ŞANGAY ÜLKELERİNDE DIŞ TİCARET AÇIĞI VE DÖViZ KURU İLİŞKİSİ
ŞANGAY ÜLKELERİNDE DIŞ TİCARET AÇIĞI VE DÖViZ KURU İLİŞKİSİ
Yazar: Balıkçıoğlu, Nevzat
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 4, 2023
Anahtar kelimeler: Regional Development and Globalisation in International Economics ; Uluslararası İktisatta Bölgesel Gelişme ve Küreselleşme ; Şanghay İşbirliği Örgütü,Döviz Kuru,Dış Ticaret,Panel Veri Analizi

Uluslararası sistemin güvenli ve istikrarlı olup olmadığı analiz edilirken tarihî dönemler göz önünde bulundurularak şu değerlendirmeyi yapmak mümkündür: İkinci Dünya Savaşı öncesi dönem kısmî güç dengesi ile göreceli olarak güvenli bir dönemdi. Buna karşın, Soğuk Savaş dönemi nükleer silahlar nedeniyle güvensiz ama nispeten istikrarlı bir dönemdi. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise uluslararası sistemdeki güvenlik-istikrar algısı kökten değişirken dünya hem istikrarsız hem de güvensiz bir hale gelmiştir. Özellikle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra Orta Asya’da bağımsızlıklarını ilan eden yeni devletlerin güvenlik kaygıları bölgedeki uluslararası örgüt sayısının büyük oranda artmasına yol açmıştır. Bütün bu örgütler aslında SSCB’nin yıkılmasından sonra bölgede oluşan siyasî boşluğun doldurulması ve bölgenin sahip olduğu yeraltı kaynakları ile ticaret potansiyelinden faydalanmak amacıyla kurulmuşlardır. Bu örgütler arasında Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), amaçları ve etkinliği bağlamında diğerlerinden farklılık arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı ŞİÖ’ne üye ülkelerde dış ticaret açığı üzerinde döviz kurunun etkisinin ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada bağımlı değişken olarak dış ticaret açığı veri seti ile açıklayıcı değişken olarak döviz kuru değişkeni kullanılmıştır. 1997-2021 dönemini kapsayan veriler ile Panel ARDL analiz yöntemi uygulanmıştır. Çalışma sonucunda uzun dönemde döviz kuru ile dıi ticaret açığı arasında anlamlı ve negatif bir ilişki elde edilirken kısa dönemde anlamlı sonuç görülmemiştir.

Uluslararası sistemin güvenli ve istikrarlı olup olmadığı analiz edilirken tarihî dönemler göz önünde bulundurularak şu değerlendirmeyi yapmak mümkündür: İkinci Dünya Savaşı öncesi dönem kısmî güç dengesi ile göreceli olarak güvenli bir dönemdi. Buna karşın, Soğuk Savaş dönemi nükleer silahlar nedeniyle güvensiz ama nispeten istikrarlı bir dönemdi. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise uluslararası sistemdeki güvenlik-istikrar algısı kökten değişirken dünya hem istikrarsız hem de güvensiz bir hale gelmiştir. Özellikle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra Orta Asya’da bağımsızlıklarını ilan eden yeni devletlerin güvenlik kaygıları bölgedeki uluslararası örgüt sayısının büyük oranda artmasına yol açmıştır. Bütün bu örgütler aslında SSCB’nin yıkılmasından sonra bölgede oluşan siyasî boşluğun doldurulması ve bölgenin sahip olduğu yeraltı kaynakları ile ticaret potansiyelinden faydalanmak amacıyla kurulmuşlardır. Bu örgütler arasında Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), amaçları ve etkinliği bağlamında diğerlerinden farklılık arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı ŞİÖ’ne üye ülkelerde dış ticaret açığı üzerinde döviz kurunun etkisinin ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada bağımlı değişken olarak dış ticaret açığı veri seti ile açıklayıcı değişken olarak döviz kuru değişkeni kullanılmıştır. 1997-2021 dönemini kapsayan veriler ile Panel ARDL analiz yöntemi uygulanmıştır. Çalışma sonucunda uzun dönemde döviz kuru ile dıi ticaret açığı arasında anlamlı ve negatif bir ilişki elde edilirken kısa dönemde anlamlı sonuç görülmemiştir.