Şirvanlı Habîbullâh’ın Esmâ-i Hüsnâ Şerhi
Şirvanli Habîbullâh’s Commentary of Esmâ-i Hüsnâ
Yazar: Ceyhan, Adem
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 17, 0
Anahtar kelimeler: Hatiboğlu Habîbullâh,Şirvan,Esmâ’-i Hüsnâ Şerhi,Hz. Ali,Kansu Gavri ; Hatiboğlu Habîbullâh,Şirvan,the Commentary of Esmâ-i Hüsnâ,Caliph Ali,Kansu Gavri

Bilindiği gibi, Türk edebiyatı tarihinde tevhid, münacat,  esmâ-i hüsnâ şerhi, kırk hadis çevirisi vb. dinî edebiyat türleri  mühim bir yer tutmaktadır. 16. asır şairlerinden  Şirvanlı Hatiboğlu Habîbullâh da elimizde esmâ’-i hüsnâ  şerhi, kırk hadis tercümesi ve Hz. Ali’nin yüz sözünün  çevirisi türünden birer manzum Türkçe eseri olan edebî  şahsiyetlerdendir. Hayatı hakkında biyografik, bibliyografik  kaynaklarımızda bilgi bulunmayan Habîbullâh, bu eserleri  Memlûk sultanı Kansu Gavri’yle görüşüp konuşmaya bir  vasıta olması için, H. 918/ M. 1512 yılında Mısır’da  meydana getirmiştir. Müellif hattıyla olan yazma nüshada,  sırasıyla esmâ’-i hüsnâ şerhi, Hz. Peygamber’in kırk  hadisinin ve Hz. Ali’nin yüz sözünün tercümesi yer  almaktadır. Şairin bu kitapçıklardan ibaret eserine “Sultân  Hitâbı Hac Kitâbı” umumî adını koyması, onu ithaf ettiği  hükümdarın yardımı sayesinde Hicaz’a gidip hac farizasını  yerine getirme niyetinde olduğunu düşündürmektedir.  Hatiboğlu Habîbullâh, söz konusu kitabının ilk  parçasında Allah’ın, İslâmî literatürde “esmâ’-i hüsnâ”  olarak vasıflandırılan güzel isimlerinden 99’unu Türkçeye  tercüme ve şerh etmiştir. Her bir isme ikişer beyit ayıran  şair, önce o adın dilimizdeki karşılığını vermiş; sonra  “havâss”ı, başka bir ifadeyle tesir ve faydasından kısaca  bahsetmiştir. Bu yazıda, Şirvanlı Habîbullâh’ın hayatı ve  eserleri hakkında bilgi verildikten sonra Esmâ’-i Hüsnâ  Şerhi, yeni harflere aktarılmış; aynı kitapçığın metnine  diliçi çevirisi de ilâve edilmiştir.

As is known, the types of religious literature such as  tevhid, münacat, commentary of esmâ-i hüsnâ, na‘t, the  translation of forty hadiths etc. are important in the history  of Turkish literature. Şirvanlı Hatiboglu Habibullah who  was a poet of 16th century wrote various Turkish verse  books like the commentary of esmâ-i hüsnâ, the translation  of forty hadiths, the translation of Caliph Ali’s hundredsayings.  Şirvanlı Hatiboglu Habibullah that there is not  any knowledge about his life in bibliographic and biographic  sources wrote these books in 1512 in Mısır for a  means to talk to Kansu Gavri who was the sultan of Memlük.  According to an entry in the end of the manuscript, it  was written by poet’s hand and there is sequentially  chapters such as tevhid, na't, sebeb-i te'lif, the eulogy of  Kansu Gavri, commentary of Esmâ-i Hüsna, the translations  of Prophet Mohammed’s forthy hadiths and Caliph  Ali’s hundred-sayings in it. The fact that the poet named  his work, consisted of booklets, as “Sultân Hitâbı Hac Kitâbı”,  makes us think he had intention of going to Hejaz to  carry out Hajj duty with the help of the Sultan to whom he  dedicated the book.  Hatiboglu Habibullah translated and commented the 99  most beautiful names of Allah into Turkish in the first part  of his book. Each name was explained in two couplets. After  poet gave Turkish translations of the names, he mentioned  their influence and benefit. In this article, firstly it was  given information about Şirvanlı Habîbullâh’s life and  works; then the Commentary of Esmâ-i Hüsnâ was  presented as transcribed text with it’s translation into today’s Turkish.