Türkiye’deki Geleneksel Ahşap Çatı Makaslarının Terimleri ve Sınıflandırılması Üzerine Değerlendirmeler
Evaluations on the Terms and Classification of Traditional Wooden Roof Trusses in Türkiye
Yazar: Karahan, Esra
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 25, 2025
Anahtar kelimeler: Architecture (Other) ; Mimarlık (Diğer) ; Türkiye’deki geleneksel ahşap makaslar,geleneksel ahşapmakas terimleri,geleneksel ahşap makasların sınıflandırılması ; Traditional wooden trusses in Türkiye,traditional wooden truss terms,classification of traditional wooden truss

Ulusal literatürde geleneksel ahşap makas çatılara ilişkin terimlerin farklı biçimlerdekullanıldığı gözlemlenmiştir. Bu terminolojik farklılıklar, akademik çalışmalar, eğitimsüreçleri ve saha uygulamaları arasında bilgi aktarımını zorlaştırmakta ve kavramsalkarışıklıklara ve yanlış anlamalara neden olabilmektedir. Bu çalışmanın temelamaçlarından biri, ulusal akademik yayınlardaki, geleneksel ahşap makas sistemlerininsınıflandırılmasında ve sistem elemanları için kullanılan terimlerdeki terminolojikfarklılıkları tespit etmek ve bu terimlerin güncel kullanımlarında uzlaşı sağlanabilmesineyönelik terim öneriler geliştirmektir. Bir diğer amacı ise, ulusal literatürde yer alangeleneksel ahşap makas tanımlamaları ile sahada uygulanmış örnekleri karşılaştırarak,teorik bilgi ile pratik uygulamalar arasındaki olası farklılıkları ortaya koymaktır.Bu doğrultuda, ulusal ve İngilizce literatürde yapılan incelemelerin yanı sıra, yapıdersleri veren deneyimli mimar akademisyenlerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir.Ayrıca, ulusal veri tabanındaki lisansüstü çalışmalar kapsamında yer alan çatı rölöveleriincelenmiş ve sonrasında geleneksel ahşap makasların yoğun olarak kullanıldığı Ayvalıkbölgesinde alan çalışması yapılmıştır. Tüm bu incelemeler, literatürde tanımlanangeleneksel ahşap makas sistemleri ile sahada uygulanan örneklerin sistematik bir biçimdekarşılaştırılmasını sağlamıştır.Elde edilen bulgular, ulusal literatürde geleneksel ahşap makasların sınıflandırılmasındave yapısal elemanların terimlerinde belirgin farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur.Yazar, bu terminolojik farklılıkların giderilmesi adına, işlev ve terim arasındaki anlamsal bağlar dikkate alınarak terimlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.Çalışma kapsamında, geleneksel ahşap makaslara yönelik bir sınıflama önerisi sunulmuş,makas sistem elemanlarına dair alternatif terimler önerilmiş ve literatürde tanımlanangeleneksel ahşap makas teknolojisi ile sahada uygulanan örnekler arasındaki farklarbelirlenerek konuya dikkat çekilmiştir.

Different usages of terms related to traditional wooden truss roofs have been observedin the national literature. Different usages of terms may cause problems in research,examination, education and application in the field. This study aims to draw attention tothe subject by identifying the differences encountered in the classification of traditionalwooden truss systems and the terms used for system elements, and to present the author’ssuggestions on this subject with justifications. Another focus of the article is to comparetraditional wooden truss defined in the national literature examples applied in the field interms of system establishment.In the study, after the relevant national and foreign literature in English is reviewed,interviews were conducted with experienced architect academicians who teachconstruction courses. Examination of the roof surveys included in the graduate studiesfollows a field study was conducted in the Ayvalık region, where traditional wooden trussis frequently used, and a comparison was made between traditional wooden truss definedin the literature and field-applied examples.In line with these studies, it was determined that there were different usages in theclassification of traditional wooden truss systems and the terms which are used to definethe structural elements of truss in the national literature. The author believes that the termson which there is no consensus should be reviewed by paying attention to establishingsemantic connections between the function and the term. Within that perspective, thestudy suggests a classification of traditional wooden trusses, possible terms for thesystem elements of the trusses, and identifies the similarities and differences between thetechnology of traditional wooden trusses defined in the literature alongside the examplesapplied in the field.