Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği
Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği
Yazar: Ercan, Gülsüm; Can, Özge
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 26 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: deyim, deyim sözlükleri, sözdizimsel sınıflandırma, anlambilimsel sınıflandırma, alfabetik sıralama, edimbilimsel sınıflandırma ; deyim, deyim sözlükleri, sözdizimsel sınıflandırma, anlambilimsel sınıflandırma, alfabetik sıralama, edimbilimsel sınıflandırma

Deyimler, asıl anlamları dışında kullanılarak bir duygu, düşünce ya da durum anlatan, anlatım özgünlüğü olan ve bir kültürün zenginliklerini gösteren kalıplaşmış yapılardır. Bu çalışmada deyim sözlüklerinde deyimlerin nasıl ulamlaştırılması gerektiği tartışılmakta ve sonuç olarak alfabetik sıralanışa göre sunuma alternatif olabilecek edimbilimsel bir strateji önerisi yapılmaktadır. Çalışmanın veritabanını Türkiye’de en çok satılan 3 deyim sözlüğünde yer alan içinde “erkek” sözcüğünün geçtiği ve içinde “erkek” sözcüğü kullanılmadığı halde “erkek”e gönderimde bulunan Türkçe deyimler oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda, önceki çalışmalardaki sözdizimsel ve anlambilimsel deyim sınıflandırmalarının deyimlerin ulamlaştırılmasına ilişkin kapsamlı bir veri sağlayamadıkları; bu nedenle, deyim sözlüklerinin edimbilimsel ölçütler dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiği saptanmıştır. Bu sonuç,  hem Türkçenin anadil ve yabancı dil olarak öğretilmesi için ders materyallerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak hem de kültür ve düşünce dünyasının birer yansıması olan deyimlerin kavramsal ulamlarının ortaya konması, günümüzde çok çalışılmaya başlanan anlambilimsel ağ araştırmalarını da kapsayan bilgisayarlı dilbilim çalışmaları için Türkçenin kavram haritasının çıkartılması için bir başlangıç olacaktır.

Deyimler, asıl anlamları dışında kullanılarak bir duygu, düşünce ya da durum  anlatan, anlatım özgünlüğü olan ve bir kültürün zenginliklerini gösteren  kalıplaşmış yapılardır. Bu çalışmada deyim sözlüklerinde deyimlerin nasıl  ulamlaştırılması gerektiği tartışılmakta ve sonuç olarak alfabetik sıralanışa  göre sunuma alternatif olabilecek edimbilimsel bir strateji önerisi  yapılmaktadır. Çalışmanın veritabanını Türkiye’de en çok satılan 3 deyim  sözlüğünde yer alan içinde “erkek” sözcüğünün geçtiği ve içinde “erkek”  sözcüğü kullanılmadığı halde “erkek”e gönderimde bulunan Türkçe deyimler  oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda, önceki çalışmalardaki sözdizimsel  ve anlambilimsel deyim sınıflandırmalarının deyimlerin ulamlaştırılmasına  ilişkin kapsamlı bir veri sağlayamadıkları; bu nedenle, deyim sözlüklerinin  edimbilimsel ölçütler dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiği  saptanmıştır. Bu sonuç, hem Türkçenin anadil ve yabancı dil olarak  öğretilmesi için ders materyallerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak hem de  kültür ve düşünce dünyasının birer yansıması olan deyimlerin kavramsal  ulamlarının ortaya konması, günümüzde çok çalışılmaya başlanan  anlambilimsel ağ araştırmalarını da kapsayan bilgisayarlı dilbilim çalışmaları  için Türkçenin kavram haritasının çıkartılması için bir başlangıç olacaktır