Güroymak’ta Eyyubi, Akkoyunlu ve Osmanlı Dönemlerinden Üç Türbe
Three Tombs from the Ayyubid, Aq Qoyunlu and Ottoman Periods in Güroymak
Yazar: Tokat, Muhammet Erşed
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 34, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Arts ; İslam Sanatları ; Cultural and Natural Heritage ; Kültürel ve Doğal Miras ; Art History ; Sanat Tarihi ; Guroymak,Tomb Architecture,Ayyubid,Aq Qoyunlu,Sheikh Ali Mirce,Pazuki ; Güroymak,Türbe Mimarisi,Eyyubi,Akkoyunlu,Şeyh Ali Mirce,Pazuki

Güroymak ilçesi barındırdığı eserler ve özellikle mezar taşlarıyla İslam sanatının önemli bir beldesi niteliğindedir. İlçe merkezinde konumlanan Karanday Aka Kümbetinden farklı bir planlamaya sahip olan üç türbe, sanat tarihi disiplini içerisinde değerlendirilmek amacıyla çalışma dahilinde ele alınmıştır. 13. yüzyılın ilk yarısına ait bir vakfiye kaydına sahip Şeyhan Türbesi ile 1470 tarihli bir kitabesi bulunan Kanireş Türbesi ve herhangi bir kitabe ya da vakfiye kaydı bulunmayan Mışkan Türbesinin mimari özellikleri ve tarihsel süreçleri bağlamında ele alınarak incelenmesi ve bu üç eserin Muş ve Siirt’teki benzer nitelikte yapılarla karşılaştırılması çalışmanın temel amaçlarındandır. Yapıların sahip olduğu dikdörtgen planlama ve iç mekandaki mihrap nişi düzenlemesinin Muş ve Siirt’teki yapılarda tekrarlanması bölgesel bir üslubun varlığını ortaya koymuştur. Şeyhan Türbesi’nin, Eyyubi hakimiyeti altındaki yerel yöneticilerden Nureddin Kutlumuş’un Şeyh Ali Mirce’ye vakfettiği Şeyhan Köyü’nde muhtemelen bir zaviye içerisinde, 1470 tarihli kitabesiyle Kanireş Türbesi’nin ise Akkoyunlu hakimiyetinin tesis edildiği bir dönemde bölgeye atanan Emir Hüseyin bin Emir Şah Ali tarafından inşa ettirildiği anlaşılmıştır. Mışkan Türbesi’nin plan ve malzeme özellikleri itibarıyla 17. yüzyıldan daha önceki bir döneme tarihlenemeyeceği; muhtemelen 19. Yüzyıl Osmanlı döneminde oluşturulmuş bir yapı olduğu üzerinde durulmuştur. Bu çalışmayla Güroymak ilçesindeki Eyyubi, Akkoyunlu ve Osmanlı dini mimarisi içerisindeki üç yapı, mimari özellikleri itibarıyla sanat tarihi disiplini içerisinde incelenmiştir.

Güroymak district is an important town of Islamic art with its especially tombstones. Three tombs with a different plan than the Karanday Aka Tomb located in the district centre were considered in the study in order to be evaluated within the discipline of art history. The Şeyhan Tomb with a foundation record from the first half of the 13th century, the Kanireş Tomb with an inscription dated 1470 and the Mışkan Tomb without any record were examined and the comparison of those with similar structures in Muş and Siirt. The rectangular plan of the structures and the repetition of the mihrab niche arrangement in the interior spaces also in the structures of Muş and Siirt revealed the existence of a regional style. It is understood that the Şeyhan Tomb was probably built with a zawiya in Şeyhan Village, which was dedicated to Sheikh Ali Mirce by Nureddin Kutlumuş, one of the local administrators under the Ayyubid rule, and the Kanireş Tomb, with its inscription dated 1470, was built by Emir Hüseyin bin Emir Shah Ali, who was appointed to the region during the period when the Akkoyunlu rule was established. It has been emphasised that the Mişkan Tomb cannot be dated to a period earlier than the 17th century due to its plan and material characteristics; it is probably a structure built in the 19th century Ottoman period. In this study, three structures within the Ayyubid, Aq Qoyunlu and Ottoman religious architecture in Güroymak district.