hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
BAYKARA MECLİSİ’NDEN YANSIMALAR -Hilekâr Kadınlar, Edebî ve Tasavvufî Meclisler, Bâl-i Murass’a Kasidesi, Nazireler, Hikâyeler- 13
BAYKARA MECLİSİ’NDEN YANSIMALAR -Hilekâr Kadınlar, Edebî ve Tasavvufî Meclisler, Bâl-i Murass’a Kasidesi, Nazireler, Hikâyeler- 13
Yazar: Kartal, Ahmet
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 33 No. 33, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Hilekâr kadınlar,edebî ve tasavvufî meclisler,bâl-i murassa’ kasidesi,nazire ve tetebbu

Zeynüddîn Mahmûd-ı Vâsıfî tarafından Muzafferüddîn Sultan Muhammed Han adına Farsça kaleme alınan Bedâyi’u’l-vekâyi’, özellikle Türkistân’daki Türk kültür ve sosyal hayatına dair ihtiva ettiği geniş ve önemli bilgiler vesilesiyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Bedâyi’u’l-vekâyi’in ikinci cildinde yer alan ve Türkistân coğrafyasındaki Türk kültür ve edebî hayatına ışık tutan iki bölümün tercümesine yer verilecektir. Bunlardan ilk bölüm, Muzafferüddîn Sultân Muhammed Han’ın tertip ettiği bir mecliste onun isteği üzerine anlatılan meşhur hilekâr kadınlarla ilgili dört hikâyeden oluşmaktadır. İkinci bölümde, yine Muzafferüddîn Sultân Muhammed Han’ın tertip ettiği bir mecliste okunan ve sultanın çok beğendiği beytin yer aldığı Fahr-i Râzî’nin “Bâl-i Murassa’ Kasidesi” hakkında bilgi verilmekte ve ona Hilâlî-i Çagatayî, Zülâlî-i Herevî ile Vâsıfî-i Herâtî tarafından yazılan nazire ve tetebbuların yazılma sebepleri açıklanmakta ve metinlerine yer verilmektedir.

Zeynüddîn Mahmûd-ı Vâsıfî tarafından Muzafferüddîn Sultan Muhammed Han adına Farsça kaleme alınan Bedâyi’u’l-vekâyi’, özellikle Türkistân’daki Türk kültür ve sosyal hayatına dair ihtiva ettiği geniş ve önemli bilgiler vesilesiyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Bedâyi’u’l-vekâyi’in ikinci cildinde yer alan ve Türkistân coğrafyasındaki Türk kültür ve edebî hayatına ışık tutan iki bölümün tercümesine yer verilecektir. Bunlardan ilk bölüm, Muzafferüddîn Sultân Muhammed Han’ın tertip ettiği bir mecliste onun isteği üzerine anlatılan meşhur hilekâr kadınlarla ilgili dört hikâyeden oluşmaktadır. İkinci bölümde, yine Muzafferüddîn Sultân Muhammed Han’ın tertip ettiği bir mecliste okunan ve sultanın çok beğendiği beytin yer aldığı Fahr-i Râzî’nin “Bâl-i Murassa’ Kasidesi” hakkında bilgi verilmekte ve ona Hilâlî-i Çagatayî, Zülâlî-i Herevî ile Vâsıfî-i Herâtî tarafından yazılan nazire ve tetebbuların yazılma sebepleri açıklanmakta ve metinlerine yer verilmektedir.
ALİ MAHVÎ EFENDİ’NİN TEFE’’ÜLNÂME’Sİ
ALİ MAHVÎ EFENDİ’NİN TEFE’’ÜLNÂME’Sİ
Yazar: Asağ, Mehmet
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Kur’an Falı,Tefe’’ülnâme,Ali Mahvî Efendi

