İslam Hukukunda Temyiz: Ceride-i İlmiyye Kapsamında Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye Örneği
Appeal in Islamic Law: The Example of Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya in the Scope of Jaridah al-Ilmiah
Yazar: Ünal, Mustafa
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Fıkıh,Temyiz,Kanun Yolu,Bozma Nedenleri,Şer‘î Mahkemeler,Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye ; Fiqh,Appeals,Right to Appeal,Reasons for Reversing a Judgment,Shariʿah Courts,Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya

İslâm hukukunda mahkeme kararlarının temyiz edilmesi hususu tartışılmıştır. İslâm hukukçularının çoğunluğu belirli şartlar dahilinde mahkeme kararlarının temyizini kabul etmişlerdir. Bu çalışmanın birinci kısmında, İslâm hukukunda temyizin mümkün olup olmadığı ve mahkeme kararlarının bozma nedenleri incelenmiştir. İslâm hukuk tarihinde, temyiz işlevini yerine getiren birçok farklı müessese teşkil edilmiştir. Bunlar genellikle doğrudan temyiz ile görevli olan kurumlar değildir. Tanzimat sonrası Osmanlı’da teşkil edilen Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye ise asli olarak temyiz ile görevli olan bir kurumdur. Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye, şer‘î mahkemeler tarafından verilmiş olan kararların temyiz incelemesini yapmıştır. Bu kurum, 1861 yılında kurulmuş, 1917 yılında şer‘î mahkemelerin Adliye Nezareti’ne devredilmesi ile işlev görememiştir. 1920 yılında tekrar faaliyete geçen Meclis, 1924 yılında şer‘î mahkemelerin ilgası ile kaldırılmıştır. Çalışmanın ikinci kısmında, Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye genel itibariyle ele alınmıştır. Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye, İslâm hukukunda temyiz incelemesinin nasıl yapıldığına yönelik bir örnek sunmuştur. 1914-1917 yılları arasında Meclis Tedkîkât-ı Şer‘iyye’de verilmiş olan kararlar Ceride-i İlmiyye’de yayımlanmıştır. Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye’nin kapsamının ve kararlarının inceleme şeklinin ortaya konması ve İslâm hukuk sistemi içerisinde temyiz incelemesinin nasıl ele alındığının gösterilmesi açısından bu kararlar, bozma nedenleri belirtilerek tasnif edilmiştir. Çalışmanın üçüncü kısmını da bu kararların tasnifi ve bozma nedenleri oluşturmaktadır.

The issue of appealing court decisions has been discussed in Islamic law. The majority of Islamic jurists have accepted an appeal of a court decision under certain conditions. This study firstly examines whether appeals are possible in Islamic law and what reasons occur for reversing a decision. In the history of Islamic law, many different establishments have been established that fulfill the function of an appeal these establishments were usually not directly charged with appeals. The Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya (Meclis-i Tedkīkāt-ı Şer’iyye in Ottoman Turkish), which was established in the Ottoman Empire after the Tanzimat as an institution primarily responsible for appeals. The Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya, examined appeals regarding the decisions given by the shariah courts. This institution was established in 1861 and ceased its ability to function after the sharia courts were assigned to the Ministry of Justice in 1917. The institution, which became operational again in 1920 before being abolished in 1924 alongside with the abolition of the Sharia courts. The study, secondly provides a general discussion of the Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya. The Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya presents an example of how appeals were conducted in Islamic law. The decisions taken at the Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya between 1914-1917 were published in the Jarīdah al-Ilmiah (Ceride-i Ilmiyye in Ottoman Turkish). These decisions have been classified by stating the reasons for reversing a ruling in order to show the scope of the issues and decisions the Majlis-i Tadkīkāt-i Sharʿiyya examined and to understand how appeal reviews were conducted within the Islamic legal system. Thirdly, the study provides a classification of these decisions and the reasons given for reversals.