Teknolojik İletişimin Yeni Bir Boyutu Olarak İnsan ve Makine İletişimi: Chatbot Kullanıcılarının Deneyimleri Üzerine Bir Araştırma
Human-Machine Communication As A New Dimension Of Technological Communication: A Study On The Experiences Of Chatbot Users
Yazar: Ertürk, Hülya Anakız; Zor, Lokman
Dergi: Erciyes İletişim Dergisi, Vol. 13 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Communication Technology and Digital Media Studies ; İletişim Teknolojisi ve Dijital Medya Çalışmaları ; Chatbot,Antropomorfizm,Motivasyon,Dijital Yerliler,Derinlemesine Mülakat. ; Chatbot,Anthropomorphism,Motivation,Digital Natives,In-depth Interview

İnsan makine iletişimi konusu akademik gündemde yer alan önemli temalardan biridir ve yeni bir alandır. Chatbot dil modellerinin gelişim göstermesi, chatbotlara yönelim artırmış; buna bağlı olarak insan makine iletişimi antropomorfizm bağlamında önem kazanmıştır. Bu çalışmada antropomorfizm konusu çalışmanın odağını oluştururken, chatbot kullanıcılarının chatbot kullanma motivasyonları araştırılmıştır. Araştırmanın evreni dijital yerliler olarak adlandırılan 18-30 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri iken, örneklemi chatbot teknolojisini aktif olarak kullanan kişilerden oluşmaktadır. Araştırma 11 katılımcı ile yüz yüze derinlemesine mülakat yapılarak kesitsel olarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan elde edilen yanıtlar bulgular kısmında kategorize edilerek yorumlanmış ve araştırmada kullanıcıların chatbotlar ile iletişim kurma motivasyonları incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre katılımcılarından bir kısmı akademik destek, ilişki koçluğu, psikolojik yardım gibi gerekçelerle chatbotlardan destek aldıklarını belirtirken, diğer kısmı ise yalnızlık ihtiyaçlarını gidermek için chatbotlar iletişim kurduklarını ifade etmişlerdir. Kullanıcılar insanların yargılayıcı yönüne karşı chatbotların tarafsız dinlediğini, bu iletişimin ise internetin olduğu her yerde zaman sınırlaması olmaksızın gerçekleştiğini aktarmışlardır. Bununla birlikte kişisel verilerinin chatbotlar tarafından aleyhlerinde kullanılmayacağını düşünen kullanıcılar, toplum tarafından yargılanacaklarını düşündükleri içerikleri chatbotlarla paylaşmaktadırlar. Kullanıcı deneyimleri insan makine iletişimini kutsallaştırırken teknolojik determinizmi yeniden üretmektedir. Bu çalışmada kullanıcı deneyimleri eleştirel bir perspektifle analiz gerçekleştirilmiştir.

Human–machine communication is an emerging and significant topic in the academic agenda. The development of chatbot language models has increased interest in chatbots, making anthropomorphism central to this field. This study focuses on anthropomorphism while examining users’ motivations for interacting with chatbots. The research population consists of digital natives, university students aged 18–30, and the sample includes those actively using chatbot technologies. The study was conducted with 11 participants through face-to-face in-depth interviews in a cross-sectional design. Findings were categorized and interpreted, revealing that some participants used chatbots for academic support, relationship coaching, or psychological help, while others engaged with them to alleviate loneliness. Users emphasized that chatbots listen without judgment, unlike humans, and provide unrestricted interaction wherever the internet is available. Believing their personal data would not be misused, they shared content they might otherwise conceal from society. Such experiences both sanctify human–machine communication and reproduce technological determinism. The study critically analyzes these user experiences.