Mısır’da Tarih Yazıcılığı
Historiography in Egypt
Yazar: Macit, Abdulkadir; Erol, Halil İbrahim
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Political and Civilization History of Islam ; İslam Tarihi ve Medeniyeti ; History of Islam ; İslam Tarihi ; History,İslamic History,Turkish İslamic History,Egyptian,Historiography ; Tarih,İslâm Tarihi,Türk İslâm Tarihi,Mısır,Tarih Yazıcılığı

Müslümanlar tarih yazıcılığında İslâm’ın kendine özgün tasavvurunun yanı sıra İslâm’ın kendine özgün tasavvurunun yanı sıra Mısır’ın da içinde yer aldığı Hicaz, Bilâdüşşam, Mağrib, Endülüs, Irak, İran, Sind ve Mâverâünnehir gibi kadim medeniyet havzalarında var olan birikimi çok kısa zamanda tevarüs etmişlerdir. Bu mirası daha sistemli ve metodolojik hale getirmişler, tarih yazıcılığında Siyer ve megâzî, genel ve özel tarihler, şehir ve bölge tarihleri şeklinde çok çeşitli türler oluşturmuşlardır. Bu özgünlük ve tevarüsü ahenkli bir şekilde birleştiren Müslümanların 7.-10. yüzyıllar arasında teşekkül eden tarih yazıcılığı bu dönemde Hulefâ-yi Râşidîn, Emevîler, Abbâsîler ve Tolunoğulları olarak Mısır havzasındaki bölge insanları ve tarih birikimi ile etkileşime girmiş, Müslümanların geliştirdiği metodoloji ve oluşturduğu model ile havzanın tarih yazıcılığı değişmiş ve gelişmiştir. Ancak havzanın kendi asıl tarih tasavvurunun etkisi ve katkısı, Müslümanlarda tarih yazıcılığının gelişimini sürdürdüğü 11.-18. asırlarda gerçekleşmiştir. Bu dönemde havzada Fâtımî, Zengî, Eyyûbî, Memlük ve Osmanlı yönetimleri tarihçiler ile sıkı bir ilişki kurmuştur. Gelişimini tamamlamış ve bir metodoloji geliştirmiş olan tarih yazıcılığı bu süreçte özellikle Memlükler döneminde bir devlet merkezi ve İslâm dünyasındaki tarihçilerin sığındığı liman olması itibarıyla yeni bir hal almıştır. Bu yeni hal Müslümanların Gelişim Dönemi tarih yazıcılığının güçlenmesi anlamına gelmiştir. Ancak 19. ve 20. yüzyıldaki Batı karşısındaki geri çekilme ve modernleşme/batılılaşma süreci Mısır havzasında tarih yazıcılığını bir zihnî daralma, fikrî dönüşüm ve tür olarak çeşitlenmeye maruz bırakmıştır. Bu çalışma Mısır havzasındaki Müslümanların tarih yazıcılığı sürecinin bütününü derinlikli bir şekilde ele almayı hedeflemektedir. Bu süreç Mısır havzasında sayısı onu aşan büyük hanedanlıklar dikkate alınarak dört yüzü aşan tarih kaynağı üzerinden incelenmektedir. Bu çalışmanın temel önemi Mısır havzasında tarih yazıcılığında Müslümanların havzada gelişim gösteren güçlü katkısını ve etkisini bütünlüklü bir şekilde ortaya koyma adımını atmasıdır. Çalışmanın amacı ise Türkiye akademyasında son zamanlarda sürekli gelişim gösteren Mısır tarihi çalışmalarına yönelik ilgiyi daha da güçlendirmesi ve tarih yazıcılığı alanındaki devasa birikime dikkat çekmesidir.

In addition to Islam's unique conception of itself in historiography, Muslims quickly inherited the accumulation of knowledge that existed in ancient civilizational basins such as Hejaz, Bilâduşşam, Maghrib, Andalusia, Iraq, Iran, Sind, and Transoxiana, including Egypt. They made this heritage more systematic and methodical and created a variety of types of historiography such as sirah and maghazi, general, special, city and regional history. Combining this originality and inheritance in a harmonious way, Muslims lived in the 7th-10th centuries. During this period, the historiography that was formed between the centuries interacted with the people and historical accumulation of the region in the Egyptian basin, such as the caliphs of Rashidun, the Umayyads, the Abbâsîds and the Tolunids, and the historiography of the basin changed and developed with the methodology developed by the Muslims and the model they created. However, the influence and contribution of the basin's own historical imagination dates back to the 11th-18th centuries, when Muslim historiography continued its development. During this period, the Fatimid, Zengi, Ayyubid, Mamluk, and Ottoman administrations in the basin established a close relationship with historians. Historiography, which has completed its development and developed a methodology, has become new in this process, especially during the Mamluk period, as it was a state center and a port of refuge for historians in the İslamic world. This new situation meant the strengthening of the historiography of the period of Muslim development. However, the retreat from the West and the modernization/westernization process in the 19th and 20th centuries subjected historiography in the Egyptian basin to a mental narrowing, intellectual transformation, and scientific diversification. This study aims to examine in depth the entire process of historiography of Muslims in the Egyptian basin. This process is examined through more than four hundred historical sources, taking into account the great dynasties, more than ten in number, in the Egyptian basin. The main importance of this study is that it takes the step to fully reveal the strong contribution and influence of Muslims in the development of the Egyptian basin in historiography. The aim of the study is to further strengthen the interest in Egyptian history studies, which has been constantly developing in Turkish academia in recent times, and to draw attention to the huge accumulation in the field of historiography.