Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Sınıf İçi ve AFAD Destekli Afet Eğitimine Yönelik Algı ve Farkındalıklarının İncelenmesi
An Examination of Pre-Service Social Studies Teachers’ Perceptions and Awareness Regarding Classroom-Based and AFAD-Supported Disaster Education
Yazar: Yazıcı, Sibel; Oran, Mehmet; Yazıcı, Hakkı; Gezer, Faruk
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 30 No. 54, 2025
Anahtar kelimeler: Geography Education ; Coğrafya Eğitimi ; Social Studies Education ; Sosyal Bilgiler Eğitimi ; Afet eğitimi,AFAD,sivil toplum kuruluşu,gönüllülük,coğrafya ; Disaster training,AFAD,civil society organisation,volunteering,geography

Afet eğitimi, insanların afetler hakkındaki bilgi düzeyleri, farkındalıkları ve ilgilerini artırmayı hedeflemektedir. Afet Eğitimi Dersi kapsamında gerçekleştirilen çalışmanın temel amacı, sınıf içi eğitim ile AFAD iş birliğiyle düzenlenen saha temelli eğitim süreçlerinin, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afetlere yönelik algı ve farkındalıklarına olan etkisini incelemektir. Araştırma sürecinde hem bilişsel hem de duyuşsal kazanımlar dikkate alınmış, öğretmen adaylarının afetlere yönelik algı, tutum ve gönüllülük eğilimlerinde meydana gelen değişim bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel ar0aştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmış, çalışmanın katılımcıları bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 18, 4. sınıf sosyal bilgiler öğretmen adayı olarak belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış ve elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın bulguları, öğretmen adaylarının hem Türkiye'de hem de dünyada en sık karşılaşılan afet türleri olarak deprem ve seli algıladıklarını ortaya çıkarmıştır. Heyelan, yangın ve çığ gibi afetler ise daha az sıklıkla ifade edilmiştir. Afetlerin nedenlerine ilişkin öğretmen adaylarının görüşlerinde hem doğal (iklim değişikliği, tektonik hareketler) hem de beşeri (ihmal, bilinçsizlik, yerleşim sorunları) faktörlere vurgu yapılmıştır. Afetlerin mekânsal dağılımına ilişkin olarak Pasifik Ateş Çemberi, Japonya ve Türkiye gibi yüksek riskli bölgelerin ifade edildiği görülmektedir. AFAD eğitimi öğretmen adaylarının afetlerle ilgili bilgi ve farkındalık düzeylerini artırmış, ayrıca afet yardım çalışmalarına gönüllü olarak katılma konusunda olumlu tutum geliştirmelerine etkide bulunmuştur. AFAD eğitiminin afet dersinden elde edilen bilgileri pekiştirdiği ve teorik bilgileri deneyimsel öğrenme yoluyla desteklediği ortaya çıkmıştır.

The aim of this study is to examine the effect of theoretical and practical learning processes carried out within the scope of Disaster Education Course on pre-service social studies teachers' knowledge, awareness, and volunteerism towards disasters. The participants of this study, in which case study, one of the qualitative research designs, was used, consisted of 18 4th grade pre-service social studies teachers studying at a state university. A semi-structured interview form was used as a data collection tool and the data obtained were analysed through descriptive analysis method. The findings of the study show that the disasters the pre-service teachers perceive as the most commonly encountered both in Türkiye and in the world are earthquake and flood. It was stated that disasters such as landslide, fire, and avalanche were encountered less frequently. In their statements on the etiology of disasters, both natural (climate change, tectonic movements) and human (negligence, unconsciousness, settlement problems) factors were highlighted. Regarding the spatial distribution of disasters, high risk regions such as Pacific Ring of Fire, Japan, and Türkiye were emphasised. It was observed that AFAD training increased pre-service teachers' knowledge and awareness levels about disasters and also encouraged a positive tendency to participate in disaster relief operations voluntarily. It was revealed that AFAD training reinforced the knowledge obtained from the disaster course and supported the theoretical knowledge through experiential learning.