İnsanoğlunun geleceğe karşı duyduğu merak, onu birtakım arayışlara sevk etmiş, bunun neticesinde çeşitli vasıtalar geliştirmiştir. Fal, farklı formlar içinde karşımıza çıkan bu vasıtalardan biridir. Falın edebiyat sahasını da ilgilendiren formu ise metin şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Türk kültüründe İslam’dan önce var olan fal, İslam’dan sonra Kur’an falı, kitap falı, reml, zecr, irafet, ihtilâc, kıyâfet, firâset v.b. türleriyle varlığını devam ettirmiştir. Makalemizde “Kur’an Falı” geleneği içinde değerlendirilebilecek olan “Tefe’’ülnāme” adlı eser ele alınmış, eser çeşitli yönleri ile incelenmiş, eserin mütercimi olan ve hakkında herhangi bir çalışmanın yapılmadığı Ali Mahvî Efendi de hayatı ve eserleri ile tanıtılmaya çalışılmıştır.

İnsanoğlunun geleceğe karşı duyduğu merak, onu birtakım arayışlara sevk etmiş, bunun neticesinde çeşitli vasıtalar geliştirmiştir. Fal, farklı formlar içinde karşımıza çıkan bu vasıtalardan biridir. Falın edebiyat sahasını da ilgilendiren formu ise metin şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Türk kültüründe İslam’dan önce var olan fal, İslam’dan sonra Kur’an falı, kitap falı, reml, zecr, irafet, ihtilâc, kıyâfet, firâset v.b. türleriyle varlığını devam ettirmiştir. Makalemizde “Kur’an Falı” geleneği içinde değerlendirilebilecek olan “Tefe’’ülnāme” adlı eser ele alınmış, eser çeşitli yönleri ile incelenmiş, eserin mütercimi olan ve hakkında herhangi bir çalışmanın yapılmadığı Ali Mahvî Efendi de hayatı ve eserleri ile tanıtılmaya çalışılmıştır.
“MEŞREB BU YA” REDİFLİ ŞİİRLER MİHVERİNDE ŞÂİRLERİN TASAVVURLARI
"MEŞREB BU YA" POEMS AND THE VİSİONS OF POETS
Yazar: Karayazı Bal, Nurgül
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; 19th century,refrain,meşreb,poet,beloved ; 19. yüzyıl,redif,meşreb,şâir,sevgili

Meşreb, insanın kimlik ve kişiliğinin inşâsında etkili “fıtrat, karakter, ahlâk” anlamlarını içkin, iç âlemi yansıtan, sahip olduğu geniş bir mânâ yelpazesiyle birlikte edebî metinlerde şâirlerin üslubuyla da zenginleşen bir kavramdır. 19. yüzyıl divanlarına yönelik yaptığımız araştırmada şâirlerin “meşreb” kavramı bağlamında kullandıkları “meşreb bu ya” redifiyle 37 şâirin kaleme aldığı 41 şiirin tespiti bu çalışmanın kaleme alınmasında teşvik edici bir sâik olmuştur. “Meşreb bu ya” redifli şiirler arasında mecmûalarda en fazla, irticâlen şiir söyleme yeteneğiyle şöhret bulmuş, Konyalı Şem’î’nin gazelinin bulunması; rind-meşreb, şâir-i fâzıl bir zât olan Halvetiyye-i Mısriyye şubesi meşâyihinden Şeyh Mehmed Emîn Zâ’ik’in gazelinin ise birçok şâir tarafından model şiir olarak alınması redife gösterilen teveccühün bir nişânesi olsa gerektir.Bu makalede “meşreb bu ya” redifli tespit ettiğimiz şiirlerden yola çıkarak söz konusu redif mihverinde fizikî, ahlâkî özellikleri; beceri ve yetenekleri; tavrı, edâsı ve meşrebiyle şâirlerin tasavvur ettikleri sevgiliye yönelik talep ve beklentiler, sevgilinin güzellik unsurları, sevgiliyi merkeze alarak ağyâr, sâkî ile ilgili kavram ve unsurlar, şâirlerin kendi meşreplerine yönelik ifâdeler değerlendirilecek ve çalışmanın nihâyetinde yazma nüshalarına ulaşıp çeviri yazıya aktardığımız şiirler yer alacaktır.

