hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ÖRNEK BİR "ERZURUMLU"NUN ARDINDAN -PROF.DR.ZEKİ BAŞAR'IN ANISINA-
ÖRNEK BİR "ERZURUMLU"NUN ARDINDAN -PROF.DR.ZEKİ BAŞAR'IN ANISINA-
Yazar: Centel, Nur
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

2 Bk.Zeki Başar, Hükümet Hekiminin Ödevleri ve Yapılış Yolları, İstanbul 1944, Zeki Başar,  Hükümet Hekimliği’nin Genel Yazı İşleri, Işık Basımevi, İstanbul 1946.  3 Bk.Zeki Başar, Erzurum Verem Hastanesi’nin Kuruluşu ve Beş Yıllık Çalışmaları, Güzel  İstanbul Mat., Ankara 1957.    4 "Ümitsiz şekilde düştüm yollara/Hasta vaziyette gurbet ellere/Başar Zeki ismi düşmüş  dillere/Çaresiz dertlere bulur o çare- Seyfettin Tartan" gibi örnekler için bk. Ali Ayrım, Prof.  Dr. Zeki Başar'ın Biyografisi, Erzurum 1984, s.l83 vd

2 Bk.Zeki Başar, Hükümet Hekiminin Ödevleri ve Yapılış Yolları, İstanbul 1944, Zeki Başar,  Hükümet Hekimliği’nin Genel Yazı İşleri, Işık Basımevi, İstanbul 1946.  3 Bk.Zeki Başar, Erzurum Verem Hastanesi’nin Kuruluşu ve Beş Yıllık Çalışmaları, Güzel  İstanbul Mat., Ankara 1957.    4 "Ümitsiz şekilde düştüm yollara/Hasta vaziyette gurbet ellere/Başar Zeki ismi düşmüş  dillere/Çaresiz dertlere bulur o çare- Seyfettin Tartan" gibi örnekler için bk. Ali Ayrım, Prof.  Dr. Zeki Başar'ın Biyografisi, Erzurum 1984, s.l83 vd
HALK KÜLTÜRÜNE KATKILARI İLE ZEKİ BAŞAR’IN ARDINDAN
HALK KÜLTÜRÜNE KATKILARI İLE ZEKİ BAŞAR’IN ARDINDAN
Yazar: Sümbüllü, Yusuf Ziya
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

Bir Erzurum sevdalısı olmakla Prof. Dr. Zeki Başar, bölgenin sosyo-kültürel birikimini tespit ve tahlil yününde tıbbi ve mistik folklor sahasında birbirinden değerli pek çok çalışmada bulunmuş bir aydındır. Kültürel bütünlüğün sağlanması yönünde, folklora ve folklor araştırmalarına büyük önem veren Zeki Başar, kültür hazinemizin gelecek kuşaklara aktarılması doğrultusunda da oldukça önemli bir görevi yerine getirmiştir.

Bir Erzurum sevdalısı olmakla Prof. Dr. Zeki Başar, bölgenin sosyo-kültürel birikimini tespit ve tahlil yününde tıbbi ve mistik folklor sahasında birbirinden değerli pek çok çalışmada bulunmuş bir aydındır. Kültürel bütünlüğün sağlanması yönünde, folklora ve folklor araştırmalarına büyük önem veren Zeki Başar, kültür hazinemizin gelecek kuşaklara aktarılması doğrultusunda da oldukça önemli bir görevi yerine getirmiştir.
PROF. DR. ZEKİ BAŞAR VE ATATÜRKÇÜLÜK KAVRAMI
PROF. DR. ZEKİ BAŞAR VE ATATÜRKÇÜLÜK KAVRAMI
Yazar: Centel, Tankut
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

