Filyos Çayı Havzası’nın (Karabük-Gökçebey) Çok Kriterli Karar Verme Yöntemiyle Taşkın Risklerinin Belirlenmesi
Determination of Flood Risks of Filyos Stream Basin (Karabük-Gökçebey) by Multi-Criteria Decision Making Method/The Black Sea-Turkey
Yazar: Coşkun, Mücahit; Ortaç, Güney
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 27 No. 47, 2021
Anahtar kelimeler: Physical Geography and Environmental Geology ; Fiziksel Coğrafya ve Çevre Jeolojisi ; Gökçebey,Filyos stream,flood risk,Karabük,multi-criteria decision making ; Taşkın riski,,çok kriterli karar verme,,Filyos çayı,,Gökçebey,,Karabük

Doğal afetlerin insan yaşamını tehdit etmesi yönünden araştırılması ve elde edilen bilgiler ile gereklitedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu çalışmada araştırma alanı olarak; Batı Karadeniz’in önemliakarsularından biri olan Filyos Çayı Havzası’nın Karabük-Gökçebey kısmı seçilmiştir. Araştırmadaçok ölçütlü karar analizi yöntemiyle taşkın risk alanlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Taşkınrisk haritası yapabilmek için sahanın toprak, litoloji, arazi kullanımı, akarsu yakınlık, yükselti, eğim,bakı özellikleri CBS ortamında analiz edilebilmesi için raster veri formatına dönüştürülmüştür.Arazi kullanımı özellikleri ise uzaktan algılama teknikleri kullanılarak uydu görüntülerinden eldeedilmiştir. Her bir kriterin taşkın üzerindeki etkisini belirleyebilmek amacıyla analitik hiyerarşisüreci (AHS) kullanılmıştır. Böylece karmaşık ilişki içerisindeki bu özelliklerin AHS karar analizi yöntemiile önemlilik dereceleri belirlenmiş ve ArcMAP programı ile taşkın risk haritası yapılmıştır.Çalışmada geniş risk alanına sahip olan yer Gökçebey yerleşmesi olarak ortaya çıkmıştır. Yan akarsukolları olan Kelemen ve İnce Dere de riskli sahalar olarak kendini göstermiştir. Riskleri arttırandiğer unsurlar ise akarsu yataklarının alüviyal malzemeyle dolması ve akarsu yataklarının üzerindeticari ve iskân amaçlı yapılar inşa edilmesi olarak gösterilebilir. İnşa edilen kanal, menfez, HES gibiyapıların periyodik bakımlarının yapılması, yatakta biriken malzemelerin temizlenmesi, yeni imarplanlarında yeni yerleşim alanlarının akarsu yatağından uzaklaşılacak şekilde planlanması, kamukurumlarının ortaklaşa çalışmalar yürütmesi ve düzenli risk analizleri yaparak gerekli kuruluşlar ilepaylaşması, orman tahriplerinin önüne geçilmesi ve tahrip edilen alanların tekrar ormanlık alanakazandırılması alınabilecek önlemler arasında yer alabilir.

It is necessary to investigate natural disasters as a threat to human life and take the necessarymeasures with the information obtained. In this study, the research area was selected as theKarabük-Gökçebey part of the Filyos stream Basin, one of the important streams of the WesternBlack Sea. The study aims to identify flood risk areas by Multi-Criteria Decision Making Method inthe designated area. To make a flood risk map, the soil, lithology, land use, stream proximity, elevation,slope, and view characteristics of the site have been converted to a raster data format toanalyze in a GIS environment. Land use characteristics were obtained from satellite images usingremote sensing techniques. The analytical hierarchy process is used to determine the impact ofeach criterion on the flood. Thus, these characteristics in the complex relationship defined withthe AHS decision-making method and the ArcMap program’s flood risk map were made. In addition,the place with a significant risk area emerged as the Gokcebey settlement. Kelemen and InceCreek, tributaries of the side stream, have also shown themselves as risky areas. Other elementsthat increase the risks can be displayed as filling the stream beds with alluvial material and buildingcommercial and residential structures on the stream beds. Constructed channel, culverts,HES periodic maintenance of such systems, removal of accumulated material in the bed, a newzoning plan to be perverted from the stream bed of the new residential area planning, public institutions and institutions should jointly carry out the necessary work and share it with regular risk analyses, to gain a wooded area of forest destruction and preventing the back of the damaged area may include measures that can be taken.