Gelenbevî’nin (ö.1205/1791) “Risâle fi’l-Masdar” Adlı Eserinin Tahkikli Neşri ve Dil Felsefesi Açısından Değerlendirilmesi
Critical Edition of Galanbawī’s (d.1205/1791) Work Named “Risālah fī al-Maṣdar” and its Evaluation of Language Philosophy
Yazar: Güceyüz, İsa
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 45, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Arap Dili ve Belâgatı,Masdar,el-Hâsıl bi’l-Masdar,İsmail Gelenbevî,Tahkik,Dil Felsefesi ; Arabic Language and Rhetoric,Maṣdar,al-Hāṣıl bi al-Maṣdar,Ismaıl Galanbawī,Critical Edition,Language Philosophy

Matematik ve mantık alanındaki eserleriyle tanınan İsmail Gelenbevî’nin dil ve belâgatle ilgili de birçok eseri mevcuttur. Onun, masdar risâlesi anlamına gelen “Risâle fi’l-masdar” adlı eseri de bunlardan birisidir. Araştırmada öncelikle Gelenbevî’nin hayatı, eserleri ve ilmi kişiliğine temas edilmektedir. Akabinde araştırmada ele alınan eserin konusu olan masdar ve hâsıl bi’l-masdarla ilgili tartışmalara ve meselenin dilbilimsel arka planına yer verilmektedir. Son olarak Gelenbevî’nin masdar hakkındaki düşüncelerine dil felsefesi bağlamında yer verilmekte ve onun “Risâle fi’l-masdar” isimli eserinin tahkikli neşri yapılmaktadır. Risâlenin tahkikinde İslâm Araştırmaları Merkezi’nin (İSAM) yayımlamış olduğu “Tahkikli Neşir Kılavuzu” esas alınmıştır. Herhangi bir nüsha “asıl nüsha” olarak esas alınmamıştır. Neşredilen metin, üç farklı nüsha karşılaştırılarak en doğru metne ulaşma gayesiyle tahkik edilmiştir. Gelenbevî, hâsıl bi’l-masdarı “ıstılâhî ve “lügavî” olmak üzere ikiye ayırmıştır. Mantık verilerini ve diyalektik soruşturma yöntemini eserinde yoğun bir şekilde kullanmıştır. Gelenbevî’nin masdar meselesini tartıştığı zeminin arka planında ta‘kîd, fâilin tanımı ve insan fiilleri/ irade olmak üzere üç ayrı problem yer almıştır. Onun, meçhulün de masdarı olduğu düşüncesine katılmamakla birlikte anlam ve isnad açısından meçhul masdara belirli koşullarda imkân tanıdığı görülmüştür.

Ismail Galanbawī, known for his works in mathematics and logic, also wrote many works on language and rhetoric. His work called “Risālah fī al-Maṣdar”, which means “infinitive treatise,” is one such work. In this study, Galanbawī’s life, works, and scientific personality are first touched upon. Subsequently, discussions about the maṣdar and hâsıl bi’l- maşdar, which are the subjects of the work discussed in this research, and the linguistic background of the issue is included. Finally, Galanbawī’s thoughts about maşdar are included in the context of language philosophy, and a critical edition of his work “Risālah fī al-Maşdar” is made. In verifying the treatise, the “Authorized Publication Guide” published by the Center for Islamic Research (ISAM) was taken as the basis. Any manuscript copy is not taken as the “original copy”. The published text was verified by comparing three different copies to obtain the most accurate text. Galanbawī divided the “al-hāşıl bi al-maşdar/total meaning revealed by infinitive” into two: lexical and terminological. He used logical data and dialectical investigation extensively in his work. In the background of Gelenbevî’s discussion of the infinitive issue, there are three separate problems: ta‘kîd (complexity), the definition of the agent, and human actions/will. Although he does not agree with the idea that the unknown has an infinitive, he allows the infinitive of the unknown under certain conditions in terms of meaning and imputation.