Osmanlı Mûsikîsinde “Havas Beğenisine Mahsusiyet”in Tezahürü Olarak Klasik Üslûp
Osmanlı Mûsikîsinde “Havas Beğenisine Mahsusiyet”in Tezahürü Olarak Klasik Üslûp
Yazar: Öztürk, Okan Murat
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 37 No. 2, 2017
Anahtar kelimeler: Sociology ; Sosyoloji ; Osmanlı havas mûsikîsi,Kanonlaşma,Klasikleşme,Statü,Sosyal kimlik,Beğeni kültürü

Saray âdâbına uygun tarzda yetiştirilme vekültürlenme bir ölçüt olarak alındığında, Osmanlı toplumunu, bu terbiyeye sahipolanlar (havas) ve olmayanlar (avam) şeklinde iki katmanlı bir sosyaltabakalaşmaya tabi tutmak mümkündür. Buna karşılık, havas ve avam beğenisinemahsus mûsikîlerin her ikisi de, mûsikîyi şekillendiren dört temel unsur(perde, nağme, makam ve usûl) açısından ortak özellikler sunar. Bu özelliklerzemininde, iki tabakaya özgü mûsikîler arasındaki temel farklılıkların, bilgive üslûp alanlarında ortaya çıktığı görülür. Bu noktada özellikle havasbeğenisi için üretilen ve icra edilen müziklerin üslûp bakımından nasıl farklılaştığısorusu önem kazanır. Başta padişah ve hanedan olmak üzere havas tabakasına mensupmuhtelif kişi, grup ve muhitler, Osmanlı dünyasındaki tüm sanat ve ilimlerinbaşlıca hamileri olmuşlardır. Bu makalede havas beğenisi için bestelenen mûsikîeserlerinin üslûp farklılığı üzerinden özel ve ayrıcalıklı hale geldiğiüzerinde durulmaktadır. Bu olgu, burada, özel bir müzik repertuvarı ve üslûbunungelişimi bakımından kanonlaşma ve klasikleşme sürecini analiz etmek maksadıyla,temel bir etken olarak ele alınmaktadır. Osmanlı elitinin mûsikî sanatınıhimaye etmelerindeki temel beklentilerinden biri de, kendi mûsikî beğenileriniyansıtan incelikli bir klasik üslûp gelişimini sağlamak olmuştur. Bu durum,meselenin; statü, kimlik, beğeni kültürü ve aidiyet gibi sosyolojik konularla olanbağlantısını açıkça ortaya koymaktadır.

Saray âdâbına uygun tarzda yetiştirilme vekültürlenme bir ölçüt olarak alındığında, Osmanlı toplumunu, bu terbiyeye sahipolanlar (havas) ve olmayanlar (avam) şeklinde iki katmanlı bir sosyaltabakalaşmaya tabi tutmak mümkündür. Buna karşılık, havas ve avam beğenisinemahsus mûsikîlerin her ikisi de, mûsikîyi şekillendiren dört temel unsur(perde, nağme, makam ve usûl) açısından ortak özellikler sunar. Bu özelliklerzemininde, iki tabakaya özgü mûsikîler arasındaki temel farklılıkların, bilgive üslûp alanlarında ortaya çıktığı görülür. Bu noktada özellikle havasbeğenisi için üretilen ve icra edilen müziklerin üslûp bakımından nasıl farklılaştığısorusu önem kazanır. Başta padişah ve hanedan olmak üzere havas tabakasına mensupmuhtelif kişi, grup ve muhitler, Osmanlı dünyasındaki tüm sanat ve ilimlerinbaşlıca hamileri olmuşlardır. Bu makalede havas beğenisi için bestelenen mûsikîeserlerinin üslûp farklılığı üzerinden özel ve ayrıcalıklı hale geldiğiüzerinde durulmaktadır. Bu olgu, burada, özel bir müzik repertuvarı ve üslûbunungelişimi bakımından kanonlaşma ve klasikleşme sürecini analiz etmek maksadıyla,temel bir etken olarak ele alınmaktadır. Osmanlı elitinin mûsikî sanatınıhimaye etmelerindeki temel beklentilerinden biri de, kendi mûsikî beğenileriniyansıtan incelikli bir klasik üslûp gelişimini sağlamak olmuştur. Bu durum,meselenin; statü, kimlik, beğeni kültürü ve aidiyet gibi sosyolojik konularla olanbağlantısını açıkça ortaya koymaktadır.