Klâsik Türk Şiirinde Şifâlı Bitkiler Üzerine Bir Deneme
An Essay On The Medicinal Plants  Herbs  in Classical Turkish Poetry
Yazar: Kaya, Bayram Ali
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 15, 0
Anahtar kelimeler: Klâsik Şiir,şifâlı bitkiler,tıbbî bitkiler,ağaçlar,çiçekler,Türk folkloru ; Classical Poetry,medicinal plants,herbs,trees,flowers,nationale culture,Turkish folklore

Şifâlı veya tıbbî bitkiler, genel olarak bedeni güçlendirmelerinin yanı sıra tedavi amaçlı ve çeşitli terkipler hâlinde kullanılabilen otlar, sebzeler, çiçekler ve meyveler olmak üzere, ilgili tüm bitkiler şeklinde tanımlanmaktadır. Kendi içinde bir giriş, dört bölüm ve bir sonuçtan oluşan, taradığımız otuz civarında dîvândan aldığımız belirli beyit örnekleri çerçevesinde ve bir deneme mâhiyetinde düşünülen bu çalışma ile öncelikle şifâlı bitkilerin klâsik Türk şiirinde nasıl ve ne şekilde ele alındığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu makale ile ayrıca anılan bitkilerin, hem başta çiçek olmak üzere bitki kültürümüz, hem de folklorumuzdaki yer ve öneminin tespiti için gerekli olan malzemenin bir kısmının ortaya konulmasına gayret edilmiştir. Yaygın adıyla dîvân şairi olarak bilinen klâsik Türk şairleri şiirlerinde hemen her şeyi, son derece zengin bir muhtevâ ve konu çeşitliliği içerisinde işlemişlerdir. Bununla birlikte şairlerimiz daha ziyâde aşkı, güzeli ve güzelliği dile getirmiş; hatta işledikleri konu her ne olursa olsun bunu büyük oranda ya sevgili ya da âşık odaklı ele almışlardır. Âşığı onulmaz bir aşk hastası olarak gören şairlerimiz, esasen sevgiliye kavuşamamanın yol açtığı türlü rahatsızlıkların şifâsı peşinde koşmuş, daha çok bu vesile ile şiirlerinde sağlıktan, hastalıklardan, bunların tedavi yollarından ve tedavide kullanılan ilaçlar çerçevesinde bitkilerden bahsetmişlerdir. Bunu yaparken bitkilerin renk, biçim ve kokularının yanı sıra şifâlı yönleri üzerinde de durmuş; ayrıca ele alınan bitki ile yine sevgili, âşık ve rakip arasındaki çeşitli ilgilere değinmişlerdir. İlgili beyit örneklerinin değerlendirilmesinden hareketle, hangi hastalıkların tedavisinde hangi bitkilerden yararlanıldığına dâir bazı bilgiler elde edilmiş, bu çerçevede örneğin yaralar için kâfur merheminin, ciltte vs. meydana gelen yarık ve çatlaklar için yâsemin yağının, sıtma için nar şerbetinin, mide ve karaciğer rahatsızlıkları için ise şahterenin söz konusu edildiği görülmüştür. Çalışma ile ayrıca klâsik Türk şiirinin, konu çeşitliliği ve içerik zenginliği bakımından sadece dil ve edebiyatımızın değil, aynı zamanda millî kültür ve folklorumuzun da önemli yazılı kaynakları arasında yer aldığı hususuna bir kez daha dikkat çekilmiştir.

Medicinal plants  herbs  are especially defined as plants like herbs, vegetables, flowers and fruits that is used for medical purpose as well as strengthening the body. This paper is consist of an introduction, four chapter and a conclusion. Within this scope, it is scanned about thirty divans and thesis approximately. Pursuant to texts which are included one couplet sample for one herb by extent of paper, it is aimed to be defined generally how and in what way, herbs are handled in Classical turkish Poetry. Moreover, with this study that is by way of trying, it is strived to reveal some part of material that is necessary to determine the importance and position of plants, especially flowers, in our herb culture and our folklore. Classical Turkish poets, prevalently that is known as Divan poets, treat almost everything within rich content and subject diversity in their poems. In addition to this, our poets mainly mention love, belle and beauty, in fact, they substantially handle issues whatever they arein the context of beloved or lover. Our poets who see lovers as chronic lovesick essentially pursue for healing of various diseases which derive from inability to reach to beloved. Hereby, they mention health, diseases, their treatment modalities and plants as part of the treatment. When they are doing this, theyalso dwell on colour, form and smell of plants as well as their curative aspects. Besides they refer to several connections between plant that they handle and beloved, lover and rival. With reference to evaluation of related couplets, it is gotten some information about that which plants is made use of which diseases’s treatment. In this context, for instance, it is seen that camphor ointment uses for wounds, jasmine oil uses for chaps, pomegranate sherbet uses for malaria, fumitory uses for stomache and liver disorders. Within this study, it is remarked that Classical Turkish poetry also take part in most important written sources of nationale culture and folklore as well as literature because of its subject diversity and substantiality.