olmuştur. Ancak, devletten ayrılan din bireysel ve toplumsal bakımlardan  boşlukta bırakılmış; konu bilgisiz ve sorumsuz ellerde kalmış, dinlerine  riyasız biçimde bağlı olanların çocuklarının körpe beyinleri devrimler  aleyhine karartılmıştır. Dinsizlik olarak tanımlanan laikliğe karşıtlık,  durumdan yararlanan sömürücülerle çıkarcı politikacıların dolambaçlı  yollardan buluşmalarıyla sürdürülmüştür5. Laiklikle, sadece din ve devlet  ayrılarak, vicdan özgürlüğü riyakârların sömürüsünden kurtarılmış değildir.  Aynı zamanda, hukuk sistemi her türlü baskıdan uzak, eleştiriye açık ve  akılcı kaynaklara dayatılmak istenilmiştir6. Devletçilikle de, sadece dengeli  bir ekonomik düzen değil, aynı zamanda geniş bir sosyal içerik  düşünülmüştür. Mustafa Kemal, yaşadığı olayları değerlendirmek, hedefi  seçmek ve ele aldığı sorunları çözüp gerçekleştirmek yeteneğindedir7

olmuştur. Ancak, devletten ayrılan din bireysel ve toplumsal bakımlardan  boşlukta bırakılmış; konu bilgisiz ve sorumsuz ellerde kalmış, dinlerine  riyasız biçimde bağlı olanların çocuklarının körpe beyinleri devrimler  aleyhine karartılmıştır. Dinsizlik olarak tanımlanan laikliğe karşıtlık,  durumdan yararlanan sömürücülerle çıkarcı politikacıların dolambaçlı  yollardan buluşmalarıyla sürdürülmüştür5. Laiklikle, sadece din ve devlet  ayrılarak, vicdan özgürlüğü riyakârların sömürüsünden kurtarılmış değildir.  Aynı zamanda, hukuk sistemi her türlü baskıdan uzak, eleştiriye açık ve  akılcı kaynaklara dayatılmak istenilmiştir6. Devletçilikle de, sadece dengeli  bir ekonomik düzen değil, aynı zamanda geniş bir sosyal içerik  düşünülmüştür. Mustafa Kemal, yaşadığı olayları değerlendirmek, hedefi  seçmek ve ele aldığı sorunları çözüp gerçekleştirmek yeteneğindedir7
TABU-ÖRTMECE (EUPHEMİSM) SÖZLER ÜZERİNE
TABU-ÖRTMECE (EUPHEMİSM) SÖZLER ÜZERİNE
Yazar: Güngör, Ahmet
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010
Anahtar kelimeler: tabu sözler, örtmece sözler, iyi adlandırma, euphemism, kötü adlandırma, dysphemism

Tabu ve örtmece sözler (euphemism) henüz Türk dili ve genel dilbiliminde derinlemesine araştırılmamış, terminolojisi oluşturulmamış konulardan birisidir. Türkiye’de bu alanla ilgili sınırlı sayıda makale yazılmıştır. Batılı dilci ve dilbilimcilerin yanı sıra Türk dilli halkların dilci ve dilbilimcileri bu konuda derin araştırmalara girmiş, doktora tezleri hazırlamışlardır. Bu yazıda tabu- örtmece sözlerle ilgili dilbilim sorunlarının çözümünden ziyade tanım, terim ve terminoloji konusunda var olan sorunlar ve olgular dile getirilmektedir.

Tabu ve örtmece sözler (euphemism) henüz Türk dili ve genel dilbiliminde derinlemesine araştırılmamış, terminolojisi oluşturulmamış konulardan birisidir. Türkiye’de bu alanla ilgili sınırlı sayıda makale yazılmıştır. Batılı dilci ve dilbilimcilerin yanı sıra Türk dilli halkların dilci ve dilbilimcileri bu konuda derin araştırmalara girmiş, doktora tezleri hazırlamışlardır. Bu yazıda tabu- örtmece sözlerle ilgili dilbilim sorunlarının çözümünden ziyade tanım, terim ve terminoloji konusunda var olan sorunlar ve olgular dile getirilmektedir.
ŞEYHÎ DİVANI’NDA GEÇEN YİYECEK VE İÇECEK ADLARI ÜZERİNE
ŞEYHÎ DİVANI’NDA GEÇEN YİYECEK VE İÇECEK ADLARI ÜZERİNE
Yazar: Esir, Hasan Ali
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010
Anahtar kelimeler: Şeyhî Divanı, yiyecek ve içecekler, divan edebiyatı, mesnevîler, divanlar

