SOSYAL MÜHENDİSLİK PROJESİ OLARAK TALİBAN HAREKETİ VE DİN ANLAYIŞI
The Taliban Movement and Understanding of Religion as a Social Engineering Project
Yazar: Mohammadi, Abdullah
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 23 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Afganistan,Taliban,Din Anlayışı,Hilafet,Cihat. ; Afghanistan,Taliban,Understanding of Religion,Caliphate,Jihad

Taliban Hareketi 1994 yılında Kandahar’a bağlı İspin Boldak ilçesinde Tahrik-e İslami Ulema-ye Kiram adı altında, güvensizliğe, rüşvete, yoksulluğa, şirke ve küfre karşı cihat sloganıyla ortaya çıkmıştır. Afganistan’da iktidar olduğu dönemlerde Pakistan, Suudi Arabistan ve körfez Arap Emirlikleri ile yakın ilişkiler kurmuştur. İslam şeriatını Müslüman bir topluma uygulanabilir kılmak amacıyla dini, siyasi bir zemine taşıma gayreti içerisinde olmuştur. Bu nedenle dini, devletin merkezine yerleştirerek bireylerin dinsel kimliğini güçlendirmeyi ve din temelli bir devlet kurmayı hedeflemiştir. Bundan dolayı liderini tüm Müslümanların halifesi olarak ilan etmiştir. Taliban Hareketini oluşturan yapı, Pakistan’daki Vehhabi ve Deoband çizgisinde kurulan medreselerde din eğitimi almıştır. Diğer bir taraftan da din anlayışını Peştun kabilelerinin sosyo-kültürel kodları büyük ölçüde etkilemiştir. Sonuç olarak Taliban Hareketinin din algısının kriterleri net olmasa da genel olarak Vehhabilik düşüncesi, Deoband okullarının öğretileri ve kabilecilik anlayışından beslendiği ifade edilebilir. Taliban Hareketi, Kur’an ve Hadislerin zahiri ve kuru manaları etrafında şekillenen kendilerine özel bir din anlayışı geliştirmiştir. Bu çalışmada Taliban Hareketinin din anlayışını oluşturan kriterler incelenmeye çalışılacaktır.

The Taliban Movement emerged in 1994 in the Ispin Boldak district of Kandahar, under the name Tahrik-e Islami Ulema-ye Kiram, with the slogan of jihad against insecurity, bribery, poverty, polytheism and blasphemy. The Taliban established close relations with Pakistan, Saudi Arabia and the Arab Emirates during their rule in Afghanistan. The Taliban movement has endeavored to bring religion to a political basis in order to make Islamic sharia applicable to a Muslim society. The Taliban movement put religion at the center of the state, aiming to strengthen the religious identity of individuals and the formation of a religion-based state. Therefore, the Taliban declared its leader as the caliph of all Muslims. The Taliban movement received religious education in madrasahs established along the lines of Wahhabi and Deoband in Pakistan. On the other hand, the socio-cultural codes of Pashtun tribes also shaped the Taliban’s understanding of religion. The Taliban movement has developed a special understanding of religion shaped around nonfigurative and literal meanings of the Quran and Hadiths. As a result, although the criteria of the Taliban movement’s perception of religion is not clear, it can be stated that it is generally fed the thought of Wahhabism, the teachings of Deoband schools and the understanding of tribalism. In this study, we will try to examine the criteria that constitute the Taliban Movement's understanding of religion.