Anadolu’da Bir İstiklal Ateşi: Karamanoğulları Beyliği-Moğol Mücadeleleri
An Independence War in Anatolia: Karamanaids-Mongols Struggles
Yazar: Kapar, Mehmet Ali; Koçak, Fadime
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 65, 2019
Anahtar kelimeler: Mongols,Turkey Seljuks,Karamanaids,Noyan,Karamanoğlu Mehmed Bey,Güneri Bey ; Moğollar,Türkiye Selçukluları,Karamanoğulları Beyliği,Noyan,Karamanoğlu Mehmed Bey,Güneri Bey

XII. yüzyıldan itibaren Moğollar, Türklerin yoğun olarak yaşadıkları Mâverâünnehir ve Horasan coğrafyasına yönelik istila hareketi başlatmıştır. Bu istilalar, kesif Türkmen nüfusunun Anadolu’ya doğru göç hareketine neden olmuştur. 3 Temmuz 1243 Kösedağ Savaşı’nda Türkiye Selçuklu Devleti’nin Moğollar karşısında bozguna uğramasıyla da Moğolların Anadolu coğrafyasına hâkim olma süreci başlamıştır. Bu dönemde Moğollar, özellikle Türkmenler ile mücadele etmişlerdir. Zira Moğol Hanı’ndan ve onların Anadolu’daki vali ve noyanlarından çıkar elde etmek için bazı Selçuklu devlet erkânı da Karamanoğulları başta olmak üzere diğer Türkmen beylerine yönelik şiddet hareketlerine girişmişlerdir. Anadolu’da Türkmen beylerinin hem Moğollar hem Selçuklu Devleti idarecilerinin uyguladıkları politikalar nedeniyle birlikte hareket etmekten başka şansları kalmamıştır. Nitekim Karamanoğulları öncülüğünde hareket eden Türkmen kuvvetleri, zamanla Moğol kuvvetlerini yıpratmışlardır. Karamanoğulları, Anadolu’da Moğolların uyguladıkları şiddet politikaları üzerine sürekli isyan etmiş ve her fırsatta Konya’yı ele geçirmek için uğraşmıştır. Karaman Beyleri, zamanla Moğol işgal ve kıyımlarına ses çıkarmayan Selçuklu Devleti’nin yerini almış ve Anadolu Türklüğünün savunucusu hâline gelerek 1308 yılından itibaren de kendini Selçukluların namzedi olarak görmüştür. Anadolu coğrafyasında böyle hareket eden ve zamanla Moğol noyanlarının başvurdukları güçlü beylik olan Karamanoğulları, Mahmud Bey döneminde Konya’yı son kez ele geçirerek istiklallerini ilan etmişlerdir. İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’ın 1335 yılında ölmesinin ardından Anadolu’da bulunan tüm beyler kendi nüfuz bölgelerinde hâkimiyetlerini ilan ederek tam bağımsız beylikler olarak ortaya çıkmışlardır. Bu çalışmada Türkiye Selçuklu Devleti’nin dağılma sürecine girmesinin ardından güçlü bir şekilde hâkimiyet mücadelesine giren Karamanoğulları ile Moğollar arasındaki mücadeleler incelenecek ve Karamanoğullarının Türkiye Selçuklu Devleti ve Ermeniler ile mücadelelerine bu eksende yer verilecektir.

Since XII. Century, Mongols started an invasion movement to Transoxiana / Maveraünnehir and Khorasan/Horasan geographies where Turks live intensively. These invasions caused immigration of intense Turkmens population towards Anatolia. In 3rd July 1243 Battle of Kose Dagh, Mongols dominance process on geography of Anatolia started because of defeat of Turkey Seljuks State face to Mongols. In this period, Mongols fought especially with Turkmens. Because, also some of Seljuk high state officials set to violence against other Turkmen Seigniories especially Karamanids for the purpose of generating profit from Mongols’ Khan and their governor and Noyans on Anatolia.Turkmen Seigniory has no chance than acting together on Anatolia because of policies applied by both Mongols and Seljuks State. Thus, Turkmen forces who act under Karamanids put Mongols forces in difficult situation in time. Because of violence policies applied by Mongols on Anatolia, Karamanids always rebelled, and tried every opportunity to conquer Konya. Karamanids Seigniories, took place of Seljuk State which let Mongol’s occupations and slaughters pass unchallenged in time, and has seen themselves as the heir of Seljuks’ from 1308 by becoming advocate of Anatolian Turks. Karamanids who acted like this and became strong seigniory where Mongols’ Noyans consulted announced their independence by conquering Konya last time in the period of Mahmud Bey. All the Beyliks in the Anatolian geography declared their dominance in their own regions of influence and full independent Anatolian Beyliks emerged after death of ruler of Ilkhanate Abu Sa'id Bahadur Khan in 1335. In this study, the struggle between Karamanids, who got into strong struggle for domination after Turkey Seljuk State’s enter into the process of disintegration, and Mongols, and place will be given to Anatolian struggles in this axis.