Eski Anadolu Türkçesi Metinlerinde Görülen ‘-Inca’ ve ‘-Icak’ Gerundium Eklerinin Morfolojisi ve Semantik İşlevleri Üzerine
ON THE MORPHOLOGY AND SEMANTIC FUNCTIONS OF THE ‘-INCA’ AND ‘-ICAK’ GERUNDIUM SUFFIXES SEEN IN OLD ANATOLIAN TURKISH TEXTS
Yazar: Ertürk, Halilibrahim
Dergi: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 88, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Eski Anadolu Türkçesi,Ekler,Morfoloji,Gerundium,Zarf ; Old Anatolian Turkish,Suffixes,Morphology,Gerundium,Adverb

Türk dilinin tarihî lehçelerinden biri olan Eski Anadolu Türkçesi, taşıdığı birtakım ayırt edici özellikler sebebiyle kendisinden sonraki periyodu oluşturan Osmanlı Türkçesinden ayrılır. Bu özellikler, çoğunlukla fonetik düzlemde, bazen de döneme has bazı eklerin ve sözcüklerin kullanımı gibi morfolojik ve leksik düzlemde ortaya çıkar. Eski Anadolu Türkçesine mahsus spesifik morfolojik özellikler arasında zikredilebilecek bu özelliklerden biri “-IncA” ve “-IcAK” gerundium eklerinin kullanımıdır. Bu iki ek, fiillere eklenerek onların leksik kategorisini değiştiren, eklendiği fiilleri “fiil” kategorisinden “isim” kategorisine taşıyan ve onları zarf durumuna getiren eklerdir. Ancak Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış metinlerin dil içi çevirilerinde bu eklerin anlamlandırılmasında birtakım aksaklıkların veya çeviri yanlışlarının ortaya çıktığı görülür. Bu noktadan hareketle bu çalışmanın konusu, döneme ait  metinlerden seçilmiş kullanım örneklerinden hareketle “-IncA” ve “-IcAK” gerundium eklerinin morfolojik yapısı ve semantik işlevlerinin incelenmesi olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında, öncelikle Eski Anadolu Türkçesiyle kaleme alınmış başlıca eserler arasından seçilen belirli sayıda kaynak taranmış, bu eserlerde “-IncA” ve “-IcAK” gerundiumlarının kullanım örnekleri tespit edilmiştir. İkinci aşamada tespit edilen örneklerden hareketle bu eklerin morfolojik ve semantik işlevleri incelenmiştir. “Tartışma” başlığını taşıyan bölüm kapsamında ise bahsedilen eklerin morfolojisi üzerine temel görüşlere yer verilmiş ve bu hususta yeni bir öneri sunulmuştur.

Old Anatolian Turkish is distinguished from the Ottoman Turkish, which constitutes the period after it, due to certain distinctive features it possesses. These features mostly emerge on the phonetic plane, and sometimes on the morphological and lexical plane, such as the use of some suffixes and words. One of the specific morphological features is the use of the gerundiums “-IncA” and “-IcAK”. These suffixes transfer the verbs from the category of “verb” to the category of “noun” and turn them into adverbs. However, some problems arise in the meaning of these suffixes in the intralingual translations of texts written in Old Anatolian Turkish. From this point of view, the subject of this study was determined as the examination of the structures and semantic functions of the gerundiums “-IncA” and “-IcAK”. Within the scope of the study, the main works in Old Anatolian Turkish were scanned and usage examples of the gerundiums “-IncA” and “-IcAK” were determined. In the second stage, the morphological and semantic functions of these suffixes were examined based on the examples determined. Under the heading of “Discussion”, the basic views on the morphology of these suffixes are summarized and a new proposal is presented in this regard.