hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Mehdînin Nesebî Hakkındaki Rivâyetlerin Yorumlanmasında  Mezhebî Temâyül
The Sectarian Tendency in the Interpretation of the Narratives Regarding the Ancestry of Mahdī
Yazar: Oktan, Yusuf
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Hadîs,Ehl-i Sünnet,Şîa,Mehdî,Hasan,Hüseyin,Hadîs, Ehl-i Sünnet, Şîa, Mehdî, Hasan, Hüseyin ; Ḥadīth,Ahl al-Sunnah,Shīʻa,Mahdī,Ḥasan,Ḥuseyn

Rivâyetlerde ahir zamanda geleceği bildirilen Mehdî’nin insanlığa selamet getirerek bozulan adaleti tesis edeceği bildirilmiştir. Böylece mehdi beklentisi siyasî ve mezhebî olayların yoğun yaşandığı hicrî ilk asırlarda etkili olmuştur. Soyu Hz. Peygamber’e dayanan bu kurtarıcının nesebinde mezheplerin ihtilaf ettiği görülmektedir. Şiî itikatta mehdî olduğuna inanılan gâib 12. imam Muhammed b. Hasan’ın nesebi Hz. Hüseyin’e dayandırılmaktadır. Ancak Şiî kaynaklarda zikredilen Mehdî’nin Hz. Hasan’ın soyundan geleceği yönündeki haberler mezhep içi sorun oluşturmaktadır. Ayrıca Hz. Peygamber’in vefatından sonra imâmet ve hilâfet bağlamında mehdilik iddialarının Ali oğulları neslinde görülmesi, bu beklentinin Hz. Hüseyin nesline münhasır kılınmadığını da göstermektedir. Bununla birlikte Hz. Hasan’ın hilâfeti Hz. Muâviye’ye bırakarak sulh etmesi ve bu olayın Hz. Peygamber tarafından bildirildiğini ihtiva eden rivâyetler, Hz. Hasan’ı Sünnî telakkide öne çıkarmış, böylece bu haberler Sünnî dünyada Mehdî’nin Hz. Hasan neslinden geleceği yönündeki iddiada kullanılan en önemli argümanlardan olmuştur. Mezkûr bilgiler doğrultusunda makale, İmâmiyye Şîası ve Ehl-i Sünnet arasında Mehdî’nin nesebine işaret eden rivâyetlerde ve bunların yorumlanmasında mezhebî temayülü ortaya koymayı hedeflemektedir.

It is stated in the narrations that Mahdī, who is declared to come in the endo of times, will bring peace to humanity and establish the broken justice. Thus, the Mahdī expectation was effective in the first centuries of the Hijrī when political and sectarian events were intense. The ancestry of this savior, who is reported to be the descendant of Prophet Muhammed (Pbuh), appears to be in conflict with the sects. The lineage of the absent (ghâib) 12th Imam Muhammed b. Hasan, who is believed to be a Mahdī in the Shiite creed, is based on Husayn. However, the nattations in the Shiite sources that Mahdī will be a descendant of Hasan causes an intra-sectarian problem. In addition, the fact that claims of Mahdī in the context of imam and caliphate were seen in the generation of ʻAli's sons after the death of Prophet Muhammed shows that this expectation was not made exclusive to the generation of Husayn. Also, the narratives that Hasan made peace by leaving the caliphate to Muʻawiya and that this event was reported by Prophet Muhammed, brought Hasan to the forefront in the Sunnī viewpoint. Thus, these narratives have become one of the most important arguments used in the claim that Mahdī will come from Hasan’s lineage in the Sunnī world. In line with the aforementioned information, the article aims to reveal the sectarian tendency in the narrations that point to the lineage of Mahdī between Imami Shīʻa and Ahl al-Sunnah and their interpretation.
Nahiv İlminin Vaz' Edilmesinde Bedevilerin Rolü
The Role of Bedouins in Imposing the Syntax
Yazar: Aslan, Ramazan
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Arap dili,Nahiv,Basra,Kûfe,Bedevî,el-A‘râb,Fesâhat,İstişhâd

