hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ÂŞIK VEYSEL’İN “UZUN İNCE YOL”UNDA EZOTERİK DÜNYA ALGISININ İZİNİ SÜRMEK
Tracing the Esoteric Perception of the World in Âşık Veysel's Long Fine Path
Yazar: Sayar, Elif
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. ÂŞIK VEYSEL HATIRASINA GELENEK VE EDEBİYAT ÖZEL SAYISI, 2023
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Aşık Veysel,Ezoterizm,Uzun İnce Bir Yol ; Aşık Veysel,Esotericism,Uzun  İnce Bir Yol

Dünyaya geldiği andan itibaren hayatı anlamlandırma yoluna giden insanoğlu, hakikat bilgisinin peşine düşer. Tanrı’yı ve evrenin yaratılışını çözmek için kendilik bilgisine yönelen çoğu öğreti, bugüne kadar insanlığı aydınlatma yoluna gider.  “Gizli olan ve bir şeyin iç yüzünü bilme” anlamına gelen Ezoterizm de ancak yorumlama ile anlaşılabilecek örtük bilgiyi içerir. Hakikat bilgisi ehil olmayanlardan gizlenerek yalnızca ehillere öğretilir. Antik çağlara dayanan ve herkese açık olmayan bu öğretinin gizil bilgisinin izi, halk şiir geleneğinin ustası Âşık Veysel’in hayat görüşünü özetlediği düşünülen “Uzun İnce Bir Yoldayım” adlı şiiri üzerinden sürülür. Veysel’in kendini, işini ve dünyayı bilmeyi nerden bildiği bilinmez; ancak olup biteni açık gözlerden daha iyi bilmesi onun ezoterik/içrek bilgi yönünden zengin olduğu görüşünü kuvvetli hale getirir. Bu çalışmada “Uzun İnce Bir Yoldayım” şiiri üzerinden Aşık Veysel’in dünyayı nasıl algıladığı, algıladığı dünyada hangi içrek/ezoterik bilgiyi sunduğu ve bu bilginin hangi sembollerle görünür hale geldiği ortaya konulacaktır.

From the moment he was born into the world, human beings, who go to make sense of life, pursue the knowledge of truth. Most teachings that turn to self-knowledge to unravel God and the creation of the universe go to enlighten humanity to this day. Esotericism, which means "to know the hidden and the inside of something", also includes implicit knowledge that can only be understood through interpretation. The knowledge of the truth is hidden from the incompetent and taught only to the competent. The secret knowledge of this doctrine, which dates back to ancient times and is not open to everyone, is traced through the poem "Uzun İnce Bir Yoldayim", which is thought to summarize the life view of Âşık Veysel, the master of folk poetry tradition. It is not known how Veysel knew how to know himself, his job and the world; however, knowing what is going on better than open eyes strengthens the view that he is rich in esoteric/internal information. The aim of the evaluation will be to reveal how Aşık Veysel perceives the world, what esoteric information he presents in the world he perceives, and with which symbols this information becomes visible through his poem "Uzun İnce Bir Yoldayim".
ŞAİRLERİN DİLİNDEN AHIR DAĞI
ŞAİRLERİN DİLİNDEN AHIR DAĞI
Yazar: Tuğluk, Mehmet Emin
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. ÂŞIK VEYSEL HATIRASINA GELENEK VE EDEBİYAT ÖZEL SAYISI, 2023
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Ahır Dağı,Kahramanmaraş,Şair,Şiir

