Rodosî-zâde Muhammed’in (ö. 1113/1701) Tercüme-i Acâyibü’lMahlûkât Ve Garâyibü’l-Mevcûdât Adlı Eserinde Taşlar
Stones in the Tarjuma-i ‘Ajā’ib al-Makhlūqāt wa Gharā’ib al-Mawjūdāt by Rodosī-zāde Muḥammad (d. 1113/1701)
Yazar: Bardakçı, Ramazan; Aksakaloğlu, Öznur
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 26 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Osmanlı bilim tarihi,Mineraloji,Taşlar,Acâyibü’l-Mahlûkât,Kazvînî,Rodosî-zâde Muhammed,Tercüme-i Acâyibü’lMahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât ; Ottoman History of Science,Mineralogy,Stones,‘Ajā’ib al-Makhlūqāt,Qazwīnī,Rodosī-zāde Muḥammad,Tarjuma-i ‘Ajā’ib al-Makhlūqāt wa Gharā’ib al-Mawjūdāt

İnsanoğlu taşlar hakkındaki ilk bilgilerini Antik çağlarda kaleme almıştır. İlk eserler sekizinci yüzyıldan itibaren Arapçaya tercüme edilerek İslam dünyasına kazandırılmıştır. Ortaçağda Arap ve Fars âlimleri tarafından taşlar hakkında farklı telif ve tercüme eserler yazılmıştır. Bu eserlerin on beşinci yüzyılda Türkçeye tercüme edilmeleri ile birlikte konuya ilişkin ilk Türkçe eserler Osmanlı edebi ve ilmi çevrelerinde de verilmeye başlanmıştır. Klasik Türk edebiyatında sadece bu konuda eserler yazıldığı gibi farklı konuları birlikte sunan Acâyibü’l-Mahlûkât kitaplarında da taşlarla ilgili bir bölüme yer verilmiştir. On yedinci yüzyılda Rodosî-zâde Muhammed’in (ö. 1113/1701) kaleme aldığı Tercüme-i Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’lMevcûdât adlı eserde 45 adet taşın anlatıldığı bir bölüm mevcuttur.Bu çalışmada, önce taşlar hakkında genel bilgilere ve tarihi süreçte yazılan eserlere değinilmiştir. Ardından, Rodosî-zâde Muhammed’in hayatı ve Tercüme-i Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât’ı hakkında bilgi verilmiştir. Eserde taşların isimleri, oluşum süreçleri, çıkarıldıkları veya bulundukları yerler, türleri, değerleri, faydaları ve zararları gibi çeşitli bilgiler bulunmaktadır. Taşlar hakkında verilen bilgilerden hareketle geçmiş dönemlerin bilim, kültür ve medeniyet seviyesinin anlaşılması ve sunulan bilgilerin çeşitli alanlarda yapılacak akademik çalışmalara katkı sağlaması amaçlanmıştır.

The earliest records of humankind’s knowledge about stones date back to antiquity. The first works were translated into Arabic and introduced to the Islamic world from the eighth century onwards. During the Middle Ages, scholars from the Arab and Persian worlds produced both original and translated works dedicated to the study of stones. By the fifteenth century, with the translation of these works into Turkish, the Ottoman literary and scientific milieux saw the emergence of the first Turkish-language treatises on the subject. Within classical Turkish literature, dedicated monographs on stones were composed, and the topic was also incorporated into ‘Ajā’ib al-Makhlūqāt (The Wonders of Creatures) compendia, which encompassed a wide range of subjects. A particularly notable work in this field is Tarjuma-i ‘Ajā’ib al-Makhlūqāt wa Gharā’ib al-Mawjūdāt (The Translation of the Wonders of Creatures and the Marvels of Creation) by Rodosī-zāde Muḥammad (d. 1113/1701) in the seventeenth century. This work contains a section detailing the properties of 45 different stones.This study first provides an overview of stones, including general information and an examination of historical works written on the subject. Subsequently, it explores the life and scholarly contributions of Rodosī-zāde Muḥammad, with a particular focus on his work, Tarjuma-i ‘Ajā’ib al-Makhlūqāt wa Gharā’ib al-Mawjūdāt (The Translation of the Wonders of Creatures and the Marvels of Creation). The work contains extensive information on various aspects of stones, including their names, formation processes, geographical origins, classifications, values, as well as their purported benefits and harms. Based on the information provided about stones, this study aims to contribute to understanding the scientific, cultural, and civilizational level of earlier periods and to support academic research in various fields with the presented knowledge.