Üniversite Öğrencilerinin Din Temelli Afet Algıları ile Psikolojik Maruziyet Etkilerinin İncelenmesi
Investigating the Effects of Religion-Based Disaster Perception on Psychological Exposure of University Students
Yazar: Kartal, Bilal
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion ; Din Psikolojisi ; Din Psikolojisi,Afet,Deprem,Psikolojik Maruziyet,Din Temelli Afet Algısı ; Psychology of Religion,Disaster,Earthquake,Psychological Exposure,Religion-based Disaster Perception.

Afetler, insanların fiziksel, sosyal ve psikolojik yaşamlarını derinden etkileyen, toplumun baş etme kapasitesini aşan doğa ve insan kaynaklı olaylar olarak tanımlanmaktadır. Bu olayların öngörülemezliği, insanlarda yalnızca fiziksel değil, ciddi düzeyde psikolojik etkiler de oluşturmaktadır. Afetlerin doğrudan mağduru olan bireylerin yanı sıra, dolaylı olarak tanık olanlar ya da afetzedelerin yakın çevresindeki kişiler de travmatik etkilerle karşılaşabilmektedir. Bu bağlamda psikolojik maruziyet, insanların afet gibi olağanüstü olaylar karşısında yaşadığı zihinsel, duygusal ve davranışsal zorlanmaları ifade etmektedir. Aynı zamanda, afetlerin dini bir çerçevede anlamlandırılması, insanların anlam arayışı, tevekkül anlayışı ve başa çıkma tutumlarında belirleyici rol oynayabilmekte, bu da psikolojik maruziyetin boyutlarını etkileyebilmektedir. Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin afet algılarını din temelli bir bakış açısıyla ele almak ve bu algının psikolojik maruziyet üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, Dicle Üniversitesi’nde öğrenim gören 282 kadın ve 142 erkek olmak üzere toplam 424 öğrenciyle yürütülmüştür. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, betimsel tarama modeli ve korelasyonel analiz teknikleri kullanılmıştır. Veriler, gerekli etik kurul onayı alındıktan sonra anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre, cinsiyetin afetleri din temelli değerlendirme üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Bununla birlikte, kadın öğrencilerin deprem sonrası psikolojik maruziyet düzeyleri erkeklere kıyasla anlamlı ölçüde daha yüksek çıkmıştır. Ayrıca, din temelli afet algısının, özellikle ruhsal değişim ve psikolojik olgunlaşma alt boyutlarını anlamlı düzeyde yordadığı tespit edilmiştir. Bu durum, afetlerin dini bakış açısıyla değerlendirilmesinin bireylerin ruhsal dayanıklılığını ve anlam bulma çabasını desteklediğini göstermektedir. Çalışma, afet sonrası psikososyal destek sistemlerinin insanların dini değerlerini göz önünde bulunduracak şekilde yapılandırılmasının önemine dikkat çekmektedir. Böylece din, afetlerin yol açtığı psikolojik travmaların azaltılmasında hem bireysel hem de toplumsal düzeyde güçlü bir destek kaynağı haline gelebilir.

Disasters are defined as natural or human-induced events that deeply affect individuals’ physical, social, and psychological lives and exceed the coping capacity of society. The unpredictability of such events leads not only to physical consequences but also to severe psychological impacts. In addition to those directly affected, individuals who witness the events indirectly or are part of the victims' close social circles may also experience traumatic effects. In this context, psychological exposure refers to the mental, emotional, and behavioral strain that people face in response to extraordinary events like disasters. Furthermore, interpreting disasters through a religious framework can play a significant role in shaping individuals’ search for meaning, their understanding of divine trust, and coping strategies, thus influencing the dimensions of psychological exposure. This study aims to examine university students’ perceptions of disasters from a religion-based perspective and to investigate the effects of these perceptions on their psychological exposure. The research was conducted with a sample of 424 students (282 female and 142 male) enrolled at Dicle University. A quantitative research approach was adopted, utilizing a descriptive survey model and correlational analysis techniques. Data were collected through a questionnaire following the necessary ethical approval. According to the findings, gender had no significant effect on religion-based disaster perception. However, female students exhibited significantly higher levels of psychological exposure following an earthquake compared to male students. Additionally, religion-based disaster perception was found to significantly predict subdimensions such as spiritual transformation and psychological maturation. These results suggest that interpreting disasters from a religious perspective supports individuals' psychological resilience and search for meaning. The study highlights the importance of structuring post-disaster psychosocial support systems in ways that take individuals’ religious values into account. In this way, religion may serve as a powerful source of support in mitigating the psychological trauma caused by disasters at both individual and societal levels.