BULANCAK’TA (GİRESUN) SEL VE TAŞKIN OLAYLARINA NEDEN OLAN PAZARSUYU, İNCÜVEZ, KARA VE BULANCAK DERELERİNİN MORFOMETRİK ANALİZLERİ
Morphometric Analysis of Pazarsuyu, İncüvez, Kara and Bulancak Streams Which Cause Flood and Overflow Events in Bulancak (Giresun)
Yazar: Avci, Vedat; Sunkar, Murat
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 28 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Giresun,Bulancak,Sel ve Taşkın,Morfometrik Analizler ; Giresun,Bulancak,Flood and Overflows,Morfometric analyses

Bu çalışmada, Giresun batısında yer alan Bulancak’ta sel ve taşkına nedenolan akarsu havzalarının morfometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Bulancak,kaynağını güneydeki Giresun Dağları’ndan alan Pazarsuyu, İncüvez, Kara veBulancak derelerinin neden olduğu sel ve taşkın riski altında bir yerleşmedir.Pazarsuyu Deresi Havzası diğer akarsulara göre çok daha geniş olup sel vetaşkın riski yüksektir. Diğer derelerin havzaları küçük olmasına rağmen dereyataklarına yapılan müdahaleler nedeniyle bu akarsularda risklidir. Afet veAcil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) verilerine göre 1948-2012 yıllarıarasında bu akarsu havzalarında 19 su baskını olayı yaşanmıştır. Jeomorfolojik gözlemlere göre hızlı nüfus artışıylayerleşmenin kıyıdan iç kesimlere doğru genişleyerek akarsu vadilerini işgalettiği görülmüştür. Akarsu vadilerinde dere yataklarının kullanılması dereenkesitlerinin daralmasına neden olmuştur. Aşağı havzada görülen bu durum ilehavzaların morfometrik özellikleri birleştiğinde afete dönüşen sel vetaşkınların frekansının arttığı belirlenmiştir. Bulancak’ta yaşanan sel ve taşkın oluşumunda jeomorfolojik özelliklerinetkisini belirlemek amacıyla havzaların alansal ve relief morfometrisi analizedilmiştir. Dört akarsu havzasının alansal morfometrik özelliklerini belirlemek amacıyladrenaj yoğunluğu, akarsu sıklığı, havza şekli, uzunluk oranı ve Gravelius indeks analizleri yapılmıştır. Reliefmorfometrisi özelliklerini belirlemek amacıyla havza reliefi, relief oranı,engebelilik değeri, akım toplanma zamanı, hipsometrik eğri ve integralanalizleri uygulanmıştır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak yapılananalizlerde inceleme alanını kapsayan Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) ve jeolojiharitaları temel data olarak kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre tümhavzaların drenaj yoğunluğu, akarsu sıklığı, engebelilik değeri yüksek olup,havza şekilleri ise dar ve uzun çıkmıştır. Hipsometrik eğri ve integral değerlerihavzaların gençliğe yakın olgunluk safhasında olduğunu göstermektedir. İncüvezDere ve Bulancak Deresi havzalarının sel ve taşkın potansiyelinin diğer havzalara göre daha yüksek olduğu görülmüştür.

In this study, the morphometric characteristicsof the river basins causing flood and overflow in Bulancak, west of Giresun,were evaluated. Bulancak is a settlement under the flood and overflow riskcaused by the Pazarsuyu, İncüvez, Kara and Bulancak streams, which takes itssource from the Giresun Mountains in the south. Pazarsuyu stream basin is muchwider than other rivers and the flood and overflow risk is higher. Although theother basins have small basins, they are at risk for these streams due to theinterventions made on the stream beds. According to the data from the Disasterand Emergency Management Authority (AFAD), nineteen floods occurred in theseriver basins between 1948 and 2012. According to geomorphological observations,with rapid population increase, the settlement was seen to expand from thecoast to the inner parts and to occupy the river valleys. The use of streambeds in river valleys has caused narrowing of stream sections. When themorphometric features of the basins are combined with this situation seen inthe lower basin, it has been determined that the frequency of the floods andoverflows that turn into a disorder increases. Area and relief morphometryanalyses of the basins were analyzed in order to determine the effect of geomorphologicalfeatures on flood and overflow formation in Bulancak. Drainage density, streamfrequency, basin form, length ratio and Gravelius index analyses were made todetermine the spatial morphometric properties of the four river basins. Inorder to determine Relief morphometry properties, basin relief, relief ratio,ruggedness value, Time of Concentration, hipsometric curve and integralanalyses were applied. In the analyses made using Geographic InformationSystems (GIS), Digital Elevation Model (DEM) and geology maps covering thestudy area were used as basic data. According to the results of the analysis,the drainage density, stream frequency and ruggedness of all basins are highand basin shapes are narrow and long. Hipsometric curves and integral valuesindicate that the basins are at the stage of maturity close to bloom. IncüvezDere and Bulancak Stream basins are seen to have higher flood and overflowpotential according to the other basins.