AKRAN ZORBALIĞININ SOSYOLOJİK BOYUTU: TOPLUMSAL CİNSİYET, OKUL KÜLTÜRÜ VE AİLE ÖZELLİKLERİ BAĞLAMINDA AKRAN ZORBALIĞI
THE SOCIOLOGICAL DIMENSION OF PEER BULLYING: PEER BULLYING IN THE CONTEXT OF GENDER, SCHOOL CULTURE, AND FAMILY CHARACTERISTIC
Yazar: Çetin, Erdal
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 27 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; Akran Zorbalığı,Ergenlik,Eşitsizlikler,Okul,Toplumsal Cinsiyet ; Adolescence,Gender,Inequalities,Peer Bullying,School

Bu çalışmada, toplumsal cinsiyet, okul kültürü ve aile özelliklerinin akran zorbalığı ile ilişkisi ele alınmıştır. Karma yöntemin uygulandığı araştırmada nicel veriler için akran zorbalığı belirleme ölçeği ergen formu, nitel veriler için de yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Anket çalışmasına Batman ilinde ikamet eden ve 14-18 yaş aralığında bulunan 165’i kadın 199’u erkek olmak üzere 364 kişi katılmıştır. Nitel araştırmada ise 6’sı erkek, 6’sı kadın 12 kişi ile görüşülmüştür. Çalışmada elde edilen nicel verilerde hem akran zorbalığı hem de akran zorbalığı mağduriyetinde cinsiyetin anlamlı bir değişken olduğu görülmüş ve erkeklerin daha fazla zorbalık davranışında bulunup daha fazla zorbalık mağduru olduğu belirlenmiştir. Yine katılımcıların lise türleri ve akran zorbalığı ile akran zorbalığı mağduriyeti arasındaki ilişki incelenmiş ve anlamlı farklıların olduğu belirlenmiştir. Meslek lisesi öğrencilerinin ortalama puanlarının diğer lise öğrencilerine göre yüksek olduğu ve meslek lisesi öğrencilerinin daha fazla zorba ve zorbalık mağduru oldukları ortaya çıkmıştır. Son olarak aile ile ilişkili değişkenlere bakıldığında, düşük sosyo-ekonomik koşulların ve anne-baba eğitim düzeyinin güçlü birer faktör olduğu dikkat çekmiştir. Alt gelir grubunda olduğunu beyan eden öğrencilerinin ortalama puanlarının üst gelir grubunda olduklarını beyan eden öğrencilere göre yüksek olduğu; yine alt gelir grubunun hem orta gelir hem de üst gelir grubuna göre daha fazla zorbalık davranışında bulunup daha fazla akran zorbalığına maruz kaldıkları belirlenmiştir. Nitel araştırma bulgularında ise toplumsal cinsiyet, okul kültürü ve aile özelliklerinin önemli olduğu görülmüştür. Tüm bu veriler akran zorbalığı ve mağduriyetinin eşitsizliklerin yeniden ortaya çıktığı toplumsal bir davranış olduğunu gösterebilmektedir.

In this study, the relationship between gender, school culture and family characteristics and peer bullying was discussed. In the study where mixed method was applied, peer bullying scale adolescent form was used for quantitative data and semi-structured interview form was used for qualitative data. The survey was conducted with 364 participants residing in the Batman province, aged 14-18, including 165 females and 199 males. In the qualitative research, 12 individuals were interviewed, 6 of whom were male and 6 female. The findings from the quantitative data revealed that gender was a significant variable in both peer bullying and victimization. It was determined that males engaged in more bullying behaviors and were more likely to be victims of bullying. Additionally, the relationship between the type of high school attended and peer bullying as well as victimization was explored, with significant differences found. Students attending vocational high schools had higher average scores compared to those attending other types of high schools, and vocational high school students were more likely to both bully others and be victims of bullying. Lastly, when examining family-related variables, it was highlighted that low socioeconomic status and parental education level were strong factors. Students from lower-income backgrounds had higher average scores compared to those from higher-income backgrounds. Furthermore, students from lower-income groups exhibited more bullying behaviors and were more likely to be victims of peer bullying compared to students from middle- and upper-income groups. In the qualitative research findings, it was seen that gender, school culture and family characteristics were important. These data collectively suggest that peer bullying and victimization are social behaviors that reflect the reproduction of inequalities.