"Meşreb" is a concept that encompasses meanings such as "nature, character, and morality," which play a significant role in constructing an individual's identity and personality. It is a rich concept that reflects the inner world of individuals and is further enriched by the style of poets in literary texts. In our research on 19th-century divans, we identified 41 poems authored by 37 poets that utilize the refrain "meşreb bu ya," which served as a motivating factor for this study.Among the poems with the refrain "meşreb bu ya," the one authored by Konyalı Şem'î, renowned for his ability to improvise poetry, stands out; the ghazal of Şeyh Mehmed Emîn Zâ’ik, a rippling figure of the Halvetiyye-i Mısriyye sect, has also been taken as a model poem by many poets, indicating the breadth of concern for the refrain.This article analyzes the physical and moral characteristics, skills and abilities, demeanor, mannerisms, and meşreb of the poets, based on the poems identified with the refrain "meşreb bu ya." The demands and expectations directed towards the beloved, the attributes of beauty, and concepts related to the "other," the saki (cupbearer) are evaluated. Additionally, expressions regarding the poets' own styles and identities will be presented, and at the end of the study, the poems that we have recorded from manuscript copies will be included.
YUNUS EMRE DİVANI’NIN RAİF YELKENCİ NÜSHASINDAN AYRI DÜŞEN ŞERÂ’İTÜ’L-FAKR VE’L-FUKARÂ ADLI DERLEME
YUNUS EMRE DİVANI’NIN RAİF YELKENCİ NÜSHASINDAN AYRI DÜŞEN ŞERÂ’İTÜ’L-FAKR VE’L-FUKARÂ ADLI DERLEME
Yazar: Doğan Averbek, Güler
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Yunus Emre Divanı,Raif Yelkenci,Bektaşilik,fütüvvetname,Makâlât,Hacı Bektaş Velî

Bu yazıda bugün Berlin Devlet Kütüphanesi’nde bulunan Yunus Emre Divanı Raif Yelkenci nüshasıyla birlikte satılan Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā metnini ihtiva eden yazma ele alınmıştır. Söz konusu yazmadaki el yazısı, Raif Yelkenci nüshasını kopyalayan müstensihin yazısıyla aynıdır. Ayrıca her iki yazmanın kâğıdı, ebadı, mürekkebi, cetveli vs. gibi fiziki unsurları birbirine çok yakın özellikler göstermektedir. Bu metnin, Osman Nuri Ergin ve Abdülbaki Gölpınarlı tarafından birer kopyası alınmıştır. Abdülbaki Gölpınarlı, Yunus Emre Divanı’nın Raif Yelkenci nüshasıyla irtibatını kurmadığını zannettiğimiz bu metni yayınlamayı planlamış; fakat anlaşılan o ki bu niyeti akim kalmıştır. Bu çalışmada her iki yazmanın serencamından bahsedilerek Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā metnini ihtiva eden yazmanın nüsha tavsifi verilmiş, eserin sair nüshaları ile muhtevası ele alınmış, ilgisi sebebiyle yazının başlarında Yunus Emre Divanı nüshalarıyla alakalı bazı tespitlere notlar hâlinde yer verilmiştir. Bir derleme olduğu anlaşılan Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā’nın Hacı Bektaş Velî’nin Makâlât’ı ve Bektaşilikle ilgili diğer bazı metinler ve fütüvvetnameler ile irtibatına değinildikten sonra çalışmanın sonunda Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā metni yer almıştır.

