hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Prof. Dr. Seyit Bahcıvan Hocamın Ardından (1952-2023)
After the Passing of My Teacher Prof. Dr. Seyit Bahcıvan (1952-2023)
Yazar: Kaplan, Doğan
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Seyit Bahcivan,Emin Sarac,Istanbul,Makka,Konya,History of Islamic Sects ; Seyit Bahcıvan,İslam Mezhepleri Tarihi,Emin Saraç,İstanbul,Mekke,Konya

Bu yazı bir vefeyat yazısıdır. İslam Mezhepleri Tarihi Anabilim Dalı, alanımızın duayeni Hasan Onat'ın 2020 yılındaki kaybından sonra 2022 yılında Sıddık Korkmaz'ın vefatıyla şok yaşamış 2023 yılında ise Seyit Bahcıvan'ın beklenmedik ölümüyle adeta yaprak dökümü yaşamıştır. Bahcıvan, ilim tahsili için İstanbul ve Mekke'de uzun yıllar kaldıktan sonra Konya'ya dönüp hizmetini memleketinde sürdürmüştür. İslam Mezhepleri Tarihi alanındaki önemli eserlerin edisyon kritiklerini yapmak suretiyle ilim dünyasına büyük katkılar sağlamıştır. İstanbul'daki ilim hayatı içerisinde Muhammed Emin Saraç Hocaefendi'nin büyük bir yeri vardır. Bİr taraftan Yüksek İslam Enstitüsüne devam eden Bahcıvan, 6 yıl boyunca Saraç Hoca'nın Camii derslerine devam ederek ondan birçok kitap okumuştur. Hocasının himmetleriye Mekke'ye giden Bahcıvan yurda döndükten sonra hocasından tevarüs ettiği ders okutma geleneğini Konya'da sürdürmüş, yıllarca fakülte derslerinin yanı sıra çeşitli sivil toplum kuruluşlarında öğrencilere kitap okutmuştur. Hocasından gördüğünü işleyen Bahcıvan, ölümünden yaklaşık bir ay öncesine kadar bu fahri derslere devam etmiştir.

This article is an obituary. After the loss of Hasan Onat, the doyen of our field, in 2020, the Department of History of Islamic Sects experienced a shock with the death of Sıddık Korkmaz in 2022, and in 2023, with the unexpected death of Seyit Bahcıvan. Bahcıvan, after spending many years in Istanbul and Mecca for the study of Islamic sects, returned to Konya and continued his service in his hometown. He made great contributions to the world of Islamic sects by editing and criticising important works in the field of History of Islamic Sects. Muhammad Emin Sarac has a great place in the scholarly life in Istanbul. Bahcıvan, who attended the Higher Islamic Institute on the one hand, attended Saraç Hoca's mosque classes for 6 years and read many books from him. Bahcıvan, who went to Mecca with the blessings of his teacher, continued the tradition of lecturing that he inherited from his teacher in Konya after returning to the country, and read books to students in various non-governmental organisations as well as faculty lectures for years. Bahcıvan, who processed what he saw from his teacher, continued these voluntary lessons until about a month before his death.
Hâricîliğin Doğuşuna Etki Eden İktisadî Arka Plan
Economic Background Affecting the Birth of Kharijite
Yazar: Çavuşlu, Kerem
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Kharijite,Economics,Quraysh,Referee Incident ; İslâm Mezhepleri Tarihi,Hâricîlik,İktisat,Kureyş,Hakem Olayı

