ZORLUKLARLA BAŞA ÇIKMA BAĞLAMINDA BİR MODEL ÖNERİSİ:  SABRA YOLCULUĞUN BEŞ HALİ
ZORLUKLARLA BAŞA ÇIKMA BAĞLAMINDA BİR MODEL ÖNERİSİ:  SABRA YOLCULUĞUN BEŞ HALİ
Yazar: Doğanay, Süleyman
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Yas,sosyal destek,başa çıkma,iman,sabır

Bu çalışma, hayatın zorlukları karşısında bireyinhangi psikolojik hallerden geçtiğini araştırmak amacıyla ortaya çıkmıştır.Dolayısıyla insanların hayatın zorluklarıyla nasıl başettikleri, bu insanlarınnasıl bir yas sürecinden geçtikleri sorularına cevap aranmıştır. Öncelikle başaçıkma stratejileri ve İslamî kültürde sabır olgusunun teorik altyapısıpsikolojik bakışla incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerindengömülü teori (grounded theory) yaklaşımıyla hazırlanmıştır. Veriler, amaçlıörneklem metoduyla belirlenen insanların yaşadığı ve araştırmacının bizzatşahit olduğu travmatik olaylar ve sonrasında yaşanan tecrübelerin katılımlıgözlem yapılarak kayıt altına alınmasıyla elde edilmiştir. Ayrıca o travmatikolayları yaşayan veya o hadiselerden birinci derecede etkilenen insanlar veyakınlarıyla yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Elde edilen bütünveriler fenomenolojik analize tabi tutulmuştur. Çalışma sonunda başa çıkma vesabır bağlamında bir öneri olarak sabra yolculuğun beş hali adını verdiğimizbir model oluşturulmuştur. Bunlar şok, şikayet, şüphe, şükran, şükür olarakisimlendirilmiştir Şok, zihinsel faaliyetlerin zayıfladığı bir süreçtir.Beklenmeyen problem durumu karşısında verilen tepkiler bireyden bireyefarklılaşmakta ve bu tepkilerin ön görülmesi pek mümkün olmamaktadır. Şikayetaşamasında, olayın gerçekliği kavranmakta ve ilk anlamlandırma çabalarıbaşlamaktadır. Şüphe halinde kişi olayın kaynaklarını sorgularken dini inanç vedeğerlerini devreye sokmaktadır. Bu noktada özellikle kader, merhamet, adaletve kötülük problemi meşgul olunan temel konulardır. Şükran noktasında, sosyaletkiler ve normalleşme çabası ön plandadır. Birey yaşadığına benzer acılarıdiğer insanların da yaşadığını düşünerek, onu normalleştirme çabasınagirmektedir. Bu halde sosyal etkiler ve olumlu toplumsal destek son dereceönemlidir. Son olarak şükür hali gelmektedir. Bu halde, sosyal çevredenbağımsız olarak bireysel dinginlik ve yaşanan hadiseyi kabul edip, onunlayaşama devam edebilme çabası görülmektedir. Bu hallerin bireyde yaşanışıdoğrusal bir gelişim göstermek zorunda olmayıp, yatay bir değişkenlik arzedebilir. Tüm bu süreç içinde kişinin yaşadığı zorluğa çözüm olarak dinin veonun yaşandığı kültürün sunmuş olduğu, özellikle anlam sağlayıcı içerikler sonderece önemlidir. Sonuç olarak dindar bireylerin hayatın zorlukları karşısındabu hallerden geçeceği iddiası ortaya konmuştur. Sabır olgusu İslamî kültürdedînî başa çıkma stratejilerine eşlik etmektedir. Sabır aslında bireyinkendisine doğru bir yolculuğudur ve bu esnada bireyin değişik hallere uğramasıgayet doğaldır. Bireyin bu tecrübelerinin hepsi de onun iman çerçevesi içindedeğerlendirilmelidir. Zira iman, ölçülemezliği ve denetlenemezliği ile kendianlamını oluşturur. Böylece sabır, özellikle dramatik deneyimler ve varoluşsalsorunlarla karşılaşılan güçlükleri aşmada birey için bir dayanak noktası teşkiletmektedir. Anahtar Kelimeler: Yas, sosyaldestek, başa çıkma, sabır.

