Cezayir’de Bir Türk Halk Şairi Şemsî Mustafa Hoca ve Şiirleri
A Turkish Publıc Poet in Algeria, Şemsî Mustafa Hodja and His Poems
Yazar: Eflatun, Muvaffak
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 12 No. 35, 2023
Anahtar kelimeler: Modern Turkic Languages and Literatures (Other) ; Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer) ; Cezayir,Türk Dünyası,Türk halk şiiri,Şemsi Mustafa,heceölçüsü ; Algerian,Turkish folk poem,Şemsi Mustafa,syllable measure

Türklerin hâkim olduğu bölgelerden biri de Kuzey Afrika topraklarıdır. Bu hâkimiyeten geniş anlamda Osmanlı döneminde gerçekleşmiştir. 16.yüzyıl-19.yüzyıl arasıGarp ocakları (Cezayir, Tunus, Trablusgarb) ve Mısır’da yaşanan Türk hâkimiyetibu bölgelere Türk kültürü ve edebiyatını da taşımıştır. Özellikle Garp ocaklarındanCezayir’de Türkçe şiir söyleyen birçok şair yetişmiştir. Türk halk şiiri örneklerini verenbu şairler ağırlıklı olarak hece ölçüsüyle şiirler söylemiştir. Levent şairler olarakbilinen bu şairler Osmanlının Akdeniz’deki gaza ruhlu faaliyetlerini şiirleştirmiştir.Makale, Cezayir’in Osmanlı Dönemi hâkimiyeti sırasındaki kültürel ortamının birparçası olan Türk şiirinin Şemsi Mustafa şahsında bir yansıması üzerinde durmaktadır.Şemsi Mustafa 18. yüzyıl içinde doğmuş ve 19. yüzyılın başlarında vefat etmişbir şair ve yazardır. Meslek olarak gemi yapımcısı, tersane hocası ve kaptan olan ŞemsiMustafa Hoca’nın ‘‘1775 İspanyolların Cezayir Saldırısı Hakkında Risale’’“BarudHakları Hakkında Türkçe Bir Risâle ve Barud Hakları Cedveli” isimlerinde İki risalesive Türk halk şiirinin Cezayir coğrafi bölgesinde söylenmiş şiirleri vardır. Çalışmaşairin on altı şiirinin transkripsiyonlu metni ve incelenmesini içermektedir. Şiirler Bibliotheque Nationale de France, Departement des Manuscripts, Supplement Turc1053 numarada kayıtlı el yazma eserde bulunmaktadır. El yazma eserde Şemsî MustafaHoca’ya ait yayıma hazırlanan on altı şiirin dördü bazı farklılıklarla Şükrü Elçin tarafındanilim âlemine sunulan on şiirin içindedir. Diğer on iki şiir ise ilk defa okuyucuile buluşmaktadır. Böylelikle bu çalışmayla Şemsî Mustafa Hoca’nın şiir sayısı yirmiikiye ulaşmıştır.8’li, 11’li, 15’li hece ölçüsü ve koşma ile murabba kafiyeleniş örgüsüylesöylenen şiirler şekilsel olarak Türk halk şiiri geleneğine bağlıdır. Hamasi niteliktekibu şiirler Akdeniz’deki hâkimiyet mücadelesine şahitlik edecek belge niteliğindedir.Gaza ruhunu hissettiren Şemsi Mustafa’nın şiirleri Cezayir edebî çevresini daha da iyitanımamıza yardımcı olacaktır.

One of the regions dominated by Turks is the territory of North Africa. This dominationtook place during the Ottoman era in the broadest sense. The 16th-19th centuryGarp quarries (Algeria, Tunisia, Tripoli) and the Turkish domination of Egypt alsocarried Turkish culture and literature to these regions. Many poets have grown upsinging Turkish poetry, especially in Algiers. These poets, who gave examples of Turkishfolk poetry, mainly sang poems with the measure of syllables. These poets, knownas Levent poets, poigned the Ottoman’s gaza-spirited activities in the Mediterranean.The article focuses on a reflection of Turkish poetry by Şemsi Mustafa, which was partof Algeria’s cultural landscape during Ottoman rule. Şemsi Mustafa born in the 18thcentury and a poet and writer who passed away at the turn of the 19th century. ŞemsiMustafa Hodja, who is a shipbuilder, shipyard instructor and captain by profession, hastwo small scientific Works, titled ‘‘ A Treatise on the 1775 Spanish Attack on Algeria’’,‘‘ A Turkish Treatise on the Rights of Barud and a Table of Rights of Barud’’. The workincludes transcribed text and examination of the poet’s sixteen poems. The poems arein the manuscript recorded at number 1053 of Bibliotheque Nationale de France, Departmentdes Manuscripts, Supplement Turc. Four of the sixteen poems prepared forthe publication of Şemsi Mustafa Hodja in the manuscript are in ten poems presentedto the world of science by Şükrü Elçin. Twelve other poems meet the reader for the firsttime. In this way, the number of poems of Şemsi Mustafa Hodja reached twenty-two.The poems, which are sung with a syllable measure of 8’li, 11’li and 15’li and a murabbarhyming weave with running, are formally linked to the Turkish tradition of folk poetrythese Hamasi poems are documents that will witness the struggle for dominance inthe Mediterranean. The poems of Shemsi Mustafa, which make the spirit of Gaza feel,will help us to get to know the Algerian literary environment even better.