Bu yazıda bugün Berlin Devlet Kütüphanesi’nde bulunan Yunus Emre Divanı Raif Yelkenci nüshasıyla birlikte satılan Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā metnini ihtiva eden yazma ele alınmıştır. Söz konusu yazmadaki el yazısı, Raif Yelkenci nüshasını kopyalayan müstensihin yazısıyla aynıdır. Ayrıca her iki yazmanın kâğıdı, ebadı, mürekkebi, cetveli vs. gibi fiziki unsurları birbirine çok yakın özellikler göstermektedir. Bu metnin, Osman Nuri Ergin ve Abdülbaki Gölpınarlı tarafından birer kopyası alınmıştır. Abdülbaki Gölpınarlı, Yunus Emre Divanı’nın Raif Yelkenci nüshasıyla irtibatını kurmadığını zannettiğimiz bu metni yayınlamayı planlamış; fakat anlaşılan o ki bu niyeti akim kalmıştır. Bu çalışmada her iki yazmanın serencamından bahsedilerek Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā metnini ihtiva eden yazmanın nüsha tavsifi verilmiş, eserin sair nüshaları ile muhtevası ele alınmış, ilgisi sebebiyle yazının başlarında Yunus Emre Divanı nüshalarıyla alakalı bazı tespitlere notlar hâlinde yer verilmiştir. Bir derleme olduğu anlaşılan Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā’nın Hacı Bektaş Velî’nin Makâlât’ı ve Bektaşilikle ilgili diğer bazı metinler ve fütüvvetnameler ile irtibatına değinildikten sonra çalışmanın sonunda Şerā’iṭü’l-Faḳr ve’l-Fuḳarā metni yer almıştır.
BİR TIRAŞ RİSALESİ: KİTÂB-I TIRAŞNÂME
BİR TIRAŞ RİSALESİ: KİTÂB-I TIRAŞNÂME
Yazar: Coşkun, Vildan; Bingöl Başaran, Filiz
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Risale,fütüvvetnâme,Kitâb-ı Tıraşname,tıraş,ritüel

