XIX. Yüzyılda İstanbul’da Modern Hayvanat ve Botanik Bahçelerinin Tesisi ve Eğitimi
Establishment and Education of Modern Zoos and Botanical Gardens in 19th Century Istanbul
Yazar: Köse, Muhammed
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 66, 2019
Anahtar kelimeler: Botanic Garden,Zoo,Istanbul,Ottoman Empire,Medical Collage ; Nebatat Bahçesi,Hayvanat Bahçesi,Osmanlı Devleti,İstanbul,Mekteb-i Tıbbiye

ÖzAvrupa’da botanik ve hayvanat ilminde meydana gelen modern gelişmeler çok geçmeden Osmanlı Devleti’ne de sirayet etmiştir. Avrupa’da Rönesans, Reform hareketleri, Aydınlanma Çağı ve Sanayi İnkılabının gerçekleşmesi Avrupa’nın dışarıya açılmasını sağlamış ve her alanda olduğu gibi dünyadaki botanik ve hayvanat türlerine de merak uyanmıştı. Bu meraklarını gidermek isteyen Avrupalı botanikçi ve hayvanat türleri ile uğraşan araştırmacılar Dünya’nın her tarafına dağılmış ve topladıkları bitki ve hayvan türlerini ülkelerine döndüklerine sergilemeye başlamışlardı. Böylelikle Avrupa’da 19. Yüzyılda ciddi sayıda ve oldukça çeşitli bitki ve hayvan türlerini ihtiva eden botanik ve hayvanat bahçeleri inşa edilmişti. Bununla birlikte Avrupa’daki modern okullarda botanik ve hayvanat bölümleri açılmıştı.Osmanlı Devleti Avrupa’da botanik ve hayvanat alanında meydana gelen bu gelişmelere kayıtsız kalmayarak XIX. yüzyılın ortalarından itibaren modern botanik ve hayvanat ilmine yoğunlaşmıştı. Bu doğrultuda bazı idadi ve sultani mekteplerinde botanik ve hayvanat bölümleri açmış ve birçok mektepte botanik ve hayvanat ile ilgili dersler okutmaya başlamıştı. Ayrıca Nişantaşı’nda bir hayvanat ve botanik bahçesi inşa etmek için girişimlerde bulunmuş; Yıldız sarayında hayvanat ve botanik bahçesi, Topkapı sarayı ve Haydar Paşa Mekteb-i Tıbbiyesi’nde birer botanik bahçesi inşa etmişti. Avrupa’daki botanik ve hayvanat konferanslarına temsilci göndermiş, Avrupa’dan bitki ve hayvan aşılarını ithal etmişti. Bu çalışmamızda Osmanlı arşiv belgelerinden temin ettiğimiz belgeler ışığında Osmanlının son dönemlerinde hayvanat ve botanik alanında meydana gelen gelişmeler ile Nişantaşı ve Yıldız Hayvanat Bahçesi ve İstanbul’daki diğer Botanik Bahçeleri ele alınmıştır. Bunun yanı sıra mekteb-i tıbbiyede okutulan nebatat ve hayvanat dersi ile ders hocalarına da yer verilmiştir.

AbstractThe modern advances happening in botanic and zoology science in Europe affected Ottoman Empire, too, soon. The Renaissance, The Reform Movements, Enlightenment Age and Industrial Revolution provided Europe to branch out abroad and arouse curiosity against botanic and zoology sciences in the world just as all the other areas. The European botanic and zoology researchers who had wanted to satisfy their curiosity, spread all around the world and then exhibited the animal and plant species which they collected when they returned their countries. Thus, zoos and botanic gardens which contain in large numbers and quite various species of plants and animals were established in Europe in 19th century. Besides, the zoology and botanic departments were introduced in modern schools in Europe.Ottoman Empire didn’t stay indifferent to these developments in botanic and zoology areas happening in Europe and concentrated on modern botanic and zoology science since the middle of 19th century. Accordingly, they introduced botanic and zoology departments in some military and sultani high schools and started to instruct some lessons about botanic and zoology. Likewise, they attempted to institute a botanic garden and zoo in Nişantaşı; they instituted a zoo and a botanic garden in Yıldız Palace; and a botanic garden in Topkapı Palace and Haydar Pasha Medical Collage. They sent representors to botanic and zoology conferences in Europe, and imported animal and plant vaccines from Europe.In this study, the developments which happened in botanic and zoology area and Nişantaşı and Yıldız Zoos and other botanic gardens in İstanbul are discussed under the light of the documents provided from Ottoman Archives. Alongside this, the zoology and botanic lessons which thought in Medical Collage and their tutors mentioned.