KAYBOLMAKTA OLAN BİR KIRSAL MADDİ KÜLTÜR ÖRNEĞİ: SU DEĞİRMENLERİ(AĞLASUN ÖRNEĞİ)
An Example of Disappearing Rural Material Culture: Water Mills (Example of Ağlasun)
Yazar: Ceylan, Salih
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 19 No. 31, 2014
Anahtar kelimeler: Regional Studies ; Bölgesel Çalışmalar ; rural heritage, folk architecture, water mill, protection ; Kırsal miras, halk mimarisi, su değirmeni, koruma

Kırsal mirasımızın en önemli maddi kültür belgelerinden biri de, halk mimarisi örneklerinden olan “Su Değirmenleri”dir. Kırsal alanda üretilen ve kır insanının temel besin kaynaklarından olan mısır ve buğdayın öğütülmesi yanı sıra; beslediği hayvanlarının yiyeceği olan tahıl türlerinin öğütülmesinde de su değirmenlerinden yararlanılır. İnsanın hem kendisi ve hem de beslediği hayvanlarının besin teminine yönelik, bu gereklilik su değirmenlerini de kır yaşantısının vazgeçilmez aracı haline getirmiştir. Bu yönüyle su değirmenleri, hem konumları ve hem de yapı gereci kullanımı ve inşa tarzıyla bulundukları yörelerin coğrafi koşullarıyla sıkı sıkıya ilişkilidirler. Yazılı kaynaklar ve yapılan arkeolojik çalışmalar, Ağlasun ve çevresinde bulunmuş olan pek çok tip su değirmeninin yerel koşullara en uygun tipler olduğunu ortaya koymuştur. Ülkemizin coğrafi koşullarına sıkı sıkıya bağlı kalarak varlığını sürdürdüğü coğrafi yöreler olsa da, su değirmenleri de, diğer halk mimarisiörnekleri gibi kır yaşantısında zamanla değişen ekonomik koşulların yanı sıra, ulaşım sistemleri ve teknolojik gelişmelere yenik düşmekte ve sayıları gün geçtikçe azalmaktadır. Günümüzde özellikle ve yaygın bir biçimde elektrik enerjisiyle çalışan değirmenlerin kullanılmaya başlanması, su değirmenlerinin işlevselliğinin de zamanla ortadan kalkmasına yol açmıştır. Ağlasun ilçesi örneğinde olduğu gibi yakın zamana kadar kullanılan on kadar su değirmeninden bu gün sadece biri amacına uygun kullanılabilmektedir. Diğer değirmen yapıları asıl işlevi dışında daha çok ahır veya küçükbaş hayvan barınağı olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, kırsal kültürel mirasımızın en önemli halk mimarisi örneklerinden olan su değirmenlerinin Ağlasun örneğinde coğrafi özellikleri irdelenmiş, mimari ve yapısal özelliklerine değinilmiş, korunması ve gelecek nesillere taşınabilmesi konusunda nelerin yapılabileceği tartışılmıştır.

One of the most important tangible cultural records of our rural heritage is “water mills” which are the examples of folk architecture. In addition to milling the corn and the wheat cultivated in rural areas as the basic nutritional resources for the rural people, water mills are used to mill other types of grains that are the foodstuff for animal stocks. The need for water mills for providing food for both human beings themselves and their stocks has turned water mills into indispensible tools of rural life. Water mills are closely connected with the geographical conditions of the areas in which they were built in terms of their positions and the building materials used in their construction. Written records and archeological studies have shown that various types of water mills found in and around Ağlasun are the most appropriate types for the local conditions encountered in the area. Our country's although there are regions in which water mills continue their existence by keeping up with the geographical conditions, they also succumb to transportation systems and technological advances in addition to economic conditions that change in rural life by time and the number of the mills are decreasing day by day. The fact that mills working with electrical energy are extensively used today has led water mills to lose their functions. As can be seen in the Ağlasun case, only one water mill out of ten is being used today. The other mill structures are mostly used today as barns or stables which are outside the realm of their general functions. This paper investigates the geographical characteristics of water mills, important samples of folk architecture of our rural cultural heritage in Ağlasun, explains their architectural and geographical attributes and discusses what can be done in order to protect them and convey their identities to future generations.