Gramer kurallarının belirlenmesinde birincil kaynaklardan kabul edilen bedevîler, Arap dili ilimlerinin vaz‘ edilmesinde önemli bir rol üstlenmişlerdir. Alandaki tabakât kitaplarından gramer kitaplarına kadar neredeyse her eserin gerek doğrudan gerekse dolaylı olarak ele aldığı bu grup nahiv ilminin temelini oluşturmuştur. Gramer kitaplarında çoğu kez Kelâmu’l-‘Arab veya Kelâmu’l-A‘râb başlıkları altında bahsi geçen bedevîlerin kelâmı bu bağlamda nahiv istişhâd metodunda mihenk taşı kabul edilmiştir. Bu yüzden hicri I. asır dilcileri gramerin teşekkülünde geniş bir hazineye sahip olan ve daha çok çöllerde yaşayan bedevî kabilelere yolculuklar yapmış ve onlardan hem ezberleyerek hem de yazarak bolca materyal toplamışlardır. Bu çalışmada nahiv ilminde son derece önemli bir kaynak olan bedevîlerin ehemmiyeti, fasih bedevîlerin kimler olduğu ve hangi kabileleri kapsadığı, Arap kelâmında Basra ve Kufe arasındaki bedevî-hadarî tartışmaları, bedevî istişhâdında nasıl bir usul izlendiği, dilcilerin bu konudaki görüşleri ve bu çerçevede vuku bulan tartışmalara değinilerek bedevîlerin nahiv ilmindeki konumuna dikkat çekilmiştir.

The bedouins who are accepted from primary sources in the formation in determining grammar rules had undertaken an important role in imposing the sciences of Arabic language. These people that every work from grammar books to biographical books mentioned either directly or indirectly had constituted the base of the syntax. In this context, the utterance of the bedouins who were mentioned mostly as Kalamu’l-Arab or Kalamu’l-A’rab had been accepted as a touchstone in testimony of syntax. Therefore the linguists of the first century had travelled to the nomad tribals that had a vast linguistic background in making the grammar and collected  many data both as memorizing and writing. In this article, it had been mentioned about the importance of bedouins that had an important source in the syntax, of whom they are and which tribes they include, the bedouin-civil debates in Arabic speech between Basra and Kufa , the method in the testimony of bedouins, the views of the linguists in this subject and by mentioning the discussions that developed within this framework attention has been drawn to the position of the Bedouins in the science of syntax
Basra Şehrinin Kurucusu Utbe b. Gazvân'ın Hayatı ve Faaliyetleri
Founder of the Basra City Utba Ibn Ghazwan's Life and Activities
Yazar: Usluer, Mehmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Utbe b. Gazvân,Basra,Hz. Ömer,Sahâbî,Sâsânîler

Hz. Muhammed’in (s.a.v.) tebliğ ettiği İslâm mesajı, Mekke toplumunun farklı kesimlerine mensup bazı kimseler tarafından olumlu karşılık bulmuştu. Bu çağrıyı ilk kabul edenler arasında Utbe b. Gazvân da yer almaktaydı. Mekke’de bu daveti kabul edenler, baskı, işkence ve öldürülme ile karşı karşıya kaldıkları gibi hicret etmek zorunda da bırakıldı. Utbe, yaşanan bu zorlu süreçte Hz. Muhammed ile beraber hareket etti. Hicret kaçınılmaz hale geldiği zaman Hz. Muhammed’den sonra Medine’ye yerleşti. Hicretin ikinci yılında savaşmaya dair izni alan Müslümanların safında okçu vasfıyla birçok gazve ve seriyyeye katıldı. Hz. Muhammed’in vefatından sonra ise Ömer b. Hattâb’ın halifeliği döneminde fetih hareketlerine katıldığı gibi, Basra Şehri’nin kurucu valisi olarak da görev yaptı. Daha önce yeni bir şehir kurma deneyimi olmayan Müslümanların kurduğu ilk şehir olan Basra, bu açıdan önem arz etmektedir. Utbe b. Gazvân’ın hayat hikâyesinin bilinmesi, aynı zamanda Müslümanların şehir kurmalarına dair perspektifin anlaşılması noktasında da katkı sunacaktır.

