Ömer bin Mezîd’in Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir’indeki Bilgiler Işığında Aruz Öğretimine Yeni Bir Bakış
A New Look İnsight Teaching of Aruz in the Light of the Ömer bin Mezîd’s Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir
Yazar: Açıkgöz, Cenk
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları, Vol. 17 No. 17, 2018
Anahtar kelimeler: Aruz,takti,Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir,klasik Türk şiiri. ; Aruz,takti,Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir

Nazire mecmuaları klasik Türk edebiyatıaraştırmalarına önemli katkılar sağlar. Nazire mecmualarının aruzun kullanımınadair bilgiler vermesi de bu katkılar arasında sayılabilir. Ömerbin Mezîd’in Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir’i, aruza dair verdiği bilgilerbakımından, diğer nazire mecmularından daha çok dikkat çeker. Ömer bin Mezîd, Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir’in girişbölümünde, eserinin adı hakkında yazılmış bir şiir parçasını aruzun iki ayrıkalıbına göre taktî‘ etmiştir. Bu kalıpların daha iyi anlaşılmasını sağlamakamacıyla kalıplara ritmik sözlerle karşılık bulmuştur. Aruz-müzik ilişkisinedair çarpıcı bir örnek olan bu ritmik sözlerden hareketle aruzun bazı tef’ileve kalıplarına karşılık gelen başka ritmik sözlerin ne olabileceği hakkındaçıkarımlarda bulunmak mümkündür. Ayrıca adı geçen eserde, şiirler aruzunbeş ayrı bahrine göre bölümlere ayrılmıştır. Her bölümün başında, bölümdekullanılan aruz kalıbını okuyucuya tanıtan ve okuyucuyu kullanılan kalıbaalıştırmayı amaçlayan şiir parçalarına yer verilmiştir. Bu şiirler eski aruzöğretimi hakkında ipucu vermektedir.Bu çalışmamızda Ömer bin Mezîd’inMecmû‘atü’n-Nezâ’ir’i aruza katkıları yönünden ele alınmıştır. Çalışmamız birgiriş bölümü ve üç ana bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde önce Ömer bin Mezîd’in, Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir’in girişkısmında ortaya koyduğu taktî‘ çalışması değerlendirilmiştir; sonra da bu taktîçalışmasında kullanılan ritmik sözlerin ışığında bazı aruz kalıp vetef’ilelerine karşılık gelebilecek ritmik sözler ele alınmıştır. İkincibölümde, Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir’de aruz bahirlerini tanıtmak ve öğretmek amacıylaverilen şiir parçaları değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde bahsi geçen şiirparçaları Ömer bin Mezîd’in taktî‘ yönteminden esinlenilerek ayrıntılı şekildetaktî‘ edilmiştir. Böylece, günümüz aruz incelemelerinde Ömer bin Mezîd’intaktî yönteminden nasıl yararlanılabileceği örneklerle ortaya konmuştur.

Naziremecmuas make a huge contribution for Turkish classical literature researches. Information aboutthe use of aruz can be considered as one of these contributions.  Ömer bin Mezîd’sMecmû‘atü’n-Nezâ’ir is draws more attention than other nazire mecmuas in termsof information it gives about aruz. In the introduction, a piece of poetrywritten about the name of his work was analyzed according to two differentprosodies by Ömer bin Mezîd. He responded with rhythmical phrases withprosodies to provide a better understanding of these prosodies. Looking at theserhythmic phrases, which are a striking example of the relationship between aruzand music, it is also possible to make inferences about what other rhythmicwords may correspond to some tef'iles and aruz prosodies. Moreover,in the mentioned work, the poems are divided into parts according to fivedifferent main prosodies. There are poetry pieces that tell the reader aboutthe aruz prosodies that is used and aim to train the reader at the beginning ofeach part. Thesepoems give clues about the old aruz teaching.In thisstudy, Ömer bin Mezîd’s Mecmû‘atü’n-Nezâ’ir was dealt with in terms of hiscontribution to the aruz. Our work consists of an introduction part and threemain parts. In the first part, the aruz prosody studieswhich Ömer bin Mezîd revealed at the introduction of Mecmu'atü'n-Nezâ'ir wasfirst evaluated and then in the light of the rhythmic words used in this aruz prosody study, some other rhythmic words thatmight correspond to some of the aruz prosodies were argued . In the secondpart, the pieces of poetry given in order to introduce and teach the aruzprosodies in Mecmu'atü'n-Nezâ'ir have been evaluated. In the third part, thesepieces of poetry were analyzed in detail by inspiration from the method of Ömerbin Mezîd. Thus, it is demonstrated with examples how to use the method of Ömerbin Mezîd in present-day aruz examinations.