TARLAN’IN “HAYÂLÎ-BÂKÎ” MUKAYESESİ BAĞLAMINDA ŞEHİR, ŞİİR VE HAYAL(HANE)
In the context of Hayalî-Bâkî Comparison of Tarlan CITY, POETRY AND DREAM
Yazar: Gök, Selim
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi, 2018
Anahtar kelimeler: Hayâlî,Bâkî,dream,city,Vardar Yenice ; Hayâlî,Bâkî,hayalhane,şehir,Vardar Yenicesi

Hayâlîve Bâkî, 16. yüzyılın gözde edebî şahsiyetlerindendir. İki şair de saraydailtifat görmüş ve siyaseten himâye edilmişlerdir. Bâkî, devlet kademelerindeilerlemiş; Hayâlî ise hâmisinin ölümünden sonra payitahtı terk etmiştir. A.Nihad Tarlan’ın “Hayâlî-Bâkî” mukayesesinde iki şairin akıl ve duygu terkibibakımından değerlendirmesi yapılmıştır. Tarlan’a göre Hayâlî, yoğunluğu yüksekduygusuyla ve tasavvufî neşveli şiirleriyle Bâkî’nin şeklî kusursuzluğunarağmen daha iyi bir şair sayılmıştır. Bu değerlendirmenin şiirin varlık sebebinoktasında bazı temellere dayandığını düşünmekteyiz.  Birincisi şiir, duyguların ifadesi için meydanagelmiş edebî bir türdür ve şiirin doğal bir duygu taşıması mühimdir. Şiirinpoetikası kurulduğunda onu meydana getiren değişkenlerin vazgeçilmezleri klasikşiir merkezli olarak incelenmelidir. İkinci olarak hâmîlik, şairlerinkendilerini gösterebilmeleri için en az “şairlik gücü” kadar etkilidir. Bununyanında Hayâlî, ortaya koyduğu orijinal hayalleri kendisi mi bulmuştur yoksa onunyetiştiği Vardar Yenicesi mi ona bu hayallerin kapısını aralamıştır? Bir hayal menbaıolarak değerlendirebileceğimiz Vardar Yenicesi bu nispetle Hayâlî gibi birçokşairi yetiştirmiştir.  Böylelikleşiirler, şehirler merkezinde orijinal hüviyetler kazanmıştır. Dolayısıyla şairlerinfarklılaşan hayal âlemlerini besleyen kaynağın edebî açıdan orijinaltespitlerle değerlendirilmesi gerekmektedir. Çünkü her şairin şiirin varlıksebebine dair taşıdığı kanaatler farklılık göstermektedir. Bu bağlamda  “şiirin varlık sebebi” çerçevesinde “hayalhâne”olarak nitelenen iç-dış dünyanın etkisi, ilhamın kaynağı ve hayalin ortayaçıkış şartları değerlendirilecektir.

Hayâlî andBâkî are among the favorite literary figures of the 16th century. Both of thetwo poets saw a compliment in the palace and were politically protected. Bâkî,advanced in the state; Hayalî, however, left the capital after the death of itsprotector. A. Nihad Tarlan's evaluation of two poets in terms of mind andemotion was evaluated in the comparison of "Hayali-bâkî".According toTarlan, Hayâlî was regarded as a better poet despite his formal perfection withhis high intensity and mystical poetry. We think that this assessment is basedon some foundations in the point of existance of poetry. Firstly, poetry is aliterary form for expression of emotion and it is important that the poem carrya natural emotion. When the poem's poetic is established, the indispensable ofthe variables that bring it up should be examined as classical poetry centered.Secondly, the protector is as effective as "thepower of poets" to show the poets themselves. In addition, did Hayalîhimself find the original dreams he revealed or was it Vardar Yenısi, whobrought him up, to open the door to these dreams? Vardar Yenicesi, which we canevaluate as a vision of dreams, has trained many poets like Hayâlî. In thisway, poems have acquired original identities in the center of cities.Therefore,the source that feeds the different dreams of poets must be evaluated with theoriginal determination from the literary standpoint. Because every poet hasdifferent opinions about the reason for the existence of the poem. In thiscontext, the influence of the inner-outer world, which is characterized as"dreamer" within the framework of "the reason for the existenceof poetry", will be judged on the origin of inspiration and the conditionsof emergence of the dream.