Fütüvvetnâmeler, fütüvvet yolunda uyulması gereken ahlakî ilkeleri, meslekî adabı ve toplumsal rolleri aktaran metinlerdir. Genellikle mensur, kimi zaman da manzum olarak yazılan bu eserler, zamanla çeşitli meslek gruplarına hitap eden alt türler hâline gelmiş; Kitâb-ı Sakkâ, Risâle-i Hayyâtân, Kitâb-ı Hiref ve Tıraşnâme gibi adlarla anılmışlardır. Çalışmamız, Tıraşnâme başlıklı bir fütüvvet risalesini; yapısı, içeriği ve muhtevasındaki kavramların sembolik özellikleri açısından incelemek üzere kaleme alınmıştır. Kitâb-ı Tıraşnâme, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Kütüphanesi Suna ve İnan Kıraç Vakfı Yazmalar Koleksiyonu’nda (Şevket Rado Yazmaları, SR00043102) kayıtlı olup 20b-26b varakları arasında yer almaktadır. Müellifi bilinmeyen bu mensur risale, Fetih Suresi’nin 27. ayeti üzerine temellendirilmiş olup berberlik mesleğine dair fütüvvet adabı, tıraş ritüeli, tıraşın manevi ve sembolik anlamları ve hacamata dair bilgiler içermektedir. Çalışmada, risale ve fütüvvetnâme kavramları üzerinde kısaca durulmuş, fütüvvetnâmeler hakkında kısa bilgi verilmiş, makalemizin konusu olan Tıraşnâme’nin şekil ve muhtevası detaylandırılarak incelenmiş ve metin transkribe edilerek ortaya konmuştur. Tıraşnâme türünde bir risaleyi gün yüzüne çıkartarak muhtevasını detaylandıran bu çalışma ile konu hakkındaki sınırlı sayıdaki literatüre katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Fütüvvetnâmeler, fütüvvet yolunda uyulması gereken ahlakî ilkeleri, meslekî adabı ve toplumsal rolleri aktaran metinlerdir. Genellikle mensur, kimi zaman da manzum olarak yazılan bu eserler, zamanla çeşitli meslek gruplarına hitap eden alt türler hâline gelmiş; Kitâb-ı Sakkâ, Risâle-i Hayyâtân, Kitâb-ı Hiref ve Tıraşnâme gibi adlarla anılmışlardır. Çalışmamız, Tıraşnâme başlıklı bir fütüvvet risalesini; yapısı, içeriği ve muhtevasındaki kavramların sembolik özellikleri açısından incelemek üzere kaleme alınmıştır. Kitâb-ı Tıraşnâme, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Kütüphanesi Suna ve İnan Kıraç Vakfı Yazmalar Koleksiyonu’nda (Şevket Rado Yazmaları, SR00043102) kayıtlı olup 20b-26b varakları arasında yer almaktadır. Müellifi bilinmeyen bu mensur risale, Fetih Suresi’nin 27. ayeti üzerine temellendirilmiş olup berberlik mesleğine dair fütüvvet adabı, tıraş ritüeli, tıraşın manevi ve sembolik anlamları ve hacamata dair bilgiler içermektedir. Çalışmada, risale ve fütüvvetnâme kavramları üzerinde kısaca durulmuş, fütüvvetnâmeler hakkında kısa bilgi verilmiş, makalemizin konusu olan Tıraşnâme’nin şekil ve muhtevası detaylandırılarak incelenmiş ve metin transkribe edilerek ortaya konmuştur. Tıraşnâme türünde bir risaleyi gün yüzüne çıkartarak muhtevasını detaylandıran bu çalışma ile konu hakkındaki sınırlı sayıdaki literatüre katkı sağlamak hedeflenmiştir.
İSMAİL HAKKÎ BURSEVÎ’YE AİT KAYIP BİR MÜELLİF NÜSHASI VÂRİDÂTIN KEŞFİ: KİTÂBU NAKDİ’L-HÂL
İSMAİL HAKKÎ BURSEVÎ’YE AİT KAYIP BİR MÜELLİF NÜSHASI VÂRİDÂTIN KEŞFİ: KİTÂBU NAKDİ’L-HÂL
Yazar: Kılıç, Hilal Nur; Kemikli, Bilal
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; İsmail Hakkı Bursevî,Türk İslam Edebiyatı,Vâridât,El yazması eserler,Kitâbu Nakdi

El yazması eserler, cildi, kâğıdı ve hattı gibi dış yapı özelliklerinin yanı sıra, yazıldığı dönem, ait oldukları bilim dalları ve müellifleri bakımından da nadir eserlerdir. Yazma eserleri değerli kılan diğer bir husus uzun sürede, yoğun bir emekle tertip edilmiş olmaları ve yüzyılları geride bırakarak zamanımıza kadar ulaşabilmiş olmalarıdır. Özellikle kayıp olduğu bilinen ve bir tesadüfle ele geçen müellif hattı eserler, müstensih nüshalarının önüne geçecek kıymeti hâiz, yegâne(unic) bilgi kaynaklarıdır. Bu meyanda Kitâbu Nakdi'l-Hâl, Bursevî'nin te'lifâtı arasında geniş yer tutmuş vâridât türünün en nitelikli örneklerindendir. Üzerinde akademik çalışmaların da yapıldığı eserin bugüne kadar beş kâmil müstensih nüshası bilinmekteydi. Elimizdeki yazı, Bursevî'nin kendi hattıyla kaleme aldığı Kitâbu Nakdi'l-Hâl'in müellif nüshasının bulunduğunu haber vermek ve bu nüshayı tanıtmak amacıyla kaleme alınmıştır. Eser, hâlihazırda Bursa Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi İsmail Hakkı Bursevî Yazmalar ve Basmalar Kütüphanesi'nde muhafaza edilmektedir.

