Klasik Arap Şiirinde Eleştiri Ölçütü: Ebû Ali el-Merzûkî’de Amûdü’ş-şi‘r Kavramı
Criterion of Criticism in Classical Arabic Poetry: The Concept of Amūd al-shi'r in Abū Alī al-Marzūqī
Yazar: Derebaşı, Hatice; Fazlıoğlu, Şükran
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 43, 2023
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Amûdü’ş-şi‘r,Ebû Ali el-Merzûkî,Klasik Arap Edebiyat Eleştirisi,Klasik Arap Şiirinin Temel Özellikleri ; Amūd al-shi‘r,Abū Alī al-Marzūqī,Classical Arabic Literary Criticism,Fundamental Aspects of Classical Arabic Literature

Arap edebiyatı eleştiri literatüründe şiirin temel özellikleri anlamına gelen amûdü’ş-şi‘r kavramı, şiir inşadında klasik Arap şiiri usul ve tarzını temsil eden temel unsur ve dayanaklardır. Arap edebiyat eleştirmenleri iyi şiiri iyi olmayandan, kadim olanı yeniden ayırmak ve şiirler arasında mukayese yapmak amacıyla amûdü’ş-şi‘r kavramı altında şiir sanatının vasıf, esas ve kıstaslarını tespit etmeye çalışmıştır. Eleştirmenler ve edebiyat âlimleri tarafından çeşitli zamanlarda farklı şekillerde değinilen amûdü’ş-şi‘r konusu son şeklini İsfahanlı dil ve edebiyat âlimi Ebû Ali el-Merzûkî’de (ö. 421/1030) almıştır. Bu çalışmada klasik Arap şiiri üzerine kurulan amûdü’ş-şi‘r kavramının Ebû Ali el-Merzûkî’deki karşılığı, kavramın sınırları ve ölçütleri üzerinde durularak edebiyat eleştirisi literatüründeki yeri tespit edilecektir. Bu bağlamda öncelikle Merzûkî’nin şekillendirdiği ve sistemleştirdiği bu nazariyenin hazırlayıcısı ve Merzûkî’nin yolunu açan münekkitler üzerinden ıstılahın ortaya çıkışı ve gelişmesinden kısaca bahsedilerek akabinde müellifin elinde hangi boyutlara ulaştığı araştırılacaktır. Daha sonra müellifin kendinden önceki çalışmalara ne kattığı, önceki müelliflerle hangi konularda hemfikir olup hangilerinde ayrı düştüğü, kendinden sonrakileri nasıl etkilediği sorularına cevap verilecektir.

The concept of amūd al-shi‘r, denoting the fundamental aspects of poetry within Arabic literary criticism, serves as the cornerstone and foundation representing the classical Arabic poetry method and style in poetic composition. Literary critics have endeavored to establish qualifications, principles, and criteria for the art of poetry under the umbrella of amūd al-shi‘r, seeking to discern between good and subpar poetry, ancient and contemporary works, and facilitating comparisons between poems. This concept has been addressed in diverse manners by Arab critics and literary scholars over time, culminating in its definitive form with the language and literature scholar Abū Alī al-Marzūqī (d. 421/1030) from Isfahan. This study aims to explore the equivalent of the amūd al-shi‘r concept, rooted in classical Arabic poetry, as articulated by Abū Alī al-Marzūqī. It seeks to determine the boundaries and criteria of this concept and ascertain its significance in the domain of literary criticism. To this end, the emergence and evolution of the term will be briefly outlined, focusing on the contributions of critics who paved the way for Marzūqī and laid the groundwork for the theory, which Marzūqī further shaped and systematized. Subsequently, an investigation will be conducted into the extent to which the author expanded upon previous works, the areas in which he concurred or diverged from prior authors, and the influence of his ideas on subsequent literary thought.