The message of Islam delivered by prophet Muhammad was received with a positive response by some members of different segments of Meccan society. Among the first to accept this call was Utba b. Ghazwan. Those who accepted this invitation in Mecca were forced to leave their cities and migrate, as they were faced with oppression, torture and killing. Utba supported the mission of Islam by acting together with Prophet Muhammad in this difficult process. Utba, who settled in Madina after the migration of the prophet, participated in many expeditions and military campaigns as an archer during this period. After the prophet passed away, he participated in the conquests during the caliphate of ‘Umar ibn Khattab, and also served as the founding governor of Basra. Being the first city founded by Muslims who did not have the experience of establishing any other before, Basra is important in this respect. To know the life story of Utba will also contribute to understanding the perspective of Muslims on city building and planning.
Kitap Tanıtımı
Kitap Tanıtımı
Yazar: Sözlemez, Prof. Dr. M. Mahfuz
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 1 No. 1, 2015

mak üzere, Hz. Peygamber dönemindeki kültürel faaliyetler ifllenmifl, toplum- sal hayat, adet, gelenek ve görenek ile ilgili bilgiler verilmifltir.  Ay- rıca, çağımızın da önemli sorunlarından biri olan ççeevvrree ssoorruunnuu karflısında Hz. Peygamber’in tavrı ele alınıp incelenmifltir. Burada serdedilen verilerden, Hz. Peygamber’in, bizlere Tanrının bir emaneti olan çevre karflısında duyarlı ol- mamız gerektiğine iflaret ettiği anlaflılmaktadır. Nitekim Hz. Peygamber’in kendisi de çevre konusunda son derece duyarlı idi. Onun döneminde Mekke, Medine ve Taif flehirleri sit alanı kabul edilerek buradaki yeflil, koruma altı- na alınmıfl, adı geçen flehir merkezlerinde ağaçları kesen veya çevreyi tahrip edenler cezalandırılmıfltır. Bununla da yetinmeyen Allah Elçisi, Müslümanla- rı sürekli çevreyi yeflillendirmeye teflvik etmifl, Taif bölgesindeki kimi vahala- rı da koruma altına almıfltır

mak üzere, Hz. Peygamber dönemindeki kültürel faaliyetler ifllenmifl, toplum- sal hayat, adet, gelenek ve görenek ile ilgili bilgiler verilmifltir.  Ay- rıca, çağımızın da önemli sorunlarından biri olan ççeevvrree ssoorruunnuu karflısında Hz. Peygamber’in tavrı ele alınıp incelenmifltir. Burada serdedilen verilerden, Hz. Peygamber’in, bizlere Tanrının bir emaneti olan çevre karflısında duyarlı ol- mamız gerektiğine iflaret ettiği anlaflılmaktadır. Nitekim Hz. Peygamber’in kendisi de çevre konusunda son derece duyarlı idi. Onun döneminde Mekke, Medine ve Taif flehirleri sit alanı kabul edilerek buradaki yeflil, koruma altı- na alınmıfl, adı geçen flehir merkezlerinde ağaçları kesen veya çevreyi tahrip edenler cezalandırılmıfltır. Bununla da yetinmeyen Allah Elçisi, Müslümanla- rı sürekli çevreyi yeflillendirmeye teflvik etmifl, Taif bölgesindeki kimi vahala- rı da koruma altına almıfltır
Kitap Tanıtımı
Kitap Tanıtımı
Yazar: Mert, Doç. Dr. Muhit
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 1 No. 2, 2015