El yazması eserler, cildi, kâğıdı ve hattı gibi dış yapı özelliklerinin yanı sıra, yazıldığı dönem, ait oldukları bilim dalları ve müellifleri bakımından da nadir eserlerdir. Yazma eserleri değerli kılan diğer bir husus uzun sürede, yoğun bir emekle tertip edilmiş olmaları ve yüzyılları geride bırakarak zamanımıza kadar ulaşabilmiş olmalarıdır. Özellikle kayıp olduğu bilinen ve bir tesadüfle ele geçen müellif hattı eserler, müstensih nüshalarının önüne geçecek kıymeti hâiz, yegâne(unic) bilgi kaynaklarıdır. Bu meyanda Kitâbu Nakdi'l-Hâl, Bursevî'nin te'lifâtı arasında geniş yer tutmuş vâridât türünün en nitelikli örneklerindendir. Üzerinde akademik çalışmaların da yapıldığı eserin bugüne kadar beş kâmil müstensih nüshası bilinmekteydi. Elimizdeki yazı, Bursevî'nin kendi hattıyla kaleme aldığı Kitâbu Nakdi'l-Hâl'in müellif nüshasının bulunduğunu haber vermek ve bu nüshayı tanıtmak amacıyla kaleme alınmıştır. Eser, hâlihazırda Bursa Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi İsmail Hakkı Bursevî Yazmalar ve Basmalar Kütüphanesi'nde muhafaza edilmektedir.
HÜSEYİN AKKAYA’NIN AYNADAN GEÇEN ŞİİRLER İSİMLİ KİTABINDAKİ “AYNALI HÜZÜN” ŞİİRİNİN ÇÖZÜMLEMESİ
HÜSEYİN AKKAYA’NIN AYNADAN GEÇEN ŞİİRLER İSİMLİ KİTABINDAKİ “AYNALI HÜZÜN” ŞİİRİNİN ÇÖZÜMLEMESİ
Yazar: Ay, Sevinç
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Aynalı hüzün,Aynadan geçen şiirler,Hüseyin Akkaya,Ontolojik inceleme metodu

Edebi metnin sanatsal yönünü ortaya koyma amacı güden ontolojik çözümleme, Roman Ingarden veNikolai Hartmann’ın tabakalar teorilerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. Hüseyin Akkaya’nınAynadan Geçen Şiirler isimli eserinden alınan “Aynalı hüzün” başlıklı şiirinin ontolojik tahlil metoduylaincelenmesinin yapıldığı bu çalışmada, şiir real varlık alanı ve irreal varlık alanına göre ele alınmıştır.Real varlık alanında ritmi oluşturan ses, vezin ve kafiye yapısı ele alınırken; irreal varlık-alanında iseşiir anlam bakımından, nesne/obje, karakter ve alınyazısı tabakalarına göre çözümlenmeye gayretedilmiştir.

Edebi metnin sanatsal yönünü ortaya koyma amacı güden ontolojik çözümleme, Roman Ingarden veNikolai Hartmann’ın tabakalar teorilerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. Hüseyin Akkaya’nınAynadan Geçen Şiirler isimli eserinden alınan “Aynalı hüzün” başlıklı şiirinin ontolojik tahlil metoduylaincelenmesinin yapıldığı bu çalışmada, şiir real varlık alanı ve irreal varlık alanına göre ele alınmıştır.Real varlık alanında ritmi oluşturan ses, vezin ve kafiye yapısı ele alınırken; irreal varlık-alanında iseşiir anlam bakımından, nesne/obje, karakter ve alınyazısı tabakalarına göre çözümlenmeye gayretedilmiştir.
SÂLİM TEZKİRESİ’NDEKİ AKTAR BİRRÎ BİYOGRAFİSİNDE GEÇEN AKTARLIK TERİMLERİ
SÂLİM TEZKİRESİ’NDEKİ AKTAR BİRRÎ BİYOGRAFİSİNDE GEÇEN AKTARLIK TERİMLERİ
Yazar: Samancı, Metin
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; aktarlık,Birrî,Sâlim,tezkire,nesir

