Cemâlî’nin Risâle-i Durûb-ı Emsâl’i
Cemali's Risâle-i Durûb-ı Emsâl
Yazar: Ceyhan, Adem; Koşik, Sercan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 16, 0
Anahtar kelimeler: Atasözleri,manzum,Cemâlî,Risâle-i Durûb-ı Emsâl,Güvâhî,Pend-nâme ; Proverbs,verse,Cemali,Risâle-i Durûb-ı Emsâl,Güvahi,Pend-nâme

Halk bilgeliğinin, gözlem ve tecrübelerinin mahsulü olan atasözlerindeki güzellik ve meziyetler, birçok edebî şahsiyetin dikkatini çekmiştir. Şair ve yazarlarımızın, manzum yahut mensur eserlerinde Türk atasözleri ve tabirlerini çeşitli oranlarda kullandıkları, edebiyat tarihimizin en eski eserlerinden beri görülen bir gerçektir. Hatta bazı divan şairlerinin atasözlerini, deyimleri fazlaca ve ustaca kullanmalarından dolayı, şuara tezkirelerinde “mesel-gûy”, onların bu tarzdaki şiirlerinin de “mesel-âmîz” şeklinde vasıflandırıldığı malûmdur. Bunlara ek olarak Türk edebiyatı tarihinde Güvâhî, Muhammed bin Ahmed, Levnî gibi bazı şair ve yazarların atasözlerimiz, deyimlerimiz vasıtasıyla okuyucuya dinî, ahlâkî, sosyal ve kültürel konularda öğütler verdiği de bilinmektedir. 16. asrın ikinci yarısında hayatta olduğu anlaşılan mutasavvıf şair, yazar Cemâlî de bazı Türk atasözleri ve halk tabirlerini konularına göre sınıflandırarak manzum bir nasihat kitapçığı meydana getirmiştir. Onun “Risâle-i Durûb-ı Emsâl”  Atasözleri Kitapçığı  başlığını taşıyan bu eserinin büyük bir kısmı “mefâîlün mefâîlün feûlün” kalıbıyla yazılmış olup 380 beyitten ibarettir. Mukayeseler sonucunda anlaşıldığına göre şair, selefi Güvâhî’nin Pend-nâme’sinden geniş ölçüde faydalanmış ve onun birçok beytini bazı değiştirmelerle kendi eserine almıştır. Bu makalede, hayatı hakkında malûmat bulunamayan Cemâlî’nin eserlerine dair kısa bilgi verildikten sonra Risâle-i Durûb-ı Emsâl’i tanıtılmış ve adı geçen kitapçığın metni iki yazma nüshasına dayanılarak sunulmuştur.

The beauty and virtue in proverbs which are the product of folk wisdom, observation and experience attracted the attention of many literary figures. Our poets and authors used Turkish proverbs and idioms in verse or prose by various proportions. It is a fact seen since the earliest works of our literary history. In fact, due to the fact that some poets excessively used proverbs and idioms, they were characterized by “mesel-guy”  saying parable  and their poems were defined by “mesel-amiz  covering parable ” in the dictionaries of biographies of poets. Additionally, poets and authors such as Güvahi, Muhammed bin Ahmed, Levni gave spiritual, moral, social and cultural advices to readers by proverbs and idioms. Sufi poet-author Cemali who lived in the second half of the 16th century wrote a verse advice booklet by classifying Turkish proverbs and folk expression according to subject. His work entitled “Risâle-i Durûb-ı Emsâl”  Booklet of Proverbs  was written according to the Aruz rhytm “mefâîlün mefâîlün feûlün” and it consists of 380 couplets. It is understood that according to the result of comparison, Cemâlî excessively benefited from Güvahi’s Pendnâme and the poet got his many couplets with some changes. In this article, firstly it was given brief information about Cemâlî’s works; then Risâle-i Durûb-ı Emsâl was introduced and the text of the booklet was presented based on two manuscripts.