Bu çalışma, hayatın zorlukları karşısında bireyinhangi psikolojik hallerden geçtiğini araştırmak amacıyla ortaya çıkmıştır.Dolayısıyla insanların hayatın zorluklarıyla nasıl başettikleri, bu insanlarınnasıl bir yas sürecinden geçtikleri sorularına cevap aranmıştır. Öncelikle başaçıkma stratejileri ve İslamî kültürde sabır olgusunun teorik altyapısıpsikolojik bakışla incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerindengömülü teori (grounded theory) yaklaşımıyla hazırlanmıştır. Veriler, amaçlıörneklem metoduyla belirlenen insanların yaşadığı ve araştırmacının bizzatşahit olduğu travmatik olaylar ve sonrasında yaşanan tecrübelerin katılımlıgözlem yapılarak kayıt altına alınmasıyla elde edilmiştir. Ayrıca o travmatikolayları yaşayan veya o hadiselerden birinci derecede etkilenen insanlar veyakınlarıyla yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Elde edilen bütünveriler fenomenolojik analize tabi tutulmuştur. Çalışma sonunda başa çıkma vesabır bağlamında bir öneri olarak sabra yolculuğun beş hali adını verdiğimizbir model oluşturulmuştur. Bunlar şok, şikayet, şüphe, şükran, şükür olarakisimlendirilmiştir Şok, zihinsel faaliyetlerin zayıfladığı bir süreçtir.Beklenmeyen problem durumu karşısında verilen tepkiler bireyden bireyefarklılaşmakta ve bu tepkilerin ön görülmesi pek mümkün olmamaktadır. Şikayetaşamasında, olayın gerçekliği kavranmakta ve ilk anlamlandırma çabalarıbaşlamaktadır. Şüphe halinde kişi olayın kaynaklarını sorgularken dini inanç vedeğerlerini devreye sokmaktadır. Bu noktada özellikle kader, merhamet, adaletve kötülük problemi meşgul olunan temel konulardır. Şükran noktasında, sosyaletkiler ve normalleşme çabası ön plandadır. Birey yaşadığına benzer acılarıdiğer insanların da yaşadığını düşünerek, onu normalleştirme çabasınagirmektedir. Bu halde sosyal etkiler ve olumlu toplumsal destek son dereceönemlidir. Son olarak şükür hali gelmektedir. Bu halde, sosyal çevredenbağımsız olarak bireysel dinginlik ve yaşanan hadiseyi kabul edip, onunlayaşama devam edebilme çabası görülmektedir. Bu hallerin bireyde yaşanışıdoğrusal bir gelişim göstermek zorunda olmayıp, yatay bir değişkenlik arzedebilir. Tüm bu süreç içinde kişinin yaşadığı zorluğa çözüm olarak dinin veonun yaşandığı kültürün sunmuş olduğu, özellikle anlam sağlayıcı içerikler sonderece önemlidir. Sonuç olarak dindar bireylerin hayatın zorlukları karşısındabu hallerden geçeceği iddiası ortaya konmuştur. Sabır olgusu İslamî kültürdedînî başa çıkma stratejilerine eşlik etmektedir. Sabır aslında bireyinkendisine doğru bir yolculuğudur ve bu esnada bireyin değişik hallere uğramasıgayet doğaldır. Bireyin bu tecrübelerinin hepsi de onun iman çerçevesi içindedeğerlendirilmelidir. Zira iman, ölçülemezliği ve denetlenemezliği ile kendianlamını oluşturur. Böylece sabır, özellikle dramatik deneyimler ve varoluşsalsorunlarla karşılaşılan güçlükleri aşmada birey için bir dayanak noktası teşkiletmektedir. Anahtar Kelimeler: Yas, sosyaldestek, başa çıkma, sabır.