Efendimizin örnekliğini ortaya koymayı ve bu yolla O’nu sevdirmeyi amaç- lamıfl, okunması kolay ve herkesin anlayabileceği seviyede bir kitap. Peygam- berimizin flairi Hassan b. Sabit bir fliirinde “ve mâ medahtu Muhammeden bi makâletî velâkin medahtü makâletî bi-Muhammedin/Ben sözlerimle Hz. Muhammed’i övmüyorum, ondan bahsetmekle kendi sözlerime güzellik katmıfl oluyorum” diyor. Buradan hareketle biz de diyoruz ki, kitaba Peygamber Efen- dimiz konu olduğundan dolayı kitap güzelleflmifl, ancak bu güzelliğe bir de yazarın ona derin bağlılığı ile ifade üslubundaki tatlılık da eklenince kitap daha da güzelleflmifl. İnsanımızın zevkle okuyacağı ve istifade edeceği bir kitap

Efendimizin örnekliğini ortaya koymayı ve bu yolla O’nu sevdirmeyi amaç- lamıfl, okunması kolay ve herkesin anlayabileceği seviyede bir kitap. Peygam- berimizin flairi Hassan b. Sabit bir fliirinde “ve mâ medahtu Muhammeden bi makâletî velâkin medahtü makâletî bi-Muhammedin/Ben sözlerimle Hz. Muhammed’i övmüyorum, ondan bahsetmekle kendi sözlerime güzellik katmıfl oluyorum” diyor. Buradan hareketle biz de diyoruz ki, kitaba Peygamber Efen- dimiz konu olduğundan dolayı kitap güzelleflmifl, ancak bu güzelliğe bir de yazarın ona derin bağlılığı ile ifade üslubundaki tatlılık da eklenince kitap daha da güzelleflmifl. İnsanımızın zevkle okuyacağı ve istifade edeceği bir kitap
TÜRK MODERNLEŞMESİ SÜRECİNDE HADİS İLMİNİN GENEL DURUMU
Türk Modernleşmesi Sürecinde Hadis İlminin Genel Durumu
Yazar: Gürler, Prof. Dr. Kadir
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 1 No. 4, 2015
Anahtar kelimeler: Türk modernleşmesi, hadis, hadis çalışmaları, medrese, ders programı, tespit

Bu çalışmada, Türk modernleşmesi sürecinde hadis ilminin genel durumu incelenmektedir. Buna bağlı olarak biz, Osmanlı medreselerinde hadis, ders programlarında hadis derslerinin oranı ve hadis alanında yazılan bir takım çalışmaları ele aldık. Bu süreçte, müfredata ilişkin bilgilere bakıldığında hadis derslerinin payının oldukça az olduğu ve hadis ilmiyle ilgilenenlerin de yeteri kadar çalışma ortaya koyamadıkları görülmektedir. 1876-1928 arasında kaleme alınan hadis eserleri genellikle tasavvufa ilişkin ve kırk hadis türü eserlerden oluşmaktadır. Sonuç olarak, bu dönemde yazılan hadis kitaplarının orijinal olmadıkları ve hadis ilmi açısından da yetersiz oldukları ifade edilebilir

Bu çalışmada, Türk modernleşmesi sürecinde hadis ilminin genel durumu incelenmektedir. Buna bağlı olarak biz, Osmanlı medreselerinde hadis, ders programlarında hadis derslerinin oranı ve hadis alanında yazılan bir takım çalışmaları ele aldık. Bu süreçte, müfredata ilişkin bilgilere bakıldığında hadis derslerinin payının oldukça az olduğu ve hadis ilmiyle ilgilenenlerin de yeteri kadar çalışma ortaya koyamadıkları görülmektedir. 1876-1928 arasında kaleme alınan hadis eserleri genellikle tasavvufa ilişkin ve kırk hadis türü eserlerden oluşmaktadır. Sonuç olarak, bu dönemde yazılan hadis kitaplarının orijinal olmadıkları ve hadis ilmi açısından da yetersiz oldukları ifade edilebilir
TÂBİÛN’UN SÜNNET ANLAYIŞI
Tâbiûn’un Sünnet Anlayışı
Yazar: Ulu, Dr. Arif
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 1 No. 4, 2015
Anahtar kelimeler: Sünnet, Hadis, Tâbiun

