İspanya’dan Osmanlı’ya: Çikolatanın Tarihi Serüvenine Katkı
İspanya’dan Osmanlı’ya: Çikolatanın Tarihi Serüvenine Katkı
Yazar: Ünyay Açıkgöz, Fatma
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: İspanya,Osmanlı,hediye,çikolata

Çikolatanın tarihiyleilgili Batı’da pek çok eser yazılmıştır. Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde ise bukonuda akademik anlamda çok az çalışma bulunmaktadır. Bunlara bakıldığındaçikolatanın imparatorluk payitahtına ne zaman ve nasıl girdiği tam olarak bilinmemektedir.Bilinenlerin özeti şöyledir: Geçmişi M.Ö. 1500’lere uzanan çikolata, Mayalardave Azteklerde zenginlerin, savaşçıların ve kralların içeceği olup para olarakda kullanılmaktaydı. 1521’de İspanyolların Meksika’yı fethinden sonra İspanyolgemileri, altının yanı sıra ülkelerine kakao taneleri taşımaya başlamışlardı.Çikolata İspanyol sarayına XVII. yüzyılın ilk yarısında girip yerleşmesindenbir müddet sonra bütün Avrupa’ya yayılmış; XVIII. yüzyılda kralların,zenginlerin ve aristokratların içtiği lüks tüketim maddeleri arasında yeralmıştır. Osmanlılarda ise çikolata, Sanayi Devrimi’nin ardından seri üretimegeçilmesiyle 1842’de İngilizler tarafından bir yiyecek olarak piyasayasürüldükten sonra yavaş yavaş kabul görmeye başlamıştır. Batı’ya nazaranOsmanlı ülkesinde çok geç görülen çikolata tüketimi XIX. yüzyılın ortalarındanitibaren başta saray olmak üzere önce elit kesim arasında yaygınlaşmış; zamanlamodern kafe ve pastanelerin açılmasıyla halk tarafından da kabulgörmüştür.  Bu çalışmanın kaynağı olan Osmanlı arşiv belgesi ile İspanyolanı kitabındaki verilere göre ise belki de ilk çikolata İstanbul sarayına,Madrid sarayından gönderilen armağanlar yoluyla girmişti. 1783’teOsmanlı-İspanya barışını güçlendirmek için III. Carlos tarafından I. Abdülhamid’egönderilen altın, gümüş gibi eşyaların arasında 4 sandık dolusu çikolata ve 6paket de kakao bulunmaktaydı. Osmanlı kayıtlarında bu yeni ürün iki farklıimlada yazılmış ve kahve türü bir baharat olarak tarif edilmişti. Bu bilgiler,yalnızca çikolatanın tarihine değil aynı zamanda İstanbul’un kültürel tarihinede katkı sağlayacaktır.AbstractThere aremany works written in the West about the history of chocolate. There are veryfew studies in Turkey. In these studies it is not known exactly when and howthe chocolate is entered into the empire capital. Chocolate, which extends overthe past B.C. 1500s, Mayan and Aztecs, the drinks of the richs, the warriorsand the kings, were also used as cash. After the Spanish conquest of Mexico in1521, Spanish ships started to carry cocoa beans to their countries along withgold. Chocolate spread all over Europe after a while after entering to theSpanish palace in the first half of the 17th century. Chocolates has beenking's, rich’s and aristocratic’s luxury consumer goods in the 18th century. InOttoman, chocolate gradually began to be accepted after the Industrial Revolutionwith series production, released as a food by the British in 1842. Compared tothe West, the consumption of chocolate seen in the Ottoman country has becomewidespread in the middle the 19th century, especially among the elite. In time,modern cafes and pattisseries were accepted by the public. According to theOttoman archives and the Spanish memories perhaps the first chocolate toIstanbul palace, had entered the palace through the gifts sent from Madrid. Forstrengthen the Ottoman-Spanish peace in 1783 among the items such as gold andsilver, which were sent by Carlos III to Abdulhamid I, there were 4 crates ofchocolate and 6 packs of cocoa. In the Ottoman records, this new product waswritten in two different ways and described as a type of coffee. Thisinformation will contribute not only to the history of chocolate but also tothe cultural history of Istanbul. Key words:Spain, Ottoman, gift, çikolata, tarih.

