Ebced Notası ve Devirlerin Gösterimi
The Abjad Notation and the Presentation of Cycles
Yazar: Çaylı, Ferhat
Dergi: Konservatoryum, Vol. 11 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Music (Other) ; Müzik (Diğer) ; Abjad notation,adwar,history of the theory of maqam music ; Ebced notası,Edvar,Makamsal müzik teorisi tarihi

Bu makale, Safiyüddin Urmevî’nin Devirler Kitabı’ndan itibaren 13.-15. yüzyıllar arasında makamsal yapıları tarif etmek için kullanılmış olan ebced notasını konu edinmektedir. Makalede öncelikle, ebced notasını “17-eşit-olmayan-aralıklı ses sistemindeki perdeleri temsil eden bir gösterim” olarak değerlendirmenin yol açabileceği sorunlara işaret edilmektedir. Çözüm için, söz konusu notasyon sisteminin “ezgisel (lahnî) aralıkların” sıralanışını gösteren bağlamsal bir gösterim biçimi olarak değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Buna uygun olarak, sabit bir perde taksimatına karşılık gelmeyen ebced notasında bütün ardışık notalar arasında “B” (bakiye), bir atlayan notalar arasında “C” (mücenneb), iki atlayan notalar arasında ise “T” (tanini) aralığının bulunduğu vurgulanmaktadır. Dolayısıyla ebced notasının, seslerin kendisinden ziyade aralarındaki aralıksal ilişkileri belirtmek maksadıyla tasarlanmış esnek bir notasyon sistemi olduğu savunulmaktadır.Makale, ebced notasındaki sembollerin sabit bir perde taksimatıyla özdeşleştirilmesinin, söz konusu dönemdeki müzik teorisinin yorumlanması aşamasında birtakım sorunlara yol açacağına örneklerle işaret etmektedir. Ardından, dönem kaynaklarından alıntılarla ebced notasının aslına uygun şekilde nasıl yorumlanabileceği tartışılmaktadır. Makalenin son bölümünde, Urmevî tarafından ortaya koyulan “devir” yapılarının tamamen T, C ve B aralıklarının kombinasyonundan oluştuğu örneklenmektedir.Sonuç olarak lahniyyat kavramı üzerinden ele alınan ebced notası, devirleri oluşturan bu üç aralık tipinin kolayca anlaşılabilmesini sağlayan pratik bir notasyon sistemi olarak değerlendirilmekte ve söz konusu notasyon sisteminin sabit bir perde dizgesi ile eşleştirilmemesi gerektiği savunulmaktadır.

This article examines the Abjad notation that was used to describe maqamic structures between the 13th-15th centuries starting with Safiyuddin Urmawi’s Book of Cycles. The article highlights the potential issues that may arise from considering the Abjad notation as a representation of the pitches in the Pythagorean 17-tone tuning system. The proposed solution is to view this notation as a contextual system that represents the lahnı [melodic] intervals. Accordingly, the notation implies the limma for consecutive notes, the mujannab for skipping one note, and the tone for skipping two notes. Therefore, the intention appears to be to indicate the intervallic relationships between notes rather than the notes themselves. The article demonstrates that associating the Abjad notation with a fixed tuning would lead to problems in interpreting the music theory of that period. The text discusses the possible authentic interpretation of the notation based on historical sources and also illustrates how the adwar [cycles] are formed by combining only these three intervals. In conclusion, the Abjad notation is interpreted as a practical notation system that facilitates the recognition of these lahniyyat [melodic intervals] that constitute the cycles, and the argument is made that this notation system should not be identified with a fixed pitch sequence.