Osmanlı Bürokratik Elitlerinin Entelektüel Faaliyetleri: Osmanlı Maârif Nâzırlarının Telif ve Tercüme Faaliyetleri Üzerine
The Intellectual Activities of the Ottoman Bureaucratic Elites: On the Authorship and Translation Activities of the Ottoman Ministers of Public Education
Yazar: Şimşek, Yusuf Sabri
Dergi: Katre Uluslararası İnsan Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 20, 2025
Anahtar kelimeler: History of Science ; Bilim Tarihi ; Osmanlı Bürokrasisi,Maârif Nâzırları,Telif,Tercüme,Yayıncılık,Maarif Nezâreti,Modernleşme ; Ottoman Bureaucracy,Ministers of Education,Authorship,Translation,Publishing,Ministry of Education,Modernization

Osmanlı modernleşmesi, yalnızca idarî ve askerî reformlarla değil, bilgi üretimi ve dolaşımındaki dönüşümle de karakterize edilmiştir. XIX. yüzyılın ortalarından itibaren devletin düşünsel merkezinde yer alan Maârif Nâzırları, telif, tercüme ve yayıncılık faaliyetleriyle modernleşme sürecinin kültürel ve entelektüel boyutunu şekillendirmiştir. Bu çerçevede eğitim politikalarıyla birlikte ortaya çıkan yeni metin üretimi, devletin bilgiyle kendisini yeniden inşa etme çabasının en görünür alanlarından biri olmuştur. Literatürde Osmanlı eğitim reformları genellikle kurumsal yapılar üzerinden incelenmiş; Maârif Nâzırlarının düşünsel üretimleri görece ihmal edilmiştir. Bu makale, söz konusu boşluğu nâzırların kaleme aldığı veya çevirdiği eserler üzerinden ele alarak, Osmanlı modernleşmesinde telif ve tercüme faaliyetlerinin kurucu rolünü vurgulamaktadır. Çalışma, prosopografik bir yaklaşımla 1857–1921 yılları arasında görev yapan 39 Maârif Nâzırının entelektüel üretimlerini incelemektedir. Toplam 143 eser tür ve konu bakımından değerlendirilmiştir. Bulgular, telif ve tercüme faaliyetlerinin Maarif Nezâreti’nin kurumsal kimliğini belirleyen en önemli entelektüel zemin olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Osmanlı bürokrasisinde metin üretimi yalnız bir kültürel faaliyet değil, modern devletin bilgi düzenini tesis eden bir süreçtir. Bu çalışma, Osmanlı eğitim tarihine telif ve tercüme pratikleri merkezinden yaklaşarak modernleşme olgusuna yeni bir yorum imkânı sunmaktadır. Bunun yanında Osmanlı medeniyet ve müessese tarihi, kültür tarihi ve biyografi temalı tarih çalışmalarını destekleyecek zengin bir veri havuzu barındırmaktadır.

Ottoman modernization was characterized not only by administrative and military reforms but also by a transformation in the production and circulation of knowledge. From the mid-nineteenth century onward, the Ministers of Education (Maârif Nâzırı), positioned at the intellectual center of the state, shaped the cultural and intellectual dimension of modernization through their authorship, translation, and publishing activities. In this context, the new forms of textual production that emerged alongside educational policies became one of the most visible arenas in which the state sought to reconstruct itself through knowledge. In the existing literature, Ottoman educational reforms have largely been examined through their institutional structures, while the intellectual works of the Ministers of Education have received relatively little attention. This article addresses this gap by focusing on the works written or translated by these ministers, highlighting the foundational role of authorship and translation in the making of Ottoman modernization. Employing a prosopographic approach, the study examines the intellectual output of 39 Ministers of Education who served between 1857 and 1921. A total of 143 works were analyzed in terms of genre and subject. The findings reveal that authorship and translation activities constituted the most significant intellectual basis shaping the institutional identity of the Ottoman Ministry of Education. In conclusion, textual production within the Ottoman bureaucracy was not merely a cultural pursuit but a process through which the modern state established its own order of knowledge. By approaching the history of Ottoman education through the lens of authorship and translation practices, this study offers a new interpretive framework for modernization. Furthermore, it provides a rich body of data that supports research in the fields of Ottoman civilization, institutional history, cultural history, and biographical studies.