PROPP’UN YAPISAL ANALİZİ ÇERÇEVESİNDE DUNE (2021-2024) FİLMLERİNİN İNCELENMESİ
AN ANALYSIS OF THE DUNE FILMS (2021-2024) WITHIN THE FRAMEWORK OF PROPP'S STRUCTURAL ANALYSIS
Yazar: Aksoy, Muhammed
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Communication and Media Studies (Other) ; İletişim ve Medya Çalışmaları (Diğer) ; Anlatı,Dune,Propp,Sinema,Bilimkurgu ; Narrative,Dune,Propp,Cinema,Science fiction

Sinema, doğuşundan günümüze kadar geçen süreçte toplumsal ihtiyaçlar ve dijital iletişim teknolojilerindeki yeniliklerle birlikte gelişmiş ve iletişim alanındaki etkisini artırmıştır. Çok katmanlı anlatı yapısı sayesinde sinema, farklı disiplinlerle metinlerarası ilişkiler kurabilen bir sanat formu olarak, kültürel, edebî ve sanatsal kaynaklardan beslenen anlatı biçimlerini özgün görsel-işitsel dili içerisinde yeniden üretmektedir. Bu bağlamda, yazınsal eserlerin sinemaya uyarlanma pratikleri, anlatı olgusunu sinema araştırmalarında merkezi bir odak noktasına dönüştürmüştür. Anlatı, bir iletişim aracı olmanın ötesinde, masal gibi köklü anlatı geleneklerinden beslenen eserlerin sinemaya aktarılmasıyla önemli bir çözümleme zemini sunmaktadır. Bu tür uyarlamalar, klasik, modern ve postmodern anlatı biçimleri aracılığıyla izleyiciye sunulmaktadır. Bu çerçevede, Vladimir Propp’un Masalın Biçimbilimi adlı eserinde olağanüstü masallarla sınırlandırdığı modelinin, farklı anlatı türleri bağlamında yeniden ele alınması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Son yıllarda, masalların ve romanların modern anlatım teknikleriyle yeniden yorumlanarak sinemaya uyarlanması, biçimbilimsel çözümleme yöntemlerinin çağdaş sinema anlatıları üzerindeki açıklayıcılığını tartışmaya açmıştır. Bu doğrultuda çalışma, masal çözümlemeleri için geliştirilmiş bir yöntemin, sinemaya uyarlanmış bir roman anlatısı bağlamında ne ölçüde açıklayıcı, dönüştürücü ve sınırlı olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın inceleme nesnesini Frank Herbert’in (1965) bilimkurgu Dune roman serisinden uyarlanan, Denis Villeneuve imzalı Dune: Bölüm Bir (2021) ve Dune: Bölüm İki (2024) adlı modern bilimkurgu filmleri oluşturmaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda Propp’un yöntemi, Dune evreninde geleneksel kahramanlık iskeletini ve işlevsel dizilimi açıklama yönüyle büyük ölçüde uygulanabilir görünmektedir. Ancak anlatının çizgisel ilerleyişi, özellikle zaman kırılmaları nedeniyle işlevsel dizilimi önemli ölçüde sekteye uğratmaktadır. Dune evreninin politik, dini, ideolojik ve felsefi derinliği ile bu zamansal kırılmalar, Propp’un yönteminin anlatıyı bütüncül biçimde kavramada sınırlı kaldığını göstermektedir.

Since its inception, cinema has developed alongside social needs and digital innovations, strengthening its communicative impact. Thanks to its multi-layered structure, cinema establishes intertextual relationships with various disciplines, reproducing cultural and literary narratives through its unique visual-auditory language. In this context, the adaptation of literary works to cinema has made the phenomenon of narrative the focus of cinema studies. Narrative, especially when transferred to cinema through classical, modern, and postmodern perspectives with works based on deep traditions such as folk tales, forms an important analytical basis. This framework requires a reassessment of Vladimir Propp's model in his work Morphology of the Folktale through various narrative types. The recent reinterpretation of fairy tales and novels in cinema questions the applicability of morphological analysis in contemporary storytelling. This study investigates how Propp's methodology works in explanatory, transformative, or limited ways in films adapted from novels to cinema. The research specifically analyzes Denis Villeneuve's Dune: Part One (2021) and Dune: Part Two (2024) films, adapted from Frank Herbert's (1965) science fiction novel Dune. Findings show that while Propp's method effectively maps the traditional hero's skeleton and functional sequences within the Dune universe, linear progression is frequently interrupted by temporal breaks. Consequently, the political, religious, and philosophical depth of the Dune epic demonstrates that Propp's model is limited in its ability to comprehensively understand such complex modern narratives.