Yamadağ volkanitleri (Arguvan-Malatya) içerisinde silisli süstaşı oluşumları mineralojik, jeokimyasal, gemolojik özellikleri ve ekonomik önemleri
Silica gemstones formation in Yamadağ volcanites (Arguvan-Malatya) mineralogical, geochemical, gemological properties and economic importance
Yazar: Başıbüyük, Zeynel; Kaydu Akbudak, İlkay; Gürbüz, Meltem; Öztüfekçi Önal, Ayten; İşler, Fikret
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 33 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; Mineralogy-geochemistry,gemology,opal,chrysocolla,gemstone,Malatya ; Mineraloji-jeokimya,Gemoloji,Opal,Krizokol,Süstaşı,Malatya.

Doğu Anadolu’daki Üst Miyosen volkanizmasının yaygın olduğu alanlardan biri olan Yamadağ Volkanitleri Malatya ili Arguvan  ilçesi sınırları içerisinde bulunmaktadır. Araştırmanın konusunu oluşturan süstaşları bu volkanitlere ait bazaltların boşluklarında, birkaç cm'den yaklaşık 30-40 cm'ye kadar değişen boyutlarda ve yumrular şeklinde oluşum göstermektedir. Bu oluşumlar yaklaşık doğu batı yönünde uzanan damarlar halinde yayılım gösteren ve süstaşları içerisinde önemli yere sahip, opal (opal-CT) ve krizokol oluşumlarıdır. Opal oluşumları beyaz, kahverengi, sarı ve yeşilimsi gibi değişik renklerde, krizokol oluşumları ise mavimsi-yeşilimsi renktedir. Hem opal hem de krizokoller genelde masif yapıda ve taze yüzeyleri mumsu parlaklıktadır.Süstaşlarının mineral parajenezi ve oluşum koşulları XRD, SEM, FT-IR jeokimyasal bileşimleri ICP-MS analizi, gemolojik özellikleri ise elmas kaplama testere, sinter elmas aşındırıcı diskler ve polisaj makinesi kullanılarak, kaboşon ve fasetli kesim teknikleri uygulanarak belirlenmiştir.Opaller genellikle tridimit mineralinden oluşmakta, bazı örneklerde ise tridimit’e kuvars ve kristobalit mineralleri de eşlik etmektedir. EDX incelemelerinde opallerde Fe ve Al, krizokolde ise Cu’ca zenginleşmesi gözlenmektedir. ICP-MS analizlerinde ise krizokollerin LIL elementlerden Ba, Sr ile HFS elementlerinden U’ca daha çok zenginleşmiş olduğu belirlenmiştir. Yapılan gemolojik çalışmalar sonucunda, özellikle mumsu parlaklıkta ve masif yapıdaki krizokol ve opallerin renk, sertlik, dayanıklılık, renklerin homojen dağılımı, işlenebilirlik gibi özelliklerinin süstaşı olarak kullanılmaya elverişli oldukları tespit edilmiştir.Hem opal hem de krizokol oluşumlarının ekonomik olarak işletilmesi için rezerv belirleme çalışmalarının modern teknik ve yöntemlerle yapılması, farklı seviyelerdeki damarlardan alınacak krizokol örneklerinin U içeriğinin titizlikle belirlenerek dikkate alınması gerekmektedir.

Yamadağ Volcanics which is one of the examples of the Late Miocene volcanism in Eastern Anatolia covers large areas within the boundaries of Arguvan county of Malatya. The gemstones, subject of this research range from a few centimeters to about 30-40 cm in size and are formed in the cavities of the basalts beonging to Yamadağ volcanics. These gemstones seem to have formed as veins extending in east-west direction and consist of opal (opal-CT) and chrysocolla. Opal formations have various colours such as white, brown, yellow and greenish, while chrysocolla formations are bluish-greenish in color. both opal and chrysocolla are of massive type and their fresh surfaces display waxy luster. Mineral paragenesis and formation conditions of gemstones and are determined by applying XRD, SEM, FT-IR techniques. ICP-MS technique is used for the determination of the geochemical compositions. The gemological characteristics are identified via cabochon and facet cut techniques by using diamond coating blade, sintered diamond abrasive discs and polishing machine. Opals are usually composed of tridymite minerals, also in some cases quartz and cristobalite minerals accompany the tridymite minerals. The EDX measurements reveal, enrichment of Fe and Al in opals, and of Cu in chrysocolla. The ICP-MS measurements, in chrysocollas reveal, enrichments in LIL elements such as Ba, Sr and in HFS elements such as U. Consequently, gemological studies show that the chrysocolla and opals in study area, which have waxy luster and massive structure, are suitable for utilization as a gemstone due to its color, hardness, durability, homogeneous distribution of color and processability.