Koruyucu Nitelikteki Ulusal Psikolojik Müdahale Programı Çalışmaları: Kapsam Belirleme Derlemesi
National Preventive Psychological Intervention Program Studies: A Scoping Review
Yazar: Çıvgın, Umut
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 35 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Health Psychology ; Sağlık Psikolojisi ; Clinical and Health Psychology (Other) ; Klinik ve Sağlık Psikolojisi (Diğer) ; Önleyici müdahale,psikolojik müdahale,koruyucu müdahale,psikolojik sağlık ; Preventive intervention,psychological intervention,protective intervention,psychological health

Mevcut çalışma Türkiye’de yapılmış ruh sağlığını konu edinen koruyucu-önleyici çalışmaların kapsam belirleme derlemesi olarak hazırlanmıştır. Çalışmanın amacı koruyucu-önleyici psikoloji çalışmalarını tanıtmak ve bu yöndeki farkındalığı artırarak bu alandaki çalışmaların artırılmasını ve çeşitlendirilmesini sağlamaktır. 1990-2024 tarihi aralığında yayınlanmış makale, kitap, tez ve araştırma raporları incelenmiştir. Seçilen çalışmalar için YÖK Tez Merkezi, ULAKBİM TR Dizin, Bursa Teknik Üniversitesi Kitap Koleksiyonu, Web of Science ve PsycArticles veri tabanlarında “önleyici müdahale”, “koruyucu müdahale”, “psikoloji”, “psikolojik müdahale” anahtar kelimeleri ile taramalar yapılmıştır. Kapsam belirleme derlemesi yapabilmek için belirlenmiş dahil edilme kriterlerine göre 13 araştırma makalesi, 6 tez, 5 derleme makalesi, 3 araştırma raporu ve 1 kitap bölümü seçilmiştir. Çalışmalar bağımlılık, okul temelli, toplum temelli, travma ve afet psikolojisi ve sağlık psikoloji konulu koruyucu-önleyici müdahaleler olmak üzere 5 alt başlık altında toplanarak incelenmiş ve değerlendirilmiştir. İncelenen çalışmalar ışığında Türkiye’de koruyucu-önleyici çalışmaların diğer psikoloji çalışmalarına nazaran alanyazında daha az yer aldığı görülmektedir. Uluslararası çalışmalarda bu tip koruyucu-önleyici çalışmalar büyük fonlamalar ve geniş katılımcılar ile yapılırken, ulusal anlamda bu özellikli çalışmalar daha az sayıdadır. Ek olarak, incelenen bazı müdahalelerin yalnızca pilot çalışma niteliğinde olduğu, yapılan az sayıdaki etkililik çalışmalarının ise katılımcısının az olduğu ve uyarlanan/geliştirilen müdahalelerin çok daha fazla yaygınlaştırılmasına ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır.

The present study was prepared as a scoping review of preventive-protective mental health studies in Turkey. The aim is to introduce preventive-protective psychology studies and to increase and diversify the studies in this field by raising awareness. Articles, books, dissertations and research reports published between 1990 and 2024 were analyzed. The YÖK Thesis Center, ULAKBİM TR Index, Bursa Technical University Book Collection, Web of Science, and PsycArticles databases were searched in Turkish and English for the selected studies using the keywords "preventive intervention," "protective intervention," "psychology," and "psychological intervention." According to the inclusion criteria established for the scoping review, 13 research articles, 6 dissertations, 5 review articles, 3 research reports and 1 book chapter were selected. The studies were analyzed and evaluated under 5 subheadings: addiction-related, school-based, community-based, trauma and disaster psychology-related, and health psychology-related protective-preventive interventions. In the light of the analyzed studies, it is seen that preventive-protective studies are less common in the literature in Turkey compared to other psychological studies. While international preventive-protective studies have high financing and participant numbers, whereas national research are rare. Some of the interventions examined were pilot studies, and the few effectiveness studies were conducted with small numbers of participants.