Türk Edebiyatında Manzum Meşâyih Silsile-nâmeleri  Tasavvufî Silsile-nâmeler - Tarikat Silsile-nâmeleri
Verse Silsile-names of the Sheikhs in Turkish Literature  Sufi Silsile-names - Silsile-names of Cults
Yazar: Özkat, Mustafa
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 28 No. 28, 0
Anahtar kelimeler: Fihrist-i Şâhân,silsile-nâme,meşâyih silsilesi,tarikat,tasavvuf edebiyatı ; Fihrist-i Şahan,silsile-name,silsile-names of the sheikhs,cult,sufi literature

Dinî ilimlerden hüsn-i hatta, tarikat meşâyihinden  hanedanlara varıncaya kadar geniş bir sahada kullanım imkânı  bulmuş olan silsile-nâmeler, neslin veya nakledilen bilgilerin  kesintisiz ve bozulmadan devamını göstermesi bakımından  önemli birer belgedir. Hadis ilmindeki isnad/sened geleneğinden  etkilendiği tahmin edilen meşâyih  tarikat  silsile-nâmeleri de  bu çerçevede tarikatın kesintisiz bir şekilde Hz. Peygamber’e  bağlandığını gösteren birer belge niteliği göstermektedir.  Tasavvuf kültürü içerisinde manzum, mensur, manzummensur  olmak üzere üç şekilde kaleme alınmış meşâyih silsilenâmeleri  içerisinde manzum örnekler makalemize konu olarak  seçilmiştir. Bu doğrultuda tespit ettiğimiz Türk edebiyatındaki  51 farklı şaire ait 60’ı Türkçe, 3’ü Farsça manzum meşâyih  silsile-nâmesinin en eski iki örneğinin XV. yüzyılda Farsça  olarak kaleme alındığı; Türkçe manzumelerin XVII, XVIII ve  XIX. yüzyıllarda yoğunluk kazandığı görülmektedir. Manzum  meşâyih silsile-nâmelerinde kaside ve mesnevi nazım  şekillerinin daha çok tercih edildiği, bunlarda beyit sayılarının  7 ila 2871 arasında değiştiği; 33+1 silsile-nâmenin Halvetiyye,  12+1 silsile-nâmenin de Nakşibendiyye tarikatı ve şubeleriyle  ilgili olduğu anlaşılmıştır. Didaktik nitelikte olan silsilenâmeler  aracılığıyla aslında her şair, kendi tarikatının  övgüsünü ve propagandasını yapmaktadır. Bu nedenle tamamı  tarikat ehli olan bu şairler, manzumelerinde aruz ölçüsü  kullanmaya özen göstermişler, hezec ve remel bahirlerini daha  yoğun olarak kullanmışlardır. Bazı silsile-nâmelerde başka  türlere de örnek oluşturacak özellikler bulunduğu gözlenmiştir.  Çalışmamızda, manzum meşâyih silsile-nâmelerinin ortak özellikleri tespit edilmeye çalışılmış, her bir şairin meşâyih  silsile-nâmeleri hakkında kısa bilgiler verilmiş ve yazma  nüshalarının bulunduğu kütüphane kayıtları aktarılmıştır.

Silsile-names, which have found the opportunity to be  used in a wide range of fields from religious sciences to  calligraphy, from cult sheikhs to dynasties, are important  documents in terms of showing the uninterrupted and  undistorted continuation of the generation or the  transmitted information. Silsile-names of the sheikhs   cult , which are estimated to be influenced by the tradition  of isnad/sened in the science of hadith, also show the  quality of documents showing that the cult was  uninterruptedly connected to the Prophet. Silsile-names of  the sheikhs were written in three ways as verse, prose and  verse-prose within the Sufi culture. The verse examples of  these have been chosen as the subject of our article. It has  been identified that the two oldest examples of silsile-names  of the sheikhs, 60 of them in Turkish and 3 in Persian  belongs to 51 different poets in Turkish literature were  written in Persian in the 15th century and it has been  determined that Turkish poems gained popularity in the  17th, 18th and 19th centuries. It has been stated that ode and  masnavi verse forms are more preferred in verse silsilenames  of the sheikhs where the number of couplets varies  between 7 and 2871 as 33+1 silsile-names are related to  Halvetiyye and 12+1 silsile-names are related to  Naqshbandiyya cult and its branches. In fact, each poet  praises and propagates his own cult through silsile-names,  which are in didactic forms. For this reason, these poets, all  of whom were members of the cult, carefully used aruz  prosody in their poems, and used hezec and remel bahirs more intensely in their poems. It has been observed that  some silsile-names have features that will set an example  for other genres. In our study, the common features of verse  silsile-names of the sheikhs were tried to be determined,  brief information about each poet's silsile-names of the  sheikhs was given and information about the library  records with manuscript copies is given.