Mimari Tasarım Yoluyla İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Bilincinin Geliştirilmesi: Havalimanı Çalışma Alanlarında Süreklilik ve Algı
Enhancing Occupational Health and Safety (OHS) Awareness Through Architectural Design: Continuity and Perception in Airport Workspaces
Yazar: Özsoy, Dilağra; Çoruh, Emine
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Vol. 14 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Occupational Health and Safety ; İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ; İş sağlığı ve Güvenliği,Yapı Güvenliği,Mimari Tasarım,Design for Wellbeing ; Occupational Health and Safety,Structural Safety,Architectural Design,Design for Wellbeing

Hızla gelişen hava taşımacılığı sektörü, yalnızca seyahat sürelerini kısaltmakla kalmayıp, teknolojik ilerlemeler sayesinde daha konforlu ve erişilebilir bir ulaşım imkânı sunmaktadır. Uluslararası Havalimanları Konseyi (ACI) verilerine göre, 2024 yılında dünya genelindeki havalimanları yaklaşık 9,5 milyar yolcuya hizmet vermiştir ve bu rakam, 2023 yılına kıyasla %7,5’lik bir artışa işaret etmektedir. Yolcu sayısındaki artışla birlikte büyüyen operasyonel yoğunluk, havalimanlarını hem yolcular hem de çalışanlar açısından kritik çalışma alanlarına dönüştürmüştür. Bu karmaşık mekânlarda çalışanlar; fiziksel, psikososyal ve örgütsel risklerle karşı karşıya kalmakta, bu durum ise iş sağlığı ve güvenliği (İSG) önlemlerinin mimari düzeyde ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, beş farklı havalimanındaki çalışan alanları, “Safety by Design” ve “Design for Wellbeing” yaklaşımları doğrultusunda; mekânsal akış, zemin ve peyzaj tasarımı, estetik, görsel hiyerarşi, sürdürülebilirlik, ergonomi, yangın güvenliği, yapı dayanıklılığı ve havalandırma gibi ölçütler çerçevesinde değerlendirilmiş; ayrıca iş kazaları üzerinden, algılanan güvenlik ile fiziksel mekân arasındaki ilişki analiz edilmiştir Bulgular, mimari tasarımın yalnızca işlevsellik ve ergonomiyle sınırlı kalmayıp, çalışanların psikososyal ve bilişsel güvenlik algılarını da şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, iyi tasarlanmış mekânların güvenlik kültürünü destekleyerek çalışan sağlığı ve güvenliğinde belirleyici bir rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır.

The rapidly developing air transportation sector not only shortens travel times but also offers more comfortable and accessible mobility opportunities thanks to technological advancements. According to data from the Airports Council International (ACI), airports worldwide served approximately 9.5 billion passengers in 2024, indicating a 7.5% increase compared to 2023. This rise in passenger numbers, accompanied by growing operational intensity, has transformed airports into critical workplaces for both passengers and employees. In these complex environments, workers are exposed to physical, psychosocial, and organizational risks, making it essential to address occupational health and safety (OHS) measures at the architectural level. This study evaluates employee areas in five different airports based on “Safety by Design” and “Design for Wellbeing” approaches, considering criteria such as spatial flow, flooring and landscape design, aesthetics, visual hierarchy, sustainability, ergonomics, fire safety, structural resilience, and ventilation. Furthermore, the relationship between perceived safety and physical space is analyzed through data on workplace accidents. The findings reveal that architectural design not only addresses functionality and ergonomics but also shapes employees’ psychosocial and cognitive perceptions of safety. Accordingly, well-designed spaces play a decisive role in supporting safety culture and improving employee health and safety.