İstanbul Fatih’te Birinci Ulusal Mimarlık Üslubundaki Eğitim Yapıları
Education Buildings in "First National Architecture" Style in Fatih District-İstanbul
Yazar: Yazıcı Metin, Nurcan; Şahin, Soner; Sönmezer, Şükrü; Seçkin, Selçuk; Aytaç, Nazhan
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 32, 2022
Anahtar kelimeler: History of Architecture ; Mimarlık Tarihi ; Ottoman,early Republic,educational buildings,architecture,floorplans ; Osmanlı,Erken Cumhuriyet,Eğitim Yapıları,Mimari,Plan

Bu makalede, İstanbul’da Fatih ilçesi (tarihsel olarak “Suriçi” bölgesine karşılık gelen alan) içinde, Birinci Ulusal Mimarlık üslubunda yapılmış olan eğitim yapılarının incelenmesi; mimari ve sanat tarihi açısından bu yapıların ortak yönlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, İstanbul’un Fatih ilçesi sınırları içerisindeki “Birinci Ulusal Mimarlık” üslubundaki eğitim yapıları, Osmanlı dönemi (1908-1923) ve Cumhuriyet dönemi (1923- ) olmak üzere iki alt başlık altında ele alınmıştır. Tespit edilen toplam 19 yapı, çeşitli plan tiplerine sahiptirler. Çoğunlukla “U” plan şemasına sahip olan yapılar arasında az sayıda dikdörtgen ve “E” planlı yapılar da yer almaktadır. Fatih Suriçi bölgesinde, Birinci Ulusal Mimari üslubundaki okullar içinde, bir “Tip proje” uygulamasının sonucu olarak planlandığı anlaşılan bir seri yapı ile de karşılaşmaktayız. Genel hatları ile “U” plana sahip olmakla birlikte, giriş aksında, arka bahçeye bakan tek katlı, sekizgen planlı, çok amaçlı bir salona sahip olan bu yapılar, daha önceki diğer “U” planlı yapılardan çok amaçlı bu mekânın varlığı ile ayrılmaktadır. İstanbul Fatih’teki eğitim yapılarının cephelerinde, içinde bulundukları Birinci Ulusal Mimarlık üslubuna özgü; sivri kemerler, çatı konsolları, geniş ahşap saçaklar, çini dekorasyon ve birçok süsleme öğesi yer almaktadır. Plan simetrisinin cephelere yansıdığı bu yapılarda, Selçuklu ya da Osmanlı bezeme ve mimari öğelerinin ise, özellikle 1930’lara kadarki ilk dönem örneklerinde yoğunlaştığı görülmektedir Sonuç olarak, incelenen okul binalarında kullanılan plan tasarımlarının dönemin Batı Avrupa ve Amerika örnekleri ile paralel düzeyde olduğu, yine bu kapsamda incelenen örneklerde uygulanan tip projenin sadece İstanbul’daki okul yapılarında görüldüğü ilk kez bu çalışmayla ortaya konulmuştur. Ayrıca üslubun genel eğilimine uygun olarak Cumhuriyet dönemi okullarının daha yalın örnekler olduğu, diğer bir önemli tespit olarak karşımıza çıkmaktadır.

This article, the main subject is examines educational buildings in the style of the First National Architecture in Istanbul’s Fatih district (historically referred as "the Suriçi region") as its main subject and aims to evaluate the common aspects of these structures in terms of history of art architecture. The study analyzes the examples are under two headings: Ottoman period examples (1910-1922) and the Republican Era examples (1923-1940). The examples, were built between 1910-1940, and have different types of floorplans, most of them have a “U-shaped floorplan”, while a few have a rectangular or “E-shaped floorplan”. A series of buildings that seem to have been planned as a result of a standard project are encountered among the examples. This buildings have a single-storied, octagonal, multi-purpose hall along the entrance axis overlooking the back garden. These schools are distinguished from other previous U- shaped schools by the presence of this multipurpose hall. The facades of the educational buildings have pointed arches, roof consoles, wide wooden eaves, tile decorations and many ornaments, all being distinctive to the First National Architecture style. The buildings from the Early Republican Era, especially those built by the 1930s, are found the have less concentrations of Seljuk or Ottoman decorative and architectural elements. As a result, this study has revealed for the first time that the plan designs used in the examined school buildings were in parallel the Western European and American examples of the period, and that a specific type of “standard project had been” applied to the educational school buildings in Istanbul. Another important finding is that the educational building from the Republican Era are simpler examples, in terms of ornamentation, which is in line with the general tendency of the First National Architecture style.