Mümkün Âlemlerin En Mükemmeli ve Semhûdî'nin Gazzâlî Savunması
The Best Of All Possıble Worlds And Samhûdî’s Defense Of Ghazzālî
Yazar: Abdurrahman, Azer
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 6 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Kelâm,Gazzâlî,İbnü’l-Müneyyir,Semhûdî,teodise-kötülük problemi,mümkün âlemlerin en mükemmeli,hikmet,adâlet,irade,kudret,imkân,cömertlik. ; Kalam,Ghazzāli,İbn al-Munayyir,Samhudi,theodicy,best of all possible worlds

Gazzâlî’nin, “mevcut evrenden dahamükemmelini yaratmak imkân dâhilinde değildir” şeklinde ifade ettiği âleminmükemmelliği ile ilgili düşüncesi, kendisi henüz hayattayken büyüktartışmaların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Gazzâlî ile bu konuda aynıgörüşleri paylaşan Semhûdî de onu takip ederek, içerisinde belli bir amacayönelik kötülükler ve iyilikleri aynı anda barındıran bu âlemin, mümkün âlemleriçerisinden seçilen en mükemmel âlem olduğu görüşünü savunur. Ona göre âleminen mükemmel şekilde yaratılması, Allah’ın hür seçiminin ve mutlak iradesininbir sonucu olarak ve hikmetinin gerektirdiği en mükemmel oluş şeklinde tezahüreder. Allah’ın hikmeti iradesi ve kudretinin sınırsız olanı sınırlıyapabileceğini söyleyen Semhûdî, Allah için her zaman daha mükemmeliniyaratmanın imkân dahilinde olmasına rağmen bir fert için en mükemmellikvasfının seçilmesi, seçilenin o an için en mükemmel olduğu ve onun Allahtarafından sınırlandırıldığı anlamına geldiğini savunur. Aynı zamanda âlemin,aklın algıladığı itibarî kavram olan en mükemmellik ile vasıflanması, onun buözelliğinin tüm zamanlar için sabit kalarak değişmez olduğu anlamınagelmemekte, mükemmel olarak var olan her şey, ilâhî hikmet böyle gerektirdiğiiçin kendi zamanına göre en harika olarak yaratılmaktadır. Sonuç olarak içindebulunduğumuz âlemin imkân dahilinde en mükemmel olması tartışılmaz birgerçektir.Bu çalışmadaki ana kaygımız, Gazzâlî’nin, tartışmalaravesile olan âlemin mükemmelliğine dair temel düşüncesi üzerineİbnü’l-Müneyyir’in ileri sürdüğü eleştirileri ve bu eleştirilere Semhûdî’ninverdiği cevapları ana hatlarıyla ortaya koymaktır.

Ghazzāli’s thought about the perfection of the world which we canexpress it as "it is impossible to create more perfect than the currentworld”, caused great disputes while he was still alive. Samhûdi, who shared thesame views with Ghazzālî on this subject, following him, defends the thesisthat the existing world which contains good and evil for a certain purpose atthe same time is the best of all possible. According to him, the most perfectcreation of the world is the result of God's wisdom, free choice and absolutewill. Samhudi, who said that God's will, power and the divine wisdom is capableof making the limited unlimited, also defends the view that God's choice ofexcellence for an individual means that it is perfect for that very moment andit is restricted by God, although it is always possible for God to create moreperfect. At the same time, describing the world with the perceptual mostexcellent concept does not necessarily mean that it is invariable for all timesand everything that exists perfectly is created to be the greatest in its owntime, as divine wisdom requires it. As a result, it is an indisputable factthat the world we are in is the best of all possible.Main purpose in this article is to outline the criticisms of Ibn al-Munayyir on Ghazzāli’scontroversial thought about the perfection of the world and Samhûdî’s defenseagainst these criticisms.