Sermaye Birikim Sürecinin Aktörü Olarak Yerel Yönetimler: Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinin Bütçe Gelirleri ve Giderleri İçin Kümeleme Analizi (2009-2018)
Sermaye Birikim Sürecinin Aktörü Olarak Yerel Yönetimler: Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinin Bütçe Gelirleri ve Giderleri İçin Kümeleme Analizi (2009-2018)
Yazar: Doğan, Esra; Akın, Cem
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 3, 2021
Anahtar kelimeler: Sermaye Birikimi,Yerel Yönetimler,İdari-Mali Yapı,Mekansal Biçim,Büyükşehir Belediyeleri Bütçe Gelirleri/Giderleri.

Toplumsal değişim ve ekonomik gelişme sürecinde sermaye kesiminin devlet aygıtıile kurduğu ilişki, kapitalist üretimin ve yeniden üretimin merkezi yönetim ve yerelyönetimler aracılığıyla sağlanması şeklinde gerçekleşmektedir. Buna bağlı olaraksermaye birikim sürecinin yerel düzeyde aktörü niteliğine sahip olan yerel yönetimlerdekisürekliliğinin temini, yapılan idari-mali düzenlemeler ile de desteklenmektedir. Budurum Türkiye’deki kamu mali yönetimi açısından ele alındığında temelleri 1980 sonrasıekonomik gelişme stratejisine dayanmakla birlikte, özellikle 2000’li yıllardan itibarenyerel yönetimlere ilişkin düzenlemelerin bulunduğu görülmektedir. Bu gelişmelerçerçevesinde bölgesel ölçekli büyükşehir belediyeleri, 2014 yılı itibariyle 30 kente kadarulaşmıştır. Böyle bir süreçte farklı idari-mali düzenlemeler ile büyükşehir belediyesiniteliği kazandırılan kentlerin dönüştürülmesindeki ortak amaç kamusal hizmetlerinstratejik planlara dayalı olarak programlı ve uyumlu şekilde yürütülmesini sağlamaktır.Kamu yönetimindeki etkinlik, ekonomiklik ve verimlilik kaygılarının büyükşehirbelediyesine yansıması ise yerel yönetimler maliyesinin sermaye birikim sürecinin işleviolma niteliği bakımından idari-mali yapıda karşımıza çıkmaktadır. Sermaye birikimindeyerel yönetimlerin sahip olduğu bu nitelik, bütçeleri aracılığıyla da açığa çıkmaktadır.Bununla birlikte belediye bütçeleri farklı sınıflandırmalar dahilinde ele alınabilmektedir.Özellikle büyükşehir belediyelerinin kuruluş amaçları olan kamusal hizmet sunumunungöz ardı edilmemesi için, hizmet sunumu ve yönetsel gider ayrımının ele alınabilmesineimkan veren ekonomik sınıflandırma aracılığıyla, sermaye birikim sürecinde büyükşehirbelediyelerinin rolü ortaya koyulabilmektedir. Bu çalışmada da büyükşehir belediyeleriaracılığıyla yerel yönetimlerin yeniden üretim sürecinde hızlanan ve artan rolü ampirikolarak ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda 30 büyükşehir belediyesinin gelirve gider bütçeleri, bu süreçte çıkarılan yasal düzenlemelerin etkilerini incelemeyeolanak verecek şekilde 2009-2013 ve 2014-2018 dönemleri bazında kümeleme analiziile incelenmiştir. Yapılan analiz ve değerlendirme ile kentlerin sermaye birikimi ilekurdukları ilişkinin temel belirleyen olmakla birlikte, büyükşehir belediyelerin de builişki de destekleyen yerel birim olarak bulundukları sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak,kentlerin sermaye kesimi ile kurdukları ilişkinin ötesinde 30 büyükşehir belediyesinintamamının bütçesinde, sermaye birikiminin kısa ya da uzun vadeli olarak desteklendiğiaçıkça ortaya koyulmuştur.

Toplumsal değişim ve ekonomik gelişme sürecinde sermaye kesiminin devlet aygıtıile kurduğu ilişki, kapitalist üretimin ve yeniden üretimin merkezi yönetim ve yerelyönetimler aracılığıyla sağlanması şeklinde gerçekleşmektedir. Buna bağlı olaraksermaye birikim sürecinin yerel düzeyde aktörü niteliğine sahip olan yerel yönetimlerdekisürekliliğinin temini, yapılan idari-mali düzenlemeler ile de desteklenmektedir. Budurum Türkiye’deki kamu mali yönetimi açısından ele alındığında temelleri 1980 sonrasıekonomik gelişme stratejisine dayanmakla birlikte, özellikle 2000’li yıllardan itibarenyerel yönetimlere ilişkin düzenlemelerin bulunduğu görülmektedir. Bu gelişmelerçerçevesinde bölgesel ölçekli büyükşehir belediyeleri, 2014 yılı itibariyle 30 kente kadarulaşmıştır. Böyle bir süreçte farklı idari-mali düzenlemeler ile büyükşehir belediyesiniteliği kazandırılan kentlerin dönüştürülmesindeki ortak amaç kamusal hizmetlerinstratejik planlara dayalı olarak programlı ve uyumlu şekilde yürütülmesini sağlamaktır.Kamu yönetimindeki etkinlik, ekonomiklik ve verimlilik kaygılarının büyükşehirbelediyesine yansıması ise yerel yönetimler maliyesinin sermaye birikim sürecinin işleviolma niteliği bakımından idari-mali yapıda karşımıza çıkmaktadır. Sermaye birikimindeyerel yönetimlerin sahip olduğu bu nitelik, bütçeleri aracılığıyla da açığa çıkmaktadır.Bununla birlikte belediye bütçeleri farklı sınıflandırmalar dahilinde ele alınabilmektedir.Özellikle büyükşehir belediyelerinin kuruluş amaçları olan kamusal hizmet sunumunungöz ardı edilmemesi için, hizmet sunumu ve yönetsel gider ayrımının ele alınabilmesineimkan veren ekonomik sınıflandırma aracılığıyla, sermaye birikim sürecinde büyükşehirbelediyelerinin rolü ortaya koyulabilmektedir. Bu çalışmada da büyükşehir belediyeleriaracılığıyla yerel yönetimlerin yeniden üretim sürecinde hızlanan ve artan rolü ampirikolarak ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda 30 büyükşehir belediyesinin gelirve gider bütçeleri, bu süreçte çıkarılan yasal düzenlemelerin etkilerini incelemeyeolanak verecek şekilde 2009-2013 ve 2014-2018 dönemleri bazında kümeleme analiziile incelenmiştir. Yapılan analiz ve değerlendirme ile kentlerin sermaye birikimi ilekurdukları ilişkinin temel belirleyen olmakla birlikte, büyükşehir belediyelerin de builişki de destekleyen yerel birim olarak bulundukları sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak,kentlerin sermaye kesimi ile kurdukları ilişkinin ötesinde 30 büyükşehir belediyesinintamamının bütçesinde, sermaye birikiminin kısa ya da uzun vadeli olarak desteklendiğiaçıkça ortaya koyulmuştur.