Bu makale, Sâlim’in Tezkire’sinde yer alan aktar Birrî’nin biyografisindeki şifalı unsurları ortaya koyup bunların edebî ve kültürel yönlerine odaklanmaktadır. Metinde geçen bitkiler, baharatlar, mineraller, kimyevi maddeler, ölçü birimleri vb. sadece aktarlık bağlamında değil Birrî’yi ve çeveresindeki insanları tanımlamak için kullanılmıştır. Bu yönüyle bu biyografi metni insanın doğa unsurları üzerinden tarif edilişine bir örnektir.Biyografide, zencefil, karanfil, zufa gibi bitkiler; dehnec, denizköpüğü gibi taşlar; güherçile, kükürt suyu, mürdesenk gibi kimyevi maddeler; kıst, hardal gibi ölçü birimleri olmak üzere aktarlıkla bağlantılı 126 farklı kelime geçmektedir. Biyografi günümüz Türkçesine çevrilmiş ve ilgili maddelerin genel özellikleri açıklanıp metindeki edebî yönlerine işaret edilmiştir.

Bu makale, Sâlim’in Tezkire’sinde yer alan aktar Birrî’nin biyografisindeki şifalı unsurları ortaya koyup bunların edebî ve kültürel yönlerine odaklanmaktadır. Metinde geçen bitkiler, baharatlar, mineraller, kimyevi maddeler, ölçü birimleri vb. sadece aktarlık bağlamında değil Birrî’yi ve çeveresindeki insanları tanımlamak için kullanılmıştır. Bu yönüyle bu biyografi metni insanın doğa unsurları üzerinden tarif edilişine bir örnektir.Biyografide, zencefil, karanfil, zufa gibi bitkiler; dehnec, denizköpüğü gibi taşlar; güherçile, kükürt suyu, mürdesenk gibi kimyevi maddeler; kıst, hardal gibi ölçü birimleri olmak üzere aktarlıkla bağlantılı 126 farklı kelime geçmektedir. Biyografi günümüz Türkçesine çevrilmiş ve ilgili maddelerin genel özellikleri açıklanıp metindeki edebî yönlerine işaret edilmiştir.
DİNİ VE TASAVVUFİ UNSURLARIN KULLANIMI YÖNÜNDEN GELİBOLULU SÜRÛRÎ DİVANININ TÜRKÇEYE KATKILARI
DİNİ VE TASAVVUFİ UNSURLARIN KULLANIMI YÖNÜNDEN GELİBOLULU SÜRÛRÎ DİVANININ TÜRKÇEYE KATKILARI
Yazar: Okatan, Halil İbrahim
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Tasavvuf,tarikat,dini ve tasavvufi unsurlar

Dini ve tasavvufi unsurlar divan şiirinde en çok işlenen konuların başında gelir. Divan şiirine adını veren divanlar “tevhid, münacaat ve naat” gibi unsurlarla başlar ve daha sonra kaside ve gazel gibi şiirlerle devam eder. Sürûrî şair ve nasir olarak meşhur olmuş ve şerhleriye öne çıkmış bir divan şairidir. Şiirleriyle ve nesirleriyle devletine ve millete bağlı bir insan olarak hizmet eden Sürûrî kendisine bizzat Kanuni Sultan Süleyman tarafından tevdi edilen maktul şehzade Sultan Mustafa’nın hocalığı vazifesini yerine getirmiştir. Hangi görevde olursa olsun asla ilimden ve kitaplardan uzak kalmamıştır. Arapça, Farsça ve Türk dilini kelime bilgisi, cümle bilgisi, belağat kurallarıyla iyi dercede bilen şair, bu bilgisiyle Türk diline önemli katkılar sağlamıştır. Şehzade Mustafa’nın öldürülmesinden sonra Sürûrî devlete yaptığı hizmetlerinden ayrılarak Kasımpaşa’da yaptırdığı bir camide ölünceye kadar mesnevi dersleri okutmuştur. Tasavvufa meyilli şair daha sonra tarikata intisab etmiştir. Eserleriye Türkçeye ve Türk kültürüne önemli kazanımlar sağlamıştır. Özellikle divanında yer alan gazel ve kasideleri sade Türkçenin enfes örneklerini teşkil ederler. Bu makalede Sürûrî’nin tasavvuf alanında Türkçeye katkıları üzerinde durulacaktır.