Tarih boyunca bazı yerleşim birimleri bulundukları yerleşim yerlerindeki coğrafi unsurlarla özdeşleşmişlerdir. Bu yerleşim yerlerinden biri de Kahramanmaraş’tır. Kahramanmaraş ili eteğine kurulduğu, eteğinden dizine, oradan kucağına, omzuna ve tepesine tırmanmaya çalıştığı Ahır Dağı ile anılır olmuştur. Ahır Dağı Kahramanmaraş il merkezinin kuzeyinde, doğu-batı yönünde uzanan Güneydoğu Toroslar üzerinde yer alan 2301 metre yüksekliğinde bir dağdır. Ahır Dağı bünyesinde yer alan ormanlık alanlar, makilikler, mevsimlik göller ile ülkemizin önemli doğal bitki alanları içerisinde yer almaktadır.Ahır Dağı’nın önemi şüphesiz sadece zengin bitki örtüsünden kaynaklanmamaktadır. Ahır Dağı birçok özelliği ile Kahramanmaraşlılar, Kahramanmaraş’ta uzun ya da kısa süre ikamet edenler ya da yolu bu şehre düşenlerin zihin dünyasında önemli bir yer edinmiştir. Birçok yazar ve düşünür Kahramanmaraş’ı eserlerinde konu edinirken Ahır Dağı’ndan da bahsetmişlerdir. Pek çok şair Ahır Dağı’ndan etkilenmiş, ondan ilham alarak şiirler kaleme almışlardır.Bu yazıda Ahır Dağı hakkında yazılan şiirlerin ilgili bölümleri alınıp Ahır Dağı hakkında şairlerin hissettikleri, düşündükleri, izlenimleri tespit edilmeye çalışılmıştır.

Tarih boyunca bazı yerleşim birimleri bulundukları yerleşim yerlerindeki coğrafi unsurlarla özdeşleşmişlerdir. Bu yerleşim yerlerinden biri de Kahramanmaraş’tır. Kahramanmaraş ili eteğine kurulduğu, eteğinden dizine, oradan kucağına, omzuna ve tepesine tırmanmaya çalıştığı Ahır Dağı ile anılır olmuştur. Ahır Dağı Kahramanmaraş il merkezinin kuzeyinde, doğu-batı yönünde uzanan Güneydoğu Toroslar üzerinde yer alan 2301 metre yüksekliğinde bir dağdır. Ahır Dağı bünyesinde yer alan ormanlık alanlar, makilikler, mevsimlik göller ile ülkemizin önemli doğal bitki alanları içerisinde yer almaktadır.Ahır Dağı’nın önemi şüphesiz sadece zengin bitki örtüsünden kaynaklanmamaktadır. Ahır Dağı birçok özelliği ile Kahramanmaraşlılar, Kahramanmaraş’ta uzun ya da kısa süre ikamet edenler ya da yolu bu şehre düşenlerin zihin dünyasında önemli bir yer edinmiştir. Birçok yazar ve düşünür Kahramanmaraş’ı eserlerinde konu edinirken Ahır Dağı’ndan da bahsetmişlerdir. Pek çok şair Ahır Dağı’ndan etkilenmiş, ondan ilham alarak şiirler kaleme almışlardır.Bu yazıda Ahır Dağı hakkında yazılan şiirlerin ilgili bölümleri alınıp Ahır Dağı hakkında şairlerin hissettikleri, düşündükleri, izlenimleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
ÂŞIK VEYSEL’İN “ÇİĞDEM DER Kİ” ŞİİRİNDE ÇİÇEKLER: ÇİĞDEM, LÂLE, SÜMBÜL VE NEVRUZ
ÂŞIK VEYSEL’İN “ÇİĞDEM DER Kİ” ŞİİRİNDE ÇİÇEKLER: ÇİĞDEM, LÂLE, SÜMBÜL VE NEVRUZ
Yazar: Cereyan, Sinan
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. ÂŞIK VEYSEL HATIRASINA GELENEK VE EDEBİYAT ÖZEL SAYISI, 2023
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore (Other) ; Türk Halk Bilimi (Diğer) ; Âşık Veysel,Şiir,Çiçek,Doğa.

Klasik Türk şiirinde bitkiler, çiçekler ve doğa önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu durum birçok divan şairinin şiirlerini süslemiştir. Divan şiiri gibi halk şiiri ve türkülerde de çiçek ve doğa çok sık anılmaktadır. Âşık Veysel’in şiirlerinde çiçekler genellikle doğal güzelliklerin sembolü olarak kullanılır ve insani duyguları yansıtır. Çiçekler, hayatın kısa süreliğini ve geçiciliğini simgelerken, aynı zamanda güzellik, sevgi, umut ve huzur gibi duyguları ifade eder.Âşık Veysel’in “Çiğdem Der ki” adlı şiiri, çiçek temasını ele alan şiirlerinden biridir. Veysel’in, bu şiirinde, yer verdiği çiçekler; klasik şiirimiz başta olmak üzere halk şiirimizi ve türkülerimizi süsleyen çiçeklerdir. Bu çiçeklere Âşık Veysel’in gözünden bakınca, çiçeklere dokunduğunu, hissettiğini, çiçeğe adeta can yüklediğini ve ayrıca yiğidin başına bela açtığını söyleyebiliriz.Bu çalışma Âşık Veysel’in “Çiğdem Der ki” şiiriyle sınırlıdır. Onun bu şiirinde çiçeklere nasıl bir duygu yüklediği ve çiçeklerin kendi ağızlarından tabiatı, mekânı ve konumlarını nasıl gördükleri tahlil edilecektir. Âşık Veysel, çiçekler vasıtasıyla insanlara bazı mesajlar vermekte ve dünyanın özüne ve yaşamın kıymetine ilişkin önemli bir anlatıda bulunmaktadır.

