Zemahşerî’nin Ru’yetullah Görüşü Üzerine Bir Deneme
Zemahşerî’nin Ru’yetullah Görüşü Üzerine Bir Deneme
Yazar: Türkmen, Hasan
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 16 No. 16, 2019
Anahtar kelimeler: Tevhit,Tenzîh,Zemahşerî,Allah-Âlem İlişkisi,Ru’yetullah

Tevhit ve adalet ilkesini Allah katında ilimlerin enşereflisi olarak gören Zemahşerî (ö. 538/1143), bu iki ilke içerisinde tevhidin,Kur’ân’ın resmettiği Allah tasavvuru açısından öncelikli ve zorunlu olduğunu belirtir.Ona göre bu ilke, insanın yaratıcısıyla olan irtibatının kalıcı ve sağlam birzeminde oluşması noktasında belirleyici ve etkin bir konumdadır. Bu çerçevedeAllah’tan başka ilah olmadığı ve O’nun zatında, sıfatlarında ve fiillerindeeşi, benzeri ve ortağı olmadığı düşüncesini esas alan tevhit, aynı zamanda dinindiğer asıllarına da yön ve şekil verir. Nitekim kapsam ve içeriğini Allah-âlemilişkisi üzerinden kurgulayan Zemahşerî, onun konularını; âlem ve içindekilerinsonradan meydana gelmesi, onları varlık sahnesine çıkaran yaratıcının ezelî veebedî oluşu ile bu yaratıcının mutlak birliğinin yanı sıra zatından ayrı olarakdüşünülemeyen sıfatlar ile O’nun bu sıfatları hak etme keyfiyeti ve O’nunhakkında her zaman muhal olan sıfatlar olarak belirler. Bilhassa o, Allah’ınduyu algılarından herhangi biriyle idrak edilmesinin imkânsızlığı kabulündenhareketle ru’yetullahı, Allah için hiçbir zaman düşünülemeyen niteliklerarasında addeder. Bu çalışmada, ilk olarak onun bu kabulüne rengini veren tenzihfikrine dayalı tevhit kavramının tanımı ve neyi ifade ettiğine dönük genelbilgi verilecektir. Daha sonra onun meseleye ilişkin aklî temellendirmesi ve butemellendirmeye bağlı olarak delil getirdiği ayetleri ele alış tarzı üzerindedurulacaktır. Öte yandan Ehli Sünnet tarafından öne sürülen ayetleri nasılyorumladığı ve elde ettiği sonuçlara temas edilecektir. Ancak çalışma hacmininsınırlı tutulmasının zorunlu oluşu ve konunun farklı mecralara kayması adına karşıtdelil olarak sunulan bu ayetler hakkında Ehli Sünnet geleneğinin önde gelenâlimlerinin ifade ve açıklamalarına değinilmeyecektir.

Tevhit ve adalet ilkesini Allah katında ilimlerin enşereflisi olarak gören Zemahşerî (ö. 538/1143), bu iki ilke içerisinde tevhidin,Kur’ân’ın resmettiği Allah tasavvuru açısından öncelikli ve zorunlu olduğunu belirtir.Ona göre bu ilke, insanın yaratıcısıyla olan irtibatının kalıcı ve sağlam birzeminde oluşması noktasında belirleyici ve etkin bir konumdadır. Bu çerçevedeAllah’tan başka ilah olmadığı ve O’nun zatında, sıfatlarında ve fiillerindeeşi, benzeri ve ortağı olmadığı düşüncesini esas alan tevhit, aynı zamanda dinindiğer asıllarına da yön ve şekil verir. Nitekim kapsam ve içeriğini Allah-âlemilişkisi üzerinden kurgulayan Zemahşerî, onun konularını; âlem ve içindekilerinsonradan meydana gelmesi, onları varlık sahnesine çıkaran yaratıcının ezelî veebedî oluşu ile bu yaratıcının mutlak birliğinin yanı sıra zatından ayrı olarakdüşünülemeyen sıfatlar ile O’nun bu sıfatları hak etme keyfiyeti ve O’nunhakkında her zaman muhal olan sıfatlar olarak belirler. Bilhassa o, Allah’ınduyu algılarından herhangi biriyle idrak edilmesinin imkânsızlığı kabulündenhareketle ru’yetullahı, Allah için hiçbir zaman düşünülemeyen niteliklerarasında addeder. Bu çalışmada, ilk olarak onun bu kabulüne rengini veren tenzihfikrine dayalı tevhit kavramının tanımı ve neyi ifade ettiğine dönük genelbilgi verilecektir. Daha sonra onun meseleye ilişkin aklî temellendirmesi ve butemellendirmeye bağlı olarak delil getirdiği ayetleri ele alış tarzı üzerindedurulacaktır. Öte yandan Ehli Sünnet tarafından öne sürülen ayetleri nasılyorumladığı ve elde ettiği sonuçlara temas edilecektir. Ancak çalışma hacmininsınırlı tutulmasının zorunlu oluşu ve konunun farklı mecralara kayması adına karşıtdelil olarak sunulan bu ayetler hakkında Ehli Sünnet geleneğinin önde gelenâlimlerinin ifade ve açıklamalarına değinilmeyecektir.