Eski Türklerde Şehir Kültürü
City Culture in Early Turks
Yazar: Çandarlı Şahin, Aslı
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 11 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Early Turks,City,Turkish City,Sedentation,City Culture ; Eski Türkler,Şehir,Türk Şehri,Yerleşiklik,Şehir Kültürü

Türklerin erken dönemlerden itibaren şehirler kurdukları, yazılı ve arkeolojik kaynaklardan net bir biçimde anlaşılmaktadır. Eski Türk dönemi için şehirleşmenin, göçerlikten sonra gelen ve daha fazla gelişmişlik ifade eden bir yaşam biçimi olduğunu düşünmek son derece yanıltıcıdır. Zira Türkler Hunlardan itibaren göçer yaşamla şehir yaşamını bir arada sürdürmüş ve göçerliği her zaman yerleşiklikten daha üstün görmüşlerdir. Bu noktada ilk bakışta konargöçerlikleriyle ön plana çıkan ve bununla da gurur duyan Türkleri şehirler kurmaya iten sebeplerin neler olduğu sorusu ortaya çıkmaktadır. Şehirleşmenin; coğrafi koşullar, yerleşik komşularla sürdürülen barışçıl ya da düşmanca ilişkiler, ekonomik ve sosyal ihtiyaçlar gibi birçok farklı etken sonucunda gerçekleştiği anlaşılmakta ve sadece toplum üyelerinin değil göçer dünyanın alışkanlıklarının da şehirlere taşındığı görülmektedir. Dolayısıyla şehirleşme sürecinin daha iyi anlaşılabilmesi, konargöçerlikten yola çıkılarak mümkün olmaktadır. Mimari yapılara bakıldığında şehir sakinlerinin bir yandan yaşamı sürdürmek, tehlikelerden korunmak, olası tehditlere karşı güçlü bir savunma oluşturmak gibi amaçlara yöneldikleri; diğer yandan ilgi ve meraklarına göre kenti şekillendirmeye çalıştıkları anlaşılmaktadır. Türklerin yerleşik komşularının şehir deneyiminden faydalandığı, onların rehberliğine başvurduğu ancak edindiği bilgileri kendi kültürel birikimi, becerisi ve toplumsal ihtiyaçları doğrultusunda bir süzgeçten geçirerek kendine özgü bir şehir kültürü geliştirdiği söylenebilir. Hun, Göktürk, Uygur dönemi şehir kurulumları ve yapıları incelendiğinde ulaşılan ortak özellikler, bir “Türk Şehri” tanımı yapılabildiğini göstermektedir.

It is clearly understood from the written and archaeological sources that the Turks founded cities from the earlier ages. It is misleading to think that urbanization came after nomadism and signified a more developed lifestyle for the early Turkish period. Since the Huns, Turks have led nomadic and sedentary lifestyles together yet considered the nomadic lifestyle to be superior. At this point, at first glance, the question arises as to what were the reasons that pushed the Turks, who came to the fore with their nomadism and were proud of it, to establish cities. It is understood that urbanisation occurs as a result of many different factors such as geographical conditions, peaceful or hostile relations with settled neighbours, economic and social needs, and it is seen that not only the members of the society but also the habits of the nomadic world are carried to the cities. Therefore, a better understanding of urbanization should be rooted in nomadism. City dwellers, on the one hand, tended to aim at maintaining and protecting themselves from danger and creating a strong defense. On the other hand, they started to shape the city according to their own interests. Turks have developed a unique urban culture by benefitting from the city experience of their settled neighbors and filtering the information in line with their own cultural accumulation, skills and social needs. A “Turkish City” can be defined by the common features reached by examining the cities of the Hun, Göktürk and Uyghur periods.