Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak
Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak
Yazar: Turşak, Musa
Dergi: Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Sünnetullah,Nedensellik,Kanun,Kur’ân,Kıssa

Her olayın bir nedeni olduğu gibi aynı koşullar altında aynınedenler aynı sonuçları doğurur. Kısaca, her olay maddi ve manevi birtakımnedenlerin zorunlu sonucu olarak meydana gelmektedir. Buna kısaca nedensellikilkesi denmektedir. İnsanlık tarihi boyunca en çok tartışılan konulardan biri de“nedensellik” ilkesidir.Tarihte meydana gelen her olayın ve varlıklar âlemindeki her şeyinnedenselliğinin kendine özgü bir metotla sorgulanabilmesi, insanlığın birikimiolan bilimsel inkişafın vazgeçilmez sacayaklarından biri gibidir. İslamdüşüncesinin ana kaynakları olan Kur’ân ve Hadis’te “sünnetullah” olarak ifadeedilen evrensel ilahi kanunlara riayet edilmesi halinde hayat daha anlamlı veyaşanılabilir hale gelecektir. Böylelikle bireysel ve toplumsal düzeyde meydanagelen olaylarda tesadüfe yer olmadığı gerçeği ortaya çıkacaktır. Böylelikleinsan varoluş gayesini daha iyi anlayacak ve sorumluluklarını yerinegetirecektir. Diğer taraftan evrende geçerli ilahi kanunlardan yeterince istifadeedilecek ve bu ilahi yasalar gereği meydana gelen olaylardan gerekli dersleralınma imkânı doğacaktır.Kâinatta hiçbir şey boşuna yaratılmadığı gibi başıboş olarak da yaratılmamıştır.Yani kâinatta tesadüfe yer yoktur.  Kur’ân-ı Kerim’de bu konuya dair çok sayıdaayet bulmak mümkündür. Bu ayetlerin bir kısmı tekvini bir kısmı ise teklifidir.Tekvini ayetler üzerine teklifi ayetler inşa edilerek muhatabın imanısağlamlaştırılmaya çalışılmaktadır. Allah Teâlâ’nın bu iki türlü ayetlerindenbirincisi; irade sıfatının bir tecellisi olarak tekvini kanunudur ki, âdetullah, sünnetullahveya fıtrat diye adlandırılır. İkincisi ise; Allah Teâla’nın kelam sıfatınıntecellisi olarak teklifî kanunlardır ki, buna şeriat da denilmektedir. Varlıkdünyasıyla ilgili bu kanunlar bilindiği takdirde, bunlardan faydalanmamız vebunları kendi lehimizde kullanmamız mümkündür. Bu ilahi yasaların bilinmesi iseancak geçmiş kavimlerin tarihini, onların yükselme ve yıkılma nedenlerini araştırmaklamümkündür.

Her olayın bir nedeni olduğu gibi aynı koşullar altında aynınedenler aynı sonuçları doğurur. Kısaca, her olay maddi ve manevi birtakımnedenlerin zorunlu sonucu olarak meydana gelmektedir. Buna kısaca nedensellikilkesi denmektedir. İnsanlık tarihi boyunca en çok tartışılan konulardan biri de“nedensellik” ilkesidir.Tarihte meydana gelen her olayın ve varlıklar âlemindeki her şeyinnedenselliğinin kendine özgü bir metotla sorgulanabilmesi, insanlığın birikimiolan bilimsel inkişafın vazgeçilmez sacayaklarından biri gibidir. İslamdüşüncesinin ana kaynakları olan Kur’ân ve Hadis’te “sünnetullah” olarak ifadeedilen evrensel ilahi kanunlara riayet edilmesi halinde hayat daha anlamlı veyaşanılabilir hale gelecektir. Böylelikle bireysel ve toplumsal düzeyde meydanagelen olaylarda tesadüfe yer olmadığı gerçeği ortaya çıkacaktır. Böylelikleinsan varoluş gayesini daha iyi anlayacak ve sorumluluklarını yerinegetirecektir. Diğer taraftan evrende geçerli ilahi kanunlardan yeterince istifadeedilecek ve bu ilahi yasalar gereği meydana gelen olaylardan gerekli dersleralınma imkânı doğacaktır.Kâinatta hiçbir şey boşuna yaratılmadığı gibi başıboş olarak da yaratılmamıştır.Yani kâinatta tesadüfe yer yoktur.  Kur’ân-ı Kerim’de bu konuya dair çok sayıdaayet bulmak mümkündür. Bu ayetlerin bir kısmı tekvini bir kısmı ise teklifidir.Tekvini ayetler üzerine teklifi ayetler inşa edilerek muhatabın imanısağlamlaştırılmaya çalışılmaktadır. Allah Teâlâ’nın bu iki türlü ayetlerindenbirincisi; irade sıfatının bir tecellisi olarak tekvini kanunudur ki, âdetullah, sünnetullahveya fıtrat diye adlandırılır. İkincisi ise; Allah Teâla’nın kelam sıfatınıntecellisi olarak teklifî kanunlardır ki, buna şeriat da denilmektedir. Varlıkdünyasıyla ilgili bu kanunlar bilindiği takdirde, bunlardan faydalanmamız vebunları kendi lehimizde kullanmamız mümkündür. Bu ilahi yasaların bilinmesi iseancak geçmiş kavimlerin tarihini, onların yükselme ve yıkılma nedenlerini araştırmaklamümkündür.