Tâbiûn âlimleri sünnet kelimesini çeşitli anlamlarda kullanmışlardır. Tâbiûn âlimleri sünnetin kapsamı ve bağlayıcılığı konusunda farklı kanaatlere sahiptirler. Bazı âlimler sadece Hz. Peygamber’in uygulama ve davranışlarını sünnet olarak nitelerken, bazıları sahâbenin uygulama ve davranışlarını da sünnet olarak nitelemişlerdir. Bazı âlimler, uygulamayı ve uygulamaya esas teşkil eden hadisleri bağlayıcı olarak görürken, bazıları bütün hadisleri bağlayıcı olarak görmüşlerdir. Yine bazı alimler, sadece hadislerin/sünnetin zahiriyle yetinirken, bazıları bunların amaç ve manalarını da dikkate almışlardır

Tâbiûn âlimleri sünnet kelimesini çeşitli anlamlarda kullanmışlardır. Tâbiûn âlimleri sünnetin kapsamı ve bağlayıcılığı konusunda farklı kanaatlere sahiptirler. Bazı âlimler sadece Hz. Peygamber’in uygulama ve davranışlarını sünnet olarak nitelerken, bazıları sahâbenin uygulama ve davranışlarını da sünnet olarak nitelemişlerdir. Bazı âlimler, uygulamayı ve uygulamaya esas teşkil eden hadisleri bağlayıcı olarak görürken, bazıları bütün hadisleri bağlayıcı olarak görmüşlerdir. Yine bazı alimler, sadece hadislerin/sünnetin zahiriyle yetinirken, bazıları bunların amaç ve manalarını da dikkate almışlardır
Afrika'da Kurulan İlk İslam Kentlerinden: Tahert
Afrika'da Kurulan İlk İslam Kentlerinden: Tahert
Yazar: Söylemez, Mehmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Tahert, İbâdîler, Kuzey Afrika, Cezayir

Tahert İbâdî kökenli Müslümanlar tarafından Kuzey Afrika’da, bu günkü Cezayir sınırları içerisinde hicri ikinci asırda kurulmuş kadim bir şehirdir. Eski Roma kenti Tihert’e onaltı km. mesafede kurulan bu şehir yaklaşık bir asır Rüstemilere başkentlik yapmıştır. Fars kökenli Abdurrahman b. Rüstem tarafından inşa edilen Tahert’e Emaziğ kökenli kabilelerin yanı sıra başta Irak olmak üzere diğer bölgelerden de İbâdî mezhebine mensup Müslümanlar gelip yerleşmişlerdir. Merkezine cami, pazar, daru’l-imarenin yerleştirildiği Tahert, tipik bir İslam kentidir. İçerden dışarıya doğru dairesel olarak açılan bu şehri kuşatan iki adet de sur bulunuyordu. Döneminin önemli ticaret merkezlerden biri olarak kabul edilen Tahert, aynı zamanda bir ilim ve kültür yuvasıydı. Binlerce cildi havi kütüphanesi ve yüzlerce talebeye ev sahipliği yapan medreseleriyle dönemin önemli çekim merkezlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Kuzey Afrika’yı kasıp kavuran İsmaili Şiiler tarafından tahrip edilen Tahert, zamanla tarihe teslim olmuştur. Kalıntıları günümüze kadar ulaşan bu tarihi kentte henüz ciddi kazılar yapıl(a)mamıştır. Gelecekte burada yapılacak olan kazılar şehri daha iyi tanımamıza olanak sağlayacaktır.