Hâricîliğin doğuşu ve teşekkül sürecine ilişkin yapılan çalışmalarda siyasî, sosyal, dinî ve kültürel etkenler üzerinde yeterince durulmuş, ancak iktisadî etkenlere ise gerektiği kadar yer verilmemiştir. Hâricîlik İslâm öncesi dönemde başlayan ve İslâm sonrasında yaşanan siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel değişim ve dönüşümün bir sonucu olarak ortaya çıkan dinî ve siyasî bir harekettir. İlk dört halife döneminde yaşanan siyasî, sosyal, kültürel ve ekonomik değişim ve dönüşüm sonucu Müslümanlar arasında birtakım ihtilafalar yaşanmıştır. Hz. Osman döneminde ortaya çıkan kitlesel isyan hareketi onun katliyle sonuçlandı. Hz. Ali’nin halife seçilmesi sorunları çözmedi. Aksine yeni sorunları da beraberinde getirdi. Bu dönemde yaşanan Cemel ve Sıffîn ile tahkim meselesi Hz. Ali’nin ordusunda siyasî ve dinî bir gruplaşmaya neden oldu. Sıffîn’de ortaya atılan hakem fikri bu ayrışmanın tek sebebi değildi. Bu ayrışma, Kureyş kabilesi ile diğer Arap kabileleri arasında İslâm öncesi dönemde başlayan ve Hz. Peygamber sonrasında devam eden siyasî ve iktisadî çatışmanın bir sonucuydu.

In the studies on the birth and formation process of Kharijism, political, social, religious and cultural factors have been sufficiently emphasized, but economic factors have not been given enough attention. Kharijism is a religious and political movement that started in the pre-Islamic period and emerged as a result of the political, social, economic and cultural changes and transformations experienced after Islam. As a result of the political, social, cultural and economic change and transformation that took place during the first four caliphs, a number of conflicts arose among Muslims. The mass revolt movement that emerged during the reign of Uthman resulted in his murder. The election of Ali as caliph did not solve the problems. On the contrary, it brought new problems with it. During this period, the issues of Camel, Siffin and Arbitration Incident caused a political and religious grouping in Ali's army. The idea of arbitrator put forward in Siffin was not the only reason for this divergence. It was the result of the political and economic conflict between the Quraysh and other Arab tribes that started in the pre-Islamic period and continued after the Prophet.
İslam Mezhepleri Tarihi 8. Koordinasyon Toplantısı  (28-30 Nisan 2023 - Rize)
Departmental Meeting of the Department of History of Islamic Sects (28-30 April 2023 - Rize)
Yazar: Gömbeyaz, Kadir
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: History of Islamic Sects,Theology,Islamic Sects,Coordination,Teaching ; İslâm Mezhepleri Tarihi,İlahiyat,İslam Mezhepleri,Koordinasyon,Öğretim

Ülkemizde İlahiyat Fakülteleri bünyesindeki anabilim dalları kendi meselelerini görüşmek ve anabilim dalı öğretim elemanlarının birbirlerini tanıması, görüş alışverişinde bulunması gibi amaçlarla zaman zaman belli periyotlarla bir araya gelmektedir. Bunlardan biri de İslam Mezhepleri Tarihi anabilim dalıdır. En son 2019 yılında biraraya gelen anabilim dalı öğretim elemanları pandemi sebebiyle ara verdikleri toplantılarına bu sene 28-30 Nisan 2023 tarihleri arasında Rize'de devam ettiler. Daha önce anabilim dalının kendi iç meselelerinin müzakeresi yanında program içerisinde konulu çalıştay veya sempozyum da içeren toplantılarda bu sene farklı bir yol izlendi ve son yıllarda alanda doktora tezini tamamlayanlardan gönüllü olan altı kişinin tezlerine dair sunumlar dinlendi ve müzakere edildi.

In our country, the departments within the Faculties of Theology come together from time to time for the purposes of discussing their own issues and for the academic staff of the department to get to know each other and exchange views. One of them is the Department of History of Islamic Sects. The members of the department, who came together for the last time in 2019, continued their meetings, which they took a break due to the pandemic, in Rize between 28-30 April 2023 this year. In the meetings that previously included a workshop or symposium on the subject, as well as the discussion of the internal issues of the department, a different path was followed this year, and the presentations of six volunteers who completed their doctoral thesis in the field in recent years were listened and discussed.
Evzâî’nin İtikadî Yönü
The Theological Aspect of Awza'i
Yazar: Balcı, Ali Osman; Önder, Murat
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Awza,Attributes of Allah,Caliphate,Faith,Awzaiism ; Evzâî,Evzâîlik,Allahın Sıfatları,Hilafet,İman