Şeyhî XV. yüzyıl şairlerimizden olup, divan edebiyatının başta gelen temsilcileri arasında yer alır. Şeyhî Divanı’nda klâsik bir divanda bulunması gereken bütün konular mevcuttur. Makalemizde Şeyhî Divanı’ndaki konulardan yiyecek ve içecekleri ele aldık. Çalışmamızda önce edebiyatımızda genel olarak yiyecek ve içeceklerden bahsettik. Daha sonra mesnevîlerde ve divanlarda yiyecek ve içecek konusunun nasıl işlendiğine değindik. Böylece Şeyhî Divanı’ndaki yiyecek ve içecek konusunu edebiyatımız içerisinde bir zemine oturtmayı hedefledik. Daha sonra Divan’da yer alan yiyecek ve içecekleri, önce yiyeceklerden başlamak üzere inceledik. Makalemizde elde ettğimiz neticeleri sonuç bölümünde değerlendirdik.

Şeyhî XV. yüzyıl şairlerimizden olup, divan edebiyatının başta gelen temsilcileri arasında yer alır. Şeyhî Divanı’nda klâsik bir divanda bulunması gereken bütün konular mevcuttur. Makalemizde Şeyhî Divanı’ndaki konulardan yiyecek ve içecekleri ele aldık. Çalışmamızda önce edebiyatımızda genel olarak yiyecek ve içeceklerden bahsettik. Daha sonra mesnevîlerde ve divanlarda yiyecek ve içecek konusunun nasıl işlendiğine değindik. Böylece Şeyhî Divanı’ndaki yiyecek ve içecek konusunu edebiyatımız içerisinde bir zemine oturtmayı hedefledik. Daha sonra Divan’da yer alan yiyecek ve içecekleri, önce yiyeceklerden başlamak üzere inceledik. Makalemizde elde ettğimiz neticeleri sonuç bölümünde değerlendirdik.
MUHAFAZAKÂRLIK-MODERNLİK GERİLİMİNDE OKTAY AKBAL ÖYKÜCÜLÜĞÜ
MUHAFAZAKÂRLIK-MODERNLİK GERİLİMİNDE OKTAY AKBAL ÖYKÜCÜLÜĞÜ
Yazar: Aslan, Cumhur
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010
Anahtar kelimeler: Oktay Akbal, Kemalizm, modernlik, muhafazakârlık, İstanbul.

Türk edebiyatının temel sorunsalı genel olarak toplumsal yapıyı anlama/anlamlandırma süreçleriyle pekişmiş ve gelişmiştir. Türk romanı kuruluş döneminden itibaren modernlik/gelenek çerçevesi içinde var olmuş ve bu özelliğini 1980’li yıllara kadar muhafaza etmeyi başarmıştır. Toplumu anlamak ve onu dönüştürmek şeklindeki “mühendislik” algılaması, edebiyat geleneğimizi yönlendirmiş ve yazarlarımız bu gelenek içinde eserler ortaya koymuşlardır. Oktay Akbal da Türk düşünce geleneğinde siyaset-edebiyat gerilimi bağlamında, pozitivist/seçkinci ve ilerlemeci bir çizgide yer almıştır. Akbal’ın düşünsel boyutunun bir yanını modernist gelenek oluştururken, diğer gelenek bununla çelişik olan muhafazakâr kimlik içinde tecessüm eder. Akbal bir yandan değişim ve ilerlemeyi savunurken, diğer yandan da bu değişim ve ilerlemenin sonuçlarından önemli şekilde rahatsızdır. Bu yazı birbiriyle çelişik duran bu iki geleneğin Türkiye’deki görünümünü Oktay Akbal örneğiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Türk edebiyatının temel sorunsalı genel olarak toplumsal yapıyı anlama/anlamlandırma süreçleriyle pekişmiş ve gelişmiştir. Türk romanı kuruluş döneminden itibaren modernlik/gelenek çerçevesi içinde var olmuş ve bu özelliğini 1980’li yıllara kadar muhafaza etmeyi başarmıştır. Toplumu anlamak ve onu dönüştürmek şeklindeki “mühendislik” algılaması, edebiyat geleneğimizi yönlendirmiş ve yazarlarımız bu gelenek içinde eserler ortaya koymuşlardır. Oktay Akbal da Türk düşünce geleneğinde siyaset-edebiyat gerilimi bağlamında, pozitivist/seçkinci ve ilerlemeci bir çizgide yer almıştır. Akbal’ın düşünsel boyutunun bir yanını modernist gelenek oluştururken, diğer gelenek bununla çelişik olan muhafazakâr kimlik içinde tecessüm eder. Akbal bir yandan değişim ve ilerlemeyi savunurken, diğer yandan da bu değişim ve ilerlemenin sonuçlarından önemli şekilde rahatsızdır. Bu yazı birbiriyle çelişik duran bu iki geleneğin Türkiye’deki görünümünü Oktay Akbal örneğiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır.
TÜRK ŞİİRİNDE SES VE RİTM KONUSUNA YENİ BİR YAKLAŞIM
TÜRK ŞİİRİNDE SES VE RİTM KONUSUNA YENİ BİR YAKLAŞIM
Yazar: Şimşek, Tacettin
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

