Performansın Deney Özyeterliğindeki Rolü: Nitel Bir Çalışma
The Role of Performance on Experimental Self-Efficacy: A Qualitative Study
Yazar: Yılmaz, Miraç; Taflı, Tuğba; Takmaz, Sema; Katırcıoğlu, Hikmet
Dergi: Asian Journal of Instruction (E-AJI), Vol. 9 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Studies on Education ; Eğitim Üzerine Çalışmalar ; Biyoloji Öğretmen Adayı,Deneye İlişkin Özyeterlik,Performans,Özyeterliğin Gücü

Deneyler yapmayı gerektiren derslerdeki verimlilik ve başarının arttırabilmesinde özyeterlik kaynaklarından biri olan performansın deney yapmaya ilişkin özyeterliği nasıl ve ne yönde etkilediğinin incelenmesi önemli bir gerekliliktir. Bu araştırmanın amacı biyoloji öğretmen adaylarının laboratuvarda deney yapmaya ilişkin özyeterlik  düzeylerinin tespit edilmesi, performansın deneye ilişkin özyeterliğe ve özyeterliğin gücüne etkisinin incelenmesidir. Çalışmanın örneklemini 2016-2017 Eğitim öğretim yılında, bir devlet üniversitesinin Biyoloji Eğitimi lisans programında öğrenim görmekte olan ve çalışmaya gönüllü olarak katılmak isteyen 26 biyoloji öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcılara laboratuvarda deney yapmaya ilişkin olarak başarılı olabileceğine inanma düzeyi ve deney yapmaya ilişkin olarak başarılı olabileceğine inanma nedenine ilişkin açık uçlu iki görüş sorusu ile kişisel bilgilerin yer aldığı görüşme/anket formu uygulanmıştırÇalışmanın sonuçları, öğretemn adaylarının performans öncesi ve sonrası deneye ilişkin özyeterliklerinn yüksek olduğunu (sırasıyla %53.8 ve %77); deneye ilişkin özyeterlik düzeylerine dair görüşlerinin performans öncesi ve performans sonrası değişerek özyeterliğin yükselmesini sağladığını göstermektedir. Ayrıca farklı özyeterlik düzeylerindeki öğretmen adaylarının deneye ilişkin özyeterliklerinin gücünün ilgi, çaba, beceri ve kaygı etkenlerine bağlı olarak şekillendiği görülmüştür. Bununla beraber farklı özyeterlik düzeylerindeki öğretmen adaylarının deneye ilişkin özyeterliğin güçlü olmasını sağlayan etkenleri farklı değerlendirildiğini ve başlangıçtaki özyeterlik seviyesinin değil, özyeterliğin gücünün önemli olduğunu düşündürmektedir. Çalışmanın tüm sonuçları beraber değerlendirildiğinde performansın deneye ilişkin özyeterliği iyileştirebilmesi için beceriye vurguyu azaltıp- bir taraftan becerileri geliştirirken-, çabaya vurguyu arttırmanın çok önemli olduğu ayrıca deneyler sırasında ilginin arttırılmasında, kaygının ise yok edilmesinde yarar olduğu şeklinde yorumlanabilir. Bu durumda özellikle özyeterlik düzeyinde düşmenin engellenebileceği ve orta düzeyden yüksek düzeye çıkmanın sağlanabileceği söylenebilir

Deneyler yapmayı gerektiren derslerdeki verimlilik ve başarının arttırabilmesinde özyeterlik kaynaklarından biri olan performansın deney yapmaya ilişkin özyeterliği nasıl ve ne yönde etkilediğinin incelenmesi önemli bir gerekliliktir. Bu araştırmanın amacı biyoloji öğretmen adaylarının laboratuvarda deney yapmaya ilişkin özyeterlik  düzeylerinin tespit edilmesi, performansın deneye ilişkin özyeterliğe ve özyeterliğin gücüne etkisinin incelenmesidir. Çalışmanın örneklemini 2016-2017 Eğitim öğretim yılında, bir devlet üniversitesinin Biyoloji Eğitimi lisans programında öğrenim görmekte olan ve çalışmaya gönüllü olarak katılmak isteyen 26 biyoloji öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcılara laboratuvarda deney yapmaya ilişkin olarak başarılı olabileceğine inanma düzeyi ve deney yapmaya ilişkin olarak başarılı olabileceğine inanma nedenine ilişkin açık uçlu iki görüş sorusu ile kişisel bilgilerin yer aldığı görüşme/anket formu uygulanmıştırÇalışmanın sonuçları, öğretemn adaylarının performans öncesi ve sonrası deneye ilişkin özyeterliklerinn yüksek olduğunu (sırasıyla %53.8 ve %77); deneye ilişkin özyeterlik düzeylerine dair görüşlerinin performans öncesi ve performans sonrası değişerek özyeterliğin yükselmesini sağladığını göstermektedir. Ayrıca farklı özyeterlik düzeylerindeki öğretmen adaylarının deneye ilişkin özyeterliklerinin gücünün ilgi, çaba, beceri ve kaygı etkenlerine bağlı olarak şekillendiği görülmüştür. Bununla beraber farklı özyeterlik düzeylerindeki öğretmen adaylarının deneye ilişkin özyeterliğin güçlü olmasını sağlayan etkenleri farklı değerlendirildiğini ve başlangıçtaki özyeterlik seviyesinin değil, özyeterliğin gücünün önemli olduğunu düşündürmektedir. Çalışmanın tüm sonuçları beraber değerlendirildiğinde performansın deneye ilişkin özyeterliği iyileştirebilmesi için beceriye vurguyu azaltıp- bir taraftan becerileri geliştirirken-, çabaya vurguyu arttırmanın çok önemli olduğu ayrıca deneyler sırasında ilginin arttırılmasında, kaygının ise yok edilmesinde yarar olduğu şeklinde yorumlanabilir. Bu durumda özellikle özyeterlik düzeyinde düşmenin engellenebileceği ve orta düzeyden yüksek düzeye çıkmanın sağlanabileceği söylenebilir