Dâru’l Muallimîn-ı Sıbyân’ın Müdürü Mehmed Cevdet ve Feyz’ül Amim Fî Esrari’t-Ta'lîm İsimli Risalesi
The Principal of Dâru'l-Mu'allimîn-ı Sıbyân Mehmed Cevdet, and His Booklet of Feyz'ül Amım Fî Esrarı't-Ta'lîm
Yazar: Ayar, Hatice
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 73, 2021
Anahtar kelimeler: Regional Studies ; Bölgesel Çalışmalar ; Osmanlı Eğitim Tarihi,Usûl-i Cedîd Hareketi,Osmanlı Türkçesi Öğretimi,Dâru’l Muallimîn-i Sıbyân,Sıbyan Mektebi ; Ottoman Education History,Jadid Method Movement,Ottoman Turkısh Teaching,Dâru’l Muallimîn-i Sıbyân,Ottoman Primary School

Osmanlı Devleti’nde usûl-i cedîd hareketinin etkisi ile açılan ilk mekteplerde görev alacak öğretmenleri yetiştirmek amacıyla Dâru’l Muallimîn-i Sıbyân (1868) adıyla öğretmen okulu açılmıştır. Eğitim tarihi açısından önemli bir yere sahip olan bu okulun ilk müdürü uzun yıllar Maârif Nezâretinde muavinlik görevi üstlenmiş ve Cemiyet-i Tedrîsiye-i İslâmiyye’nin üyesi ve hocası olan Mehmed Cevdet’tir. Mehmed Cevdet’in dönemin önemli eğitim sorunlarından biri olan Osmanlı Türkçesi okuma yazmayı öğretmek amacıyla bir elifbâ hazırladığı hatta söz konusu elifbânın öğretim usulünün Dâru’l Muallimîn-i Sıbyân’da öğrenim gören öğretmen adaylarına öğretildiği bilinmektedir. Eğitim tarihi ile ilgili döneme ışık tutan bazı kaynaklarda çeşitli karinelerden hareketle Elifbâ (1856) veya Elifbâ Risalesi’nin (1867) Mehmed Cevdet tarafından hazırlanmış olabileceği belirtilmektedir. Fakat yapılan araştırma neticesinde Mehmed Cevdet’in Feyz’ül amim fî esrari’t-ta'lîm (5. baskı 1874) isimli elifbâyı hazırladığı tespit edilmiştir. Bu araştırmanın amacı Mehmed Cevdet’in konu edildiği çalışmalarda “Elifbeci Cevdet Efendi” olarak anılmasına sebep olan elifbâsı ve öğretim usulü hakkında bilgi vermektir. Söz konusu elifbâda sıbyan mektebine devam eden öğrencilere önce Osmanlı Türkçesi okuma yazmayı öğretmek hedeflenmekte daha sonra Arapça okuyabilmek için gerekli olan işaret ve okuma kuralları öğretilmektedir. Elifbâdaki okuma metinlerinde iyi huylar ve fena huylar hakkında bilgi verilmektedir. Nitel yöntemin kullanıldığı çalışmada doküman analizi yapılmıştır. Araştırmada başta arşiv belgeleri olmak üzere birçok birincil ve ikincil kaynaktan istifa edilmiştir.

A teacher training school was opened under the name of Dâru’l Muallimîn-i Sıbyân (1868) to train the teachers to be employed in the first schools opened under the influence of usul-i cedîd movement in the Ottoman Empire. The first principal of this school, which had an important place in the history of education, was Mehmed Cevdet, who had been serving as the assistant in the Ministry of Education for many years, and who had been a member and teacher of the Cemiyet-i Tedrîsiye-i İslâmiyye. It is known that Mehmed Cevdet prepared a booklet to teach literacy in Ottoman Turkish, which was one of the important educational problems of those times, and even taught the teaching method of the alif ba for teacher candidates who studied at Dâru’l Muallimîn-i Sıbyân. Based on various presumptions in some sources that shed light on the period on the history of education, it was stated that Alif ba (1856) or Alif ba Booklet (1867) may have been prepared by Mehmed Cevdet. As a result of the study, it was detected that prepared the alif ba named Feyz’ül amim fî esrari’t-ta'lîm (5th Edition, 1874). The purpose of the study was to provide data on the alif bas and teaching method, which caused Mehmed Cevdet to be referred to as “Elifbeci Cevdet Efendi” in previous studies. In this alif ba, it was firstly aimed to teach Ottoman Turkish literacy to students who attended primary school, and then the signs and reading rules necessary to be able to read the Qur’an were taught. In this alif ba, which includes warnings on how the subjects should be taught, students were informed on good and bad habits in the reading texts. In the present study, which was conducted by using the historical research method, primary and secondary sources, especially archival documents, were used.