Kaffâl eş-Şâşî el-Kebîr’in Şemâʾilü’n-Nübüvve Adlı Eserinin Muhteva Bakımından Analizi
A Content Analysis of Qaffāl al-Shāshī al-Kabīr's Shamāʾil al-Nubuwwah
Yazar: Saylan, İbrahim
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 40, 2024
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Hadith,Shamāʾil al-Nubuwwa,Shamāʾil,Kaffâl al-Shâshî,Tirmidhī ; Hadis,Şemâʾilü’n-Nübüvve,Şemâil,Kaffâl eş-Şâşî,Tirmizî

Hz. Peygamber’in (s.a.s.) fizikî ve ahlâkî özelliklerini ele alan çeşitli eserler kaleme alınmıştır. Bu özellikler ilk dönemlerde hadis külliyatında “edeb, libas, et‘ime, eşribe, sıfâtü’n-nebî, menâkıb, fezâil” gibi başlıklar altında dağınık bir şekilde yer alırken, zamanla “şemâil” adıyla müstakil bir hadis literatürüne dönüşmüştür. Bu türün en erken ve en tanınmış örneği, Tirmizî’nin telif ettiği eş-Şemâʾilü’n-nebeviyye adlı eseridir. Zamanla farklı coğrafyalarda yaşayan âlimler de bu alanda eserler vermiştir. Şemâil türünde eser ortaya koyan diğer bir önemli isim Kaffâl eş-Şâşî’dir. O, Şâfiî mezhebinin Mâverâünnehir bölgesinde yayılmasına öncülük etmiştir; fakih, muhaddis, müfessir, mütekellim ve edip özellikleriyle de meşhurdur. Müellifin kaleme aldığı Şemâʾilü’n-nübüvve, 90 başlık altında 766 rivayetten oluşturulmuştur. Eserde merfû, mevkûf ve maktû haberlerle birlikte tarih kaynaklarından ve şiirlerden de istifade edilmiştir. Eserin tarih kaynakları ve şiirlerle desteklenmesi ona zenginlik kazandırmıştır. Eser, Hz. Peygamber’in fizikî özellikleri, nesebi, peygamberlik dönemi ve savaş aletleri gibi konuları detaylı biçimde yer vermiştir. Eserin genel yapısı, Tirmizî’nin Şemâʾil adlı eseriyle karşılaştırıldığında belirgin bir farklılık göstermektedir. Tirmizî, Resûlullah’ın ibadet, ahlak ve fizikî özelliklerine yoğunlaşırken; Kaffâl, Resûlullah’ın beşerî yönlerini merkeze almış ve peygamberlik özelliklerini Delâʾilü’n-nübüvve adlı eserinde işlemiştir. Bu çalışmada, Kaffâl eş-Şâşî’ye atfedilen Şemâʾilü’n-nübüvve adlı eserin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Eserin müellifine aidiyeti, içeriği ve hadis edebiyatındaki yeri incelenmiş; Kaffâl’ın ilmî kişiliği, eserin yapısı ve Tirmizî’nin şemâil eseriyle olan benzerlik ve farklılıkları ele alınmıştır.

Numerous works have been written on the physical and moral characteristics of the Prophet Muhammad (peace be upon him). In the early periods, these characteristics were dispersed throughout various hadith compilations under headings such as adab, libas, at‘ima, ashriba, sifat al-nabi, manaqib, and fada’il. Over time, these disparate accounts coalesced into an independent genre of hadith literature known as shamāʾil. The earliest and most well-known example of this genre is Tirmidhī’s al-Shamāʾil al-Nabawiyya. Subsequently, scholars from different regions also contributed to this genre. One of the significant figures who authored a work in this field is Qaffâl al-Shâshî, a prominent scholar who played a pivotal role in the spread of the Shafiʿi School of jurisprudence in the Transoxiana region. Renowned as a jurist, hadith scholar, exegete, theologian, and litterateur, Qaffāl authored Shamāʾil al-Nubuwwah, a compendium comprising 766 narrations systematically organized under 90 headings. In addition to integrating marfūʿ, mawqūf, and maqṭūʿ reports, the compendium incorporates poetry and historical sources, thereby enriching its content. It provides comprehensive analyses on the Prophet’s physical attributes, lineage, prophetic period, and tools of warfare. A comparative analysis of Qaffāl’s work and Tirmidhī’s al-Shamāʾil reveals significant differences. While Tirmidhī’s work primarily focuses on the Prophet’s acts of worship, moral conduct, and physical attributes, Qaffāl places greater emphasis on his human characteristics, addressing his prophetic qualities in a separate work, Dalāʾil al-Nubuwwah. This study aims to critically evaluate Shamāʾil al-Nubuwwah, by examining its authorship, content and position in the hadith literature. Additionally, it discusses Qaffāl’s scholarly profile, the structure of the work, and the comparative similarities and differences with Tirmidhī’s al-Shamāʾil.