Çağdaş Çocuk Kitaplarında Yer Alan Aile Büyüklerinin Sunuluş Biçimleri Üzerine Bir Araştırma
A Research on The Presentations of Family Elders in Contemporary Children's Books
Yazar: Göksel, Ayşegül; Arıcı, Ali Fuat
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 23, 2020
Anahtar kelimeler: Çocuk edebiyatı,çocuk kitapları,nine,dede,çocuk,aile büyükleri ; Children's literature,children's books,family elders,grandmother,grandfather,child

Bir ulusun varlığını devam ettirebilmesinin teminatlarından sayılan aile, zamanla farklı biçimlere evrilmiştir. Bu süreç, büyük ebeveyn-torun ilişkisinde sancılı değişimleri beraberinde getirmiştir. Çekirdek aileye sıkıştırılan çocuk, aile büyüklerinin tecrübe ve sevgisiyle büyüme olanağından mahrum bırakılmıştır. Çocuğun gelişiminde sağlıklı kurulan büyük ebeveyn-torun ilişkisine ihtiyaç vardır. Modern dünyanın bu ilişkiye izin vermediği durumlarda mevcut boşluğu doldurmak için çocuk edebiyatına da mühim görevler düşmektedir. Nitel araştırma desenlerinden iç içe geçmiş tek durum deseniyle gerçekleştirilen bu araştırmada çağdaş çocuk kitaplarında yer alan aile büyüklerinin sunuluş biçimleri ele alınmıştır. Çalışma kapsamında içerisinde büyük ebeveyn-torun ilişkisini ve aktarımını ihtiva eden ölçüt örnekleme ile araştırma nesnesi olarak belirlenen 15 çocuk kitabı (Yeşilcik, Gemici Dedem, Dedemi Kimseye Kaptırmam, Dedem Benim En İyi Arkadaşım, Yasemin ve Lavanta, Çetin Ceviz, Dedemin Ayçiçeği Tarlası, Dedemin Uçan Dairesi, Taşkafa, Dedemin Bakkalı, Dedem Eve Dönüyor, Dünyanın En Talihli Vapuru, Ninemin Yemekleri Dedemin Oyuncakları, Anneannem Gelin Oldu, Anneannemin Güzel Çiçekleri) doküman olarak kabul edilmiş ve analiz sürecinde doküman incelemesinden yararlanılmıştır. İçerik analizi tekniği ile eserlerde yer alan dede/nine figürlerinin sunuluş biçimleri (44 unsuru kapsayan 19 kategori) tespit edilmiş, kategorileştirilen mevcut veriler betimsel analiz ile yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, incelenen eserlerde en fazla “günlük yaşam” ana kategorisine yer verildiği belirlenmiştir. Kitaplar içinde en çok rastlanan unsur” kişiler arası olumlu iletişim”dir. Eserlerde “vatan sevgisi” kategorisine hiç yer verilmediği saptanmıştır. Toplam unsur miktarının en fazla olduğu eser “Ninemin Yemekleri Dedemin Oyuncakları”, unsur çeşitliliğine en fazla yer verilen eser ise “Dedemin Uçan Dairesi”dir. Her iki kategoride de en az unsur tespit edilen eser, “Çetin Ceviz”dir. 14 kitapta büyük ebeveyn-torun arasında olumlu iletişime rastlanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda nine ve dede figürlerinin sunuluş biçimleri unsurlarının çocuk kitaplarında dengeli dağılım göstermediği, belirli kategorilere odaklanıldığı sonucuna varılmıştır. Çocuk kitaplarında yer alan nine ve dede karakterlerinin sunuluş biçimlerinin çocuğun gelişimine, nesiller arası aktarıma katkı sağlayacak biçimde zenginleştirilmesi önerilmiştir.

Considered as a guarantee for a nation to survive, the family evolved over time to different forms. This process brought about painful changes in the great parent-grandchild relationship. Compressed into the nuclear family, the child is deprived of the opportunity to grow with the experience and love of the family elders. In the child's development, there is a need for a great parent-grandchild relationship. In cases where the modern world does not allow this relationship, there are also important duties for children's literature to fill the current gap. In this study, which is carried out with a case study, which is one of the qualitative research patterns, the presentation styles of the family elders in contemporary children's books are discussed. Within the scope of the study, 15 children’s books determined as a research object and a criterion sampling containing the grandparent-grandchild relationship and transfer were accepted as documents, and document analysis was used in the analysis process. With the content analysis technique, the presentation styles of the grandfather / granny figures in the works (19 categories including 44 elements) were determined, and the available data were interpreted with descriptive analysis. As a result of the research, it has been determined that the main category of “daily life” is mostly included in the studied works. The most common element among the books is “positive interpersonal communication”. It is determined that there is no place in the category of "love of homeland" in the works. “Ninemin Yemekleri Dedemin Oyuncakları” is the work with the highest total amount of elements, and “Dedemin Uçan Dairesi” is the most widely used work. The least identified element in both categories is “Çetin Ceviz”. Positive communication was found between grandparents and grandchildren in 14 books. In line with the findings obtained, it was concluded that the elements of presentation of grandmother and grandfather figures do not show a balanced distribution in children's books and focus on certain categories. It is suggested that the presentation of the grandmother and grandfather characters in the children's books should be enriched in a way to contribute to the development of the child and intergenerational transfer.