Ses ve ritm, şiirin dış yapı unsurlarındandır. Şiirdeki ölçü, bireysel ve toplumsal hayatın ritmiyle ilgilidir. Türk şiirine hakim olan ses ve ritm, eski Türk hayatında aranmalıdır. Atların koşu biçimleriyle Türk şiirindeki vezinler arasında ilişki kurulabilir. Türklerde at kültürünün varlığı, şiirde koşu ritmlerinden yararlanıldığını düşünmeye imkân verir. Başlangıçtan bugüne Türk şiirinde vezin problemine yeni bir dikkatle bakmaya ihtiyaç vardır. Bu yazıda bütüncü bir yaklaşımla şiir ve ritm ilişkisi incelenmiştir.

Ses ve ritm, şiirin dış yapı unsurlarındandır. Şiirdeki ölçü, bireysel ve toplumsal hayatın ritmiyle ilgilidir. Türk şiirine hakim olan ses ve ritm, eski Türk hayatında aranmalıdır. Atların koşu biçimleriyle Türk şiirindeki vezinler arasında ilişki kurulabilir. Türklerde at kültürünün varlığı, şiirde koşu ritmlerinden yararlanıldığını düşünmeye imkân verir. Başlangıçtan bugüne Türk şiirinde vezin problemine yeni bir dikkatle bakmaya ihtiyaç vardır. Bu yazıda bütüncü bir yaklaşımla şiir ve ritm ilişkisi incelenmiştir.
İRAN’DAN ANADOLU’YA SELÇUKLU PARALARI (Selçuklu sikkelerinin özellikleri ve İran’dan Anadolu’ya görülen değişiklikler)
İRAN’DAN ANADOLU’YA SELÇUKLU PARALARI (Selçuklu sikkelerinin özellikleri ve İran’dan Anadolu’ya görülen değişiklikler)
Yazar: Çetin, Kenan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

Bir Türk-İslam Devleti olan Büyük Selçuklu Devleti (İran Selçukluları) ve onunla aynı aileden gelen, Kutalmışoğulları tarafından kurulan Anadolu Selçuklu Devleti (Türkiye Selçukluları) , kültür ve medeniyet açısından birbirlerine çok benzerler. Ortaçağ devletlerinde, egemenliğin en önemli unsurlarından birisi paradır. Selçuklu sikkeleri, İran’dan Anadolu’ya, çeşitli kültür ve medeniyetlerin etkisi ile, önemli bir değişim süreci yaşamıştır. Bu makalede bu süreci özetlemeye çalıştık.

