Sovyet Türkmenistanı’nda 1930’lu Yıllarda Türkmen Dilinin Terminolojisi Üzerine Çalışmaları: Geld Gurtmıradov (1904-1938) Örneği
Terminology of The Turkmen Language Studies in Soviet Turkmenistan in 1930s: The Geldı Gurtmıradov (1904-1938) Example
Yazar: Aşirov, Tahir; Albayrak, Çağdaş
Dergi: Avrasya Terim Dergisi, Vol. 8 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Sovyet Türkmenistanı,Gurtmıradov,Türkmen Dili,Terminoloji,Kavram ; Soviet Era Turkmenistan,Gurtmyradov,Turkmen Language,Terminology

Türkmenistan’da 1920’lerden itibaren Türkmen dilinin terminolojisi ile ilgili ilmî araştırmalara rastlamak mümkündür. Sovyet Türkmenistanı’nda “Geldi Gurt Mıradoğlı” veya “Gurt Mıradov” adlarıyla ilmî çalışmalarının altına imza atan Geldi Gurtmıradov (1904-1938), 30 Ocak 1933 tarihinde “Türkmenistan” gazetesinde “Türkmen Dilinde Terminologiya İşlenmekliğiŋ Yiti Meseleleri Dogrısında Bir Nâçe Söz” (Türkmen Dilinde Terminoloji Çalışmasının Keskin Konuları Üzerine Birkaç Söz) isimli makalesinde, Türkmen dilinin terminolojisi konusunu ele almaktadır. Gurtmıradov, Sovyet Türkmenistanı’nda Türkmen dilinin terminolojisinin “Panislamizm”, “Pantürkizm” ve “Enternasyonalizm” olmak üzere üç akım çerçevesinde şekillenmeye başladığını belirtmektedir. Gurtmıradov, Sovyetler Birliği döneminin ideolojik etkisi bağlamında “Panislamizm” şeklinde tanıtılan geleneksel Türkmen düşüncesine sahip muhafazakârlar ile “Yerli Milletçilik” veya “Pantürkizm” olarak isimlendirilen gelenekçi-yenilikçi Türkmen aydınlarının Türkmen dilinin terminolojisi ile ilgili görüşlerini eleştirilmekte ve ilerlemeci olarak addettiği “Enternasyonalizm” akımının görüşlerini ise çözüm olarak sunmaktadır. Bu bağlamda Gurtmıradov’un makalesinin, Sovyet Türkmenistanı’nda Türkmen dilinin terminolojisi çalışmalarının mazisini aydınlatıcı ve geleceğinde ise yol gösterici bir metin olduğu söylenebilir.

Since the 1920s, scientific researches on the terminology of Turkmen language has rapidly risen in Turkmenistan. In the Soviet Era Turkmenistan Geldi Gurtmyradov (1904-1938) aka “Geldi Gurt Myradogli” or “Gurt Myradov”, published an article namely “Brief Remarks on Subtle Issues of Terminology Studies of Turkmen Language” in the “Turkmenistan” newspaper on October 30, 1933. In his article he addresses the issues on the Turkmen language terminology. Gurtmyradov points out that in Soviet Era Turkmenistan, the terminology of the Turkmen language had begun to take shape within the three different notions namely “Pan-Islamism”, “Pan-Turkism” and “Internationalism”. On the terminology of Turkmen language, Gurtmıradov criticizes the views of conservatives who possess conservative Turkmen mentality developed under the overwhelmingly suppressing ideological framework of the Soviet Union which is also known as “Pan-Islamistic ideology”; as such the views of traditionalism-based-innovative Turkmen intellectuals who were branded themselves under the influence of “Local nationalistic” and “Pan-Turkism” ideology; and he presents the ideological values of 'Internationalism' as the solution to the matter of fact. It is quite convincing to consider Gurtmyradov’s articles in the Soviet Era Turkmenistan, as guidelines of potential future studies on Turkmen language terminology issues and it would play pivotal role in contributing to much detailed researches on the terminological matters of the Turkmen language.