Kırsal konutta mekânsal değişim: Büyükkonuk Köyü (Kom-i Kebir), Kuzey Kıbrıs Örneği
SPATIAL CHANGE IN VERNACULAR HOUSE: BÜYÜKKONUK VILLAGE (Kom-i Kebir), NORTHERN CYPRUS CASE
Yazar: Çınar Algül, Leyla; Uraz, Türkan; Olgaç Türker, Özlem
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 37 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Architecture ; Mimarlık ; rural housing,space organisation,space syntax method ; kırsal konut,mekan organizasyonu,mekan dizimi

Yöresel-kırsal konut, içinde bulunduğu fiziksel ve sosyo-kültürel çevrenin gereksinmeleri doğrultusunda ve sosyo-ekonomik faktörlere göre biçimlenmekte; kaçınılmaz olarak da giderek hızlanan bir değişim geçirmektedir. Buradan hareketle çalışma, oldukça ilginç bir bağlam olan Kıbrıs’a odaklanmayı ve yöresel-kırsal konutun mekânsal değişimine bakmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, öncelikle özgün mekânsal kullanımın desteklediği temel konut tipolojilerinin tanıtılması amaçlamaktadır. Bunu takiben, değişimlere uyum gösteren konut tipolojileri ile değişimin etkisiyle özünden uzaklaşıp dönüşüm geçiren konut tipolojilerinin belirlenmesi ve mekânsal farklılıklarının tartışılması hedeflemektedir. Çalışma kapsamında, alan araştırması için, Kıbrıs’taki yöresel-kırsal mimarinin özelliklerini günümüze kadar taşıyan Büyükkonuk Köyü (Kom-i Kebir) seçilmiştir. Buradaki konutların ağırlıklı olarak 1974’ten önce Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rumlar tarafından inşaa edildikleri; bugün Kıbrıslı Türkler ve 1974’ten sonra Türkiye’den göç eden ve Kıbrıs vatandaşı olan Türkler tarafından kullanıldıkları; değişen yaşam koşulları ile değişen kullanıcı yapısına bağlı olarak mekânsal ve işlevsel olarak ciddi bir değişim içinde oldukları bilinmektedir. Köy konut dokusu içinde, Kıbrıs yöresel-kırsal konut mimarisinde en yaygın görülen üç temel tip olan ‘sündürmesiz’, ‘iç sofalı’ ve ‘sündürmeli’ konutlar arasından değişimin tespit edilebildiği konutlar seçilmiştir. Bu bağlamda konutların orijinal mekânsal organizasyonu ile bugünkü değişime uğramış durumunu karşılaştırmak amacıyla, mekân dizimi analiz yöntemine başvurulmuştur. Seçilen konutların mekân organizasyonlarının tespitini içeren alan çalışması, gözlemler ve kullanıcı ile yapılan görüşmelerle de desteklenmiştir.

Rural-vernacular house is shaped in line with the needs of the physical and socio-cultural environment and according to socio-economic factors; inevitably, it is undergoing an accelerated change. From this point of view, this study aims to focus on Cyprus, which is a quite interesting context, and targets to investigate the spatial change of rural-vernacular housing. Accordingly, it first aims to introduce basic housing typologies supported by unique spatial use. Following this, it intends to identify the housing typologies that have adapted to these changes but have transformed themselves from their authenticity due to the changes and to discuss their spatial differences. Within the scope of this study, Büyükkonuk Village (Kom-i Kebir), which has sustaihed the characteristics of rural-vernacular architecture in Cyprus to the present, was chosen for field research. The houses here were built mainly by Turkish and Greek Cypriots before 1974. Today, they are used by Turkish Cypriots and Turks who emigrated from Turkey after 1974 who possess Turkish Cypriot citizenship. It is a known fact that, due to changing living conditions and the change in user profile, they are facing serious spatial and functional changes. Within the texture of the village, housing units that displayed identifiable changes were selected among the three most common types of rural-vernacular residential architecture in Cyprus, which are 'units without halls', 'units with inner halls' and 'units with outer halls'. In this context, the space syntax analysis method was used in order to compare the original spatial organization of the houses with their current changed states. The field study, which includes the determination of the space organization of the selected houses, was also supported with observations on site and interviews with the users. As a result of the study, it can be observed that the flexibility of modularity, which is suitable for change, allows the growth and functional changes of the housing. The change resulting from these possibilities maintains the essence of rural-vernacular housing of some types and ensures their continuity. In terms of spatial organization, the houses have adapted by partially preserving their properties or have completely changed and therefore lost their properties.