Ekolojik Ayak İzi ve Ekonomik Büyüme: N-11 Ülkeleri için Panel Veri Analizinden Kanıtlar
Ecological Footprint and Economic Growth: Evidence from Panel Data Analysis for N-11 Countries
Yazar: Davaslıgil Atmaca, Verda; Ataklı Yavuz, Rüya
Dergi: Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, Vol. 20 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Marketing (Other) ; Pazarlama (Diğer) ; Ekolojik ayak izi,Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezi,Panel Veri Analizi ; Ecological footprint,Environmental Kuznets Curve Hypothesis,Panel Data Analysis

Bu çalışma, 1985–2022 dönemi için N-11 (Next Eleven) ülkelerinde ekonomik büyüme, ticari küreselleşme, ekonomik karmaşıklık, nüfus artışı ve doğrudan yabancı yatırımın çevresel sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE) hipotezi bağlamında incelemektedir. Çevresel bozulma göstergesi olarak ekolojik ayak izi (lnEF) kullanılmış; modelde ekonomik büyümenin doğrusal ve doğrusal olmayan etkilerini test edebilmek amacıyla GSYH'nin logaritması (lnGDP) ve karesi (lnGDP²) dahil edilmiştir. Panel veri analizinde Westerlund ECM eşbütünleşme testi ile değişkenler arasında uzun dönemli ilişki araştırılmış, ayrıca Dumitrescu-Hurlin (2012) panel nedensellik testi ile değişkenler arasındaki kısa dönemli nedensellik ilişkileri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, panel genelinde uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi bulunmadığını, dolayısıyla ÇKE hipotezinin N-11 ülkeleri özelinde geçerli olmadığını ortaya koymaktadır. Nedensellik analizleri ise ekonomik büyümenin ve doğrudan yabancı yatırımların çevresel ve yapısal değişkenler üzerinde yönlendirici etkileri olduğunu göstermektedir. Ayrıca ticari küreselleşme ve ekonomik karmaşıklık gibi yapısal faktörlerden ekolojik ayak izine nedensellik tespit edilmiştir. Çalışma, N-11 ülkelerinde sürdürülebilir büyüme stratejilerinin geliştirilmesi ve çevresel etkileri minimize eden kalkınma modellerine yönelinmesi gerektiğine işaret etmektedir.

The objective of this study is to examine the effects of economic growth, trade globalization, economic complexity, population growth, and foreign direct investment on environmental sustainability in the N-11 (Next Eleven) countries for the period 1985–2022 in the context of the Environmental Kuznets Curve (EKC) hypothesis. The ecological footprint (lnEF) was utilised as an indicator of environmental degradation; the logarithm of GDP (lnGDP) and its square (lnGDP2) were incorporated into the model to assess the linear and nonlinear effects of economic growth. In the panel data analysis, the Westerlund ECM cointegration test was employed to investigate the long-term relationship between the variables, and the Dumitrescu-Hurlin (2012) panel causality test was used to evaluate the short-term causality relationships between the variables. The findings indicate the absence of long-term cointegration relationships across the panel, thereby suggesting the invalidity of the CGE hypothesis for the N-11 countries. Causality analyses demonstrate that economic growth and foreign direct investment exert a guiding influence on environmental and structural variables. Furthermore, causality was identified from structural factors, such as trade globalization and economic complexity, to the ecological footprint. The study indicates that sustainable growth strategies should be developed and development models that minimise environmental impacts should be pursued in the N-11 countries.