İbnü’l-Baytar’ın El-Cami' li-Müfredati’l-Edviye ve’l-Eğziye Adlı Eserindeki Tıbbî Yağlar
Medicinal Oils in Ibn al-Baitar’s al-Jami li-Mufradat al-Adwiya wa al-Aghdiya
Yazar: Kaçar, Mustafa; Ahmed, Ashwak Yunus
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 25, 2024
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Ibn al-Baitar,al-Jami li-Mufradat al-Adwiya wa al-Aghdiya,history ofpharmacy,Rhazes,medicinal oils ; İbnü’l-Baytar,El-Cami’ li-Müfredati’l-Edviye ve’l-Eğziye,eczacılık tarihi,Er-Razi,tıbbî yağlar

İslam medeniyetinde tıp ve eczacılığın müstesna bir yeri vardır. Tıp ve eczacılığınbeş asırdan fazla öncüsü olan Müslümanlar, eczacılığa ait muazzam eserler yazdılar. Bueserlerden biri, bitkibiliminin en büyük Müslüman âlimi kabul edilen İbnü’l-Baytar’ın El-Cami’li-Müfredati’l-Edviye ve’l-Eğziye adlı eserdir. 150‘den fazla Yunan ve Müslümanaliminin referans gösterildiği bu eserde 76 adet yağa yer verilmiştir. Bunların 72’si bitkisel,1 tanesi mineral ve 3’ü hayvansal yağlardır. Çalışmaya dahil edilen 56 bitkisel yağınelde etme yöntemleri belirlenmiş, yöntem prensiplerine göre sınıflandırılmış ve tarihselgelişimleri incelenmiştir. İncelemenin sonucunda, birisi 2 alt başlık altında incelenen 5farklı yöntem tespit edilmiş olup, yağlardan 30’unun elde edilme yönteminin kaynağınınDioskorides, 14 tanesinin kaynağının İbnü’l-Baytar ve 12 tanesinin kaynağının farklı Müslüman alimleri olduğu gösterilmiştir. İslam öncesi dönemde Dioskorides, yağları eldeetmede kendine has yöntemler kullanırken Müslüman alimlerin sık sık Dioskorides’tenfarklı yöntemlere başvurdukları görülmüştür. İbnü’l-Baytar’ın başkasına atıf yapmadanaçıkladığı bazı yağlar için er-Razi’nin süblimasyon yöntemine benzer bir yöntemuyguladığı dikkat çekmiştir. İbnü’l-Baytar, yöntemler ve kaynakları üzerinden aradakifarka dikkat çekmek istemiş gibi görünmektedir.

Medicine and pharmacy have a special place in Islamic civilization. Muslims, whohave been pioneers of medicine and pharmacy for more than five centuries, have writtenmagnificent works on pharmacy. One of these works is called “al-Jami li-Mufradatal-Adwiya wa al-Aghdiya” by Ibn al-Baitar, who is considered the greatest Muslimscholar of botany. In this work, which has more than 150 Greek and Muslim scholars asreferences, 76 oils are included. 72 of these are vegetable, 1 is mineral and 3 are animaloils. The methods of obtaining 56 vegetable oils included in the study were determined,classified according to the principles of the method and their historical developmentswere examined. As a result of the examination, 5 different methods were identified, oneof which was examined under two subheadings, and it was shown that the source of themethod of obtaining 30 of the oils was Dioscorides, the source of 14 of them was Ibn al-Baitar, and the source of 12 of them was different Muslim scholars. While Dioscoridesused his own methods to obtain oils in the pre-Islamic period, it has been observed thatMuslim scholars often resorted to methods different from Dioscorides. It is noteworthythat Ibn al-Baitar applied a method similar to al-Razi’s sublimation method for some oilsthat he explained without referring to anyone else. Ibn al-Baytar seems to have wanted todraw attention to the difference between the methods and sources.