Afrika’nın Sömürgeleştirilmesinde Beşeri Bilimlerin Araçsallaştırılması
The Instrumentalisation of the Humanities in the Process of Colonization of Africa
Yazar: İbrahim, Gassim
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 18, 2021
Anahtar kelimeler: Afrika,sömürgecilik,ırk,beşeri bilimler,pozitivizm ; Africa,colonization,race,human sciences,positivism

XVIII. ve XIX. asırlarda ölçülebilir yöntemlerle doğru bilgilere ulaşılabileceği ve budoğru bilgi ile de toplumsal yaşamın düzenlenebileceği inancıyla Batı Avrupa’da ortayaçıkan bilimsel hareketler doğa, yerküre, insan ve çevresinin sırlarının gün yüzüne çıkarılmasınavesile olmuştur. Öte yandan o bilgiyle doğaya tahakküm etme ve onun sunduğuimkân ve kaynakları değerlendirme çabaları, dünyanın ve özellikle Afrika kıtasının sömürgeleştirilmesinedoğrudan veya dolaylı olarak zemin hazırlayarak buna “meşruiyet”kazandırmıştır. Zira felsefe ve antropoloji ile başlayan doğa ve beşeri bilimler çalışmaları,ilk dönemde doğada ve yeryüzünde var olan canlı cinslerinin derlemesini yapmayı amaçlamışsada zaman içerisinde bu canlı cinslerinin sınıflandırılarak hiyerarşisinin düzenlenmesineyönelmiştir. Pozitivizm akımının devreye girmesiyle, biyoloji ve sosyoloji bilimlerindekaydedilen gelişmelerle, artık toplumların hiyerarşik şekilde ırklara ayrılarakbirbirinden üstün oldukları ve birbirlerine karşı hak ve vazifeleri olduğu yönünde iddialar ortaya atılmıştır. Medeniyet bakımından ırkların en altında Afrikalı ırkın olduğunu savunanbu bilimsel çalışmalar, sömürgecilik ideolojisini hukuken ve siyaseten meşrulaştırarakXIX. yüzyılın sonlarında Afrika kıtasının medeniyet adına sömürgeleştirilmesine zeminteşkil ettirilmiştir. Bu makalede, ağırlıklı olarak eski kaynaklara atıf yapan Fransızcaliteratürden istifade edilerek makrotarih perspektiften XVIII. ve XIX. yüzyıllardaki sözkonusu bilimsel çalışmaların Avrupa sömürgeciliğine nasıl hizmet ettiği irdelenecektir.

In the 18th and 19th centuries, the scientific movements that emerged in Europe withthe conviction that knowledge can be obtained with measurable methods and social lifecan be organized with correct knowledge, contributed to bring to light the secrets of nature,the earth, man and his environment. On the other hand, the efforts to dominate naturewith this knowledge and to develop the resources it offers, have contributed directly orindirectly to colonization by providing a kind of legitimation. Although the scientificadvances observed in the natural and human sciences were initially aimed at naming andclassifying the living species in nature and on earth, they later turned to the classificationand hierarchization of these species. Later a new theory of race emerged with theintroduction of the positivist movement and the development of biology and sociology.According to this theory, societies were hierarchically divided into superior and inferiorraces where the firsts have rights and duties towards the seconds. By arguing that theAfrican race would be inferior in terms of civilization, this theory and consequently thesescientific advances have legally and politically legitimized colonial ideology over time.Thus, the colonization of the African continent in the name of civilization began in thelate 19th century. In this paper we will examine how scientific advances in the 18th and 19thcenturies served European colonialism through a macro historical perspective, by usingand referring mainly to ancient and recent French sources.