MİLLET KÜTÜPHANESİ ALİ EMÎRÎ MANZUM KOLEKSİYONU’NDAKİ TÜRKÇE DÎVÂNLARDA YER ALAN ALİ EMÎRÎ’YE AİT KUYÛDÂT
RECORDS OF ALI EMIRI IN THE TURKISH DIVANS IN THE ALI EMIRI POETRY COLLECTION OF THE NATIONAL LIBRARY
Yazar: Aşı, Havva; Güler, Muhammed İkbâl
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. VEFATININ 100. YILI MÜNASEBETİYLE ALİ EMÎRÎ ÖZEL SAYISI, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; El yazması,Koleksiyon,Dîvân,Kuyûdât ; The Manuscript,Ali Emîrî,Collection,Dîvân,Records

Yazma eserler, ana metni ve üzerine yazılan metin dışı kayıtlarıyla Osmanlı okuma kültürünü günümüze taşıyan önemli kaynaklardandır. Bu bağlamda yazma eserlerin içinde yer alan metinle birlikte üzerine yazılan metin dışı kayıtların da her birinin ayrı ayrı incelenmesi gerekir. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yazma Eserler Veri Tabanı’nda Millet Kütüphanesinde kayıtlı toplam 86.416 eser mevcuttur. Bu eserlerin 370’i Ali Emîrî koleksiyonundaki Türkçe yazma dîvânlardan oluşmaktadır. Padişah ve şehzâde dîvânları, müellif hattı nüshalar ve doğrudan Ali Emîrî tarafından istinsâh edilmiş nüshaları da içinde barındıran bu koleksiyon, kuyûdât bakımından da zengin bir içeriğe sahiptir. Koleksiyonda temellük kaydı, istinsâh kaydı, fevâid kaydı, mübâyaa kaydı, mühür, manzume, dua ve tanımlanamayan birçok kayıtla birlikte doğrudan Ali Emîrî tarafından eklenmiş kayıtlar da tespit edilmiştir. Araştırma sürecinde Ali Emîrî Manzum Koleksiyonu Türkçe dîvânlardaki metin dışı bütün kayıtlar üzerine inceleme yapılmış; fakat bu çalışmada sadece Ali Emîrî tarafından yazma Türkçe dîvânların muhtelif sayfalarına eklenen kayıtlar değerlendirilmiştir. Kurduğu kütüphaneyle Türk dili, tarihi ve edebiyatına önemli hizmetler sunan Ali Emîrî, kütüphanesindeki kitaplara eklediği kayıtlarla da günümüze farklı alanlarda bilgi aktarmıştır. Çalışmada Ali Emîrî Manzum Koleksiyonu Türkçe Dîvânlar örneğiyle Osmanlı’nın son dönmelerinde okuma kültürünü ve bu kültürün bir yansıması olan metin dışı kayıtların içerik zenginliğini göstermek amaçlanmıştır.

Manuscripts, with their main text and extra-textual records, are important sources that carry the Ottoman reading culture to the present day. In this context, each of the extra-textual records written on it and the text in the manuscripts must be examined separately. There are 1.966 works in the Millet Library Ali Emîrî Poetry Collection in the Manuscripts Database of the Turkish Manuscripts Association. Three hundred seventy of these works consist of dîvâns written in Turkish. This collection, which includes the sultan's and prince's dîvâns, author-line copies, and copies directly copied by Ali Emîrî, also has rich content regarding records. Records added directly by Ali Emîrî, along with ownership records, copying records, valuable records, purchase records, seals, verses, prayers, and many unidentified records, were also identified in the collection. All extra-textual records in the Turkish dîvâns of Ali Emîrî's Poetry Collection were examined during the research process. Still, in this study, only the records added to various pages of the written Turkish dîvâns by Ali Emîrî were evaluated. Ali Emîrî, who provided essential services to the Turkish language, history, and literature with the library he founded, has conveyed information in different fields to the present day with the records he added to the books in his library. İn the study is intended to reveal the reading culture in the last periods of the Ottoman and the content richness of extra-textual records that reflect this culture, with the example of Ali Emîrî Poetry Collection Turkish dîvâns.