İnanç, İslâm ve Sanat
Faith, İslam and Art
Yazar: Bülbül, Ahmet Hamdi
Dergi: Erdem No. 85, 2023
Anahtar kelimeler: Architectural ; Mimari ; Fine-Arts in Turkish Islamic Art ; Türk İslam Sanatında Güzel Sanatlar ; Sanat,inanç,İslâm sanatı,sembolizm,tasvir,süsleme ; Art,faith,İslamic art,symbolism,description,ornament.

toplumlarda inanç ile sanat arasındaki bağdan sebep sanatın, büyüve dinden doğmuş olduğu ileri sürülen kuramlardan biri olmasıdır. Butoplumlarda sadece sanat değil her şeyin inancın etkisinde olduğu gibibüyük doğa olayları da kutsal güçlerin işi olarak değerlendirilmiş bugüçler de somutlaştırılmıştır. Bu durum zamanla insanlarının geneleylemi olan tapınmayı doğurdu. İnançlara göre şekillenen toplumlardasanatlar da ister istemez dine yönelmiştir.İnsanları aynı hisler etrafında ortak hedefte birleştiren özelliğiylesanat, onu meydana getirenin yaşadığı duyguyu yazıyla, resimle veyasesle canlı tutmak ve onu hem içinde bulunduğu topluma hem degelecek kuşaklara aktarır.Sanat eserleri, estetik kaygıların yanı sıra, bir toplumun tarihsel gelişimsüreci içinde ortaya koyduğu yaşam tarzı, gelenek ve görenekleri,ahlak yapısını ve davranış tarzlarını da yansıtır. Böylece bir toplumunideal kültürünü taşıyan toplumsal bilincin yaygınlaşmasına yardımcıolur.İnsanoğlunun doğayı tanımada en etkili yöntemlerinden biri olansanat, başlangıçta din ve bilime eşdeğer bir statüdeydi. İnanç vesanat zamanla karşılıklı çıkar ilişkisi ortak paydasında buluşarakfarklı yöntem ve araçlarla meydana getirdikleri eserlerle varlıklarınısürdürmüştür. Hem din hem de sanat kalıcılık konusunda aynı amacahizmet etmektedirler. İnancın önerdiği bu yaşama ilişkin mesajlarile sanatın verdiği kalıcılık mesajı, zamanı aşan bir köprü görevigörmektedir. Her iki unsur kendi aralarında ayrılığa düşmediklerizamanda bir bütünleşme de olmuştur. Bunun en çarpıcı örneği hemTevrat hem de İncil’de yer alan kıssaları okuma yazma bilmeyenhalka resim yoluyla aktaran Hristiyan sanatında görmek mümkündür.Hristiyan sanatının aksine İslâm sanatı, Kur’an-ı Kerim’deki kıssalarıve konuları tam anlamıyla yansıtmaz. İslâm sanatçısının böyle birkaygısı da yoktur. İslâm sanatı ile Kur’an-ı Kerim ayetleri arasındakibağ biçimsel ifade düzeyindedir. İslâm sanatı kesinlikle dinin buyruklarına göre hareket etmek zorundadır.Bu dünyanın faniliği ve öteki dünyanın sonsuzluğu İslâm inancınıntemelini oluşturur. Bu ilke doğrultusunda gelişme gösteren İslâmsanatı Kur’an-ı Kerim’in bir yansımasıdır. Bu yüzden sanatı bir ibadetolarak algılayan İslâm sanatçıları, inançları ölçüsünde güzelliğe sıcakbakarak onları tasvip ve takdir eden bir anlayışta olup mutlak güzelliğiyalnızca Allah’ta ve onun kelamında görür.Bu makalede, sanatın ortaya çıkışı ve inanç ile olan bağı İslâmSanatı ışığında ele alınarak, meydana getirilen sanat eserleri, süslemeprogramı, sembolik figürler ve desen özelinde inançla olan ilişkisiyazılı ve görsel kaynaklar ışığında incelenecektir.

In primitive societies,one of the theories related to the connectionbetween faith and art is that art was emerged from magic and religion.In those societies, not only art but also everything were underthe influence of faith. Extreme natural events were regarded as areflection of divine power and that power was materialized. That caseled worship which became the general action of human in process oftime. In societies shaped by faith, arts unavoidably tended to religion.Art brings people together on common aims.With this feature,arttransfers the feeling of artist by the way of writing,painting or musicto the society which he lives in and to next generations.Art objects reflect not only aesthetic concerns but alsotraditions,customs,life styles,moral structures,the ways of behaviorthat society adopted through historical development process. Thus,that helps to spread social consciousness carrying the ideal culture ofthe society.At the beginning art,one of the most efficient ways of humankind’sknowing nature, was equal status to religion and science.In course oftime faith and art have continued their existence through the worksof art which have been created with different ways and means.Bothreligion and art serve to same aim in the matter of permanence.Themassage suggested by faith related to this world and the massagesuggested by art related to permanence act as a bridge which istimelessness.Both religion and art have been united when they haven’tbeen divided.The most impressive example of this can be seen inChristian Art which the stories in both the Bible and the Hebrew Biblewere told by the way of paintings to illiterate people.On the contrary Christian Art,Islamic Art doesn’t narrate the storiesand the themes in the Quran.Islamic artist doesn’t worry about this.Theconnection between Islamic Art and the Quran verses are at stylisticexpression level.Islamic Art has to definitely act in accordance withreligious laws.The mortailty of this world and eternity of afterworld are the basisof İslamic faith. Islamic art developed in line with these principles isthe reflection of the Qur’an. Therefore, Islamic artists comprehendart as a kind of worship. They see absolute beauty only in Allah andHis words with approval and appreciative understanding by lookingkindly on beauty. In this article, the emerge of art and its connection with faith willbe discussed in light of Islamic art. The features of created artworks,styles of ornamentation, symbolic figures, patterns and the connectionbetween art and faith will be examined in view of written andvisualsources.