İRAN SAFEVÎ DEVLETİ’NİN KURULUŞUNA SİÎ İNANÇLARIN ETKİSİ VE OSMANLI’NIN İRAN’A BAKIŞI / Effect of Shiite Faithes at Establishment of Iran Safavid State and Looking of Ottoman to Iran
İRAN SAFEVÎ DEVLETİ’NİN KURULUŞUNA SİÎ İNANÇLARIN ETKİSİ VE OSMANLI’NIN İRAN’A BAKIŞI / Effect of Shiite Faithes at Establishment of Iran Safavid State and Looking of Ottoman to Iran
Yazar: Dalkıran, Sayın
Dergi: Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 0 No. 18, 2010

ÖZETSafev&icirc; Devleti&rsquo;nin kuruluşunda Şi&icirc; inançlarının büyük rolü bulunmaktadır. Safev&icirc;ler, bu inançlara dayanarak çok kısa zamanda posttan tahta ulaşmışlardır. Safev&icirc;ler, soy kütüklerinin Ehl-i Beyt&rsquo;e dayandığını ileri sürmüşlerdir. Ancak yapılan araştırmalar, onların iddialarını doğrulamamaktadır. Önceleri sünni inanca sahip olan Safeviyye Tarikatı içinde Hoca Ali&rsquo;den itibaren Şii temayüller baş göstererek ve Seyh Cüneyd döneminde siyasi gayeler güdülmeye başlanmıştır. Aynı dönemde Safev&icirc; liderleri hakkında aşırı inançlar dabenimsenmiştir. Zira, Safev&icirc; taraftarları arasında Şi&icirc;-İsmail&icirc;görüşlerin etkisi görülmektedir. Bu Şi&icirc; inançlarının basında Mehdi ve İmam telakkileri gelmektedir. Şah İsmail, Şia&rsquo;yı resmi mezhep olarak kabul etmiş ve bu mezhebin halka kabul ettirilmesi için aşırı baskı uygulamıştır. Osmanlı Devleti ise, Sünni görüşü benimsemiş olduğu için dini nedenlerin yanında siyasi ve sosyal sebepler dolayısıyla Safev&icirc;lere olumlu bakamamıştır.Anahtar Kelimeler: Ehl-i Beyt, Erdebil, Hoca, İran, Kızılbaş, Mehdi, Sünn&icirc;, Şiilik, Ş&icirc;a, Osmanlı, R&acirc;fiz&icirc;, Safev&icirc;, Türkmen.ABSTRACTThere is a big role of Shiite faithes at establishment of SafavidState. Safavids ascended the throne from post by there faithes at the short time. Safavids claimed that their ancestors are Ehl-i Beyt. But, studies have not confirmed their claims. Safaviyya Road having Sunni faith at the beginning had Shiite faithes after Hadja Ali and politics became the aim at Sheik Cunayd time. At the some time, extreme faithes were arrogated for Safavid leaders. Effects of ideas of Shiite-Ismail were seen at among of Safavid partisans. At the first of these Shiite faithes, Mahdi and Imam conceptions were seen. Shah Ismail accepted Shiite as a official doctrine and used extreme force to be accepted to people of this doctrine. Since Ottoman Empire accaptedSunni opininon, Ottoman Empire did not look positive to Safavid State because of religious, politics and social reasons.Key Words: Ehl-i Beyt, Erdebil, Hadja, Iran, Kızılbash, Mahdi, Ottoman, Rafizi, Shiism, Shiite, Sunni, Safavid, Turkman.

ÖZETSafev&icirc; Devleti&rsquo;nin kuruluşunda Şi&icirc; inançlarının büyük rolü bulunmaktadır. Safev&icirc;ler, bu inançlara dayanarak çok kısa zamanda posttan tahta ulaşmışlardır. Safev&icirc;ler, soy kütüklerinin Ehl-i Beyt&rsquo;e dayandığını ileri sürmüşlerdir. Ancak yapılan araştırmalar, onların iddialarını doğrulamamaktadır. Önceleri sünni inanca sahip olan Safeviyye Tarikatı içinde Hoca Ali&rsquo;den itibaren Şii temayüller baş göstererek ve Seyh Cüneyd döneminde siyasi gayeler güdülmeye başlanmıştır. Aynı dönemde Safev&icirc; liderleri hakkında aşırı inançlar dabenimsenmiştir. Zira, Safev&icirc; taraftarları arasında Şi&icirc;-İsmail&icirc;görüşlerin etkisi görülmektedir. Bu Şi&icirc; inançlarının basında Mehdi ve İmam telakkileri gelmektedir. Şah İsmail, Şia&rsquo;yı resmi mezhep olarak kabul etmiş ve bu mezhebin halka kabul ettirilmesi için aşırı baskı uygulamıştır. Osmanlı Devleti ise, Sünni görüşü benimsemiş olduğu için dini nedenlerin yanında siyasi ve sosyal sebepler dolayısıyla Safev&icirc;lere olumlu bakamamıştır.Anahtar Kelimeler: Ehl-i Beyt, Erdebil, Hoca, İran, Kızılbaş, Mehdi, Sünn&icirc;, Şiilik, Ş&icirc;a, Osmanlı, R&acirc;fiz&icirc;, Safev&icirc;, Türkmen.ABSTRACTThere is a big role of Shiite faithes at establishment of SafavidState. Safavids ascended the throne from post by there faithes at the short time. Safavids claimed that their ancestors are Ehl-i Beyt. But, studies have not confirmed their claims. Safaviyya Road having Sunni faith at the beginning had Shiite faithes after Hadja Ali and politics became the aim at Sheik Cunayd time. At the some time, extreme faithes were arrogated for Safavid leaders. Effects of ideas of Shiite-Ismail were seen at among of Safavid partisans. At the first of these Shiite faithes, Mahdi and Imam conceptions were seen. Shah Ismail accepted Shiite as a official doctrine and used extreme force to be accepted to people of this doctrine. Since Ottoman Empire accaptedSunni opininon, Ottoman Empire did not look positive to Safavid State because of religious, politics and social reasons.Key Words: Ehl-i Beyt, Erdebil, Hadja, Iran, Kızılbash, Mahdi, Ottoman, Rafizi, Shiism, Shiite, Sunni, Safavid, Turkman.