Kötülük Problemine Alternatif Bir Çözüm Arayışı; Aşk Teodisesi
The Search for an Alternative Solution to the Problem of Evil: The Theodicy of Love
Yazar: Çaylı, Zafer
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Philosophy of Religion ; Din Felsefesi ; Philosophy of Religion,Problem of Evil,Theodicy,Love Theodicy,Love ; Din Felsefesi,Kötülük Problemi,Teodise,Aşk Teodisesi,Sevgi

Bu çalışmamızda kötülük problemine mevcut teodiselere alternatif olarak teklif edilen, “aşk teodisesi”ni karşılaştırmalı ve betimleyici bir perspektifle inceleyeceğiz. Kötülük problemi karşısında mevcut teodiselerin muhatapların sorularına tatmin edici cevap verememesi ve ateist argümanları çürütememesi gibi nedenlerden dolayı teklif edilen “aşk teodisesi”, Tanrı-âlem-insan denkleminde rasyonalist bir yaklaşımdan ziyade irfanî/mistik bir kabul ile “sevgi” eksenli bir tasavvurla dikkat çekmektedir. Aşk teodisesini, insana iyi ve güzel olanı tercih etme öngörüsü kazandırma, insanların mutluluğa erişme çabasına katkı sağlayabilme ve tecrübe edinilen kötülükler karşısında umut, metanet, hoşgörü tavrı edindirme, ilahî adalet beklentisine umut ışığı olabilme gibi özellikleri olduğu iddiasından dolayı incelemeyi tercih ettik. Kötülük problemine karşı alternatif teodise arayışında kötülüğü özsel olarak inkâr eden veya her şeyi kötülüğe atfeden düşüncelerin ontolojik ve epistemolojik bir zeminde yorum yapmalarına olanak sağlanabilmektedir. İşte bu özellikleriyle aşk teodisesinin reel/pratik yön taşıdığı ve kötülük probleminin de varoluşsal bir öz taşıdığı iddiası mantıksal bir zemine oturtulabilmektedir. Bu teodise diğer teodiselerden “sevgi”, “inanç” “nefs terbiyesi” perspektifiyle ayrı bir yapı arz ederek din felsefesinde alternatif ve yeni bir perspektif sunabilir. Araştırmamızda aşk teodisesinin tanımlaması, analizi, mantıksal ve inançsal temellendirilmesiyle farklı teodiselerle ilişkisi gibi durumları din felsefesi perspektifiyle temel referans kaynaklardan hareketle incelemeyi amaçlamaktayız. Bu teodiseyi sistemli, rasyonel, derinlikli ve şümullü bir çerçevede irdeleyip artı ve eksilerini ortaya koymak ve müstakil bir çalışma yaparak din felsefesine ve Türkçe literatüre katkı sağlamak ana hedefimizdir. Problemle ilgili temel kaynaklara başvurarak bu teodiseyi ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bir zeminde tartışmanın, İslam tasavvufu ve Anadolu irfanı geleneğinden Yûnus Emre, Mevlânâ ve Dâvûd-i Kayserî gibi isimlerle sınırlandırarak literatüre katkı sağlamanın önemli olduğu kanaatindeyiz.

In our study, we will examine the “theodicy of love,” proposed as an alternative to existing theodicies for the problem of evil, from a comparative and descriptive perspective. This proposal has been put forward because existing theodicies fail to provide satisfactory answers to the questions posed by their audience and cannot refute atheist arguments. Rather than a rationalist approach to the God-world-human equation, it draws attention to a “love”-centered conception based on mystical/spiritual acceptance. The theodicy of love has been examined with the claim that it has characteristics such as giving humans the foresight to choose what is good and beautiful, contributing to people’s pursuit of happiness, instilling hope, fortitude, and tolerance in the face of experienced evils, and being a beacon of hope for divine justice. In the search for alternative theodicies, it is possible to interpret thoughts that essentially deny evil or attribute everything to it on an ontological and epistemological basis. Thus, the real/practical aspect of the theodicy of love and the claim that the problem of evil has an existential essence can be grounded on a logical basis. This theodicy, presenting a distinct structure from the perspectives of “love,” “faith,” and “self-discipline,” can offer a new perspective in the philosophy of religion. In our research, we aim to examine the definition, analysis, logical and faith-based justification of the theodicy of love, as well as its relationship with different theodicies, based on fundamental reference sources. Our main goal is to examine this theodicy in a systematic, rational, in-depth, and comprehensive framework and contribute to the Turkish literature on the philosophy of religion by conducting an independent study. We believe it is important to relate the problem to figures such as Yunus Emre, Mevlâna, and Davud-i Kayseri from the tradition of Islamic Sufism and Anatolian wisdom.