Sığanak Kentinde Yeni Bulunan İki Mezar Yapısı
A Review of Two New Islamic Tomb from Sığanak
Yazar: Sizdikov, S. Bagdaulet; Göktürk, Başaran Doğu
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 36 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Archeology of Islam ; İslam Coğrafyası Arkeolojisi ; Archeology of Turks ; Türk Coğrafyası Arkeolojisi ; Turkish-Islamic Arts History ; Türk-İslam Sanatları Tarihi ; Kazakhstan,Kızılorda,Islamic Tomb,Grave,Glazed Brick ; Kazakistan,Kızılorda,Türbe,Mezar,Sırlı Tuğla

Yazılı kaynaklarda isimlerine rastladığımız ancak günümüzde pek çoğunun ören yeri halinde kaldığı hatta mimari eserlerinin yok olma derecesinde toprak altında bulunduğu Sir Derya havzasında sıralanan Taraz, Sayram (İsficab), Otrar, Yesi (Türkistan), Sidak, Savran, Yenikent, Cend, Kumkent, gibi şehirler Oğuz ve Kıpçak Türklerinin yerleşim yerleri arasındadır.Savaşlar, göçler, doğal erozyonlar ve Sovyet döneminde yapıların tahrip edilmesi, bu kentlerin günümüze harabe görünümünde ulaşmasına sebep olmuştur. Kalıntı halindeki bu yerleşimlerden biri de çalışmamıza konu olan Sığanak’tır. Kentte 2020’li yıllarda gerçekleştirilen kazı faaliyetleri sonucunda birçok yeni bilgi ortaya konmuştur. Bunlar içerisinde bölgede tespit edilen iki mezar yapısı hakkındaki veriler yeni yorumlarla metin içerisinde aktarılmıştır. Mezar yapılarının kazılar neticesinde türbe olduğu anlaşılmıştır. Türbelerin bölge için öneminin anlaşılabilmesi açısından araştırmanın ilk safhasında Sığanak kentinin tarihi kaynaklardaki yeriyle birlikte coğrafi konumu ve türbe mimarisinin gelişimine kısaca değinilmiştir. Ardından kentte yürütülen arkeolojik kazı çalışmalarında tespit edilen iki türbeyle alakalı veriler ortaya konulmuştur. Metin içerisinde yapıların hüviyeti, plân tipleri, bezeme özellikleri, kabir özellikleri, defnedilen kişilerle ilgili bilgilere yer verilerek, yapıların karşılaştırmaları yakın coğrafyadaki örnekler üzerinden yapılmıştır. Ayrıca bezeme özellikleri ve tarihlendirmeleriyle ilgili son veriler açıklanmıştır.

Historical sites such as Taraz, Sayram (İsficab), Otrar, Yesi (Türkistan), Sidak, Savran, Yenikent, Cend, Kumkent, which are settled in the Sir Derya basin, the names of which we first encountered in chronicles, but many of them which remain as archaeological sites today and whose architectural works are almost underground, are cities of the Oghuz and Kipchak Turks.One of these settlements in ruins is Sığanak, which is the subject of our study. To understand the importance of tombs for the region, the first phase of the research briefly touched upon the geographical location of Sığanak city, along with its place in chronicles, and the development of Islamic tomb architecture. Then, The study included information on the identity of the structures, plan types, decorative features, grave features, and the people buried, and comparisons were made with examples from nearby geography. As a result of the excavation activities carried out in the city in the 2020s, much new information has been revealed. Among these, data on two burial place detected in the region are conveyed in the study with new interpretations. It was clearly understood that the burial places were Islamic tombs after the result of archaeological excavations.