Mehmet Ali Tevfik Yükselen’in Hoca Tahsin’in Astronomi Şiirine Şerhi
Mehmet Ali Tevfik Yükselen’s Commentary on Astronomy Poem of Hodja Tahsin
Yazar: Yurtoğlu, Bilal
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 26 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Mehmet Ali Tevfik Yükselen,Hodja Tahsin,Resimli Kitâb,Jose Maria de Heredia,Milky Way,Infinite Universe,Time ; Mehmet Ali Tevfik Yükselen,Hoca Tahsin,Resimli Kitâb,Jose Maria de Heredia,Samanyolu,Sonsuz Evren,Zaman

Mehmet Ali Tevfik Yükselen Osmanlının son ve Cumhuriyetin ilk döneminde yaşamış bir bürokrattır. Mercan İdadisi’nden mezun olduktan sonra hukuk tahsili yapmıştır. Osmanlı döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne üye olmuş, Yeni Lisan hareketine katılmış, Genç Kalemler dergisi yazı kuruluna girmiş, Türk Ocağı’nın kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Mehmet Ali Tevfik’in yazarlık faaliyetleri büyük ölçüde Osmanlı döneminde gerçekleşmiş, Cumhuriyet döneminde sadece bürokratik görevlerle meşgul olmuştur. Söz konusu dönemin çeşitli yayın organlarında pek çok yazısı ve şiirleri yayınlanmış yazarın eserlerinden biri de Hoca Tahsin’in astronomi şiirine yazdığı ve Resimli Kitab dergisinin 1909 yılının Ocak, Şubat, Mart tarihli 4. 5. ve 6. sayılarında üç bölüm halinde yayınlanan “Bir Bedi‘a-i Şi‘ir ve Hakikat” adlı şerhtir. Yazar bu makalesini, otuz yıl önce öldü ve çoktan unutuldu, dediği Hoca Tahsin’in hatırasını canlandırmak için kaleme aldığını söylemektedir. Mehmet Ali Tevfik kimi biyografik bilgilerin ardından makalesinde Hoca Tahsin’in 29 beyitten ibaret olan astronomi şiirini 17. beytinden itibaren şerh etmeye başlamış, 25 ve 26. beyitlerle son yani 29. beytini şerh etmemiştir. Mehmet Ali Tevfik, Hoca Tahsin’in şiiri dolayısıyla yazdığı bu şerhte modern bilimin her noktasında homojen ve aynı doğa yasalarının geçerli olduğu sonsuz evren tasarımını, astronomi biliminden verdiği ilginç örnekler eşliğinde okuyucuya başarılı bir şekilde tanıtmaktadır.

Mehmet Ali Tevfik Yükselen was a bureaucrat who lived in the last period of the Ottoman Empire and the first period of the Republic of Turkey. After graduating from Mercan Idadi, he studied law. During the Ottoman period, he was a member of the Committee of Union and Progress, participated in the New Language movement, joined the editorial board of Genç Kalemler magazine, and was among the founding members of the Turkish Quarry. Mehmet Ali Tevfik's activities as a writer were mostly carried out during the Ottoman period, and he was only engaged in bureaucratic duties during the Republic of Turkey. Many of the author's writings and poems were published in various publications during that period. One of these works is the commentary he wrote on Hodja Tahsin's astronomy poem ‘Bir Bedi'a-i Şi'ir ve Hakikat’, which was published in three parts in the 4th, fifth, and sixth issues of Resimli Kitab magazine in January, February, and March 1909. The author says that he wrote this article in order to revive the memory of Hodja Tahsin, who he says died thirty years ago and has long been forgotten. After some biographical information in his article, Mehmet Ali Tevfik started to comment on Hodja Tahsin's astronomical poem, which consists of 29 couplets, starting from the 17th couplet, and did not comment on the 25th and 26th couplets, and the last, 29th couplet. In this commentary on Hodja Tahsin's poem, Mehmet Ali Tevfik successfully introduces the modern science's design of an infinite universe in which every point is homogeneous and the same natural laws are valid, with interesting examples from astronomy.