7DKHUW éEkGv N|NHQOL 0VOPDQODU WDUDIÈQGDQ .X]H\ $IULNDªGD EX JQN  &H]D\LU VÈQÈUODUÈ LoHULVLQGH KLFUL LNLQFL DVÈUGD NXUXOPXë NDGLP ELU ëHKLUGLU  (VNL 5RPD NHQWL 7LKHUWªH RQDOWÈ NP PHVDIHGH NXUXODQ EX ëHKLU \DNODëÈN  ELU DVÈU 5VWHPLOHUH EDëNHQWOLN \DSPÈëWÈU )DUV N|NHQOL $EGXUUDKPDQ E  5VWHP WDUDIÈQGDQ LQëD HGLOHQ 7DKHUWªH (PD]Lè N|NHQOL NDELOHOHULQ \DQÈ  VÈUD EDëWD ,UDN ROPDN ]HUH GLèHU E|OJHOHUGHQ GH éEkGv PH]KHELQH PHQVXS  0VOPDQODU JHOLS \HUOHëPLëOHUGLU 0HUNH]LQH FDPL SD]DU GDUXªO LPDUH  QLQ \HUOHëWLULOGLèL 7DKHUW WLSLN ELU éVODP NHQWLGLU éoHUGHQ GÈëDUÈ\D GRèUX  GDLUHVHO RODUDN DoÈODQ EX ëHKUL NXëDWDQ LNL DGHW GH VXU EXOXQX\RUGX '|  QHPLQLQ |QHPOL WLFDUHW PHUNH]OHUGHQ ELUL RODUDN NDEXO HGLOHQ 7DKHUW D\QÈ  ]DPDQGD ELU LOLP YH NOWU \XYDVÈ\GÈ %LQOHUFH FLOGL KDYL NWSKDQHVL YH  \]OHUFH WDOHEH\H HY VDKLSOLèL \DSDQ PHGUHVHOHUL\OH G|QHPLQ |QHPOL oHNLP  PHUNH]OHULQGHQ ELUL RODUDN NDEXO HGLOPHNWHGLU .X]H\ $IULNDª\È NDVÈS ND  YXUDQ éVPDLOL êLLOHU WDUDIÈQGDQ WDKULS HGLOHQ 7DKHUW ]DPDQOD WDULKH WHVOLP  ROPXëWXU .DOÈQWÈODUÈ JQP]H NDGDU XODëDQ EX WDULKL NHQWWH KHQ] FLG  GL ND]ÈODU \DSÈO D PDPÈëWÈU *HOHFHNWH EXUDGD \DSÈODFDN RODQ ND]ÈODU ëHKUL  GDKD L\L WDQÈPDPÈ]D RODQDN VDèOD\DFDNWÈU  $QDKWDU NHOLPOHU 7DKHUW éEkGvOHU .X]H\ $IULND &H]D\LU
İZKEVÎ'YE GÖRE MU'TEZİLE FIRKALARI VE GÖRÜŞLERİ
İZKEVÎ'YE GÖRE MU'TEZİLE FIRKALARI VE GÖRÜŞLERİ
Yazar: Ateş, Orhan
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Mu’tezile, İbâiyye, İzkevî, Keşfu’l-Gumme

Mu’tezile Hz. Peygamber’in vefatından sonra Müslüman toplumun sosyo-kültürel hayatında yaşanan değişmeler sonucu ortaya çıkan siyasi ve itikadî krizlere felsefeden güç alarak akılcı yöntemlerle çözüm bulmaya çalışan rasyonalist bir fırka olarak bilinmektedir. Mu’tezile hakkında çok şey biliyor olmamıza rağmen İbâdî kaynakların Mu’tezile’ye bakışı hakkında yeterli bilgiye sahip değiliz. Bu makalede İbâdî mezhepler tarihçisi İzkevî’nin Keşfu’l-Gumme adlı eserinde yer alan “Mu’tezile bölümünden yola çıkarak İbâdiyye’nin Mu’tezile’ye bakışını ortaya koymaya çalışacağız.

