Antik Bilgelikten İslâm Felsefesine: Tercüme Hareketinin Serencamı
From Ancient Wisdom to Islamic Philosophy: The Journey of the Translation Movement
Yazar: Toka, Tanju
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 13 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Philosophy ; İslam Felsefesi ; Turkish Islamic Philosophy ; Türk İslam Felsefesi ; Tercüme Hareketi,Emevî Dönemi,Abbâsî Dönemi,Arapça Felsefe-Bilim Dili ; Translation Movement,Umayyad Period,Abbasid Period,Arabic Philosophical-Scientific Language

Bu çalışma, İslâm dünyasında 7. yüzyıldan 10. yüzyıla kadar süren tercüme hareketinin tarihsel gelişimini ve bu sürecin İslâm düşüncesine etkilerini incelemektedir. Tercüme hareketi, İslâm medeniyetinin felsefe-bilim gelişiminde belirleyici bir dönemi simgelemektedir. Bu dönemde antik Yunan, Sâsânî ve Hint medeniyetlerinin birikimleri Arapçaya tercüme edilerek İslâm dünyasına taşınmış ve entelektüel bir sentezin temelleri atılmıştır. Bu çalışma tercüme hareketini üç ana aşamada ele almaktadır: Emevîler dönemindeki sınırlı tercümeler, Abbâsî Halifesi Mansûr ile başlayan sistematik tercüme faaliyetleri ve Halife Me’mûn döneminde zirveye ulaşan nazarî eserlerin tercümesi. Emevî döneminde tercümeler daha çok pratik ihtiyaçları karşılamak amacıyla yapılırken, Abbâsîlerle birlikte tercüme faaliyetleri devlet politikasına dönüşmüş ve daha kapsamlı bir boyut kazanmıştır. Özellikle Halife Me’mûn döneminde Beytülhikme gibi kurumlar kurulmuş, felsefe-bilim metinlerinin tercümesi hız kazanmıştır. Bu süreçte Yunanca, Pehlevice ve Sanskritçe gibi dillerden Arapçaya yapılan tercümeler, Arapçanın bir felsefe-bilim dili hâline gelmesine katkıda bulunmuştur. Ayrıca İbnü’l-Mukaffa ve Huneyn b. İshak gibi önemli mütercimlerin rolleri ve bu hareketin İslâm’daki bilimsel üretime katkıları tartışılmıştır. Tercümelerin yalnızca bilgi aktarımı değil aynı zamanda İslâm düşüncesinin özgün gelişimi açısından bir katalizör işlevi gördüğü vurgulanmıştır. Antik metinlerin tercümesi, İslâm filozoflarının yeni kavramlar üretmesine ve bilgiyi özgün yorumlarla zenginleştirmesine zemin hazırlamıştır. Sonuç olarak tercüme hareketi, İslâm medeniyetinde bilimsel düşüncenin olgunlaşmasına ve Batı dünyasının entelektüel gelişimine önemli katkılar sunmuştur. Aynı zamanda bu hareket, İslâm dünyasının yalnızca antik bilgi birikimini miras almasını değil, bu birikime özgün katkılar sunmasını da sağlamıştır.

This study examines the historical development of the translation movement in the Islamic world from the 7th to the 10th centuries and its impact on Islamic thought. The translation movement represents a pivotal phase in the philosophical-scientific advancement of Islamic civilization. During this period, the accumulated knowledge of ancient Greek, Sassanid, and Indian civilizations was translated into Arabic, laying the groundwork for an intellectual synthesis. The study outlines the translation movement in three main phases: The limited translations during the Umayyad period; the systematic translation efforts initiated under Abbasid Caliph Al-Mansur; and the translation of theoretical texts that peaked during the reign of Caliph Al-Ma’mun. While early translations in the Umayyad era primarily addressed practical needs, under the Abbasids, translation activities became state policy and expanded significantly. Especially during Al-Ma’mun’s rule, institutions like the House of Wisdom (Bayt al-Hikma) were founded, accelerating the translation of philosophical-scientific texts. Translations from Greek, Pahlavi, and Sanskrit into Arabic contributed to the emergence of Arabic as a language of philosophy-science. The study also highlights the roles of key translators such as Ibn al-Muqaffa and Hunayn ibn Ishaq, as well as the contributions of the translation movement to scientific production in the Islamic world. It emphasizes that these translations were not merely transfers of knowledge but also served as catalysts for the original development of Islamic thought. Translating ancient texts enabled Islamic philosophers to develop new concepts and reinterpret classical knowledge in novel ways. In conclusion, the translation movement not only advanced scientific thinking in the Islamic world but also significantly influenced the intellectual growth of Western civilization. Moreover, it enabled the Islamic world to both inherit and creatively expand upon the intellectual legacy of antiquity.