Eski Uygur Türkçesinde -gAlI kılın- Birleşik Fiil Yapısı Üzerine
ON THE -GALI KILIN- COMPOUND VERB IN OLD UIGHUR TURKISH
Yazar: Deveci, Burak Can
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 15 No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Old Uighur Turkish,Compound Verbs,-gAlI suffix,kılın- auxiliary verb,-gAlI kılın- Compound Verb Structure ; Eski Uygur Türkçesi,Birleşik Fiiller,-gAlI Zarf-Fiil Eki,kılın- Yardımcı Fiili,-gAlI kılın- Birleşik Fiil Yapısı

Eski Uygur Türkçesi dönemine ait metinlerin zenginliğinin bir sonucu olarak burada kullanılan dil bilgisel özellikler de bu dönem için zenginlik teşkil etmektedir. Bu dil bilgisel yapılardan biri de fiil + zarf-fiil + yardımcı fiilden oluşan birleşik fiillerdir. Birleşik fiil kullanımlarının sayısı Eski Uygur Türkçesinin çoğunlukla tercümeye dayalı bir edebiyat oluşturması sebebiyle fazladır. Mütercimler çevirdikleri dillerdeki yapıları karşılamak için çoklukla bu tarzdaki gramer yapılarını kullanmışlardır. Bu tarz birleşik fiillerden biri olan -gAlI kılın- da Eski Uygur Türkçesi metinlerinde örnekleri tespit edilen bir yapıdır. Eski Uygur Türkçesinde gerek -gAlI zarf-fiil ekinin gerekse de kılın- yardımcı fiilinin görevleri ve işlevleri farklıdır. Ancak bu iki dil bilgisel yapı bir araya gelerek farklı anlamları karşılayan bir özellik kazanmıştır. Örneklerin geçtiği metinlerden Türkiye Türkçesine aktarım yapan araştırmacılar bu birleşik fiil yapısını farklı şekilde anlamlandırmışlar, ancak değerlendirmelerin sonucunda bu gramer yapısının anlam derinliğinin farklı olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada özellikle Çince karşılığı olan metinlerden faydalanılarak bu yapının hem farklı anlam derinlikleri ortaya çıkarılacak hem de Eski Uygur Türkçesi ve Çince ile karşılaştırmalar yapılarak Çince yapıların Türkiye Türkçesine aktarımında etkisinin olup olmadığı değerlendirilecektir. Bütün bu değerlendirmelerden sonra -gAlI kılın- yapısının Türkiye Türkçesine aktarımındaki sonuçları üzerinde durulacaktır.

As a result of the richness of the texts belonging to the period of Old Uighur Turkish, the grammatical features used in the texts also constitute a richness for this period. One of these grammatical structures is compound verb structures consisting of verb + adverb-verb + auxiliary verb structure. The number of compound verb uses is high, as Old Uighur Turkish is mostly a translation-based literature. Translators have often used this style of grammatical constructions to accommodate structures in the languages they translate. One of this type of compound verb structures -gAlI kılın- is a structure whose examples are identified in Uighur Turkish texts. In Old Uighur Turkish, both the suffix and the auxiliary verb have different functions and functions. However, these two grammatical structures came together and gained a feature that meets different meanings. Researchers who translated those texts to modern Turkish have gave the meaning in different ways however, as a result of the evaluations, it was revealed that the depth of meaning of this grammatical structure was different. In this study, both the different depths of meaning of this structure will be revealed by making use of the texts in Chinese and by making comparisons with Old Uighur Turkish and Chinese, it will utilazed that whether or Chinese effect on modern Turkish translations. After all these considerations, will be emphasized that the final outcomes of the structure of –gAlI kılın-.