Hamsinin Karadeniz Beslenme Kültüründeki Yerine Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey’in Hamsiname Adlı Eseri Üzerinden Bir Bakış
An Examination of the Importance of Anchovy Fish in Black Sea Region Nutrition Culture with a view to “Hamsiname” by Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey
Yazar: Küçük, Abonoz
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 24 [BAHAR 2026], 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore in the Türkiye Field ; Türkiye Sahası Türk Halk Bilimi ; Anchovy Fish,Gastronomy,Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey,Hamsiname,Trabzon ; Hamsi,Gastronomi,Hamâmîzâde İhsan Bey,Hamsiname,Trabzon

1885 yılında Trabzon’da doğan Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey, 11 Mayıs 1948’te İstanbul’da vefat etmiş ve Edirnekapı Şehitliği’ne defnedilmiştir. Eserleri arasında en meşhuru olan Hamsiname’nin ilk baskısı 1928 yılında eski harflerle İstanbul’da Sebat Matbaası’nda yapılmıştır. Eserin yeni harflerle ilk neşri ise Hamâmîzâde İhsan Bey’in oğlu Orhan Hamamioğlu tarafından 1972 yılında hazırlanmış İstanbul’da Yaylacık Matbaası’nda basılmıştır. Bu çalışmadan sonra Hamsiname adlı eserin yeni harflerle neşri hususunda başkaca çalışmalar da yapılmıştır. Bu çalışmalar içerisinde Burhan Sayılır ve Murat Babuçoğlu’nun 2007 yılında Ankara’da Phoneix Yayınları’ndan çıkan neşirleri ile Fahir Elverdi’nin 2023 yılında Ankara’da Dorlion Yayınları’ndan çıkan neşirleri ön plana çıkmaktadır. Çalışmamızda Fahir Elverdi tarafından hazırlanıp 2023 yılında Dorlion Yayınları tarafından Ankara’da basılan yeni harfli neşir esas alınacaktır.Çalışmamızda bugün de Karadeniz beslenme kültüründe önemli bir yere sahip hamsi balığıyla ilgili Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey’in Hamsiname adlı eserinde sunulan verilerden hareketle yapılan değerlendirmeler neticesinde hamsi balığının Karadeniz beslenme kültüründeki yeri ortaya konulmuştur. Hamsiname’deki veriler dışında Karadeniz yöresinin beslenme kültürüyle ilgili güncel veriler de kullanılarak geçmişten günümüze hamsi balığının beslenme kültüründeki sürekliliği de değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler neticesinde yörede hamsi balığı merkezli önemli bir beslenme kültürünün ve gastronomik çeşitliliğin ortaya çıktığı görülmüştür. Bu gastronomik çeşitliliğin yerelden evrensele taşınmasına dönük çabalara vurgu yapılarak bu noktada önerilerde bulunulmuştur.

Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey, born in Trabzon in 1885, died on 11 May 1948 and was buried in Edirnekapı Martyr Cemetery. Among his works, the most famous one, “Hamsiname” was first published in Arabic alphabet in İstanbul by Sebat Printing. The work in Latin alphabet, which was edited by Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey’s son Orhan Hamamioğlu in 1972, was published by Yaylacık Printing. Following this publication, some other attempts were made as regards the publication in Latin alphabet. Among these can be counted the publications by Burhan Sayılır and Murat Babuçoğlu in 2007 by Phoenix Publications in Ankara and that by Fatih Elverdi in 2023 by Dorlion Publications in the same city. In this study, this last edition in 2023 in the Latin alphabet by Dorlion Publications will be used.In this article, in order to determine the importance and true place of the anchovy fish in the nutrition culture in the Black Sea Region, we have made our analyses based upon the data we receive from Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey’s “Hamsiname” about the anchovy fish. In addition to the data we have received from the mentioned book, we have also used up-to-date data about the nutrition culture in the Black Sea Region and the linearity and consistency of the anchovy fish among the people have also been discussed. As a conclusion of the examination and evaluations we have made, it has been observed that a rich gastronomic diversity and culture have developed over the years in the region based on the anchovy fish. Special emphasis is made to efforts that could be made as regards the transfer of this gastronomic diversity from a local to a universal level and some suggestions about this issue have been made.