Bir Türk-İslam Devleti olan Büyük Selçuklu Devleti (İran Selçukluları) ve onunla aynı aileden gelen, Kutalmışoğulları tarafından kurulan Anadolu Selçuklu Devleti (Türkiye Selçukluları) , kültür ve medeniyet açısından birbirlerine çok benzerler. Ortaçağ devletlerinde, egemenliğin en önemli unsurlarından birisi paradır. Selçuklu sikkeleri, İran’dan Anadolu’ya, çeşitli kültür ve medeniyetlerin etkisi ile, önemli bir değişim süreci yaşamıştır. Bu makalede bu süreci özetlemeye çalıştık.
VAN VALİLERİ (1755-1835)
VAN VALİLERİ (1755-1835)
Yazar: İnbaşı, Mehmet
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010
Anahtar kelimeler: Timur Paşa, Doğu Anadolu, Van Gölü, Vali, Osmanlı İmparatorluğu .

Bu çalışmada, 1755-1835 yılları arasında Van Eyaleti’nde görev yapan Valiler incelenmiştir. Bu dönemde Van eyaletine 91 atama yapılmış olup bunlardan 36 tanesi ilk defa valilik görevine tayin edilmiştir. Bu valilerden Timur Paşa ile kardeşi Ahmed Paşa’nın valilik süreleri 1773’ten 1790 yılına kadar sürmüştür. Bu kardeşler Van Eyaleti’ni 17 yıl süre ile idare etmişlerdir. Van eyaletinde hükümet adı altında özel statüde birkaç tane sancak vardır.

Bu çalışmada, 1755-1835 yılları arasında Van Eyaleti’nde görev yapan Valiler incelenmiştir. Bu dönemde Van eyaletine 91 atama yapılmış olup bunlardan 36 tanesi ilk defa valilik görevine tayin edilmiştir. Bu valilerden Timur Paşa ile kardeşi Ahmed Paşa’nın valilik süreleri 1773’ten 1790 yılına kadar sürmüştür. Bu kardeşler Van Eyaleti’ni 17 yıl süre ile idare etmişlerdir. Van eyaletinde hükümet adı altında özel statüde birkaç tane sancak vardır.
ŞARK MESELESİ ÇERÇEVESİNDE OSMANLI-İNGİLİZ İLİŞKİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ (Başlangıcından Paris Barışı’na Kadar)
ŞARK MESELESİ ÇERÇEVESİNDE OSMANLI-İNGİLİZ İLİŞKİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ (Başlangıcından Paris Barışı’na Kadar)
Yazar: Şahin, Hasan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

Başlangıçta Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki resmi ilişkiler, iktisadi ve ticari gayelere dayanıyordu.Yüzyıllar boyu devam eden siyasi ilişkilerinde de iktisadi amiller en büyük rolü oynadı.  İngiltere’nin asıl hedefi, ticari ve koloniyal çıkarlarını korumaktı. Bunu sağlamak amacıyla,19.yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı İmparatorluğu’nun toprak bütünlüğünün korunmasını dış politikasının temel hedeflerinden biri olarak saydı.  Avrupa’nın Büyük Devletleri’nin bakışı açısından, Osmanlı Devleti’nin güçsüzlüğü ve İmparatorluk parçalanır veya yıkılırsa topraklarının kimin hakimiyetine geçeceği meselesi, ”Doğu Sorunu”nu oluşturdu. Mevcut düzendeki değişiklik, Batı için temel bir meseleydi; çünkü yalnız Ortadoğu’daki değil, aynı zamanda Avrupa’daki güç dengesini de altüst edebilirdi. Bu yüzden, Osmanlı İmparatorluğu’nun Avusturya ve Rusya’nın güneydoğu Avrupa’daki yayılmacı emellerine karşı, kurulu düzenin bir parçası olarak yaşatılması gerekli görülüyordu.