Fıkhî mezhepler içerisine dâhil edilen ve Şam merkezli bir mezhep olan Evzâîlik, özellikle Emevîler döneminde siyasi olarak desteklenerek yayılma fırsatı bulmuştur. Evzâî’nin görüşleri Emevîler tarafından desteklenmesinin bir sonucu olarak yayılma fırsatı bulmuştur. Hicrî II. asrın sonları itikadî konulardaki tartışmaların yoğun olarak yaşandığı yıllardır. Ehl-i Hadis grubuna dâhil edilen Evzâî, bu tartışmalara yeri geldikçe dâhil olarak kendi görüşlerini ortaya koymuştur. Siyasî anlamda Emevîlerce desteklenen Evzâîlik, Abbâsîler’in iktidarı ele geçirmesinden sonra deyim yerinde ise kaybolmaya yüz tutmuştur. Genel olarak itikadî konulardaki tartışmalara girmemeye ve bundan sakındırmaya yönelik söylemlerine karşın Evzâî, gereken durumlarda ortaya koyduğu görüşlerde Selef itikadına vurgu yaparak bunun dışına çıkmamaya gayret etmiştir.

The Evzai sect, included in the jurisprudential schools of thought and based in Damascus, had opportunities for dissemination, particularly during the Umayyad era, with political support. The political backing from the Umayyads allowed the doctrines of Evzai to be disseminated. The latter part of the 2nd century of the Hijra was a period marked by intense theological debates. Evzai, affiliated with the Ahl al-Hadith (People of Hadith) group, occasionally participated in these discussions, expressing his views when necessary. Politically endorsed by the Umayyads, Evzai's influence began to diminish, almost to the point of disappearance, following the rise of the Abbasids to power. In general, despite his expressions advocating refraining from theological debates and discouraging involvement in such discussions, Evzâî, in the views he puts forth when necessary, strives to emphasize adherence to the Salafi creed, making an effort not to deviate beyond its boundaries.
Gulât-ı Şîa’nın Mehdi Tasavvurunda Mitolojik Unsurlar
Mythological Elements in the Depiction of Mahdī Among G̲h̲ulāt Shīʿa
Yazar: Oruç, Muhammed Cihat
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Savior,Ghulāt Shīʿa (extremist Shīʿīs),Mahdī,Mythology ; İslam Mezhepleri Tarihi,Kurtarıcı,Gulât-ı Şîa,Mehdî,Mitoloji

İnsanlık tarihinde bilinen dinî geleneklerin tamamına yakınında gelecekte ortaya çıkacak bir kurtarıcı fikri bulunmaktadır. Bu düşünce veya inancın tarihî süreçte çeşitli sembolik motiflerle zenginleşerek mitolojik bir boyut kazandığı görülmektedir. Aynı şekilde antik dönemlerde farklı medeniyetlere ait mitolojik anlatılarda bu düşünceyi yansıtan temalar yer almaktadır. İslam kültüründe erken dönem Şiî gulât kesimlerin mehdî tasavvurlarında da Ortadoğu dinî gelenek ve mitolojik anlatılarında geçen kurtarıcı düşüncesi etrafında örülen efsanelerden bazı motifler dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, kurtarıcı inancının farklı yönlerini anlamak için insanlığın kolektif hayal gücünün ürünü olan mitolojik unsurları göz önünde bulundurmanın büyük bir öneme sahip olduğunu düşünmekteyiz. Çalışmamız bu noktada, karşılaştırmalı bir değerlendirme ile, diğer din ve toplumların mitsel anlatıları ile ilk aşırı Şiî kesimlerin mehdî anlayışında bulunan bazı mitolojik imgelere dikkat çekmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, genel bilim metodolojisinin temel prensiplerine dayalı olarak tanımlama, açıklama, karşılaştırma, ilişki kurma ve yorumlama yöntemleri kullanılmıştır.

