Bazı zeytin çeşitlerinin çöğür anacı olarak kullanılma potansiyellerinin belirlenmesi
Determination of the utilization potentials of some olive cultivars as seedling rootstock
Yazar: Gül, Hükümran; İsfendiyaroğlu, Murat
Dergi: Derim, Vol. 36 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Zeytin,Çeşit,Çekirdek,Çimlenme,Aşılama ; Olive,Cultivar,Stone,Germination,Grafting

Türkiye’de zeytin fidanı üretiminde kullanılan tesciledilmiş çöğür anaçları, Frantoio, Leccino, Arbequina, Girit Zeytini ve Usluzeytin çeşitlerinin tohumlarından elde edilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’ninfarklı bölgelerine ait zeytin çeşitlerden daha üstün nitelikli yeni çöğür anacıadaylarının saptanması amaçlanmıştır. Bu amaçla zeytin çekirdeklerininçimlenmesini kolaylaştırıcı ön uygulamalar araştırılmıştır. Çalışmanın ikinciaşamasında, elde edilen çöğürlerin üzerine Domat çeşidi aşılanarak, aşıbaşarısı saptanmıştır. Kimyasal aşındırma uygulamalarızeytin çekirdeklerinin çimlenmelerini, kontrole göre %10-33 arasında değişen oranlardaartırmıştır. %3 NaOH uygulaması çimlenme oranlarını arttırırken, saf H₂SO₄ çimlenmeyiazaltmıştır. Çeşit ve uygulamalara bağlı olarak çimlenme oranları %5.8-76.4arasında değişmiştir. Bu çalışma ile tescil edilmiş anaçların yanı sıra, denenenÇekişte, Edincik Su ve Yağ Çelebi gibi diğer bazı çeşitlerin de yeterlioranlarda çimlendikleri saptanmıştır. Aşı başarısıaçısından, çekirdeklerinin çimlenme oranı yüksek bazı çeşitlerin, aşı tutmaoranları düşük olmuştur. En yüksek aşı tutma oranı (%70) Marantelliçöğürlerinde gözlenirken, en düşük oran (%23.3) Yağ Çelebi’de saptanmıştır. Enuzun aşı sürgünü (43.4 cm) Girit Zeytini’nde ölçülmüştür. Özellikle Gemlik,Sarı Ulak ve Sinop no 1’de düşük sürgün uzunluğu değerlerinin (25.1-27.4 cm)saptanması nedeniyle, bunların üzerlerine aşılanan çeşitlerde belli orandabodurluk sağlayabileceği sonucuna varılmıştır.

InTurkey, registered seedling rootstocks used for olive nursery tree productionhave been obtained from the seeds of olive cultivars like Frantoio, Leccio,Arbequina, Girit Zeytini and Uslu. In this work, determination of new seedlingrootstock candidates with more superior features from the olive varietiesbelonging to different regions of Turkey was aimed. For this purpose, at firstthe most efficient scarification method on stone germination was investigated.At the second stage of the study, the obtained seedlings were grafted withDomat variety and the grafting success was determined. Chemical scarificationtreatments augmented the germination of olive stones ranging between 10% and 33%compared with control. The treatment of 3% NaOH generally increased thegermination rates, while the pure H₂SO₄ decreased the germination. Germination rates changed between 5.8-76.4%in relation with variety and treatment. It was determined that some testedvarieties like Çekişte, Edincik Su and Yağ Celebi also germinated at sufficientrates, besides the registered rootstocks. Graft-take rates were low in somevarieties having high stone germination rates. The highest graft-take (70%) wasdetermined in Marantelli seedlings, while the lowest rate (23.3%) was obtainedin Yağ Çelebi. The longest shoot was measured in Girit Zeytini (43.4 cm). Inrelation with the lower graft shoot values (25.1-27.4 cm) particularlydetermined in Gemlik, Sarı Ulak and Sinop no 1, it was concluded they mightprovide dwarfing effect at a certain rate in varieties that grafted on to them.