Başlangıçta Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki resmi ilişkiler, iktisadi ve ticari gayelere dayanıyordu.Yüzyıllar boyu devam eden siyasi ilişkilerinde de iktisadi amiller en büyük rolü oynadı.  İngiltere’nin asıl hedefi, ticari ve koloniyal çıkarlarını korumaktı. Bunu sağlamak amacıyla,19.yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı İmparatorluğu’nun toprak bütünlüğünün korunmasını dış politikasının temel hedeflerinden biri olarak saydı.  Avrupa’nın Büyük Devletleri’nin bakışı açısından, Osmanlı Devleti’nin güçsüzlüğü ve İmparatorluk parçalanır veya yıkılırsa topraklarının kimin hakimiyetine geçeceği meselesi, ”Doğu Sorunu”nu oluşturdu. Mevcut düzendeki değişiklik, Batı için temel bir meseleydi; çünkü yalnız Ortadoğu’daki değil, aynı zamanda Avrupa’daki güç dengesini de altüst edebilirdi. Bu yüzden, Osmanlı İmparatorluğu’nun Avusturya ve Rusya’nın güneydoğu Avrupa’daki yayılmacı emellerine karşı, kurulu düzenin bir parçası olarak yaşatılması gerekli görülüyordu.
TANZİMAT ÖNCESİ ERZURUM ŞEHRİNİN DEMOGRAFİK YAPISI ( 1251/ 1835 Tarihli Nüfus Yoklama Defterine Göre)
TANZİMAT ÖNCESİ ERZURUM ŞEHRİNİN DEMOGRAFİK YAPISI ( 1251/ 1835 Tarihli Nüfus Yoklama Defterine Göre)
Yazar: Özger, Yunus
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010

Bu çalışmada, Erzurum şehrinin Tanzimat öncesi nüfus yapısı ele alınmıştır. Çalışmamızın ana kaynağını 1835 tarihli nüfus yoklama defteri oluşturmakla beraber, Batılı seyyahların eserlerindeki Erzurum’un nüfusu ile ilgili verilere de başvurulmuştur. Mevcut defterdeki bilgiler doğrultusunda 1828- 1829 Osmanlı- Rus savaşı sonrası, Ruslar tarafından Ermeniler göçürüldükten sonra ki tarihlerde Erzurum’un demografik yapısı ortaya çıkarılmıştır. Buna göre, 1835’de Erzurum’un 55 mahallesi ve 151 köyü bulunmaktadır. Şehir merkezinde toplam 10.767 erkek yaşamakta olup, bunun % 82 sini ( 8.781 kişi) Müslümanlar, % 18’ini de (1.986 kişi) gayrimüslimler oluşturmaktadır.

Bu çalışmada, Erzurum şehrinin Tanzimat öncesi nüfus yapısı ele alınmıştır. Çalışmamızın ana kaynağını 1835 tarihli nüfus yoklama defteri oluşturmakla beraber, Batılı seyyahların eserlerindeki Erzurum’un nüfusu ile ilgili verilere de başvurulmuştur. Mevcut defterdeki bilgiler doğrultusunda 1828- 1829 Osmanlı- Rus savaşı sonrası, Ruslar tarafından Ermeniler göçürüldükten sonra ki tarihlerde Erzurum’un demografik yapısı ortaya çıkarılmıştır. Buna göre, 1835’de Erzurum’un 55 mahallesi ve 151 köyü bulunmaktadır. Şehir merkezinde toplam 10.767 erkek yaşamakta olup, bunun % 82 sini ( 8.781 kişi) Müslümanlar, % 18’ini de (1.986 kişi) gayrimüslimler oluşturmaktadır.
KADIN EĞİTİMİ BAĞLAMINDA HANIMLARA MAHSÛS GAZETE
KADIN EĞİTİMİ BAĞLAMINDA HANIMLARA MAHSÛS GAZETE
Yazar: Şeyda, Arzu
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 29, 2010
Anahtar kelimeler: Kadın, Eğitim, Aile, Toplum

Bilindiği gibi 19. asırda Türkiye’de önemli siyasî, sosyal ve kültürel değişimler meydana gelmiştir. Bu değişim sürecinde özellikle Türk aile hayatında birtakım yeniliklerin bilinçli olarak gerçekleştirilmesi arzu edilir. Bu amaçla dönemin basın organlarında kadın ve problemleri üzerinde durulur. Hatta sırf “kadınlara mahsûs” gazete ve dergiler çıkarılır. Bu yazılarda çoğunlukla kadının eğitimi meselesi üzerinde durulur. Gerek aile hayatının gerekse toplum hayatının güzelleşmesi ve sağlıklı olabilmesinin ancak eğitimli kadınlarla mümkün olabileceği düşüncesi ön plana çıkar.

