TÜRK DESTANLARINDAKİ KAHRAMAN EPİTETLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME
A Review of Hero Epithetic in Turkish Epics
Yazar: Turan, Fatma Ahsen; Gümüştepe, Pamuk Nurdan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 35, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore (Other) ; Türk Halk Bilimi (Diğer) ; Turkish epics,epic heroes,epithets,adjective patterns,Dede Qorqud. ; Türk Destanları,destan kahramanları,epitetler,sıfat kalıpları,Dede Korkut

Epitet, bir ismi bir sıfatla, bir sıfat cümlesi ile veya isimle tamamlayan söz kalıplarına ve cümlelere verilen addır. Epitetler, önüne geldiği ismi veya kahramanı bir diğerinden ayırarak destanda önemli bir görevi icra eder. Epitetler o toplumun dünya görüşü, değerlendirmeleri, kahramandan beklentileri, kahramanın başarı ve başarısızlıkları, düşmanlarının vasıfları ve o dilin sıfat zenginliklerini ortaya koyar. Kamil Veliyev’e göre “bediî vasıflar (epitet) halkın dünya görüşü ve tefekkürü ile ilgili olup millî, etnografik, psikolojik esaslara dayanır. Bu bediî vasıfalar metnin bediî keyfiyetini arttırdığı gibi şahıslar hakkında da teferruatlı bilgi verir”. Veselovskiy ise epitetlerin tarihinin şiir dilinin tarihi olduğunu söyler. Destanlarımızın dili ve kültür tarihimiz için önem teşkil eden epitetlerden “kahraman epitetleri”ni Oğuz Kağan, Dede Korkut, Manas, Qoblandı Batır , Alpamış ve Altay destanlarından Er Samır, Ak Tayçı, Kökin Erkey, Malçı Mergen’de  tespit ve tasnif ederek değerlendireceğiz. Tespit ettiğimiz epitetler içindeki sık kullanılanlar bize destan içindeki zihniyeti, kahramanda aranan en önemli vasıfları ve geri plânda da halkın beklentilerini verecektir. Çünkü sıfatlar vücuda geldiği dilin ve topluluğun dünya görüşüne, tefekkür ve takdirine doğrudan bağlıdır. Çalışmamızda Türk destanlarında kullanılan, önemli epitetleri tasnif ederek değerlendirdik.

Epithet is the name given to phrases and sentences that complete a noun with an adjective, an adjective phrase or a noun. Epithets perform an important function in the epic by distinguishing the name or hero they appear from one another. Epithets reveal that society's worldview, evaluations, expectations from the hero, the hero's successes and failures, the characteristics of his enemies and the wealth of adjectives of that language. According to Kamil Veliyev, "epithetes are related to the worldview and contemplation of the people and are based on national, ethnographic and psychological principles. These poetic features not only increase the artistic quality of the text, but also provide detailed information about the individuals.” Veselovskiy, on the other hand, says that the history of epithets is the history of the poetic language. We will evaluate the "hero epithets", which are important for the language of our epics and our cultural history, by identifying and classifying them in Oğuz Kağan, Dede Korkut, Manas, Qobuldu Batir, Er Samır, Ak Tayçı, Kökin Erkey, Malçı Mergen from the Alpamysh and Altay epics. The frequently used epithets we have identified will give us the mentality within the epic, the most important qualities sought in the hero, and the expectations of the people in the background. Because adjectives directly depend on the worldview, contemplation and appreciation of the language and community in which they are created. In our study, we classified and evaluated the important epithets used in Turkish epics.