XV-XVI. YÜZYILLARDA ARTUKABAD KAZASININ SOSYAL YAPISI
XV-XVI. YÜZYILLARDA ARTUKABAD KAZASININ SOSYAL YAPISI
Yazar: Açıkel, Ali
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 11 No. 25, 2010

ÖZETBu makalede 1455-1574 döneminde Artukabad kazasınınsosyal yapısı, tapu-tahrir defterleri kayıtlarına dayalı olarak elealınmıştır. Evvela, 15 ve 16. yüzyıllar taşra toplumunun tanımıyapılarak toplumu oluşturan dört ana grup tespit edilmiştir. Bu dörtana grup; köylüler ve göçebeler, dini ve sosyal alanda hizmet verengörevliler, malikane sahipleri ve timar sahiplerinden meydanagelmektedir. İkinci olarak her bir sosyal grup hakkında kaynaklarınelverdiği ölçüde analitik değerlendirmeler yapılmıştır. Bu bakımdanköylüler ve göçebelerin nüfus durumları, tarım topraklarınınbüyüklüğü ve nüfus yoğunluğu arasındaki korelasyon açısındanonların toprakla ilişkileri üzerinde durulmuştur. Dini ve sosyal alandahizmet veren görevlilerin statüleri, toplum içindeki fonksiyonları vesayısal durumları incelenmiştir. Malikane ve timar sahiplerinin isesosyal tabanıarı, toplum içindeki fonksiyonları, sayısal durumları vekendilerine tahsis olunan vergi gelirleri değerlendirilmiştir. Makalehem bölgenin sosyal tarihine hem de Anadolu'nun Türk sosyaltarihine katkı yapmayı amaçlamaktadır.ABSTRACTIn this artiele, the social structure of the district of Artukabadduring the period of 1455-1575 have been taken up based on records intapu-tahrir registers. First1y, the definition of the 15 and 16th centuriesprovincial society has been made and the main four groups composingthe society were determined. These four groups are made up ofvillagers and namads, men of religious and social services, mftlikaneholders,and timariots. Secondly, analytical analysis has been made oneach social group as reflected in sources. In this context, demographicsituations of villagers and namads, their relatiooship with the land interms of the possible carreiatian between population density and theextent of arable land have been examined. The statutes of men ofreligious and social services, their functioos in society and numericalsituations have been studied. The social backgrounds of mftlikaneholdersand timariots, their functioos in society and numericalsituatioos, and tax-revenues assigned to them have been alsa evaluated.The artiele airns to contribute both to the social history of the regionand to the Turkish social history of Anatolia.

ÖZETBu makalede 1455-1574 döneminde Artukabad kazasınınsosyal yapısı, tapu-tahrir defterleri kayıtlarına dayalı olarak elealınmıştır. Evvela, 15 ve 16. yüzyıllar taşra toplumunun tanımıyapılarak toplumu oluşturan dört ana grup tespit edilmiştir. Bu dörtana grup; köylüler ve göçebeler, dini ve sosyal alanda hizmet verengörevliler, malikane sahipleri ve timar sahiplerinden meydanagelmektedir. İkinci olarak her bir sosyal grup hakkında kaynaklarınelverdiği ölçüde analitik değerlendirmeler yapılmıştır. Bu bakımdanköylüler ve göçebelerin nüfus durumları, tarım topraklarınınbüyüklüğü ve nüfus yoğunluğu arasındaki korelasyon açısındanonların toprakla ilişkileri üzerinde durulmuştur. Dini ve sosyal alandahizmet veren görevlilerin statüleri, toplum içindeki fonksiyonları vesayısal durumları incelenmiştir. Malikane ve timar sahiplerinin isesosyal tabanıarı, toplum içindeki fonksiyonları, sayısal durumları vekendilerine tahsis olunan vergi gelirleri değerlendirilmiştir. Makalehem bölgenin sosyal tarihine hem de Anadolu'nun Türk sosyaltarihine katkı yapmayı amaçlamaktadır.ABSTRACTIn this artiele, the social structure of the district of Artukabadduring the period of 1455-1575 have been taken up based on records intapu-tahrir registers. First1y, the definition of the 15 and 16th centuriesprovincial society has been made and the main four groups composingthe society were determined. These four groups are made up ofvillagers and namads, men of religious and social services, mftlikaneholders,and timariots. Secondly, analytical analysis has been made oneach social group as reflected in sources. In this context, demographicsituations of villagers and namads, their relatiooship with the land interms of the possible carreiatian between population density and theextent of arable land have been examined. The statutes of men ofreligious and social services, their functioos in society and numericalsituations have been studied. The social backgrounds of mftlikaneholdersand timariots, their functioos in society and numericalsituatioos, and tax-revenues assigned to them have been alsa evaluated.The artiele airns to contribute both to the social history of the regionand to the Turkish social history of Anatolia.