Bilindiği gibi 19. asırda Türkiye’de önemli siyasî, sosyal ve kültürel değişimler meydana gelmiştir. Bu değişim sürecinde özellikle Türk aile hayatında birtakım yeniliklerin bilinçli olarak gerçekleştirilmesi arzu edilir. Bu amaçla dönemin basın organlarında kadın ve problemleri üzerinde durulur. Hatta sırf “kadınlara mahsûs” gazete ve dergiler çıkarılır. Bu yazılarda çoğunlukla kadının eğitimi meselesi üzerinde durulur. Gerek aile hayatının gerekse toplum hayatının güzelleşmesi ve sağlıklı olabilmesinin ancak eğitimli kadınlarla mümkün olabileceği düşüncesi ön plana çıkar.
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KONUŞMA DİLİ İLE YAZI DİLİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KONUŞMA DİLİ İLE YAZI DİLİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Yazar: Dursunoğlu, Halit; Dursunoğlu, Halit
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 30, 2010
Anahtar kelimeler: Türkçe, Dil Bilgisi, Türkiye Türkçesi, Konuşma Dili, Yazı Dili

Dünya dilleri arasında, çok büyük oranda, konuşulduğu gibi yazılma özelliğine sahip dillerin en önemlilerinden biri Türkçedir. Hatta denilebilir ki, Türkçe, bu dillerin en başında gelir. Türkçenin en gelişmiş ve en çok konuşulan lehçesi durumunda olan Türkiye Türkçesinde, son yıllarda, konuşma dili ile yazı dili arasında ayrılıklar çoğalma eğilimi göstermeye başlamıştır. Özellikle televizyon ve internetin iletişimdeki etkisi, dilde de kendini göstermiş ve değişimi hızlandırmıştır. Yine de, Türkiye Türkçesi, konuşulduğu gibi yazılma özelliğini diğer dünya dillerine göre daha fazla korumaktadır. Türkiye Türkçesinde konuşma dilindeki kuralsızlıkların birkaçı zamanla genelleşip kural hâline gelerek yazı diline girmişse de bu çok çok sınırlı olmuştur. Bununla birlikte konuşma dilindeki değişiklikler çok büyük çoğunlukla yazı diline yansıtılmamıştır. Bu makalede, günümüz Türkiye Türkçesi konuşma dili ile yazı dili arasındaki ilişkilerin seyri konu edilmiştir.

Dünya dilleri arasında, çok büyük oranda, konuşulduğu gibi yazılma özelliğine sahip dillerin en önemlilerinden biri Türkçedir. Hatta denilebilir ki, Türkçe, bu dillerin en başında gelir. Türkçenin en gelişmiş ve en çok konuşulan lehçesi durumunda olan Türkiye Türkçesinde, son yıllarda, konuşma dili ile yazı dili arasında ayrılıklar çoğalma eğilimi göstermeye başlamıştır. Özellikle televizyon ve internetin iletişimdeki etkisi, dilde de kendini göstermiş ve değişimi hızlandırmıştır. Yine de, Türkiye Türkçesi, konuşulduğu gibi yazılma özelliğini diğer dünya dillerine göre daha fazla korumaktadır. Türkiye Türkçesinde konuşma dilindeki kuralsızlıkların birkaçı zamanla genelleşip kural hâline gelerek yazı diline girmişse de bu çok çok sınırlı olmuştur. Bununla birlikte konuşma dilindeki değişiklikler çok büyük çoğunlukla yazı diline yansıtılmamıştır. Bu makalede, günümüz Türkiye Türkçesi konuşma dili ile yazı dili arasındaki ilişkilerin seyri konu edilmiştir.
ESKİ TÜRKÇE YÖNELME DURUMU EKİNİN GÜNÜMÜZ KIPÇAK GRUBU TÜRK LEHÇELERİNDEKİ YANSIMALARI
ESKİ TÜRKÇE YÖNELME DURUMU EKİNİN GÜNÜMÜZ KIPÇAK GRUBU TÜRK LEHÇELERİNDEKİ YANSIMALARI
Yazar: Tanç, Mustafa
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 30, 2010
Anahtar kelimeler: Eski Türkçe, Yönelme durumu eki, Günümüz Kıpçak Grubu Türk lehçeleri

