. Ayrıca nasıl ki geleneksel düşünce ikliminde yetişipmodernitenin etkisinden nasibini alanlar için Kur’ân’ı tarihinden koparıpokumak düşünce ve uygulamada tezatlıklar meydana getiriyorsa, aynı okumayı modernistseküler paradigma üzerinden yapmak da Kur’an’a karşı haksız ve mesnetsiz birtakımdüşüncelere yol açacaktır.

This studyaims to address the issues that have become controversial in the context ofmarriage and family today from the psycho-social perspective with reference tothe approaches of Islam in the first, early and classical period.In thehistorical process, religions have shown significant relevance to marriage and familyinstitutions, and have played an important role in shaping these institutions.However, large-scale changes such as modernization and secularizationexperienced by mankind recently have significantly changed the marriage andfamily life of the individual, and the de facto acceptance of certain normsestablished by religions in tradition for these institutions has brought somecognitive conflicts for today's Muslim. In this context, together withmodernity, it is seen that religious discourses, which dominate patriarchalinterpretations are criticized in an increasing dose, while these discoursesare still valid in the minds of religious individuals.It isunderstood that Islam emphasizes marriage and family life and places theseinstitutions to a great extent in both the Qur’an and the Sunnah. On the otherhand, the fact that many factors such as religion, society, culture and economyinfluence the emergence of marriage and family have led to different opinionson marriage and family issues in different geographies and cultures.Today, manyissues regarding marriage and family have started to be discussed in thecontext of Islamic religion. It is understood that Islam emerged in apatriarchal society and tried to preserve this patriarchal structure relativelyin social life practices. In the modern era, it is seen that the relationshipbetween man and woman is dealt with in the context of equality, justice andequity, and gender roles are criticized or rejected. In this context,criticisms of Islam focus on issues such as the fact that men are givenpermission to marry a woman from the “′Ahl al-Kitāb” (people of the book) whilethe women are not granted this right (marry a man from the “′Ahl al-Kitāb”),giving men the right to polygamy, granting right to divorce only to men,designating men as the head of the family, beating the women, mahr, nikāḥ al-mutʻah, concubinage, considering thetestimony of one man to be equal to two women, giving two pourparty to man andone pourparty to woman when portioning of the inheritance, and the hadiths thatsubordinate women and keep them away from the public sphere.It should not be forgotten that while religion shapesthe life of the individual and the society, the individual and the society alsoaffect the religious life and acceptances. In particular, when an evaluation ismade on marriage and family, it can be said that some facts having religiouscontent become traditional when they encounter the culture which is lived in,and some elements belonging to tradition also become religious. In thisrespect, it is clear that Islam’s views about women and roles determined byIslam in the context of male-female relations, which appears in a patriarchalstructure, are influenced by the historical and cultural context and cannot beconsidered separately from these concepts. At this point, in order tounderstand the Qur’an’s intent, which is at the center a significant part ofthe discussions, to have mastered Qur’an’s first interlocutors’ culture andview of women and to have interpreted the relevant verses discussed andexhibited different interpretations in their historical reality will help tosome extent to solve the cognitive contradictions that today's Muslims areexperiencing in terms of marriage and family.On the other hand, it does not seem possible to say thatwomen are always subordinated in tradition and that with modernization womenare given the necessary values and rights. The commodification of womencontinues in different ways today. Moreover, for those who grow up in thetraditional climate of thought and suffer from the influence of modernity,reading the Qur’an ignoring its historical context creates contradictions inthought and practice, doing the same thing through the modernist secularparadigm, it would lead to unjust and unfounded thoughts against the Qur’an.