Klasik Türk şiirinde bitkiler, çiçekler ve doğa önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu durum birçok divan şairinin şiirlerini süslemiştir. Divan şiiri gibi halk şiiri ve türkülerde de çiçek ve doğa çok sık anılmaktadır. Âşık Veysel’in şiirlerinde çiçekler genellikle doğal güzelliklerin sembolü olarak kullanılır ve insani duyguları yansıtır. Çiçekler, hayatın kısa süreliğini ve geçiciliğini simgelerken, aynı zamanda güzellik, sevgi, umut ve huzur gibi duyguları ifade eder.Âşık Veysel’in “Çiğdem Der ki” adlı şiiri, çiçek temasını ele alan şiirlerinden biridir. Veysel’in, bu şiirinde, yer verdiği çiçekler; klasik şiirimiz başta olmak üzere halk şiirimizi ve türkülerimizi süsleyen çiçeklerdir. Bu çiçeklere Âşık Veysel’in gözünden bakınca, çiçeklere dokunduğunu, hissettiğini, çiçeğe adeta can yüklediğini ve ayrıca yiğidin başına bela açtığını söyleyebiliriz.Bu çalışma Âşık Veysel’in “Çiğdem Der ki” şiiriyle sınırlıdır. Onun bu şiirinde çiçeklere nasıl bir duygu yüklediği ve çiçeklerin kendi ağızlarından tabiatı, mekânı ve konumlarını nasıl gördükleri tahlil edilecektir. Âşık Veysel, çiçekler vasıtasıyla insanlara bazı mesajlar vermekte ve dünyanın özüne ve yaşamın kıymetine ilişkin önemli bir anlatıda bulunmaktadır.
BATMAN AĞZINDA “MA” ENKLİTİĞİ
BATMAN AĞZINDA “MA” ENKLİTİĞİ
Yazar: Tuğluk, Mehmet Emin
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 19, 2023
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Batman,Batman ağzı,Ma enkliktik edatı

Ölçünlü dil içerisinde çeşitli yönlerden farklılık gösteren konuşma dili ağız olarak tanımlanır. Türkiye’de A. Maksimov’un 1867 yılında Hüdavendigar ve Karamanlı Ağızları üzerine yazdığı denemelerle başlayan ağız araştırmaları 12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulmasıyla yaygınlaşmıştır. Kurulan bu cemiyet ilki 1932-1934, ikincisi 1952-1959 yılları arasında olmak üzere iki önemli derleme çalışması yapmıştır. Bu iki derlemeden elde edilen malzeme 1963-1982 yılları arasında Türkiye’de Halk ağzından Derleme Sözlüğü adıyla yayımlanmıştır.  Ülkemizde üniversitelerin kurulmasıyla ağız çalışmaları üzerine yapılan çalışmalarda büyük artış görülmüştür. Bununla birlikte hâlâ ağız derlemelerinin yapılmadığı il ve yöreler bulunmaktadır. Bu illerden biri ağız derlemelerinin yapıldığı dönemde il statüsünde bulunmayan Batman’dır.Batman, 16 Mayıs 1990 tarihinde il statüsünü kazanmış olup Batman’da yaygın olarak Türkçe, Kürtçe ve Arapça konuşulmaktadır. Bu çok dilli yapı bu diller arasında etkileşimi sağlamış ve Batman’a özgü bir ağız özelliği oluşturmuştur. Batman’da kullanılan bu ağız özelliklerinin karakteristik özelliklerinden biri “ma” enklitik edatıdır. Bu çalışmada Batman ağzında kullanılan “ma” enklitik edatının yüklendiği anlamlar tespit edilip bu anlamlar örneklendirilmiştir.

