“Karşılıklılık İlkesi” ve “Kentsel Toplum” Kavramları Çerçevesinde Çukur Dizisi Üzerine Bir Analiz
An Analysis of the TV Serial Çukur (The Hollow) within the Framework Of “the Principle of Reciprocity” and “Urban Community” Concepts
Yazar: Aymaz, Göksel
Dergi: Erciyes İletişim Dergisi, Vol. 6 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: The Principle Of Reciprocity,Urban Community,Çukur Series ; Karşılıklılık ilişkisi,kentsel toplum,Çukur dizisi

Bu makale, Karl Polanyi’nin “karşılıklılık ilkesi” ve Henry Lefebvre’in “kentsel toplum” kavramıçerçevesinde, Türkiye televizyonlarında yayınlanan Çukur dizisinin bir analizini içermektedir.Polanyi’nin kavramı, piyasa ekonomisinin sarsıntıları karşısında toplum içinde gelişen alternatifbir ilişki biçimini ifade eder. Lefebvre ise kavramını kentleşmeye ilişkin merkez-taşra şeklindekiklasik kurguyu bozup merkezle taşra arasındaki ayrımı silikleştiren kentleşme modeliniaçıklamak için kullanır. Makale, Türkiye’nin toplumsal gerçekliğinin Polanyi ve Lefebvre’inkavramlarıyla ne derece örtüştüğüne bakmak ve aynı kavramların Çukur dizisindeki karşılığınıaramak suretiyle, kültürel bir ürünün, içerisinde üretildiği toplumsal gerçekliği temsil edebilmekabiliyetini sorgulamayı amaçlamaktadır. Analizimiz, kültürel ürünlerin toplumsal bir durumuaçığa çıkarmada simgesel bir değer taşıdığı tezinden hareket etmektedir. Çukur dizisinin desemantik yapısı gereği bu türden simgesel bir değer taşıdığı ön kabulüyle, makalede, dizidekimahalle ve kent tasarımı ile buradaki toplumsal ilişki biçimlerinin alegorik temsiller olarakokunma yöntemi benimsenmiştir. Bu yöntemle ele alındığında dizinin kentsel mekânı olanİstanbul’un “kentsel toplum” modeliyle uyumluluğu ve bu modelin yarattığı “karşılıklılık ilkesi”dizinin içeriğinde tespit edilmiştir. Polanyi’deki anlam ve içeriğiyle “karşılıklılık ilkesi”, ancakihtiyaçların formel değişim ve yeniden dağıtım süreçlerinin dışında karşılanma zorunluluğu sözkonusu olduğunda kendi nesnel zeminini bulabilir. Türkiye’de kentleşmenin bir sonucu olarakekonomide enformel kayıtdışı sektör ve ilişkilerin gelişmesi, Çukur dizisinin hikâye olarakmodellediği karşılıklılık ilkesinin ekonomik, sosyal ve kültürel koşullarını hazırlamıştır. Ne var kibu dizide gördüğümüz karşılıklılık ilkesinin, kentsel nüfusu oluşturan bireylerin kent ve kenttekiyaşamla ilgili her türlü kararların alınma sürecine etkin katılımını ifade eden, kentsel demokrasiile bir ilgisi olduğu söylenemez. Dizide söz konusu olan, feodal ve mafyatik ilişkidir. Bu ilişkiise, Lefebvre’in “kentsel toplum” izahında içerilmiş olan, kentsel mekânda toplanmış insanlarınihtiyaçlarının giderilmesi koşulunun, içine kapalı, yalıtık toplulukların üyeleri olmalarına bağlıolduğu bir toplumsal ortamdan kaynaklanmaktadır. Çukur dizisinin ne türden bir toplumsaldurumun simgesel ifadesi olduğuna ilişkin elde edilen bu sonuçlara bağlı olarak, bu dizinin,popüler kültür ürünlerinin ütopik ve özgürleşimci bir boyut içerebileceğine ilişkin liberalyaklaşımların sorgulanabileceği örnek bir ürün olduğu da anlaşılmaktadır.

This article contains an analysis of the serial Çukur aired on one of the television channels inTurkey, within the frame of Karl Polanyi’s “the principle of reciprocity” and Henry Lefebvre’s“urban community”. Polanyi’s concept refers to an alternative form of relationship that developsin society in the face of the tremors of the market economy. Whereas Lefebvre, by disruptingthe classical fiction in the central-provincial form of urbanization, uses his concept to explainthe urbanization model that fades the distinction between the center and the provincial. Thispaper questions the ability of a cultural product to represent the reality in which it is produced,by analyzing how accurately concepts developed by Polanyi and Lefebvre overlaps with Turkishsocial reality and Çukur. Our analysis is based on the argument that cultural artifacts have asymbolic value in revealing a social situation. With the premise that the serial Çukur also hassuch a symbolic value due to its semantic structure, the allegory patterns of neighborhood andurban design with the social relation forms in the serial has been adopted in this article as amethod of reading. Taken by this method, it was determined in the serial that Istanbul, whichis the urban space of it, is compatible with “the urban community” model and “the principle ofreciprocity” created by this model. The “principle of reciprocity” with its meaning and contentof Polanyi can find its objective ground only when it is necessary to meet the needs outside offormal change and redistribution processes. The development of informal sector and informaleconomy relations in Turkey as a result of urbanization, has prepared the economic, socialand cultural conditions of reciprocity relationship that the story models in Çukur. However, itcannot be said that the principle of reciprocity observed in the serial, has no bond with urbandemocracy, which expresses the active participation of the individuals who build up the urbanpopulation in the process of taking any decisions about life in the city and the city itself. Instead,feudal and mafia relations can be seen in the serial. This arises from a social environment inwhich Lefebvre’s “urban community” concept is based on the necessity of eliminating the needsof the people gathered in the urban space to become members of closed, isolated communities.Based on these conclusions obtained, with regard to the symbolic expression of what kind ofsocial situation the serial Çukur is, it is also understood that this serial is an exemplary productin which the liberal approaches can be questioned, in relation to popular culture products maycontain a utopian and emancipatory dimension.