In the history of humanity, nearly all known religious traditions incorporate a future savior idea. Throughout the history, it is evident that the belief of a savior has evolved and enriched itself with various symbolic motifs, acquiring mythological dimensions Similarly, mythological accounts from numerous cultures from ancient times have themes similar to savior idea. In the early period of the communities of G̲h̲ulāt Shīʿa within Islamic culture, it is noteworthy that some motifs can be traced in the concept of the Mahdi, woven around the savior idea present in Middle Eastern religious traditions and mythological narratives. In this context, we believe that considering the mythological elements, which are the products of collective imagination of the humanity, is of great importance in order to understand the various aspects of savior belief. Our study aims, in this regard, to draw attention to certain mythological images present in the early Shiite sects' understanding of the Mahdi, through a comparative analysis with the mythic narratives of other religions and societies. In this study, we have employed a methodology rooted in the fundamental principles of general science, including description, explanation, comparison, establishing relationships, and interpretation.
Ebû Firas Ubeydullah b. Şibl’in er-Red ʿale’r-Râfıḍa ve’l-Yezîdiyye Adlı Eserinde Râfızî Fırkalar ve Bu Fırkaların Tasnifi
Rāfidī Sects in the Book Named al-Rad ʿalā al-Rāfiḍa va al-Yazīdiyye written by Abu Firās Ubeydullah b. Shibl and Classification of These Sects
Yazar: Durmuş, Ali
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Rāfida,Shia,Yazīdiyye,Abu Firās ; İslâm Mezhepleri Tarihi,Râfıza,Şîa,Yezîdiyye,Ebû Firâs

İslâm tarihinde fırak yazıcılığı oldukça erken dönemlerde başlamıştır. Bazı fırak müellifleri tamamen bilimsel bir amaçla tarihte yaşamış fırkaları kayıt altına alarak sonraki asırlara aktarmayı hedeflemiş ve eserlerinde olabildiğince objektif olmaya çalışmışlardır. Bazı müellifler ise, bu tür eserleri ait oldukları mezhebin ve inancın kendilerine biçtiği görevi ifa etmek gibi dinî ve ulvî bir amaçla kaleme almışlardır. Bu müellifler kendi mezheplerini diğerlerinin fikrî saldırılarından korumayı ve onlardan üstün tutmayı hedeflemiş, dolayısıyla eserlerinde nesnel bir tutum geliştirmemişlerdir. Bu durum zamanla bir fırak edebiyatının oluşmasını beraberinde getirmiştir. VII/XIII. yüzyılın ortalarında, Ebû Firâs (ö. 658/1260) tarafından kaleme alınmış olan er-Red ʿale’r-Râfıḍa ve’l-Yezîdiyye adlı eser de bu literatürün bir ürünü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu eser, Bağdat’ta zuhur eden Râfızî ve Yezîdî akımlara karşı, Ehl-i sünnet inancının pekiştirilerek, bu fırkaların bölgenin Ehl-i sünnet halkına verebileceği zararların engellenmesi için kaleme alınmıştır. Bu makalede ise, söz konusu eserin ve müellifinin tanıtılmasının yanı sıra, müellifin eserde ele aldığı “Râfızî fırkalar” kısmının tercüme edilerek, bu fırkaların tasnifinin ve metodunun tahlil edilmesi ve incelenmesi hedeflenmiştir.

