Soğuk Savaş Dönemi Türkiye'nin Nükleer Politikası
Türkiye’s Nuclear Policy During The Cold War Era
Yazar: Nazırlı, Zarıfa
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 48, 2023
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Türkiye,USA,Cold War,Nuclear Strategy,Nuclear Research ; Türkiye,ABD,Soğuk Savaş,Nükleer Strateji,Nükleer Araştırmalar

Soğuk Savaş döneminde Türkiye’nin nükleer politika ve stratejilerini küresel güç dengeleri ve güvenlik kaygıları bağlamında inceleyen çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin 1949’dan itibaren şekillenen küresel nükleer yarışta nasıl bir konum aldığını, ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki rekabetten nasıl etkilendiğini ve bu süreçte izlediği diplomatik, askerî ve bilimsel politikaları analiz etmeyi amaçlamıştır. SSCB’nin nükleer denemeleri ve 1962 Küba Krizi sonrasında, ABD ile kurulan askerî üsler ve nükleer iş birlikleri Türkiye’nin stratejik önemini artırmıştır. Çalışmanın kapsamı, 1949–1990 yılları arasındaki dönemde Türkiye’nin nükleer enerji ve güvenlik politikalarının İçel’in Gülnar ilçesinde Akkuyu, Küçükçekmece’de nükleer santral ve araştırma merkezleri kurulmasıyla birlikte gelişimini; Atom Enerji Komisyonu, EURATOM, Chalk River Atom, Swiss Bank, İtalya, Fransa, Kanada ve Güney Kore’yle yapılan temas ve anlaşmalar temelinde değerlendirmektedir. NARA-AAD, NSA, BCA ve TDA belgelerine dayanarak belge analizi ve karşılaştırmalı tarihsel yöntem birlikte uygulanmıştır. Bulgular, Türkiye’nin nükleer alanı yalnızca enerji üretimi için değil, güvenlik ve dış politika aracı olarak da gördüğünü ve bu süreçte ulusal egemenliğini güçlendirmeye çalıştığını göstermektedir. Çalışma, Soğuk Savaş döneminde Türkiye’nin nükleer politikasındaki açık ve örtülü stratejileri ayrıntılı biçimde incelemektedir.

Examining Türkiye’s nuclear policies and strategies within the context of global power balances and security concerns during the Cold War era, this study aims to analyze the position Türkiye assumed in the global nuclear race that took shape from 1949 onwards, how it was influenced by the rivalry between the United States and the Soviet Union, and the diplomatic, military, and scientific policies it pursued during this process. Following the nuclear tests conducted by the USSR and the 1962 Cuban Missile Crisis, Türkiye’s strategic significance was further enhanced through the establishment of military bases and nuclear cooperation with the U.S. The scope of the study evaluates the development of Türkiye’s nuclear energy and security policies between 1949 and 1990, specifically focusing on the establishment of nuclear power plants and research centers in Akkuyu (Gülnar, İçel) and Küçükçekmece. This evaluation is based on contacts and agreements made with the Atomic Energy Commission, EURATOM, Chalk River Nuclear Laboratories, Swiss Bank, Italy, France, Canada, and South Korea. Document analysis and comparative historical methods were employed in conjunction, utilizing archival documents from NARA-AAD, NSA, BCA, and TDA. The findings indicate that Türkiye perceived the nuclear domain not merely as a means for energy generation but also as an instrument of security and foreign policy, thereby striving to consolidate its national sovereignty throughout this period. Consequently, the study provides a detailed examination of the overt and covert strategies within Türkiye’s nuclear policy during the Cold War.