Eyüp Karyağdı Baba Bektaşi Tekkesi Mezar Taşları
Eyüp Karyağdı Baba Bektashi Lodge’s Tombstones
Yazar: Uçar, Zeynep
Dergi: Erdem No. 87, 2024
Anahtar kelimeler: Cultural and Natural Heritage ; Kültürel ve Doğal Miras ; Fine-Arts in Turkish Islamic Art ; Türk İslam Sanatında Güzel Sanatlar ; Turkish Islamic Arts (Other) ; Türk İslam Sanatları (Diğer) ; Mezar taşı,Bektaşi mezar taşları,Osmanlımezar taşları,Eyüp mezar taşları,Karyağdı Baba,Bektaşi ; Tombstone,Bektashi tombstones,Ottoman tombstones,Eyüp tombstones,Karyağdı Baba,Bektashi

Bu çalışmada, Karyağdı Baba Tekkesi’nde yer alan, OsmanlıDönemi’ne ait Bektaşi mezar ve mezar taşları, Sanat Tarihi açısındandeğerlendirilmiştir. Çalışmanın konusu olan tekke Karyağdı Ali Babatarafından kurulmuş olup, hazire tekkenin kuzey doğu köşesinde yeralmaktadır. İncelemeler sonucunda 35 baş taşı 13 ayak taşı ve 15 başlıktespit edilmiştir. Bu başlıklardan 9 tanesi mezar taşı üzerinde, 6 tanesikırılmış ve herhangi bir mezar taşından bağımsız olarak yerdedir. Baştaşlarından hazire alanında yer alanların 12 tanesi ayakta 12 tanesiyerde geriye kalan 11 tanesi kazı alanı ve tekke avlusu içinde parçalarhalinde bulunmuştur. Aynı şekilde ayak taşlarının da 10 tanesi hazirealanında ayakta 3 tanesi kazı alanında bulunmaktadır. Yerde olan başve ayak taşlarının bir kısmı İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafındangerçekleştirilen kazıdan çıkarılmıştır. Araştırmaya dâhil edilen diğertaşlar ise makale için yürütülen saha çalışmasında tekke avlusuiçerisinde atıl halde bulunan kırık baş taşlarıdır. Hazire içerisindetoplam 12 mezar yer almaktadır. Bu mezarlardan 2 tanesi kadınmezarı 10 tanesi erkek mezarıdır. Hazire alanı dışındakiler ile toplam5 kadın baş taşı bulunmuştur. Hazire dışında yer alan kazı alanı vetekke sınırları içinde bulunan 23 baş taşından birçoğu zarar görmüşolması sebebiyle okunamamıştır. Kitabesi okunmuş olanlardananlaşıldığı üzere 5 tanesi erkek 4 tanesi kadın mezarıdır. Bu ayrımsadece okunan isimle değil bazı mezar taşları için belirli ifadelerdikkate alınarak yapılmıştır. Kırık ve aşınmış olan bu 23 baş taşındanokunabildiği kadarıyla bir mezar 1671 yılına, geriye kalanlardan çoğu19. yüzyıl başından 20. yüzyıl başına kadarki tarih aralığına denkgelmektedir. Araştırma esnasında 9 başlık mezar taşı üzerinde, 4 başlıkhazire alanında yerde, 2 başlık da hazire alanındaki duvarın içindebulunmuştur. Mezar üzerinde bulunan baş taşlarındaki 9 başlık vehazire alanındaki 4 başlık Bektaşi başlıklarıyla benzerlik gösterirken duvar içerisinde bulunan 2 başlık Bektaşi başlığından farklıdır.12 mezardan 9 tanesinde başlık var iken 2 tanesi silindirik gövdelibaşlıksız ve biri bitkisel tepeliklidir. Ayrıca tarikat mezarlarında sıkçarastladığımız başlık kabartması da biri silindirik gövdeli biri fesbaşlıklı 2 mezarda görülmektedir. Mezar taşlarında karşımıza çıkanbaşlangıç ifadelerinin büyük çoğunluğu ağırlıklı olarak Bektaşi mezartaşlarında gördüğümüz; Hu, Hu Dost, Allah Hu gibi ifadelerdir fakathazire alanı dışındaki mezarlarda ise diğer Osmanlı mezar taşlarındagördüğümüz Hüvel Baki, Hüvel Hallakul Baki gibi ifadeler karşımızaçıkar. Bu çalışmada mezarlar; başlıkları, başlık kabarmaları, meslekbilgileri, tekke bilgileri, başlangıç ifadeleri, Bektaşilik ile ilgiliifadeler, tarihler, biçim, bezeme ve tasarım yönünden incelenerekdiğer araştırmacılara ışık tutmak ve Bektaşi Kültürü için büyük biröneme sahip olan bu tekkeyi özgün birer belge olarak değerlendiripdaha iyi tanıtmak amaçlanmıştır.

In this study, Bektashi graves and tombstones from the Ottomanperiod located in the Karyağdı Baba Tekke have been examined andevaluated from the perspective of Art History. The tekke in questionwas founded by Karyağdı Ali Baba and the cemetery is located inthe northeast corner of the tekke. As a result of the examinations,35 headstones and 13 footstones were identified on the tombstones,along with 15 inscriptions on the tombstones and fragments. Amongthe headstones, 12 standing and 12 lying ones were found in thecemetery area, while the remaining 11 were found in fragments inthe excavation area and the courtyard of the tekke. Similarly, 10 ofthe footstones are located in the cemetery area, while 3 are foundin the excavation area. Some of the headpieces and footstones onthe ground were unearthed during excavations carried out by theIstanbul Metropolitan Municipality. Other stones included in theresearch are broken headpieces found within the Lodge’s courtyardduring fieldwork conducted for the article. There are a total of 12graves in the cemetery, with 2 being female graves and 10 being malegraves. Outside the cemetery, there are 4 female headstones. Of the23 headstones found outside the cemetery in the excavation area andwithin the tekke boundaries, many could not be read due to damage.According to the inscriptions that could be read, 3 are male gravesand 3 are female graves. This distinction is made not only based onthe readable names but also by considering specific expressions oncertain tombstones. As far as can be deciphered from these 23 brokenand worn headstones, one grave dates back to the year 1671, whilemost of the others belong to the period from the early 19th century tothe early 20th century. During the research, 9 headpiece inscriptionswere found on tombstones, 4 headpiece inscriptions were on theground within the burial ground, and 2 headpiece inscriptions werefound within the walls of the burial ground. While the 9 headpieceinscriptions on graves and the 4 in the burial ground area resembleBektashi headpieces, the 2 found within the wall differ. Out of the 12graves, 9 have headpieces, while 2 cylindrical graves lack headpieces,and one has a vegetal crown. Additionally, the relief commonly foundon Sufi graves, known as “headpiece relief,” appears on 2 graves: onewith a cylindrical crown and another with a fez crown. The majorityof the initial expressions on the tombstones are predominantly seenon Bektashi tombstones, such as “Hu, Hu Dost, Allah Hu,” whereasexpressions commonly found on other Ottoman tombstones, like“Hüvel Baki, Hüvel Hallakul Baki,” appear on the tombstones outside the burial ground. In this study, graves were examined in terms oftitles, title protrusions, profession information, tekke information,introductory expressions, expressions related to Bektashism, dates,form, ornamentation, and design, aiming to shed light on otherresearchers and to introduce this tekke, which holds great importancefor Bektashi culture, as unique documents.