Hz. Peygamber’in Kur’ân Muallimliğine Pedagojik Yaklaşımlar
Pedagogical Approaches to the Prophet’s Teaching of the Qur’an
Yazar: Gökdemir, Ahmet; Gürel, Ramazan
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Education ; Din Eğitimi ; Recitation of the Qur'an and Qiraat ; Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat ; Kur’ân-ı Kerîm,Kırâat,Hz. Peygamber,Eğitim-Öğretim,Pedagoji ; Qurʾān,Qirāʾāt,Prophet Muhammad,Education-Teaching,Pedagogic

İslâm’ın doğru bir şekilde anlaşılması ve yaşanabilmesi, her şeyden önce onun kurucu metni olan Kur’ân-ı Kerîm’in öğrenilmesini ve başkalarına öğretilmesini gerekli kılar. Bu sebeple Kur’ân’ı öğrenme ve öğretme faaliyeti, Müslümanlar tarafından her dönemde temel bir sorumluluk olarak görülmüştür. Kur’ân öğretimi sürecini fiilen başlatan ilk kişi Hz. Peygamber’dir (s.a.v.). O, vahyin ilk muhatabı olarak Kur’ân’ın hem okunuş biçimlerini hem de anlam dünyasını sahâbeye öğretmiş; bu öğretimi bizzat uygulamalarıyla desteklemiştir. Hz. Peygamber (s.a.v.), Kur’ân öğretimini çarşı, pazar, Kâbe ve çevresi gibi kamusal alanlarda sürdürdüğü gibi Medine’de inşa ettiği Suffa’da daha sistemli bir eğitim faaliyeti yürütmüş; böylece Kur’ân öğretiminde yaygın ve örgün eğitimi birlikte gerçekleştirmiştir. Bu makalede, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Kur’ân öğretiminde benimsediği pedagojik ilke ve yöntemlerin tespit edilmesi ve bunların günümüz Kur’ân öğreticilerine rehberlik edecek yönlerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışma, İslâm eğitim tarihinin farklı dönemlerini ele almaktan ziyade, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Kur’ân öğretimine ilişkin ilke ve uygulamalarıyla sınırlıdır. Literatürde Hz. Peygamber’in eğitimci kimliğini ele alan çalışmalar bulunmakla birlikte, Kur’ân öğretimini pedagojik ilkeler bağlamında inceleyen araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu eksikliğin giderilmesine katkı sunmayı hedeflemektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve içerik analizi kullanılmıştır. Bu kapsamda klasik ve modern kaynaklar incelenmiş; elde edilen veriler pedagojik ilkeler doğrultusunda analiz edilmiştir. Giriş ve sonuç bölümleri dışında makale üç ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Kur’ân öğretiminde dikkate aldığı ilke ve uygulamalar; “Güzel ve Doğru Okuma (Hüsn-ü Tilâvet)”, “Bilişsel Süreçler” ve “Fiziksel Koşullar” başlıkları altında ele alınmıştır. Araştırma sonucunda Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Kur’ân’ı güzel ve doğru okumaya büyük önem verdiği, öğretimde lafız-mana bütünlüğünü gözettiği, Kur’ân’ın ehil kişilerden öğrenilmesini öncelediği, tekrar yoluyla unutmayı önlemeye çalıştığı ve öğrenilen Kur’ân’ın başkalarına öğretilmesini özellikle teşvik ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca muhatabı gözetme, teşvik etme, dikkat çekme, ölçülülük ve uygun öğrenme ortamı oluşturma gibi pedagojik ilkeleri uyguladığı görülmüştür. Bu ilke ve uygulamalar, günümüz Kur’ân öğreticileri için Kur’ân öğretim sürecine ve karşılaşılan problemlere yönelik önemli bir rehber niteliği taşımaktadır.

A proper understanding and practice of Islam primarily require learning and teaching its foundational text, the Qur’an. For this reason, the act of learning and teaching the Qur’an has been regarded as a fundamental responsibility by Muslims throughout history. The first person to actively initiate the teaching of the Qur’an was the Prophet Muhammad (peace be upon him). As the first recipient of revelation, he taught his Companions both the correct modes of Qur’anic recitation and its meanings, reinforcing this instruction through his own practice. The Prophet continued Qur’anic instruction not only in public spaces such as markets, fairs, and the surroundings of the Kaaba, but also in the Suffa he established in Medina, where more systematic educational activities were carried out. In this way, he combined non-formal and formal educational practices within the process of Qur’anic teaching. This article aims to identify the pedagogical principles and methods employed by the Prophet Muhammad (peace be upon him) in teaching the Qur’an and to highlight the aspects of these principles that may guide contemporary Qur’an teachers. Rather than addressing different periods of Islamic educational history, the study is limited to the principles and practices of the Prophet’s Qur’anic teaching. Although there are numerous studies focusing on the Prophet’s role as an educator, research that examines his Qur’anic teaching within a pedagogical framework remains limited. This study seeks to contribute to filling that gap. The research employs qualitative methods, specifically document analysis and content analysis. Classical and modern sources were examined, and the data obtained were analyzed in light of pedagogical principles. Apart from the introduction and conclusion, the article consists of three main sections. These sections address the principles and practices observed by the Prophet Muhammad (peace be upon him) in Qur’anic teaching under the headings of “Beautiful and Correct Recitation (Ḥusn al-Tilāwa),” “Cognitive Processes,” and “Physical Conditions.” The findings reveal that the Prophet Muhammad (peace be upon him) attached great importance to the beautiful and accurate recitation of the Qur’an, emphasized the integrity of wording and meaning in teaching, prioritized learning from qualified and competent instructors, made deliberate efforts to prevent forgetfulness through repetition, and strongly encouraged those who learned the Qur’an to teach it to others. Moreover, he implemented key pedagogical principles such as considering learners’ individual conditions, motivating and encouraging students, drawing attention, maintaining moderation, and ensuring appropriate learning environments. These principles and practices constitute an important guide for contemporary Qur’an teachers in addressing both the instructional process of Qur’anic education and the challenges encountered therein.