Çikolatanın tarihiyleilgili Batı’da pek çok eser yazılmıştır. Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde ise bukonuda akademik anlamda çok az çalışma bulunmaktadır. Bunlara bakıldığındaçikolatanın imparatorluk payitahtına ne zaman ve nasıl girdiği tam olarak bilinmemektedir.Bilinenlerin özeti şöyledir: Geçmişi M.Ö. 1500’lere uzanan çikolata, Mayalardave Azteklerde zenginlerin, savaşçıların ve kralların içeceği olup para olarakda kullanılmaktaydı. 1521’de İspanyolların Meksika’yı fethinden sonra İspanyolgemileri, altının yanı sıra ülkelerine kakao taneleri taşımaya başlamışlardı.Çikolata İspanyol sarayına XVII. yüzyılın ilk yarısında girip yerleşmesindenbir müddet sonra bütün Avrupa’ya yayılmış; XVIII. yüzyılda kralların,zenginlerin ve aristokratların içtiği lüks tüketim maddeleri arasında yeralmıştır. Osmanlılarda ise çikolata, Sanayi Devrimi’nin ardından seri üretimegeçilmesiyle 1842’de İngilizler tarafından bir yiyecek olarak piyasayasürüldükten sonra yavaş yavaş kabul görmeye başlamıştır. Batı’ya nazaranOsmanlı ülkesinde çok geç görülen çikolata tüketimi XIX. yüzyılın ortalarındanitibaren başta saray olmak üzere önce elit kesim arasında yaygınlaşmış; zamanlamodern kafe ve pastanelerin açılmasıyla halk tarafından da kabulgörmüştür.  Bu çalışmanın kaynağı olan Osmanlı arşiv belgesi ile İspanyolanı kitabındaki verilere göre ise belki de ilk çikolata İstanbul sarayına,Madrid sarayından gönderilen armağanlar yoluyla girmişti. 1783’teOsmanlı-İspanya barışını güçlendirmek için III. Carlos tarafından I. Abdülhamid’egönderilen altın, gümüş gibi eşyaların arasında 4 sandık dolusu çikolata ve 6paket de kakao bulunmaktaydı. Osmanlı kayıtlarında bu yeni ürün iki farklıimlada yazılmış ve kahve türü bir baharat olarak tarif edilmişti. Bu bilgiler,yalnızca çikolatanın tarihine değil aynı zamanda İstanbul’un kültürel tarihinede katkı sağlayacaktır.AbstractThere aremany works written in the West about the history of chocolate. There are veryfew studies in Turkey. In these studies it is not known exactly when and howthe chocolate is entered into the empire capital. Chocolate, which extends overthe past B.C. 1500s, Mayan and Aztecs, the drinks of the richs, the warriorsand the kings, were also used as cash. After the Spanish conquest of Mexico in1521, Spanish ships started to carry cocoa beans to their countries along withgold. Chocolate spread all over Europe after a while after entering to theSpanish palace in the first half of the 17th century. Chocolates has beenking's, rich’s and aristocratic’s luxury consumer goods in the 18th century. InOttoman, chocolate gradually began to be accepted after the Industrial Revolutionwith series production, released as a food by the British in 1842. Compared tothe West, the consumption of chocolate seen in the Ottoman country has becomewidespread in the middle the 19th century, especially among the elite. In time,modern cafes and pattisseries were accepted by the public. According to theOttoman archives and the Spanish memories perhaps the first chocolate toIstanbul palace, had entered the palace through the gifts sent from Madrid. Forstrengthen the Ottoman-Spanish peace in 1783 among the items such as gold andsilver, which were sent by Carlos III to Abdulhamid I, there were 4 crates ofchocolate and 6 packs of cocoa. In the Ottoman records, this new product waswritten in two different ways and described as a type of coffee. Thisinformation will contribute not only to the history of chocolate but also tothe cultural history of Istanbul. Key words:Spain, Ottoman, gift, çikolata, tarih.