Türkiye’de Modern Entomoloji Biliminin Kurucusu: Mehmed Süreyya Özek (1885-1969)
Founder of Modern Entomological Science in Turkey: Mehmed Süreyya Özek (1885-1969)
Yazar: Kırkpınar, Nurullah
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 26 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Ottoman,Republic,Turkey,History of Science,Agricultural Entomology,Biological Control,Plant Protection,Süreyya Özek ; Osmanlı,Cumhuriyet,Türkiye,Bilim Tarihi,Tarımsal Entomoloji,Biyolojik Mücadele,Bitki Koruma,Süreyya Özek

Mehmed Süreyya Özek, kendisini doğa bilimleri ve tarım çalışmalarına adamış çok yönlü bir bilim insanıdır. Çeşitli araştırma gezileri onu Orta Avrupa’ya kadar götürmüştür. Paris’teki Tarım Enstitüsünde özellikle “Coccidae” üzerine Viyana ve Berlin’deki Doğa Tarihi müzelerinde çalışmıştır. Daha sonraki yaşamı, Halkalı Ziraat Mektebi ve sonrasında Orman Mektebinde entomoloji profesörü olarak gerçekleştirdiği çalışmalarla biçimlenmiştir. 1924 yılında Tarım Bakanlığı Müsteşarlığına atanmış, 1927 yılında Devlet Müşaviri olmuş ve 1950 yılında emekli olana kadar aynı bakanlıkta çalışmıştır. Özek, yaşamının üç farklı alanında önemli bir konuma ulaşmıştır: Akademik bir öğretim üyesi, araştırmacı ve devlet adamı olarak. Akademik alanda, ormancılık ve tarım entomolojisi konularında çeşitli dersler vermiş, pek çok öğrenci yetiştirmiştir. Nazik ve etkileyici tutumuyla öğrencilerinin sevgisini kazanmıştır. Araştırmacı olarak pratik entomolojinin farklı alanlarında görev almış, Türkiye’de modern entomoloji biliminin öncüsü olmuştur. Trakya çekirge faunası konusunda en iyi uzman olarak Türk tarımında iz bırakmıştır. Alman bilim insanı Boher’in çalışma arkadaşı olarak 1916 ve 1917 yıllarında Türkiye’de gerçekleştirilen ilk çekirge araştırmasının hazırlanmasında ve hayata geçirilmesinde önemli bir rol üstlenmiştir. Türk tarımına olan bağlılığı ve gerçekleştirdiği araştırmalarla yenilikler sunmuştur. Yalnızca Türk böcek dünyasına dair geniş bilgilerini aktarmakla kalmamış, aynı zamanda pek çok cevapsız sorunun yanıtını da vermiştir. Dünyanın önde gelen büyük entomologlarıyla dostluk bağı kurmuş ve bu yönde edindiği bilgi birikimini Türkiye’ye aktarmıştır. Türk ulusunu ve vatanını içtenlikle seven Özek, yeni Türkiye’nin ilerlemesinde en başından itibaren önemli figür ve öncü bir görev üstlenmiştir. Bu araştırma, Türkiye’de entomoloji biliminin kurucusu kabul edilen Özek’in yaşamı, eserleri ve Türk tarımına sağladığı katkıları ele alan ilk denemedir. Makale, Özek’in hayatını detaylı bir şekilde inceleyerek Türk tarımına yaptığı katkıları ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.

Mehmed Süreyya Özek is a versatile scientist devoted to the study of natural sciences and agriculture. His various research trips took him as far as Central Europe. He worked at the Agricultural Institute in Paris, especially on ‘Coccidae’ at the Natural History Museums in Vienna and Berlin. His later life was shaped by his work as a professor of entomology at Halkalı Agricultural School and Forestry School. In 1924, he became Undersecretary of the Ministry of Agriculture, in 1927 State Counsellor and worked in the same ministry until his retirement in 1950. Özek reached an important position in three different areas of his life: In the academic field, he gave various lectures on forestry and agricultural entomology and trained many students. He won the affection of his students with his kind and impressive behaviour. He worked in different fields of practical entomology and was a pioneer of modern entomological science in Turkey. He left his mark on Turkish agriculture as the best expert on the locust fauna of Thrace. As a colleague of the German scientist Boher, he played an important role in the preparation of the first locust survey in Turkey in 1916 and 1917. He not only passed on his extensive knowledge of the Turkish insect world, but also answered many unanswered questions. He established friendship with the world's leading entomologists and transferred his knowledge to Turkey. Süreyya Özek has been an important figure and a pioneer in the progress of the new Turkey from the very beginning. This research is the first attempt to discuss the life, works and contributions to Turkish agriculture of Özek, who is considered the founder of entomology in Turkey. The article aims to reveal Özek’s contributions to Turkish agriculture by analysing his life in detail.