Kur’ân-ı Kerîm’de Şeddeli Kelimeler ve İdğâm Olgusu: Tecvit Terminolojisi Açısından Sistematik Bir İnceleme
Geminated Vocables (al-Kalimāt al-Mushaddadah) in the Qur’ān and the Application of Idghām: A Systematic Analysis within the Framework of Tajwīd Terminology
Yazar: Taşdoğan, Ahmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: Arabic Language and Rhetoric ; Arap Dili ve Belagatı ; Recitation of the Qur'an and Qiraat ; Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat ; Tafsir ; Tefsir ; Kıraat,Tecvit,Tefsir,İdğam-ı Misleyn,Şeddeli Kelime,Teşdid ; Qirāʾāt,Tajwīd,Tafsīr,Idghām al-Mithlayn,al-Kalimāt al-mushaddadah

Kur’ân-ı Kerîm’in doğru ve kurallara uygun biçimde okunmasını sağlayan esaslar arasında, idğâm olgusu da bulunmaktadır. İdğâm, üzerinde şedde bulunmayan iki harfin telaffuz temelli kaynaşması demektir. Bununla birlikte lafzen şeddeli olarak yazılan kelimeler de fonetik açıdan benzer bir birleşme izlenimi vermektedir. Ancak şeddeyi, gerçekleşmiş bir idğâmın zorunlu göstergesi olarak kabul etmek, ilmî açıdan yanıltıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Bu sebeple idğâm ile şedde arasındaki ilişkinin doğru kavranamaması, tecvit literatüründe çeşitli kavramsal karışıklıklara neden olmaktadır. Bu karışıklığın en belirgin örneği, Kur’ân’daki tüm şeddeli kelimelerin idğâm-ı misleyn kapsamında değerlendirilmesi şeklindeki yaygın kabuldür. Bu çalışma, söz konusu kavramsal karışıklığı gidermeyi ve şedde-idğâm ilişkisine terminolojik netlik kazandırmayı amaçlamaktadır. Böylece Kur’ân eğitiminde doğru terminolojik çerçevenin yerleşmesine katkı sunmayı ve hem akademik literatüre hem de uygulamalı öğretime önemli bir zemin oluşturmayı hedeflemektedir. Çalışma, daha önce detaylı olarak incelenmemiş konuyu sistematik bir şekilde temellendirerek sunması bakımından önemli görülmektedir. Bu aşamada Kur’ân’daki şeddeli kelimeler fiil, isim, edat ve harf-i cer ana başlıkları altında kelimelerin etimolojik ve morfolojik özellikleri sunularak incelenmektedir. Böylece, tefsir-tecvit ve tecvit-sarf ilişkisi bağlamında, ilgili kelimelerin kapsamlı bir şekilde tahlil edilmesi amaçlanmaktadır. İncelenen kelimeler, ilgili literatür taraması ışığında deskriptif bir yaklaşımla değerlendirilmektedir. Çalışmanın temel bulgularından biri, idğâm-ı misleyn olarak isimlendirilen bazı kelimelerin, ilgili âyetin anlamına dair zihinsel tasavvuru etkileyebilmesidir. Bu durum, âyetin anlamının değişmesinin yanı sıra kelimenin etimolojik yapısına dair yanıltıcı bilgiler sunma riskini de beraberinde getirmektedir.  Çalışmada, her şeddeli kelimenin idğâm-ı misleyn olmadığı tespit edilmekte; ayrıca herhangi bir idğâm türüyle açıklanamayan kelimelerin tecvit terminolojisinde “teşdîd/müşedded” başlığı altında değerlendirilmesinin, kavramsal ayrışmayı netleştirdiği ve muhtemel anlam sapmalarının önüne geçtiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Among the principles that ensure the valid and rule-based recitation of the Qur’ān is the concept of idghām. Idghām refers to the phonetic merging of two consonants that are written without a shadda (geminated vocables). However, words written with a shadda also give the auditory impression of a similar fusion. Treating the shadda as a definitive indicator of an actual idghām can lead to misleading conclusions in scholarly terms. Consequently, misunderstanding the relationship between idghām and shadda has caused various conceptual confusions in tajwīd literature. The most common example of this confusion is the widespread assumption that all words with a shadda in the Qur’ān fall under the category of idghām al-mithlayn. This study aims to resolve this conceptual ambiguity and provide terminological clarity regarding the shadda-idghām relationship. It seeks to contribute to the proper establishment of terminology in the education of Qur’ān and to create a solid basis for both academic research and practical teaching. The study is significant as it systematically addresses a topic that has not been thoroughly examined before. In this framework, vocables containing a shadda in the Qur’ān are analyzed under the main categories of verbs, nouns, particles, and prepositions, taking into account their etymological and morphological features. This approach allows for a comprehensive examination of the relevant words in the context of tafsīr-tajwīd and tajwid-Arabic morphology relationships. Words in relation are evaluated descriptively based on the existing literature. One key finding is that some words labeled as idghām al-mithlayn may influence the reader’s perception of the verse’s meaning. This can alter the meaning and also misrepresent the word’s etymology. The study concludes that not every word with a shadda should be considered idghām al-mithlayn; instead, words that cannot be explained through any type of idghām are better classified under the tajwīd term “tashdīd/mushaddad” clarifying conceptual distinctions and preventing potential semantic errors.