el-Muharrerü’l-Vecîz’in Kaynakları, Nüshaları, Neşirleri ve Hakkında Yapılan Bilimsel Çalışmalar
The Sources, Manuscripts and Publications of al-Muḥarrar al-Wajīz and Scientific Studies About It
Yazar: Büyük, Enes
Dergi: Dergiabant, Vol. 10 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Tefsir,İbn Atıyye,el-Muharrer,Kaynak,Bilimsel çalışmalar,Tafsīr,Ibn ʿAṭiyya,al-Muḥarrar,Source,Scientific studies ; Tafsīr,Ibn ʿAṭiyya,al-Muḥarrar,Source,Scientific studies ; Tefsir,İbn Atıyye,el-Muharrer,Kaynak,Bilimsel çalışmalar

Müslümanların, yaklaşık 800 yıl boyunca hâkimiyeti altında kalan Endülüs’te (İber Yarımadasında) birçok İslâm alimi yetişmiştir. Onlardan biri hem fıkıh hem de tefsir alanında öne çıkan İbn Atıyye’dir. Tefsiri el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-Kitâbi’l-‘Azîz daha ilk yazıldığı yıllarda şöhret bulmuştur. Bunun nedenlerinden biri tefsirin kapsamlı olması ve inceleme (tahkik) içermesidir. Müfessir, tefsirde birçok farklı alanın literatüründen yararlanmıştır. Bu alanların başında tespit edilebildiği kadarıyla dilbilim, tefsir, hadis ve Mâlikî fıkhı gelmektedir. Makalede İbn Atıyye’nin hangi alanlara dair kaynaklardan yararlandığı, kaynakları nasıl kullandığı araştırma konusu edilmiştir. el-Muharrer’in temel tefsir kaynakları arasında Taberî, Mehdevî ve Nakkâş’ın tefsirleri yer almaktadır. İbn Atıyye bilgi aktarırken kitapların isimlerinden ziyade müellif isimlerini zikretmiştir. Bununla birlikte makalede tefsirin günümüze ulaşan nüshaları, neşirleri ve geçmişten günümüze kadar onun hakkında yapılan bilimsel çalışmalara dair bilgiler verilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bilindiği kadarıyla tefsirin müellif nüshası günümüze ulaşmamış ve tefsiri neşreden muhakkiklerin hiçbiri tüm mevcut nüshaları titiz bir şekilde incelememiştir. Buna rağmen en ilmi neşrin üçüncü Katar neşri olduğu görünmektedir. Klasik dönemde Fas, Mısır ve Türkiye gibi bölgelerde daha yaygın olduğu anlaşılan tefsir bazı ihtisar ve cem‘ çalışmalarına konu olmuştur. Çağdaş dönemde ise tefsire yönelik ilgi artmış, tefsiri çeşitli açılardan inceleyen ve başka tefsirlerle mukayese eden farklı dillerde birçok akademik çalışma yapılmıştır.

Many Islamic scholars grew up in Andalusia (Iberian Peninsula), which was under the domination of Muslims for about 800 years. One of them is Ibn ʿAṭiyya who is prominent in both fiqh and tafsīr. His tafsīr, al-Muḥarrar al-wajīz fī tafsīr al-Kitāb al-ʿAzīz, gained fame in the years when it was first written. One of the reasons for this is that tafsīr is comprehensive and includes examination (taḥqīq). In Tafsīr, the exegete has benefited from the literature of many different fields. As far as can be determined, linguistics, tafsīr, ḥadīth and Mālikī fiqh are at the forefront of these fields. In the article have been researched that Ibn ʿAṭiyya benefit from sources on which areas and how he uses sources. Among the main tafsīr sources of al-Muḥarrar are the tafsīrs of al-Ṭabarī, al-Mahdawī and al-Naqqāsh. While transferring information, Ibn ʿAṭiyya mentioned the names of the authors rather than the names of the books. In addition, in the article, information about the extant manuscripts of this tafsīr, its publications and scientific studies about it from past to present are given and evaluated. As far as is known, the author’s manuscript of the tafsīr did not survive and none of the publishing editors of the tafsīr examined all existing manuscripts meticulously. However, it seems that the most scholarly publication is the third Qatar publication. In the classical period, the tafsīr, which was understood to be more common in regions such as Morocco, Egypt and Turkey, has been the subject of some abbreviation and combination (jamʿ) studies. In the contemporary period, interest in this tafsīr has increased, and in different languages many academic studies, which examined the tafsīr from various aspects and comparing it with others, have been done.