ÜSKÜP RİFÂÎ ÂSİTÂNESİ ŞEYHİ SA’DEDDÎN SIRRÎ EFENDİ’NİN MÛSİKÎ YÖNÜ VE BESTELENMİŞ ESERLERİ
MUSİCAL ASPECT OF SHEİKH OF SKPOJE ASİTANE SA’DEDDÎN SIRRÎ AND HİS COMPOSED LYRİCS
Yazar: Erdaş, Safiye Şeyda
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 20 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: tekke mûsikîsi,Sa’deddîn Sırrî,tekke mûsikîsi,mûsikî,Rifâî,Üsküp ; lodge music,Sa’deddin Sırri,music,Rifai,lodge music,Skopje

Üsküp Rifâî Âsitânesi postnişinlerinden Sa’deddîn SırrîEfendi edebiyat ve mûsikîye meraklı, zamanında cereyan eden hâdiselere duyarlıbir zâttır. Eğitim konusunda gayretlidir. Bir devrin bitişine ve başka birdevrin başlangıcına şahitlik eden bir ömür sürmüştür. Daha özele inecekolunursa, denebilir ki, herhangi bir dergâh şeyhi değil, bir âsitâne şeyhiolarak mûsikî konusunda gösterdiği gayretler, tekke mûsikîsinde İstanbul veÜsküp arasında bir köprü olmuştur. Kadîm tekke kültürünü sonraki nesillereaktarmaya çalışmış, icrâ edilen eserleri tashih ettirmiş ve bu hususta İstanbultekke ve dergâhlarındaki icrâ ile birlik içinde olmaya çabalamış, yeni besteleryaptırarak bu birikime katkıda bulunmuştur. Bu çalışmada Sa’deddîn Sırrî Efendi’nin üzerinde daha öncepek durulmamış mûsikî yönü ele alınmıştır. Hayatı hakkında kısaca bilgiverildikten sonra mûsikîye dair yazıları Latin harflerine aktarılmış; böylece onunmûsikîye dair görüş ve icralarının bir bütün olarak ele alınması hedeflenmiştir.Daha sonra mûsikîye dair faaliyetleri ve Manisa’daki mûsikî muallimliği üzerindedurulmuştur. Sa’deddîn Sırrî Efendi’nin mûsikîye dair hatıratlarınadeğindiğimiz bu kısım, 20. yüzyılın başında Rumeli tekkelerindeki mûsikî vebunların İstanbul dergâhları ile irtibatını göstermektedir. Ayrıca o dönemdebasılı olan mûsikî kitaplarının Rumeli’ndeki varlığı hakkında fikirvermektedir. Sırrî Efendi’nin Manisa’daki muallimliği ise dönemin mûsikîeğitimine dair ipuçları sunmaktadır. Çalışmamızın son kısmında 1956 yılında Türkiye'ye göç edenÜsküp Rifâî Âsitânesi’nin 6. şeyhi Mustafa Haznedar Baba ve oğlu Râik Haznedarvesilesi ile günümüze kadar ulaşmış, Rıfat Çalışkan’ın icrâsından tarafımızcanotaya aktarılmış ilahilerin notaları sunulmuştur. Bu ilahilerin günümüzeulaşmasını sağlayan silsiledeki kişiler göz önüne getirildiğinde, söz konusueserlerin geçmişi neredeyse yüzyıl öncesine kadar uzanmakta ve o döneminRumeli’sinin tekke mûsikîsine biraz olsun ışık tutmaktadır. Çalışmamızdagüftesi Sa’deddîn Sırrî Efendi’ye ait yeni bestelere de yer verdik. Bunlardanbiri güftesinin kime ait olduğu belirtilmemiş bir Cüneyt Kosal bestesidir.Yaptığımız araştırmalar sonucu güftenin Sa’deddîn Sırrî Efendi’ye ait olduğutespit edilmiştir. Diğeri ise M. Hakan Alvan’ın 2018 yılında bestelediğigüftesi Sırrî Efendi’ye ait bir ilahidir. Güftesi ve bestesinin kime ait olduğubilinmeyen, fakat Sırrî Efendi’nin kendi yazısı içerisinde yer verdiği birilahi de dönemin mûsikîsine örnek olarak kayıtlara geçmesi için bu çalışmayaeklenmiştir. Böylece 20. yüzyıl başında Üsküp Rifâî Âsitânesi’de şeyhlik yapmışSa’deddîn Sırrî Efendi’nin mûsikîye dair görüşleri ve mûsikîmizde Sa’deddînSırrî güfteli eserler toplu bir şekilde dikkatlere sunulmuştur.

Sa’deddîn Sırrî Efendi, one of the sheikh of the SkopjeRifai Asitane, is a person who is interested in literature and music, andsensitive to events that took place in his time. He is enthusiastic abouteducation. He lived a life that witnessed the end of one era and the beginningof another. More specifically, his efforts as a sheikh of asitane, not any tekke,have been a bridge between Istanbul and Skopje in the dervish lodge's music. Hetried to transfer the culture of the dervish lodge to the next generations. Andfor this he made musicians correct the compositions, he tried to be in unitywith Istanbul dervish lodge's music and contributed to this accumulation byencouraging the creation of new compositions.In our study, we discussed the musical aspect of Sa’deddînSırrî Efendi, which was not emphasized before. After giving brief informationabout his life, we included his writings about music. Thus, we aimed to takehis views and activities on music as a whole. Later on, we included efforts inmusic and teaching music in Manisa. This section, which we mentioned thememories of Sa’eddeddin Sırrî Efendi about the music, presents the connectionof the musics in dervish lodges between Istanbul  and Rumeli  at the beginning of the 20th century. It alsogives an idea about music books' existence in Rumelia at the time. SirrîEfendi's teaching in Manisa provides clues about the musical education of theperiod.At the end of our study we present the notes that have beenreached today -with occasions Skopje Rifai Asitane’s 6. sheikh Mustafa Haznedarand his son Raik Haznedar who immigrated to Turkey in 1956- and notated by usfrom Rıfat Çalışkan’s performance. When we consider the people in the line thatprovide these hymns to the present day, the hymns go back almost a century agoand they shed some light on the dervish lodge music of the Rumeli of thatperiod. In our study, we also included newcompositions of Saudeddin Sirri Efendi's lyrics. One of them is a compositionof Cüneyt Kosal, whose identity is not specified. As a result of our research,it has been determined that the lyric belongs to Sadeddîn Sırrî Efendi. Theother hymn is a lyric of Sırrî Efendi, which was composed by M. Hakan Alvan in2018. We have added a hymn, whose lyric and composition is not known from whom, but Sirrî Efendi included in hiswriting, to be recorded as an example of the music of the period.Thus, we presented the views of Sa’eddeddin Sırrî Efendi,who was a sheikh in the Skopje Rifâî Âsitâne in the beginning of the 20thcentury and Sa’eddeddin Sırrî's lyrics in our music collectively.