Mimaride görsel karmaşıklığın hesaplamalı analizi: Şehzade Camii, Süleymaniye Camii ve Selimiye Camii
Computational analysis of visual complexity in architecture: Şehzade Mosque, Süleymaniye Mosque, and Selimiye Mosque
Yazar: Kuruçay, Emre; Ediz, Özgür
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 40 No. 3, 2024
Anahtar kelimeler: Information Technologies in Architecture and Design ; Mimarlık ve Tasarımda Bilgi Teknolojileri ; Architect Sinan,Fractal analysis,Mathematics and architecture,Şehzade Mosque,Selimiye Mosque,Süleymaniye Mosque ; Fraktal analiz,Matematik ve Mimari,Mimar Sinan,Şehzade Camii,Selimiye Camii,Süleymaniye Camii

Osmanlı Devleti'nin klasik mimarisine şekil veren Mimar Sinan'ın tasarım anlayışı, günümüzde araştırmacılar tarafından detaylı bir şekilde incelenmektedir. Sinan'ın mimari stratejileri, dönemin sosyal, kültürel, politik ve dini bağlamı üzerinden değerlendirilerek, sezgisel ve düşünsel ifadelere erişilmektedir. Bu ifadelerden en önemlisi, Sinan’a ait mimari tasarım yaklaşımının farklı katmanlar (form, süsleme ve malzeme) üzerine kurulu olduğudur. Bu bağlamda, Sinan'ın tasarımlarının çok katmanlı yapısının, konuyla ilgili yapılan daha önceki çalışmalar ışığında, anlaşılması önem taşımaktadır.  Sinan mimarisi hakkında yapılan araştırmalara ve sayısal incelemelere katkı sağlamak amacıyla banileri sultanlar olan eserlerin ele alınması makalenin konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada yardımcı bir ölçüm aracı olarak ‘fraktal analiz’ yönteminden faydalanılmaktadır. Çalışmanın içeriğini, (i) Sinan mimarisinin ve Şehzade (1543-1548, İstanbul), Süleymaniye (1551-1558, İstanbul) ve Selimiye (1568-1575, Edirne) camilerinin özelliklerini araştırmacılar ışığında inceleyerek, (ii) eser cephelerinin üç katmanlı fraktal analizlerinin yapılması ve matematiksel tanımlarının sağlanması ve (iii) son olarak Sinan mimarisi üzerinden yapılan kavramsal tartışmalar bağlamında sayısal analizlerin dönemsel farklılıklar açısından ele anılarak karşılaştırılması oluşturmaktadır. Makale, Sinan'ın dönemsel evrimini ve bıraktığı kültürel mirası niceliksel yöntemlerle çözümlemekte ve hesaplamalı analizlerin mimarlık alanında ne kadar yol gösterici olabileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, çok katmanlı fraktal analizin, mimari eleştiri ve değerlendirme süreçlerinde nasıl önemli bir araç olarak kullanılabileceği bu çalışma ile gösterilmiştir.

The design philosophy of Mimar Sinan, who shaped the classical architecture of the Ottoman Empire, is being thoroughly examined by researchers today. Sinan's architectural strategies are evaluated in the context of the social, cultural, political, and religious landscape of the era, leading to intuitive and thoughtful expressions. The most significant of these expressions is that Sinan’s architectural design approach is founded on various layers (form, ornamentation, and material). In this context, understanding the multi-layered structure of Sinan’s designs, in light of previous studies, is crucial. The focus of the article is on the works whose patrons were sultans, to contribute to research on Sinan’s architecture and numerical examinations. The study utilizes the method of 'fractal analysis' as a supplementary measurement tool. The content of the study involves (i) examining the features of Sinan's architecture and the mosques of Şehzade (1543-1548, Istanbul), Süleymaniye (1551-1558, Istanbul), and Selimiye (1568-1575, Edirne) in the light of researchers, (ii) conducting three-layered fractal analyses of the facades and providing mathematical descriptions, and (iii) finally, discussing the conceptual debates on Sinan’s architecture in terms of the temporal differences through numerical analyses. The article analyses Sinan’s temporal evolution and the cultural heritage he left behind using quantitative methods, demonstrating how computational analyses can guide the field of architecture. Furthermore, this study shows how multi-layered fractal analysis can serve as a crucial tool in architectural criticism and evaluation processes.