BİLİM VE ÖNYARGILAR:  PREHİSTORİK İNSANA BAKIŞLAR
BİLİM VE ÖNYARGILAR:  PREHİSTORİK İNSANA BAKIŞLAR
Yazar: Jean, Eric
Dergi: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Prehistoric,İnsan,Önyargı

Önyargı etimolojik olarak, bir kişi ya da bir şey hakkındayeterli bilgiye sahip olmadan bir değeryargısı geliştirmek ya da taşımakanlamına gelir. Prehistorya terimi doğrudandoğruya kendisi bir önyargıdan kaynaklanır; tarihin yazıyla başladığını ifade eden ve prehistorik araştırmaların başlangıçtanasıl, öncelikle bir Avrupa, daha sonrasında Batı meselesi olduğunu gösteren bir önyargı. Dolayısıyla prehistorik insanhakkındaki peşin hükümler, Avrupa’da bilimlerin gelişiminden ve Avrupalı toplumların tarihinden ayrı düşünülemez. Irkçı, çizgisel ve ilerlemeci insanlık tarihikavrayışı 19. yüzyılda, Avrupalının, ardından Batılının, sömürgeleştirdiği ve bazen de medenileştirmeyiarzuladığı vahşi ya da yerli karşısındakiüstünlük duygusunu yansıtıyordu. Vahşiolarak nitelendirilmiş olan insanlar, insan-dışı veya gayri medeni olarak algılanmışlardı.Bu algı kimilerinde 19. yüzyıl ortalarına kadar, kimilerindeyse 20. yüzyılortalarına kadar süregelmiş veprehistorik insan algısının temelinde yattığıortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, başlıcastereotipler prehistorik insanı bir mağaraadamı, bir tür “maymun-insan” olarak özetler. Diğerbir stereotip, prehistorik insan temsillerine cinsiyetçi bir nitelikkazandıran, erkeklere ve kadınlara atfedilen toplumsal rollerdir. Cinsiyetlerinhiyerarşiye göre sınıflandırılmasına, “ırk”ların aynı şekilde sınıflandırılması da eklenir, bu da özellikleNeandertal insanla ilgiliydi ve hâlâ da ilgilidir. 19. yüzyılda, prehistorikinsanın ya da daha doğrusu onun hakkında edinilmişolan fikrin çizimi, oyması, resmi, heykeli yapıldı ve hikayesi anlatıldı, fakatkarikatürize bir şekilde. O zaman ki hâkim bilimsel düşünceye paralel olarak gerçekleştirilensöz konusu plastik ve edebi temsiller, prehistorik insanı insanlığın doğrusal gelişimci vizyonuiçine yerleştiriyordu. Prehistorik, öncelikle de Paleolitik insana dairbaşlıca önyargıları gözden geçirdikten sonra veprehistoryacıların bugünkü bakışlarına dikkatçekmeden önce, bu önyargıların inşasınıve yapısökümünü tarihsel olarak inceleyeceğiz.

Önyargı etimolojik olarak, bir kişi ya da bir şey hakkındayeterli bilgiye sahip olmadan bir değeryargısı geliştirmek ya da taşımakanlamına gelir. Prehistorya terimi doğrudandoğruya kendisi bir önyargıdan kaynaklanır; tarihin yazıyla başladığını ifade eden ve prehistorik araştırmaların başlangıçtanasıl, öncelikle bir Avrupa, daha sonrasında Batı meselesi olduğunu gösteren bir önyargı. Dolayısıyla prehistorik insanhakkındaki peşin hükümler, Avrupa’da bilimlerin gelişiminden ve Avrupalı toplumların tarihinden ayrı düşünülemez. Irkçı, çizgisel ve ilerlemeci insanlık tarihikavrayışı 19. yüzyılda, Avrupalının, ardından Batılının, sömürgeleştirdiği ve bazen de medenileştirmeyiarzuladığı vahşi ya da yerli karşısındakiüstünlük duygusunu yansıtıyordu. Vahşiolarak nitelendirilmiş olan insanlar, insan-dışı veya gayri medeni olarak algılanmışlardı.Bu algı kimilerinde 19. yüzyıl ortalarına kadar, kimilerindeyse 20. yüzyılortalarına kadar süregelmiş veprehistorik insan algısının temelinde yattığıortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, başlıcastereotipler prehistorik insanı bir mağaraadamı, bir tür “maymun-insan” olarak özetler. Diğerbir stereotip, prehistorik insan temsillerine cinsiyetçi bir nitelikkazandıran, erkeklere ve kadınlara atfedilen toplumsal rollerdir. Cinsiyetlerinhiyerarşiye göre sınıflandırılmasına, “ırk”ların aynı şekilde sınıflandırılması da eklenir, bu da özellikleNeandertal insanla ilgiliydi ve hâlâ da ilgilidir. 19. yüzyılda, prehistorikinsanın ya da daha doğrusu onun hakkında edinilmişolan fikrin çizimi, oyması, resmi, heykeli yapıldı ve hikayesi anlatıldı, fakatkarikatürize bir şekilde. O zaman ki hâkim bilimsel düşünceye paralel olarak gerçekleştirilensöz konusu plastik ve edebi temsiller, prehistorik insanı insanlığın doğrusal gelişimci vizyonuiçine yerleştiriyordu. Prehistorik, öncelikle de Paleolitik insana dairbaşlıca önyargıları gözden geçirdikten sonra veprehistoryacıların bugünkü bakışlarına dikkatçekmeden önce, bu önyargıların inşasınıve yapısökümünü tarihsel olarak inceleyeceğiz.