PDPDVÈ PH]KHSOHULQ GRèUX DQODëÈOPDVÈQÈ HQJHOOH\HQ |QHPOL ELU VRUXQVDO ROD  UDN NDUëÈPÈ]GD GXUPDNWDGÈU $\QÈ ëHNLOGH IÈUDN JHOHQHNOHULQLQ ELUELUOHULQH  EDNÈë ELoLPOHUL GH EX ELOLP GDOÈ DoÈVÈQGDQ |QHPOLGLU1 %X PDNDOHGH é]NHYvªQLQ  .HëIXªO *XPPH2 DGOÈ HVHULQLQ 0XWH]LOH NÈVPÈ WHUFPH HGLOHUHN éEkGL\\HªQLQ  0XWH]LOH\H EDNÈëÈ GHèHUOHQGLULOHFHNWLU é]NHYvª\L WHUFLK HWPHPL]LQ QHGHQL HVH  ULQLQ G|UGQF FLOGLQLQ EDëWDQ VRQD PH]KHSOHU WDULKL ND\QDèÈ ëHNOLQGH \D]ÈO
İBÂDÎ FİKİRLERİN OLUŞUMUNDA MU'TEZİLE'NİN ROLÜ
İBÂDÎ FİKİRLERİN OLUŞUMUNDA MU'TEZİLE'NİN ROLÜ
Yazar: Ateş, Orhan
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Mu’tezile, İbâdiyye, Havâric, Vâsıl b. Ata, Basra

Mu’tezile ve İbâdiyye İslâm tarihinde teşekkül eden iki farklı fırkadır. İbâdiyyeorijin olarak Havâric’in alt fırkaları arasında yer almaktadır. Ancakdini ve siyasi fikirleri bakımından Mu’tezile’ye oldukça yakındır. İbâdiyye“tepkisel kabilevi” din anlayışı içerisinde değerlendirilirken Mu’teziletam zıt kutupta “akılcı hadari” din anlayışı içerisinde ele alınmaktadır.Mu’tezile ve İbâdiyye’nin dini ve siyasi görüşlerinin büyük çoğunluğununbenzerlik göstermesi araştırmaya değer bir husustur. Bu makalede İbâdîfikirlerin teşekkülünde Mu’tezile’nin rolü tartışılacaktır.

Mu’tezile ve İbâdiyye İslâm tarihinde teşekkül eden iki farklı fırkadır. İbâdiyyeorijin olarak Havâric’in alt fırkaları arasında yer almaktadır. Ancakdini ve siyasi fikirleri bakımından Mu’tezile’ye oldukça yakındır. İbâdiyye“tepkisel kabilevi” din anlayışı içerisinde değerlendirilirken Mu’teziletam zıt kutupta “akılcı hadari” din anlayışı içerisinde ele alınmaktadır.Mu’tezile ve İbâdiyye’nin dini ve siyasi görüşlerinin büyük çoğunluğununbenzerlik göstermesi araştırmaya değer bir husustur. Bu makalede İbâdîfikirlerin teşekkülünde Mu’tezile’nin rolü tartışılacaktır.
ZORUNLU VARLIĞI İSPAT BAĞLAMINDA İBN SÎNÂ'DA VARLIK-MAHİYET İLİŞKİSİ: ONTOLOJİDEN TEOLOJİYE
ZORUNLU VARLIĞI İSPAT BAĞLAMINDA İBN SÎNÂ'DA VARLIK-MAHİYET İLİŞKİSİ: ONTOLOJİDEN TEOLOJİYE
Yazar: Ayğan, Fadıl
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: İbn Sina, Varlık, Mahiyet, İspat-ı vacip, Kelam

İbn Sînâ metafiziğinin merkezinde yer alan varlık-mâhiyet ilişkisi, kelamve felsefe bağlamında düşünce geleneğimizde çeşitli veçheleriyle tartışmaodağında olan problemlerden biri olmuştur. Zorunlu-mümkün ve bununtemelini oluşturan varlık-mâhiyet ayrımı İbn Sînâ metafiziğinin önemliunsurlarını teşkil etmektedir. Bu sistemde varlık-mâhiyet ayrımı, temelolarak Tanrı ile mevcudât arasındaki farklılığı belirginleştirmek ve Tanrı’nınbirliği ve basitliğini temellendirmek üzere kullanılmaktadır. Bununlabirlikte gözden kaçırılmaması gereken noktalardan biri de bu ayrımın,İbn Sînâ’nın Tanrı kanıtlamalarında bir temel teşkil edecek şekilde elealınmış olduğudur. Bu bağlamda İbn Sînâ’nın ontolojik kavramları teolojikbir zemine taşıdığı görülür. Nitekim sentezci bir filozof olan İbnSînâ’nın beslendiği kaynakların bir veçhesini de Yunan felsefesi ve YeniEflatuncu düşüncenin yanı sıra yaşadığı coğrafyada belli bir olgunluk seviyesineulaşan kelam merkezli teolojik tartışmalar oluşturmaktadır. Bumakalede İbn Sînâ metafiziğinde varlık-mâhiyet ayrımının Zorunlu Varlığıispat ameliyesinde bir temel teşkil edecek şekilde kullanılması incelenmişve ontolojiden teolojiye uzanan bu formülasyonun izi sürülmüştür.

