Sulanan ve Sulanmayan Koşullarda Yetiştirilen Nohut (Cicer arietinum L.)’un Gelişme Seyrinin Belirlenmesi
Sulanan ve Sulanmayan Koşullarda Yetiştirilen Nohut (Cicer arietinum L.)’un Gelişme Seyrinin Belirlenmesi
Yazar: Kayan, Nihal; Olgun, Murat; Kutlu, İmren; Ayter, Nazife; Gülmezoğlu, Nurdilek
Dergi: Journal of Agricultural Sciences, Vol. 20 No. 4, 2014
Anahtar kelimeler: Chickpea; Irrigation; Physiological characters; Nitrogen uptake ; Nohut, Sulama, Fizyolojik karakterler, Azot alımı

Nohut üretimi, diğer bitkilerde de olduğu gibi kuraklık, tuzluluk, sıcaklık, çevre kirliliği ve besin maddelerinin noksanlığı ya da fazlalığı gibi çevresel stres faktörlerinden büyük ölçüde etkilenmektedir. Çalışmada; sulanan ve sulanmayan koşullarda yetiştirilen nohudun, farklı gelişme dönemlerinde bazı fizyolojik karakterlerinin ve azot alımının belirlenmesi amaçlanmıştır. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Ana parsellere yetiştirme koşulları (sulanan ve sulanmayan) ve alt parsellere ise gelişme dönemleri (çiçeklenme öncesi, çiçeklenme, bakla doldurma ve hasat) yerleştirilmiştir. Çalışmada toprak üstü kütle, toprak altı kütle, ağırlık olarak kök/gövde oranı (%), uzunluk olarak kök/gövde oranı (%), yaprak alan indeksi, toprak üstü kuru madde ağırlığı, nispi büyüme oransal miktarı, net asimilasyon oranı, azot içeriği ve azot alımı özellikleri incelenmiştir. Araştırmada, nohudun generatif dönemine gelindiğinde, sıcaklığın yüksek olmasına karşın yeterince yağış alınamaması, bitkide kuraklık stresinin yaşanmasına ve buna bağlı olarak da toprak üstü kütlesinin düşmesine neden olmuştur. Buna rağmen kurak şartlarda kök gelişmesinin daha kuvvetli olduğu belirlenmiştir. Sonuçta; sulama olanağı varsa nohudun generatif dönemine yakın bir zamanda sulama yapılması bitki gelişimini olumlu etkileyecek ve bu da verim artışını sağlayabilecektir.

Chickpea productivity is greatly affected by environmental stresses such as drought, salinity, temperature, environmental pollution and nutrient. The aim of this study, determination of some physiological charecters and nitrogen uptake1. GirişAçlık ve yetersiz beslenme sorunu, nüfusun hızla arttığı dünyamızda her zaman önemli sorun olmuştur. Yemeklik tane baklagiller % 18-31.6 arasında değişen protein oranları ile problemin çözümü için her zaman özel bir yere sahiptir (Şehirali 1988). Önemli bir protein kaynağı olan nohut özellikle hayvansal kaynaklardan yeterli proteinin sağlanamadığı ülkelerde dikkatleri üzerine toplamaktadır. Karbonhidrat, vitamin ve mineral maddelerce de zengin olan nohut yemeklik, çerezlik ve hayvan yemi olmak üzere çok yönlü bir tüketim alanına sahiptir (Karakullukçu & Adak 2008). Kurağa ve düşük sıcaklığa dayanıklı olması ve toprak isteği bakımından da fazla seçici olmaması nohudun yetiştirilme olanağını artırmaktadır. Köklerinde ortak yaşam sürdüren Rhizobium bakterileri vasıtasıyla havadaki elementel azottan faydalanabilmesi, yetiştiriciliğinin kolay ve gelişme döneminin kısa olması (Azkan 1989; Sepetoğlu 1994), nohudun tahıl nadas ekim nöbeti sisteminde yer almasına neden olmaktadır. Ülkemizde 2012 yılı verilerine göre yemeklik tane baklagiller içerisinde nohut 416.242 ha ekim alanı ve 535.000 ton üretim ile ilk sırada yer almaktadır (FAO 2012).Kuraklık, tüm tarım alanlarını ve tarımsal ürünleri olumsuz etkileyen en önemli stres faktörlerinden biridir (Kalefetoğlu & Ekmekçi 2005). Ekimden hasada kadar geçen sürede, bitkiler her dönemde kuraklık stresine maruz kalabilmektedirler (Güneş et al 2006). Ancak tarımsal üretime kuraklığın iki temel etkisi bulunmaktadır. Birincisi, istenilen bitki çıkışının sağlanamaması, ikincisi ise toprakta istenilenden daha az su bulunması nedeniyle gelişme ve verimde azalma olmasıdır (Saxena et al 1993).Kuraklık stresi altında kök gelişimi hızlanır ve kökün gövdeye oranı artar. Çünkü fotosentez ürünlerinin büyük bölümü kök gelişimi için köklere taşınır. Örneğin, çok yıllık kserofit bir bitki olan Alhagi camelorum’da toprak üstü aksamı bir kaç cm iken, kökler nemli bölgeye ulaşabilmek için 2-3 m’ye dek uzayabilmektedir (Öztürk & Seçmen 1992). Yaprak büyümesi de kuraklık stresine karşı oldukça hassastır. Kısa süreli kurak periyotlar dahi yaprak büyümesini yavaşlatmaktadır. Fotosentez kabiliyeti o bitkideki toplam yaprak alanı ve her yaprağın fotosentez aktivitesi ile belirlenir. Kuraklık stresi ile toplam yaprak alanı azalmakta ve dolayısıyla fotosentez yavaşlamaktadır (Çırak & Esendal 2006).Bitkilerin büyüme ve gelişmelerinin belirleyicisi olarak kabul edilen bazı fizyolojik karakterlerin belirlenmesi büyümenin tespitinde önemli yer tutmaktadır. Bu amaçla yapılan büyüme analizleri, bitki büyümesi ve bitki ile çevresi arasındaki etkileşimi açıklamaya yardımcı olmaktadır (Karadavut et al 2011). Bu konu ile ilgili yapılan çalışmalarda Jirali et al (1994) 6 farklı nohut genotipinde tane verimi ile toplam kuru madde ağırlığı ve yaprak alan indeksi arasında pozitif önemli ilişkilerin olduğunu bildirmişlerdir. Mahdavi et al (2004) çeltikte yaprak alan indeksi değerlerinin çiçeklenme döneminde diğer dönemlere göre daha yüksek, nispi büyüme oransal miktarının ise verim ile önemli düzeyde ilişkiye sahip olduğunu belirlemişlerdir.