Fergana’da Moğol İstilası Öncesi Zanaat ve Ticaret (IX-XII. Yüzyıllar)
Craft and Trade in Fergana Prior to the Mongol Invasion (IX-XIIth centuries)
Yazar: Aynakulova, Gülnisa
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 14, 2015
Anahtar kelimeler: Fergana, The Silk Route, Turkish History, Central Asia, craft, trade ; Fergana, İpek Yolu, Türk Tarihi, Orta Asya, zanaat, ticaret

X. yüzyılda Hilafete ait ülkeler arasında Fergana ve Maveraünnehir, çeşitli yer altı zenginlikleriyle ünlü bir bölge olarak bilinmekteydi. Maveraünnehir’de demir üretimi büyük ekonomik öneme sahip olup demirin başlıca üretim yerleri Fergana ile Usruşana idi. Fergana’da yapılan demir aletler o kadar meşhurdu ki, bunlar Babil’e kadar ihraç edilmekteydi. Fergana’nın zengin bakır ocakları ndan çıkarılan bakır sadece hammadde olarak ihraç edilmeyip kuşkusuz çeşitli eşyaların yapımı için de kullanılırdı. Fergana’da yapılan kumaş ve kumaş eşyaları yerli halkın ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olup ayrıca komşu konar-göçer Türklere hazır giyim şeklinde ihraç edilmekteydi. Çini eşya üretimi konusunda XI-XIII. yüzyıllar gerçek bir inkişaf dönemidir. Araştırmalardan, bölgede köklü ve düzenli bir zanaatın tesis edildiği, seri kap kacak imalatının varlığı, çiniciliğin iç ticarette başlıca unsurlardan biri olarak yer aldığı anlaşılmaktadır. Fergana zanaatçılarının maharetle yaptıkları çeşitli mallar Büyük İpek Yolu’nun Oş-Özkent-Doğu Türkistan güzergâhı üzerinden doğu ülkelerine ihraç edilmekteydi. Ticaret malları arasında meşhur Fergana atları da yer almaktaydı. Fergana şehirlerinde, kasaba ve köylerinde Türklerin bir kısmı yerleşik hayat yaşarken diğer bir kısmı da vadinin etrafındaki dağ eteklerinde, yaylalarda konar-göçerliğe devam etmekteydi. Konar-göçer Türklerin ekonomisinde çeşitli zanaat türleri de önemli yer tutmaktaydı. Fakat Türklerde zanaatın daha çok ferdî şekilde olduğu göze çarpmaktadır

Among the lands which belonged to caliphate, Fergana and Mawara’un-Nahr were known as a prosperous regions in terms of underground resources in the Xth century. Iron production had a vital importance in Mawara’un-Nahr and the leading iron producing regions were Fergana and Usrushana. Iron tools which were produced in Fergana were so famous that they were exported as far as Babylon. Copper which was extracted from abundant copper mines of Fergana was not only used as raw material but also for making goods. Fabric and goods made of fabric produced in Fergana were sufficient to meet the requirements of the local people and were also exported to the nomadic Turks as con-fection. In ceramic production, the XI-XIII th centuries were time of real prosperity. That a rooted and regular craft was settled in the region, that pots and pans were produced and that tile productions was one of the essential elements of domestic trade were understood from researches. The skillfully made productions of Fergana’s craftsmen were exported to the eastern lands through the route Osh-Ozkent-East Turkestan of Silk Road. There were also famous horses of Fergana among the traded goods. While some Turks settled in the cities, towns and villages of Fergana, some other Turks continued to live as nomads on the mountain foots surrounding the valley and plateaus. Various kinds of crafts were also vital to the economy of nomadic Turks. However, craft is conspicuous as individualistic among the Turks