Türk Tefekkür Tarihini Temellendirmede Yeni Bir Yorum Denemesi
Türk Tefekkür Tarihini Temellendirmede Yeni Bir Yorum Denemesi
Yazar: Tülüce, Hüseyin âdem
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Nazar,mükaşefe,nous,logos,Türk felsefesi,batı felsefesi

Her medeniyetin kendine özgü bir felsefe yapmabiçimi vardır. Düşünmenin meseleleri aynı olsa bile ifade etme ve dile getirmeşekilleri farklıdır. Bu yönüyle düşünmenin evrensel yönü genel çerçevede aynıkonulardır. Fakat bu aynı olma durumu bütünü kapsamaz. Öte yandan düşünmeninyerel yönü bizim düşüncelerimizi belli bir sistematik ve kavramsal yapı içindedile getirmemizi sağlar. İşte bu noktada özgün bir felsefi tefekkürevrensellikle yerellik arasında durur. Evrensellik, konu bağlamında öneçıkarken yerellik ifade bağlamında öne çıkar. Burada anlam, evrensel boyutuimlerken anlamın dile gelmesi yerel boyutu imler. Bu çerçevede biz nazar vemükaşefe kavramlarını yerellik ve evrensellik bağlamında ele aldık. Bununmümkün olup olmadığını Prof. Dr. Süleyman Dönmez, Prof. Dr. Teoman Duralı,Prof. Dr. Yalçın Koç’un ve Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu’nun düşünceleriçerçevesinde tartıştık. Bu çerçevede “nazar ve mükaşefe” kavramları üzerindedurduk. Çalışmamızda Prof. Dr. Süleyman Dönmez’in düşünce yolunda tin, ruh,mana, iç anlamında yorumlanan “nous”, kavram ve düşünce öncesi durumu ifadeetmek için kullanmıştır. “Logos” kavramı ise dış, akıl, düşünce sistematiğianlamında ele alınmıştır. Gerek “nous” gerekse logos kavramı hem SüleymanDönmez’ in hem de Yalçın Koç’ un eserlerinde farklı şekillerde ele alınsa daaynı anlamda kullanılan kavramlardır. Üzerinde durduğumuz “nazar ve mükaşefe”kavramlarını temel olarak Sühreverdi’nin işrak felsefesinden alsak ta İslamdüşünce geleneği içerisinde felsefede, kelamda ve tasavvufta sıkça kullanılankavramlardır. “Nazar”, çalışmamız bağlamında bilgiye ulaşmada rasyonel aklıtemsil ederken “mükaşefe” ise bilgiye ulaşmada sezgiyi merkeze alır. Öte yandanmakalemizde İhsan Fazlıoğlu’nun “gerçeklik küresi” terkibini, tarihimüktesebatı okuma konusunda değerlendirdik. “Gerçeklik küresinin” ne olduğunuve fizik ilimlerin bu gerçeklik küresi ile olan bağını ortaya koymaya çalıştık.Teoman Duralı’nın rasyonel akla dayalı “logos” felsefesi ile Yalçın Koç’ ungönle dayalı “nous” anlayışını karşılaştırdık. Süleyman Dönmez’in “keşfi inşa”yönteminin ne olduğunu ve yeni bir yöntem olarak durduğu yeri ifade etmeyegayret gösterdik. Tüm bunlarla birlikte “nous” ve “logos” kavramlarının Batıfelsefe tarihi içinde hangi anlamda kullanıldığına, anlam kaymasına uğrayıpuğramadığına değindik.

Her medeniyetin kendine özgü bir felsefe yapmabiçimi vardır. Düşünmenin meseleleri aynı olsa bile ifade etme ve dile getirmeşekilleri farklıdır. Bu yönüyle düşünmenin evrensel yönü genel çerçevede aynıkonulardır. Fakat bu aynı olma durumu bütünü kapsamaz. Öte yandan düşünmeninyerel yönü bizim düşüncelerimizi belli bir sistematik ve kavramsal yapı içindedile getirmemizi sağlar. İşte bu noktada özgün bir felsefi tefekkürevrensellikle yerellik arasında durur. Evrensellik, konu bağlamında öneçıkarken yerellik ifade bağlamında öne çıkar. Burada anlam, evrensel boyutuimlerken anlamın dile gelmesi yerel boyutu imler. Bu çerçevede biz nazar vemükaşefe kavramlarını yerellik ve evrensellik bağlamında ele aldık. Bununmümkün olup olmadığını Prof. Dr. Süleyman Dönmez, Prof. Dr. Teoman Duralı,Prof. Dr. Yalçın Koç’un ve Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu’nun düşünceleriçerçevesinde tartıştık. Bu çerçevede “nazar ve mükaşefe” kavramları üzerindedurduk. Çalışmamızda Prof. Dr. Süleyman Dönmez’in düşünce yolunda tin, ruh,mana, iç anlamında yorumlanan “nous”, kavram ve düşünce öncesi durumu ifadeetmek için kullanmıştır. “Logos” kavramı ise dış, akıl, düşünce sistematiğianlamında ele alınmıştır. Gerek “nous” gerekse logos kavramı hem SüleymanDönmez’ in hem de Yalçın Koç’ un eserlerinde farklı şekillerde ele alınsa daaynı anlamda kullanılan kavramlardır. Üzerinde durduğumuz “nazar ve mükaşefe”kavramlarını temel olarak Sühreverdi’nin işrak felsefesinden alsak ta İslamdüşünce geleneği içerisinde felsefede, kelamda ve tasavvufta sıkça kullanılankavramlardır. “Nazar”, çalışmamız bağlamında bilgiye ulaşmada rasyonel aklıtemsil ederken “mükaşefe” ise bilgiye ulaşmada sezgiyi merkeze alır. Öte yandanmakalemizde İhsan Fazlıoğlu’nun “gerçeklik küresi” terkibini, tarihimüktesebatı okuma konusunda değerlendirdik. “Gerçeklik küresinin” ne olduğunuve fizik ilimlerin bu gerçeklik küresi ile olan bağını ortaya koymaya çalıştık.Teoman Duralı’nın rasyonel akla dayalı “logos” felsefesi ile Yalçın Koç’ ungönle dayalı “nous” anlayışını karşılaştırdık. Süleyman Dönmez’in “keşfi inşa”yönteminin ne olduğunu ve yeni bir yöntem olarak durduğu yeri ifade etmeyegayret gösterdik. Tüm bunlarla birlikte “nous” ve “logos” kavramlarının Batıfelsefe tarihi içinde hangi anlamda kullanıldığına, anlam kaymasına uğrayıpuğramadığına değindik.