Yapım Teknikleri ve Estetik Özellikleriyle Erzurum’daki Osmanlı Dönemi Ahşap Cami Kapıları
Wooden Mosque Doors of the Ottoman Period in Erzurum: Construction Techniques and Aesthetic Features
Yazar: Kaya, Musa; Bülbül, Ramazan
Dergi: Bartın Orman Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Wooden Buildings and Constructions ; Ahşap Yapılar ve Konstrüksiyonları ; Historic wooden doors,mortise and tenon joinery,nailing technique kündekâri ; Tarihi ahşap kapılar,çakma ve çatma tekniği,kündekâri

Bu araştırmada, Erzurum şehir merkezinde bulunan ve Osmanlı İmparatorluğu Dönemi’nde inşa edilen tarihi camilere ait ahşap giriş kapıların fiziksel özellikleri ve yapım teknikleri incelenmiştir. Bu maksatla günümüze kadar ulaşabilen ve kültürel miras olarak tescillenip koruma altında alınmış 17 adet camiye ait ana giriş kapılarının yapım tekniği, malzeme türü, metal aksesuarları, kilit ve menteşe sistemleri görsel resimler ve görünüş çizimleri ile kronolojik bir sistem dâhilinde incelenmiştir. Yapılan incelemeye göre kapı üretimlerinde; yapım tekniklerinden çatma ve çakma tekniklerinin uygulandığı belirlenmiştir. Kapı süslemelerinde de özellikle ayna etrafında ince kordonlu hatların mevcut olduğu; bununla beraber kapılarda kullanılan aksesuarların ise daha çok süsleme amaçlı ve bitkisel motifli metal rozetlerin oluğu tespit edilmiştir. Böylece Erzurum’daki tarihi Osmanlı camilerine ait ahşap giriş kapılarının karakteristik yapıları envanter form ve destekleyici fotoğraflarla tespit edilip belgelenerek gelecek nesillere aktarımı sağlanmıştır. Ayrıca yapılan bu çalışmada Erzurum’daki tarihi Osmanlı camilerinde gerçekleştirilen restorasyonlarda ahşap kapılara uygulanan onarımların tekniğine uygun olarak yapılmadığı görülmüş olup bundan sonra yapılacak olan benzer restorasyon uygulamalarında ahşap malzemenin dokusuna zarar verilmeden gerçekleştirilmesi önerilmektedir.

In this study, the physical characteristics and construction techniques of wooden entrance doors belonging to historical mosques built during the Ottoman Empire period in the city center of Erzurum were examined. For this purpose, the main entrance doors of 17 mosques that have survived to the present day and have been registered as cultural heritage and placed under protection were examined in terms of construction techniques, material types, metal accessories, lock and hinge systems, supported by photographs and elevation drawings within a chronological framework. According to the conducted analysis, it was determined that the construction of the doors involved the use of two main techniques: the mortise-and-tenon (çatma) and nailing (çakma) methods. In terms of ornamentation, fine corded lines were especially observed around the mirror panel (ayna), and it was also found that the accessories used on the doors mainly served decorative purposes, featuring metal rosettes with vegetal motifs. Thus, the characteristic features of the wooden entrance doors of historical Ottoman mosques in Erzurum were identified and documented through inventory forms and supporting photographs, ensuring their transmission to future generations. Furthermore, this study revealed that the repairs applied to the wooden doors during restoration works in historical Ottoman mosques in Erzurum were not carried out in accordance with appropriate techniques. It is therefore recommended that future restoration practices be conducted in a manner that does not damage the texture of the wooden material.