Kutadgu Bilig’de İktidar İnşası ve İnşa Sürecinin Devlet İşleyişine Etkileri
Kutadgu Bilig’de İktidar İnşası ve İnşa Sürecinin Devlet İşleyişine Etkileri
Yazar: Özlü, Osman
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Political Sociology ; Siyaset Sosyolojisi ; Kutadgu Bilig,Devlet Felsefesi,Siyasal İktidar,Muhalefet,Meşruiyet.

Kutadgu Bilig, Türk-İslam eserleri arasındaki ilk ve en önemli temel eser olarak kabul edilmektedir. Eserde bilgi, akıl, zekâ, iyilik, kötülük gibi kavramların incellikle işlenmektedir. Bununla birlikte siyasal, toplumsal ve sosyo-ekonomik alanlara yönelik devletin işleyişinde etkili olan iktidar merkezli bir düzen anlayışının da eserde ön planda olduğu görülür. Siyasal iktidar ile devletin özdeşleştirildiği bu süreçte, siyasal iktidar kutsallaştırılmıştır. Siyasal iktidarın düşünce tarzı, devletin işleyişine yönelik her alanda ön plana çıkarılmaktadır. İnsan ile devlet arasındaki ilişkilerde siyasal iktidarın her alana kayıtsız-şartsız hâkim olduğu bu edilgen toplumsal anlayış, devlet işleyişinde belirleyici halededir. Eserde içkin halde olan bu düşünce tarzı, diğer Türk-İslam devletlerinde de etkili olmaya devam etmiştir. Eserle ilgili olarak pek çok çalışma olmakla birlikte Türk siyasal hayatında belirleyici hale gelen iktidar ile iktidar dışında kalan muhalefet dâhil diğer unsurların ilişkilerine yönelik bir düşünce tarzını ortaya koyan ve bunun siyasal, toplumsal ve sosyo-ekonomik alanlara yönelik düzenleyiciliğini inceleyen doğrudan bir çalışma yoktur. İşte bu makale, bir taraftan lideratürdeki bu eksikliği doldurmaya ve düzeltmeye çalışırken, diğer taraftan da Kutadgu Bilig’de iktidar ile iktidar dışında kalan muhalefet dâhil diğer unsurlara yönelik devlet işleyişindeki iktidar merkezli yaklaşımın ne olduğunu irdelemektedir.

Kutadgu Bilig, Türk-İslam eserleri arasındaki ilk ve en önemli temel eser olarak kabul edilmektedir. Eserde bilgi, akıl, zekâ, iyilik, kötülük gibi kavramların incellikle işlenmektedir. Bununla birlikte siyasal, toplumsal ve sosyo-ekonomik alanlara yönelik devletin işleyişinde etkili olan iktidar merkezli bir düzen anlayışının da eserde ön planda olduğu görülür. Siyasal iktidar ile devletin özdeşleştirildiği bu süreçte, siyasal iktidar kutsallaştırılmıştır. Siyasal iktidarın düşünce tarzı, devletin işleyişine yönelik her alanda ön plana çıkarılmaktadır. İnsan ile devlet arasındaki ilişkilerde siyasal iktidarın her alana kayıtsız-şartsız hâkim olduğu bu edilgen toplumsal anlayış, devlet işleyişinde belirleyici halededir. Eserde içkin halde olan bu düşünce tarzı, diğer Türk-İslam devletlerinde de etkili olmaya devam etmiştir. Eserle ilgili olarak pek çok çalışma olmakla birlikte Türk siyasal hayatında belirleyici hale gelen iktidar ile iktidar dışında kalan muhalefet dâhil diğer unsurların ilişkilerine yönelik bir düşünce tarzını ortaya koyan ve bunun siyasal, toplumsal ve sosyo-ekonomik alanlara yönelik düzenleyiciliğini inceleyen doğrudan bir çalışma yoktur. İşte bu makale, bir taraftan lideratürdeki bu eksikliği doldurmaya ve düzeltmeye çalışırken, diğer taraftan da Kutadgu Bilig’de iktidar ile iktidar dışında kalan muhalefet dâhil diğer unsurlara yönelik devlet işleyişindeki iktidar merkezli yaklaşımın ne olduğunu irdelemektedir.