Ölçünlü dil içerisinde çeşitli yönlerden farklılık gösteren konuşma dili ağız olarak tanımlanır. Türkiye’de A. Maksimov’un 1867 yılında Hüdavendigar ve Karamanlı Ağızları üzerine yazdığı denemelerle başlayan ağız araştırmaları 12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulmasıyla yaygınlaşmıştır. Kurulan bu cemiyet ilki 1932-1934, ikincisi 1952-1959 yılları arasında olmak üzere iki önemli derleme çalışması yapmıştır. Bu iki derlemeden elde edilen malzeme 1963-1982 yılları arasında Türkiye’de Halk ağzından Derleme Sözlüğü adıyla yayımlanmıştır.  Ülkemizde üniversitelerin kurulmasıyla ağız çalışmaları üzerine yapılan çalışmalarda büyük artış görülmüştür. Bununla birlikte hâlâ ağız derlemelerinin yapılmadığı il ve yöreler bulunmaktadır. Bu illerden biri ağız derlemelerinin yapıldığı dönemde il statüsünde bulunmayan Batman’dır.Batman, 16 Mayıs 1990 tarihinde il statüsünü kazanmış olup Batman’da yaygın olarak Türkçe, Kürtçe ve Arapça konuşulmaktadır. Bu çok dilli yapı bu diller arasında etkileşimi sağlamış ve Batman’a özgü bir ağız özelliği oluşturmuştur. Batman’da kullanılan bu ağız özelliklerinin karakteristik özelliklerinden biri “ma” enklitik edatıdır. Bu çalışmada Batman ağzında kullanılan “ma” enklitik edatının yüklendiği anlamlar tespit edilip bu anlamlar örneklendirilmiştir.
BAHAETTİN KARAKOÇ TEMATİK BİR İNCELEME (KİTAP İNCELEMESİ)
BAHAETTİN KARAKOÇ TEMATİK BİR İNCELEME (KİTAP İNCELEMESİ)
Yazar: Kılıç, Mehmet
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 19, 2023
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Bahaettin Karakoç,Tematik İnceleme,Kitap İncelemesi,Şiir

Edebiyatımızın önemli şairlerinden birisi olan ve Ihlamurlar Çiçek Açtığı Zaman şiirindeki “Gemileri yaksalar da geleceğim sana/On iki ayın birisinde, kesin takvim sorma bana”  dizelerinde söze döktüğü on iki ayın birisindeki gidişini 17 Ekim 2018 tarihinde bâki âleme yapan şairimiz Bahaettin Karakoç’un Seyran dizisinin içinde yer alan Sevgi Turnaları, Seyran, Ay Şafağı Çok Çiçek, İlkyazda ve Zaman Beyaz bir Türküdür adlı eserlerde yer alan şairane duyuşlarının kaynağını bu kitap sayesinde okuyucu ile buluşturmaya çalışmıştır.

Edebiyatımızın önemli şairlerinden birisi olan ve Ihlamurlar Çiçek Açtığı Zaman şiirindeki “Gemileri yaksalar da geleceğim sana/On iki ayın birisinde, kesin takvim sorma bana”  dizelerinde söze döktüğü on iki ayın birisindeki gidişini 17 Ekim 2018 tarihinde bâki âleme yapan şairimiz Bahaettin Karakoç’un Seyran dizisinin içinde yer alan Sevgi Turnaları, Seyran, Ay Şafağı Çok Çiçek, İlkyazda ve Zaman Beyaz bir Türküdür adlı eserlerde yer alan şairane duyuşlarının kaynağını bu kitap sayesinde okuyucu ile buluşturmaya çalışmıştır.
“KORKARIM YOL OLUR” ADLI BEKRİ MUSTAFA FIKRASINI KIRIK CAM(LAR) TEORİSİ BAĞLAMINDA OKUMA DENEMESİ
Evaluation of Bekri Mustafa's Joke Named "Korkarım Yol Olur" in the Context of Broken Glass Theory
Yazar: Demirtaş, Sezai
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 19, 2023
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore in the Türkiye Field ; Türkiye Sahası Türk Halk Bilimi ; Fıkra,Bekri Mustafa Fıkraları,Kırık Cam(lar) Teorisi ; Joke,Bekri Mustafa's Jokes,Broken Glass Theory