İbn Sînâ metafiziğinin merkezinde yer alan varlık-mâhiyet ilişkisi, kelamve felsefe bağlamında düşünce geleneğimizde çeşitli veçheleriyle tartışmaodağında olan problemlerden biri olmuştur. Zorunlu-mümkün ve bununtemelini oluşturan varlık-mâhiyet ayrımı İbn Sînâ metafiziğinin önemliunsurlarını teşkil etmektedir. Bu sistemde varlık-mâhiyet ayrımı, temelolarak Tanrı ile mevcudât arasındaki farklılığı belirginleştirmek ve Tanrı’nınbirliği ve basitliğini temellendirmek üzere kullanılmaktadır. Bununlabirlikte gözden kaçırılmaması gereken noktalardan biri de bu ayrımın,İbn Sînâ’nın Tanrı kanıtlamalarında bir temel teşkil edecek şekilde elealınmış olduğudur. Bu bağlamda İbn Sînâ’nın ontolojik kavramları teolojikbir zemine taşıdığı görülür. Nitekim sentezci bir filozof olan İbnSînâ’nın beslendiği kaynakların bir veçhesini de Yunan felsefesi ve YeniEflatuncu düşüncenin yanı sıra yaşadığı coğrafyada belli bir olgunluk seviyesineulaşan kelam merkezli teolojik tartışmalar oluşturmaktadır. Bumakalede İbn Sînâ metafiziğinde varlık-mâhiyet ayrımının Zorunlu Varlığıispat ameliyesinde bir temel teşkil edecek şekilde kullanılması incelenmişve ontolojiden teolojiye uzanan bu formülasyonun izi sürülmüştür.
İBÂDÎ BİLGİN EBÎ HAZER YAĞLÂ B. ZİLTÂF EL-VESYÂNÎ’NİN MU’TEZİLE REDDİYESİ
İBÂDÎ BİLGİN EBÎ HAZER YAĞLÂ B. ZİLTÂF EL-VESYÂNÎ’NİN MU’TEZİLE REDDİYESİ
Yazar: Ateş, Orhan
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Mu’tezile, İbâdiyye, Ebî Hazer, Kuzey Afrika

İbâdî kaynaklar açısından Umman ve Kuzey Afrika son derece önemli birbölgedir. Basra’da teşekkül eden İbâdiyye kısa zaman sonra Kuzey Afrika’daçok sayıda taraftar bulmayı başarmıştır. Bölgeyi ilim merkezineçeviren İbâdiyye burada çok sayıda âlim yetiştirmiştir. Ebî Hazer dördüncüasır İbâdî bilginlerindendir. er-Redd alâ cemîi’l-muhâlifîn adlı eseri iletanınmaktadır. Bu makalede Ebî Hazer hakkında bilgi verilecek ve ona aiter-Redd alâ Cemî’i’l-Muhâlifîn adlı eserinde yer alan “Mu’tezile’ye Reddiye”isimli kısın tercüme edilerek kısa bir değerlendirme yapılacaktır. Ebî Hazertercümesini yaptığımız bölümde Mu’tezile’nin adl prensibi bağlamındaef’alü’l-ibâd konusunu tartışmaktadır.

%$', 6&+2/$5 $%8 +$=$5