II. Mahmut Dönemi Beyoğlu Çeşmeleri
The Beyoglu Fountains from the Era of Sultan Mahmud II
Yazar: Tunçez, Dilek
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 31, 2022
Anahtar kelimeler: Fountains,Mahmut II,Architecture,Beyoglu,Ottoman ; Çeşme,II. Mahmut,Mimari,Beyoğlu,Osmanlı

İnsanoğlunun devamlılığı için su, geçmişten günümüze kadar her dönem değerliolmuştur. Mimari alanda gelişen teknoloji, su kemerleri, suyolları, çeşmeler,sarnıçlar gibi etmenlerle, su, kaynağından uzaklaşmış ve yeni yerleşim yerikurulmasında oldukça önemli rol oynamıştır. Türk – İslam mimarisinin en küçükölçekli yapılarından olan çeşmeler hem hayır hem de ihtiyacı karşılama amacıile yapılmışlardır. Bu doğrultuda çeşmeler dönemin kültür ve estetik anlayışınıyansıtması açısından önemlidir. Beyoğlu’nda artan nüfusa bağlı olarak bölgede susıkıntısı ortaya çıkmıştır. Bu sebeple II. Mahmut döneminde Beyoğlu’nda çeşmeinşası hem ihtiyaca karşılık verme amaçlı hem de dönemin süsleme üslubunuyansıtacak şekilde yapılmıştır. Su mimarisinin revaçta olduğu dönemlerde,dönemin mimari ve dekoratif üslubunu yansıtan çeşmelerin yapımı artmıştır.II. Mahmut dönemi çeşmeleri, Osmanlı Devleti’nin tüm alanlarda yaşadığıdeğişimlere paralel şekilde mimari ve süsleme değişimlerini göstermeleriaçısından Osmanlı Sanatında önemli yer tutmaktadır. Bu çalışma kapsamında,II. Mahmut dönemi Beyoğlu’nda inşa edilen dokuz adet çeşme tespit edilmiştir.Araştırma dahilindeki çeşmeler daha önceki çalışmalarda detaylıca elealınmamıştır. Tespit edilen çeşmelerin malzemeleri, süsleme üslubu, kitabelerive ölçüleri detaylı olarak incelenmiştir. Türk mimarisindeki yeri ortaya konmayaçalışılarak, dönemin birer somut örneği olan harap durumdaki çeşmeleringelecek nesillere aktarılması amaçlanmıştır.

Water has been valuable for the continuity of humankind in every period fromthe past to the present. With factors such as technological developments in thearchitectural field such as aqueducts, waterways, fountains, and cisterns, waterhas been moved away from its source, and this has played a very importantrole in establishing new settlements. As one of the small-scale structures ofTurkish–Islamic architecture, fountains have been built for the purposes ofboth charity and for satisfying needs. In this respect, fountains are importantin terms of reflecting the cultural and aesthetic understanding of a period.Water shortages had arisen in Beyoglu due to its growing population. For thisreason, fountain constructions in Beyoglu were carried out during the reignof Sultan Mahmud II both to satisfy needs and to reflect the ornamental styleof the period. During periods when water architecture had been popular, theconstruction of fountains reflecting the architectural and decorative style of the period increased. Fountains from the reign of Sultan Mahmud II have an important place in Ottoman art in terms ofshowing architectural and ornamental changes in parallel with the changes the Ottoman Empire was undergoingin all areas. Within the scope of this study, nine fountains built in Beyoglu during the reign of Sultan Mahmud IIhave been chosen. These fountains have not been discussed in detail in any previous known study. The materials,decoration styles, epitaphs, and dimensions of the chosen fountain have been examined in detail. The study aimsto transfer the dilapidated fountains to future generations as concrete examples of the period by trying to revealits place in Turkish architecture.