Fiziksel ve sanal sergi mekanlarının sanallık-gerçeklik bağlamında karşılaştırılması
Fiziksel ve sanal sergi mekanlarının sanallık-gerçeklik bağlamında karşılaştırılması
Yazar: Yalçın, Yaren Feyza; Erkan Yazıcı, Yasemin
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 40 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Architectural Science and Technology ; Mimari Bilim ve Teknoloji ; Sanal mekân,sanal gerçeklik,metaverse,sergi mekânları,bulunuşluk ölçeği

Yirminci yüzyılda ortaya çıkan bilgisayar teknolojisi, mimarlık alanında mekân kavramının yeniden ele alınmasını sağlamıştır. Günümüzde sanal gerçeklik teknolojisiyle deneyimlenebilen Metaverse platformları, internet üzerinde eşzamanlı etkileşime olanak tanıyan, "bulunuşluk" ve "dalma" hissi yaratan, içinde birçok sergi mekânı barındıran sanal ortamlardır. Bu çalışmada, sanal mekânların fiziksel mekânlardan hangi yönleriyle ayrıştığı, fiziksel dünyadaki unsurların sanal ortamda taklit edilmesinin kullanıcılar üzerindeki etkileri, sanal mekânda bulunma hissinin ve kullanıcı-mekân etkileşiminin hangi düzeyde gerçekleştiği, platformların sanal ortamın sunduğu olanakları nasıl değerlendirdiği ve saf sanal mekân kavramına ne kadar yaklaştığı gibi sorulara yanıt aranmıştır. Araştırma kapsamında, Metaverse’de yer alan iki farklı sergi mekânı seçilmiş; bunlardan biri “Spatial.io”, diğeri ise “Decentraland” platformunda bulunmaktadır. Bu sergi mekânlarının hem kendi içlerinde karşılaştırılması hem de fiziksel dünyadaki mekânlarla sanallık-gerçeklik bağlamında değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Alan çalışmasında, 25 iç mimarlık öğrencisi VR teknolojisi aracılığıyla bu mekânlarda belirlenen görevleri yerine getirmiş; ardından katılımcılara “Bulunuşluk Ölçeği” ve iki açık uçlu yapılandırılmış görüşme sorusu yöneltilerek veri toplanmıştır. İçerik analizi yöntemiyle çözümlenen veriler doğrultusunda, Metaverse platformlarının soyut ve sıra dışı mekânlar barındırmasına rağmen, fiziksel dünyadan tanıdık mekânları, öğeleri ve eylemleri kopyalama eğiliminde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, fiziksel sınırların olmadığı bu sanal alanların, sanallığın sağladığı olanakları tam anlamıyla değerlendiremediği ve saf sanal mekân kavramına tam olarak yaklaşamadığı sonucuna varılmıştır.

Yirminci yüzyılda ortaya çıkan bilgisayar teknolojisi, mimarlık alanında mekân kavramının yeniden ele alınmasını sağlamıştır. Günümüzde sanal gerçeklik teknolojisiyle deneyimlenebilen Metaverse platformları, internet üzerinde eşzamanlı etkileşime olanak tanıyan, "bulunuşluk" ve "dalma" hissi yaratan, içinde birçok sergi mekânı barındıran sanal ortamlardır. Bu çalışmada, sanal mekânların fiziksel mekânlardan hangi yönleriyle ayrıştığı, fiziksel dünyadaki unsurların sanal ortamda taklit edilmesinin kullanıcılar üzerindeki etkileri, sanal mekânda bulunma hissinin ve kullanıcı-mekân etkileşiminin hangi düzeyde gerçekleştiği, platformların sanal ortamın sunduğu olanakları nasıl değerlendirdiği ve saf sanal mekân kavramına ne kadar yaklaştığı gibi sorulara yanıt aranmıştır. Araştırma kapsamında, Metaverse’de yer alan iki farklı sergi mekânı seçilmiş; bunlardan biri “Spatial.io”, diğeri ise “Decentraland” platformunda bulunmaktadır. Bu sergi mekânlarının hem kendi içlerinde karşılaştırılması hem de fiziksel dünyadaki mekânlarla sanallık-gerçeklik bağlamında değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Alan çalışmasında, 25 iç mimarlık öğrencisi VR teknolojisi aracılığıyla bu mekânlarda belirlenen görevleri yerine getirmiş; ardından katılımcılara “Bulunuşluk Ölçeği” ve iki açık uçlu yapılandırılmış görüşme sorusu yöneltilerek veri toplanmıştır. İçerik analizi yöntemiyle çözümlenen veriler doğrultusunda, Metaverse platformlarının soyut ve sıra dışı mekânlar barındırmasına rağmen, fiziksel dünyadan tanıdık mekânları, öğeleri ve eylemleri kopyalama eğiliminde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, fiziksel sınırların olmadığı bu sanal alanların, sanallığın sağladığı olanakları tam anlamıyla değerlendiremediği ve saf sanal mekân kavramına tam olarak yaklaşamadığı sonucuna varılmıştır.