Züleyhâ’nın Sarayı: Yûsuf ile Züleyhâ Mesnevilerindeki Yedi Odalı Sarayın Kökeni Üzerine
Zulaykha’s Palace: On the Origin of the Seven- Room Palace in the Yusuf and Zulaykha Mathnawis
Yazar: Kolbaş, Ozan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 28 No. 28, 0
Anahtar kelimeler: Yûsuf,Züleyhâ,Züleyhâ’nın Sarayı,Kozmik Ağaç,Tevrat,Mitoloji ; Yûsuf,Zulaykha,Zulaykha’s Palace,Cosmic Tree,Torah, Mythology

Klasik Osmanlı edebiyatı dâhilinde yazılmış Yûsuf ile  Züleyhâ mesnevilerindeki Züleyhâ’nın yaptırdığı saray,  karakterlerin değişimi ve dönüşümü ile hikâyenin seyri  açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Bu saray şimdiye kadar  yapılan çalışmalarda ayrıntılarıyla incelenmemiş, şairlerin bu  saraya dair benzetmeleri üzerinde kısaca durulmuştur. Bu  makalede Züleyhâ’nın sarayının on üçüncü yüzyıl ile on  sekizinci yüzyıl arasında yazılmış Yûsuf ile Züleyhâ  mesnevilerinde şairler tarafından ne şekilde tasvir edildiği  ayrıntılarıyla incelenmiş ve sarayla bağlantılı olarak yer verilen  motiflerin mitolojik kökenleri araştırılmıştır. Sarayın yüzyıllar  içerisinde mesnevilerde nasıl bir dönüşüme uğradığı, bu  dönüşüme vesile olan unsurların neler olduğu araştırılmış ve  şairlerin bu motiflere yer verme nedenleri sorgulanmıştır. On  üçüncü ve on dördüncü yüzyıllarda yazılan mesnevilerde  şairlerin ağırlıklı olarak cennet tasavvuruna ve saraydaki  mitolojik özellikler gösteren kozmik ağaca odaklandıkları  görülür. Bununla birlikte saray tasviri on beşinci yüzyıldan  sonra değişime uğrayarak felek tasavvuru üzerinden ele alınır.  Ancak bu tasavvurun yanında tüm mesnevilerde ortak olarak  bulunan benzer motiflere yer verilmeye devam edilir. Bu  değişimde Hz. Yûsuf’un mitolojik özelliklere büründürülmüş,  bitki ve güneş tanrılarıyla örtüşen kimliği önemli bir etkendir.  Ayrıca Züleyhâ’nın kimliği de Tevrat anlatısına kadar geri  giden ve Tevrat’ta Hz. Yûsuf’un eşi olduğu söylenen Asenat  adlı kadınla bağlantılı olmalıdır. Apokrif Yahudi metinlerinde  çeşitlenen Asenat’a dair anlatı ve bu anlatılardaki Asenat’ın  kulesi, muhtemelen Züleyhâ’nın sarayına dair ayrıntıların  çeşitlendirilmesinde etkili olmuştur.

The palace built by Zulaykhâ in Yûsuf and Zulaykhâ  mathnawis written within the scope of classical Ottoman  literature is an important turning point in terms of the  change of the characters and the course of the story. This  palace has not been examined in detail in the studies  carried out so far, briefly, it has been focused on what the  poets likened this palace to. In this article, how Zulaykhâ’s  palace was depicted by the poets in Yûsuf and Zulaykhâ  mathnawis written between the thirteenth and eighteenth  centuries was examined in detail and the mythological  origins of the motifs included in connection with the palace  were investigated. In what way the palace undergo a  change in mathnawis over the centuries, the factors that  contributed to this change were examined and the reasons  for the poets to include these motifs were questioned. In the  mathnawi written in the thirteenth and fourteenth  centuries, it is seen that the poets mainly focused on the  idea of heaven and the cosmic tree in the palace, which has  mythological features. However, the depiction of the palace  has changed after the fifteenth century and is handled  through the concept of skies. However, in addition to this  imagination, similar motifs that are common to all  mathnawis continue to be used. In this change, Yûsuf’s  identity, which was wrapped in mythological features and  resembled plant and sun gods, is an important factor. In  addition, Zulaykhâ’s identity must be related to the  woman named Asenath, who dates back to the Torah  narrative and is said to be Yûsuf’s wife. The narratives of  Asenath, which varied in the apocryphal Jewish texts, and the tower of Asenath in these narratives were probably  effective in diversifying the details of Zulaykhâ’s palace.