Firaq writing started very early in Islamic history. Some firaq authors aimed to record the sects that lived in history and transfer them to the next centuries for a purely scientific purpose, and they tried to be as objective as possible in their books. On the other hand, some authors, wrote such works for a religious and lofty purpose, such as fulfilling the duty assigned to them by the sect and belief they belong to. These authors aimed to protect their sects from the intellectual attacks of other sects and to keep them superior to them, and therefore they didn’t develop an objective style in their books. This situation has led to the formation of fiction literature over time. The book named al-Rad ʿalā al-Rāfiḍa va al-Yazīdiyye, written by Abu Firās (d. 658/1260) in the middle of the 7/13st century, also appears as a product of this literature. This work was written to strengthen the Ahl al-Sunnah belief against the Rāfidī and Yazīdī movements that emerged in Baghdad and to prevent the harm that these sects could cause to the Ahl al-Sunnah people of the region.
Sünnete Farklı Yaklaşımlar ve Bu Yaklaşımlar Üzerine Bazı Tenkitler (Hanefî Mezhebi Fıkıh Eserleri Özelinde)
Different Approaches to the Sunnah and Some Reactions to These Methods (With Particular Reference to the Hanafi Fiqh Works)
Yazar: Erdim, Sinan
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; History of Islamic Sects,al-Sunnah,al-Hadith,The Prophet,Ṣaḥāba ; İslam Mezhepleri Tarihi,Sünnet,Hadîs,Hz. Peygamber,Sahâbe.

Fıkıh kitaplarında mezheplerin kullandıkları sünnet kavramında bir kargaşanın varlığından söz etmek mümkündür. Bunun sebepleri arasında mezheplerin sünnet anlayışlarının birbirinden farklı olması, fıkhî kavramların henüz oturmamış olması ve mezheplerin hadîslere yaklaşım tarzlarının birbirinden farklı olması gibi birçok etkeni saymak mümkündür. Bu bağlamda Hanefî mezhebince sahâbe uygulamaları da sünnet kabul edildiği için bu mezhebin kaynak kitaplarında herhangi bir eylem için sünnet ifadesi kullanıldığı zaman sünnetin kaynağı Hz. Peygamber veya sahâbe olabilmektedir. Kimi zaman bazı eylemler için kullandıkları sünnet ifadesinin kaynağının belirsiz olması da mümkündür. Bu duruma Hanefî mezhebinde abdeste başlarken niyet edilmesinin sünnet sayılması örnek olarak verilebilir. Ancak herhangi bir rivâyette bu eylemin Hz. Peygamber’e veya sahâbeye nisbet edildiğine rastlamak mümkün değildir. Aynı şekilde bu kaynaklarda abdest almaya eûzu-besmele ile başlamak da sünnet olarak ifade edilmiştir. Ancak bu konunun dayanağı da nakledilen bazı zayıf hadîslerdir.  Benzer durumlar diğer mezhepler için de söz konusu olmakla beraber çalışmanın boyutlarının aşmaması için bu çalışmamızda Hanefî mezhebi özelinde bu konu ele alınacaktır.

It is possible to speak of chaos in the madhab's usage of the term "sunnah" in fiqh books We can enumerate among the reasons for this, the difference in the understanding of the Sunnah from each other and the non-determination of the legal terminology and the method of approach to the hadiths of the Prophet. In this context, due to that the Hanafis consider the applications of the Companions as the Sunnah, when an act is considered Sunnah in the literature of said sect, the source of the sunnah could either be Prophet Muhammad or the Companions. Sometimes when they use the word Sunnah in some applications, its resource is unknown. The matter that the intention at the beginning of ablution is accepted as Sunnah at the Hanafis can be given as an example. But it is not possible to attribute this act neither to the Prophet nor the Companions. Likewise, starting wudu with auzu-basmala is expressed as sunnah, but this topic is also based on the da’if (weak) hadiths. Although similar circumstances also apply to other sects, for the sake of keeping the study within its confines, the Hanafi sect will be applied in this article.
Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri
Individuals Who Have Been Seen Qaderîte-Murjiite, and Their Problems of Sectarian Belonging
Yazar: Alibekiroğlu, Fatmanur
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Qaderite,Murjiite,Qaderîte-Murjiite,Ghaylanite,Mu ; Kaderî,Mürciî,Kaderî-Mürciî,Gaylâniyye,Mu'tezile

