Sayısal Modeller ile Taşkın Yayılım Haritasının Oluşturulması ve Risk Altında olan Alanların Belirlenmesi: Türkköse Deresi Örneği
Developing Flood Extent Map by using Numerical Models and Determination of Areas under Flood Risk: Türkköse Stream Case
Yazar: Gülbaz, Sezar
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 5 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; Türkköse Deresi,Taşkın,Taşkın Yayılım Haritası,WMS,HEC-HMS,HEC-RAS ; Türkköse Stream,Flood,Flood Extent Map,WMS,HEC-HMS,HEC-RAS

Hızlı ve kontrolsüz kentleşme sebebiyle artan sel ve taşkın gibi doğalafetler hayatı olumsuz etkilemektedir. Meydana gelen kayıpların önlenebilmesive zararların minimuma indirilebilmesi için incelemelere zemin teşkil etmeküzere özellikle kentsel alanlardan geçen derelerin modellenmesi ve taşkınyayılım haritalarının oluşturulması gerekmektedir. Ayrıca, oluşturulan taşkınyayılım haritaları, kentsel alanlarda meydana gelen arazi kullanımıdeğişiklikleri dikkate alınarak güncellenmelidir. Dolayısıyla dere kenarlarındayapılan yeni yerleşimler taşkın yayılım haritaları dikkate alınarakyapılmalıdır. Ayrıca, dere kenarlarındaki mevcut yerleşim alanları da taşkınharitaları dikkate alınarak güvenli bölgelere taşınmalıdır. Bu kapsamda, taşkındebilerinin hesaplanması ve yayılım haritalarının oluşturulması için yapılançalışmalar hayati derecede önemlidir. Bu çalışmada, İstanbul’da bulunanSazlıdere Havzası’nın hidrolojik modeli ve havza sınırları içerisindeki anadere olan Türkköse Deresi’nin hidrolik modeli oluşturulmuştur. Çalışmada havzaalanı, eğimi, sınırı, yükselti haritası, arazi kullanımı, toprak tipi ve dere güzergâhlarıWMS adlı yazılım programı kullanılarak modellenmiştir. Daha sonra, hidrolojikmodel için HEC-HMS ve hidrolik model için HEC-RAS programları kullanılmıştır.Oluşturulan hidrolojik model, daha önce havzada ölçülen yağış ve akış verilerikullanılarak kalibre edilmiştir. Son olarak, 03–05 Temmuz 2005 tarihleriarasında meydana gelen şiddetli yağış kullanılarak havza üzerinde ana dere veyan kollarda oluşan taşkın yayılım haritaları elde edilmiştir. Modelde oluşantaşkın incelenmiş ve ana derenin mansabına yakın bölgelerde su derinliğininmaksimum 8 m civarında olabileceği görülmüştür. Ayrıca, yerleşim alanlarındangeçen ana deredeki ve yan koldaki su derinliklerinin sırası ile 6 m ve 4 m vetaşkın yayılımının 260 m ve 240 m genişlikte olduğu model sonuçlarından eldeedilmiştir. Böylece, oluşturulan model ile Türkköse Deresi’nin taşkın analiziyapılmış ve yerleşim bölgesindeki taşkından etkilenebilecek alanlar tespitedilmiştir.

Due to rapid and unplanned urbanization, naturaldisasters such as rising floods affect the daily life. In order to preventlosses and minimize damages, it is necessary to model the streams passingthrough urban areas and to establish flood extent maps. In addition, thegenerated flood extent maps should be updated taking into account the changesin land use occurring in urban areas. Moreover, new settlements near thestreams should be made by considering the flood extent maps. Moreover, existingresidential areas near the streams should also be resettled to safe areas,taking into account flood extent maps. In this context, studies on thecalculation of flood flows and the development of flood extent maps are ofvital importance. In this study, the hydrological model of the SazlıdereWatershed in Istanbul and the hydraulic model of the Türkköse Stream, which isthe main stream within the basin boundaries, were generated. In the study, watershedarea, slope and boundary, elevation map, land use, soil type and stream routeswere modeled by using the WMS software program. The HEC-HMS software programfor hydrological model and the HEC-RAS software program for hydraulic modelwere used. The hydrological model was calibrated by using rainfall and flow ratedata previously measured in the watershed. Finally, flood extent maps generatedon the main stream and side branches on the watershed were obtained by usingheavy rainfall between 03 and 05 July 2005. The floods in the model wereexamined and it was observed that the depth of the water in the areas close tothe downstream of the main stream could be around 8 m. In addition, it was determinedfrom the model results that the water depths in the main stream and on the sidebranch passing through the settlement areas were 6 m and 4 m, respectively, andthe flood extent widths were 260 m and 240 m, respectively. Thus, the floodanalysis of the Türkköse Stream was carried out with the described model andthe areas affected by the flood in the settlement area were determined.