Fıkralar, halk anlatı geleneğinin toplum gerçekliğinden yoğun şekilde beslenen türlerinin başında gelir. Oluştukları/şekillendikleri toplumun sosyokültürel birikimiyle maksimum seviyede etkileşim içinde olan fıkralar, mevcutla (hâlihazır) olması gereken (ideal) arasında yaşamını sürdürmeye çalışan insanların kendilerini ifade etme imkânı buldukları toplumsal bir mecradır. Merkezinde insan-toplum ilişkilerinin yer aldığı bu mecrada, toplumların bir arada yaşaması için gerekli uyumu bozarak insanları huzursuz eden düşünce ve davranışlar kendine yer bulabilir. Toplum düzeninin bozulmasına sebep olan yaklaşımların güldürürken düşündürdüğü, düşündürürken eleştirildiği fıkralar, insanlara açık ve örtük mesajlar verir. Bu çalışmaya konu olan Bekri Mustafa fıkrası da toplum düzenine dair içerdiği mesaj(lar)la dikkat çekecek mahiyettedir. Korkarım Yol Olur adlı Bekri Mustafa fıkrasının kırık cam(lar) teorisi adıyla bilinen ve suçu önlemek suretiyle toplum düzeninin sağlanmasını amaçlayan kriminoloji teorisinin ortaya koymuş olduğu yaklaşımla birlikte değerlendirildiği bu makale, fıkrada karşılaşılan yaklaşımın kriminoloji teorilerinde bilimsel bir açıklamayla yeniden ortaya konulduğunu gösteren sosyokültürel bir okuma çabasının sonucudur.

Jokes are one of the genres of the folk narrative tradition that feed heavily on social reality. Jokes, which interact with the society in which they are formed, are a social medium in which people trying to survive between what is and what should find the opportunity to express themselves. In the content of jokes involving human-society relations, thoughts and behaviors that disturb people by disrupting the harmony necessary for societies to live together can find a place for themselves. Jokes, which interact with the society in which they are formed, are a social medium in which people trying to survive between what is and what should find the opportunity to express themselves. The Bekri Mustafa joke, which is the subject of this study, is also noteworthy for the messages it contains about social order. This article, in which Bekri Mustafa's joke "Korkarım Yol Olur" is evaluated together with the approach put forward by the criminology theory known as the broken glass theory, which aims to ensure social order by preventing crime, is the result of a sociocultural reading effort that shows that the approach encountered in the joke is re-presented with a scientific explanation in criminology theories
DÎVÂNU LUGÂTİ’T TÜRK’TE ÇOCUKLARLA İLGİLİ KULLANILAN SIFATLAR VE BU SIFATLARIN TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ DURUMU
THE ADJECTIVES USED IN DÎVÂNU LUGÂTİ’T TÜRK ABOUT CHILDREN AND THE STATUS OF THESE ADJECTIVES IN TURKEY TURKISH
Yazar: Gemici, Halil İbrahim
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 20 [BAHAR 2024], 2023
Anahtar kelimeler: Old Turkic Language (Orhon, Uyghur, Karahan) ; Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı) ; Dîvânu Lugâti,Turkey Turkish,The Historical-Comparative Method,Child,Adjective. ; Dîvânu Lugâti,Türkiye Türkçesi,tarihî-karşılaştırmalı yöntem,çocuk,sıfat

Dîvânu Lugâti’t-Türk Türk dili tarihi açısından son derece önemli bir eserdir. Bu eser Türk kültürü ve kavimleri hakkında oldukça değerli bilgiler vermesinin yanı sıra zengin söz varlığı ile Türk dili bağlamında başvurulabilecek en kapsamlı kaynaklardan biridir. Eser içerisinde pek çok kavram grubuyla ilgili sözcüklere rastlanır. Bu kavram gruplarından birini de çocukla ilgili dil malzemesi oluşturur. Bu çalışmada Dîvânu Lugâti't-Türk’te çocuklarla ilgili kullanılan sıfatlar ele alınmıştır. Öncelikle Dîvânu Lugâti't-Türk'te çocuklarla ilgili kullanılan on bir adet sıfat tespit edilmiştir. Bu sıfatlar “tek başına kullanılan sıfatlar” ve “ogul/kız ismiyle beraber kullanılan sıfatlar” olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Daha sonra bu sıfatlar tarihî-karşılaştırmalı yöntemle incelenmiş ve sıfatların Türkiye Türkçesindeki durumları değerlendirilmiştir. Böylece Dîvânu Lugâti't-Türk’te çocuklarla ilgili sıfatların görünümü ve kullanımı hakkında genel bir yoruma ulaşılmaya çalışılmıştır.

