İletişimsel Rasyonel Eylemin Örgütsel Performansa Etkisi: Kamu ve Özel Sektör Yöneticileri Üzerine Mukayeseli Bir Araştırma
THE EFFECT OF COMMUNICATIVE RATIONAL ACTION ON ORGANIZATIONAL PERFORMANCE: A COMPARATIVE ANALYSIS BETWEEN THE PUBLIC AND PRIVATE SECTOR EXECUTIVES
Yazar: Derelioğlu, Semih
Dergi: Yönetim Bilimleri Dergisi, Vol. 20 No. 46, 2022
Anahtar kelimeler: Communicative Rational Action,Rationalization,Moderating Effect ; İletişimsel Rasyonel Eylem,Örgütsel Performans,Rasyonelleşme,Düzenleyici Etki,Organizational Performance

Özel sektör kuruluşları kâr güdüsü ile faaliyet sürdürmekte olup örgütsel performanslarını yükseltmeleri temel hedef konumundadır. Buna karşın kamu kurumlarının temel motivasyonu verimlilik değil etkinliktir. Dolayısıyla yapısı itibariyle uzun yıllar boyunca verimlilikten uzak bir görüntü sergilemiş ve örgütsel performans günümüzdeki kadar değer görmemiştir. Neo-liberal akımların kamu yönetimini etkisi altına almasıyla kamu kurumları, özel sektör prensipleri benimsemiş ve örgütsel performanslarını yükseltmeye çalışmışlardır. Tüm örgütlerin başarısının temelinde yatan etmenler rasyonel eylemler ve iletişim fenomeni üzerine kurulu olduğu varsayımıyla Max Weber’in rasyonelleşme teorisi ve Jürgen Habermas’ın iletişimsel eylem teorisi referans alınarak çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda çalışma kapsamında iletişimsel rasyonel eylemin, örgütsel performansa etkisi ve iletişimsel rasyonel eylemi-örgütsel performans arasındaki ilişkide çalışılan sektörün düzenleyici (moderatör) rolü irdelenmiştir. Bu amaçla İzmir, Manisa ve Uşak illerinde yer alan özel sektör ve kamu kurumlarında 391 yönetici (müdür, birim amiri, şef, ustabaşı, vardiya amiri, vb.) pozisyonu çalışanlarından anket yöntemi kullanılarak veriler toplanmıştır. Çalışma kapsamında SPSS 22.0 ve AMOS 24 istatistiksel analiz programı ile ölçeklerin güvenilirliğini test etmek üzere; Cronbach's alpha katsayılarına bakılmıştır. Toplanan verilere açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, korelasyon, hiyerarşik regresyon ve basit eğim analizleri uygulanmıştır. Bulgular rasyonelliğin, özsel rasyonel eylemin, pratik rasyonel eylemin, rasyonel iletişimin ve paydaşların örgütsel performans üzerinde pozitif bir etkisinin olduğunu ve çalışılan kurum sektörünün; özsel rasyonel eylem-örgütsel performans, paydaşlar-örgütsel performans ile rasyonel iletişim-örgütsel performans arasındaki ilişkilerde düzenleyici bir role sahip olduğunu göstermektedir. Bu anlamda özsel rasyonel eylem-örgütsel performans ile firma ailesi-örgütsel performans arasındaki pozitif ilişki özel sektörde daha güçlü iken rasyonel iletişim-örgütsel performans arasındaki pozitif ilişki kamu sektöründe daha güçlüdür.

Private sector organizations work to make a profit, so their main goals should keep their organizational performance high. However, the main motivation of public organizations is efficiency, not productivity. Therefore, public organizations have displayed an image that is far from efficiency for a long time and organizational performance has not received enough attention. With the neo-liberal policies under the influence of public administration, public organizations adopted private sector principles and tried to increase their organizational performance. The study was prepared with reference to Max Weber's “rationalization theory” and Habermas' “communicative action theory” with the assumption that the factors underlying the success of all organizations are based on rational actions and communication action phenomena. In this context, within the scope of the inquiry, the effect of communicative rational action on organizational performance and the moderating role of the sector (Private or public sector) in the relationship between communicative rational action and organizational performance were examined. For this aim, data were collected from 391 managers residing in the provinces of İzmir, Manisa and, Uşak who are working in the private and public sectors. We used SPSS 22.0 and AMOS 24 statistics programs were used within the context of this study.  Explanatory and confirmatory factor analysis, correlation, hierarchical regression and simple slope analysis are used to verify the hypotheses of the study. The findings indicate that rationality, value rational action, practical rational action, rational communication and firm family (stakeholders) have a positive effect on organizational performance, and the sector has a moderating role in the relations between value rational action-organizational performance, Firm Family (stakeholders)-organizational performance and rational communication-organizational performance. In this sense, while the positive relationship between value rational action-organizational performance and firm family(stakeholders)-organizational performance is stronger in the private sector, the positive relationship between rational communication-organizational performance is stronger in the public sector.