İslam ve Modernizm Karşılaşması: Geleneksel ve Modernist Söylemin Sorunları ve Bir Arayol Önerisi
Encounter of Islam and Modernism: The Problems of Traditional and Modernist Discourse and an Offer of Midway
Yazar: Koyuncu, Ahmet Ayhan
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 13, 2018
Anahtar kelimeler: Revolutionism,reformism,Islam,modernity,modern world ; Devrimcilik,reformizm,İslam,modernlik,modern dünya

İslamî düşüncenin önemli bir kısmı söylemsel düzlemde modern dünya ile ilgili olarakproblemli bir tavra sahiptir. Bugün İslam dünyasında modern dünyaya bakışa ilişkiniki uç yaklaşım mevcuttur. Birinci yaklaşım modernliği bütünü ile reddeden ve “AltınÇağ’a” dönmeyi hedefleyen yaklaşımdır. İkinci yaklaşım ise modern dünyayı bütünüyleİslamîleştirmeyi hedefleyen yaklaşımdır. Bu anlamda birinci yaklaşıma devrimci tavır, ikinciyaklaşıma reformist tavır denilebilir. Ancak her iki yaklaşım da sorunlu yaklaşımlardır.Geriye dönüş mümkün değildir. Bugün modern dünyanın içerisinde yaşıyoruz. Moderndünya, teknolojik, ekonomik, sosyal, siyasi vs. bazı yeni durumları beraberinde getirmiştir.Bu iki tavırla da Müslümanların sorunlarının çözülmesi mümkün değildir. Bubağlamda yeni bir yaklaşıma ihtiyaç vardır. Bu bağlamda bu yeni yaklaşım, Hz. Peygamber’iniçinde yaşadığı toplumla ilişki kurma biçimi olmalıdır.Hz. Peygamber’in toplumuyla kurduğu ilişki üç boyutlu bir ilişkidir. Birinci boyutudevrimci boyut olarak da adlandırılabilir. Bu noktada Hz. Peygamber bazı uygulamalarıkökten kaldırmıştır. Örneğin faiz, kaldırılmış ve yerine karz-ı hasen uygulaması önerilmiştir.İkinci boyutu ıslah boyutudur. Bu bağlamda uygulama tamamen kaldırılmamış,sadece ıslah edilmiştir. Örneğin çok evlilik yasaklanmamış, ancak sınırlanmıştır ve hukukibir çerçeveye oturtulmuştur. Üçüncü boyut ise muhafazakâr boyut olarak adlandırılabilir.Bu yaklaşım, o toplumun iyi olan davranışlarını muhafaza etmektedir. Nitekim Hz.Peygamber, bir hadiste “cahiliyede iyi olan İslam’da da iyidir” buyurmaktadır. Örneğinharam aylar uygulaması, değiştirilmeden muhafaza edilmiş ve haram aylarda savaş yapılmamasıgeleneği korunmuştur.Sonuç olarak İslam, ne saf devrimci ne de saf reformist bir konuma sahiptir. İslam’ıngenel uygulaması, olaylara göre şekillenmektedir. Bugün modern dünyanın bütünüyle reddedilmesi,olguya savaş açmaktır. Bütünüyle İslamîleştirilmesi ise İslamî ilkeleri realiteyekurban etmektir. Olguya savaş açmadan, ama ana ilkelerinden de taviz vermeden moderndünya ile kurulacak sağlıklı bir ilişki, Müslüman toplumlar için ivedi bir meseledir.

Today, an important part of Islamic thought has a problematic attitude regardingmodern world on discursive level. Currently, there are two extreme approaches towardsmodern world in the Islamic world. One part of them rejects the modern world with itsall characters completely and wants to return “Golden Age”. Another part argues Islamizationof the modern world with its all aspects. Both of these approaches, namely, revolutionismand reformism are having many problems.Firstly, it is impossible to turn back. We live in modern world. But, modern worldhas come out with some new situations. These new situations are political, economic,technological, etc. Both of these approaches don’t solve these problems. We need a newapproach, a third way, towards modern world. In this context, the new approach must beour prophet’s method.While our prophet was spreading out the messages of Allah and he was calling toIslam, he applied three ways to change his society. First of all, he changed some practicesentirely. For example, interest abolished and replaced karz-ı hasen, a special interest-free lending system. We can call this application revolutionist. Secondly, he revisedsome practices, for example polygamy didn’t prohibit, but it limited and based on a legalframework. This applications can called reformist. And thirdly, he didn’t change somepractices and allowed to go on them. For example, forbidden moths are protected. In thiscontext, Prophet Mohammad says “Good things in Jahiliyya are good in Islam as well.”We can call conservatism for this application.As a consequence, we can say that Islam is not merely revolutionist or merely reformist.Its position changes according to case. So, he offers a model for us to understandthe world we live in. We, as Muslims, can understand modern world and figure out ourproblem with this triple approach.