Mezhebî eğilimler arasındaki etkileşim örneklerinden biri olarak Kaderî-Mürciî şahıslar, fırak geleneğinde Mürcie ya da Mu'tezile içerisinde zikredilen, her iki eğilimin temel fikirlerinden bir kısmını bir arada benimseyen şahıslardır. Mu'tezile içerisindeki durumları ise “beş esasa” muhalif olma gerekçesiyle bazı yazarlar tarafından reddedilirken, bu muhalefet Mu'tezilî tabakatlarda zikredilmelerine engel olmamıştır. Bu sebeple mezhepler tarihi geleneğinde söz konusu şahıslar için farklı tanımlamalar ve muhtelif tasnif çabaları mevcut olmuştur. Fakat bu tasnif gayretleri bazı sorunlara sebebiyet vermiştir. Bunun yanında Mu'tezile içerisindeki konumları da onlara Mu'tezilî tabakalarda yer veren yazarlar nezdinde dahi olumlu bir şekilde tasvir edilmemiş, irca fikrinden ötürü onlar için dışlayıcı bir tavır sergilenmiştir.

As one of the examples of interaction between sectarian tendencies, Qade-rîte-Murjiite individuals are the people who have been seen in the tradition of fırak in Murjia or Mu'tazilah, accepted some basic ideas of both tendencies. While their status in Mu'tazila were rejected by some scholars on the ground of opposition to “five principles “and this opposition did not prevent them from being mentioned in the classes of the Mu'tazilah. For this reason, different definitional and various classification efforts for these people have been in the sectarian traditions. However, these efforts were resulted in some problems. In addition, their position in Mu'tazilah was not positively depicted even by the writers who gave them a place in the Mu'tazilite classes and they showed an exclusivist attitude towards them because of their view of irja.
Prof. Dr. Yusuf Benli (1958-2024) Hocamızın Ardından
After the Passing of Prof. Dr. Yusuf Benli (1958-2024)
Yazar: Kılıçarslan, Ünal
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Yusuf Benli,Death,Kayseri,Develi ; İslâm Mezhepleri Tarihi,Yusuf Benli,Vefat,Kayseri,Develi

Gök kubbe, kendisini Allah’a adamış olan âlimlerin, âriflerin ve âbidlerin takva dolu yüreklerine hayrandır. O insanlar ki şu fani âlemde tek dertleri Allah’ın davasına hizmet etmektir. Dillerinde daima zikir vardır. Kalpleri ise tevazu denen cevher ile süslüdür.  İşte böyle bir insandı merhum hocamız Yusuf Benli. O, 66 yıllık ömrüne, 13 yıllık öğretmenlik hayatına ve kesintisiz devam eden 30 yıllık akademik hayatına sayısız öğrencisinin ve dostunun yüreklerine dokunan çalışmalar ortaya koymuştu. Şimdi bizlere düşen görev de hocamızın ardından hayır duada bulunmak, ilmi mirasına sahip çıkmak ve naçizane her platformda hocamızın ilmi ve ulvi meziyetlerini anlatmak için gayret etmektir. Bu bağlamda hazırladığımız çalışma da bir vefeyat yazısı olma niteliğini taşımanın yanında büyük bir ilim adamının anılmasına ve anlatılmasına hizmet etmektedir.

The firmament admires the pious hearts of the scholars, arifs and hills who have devoted themselves to Allah. Those people whose only concern in this mortal world is to serve the cause of Allah. There is always remembrance in their language. Their hearts are adorned with the gem called humility. Our late teacher Yusuf Benli was such a person. In his 66 years of life, 13 years of teaching life and 30 years of uninterrupted academic life, he produced works that touched the hearts of countless students and friends. Now, our duty is to pray for our teacher, to protect his scientific heritage and to strive to explain the science and sublime virtues of our teacher on every humble platform. In this context, the study we have prepared serves to commemorate and explain a great scientist as well as being an obituary article.