Dini ve tasavvufi unsurlar divan şiirinde en çok işlenen konuların başında gelir. Divan şiirine adını veren divanlar “tevhid, münacaat ve naat” gibi unsurlarla başlar ve daha sonra kaside ve gazel gibi şiirlerle devam eder. Sürûrî şair ve nasir olarak meşhur olmuş ve şerhleriye öne çıkmış bir divan şairidir. Şiirleriyle ve nesirleriyle devletine ve millete bağlı bir insan olarak hizmet eden Sürûrî kendisine bizzat Kanuni Sultan Süleyman tarafından tevdi edilen maktul şehzade Sultan Mustafa’nın hocalığı vazifesini yerine getirmiştir. Hangi görevde olursa olsun asla ilimden ve kitaplardan uzak kalmamıştır. Arapça, Farsça ve Türk dilini kelime bilgisi, cümle bilgisi, belağat kurallarıyla iyi dercede bilen şair, bu bilgisiyle Türk diline önemli katkılar sağlamıştır. Şehzade Mustafa’nın öldürülmesinden sonra Sürûrî devlete yaptığı hizmetlerinden ayrılarak Kasımpaşa’da yaptırdığı bir camide ölünceye kadar mesnevi dersleri okutmuştur. Tasavvufa meyilli şair daha sonra tarikata intisab etmiştir. Eserleriye Türkçeye ve Türk kültürüne önemli kazanımlar sağlamıştır. Özellikle divanında yer alan gazel ve kasideleri sade Türkçenin enfes örneklerini teşkil ederler. Bu makalede Sürûrî’nin tasavvuf alanında Türkçeye katkıları üzerinde durulacaktır.
Emîr Hüsrev-i Dihlevî'nin Şathiyye Tarzındaki Bir Beyti Üzerine Ebussuûd Efendi'nin Yazdığı Şerh
Emîr Hüsrev-i Dihlevî'nin Şathiyye Tarzındaki Bir Beyti Üzerine Ebussuûd Efendi'nin Yazdığı Şerh
Yazar: Akdağ, Ahmet
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Emîr Hüsrev-i Dihlevî,Ebussuûd Efendi,Şarhiyye,Şerh

Emîr Hüsrev-i Dihlevî’nin şathiyye tarzındaki bir beytinin şimdiye kadar biri Arapça, biri Farsça ve beşi Türkçe olmak üzere yedi şerhi literatürde yer almıştır. Bu çalışmayla Dihlevî’nin beyti üzerine biri Mehmed Emîn Üsküdârî’ye ait, diğerinin şârihi bilinmeyen ikisi Arapça ve Ebussuûd Efendi’nin Türkçe olmak üzere üç şerhi daha tespit edilmiş ve Ebussuûd Efendi’nin şerhi transkripsiyonlu olarak neşredilmiştir.

Emîr Hüsrev-i Dihlevî’nin şathiyye tarzındaki bir beytinin şimdiye kadar biri Arapça, biri Farsça ve beşi Türkçe olmak üzere yedi şerhi literatürde yer almıştır. Bu çalışmayla Dihlevî’nin beyti üzerine biri Mehmed Emîn Üsküdârî’ye ait, diğerinin şârihi bilinmeyen ikisi Arapça ve Ebussuûd Efendi’nin Türkçe olmak üzere üç şerhi daha tespit edilmiş ve Ebussuûd Efendi’nin şerhi transkripsiyonlu olarak neşredilmiştir.