Kur’an’ın Metinsel Bütünlüğüne Dair Metodolojik Arayışlar: Meydânî’nin Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel İsimli Eseri Üzerine Bir İnceleme
Methodological Pursuits Concerning the Textual Coherence of the Qur’an: An Analysis of al-Maydānī’s Qawāʿid al-tadabbur al-amthal
Yazar: Batman, Mustafa Murat
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Tafsir ; Tefsir ; Tafsir,Methodology,Coherence,Maydânî,Qawâid al-Tadabbur ; Tefsir,Metodoloji,Bütünlük,Meydânî,Kavâidü’t-Tedebbür

Tefsir çalışmalarında gelenekten modern döneme kadar Kur'an metninin kendi içindeki anlamsal ve bağlamsal örgüsü, bu ilmin merkezi meselelerinden biri olagelmiştir. Kur’an’ın bu metinsel bağlamını sistematik bir metodolojiyle inceleyen akademik çalışmalar bulunmakla birlikte çağdaş tefsir yaklaşımlarına özgün katkı sunabilecek bütüncül bir çerçevenin yeterince geliştirilemediği gözlemlenmektedir. Mevcut çalışmalar, genellikle kısmi bütünlük arayışlarına veya tefsir geleneği içindeki dağınık münasebet yaklaşımlarına odaklanmaktadır. Bu çalışma ise, Meydânî’nin (1927–2004) Kavâidü’t-tedebbüri’l-emsel adlı eserini merkeze alarak Kur’an’ın metinsel bütünlüğüne dair yeni bir metodolojik açılım sunma potansiyelini incelemekte ve sorgulamaktadır. Dolayısıyla araştırmanın temel amacı da, Meydânî’nin bu eserinde ele aldığı kaideler üzerinden Kur’an tefsirinde yapısal ve tematik bütünlük arayışlarını metodolojik bir çerçevede değerlendirmektir. Bu doğrultuda, Meydânî’nin ayetler ve sureler arasında çok katmanlı anlam ilişkileri kurarak vahyin bütünsel bir yapıya sahip olduğunu ortaya koyma çabası analiz edilmektedir. Müellifin münasebet ve kavramsal süreklilik gibi unsurlar üzerinden Kur’an’ın iç tutarlılığını vurgulayan yorum çabası, eserin bazı kaideleri çerçevesinde doküman analizine dayalı yöntemle incelenmiştir. Çalışmanın ilgili yerlerinde belirtilen bu kaidelerin Kur’an’ın metinsel bütünlüğünü anlama ve yorumlamadaki işlevselliği ve metodolojik sınırlılıkları tartışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Meydânî’nin yaklaşımının Kur’an’ı parçacı bir okumadan kurtarma noktasında önemli imkanlar sunduğu tespit edilmiştir. Ancak çalışmada Kur’an’ın tedrici nüzul yapısına rağmen mutlak bir metinsel bütünlük iddiasında bulunulmasının, tarihsel bağlamı ihmal etme ve yer yer sezgisel ve anakronik ilişkilendirmelere yol açma riski taşıdığı da vurgulanmıştır. Neticede bu makale, Meydânî’nin eserinin Kur’an’ın metinsel bütünlüğüne dair arayışlara sağladığı katkıyı değerlendirirken, aynı zamanda bu yaklaşımın içerdiği metodolojik zorlukları ve sınırlılıkları ortaya koymaktadır. Makale, Kur’an’ın yorumlanmasında, metin içi bağlamsal uyumu esas alan ve metnin iç dinamiklerine duyarlı; ancak tarihsel verilerden kopuk bir mutlak bütünlük anlayışının yerine çok boyutlu bir perspektifin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

This study aims to examine the quest for structural and thematic coherence in Qur’anic exegesis within a methodological framework, focusing on certain principles articulated by Habenneke al-Meydânî (1927–2004) in his work Qawâid al-tadabbur al-amthal li kitâb Allâh Azza wa Jall. Maydânî’s approach seeks to demonstrate the Qur’an’s holistic structure by establishing multilayered semantic connections between verses and chapters, going beyond the limitations of merely contextual or chronological interpretations. The author presents a systematic exegetical effort that emphasizes the internal consistency of the Qur’an through elements such as repetition, thematic interrelations, and conceptual continuity. This study discusses not only the strengths of this approach but also its methodological limitations. In particular, asserting an absolute textual coherence despite the Qur’an’s gradual revelation carries the risk of neglecting its historical context and may at times result in intuitive or anachronistic associations. Therefore, while the study underscores the importance of avoiding a fragmented reading of the Qur’an, it also critically evaluates the notion of an absolute coherence that is detached from historical realities. Ultimately, this article interrogates the possibility of a coherence-centered exegetical approach that both engages with the classical tafsir tradition and contributes to contemporary methodologies of Qur’anic interpretation.