Fransız Mühendis Collignon’un Kinematik Kitabının Osmanlıca Uyarlaması: Margosyan’ın Fenn-i Mihânik-i Riyâzî Ders Notları
The Adaptation of French Engineer Collignon’s Kinematics Book to Ottoman Turkish: Margossian’s Lecture Notes on Fenn-i Mihânik-i Riyâzi (Science of Mathematical Mechanics)
Yazar: Eden, Alp; Takıcak, Semiha Betül
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 25 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Aram Margosyan,Margossian,kinematics,rational mechanics,Collignon,history of science,Ottoman Empire ; Aram Margosyan,Margossian,Kinematik,fenn-i mihânik-i riyâzî,Collignon,Bilim Tarihi,Osmanlı İmparatorluğu

Üniversite eğitimini Fransa’daki mühendislik okulu École des Ponts et Chausséés’de (EPC) tamamlayan Aram Margosyan, Osmanlı Devleti’nde üst düzey bürokratik görevler yürütmenin yanı sıra, Osmanlı’nın ilk sivil mühendislik okulu olan Hendese-i Mülkiye Mektebi’nin ilk sivil hocalarından biridir. Margosyan’ın bu okulda okutulmak üzere kaleme aldığı Fenn-i Mihânik-i Riyâzî (FMR) kitabı bu çalışma kapsamında incelendi. Söz konusu kitaba kaynaklık edebileceğini tahmin ettiğimiz 1883’ten önce basılmış Fransızca mekanik kitaplarının kinematik bölümlerini Margosyan’ın eseriyle karşılaştırdık. Bu inceleme neticesinde EPC’de Margosyan’ın öğrenci olduğu dönemde hocalık yapmış Édouard Collignon’un eseriyle Margosyan’ın eseri arasında hem şekilsel hem de içerik olarak büyük örtüşmeler tespit ettik. Collignon’un eserine kitabında hiç atıf yapmayan Margosyan, Collignon’un eserinin birebir çevirisini yapmamış ve sadece yarıya yakın kısmını Osmanlıcaya uyarlamıştır. Konu anlatımında Collignon’un kitabında verilen şekillerden ve geometrik açıklamalardan büyük ölçüde yararlandığını gösterdiğimiz Margosyan, Osmanlıca teknik kitap yazmadaki dönemin zorluklarını bu şekilde aşmaya çalışmıştır. Emsalleri arasında geometrik anlatımın en yoğun olduğu Collignon’un kitabını uyarlamak için seçerken bu özelliğinin rol oynadığını düşünüyoruz.

Aram Margosyan completed his university education at the École des ponts et chausséés (EPC) in France. He held high-level bureaucratic positions in the Ottoman Empire. At the same time, he was one of the first civilian teachers of the Hendese-i Mülkiye Mektebi (HMM), the first civilian engineering school in the Ottoman Empire. The book Fenn-i Mihânik-i Riyâzî (FMR) was written by Margosyan to be taught in HMM. Margosyan’s book was examined within the scope of this study. We compared the work of Margosyan with the French kinematics books published before 1883. As a result of this research, we found extensive overlaps between the work of Margosyan and a book on kinematics by Collignon, both in form and content. Collignon, a French engineer, taught at the EPC to the class of which Margosyan was a member. Margosyan, who did not refer to Collignon’s work in his book, did not translate Collignon’s work verbatim but only adapted nearly half of the content into Ottoman Turkish. In his notes, Margosyan incorporated most of the geometrical explanations given in Collignon’s book and tried to overcome the difficulties of the period in technical writing in Ottoman Turkish. Since Collignon’s book had one of the most detailed geometric descriptions among its peers, this feature of the book might have played an important role in Margosyan’s choice to adapt it for his course.