Tıbbi Bir Bitki Adıyla İlgili Yeni Bir Okuma Denemesi: Lāleḳızaḳ
A New Reading Experiment About The Name of A Medicinal Plant: Lāleḳızaḳ
Yazar: Karaoğlu Kirenli, Elif Gizem
Dergi: Avrasya Terim Dergisi, Vol. 12 No. 3, 2024
Anahtar kelimeler: Modern Turkic Languages and Literatures (Other) ; Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer) ; Çağatay Türkçesi,Tıp Metni,Söz Varlığı,Bitki Adları,Lāleḳızaḳ ; Chagatai Turkish,Medical Text,Vocabulary,Plant Names,Lāleḳızaḳ

Fitoterapi, bitkilerle tedavi yönteminin günümüzdeki adı olup geçmişi insanlık tarihinin ilkel çağlarına kadar uzanır. İnsanların doğayla iç içe yaşadığı ve kimyasal ilaçlarla tanışmadığı dönemlerde, tedavi amacıyla bitkilerden doğrudan veya çeşitli işlemlerle yararlanıldığı tıbbi metinlerden anlaşılmaktadır. Tıbbi metinler, bitkilerin ilaç yapımında temel bir kaynak olarak kullanıldığını ve insanoğlunun şifa arayışında önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Geleneksel tıp tarihi incelendiğinde, bitkilerin ilaç yapımında kullanılmasının tıp ve eczacılık terminolojisine önemli katkılar sağladığı görülmektedir. Bu durum, bitki adlarının yalnızca botanik bilimi için değil, aynı zamanda dil bilimi gibi farklı alanlar için de bir araştırma konusu olmasını sağlamıştır. Bu çalışmada, Çağatay Türkçesinin son döneminde yazılmış bir tıp metninde geçen lāleḳızaḳ bitkisinin adlandırılması ve anlamlandırılması incelenmiştir. Literatür tarama yöntemiyle hazırlanan çalışmada, öncelikle kaynak olarak kullanılan eser tanıtılmış ve bu eserde yer alan bitki adlarına ilişkin söz varlığı sunulmuştur. Ardından lāleḳızaḳ bitkisinin literatürdeki farklı okunuş ve anlamlandırılmaları tespit edilmiş; sonuç bölümünde ise bu tespitler yorumlanarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın ad bilimi, bitki ad bilimi ve Çağatay Türkçesinde bitki adlarıyla ilgili yapılacak çalışmalara katkı sunması amaçlanmıştır.

Phytotherapy is the current name for the treatment method with plants and its history dates back to the primitive ages of human history. It is understood from medical texts that during the times when people lived in harmony with nature and were not familiar with chemical drugs, plants were used directly or through various processes for treatment purposes. Medical texts show that plants were used as a basic source in drug production and played an important role in mankind’s search for healing. When the history of traditional medicine is examined, it is seen that the use of plants in drug production made significant contributions to medical and pharmacy terminology. This situation has made plant names a research topic not only for botany but also for different fields such as linguistics. In this study, the naming and meaning of the lāleḳızaḳ plant mentioned in a medical text written in the last period of the Chagatai Turkish language was examined. In the study prepared with the literature review method, firstly the work used as a source was introduced and the vocabulary related to the plant names in this work was presented. Then, different readings and meanings of the lāleḳızaḳ plant in the literature were determined; in the conclusion section, these determinations were interpreted and evaluated. The aim of the study is to contribute to the studies on onomastics, plant onomastics and plant names in Chagatai Turkish.