OSMANLI İLMİYE TEŞKİLÂTININ  BOZULMASINA DÖNÜK BİR ELEŞTİRİ: SİNOBÎ ABDULLAH AHDÎ ÖRNEĞİ
A CRITICISM TO THE DEFINITION OF THE OTTOMAN ILMIYE ORGANIZATION: THE CASE OF SINOBI ABDULLAH AHDI
Yazar: Aslan, Nasi; Korkmaz, Ömer
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: İlmiye Teşkilâtı,Liyakat,Sinobî Abdullah Ahdî,İbn Nüceym,el-Eşbâh ve’n-Nezâ’ir ; Ulema Organization,Sinobi Abdullah Ahdi,al-Durru’l-Mansur,Ibn Nuceym,al-Ashbah and al-Nezair

Osmanlı ilmiye teşkilâtı, Osmanlı Devleti’ninkuruluşundan yıkılışına kadar varlığını sürdürmüş, başta eğitim-öğretim olmaküzere dinî hizmetlerin yanında müftü ve kâdî atamaları gibi tayin işlerindeteklif makamında olmuştur. Ayrıca yargı faaliyetini bilfiil yürüten makamolarak konumlanmış bazı önemli imtiyazlara sahip bir meslek grubudur. OsmanlıDevleti’nin duraklama dönemi ile beraber malî, idarî ve askerî teşkilâtındayaşadığı problemler ilmiye teşkilâtına da yansımış, bunun sonucunda da ilmiyeteşkilâtının içerisinde bulunduğu hali eleştiren ve ıslah edilmesine dönükönerileri içeren bir dizi eser kaleme alınmıştır. Bu cümleden olarak AbdullahAhdî de yazdığı eserinde ilmiye teşkilâtını ve döneminde yapılan bazıhaksızlıkları eleştirmiştir. Ancak Abdullah Ahdî’nin bu eleştirilerini İbnNüceym’in el-Eşbâh ve’n-Nezâ’ir adlı küllî kaidelere dair kitabınınmuhtasarı olarak hazırladığı fıkıh kitabında dile getirmesi dikkat çekicidir.Bu onun eserinin sıradan bir muhtasar olmaktan çıkmış ve idarenin yaptığıkayırmacılığın eleştirilmesi ve liyakatsiz atamaların doğru olmadığınınbelirtilmesinde olduğu gibi siyaset-nâme türü eserlerin konularına yer vermesinedeniyle özgün bir eser hüviyetine bürünmüştür. Bu çalışmada Abdullah Ahdî’nineserinin muhtevası genel olarak değerlendirilmekle birlikte ilmiye teşkilâtınadönük eleştirilerine odaklanılmış, dönemin ilmî ve siyasî panoramik durumu daözetlenerek onun dile getirdiği hususlarla döneminin özellikleri arasındakiilişki ortaya konulmaya çalışılmıştır.

TheOttoman ulema organization continued until the collapse of the Ottoman Empire, inaddition to religious services, especially in education, he has been assignedas mufti and kadı appointments. It isalso a professional group with some important privileges, which are positionedas the authority to conduct judicial activity. The problems that the OttomanEmpire experienced in the financial, administrative and military organizationas well as the period of pause were also reflected in the ilmiye organization,as a result, some works were written that criticized the status of the ilmiyeorganization and included suggestions for improvement. In his work, AbdullahAhdi criticized the ilmiye organization and some of the injustices made duringthe period. However, it is noteworthy that Abdullah Ahdî wrote these criticismsin his book fiqh Ibn Nüceym’s al-Ashbah and al-Nezair prepared as the subjectof his book on general principles. This caused his work to be no longer anordinary sketch and a unique character. In this study, although the content ofAbdullah Ahdi’s book will be evaluated in general, the scientific and politicalpanorama of the period will be summarized, it will be tried to reveal therelationship between the issues of him and the features of the period.