Dîvânu Lugâti't-Türk is an extremely important work in terms of the history of Turkish language. In addition to providing valuable information about Turkish culture and Turkish tribes, this work is one of the most comprehensive sources that can be used in the context of Turkish language with its rich vocabulary. There are words related to many concept groups in the work. One of these concept groups is the language material related to children. In this study, adjectives used about children in Dîvânu Lugâti't-Türk have been discussed. First of all, eleven adjectives used about children in Dîvânu Lugâti't-Türk were identified. These adjectives are divided into two groups "adjectives used alone" and "adjectives used with the noun ogul/kız". Then, these adjectives are analyzed by the historical-comparative method and their status in Turkey Turkish is discussed. Thus, it has been tried to reach a general comment on the appearance and use of adjectives related to children in the Dîvânu Lugâti't-Türk.
III. MURAD’A SUNULAN GAZANIN VE SAVAŞ ATLARININ FAZİLETİNE DAİR BİR ESER: MİFTÂHU’L-‘ADÂLE
III. MURAD’A SUNULAN GAZANIN VE SAVAŞ ATLARININ FAZİLETİNE DAİR BİR ESER: MİFTÂHU’L-‘ADÂLE
Yazar: Samancı, Metin; Güney, Zeynep; Yalçın, Metin
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 19, 2023
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Gaza,atlar,III. Murad,adalet,Osmanlı-İran Savaşları

Bu makalede 1574-1595 yılları arasında hüküm süren, kitaplara düşkünlüğü ile bilinen Osmanlı sultanı III. Murad’a sunulan 1578’den önce kaleme alındığı tahmin edilen Miftâhu’l-Adâle ‘Adaletin Anahtarı’ isimli, manzum parçalar da içeren mensur bir eser incelenmiştir. Şeyh İbrahim Tennûrî’nin soyundan gelen Ebussu’ûd bin Sa’dullah (ö. 1595?) tarafından kaleme alınan ve iki baptan oluşan bu eserin ilk babı gaza ve gazilerin faziletlerine ikinci babı ise gaza için kullanılan bineklerin faziletlerine ayrılmıştır. Çalışmada eser ve müellifi hakkında bilgi verilmiş ve eserin ilişkili olabileceği siyasetnâme, gazavatnâme gibi türler hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Ardından eserin içeriği baştan sona kadar ortaya konmuştur. Müellif anlattığı her konu için ayet, hadis ve peygamber kıssalarından örnekler vermiş ve hikâye başlığı altında örnekler getirmiştir. Gaza ve savaş atlarının faziletleri dışında adaletin önemine de değinen bu eser aynı zamanda Osmanlı-İran savaşları için Osmanlı lehine propaganda unsurları da içermektedir.