Türk dilinde hal ekleri, Eski Türkçe döneminden beri işlev ve anlam yönünden çeşitlilik gösterir. Bir hal eki, kendisine yakın anlam ve işlevlere sahip bir diğer hal ekinin anlam ve işlevlerini üstlenebilir. Bu çeşitliliğin yaşandığı hal eklerinden biri ise, yönelme durumu ekidir. Yönelme durumu ekinin Eski Türkçe’deki işlevleri, Günümüz Kıpçak Grubu Türk lehçelerine de geçmiştir. Bu lehçelerin tamamında, yönelme durumu eki, hem şekil açısından hem de işlev açısından varlığını devam ettirmektedir.

Türk dilinde hal ekleri, Eski Türkçe döneminden beri işlev ve anlam yönünden çeşitlilik gösterir. Bir hal eki, kendisine yakın anlam ve işlevlere sahip bir diğer hal ekinin anlam ve işlevlerini üstlenebilir. Bu çeşitliliğin yaşandığı hal eklerinden biri ise, yönelme durumu ekidir. Yönelme durumu ekinin Eski Türkçe’deki işlevleri, Günümüz Kıpçak Grubu Türk lehçelerine de geçmiştir. Bu lehçelerin tamamında, yönelme durumu eki, hem şekil açısından hem de işlev açısından varlığını devam ettirmektedir.
AHMED-İ HÂNÎ (1651-1707) HAYÂTI, ESERLERİ VE MEM O ZÎN MESNEVİSİ
AHMED-İ HÂNÎ (1651-1707) HAYÂTI, ESERLERİ VE MEM O ZÎN MESNEVİSİ
Yazar: Karabey, Turgut; Karabey, Turgut
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 30, 2010

XVII. yüzyıl Osmanlı şairlerinden Ahmed-i Hânî hakkında bugüne kadar yapılan çalışmalar, ne yazık ki, genellikle batılı bilim adamlarının eseridir. Bu durum, Hânî ve eserlerinin, Batı’nın şark meselesi kapsamında kullanılmasını da beraberinde getirmiştir. Ne yazık ki söz konusu batılı kaynaklardan etkilenerek Türkiye’de bu konuda yazılmış eserler de genellikle aynı çıkmazın içine düşmüştür. Tebliğimizde, bu eksikliği gidermek üzere, Ahmed-i Hani’nin hayatı ve eserlerinden (özellikle Mem o zin mesnevisi) hareketle onun Osmanlı kültür ve şiir geleneği içerisindeki yerini tespit etmeye çalıştık.

XVII. yüzyıl Osmanlı şairlerinden Ahmed-i Hânî hakkında bugüne kadar yapılan çalışmalar, ne yazık ki, genellikle batılı bilim adamlarının eseridir. Bu durum, Hânî ve eserlerinin, Batı’nın şark meselesi kapsamında kullanılmasını da beraberinde getirmiştir. Ne yazık ki söz konusu batılı kaynaklardan etkilenerek Türkiye’de bu konuda yazılmış eserler de genellikle aynı çıkmazın içine düşmüştür. Tebliğimizde, bu eksikliği gidermek üzere, Ahmed-i Hani’nin hayatı ve eserlerinden (özellikle Mem o zin mesnevisi) hareketle onun Osmanlı kültür ve şiir geleneği içerisindeki yerini tespit etmeye çalıştık.