Bu makalede 1574-1595 yılları arasında hüküm süren, kitaplara düşkünlüğü ile bilinen Osmanlı sultanı III. Murad’a sunulan 1578’den önce kaleme alındığı tahmin edilen Miftâhu’l-Adâle ‘Adaletin Anahtarı’ isimli, manzum parçalar da içeren mensur bir eser incelenmiştir. Şeyh İbrahim Tennûrî’nin soyundan gelen Ebussu’ûd bin Sa’dullah (ö. 1595?) tarafından kaleme alınan ve iki baptan oluşan bu eserin ilk babı gaza ve gazilerin faziletlerine ikinci babı ise gaza için kullanılan bineklerin faziletlerine ayrılmıştır. Çalışmada eser ve müellifi hakkında bilgi verilmiş ve eserin ilişkili olabileceği siyasetnâme, gazavatnâme gibi türler hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Ardından eserin içeriği baştan sona kadar ortaya konmuştur. Müellif anlattığı her konu için ayet, hadis ve peygamber kıssalarından örnekler vermiş ve hikâye başlığı altında örnekler getirmiştir. Gaza ve savaş atlarının faziletleri dışında adaletin önemine de değinen bu eser aynı zamanda Osmanlı-İran savaşları için Osmanlı lehine propaganda unsurları da içermektedir.
SİHÂM-I KAZÂ’DA HASIM-DOST İKİLEMİ BAĞLAMINDA RUH VE KARAKTER TASVİRLERİ
DESCRIPTIONS OF SOUL AND CHARACTER IN THE CONTEXT OF THE ENEMY-FRIEND CONTROVERSY IN SİHÂM-I KAZÂ
Yazar: Ünsal Topçu, Gamze; Engin, Nevzat
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 19, 2023
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Nef’î,Sihâm-I Kazâ,Hasım-Dost İkilemesi,Ruh Tasviri.

Klasik şiir geleneği içerisinde âşık, mâşuk ve rakîb üçgeni ön plana çıkan tematik konulardandır. Dolayısıyla bu üçgenin bize sunduğu mazmunlar zihin dünyamızda bir resmin şekillenmesine vesile olurlar. Manzumelerde yer alan somut-soyut yahut canlı-cansız her nesne tasvir edildiği sürece var olurlar. Ancak klasik şiirdeki kişiler daima tek düze ve sınırlandırılmış bir çerçeve içerinde verilmez. Bir kişiyi tasvir ederken sadece fiziki yönünü kelimelerle resmedip kişiyi gözümüzde canlandırma yoluna gitmez. Kişiyi karakter yönüyle de tasvir etmeyi tercih eder. Şiirin tabiatı gereği kişi ister övülsün isterse yerilsin, bu övgüye ve yergiye konu olan dış görünüşünün yanı sıra kişinin karakter ve kişiliğidir. Klasik şiirde asıl olan kişinin sahip olduğu meziyetler, kahramanlıklar, cesaret ve iç âleminde kopan fırtınalar hep maddeden öte ruh ile ilgili bir durumdur. Şair insanın ruhsal boyutu ve karakteri ile ilgilenir. Klasik Türk şiirinde fizik ve metafizik ilişkisinde karakter yönü ya methiyelere konu olup alkışlanmış ya da hicve malzeme olup yerilmiştir. Bu çalışmada Nef’î’nin Sihâm-ı Kazâ adlı eserinde ön plana çıkan dost-hasım ikilemesi özellikle ruh tasvirleri doğrultusunda incelenecektir.

Klasik şiir geleneği içerisinde âşık, mâşuk ve rakîb üçgeni ön plana çıkan tematik konulardandır. Dolayısıyla bu üçgenin bize sunduğu mazmunlar zihin dünyamızda bir resmin şekillenmesine vesile olurlar. Manzumelerde yer alan somut-soyut yahut canlı-cansız her nesne tasvir edildiği sürece var olurlar. Ancak klasik şiirdeki kişiler daima tek düze ve sınırlandırılmış bir çerçeve içerinde verilmez. Bir kişiyi tasvir ederken sadece fiziki yönünü kelimelerle resmedip kişiyi gözümüzde canlandırma yoluna gitmez. Kişiyi karakter yönüyle de tasvir etmeyi tercih eder. Şiirin tabiatı gereği kişi ister övülsün isterse yerilsin, bu övgüye ve yergiye konu olan dış görünüşünün yanı sıra kişinin karakter ve kişiliğidir. Klasik şiirde asıl olan kişinin sahip olduğu meziyetler, kahramanlıklar, cesaret ve iç âleminde kopan fırtınalar hep maddeden öte ruh ile ilgili bir durumdur. Şair insanın ruhsal boyutu ve karakteri ile ilgilenir. Klasik Türk şiirinde fizik ve metafizik ilişkisinde karakter yönü ya methiyelere konu olup alkışlanmış ya da hicve malzeme olup yerilmiştir. Bu çalışmada Nef’î’nin Sihâm-ı Kazâ adlı eserinde ön plana çıkan dost-hasım ikilemesi özellikle ruh tasvirleri doğrultusunda incelenecektir.