hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE ONAY ANLATAN CÜMLELERDE NEZAKET İFADESİ
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE ONAY ANLATAN CÜMLELERDE NEZAKET İFADESİ
Yazar: İmamova, Halide
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türkiye türkçesi,nezaket,onay

İşbu makale, Türkiye Türkçesinde nezaket kategorisinin onay anlatan cümleler aracılığıyla ifade edilmesini ele almaktadır. Çalışmada onay anlatan evet kelimesi ve onun eş anlamlılık gösteren: olur, peki, tabii, elbette lütfen, baş üstüne, hayhay gibi birimlerdeki nezaketin derecelendirilmesinin özelliklerini açıklanacaktır. Bunun dışında, onay ifadelerinin eş anlamlılığı kapsamında yer almamış ve sözlüklerde onay anlamı kaydedilmemiş olan efendim, buyurun, emir sizin, memnuniyetle, memnun olurum, fena olmaz gibi sözlerin fonksiyonel özellikleri aracılığıyla nezaketin yansıması incelenecektir.

İşbu makale, Türkiye Türkçesinde nezaket kategorisinin onay anlatan cümleler aracılığıyla ifade edilmesini ele almaktadır. Çalışmada onay anlatan evet kelimesi ve onun eş anlamlılık gösteren: olur, peki, tabii, elbette lütfen, baş üstüne, hayhay gibi birimlerdeki nezaketin derecelendirilmesinin özelliklerini açıklanacaktır. Bunun dışında, onay ifadelerinin eş anlamlılığı kapsamında yer almamış ve sözlüklerde onay anlamı kaydedilmemiş olan efendim, buyurun, emir sizin, memnuniyetle, memnun olurum, fena olmaz gibi sözlerin fonksiyonel özellikleri aracılığıyla nezaketin yansıması incelenecektir.
NİCELEYİCİLERLE İLGİLİ BİR ANLAM GENELLEMESİ
NİCELEYİCİLERLE İLGİLİ BİR ANLAM GENELLEMESİ
Yazar: Bayırlı, İsa Kerem
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; anlambilimi,niceleyiciler,anlambilimsel genellemeler

Bu yazıda doğal dilde anlamın matematiksel analizinin mümkün kıldığı bir genellemeyi betimleyeceğiz. Anlambilimsel modellemenin neyi içerdiğinden kısaca bahsedip doğal dil niceleyicilerinin (“her”, “hiç”, “çoğu” vs.) anlamsal özelliklerine odaklanacağız. Ne anlama gelmesi gerektiğini çok iyi bildiğimiz bazı niceleyicileri hiçbir doğaldilde bulamadığımızı göreceğiz. Bu gözlemi anlamaya çalışırken bir niceleyicinin doğal dile ait olup olamayacağını belirleyen bir genelleme (Muhafazakârlık Genellemesi) ile karşılaşacağız. Bu genellemeye göre doğal dil niceleyicileri birtakım matematiksel ilişkileri göstermek zorundadır. Ortaya çıkan genel resim, matematiksel yapıların doğal dilin analizinde kritik önemde olduğudur.

Bu yazıda doğal dilde anlamın matematiksel analizinin mümkün kıldığı bir genellemeyi betimleyeceğiz. Anlambilimsel modellemenin neyi içerdiğinden kısaca bahsedip doğal dil niceleyicilerinin (“her”, “hiç”, “çoğu” vs.) anlamsal özelliklerine odaklanacağız. Ne anlama gelmesi gerektiğini çok iyi bildiğimiz bazı niceleyicileri hiçbir doğaldilde bulamadığımızı göreceğiz. Bu gözlemi anlamaya çalışırken bir niceleyicinin doğal dile ait olup olamayacağını belirleyen bir genelleme (Muhafazakârlık Genellemesi) ile karşılaşacağız. Bu genellemeye göre doğal dil niceleyicileri birtakım matematiksel ilişkileri göstermek zorundadır. Ortaya çıkan genel resim, matematiksel yapıların doğal dilin analizinde kritik önemde olduğudur.
OKU- FİİLİNİN “MEYDAN OKUMAK” ANLAMLI ARKAİK BİÇİMİ ÜZERİNE
OKU- FİİLİNİN “MEYDAN OKUMAK” ANLAMLI ARKAİK BİÇİMİ ÜZERİNE
Yazar: Fener, Kubilay
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; oku- fiili,kökenbilgisi,meydan okumak

Bu çalışmada meydan okumak deyiminin kökeni, çağdaş Türk yazı dillerindeki kullanım biçimleri, anlamı, yaygınlığı, tarihi, özetle sözlük bilimi açısından özellikleri incelenecektir. Dilin söz varlığındaki sözcükler, tarihî süreç içerisinde ses, yapı, anlam bakımından türlü değişikliklere uğrayarak varlıklarını sürdürürler. Eski Türkçe döneminde “davet etmek, çağırmak” anlamında kullanılan oku- fiili, standart dilde bahsedilen anlamını kaybetmekle birlikte, ağızlarda ve meydan okumak deyiminde bu arkaik anlamını hâlâ yaşatmaktadır. Eserlerde en erken 17. yüzyılda ve sadece Anadolu sahasında kullanıldığı tespit edilen meydan okumak deyimi, görece geç bir dönemde oluşmuştur. Meydan okumak deyimi modernite öncesinde meydanların sosyalleşme, görüşme ve toplanma işlevlerine paralel olarak “meydana çağırmak, davet etmek, koz paylaşmak” anlamlarında kullanılırken moderniteyle birlikte meydanların bu fonksiyonlarını kaybetmesi ve kentsel yaşamın değişmesi sonucunda anlamsal bir değişiklik sürecine girmiş ve günümüzde daha çok “kafa tutmak, karşı çıkmak, açıkça belirtmek” gibi anlamları karşılamaya başlamıştır.

Bu çalışmada meydan okumak deyiminin kökeni, çağdaş Türk yazı dillerindeki kullanım biçimleri, anlamı, yaygınlığı, tarihi, özetle sözlük bilimi açısından özellikleri incelenecektir. Dilin söz varlığındaki sözcükler, tarihî süreç içerisinde ses, yapı, anlam bakımından türlü değişikliklere uğrayarak varlıklarını sürdürürler. Eski Türkçe döneminde “davet etmek, çağırmak” anlamında kullanılan oku- fiili, standart dilde bahsedilen anlamını kaybetmekle birlikte, ağızlarda ve meydan okumak deyiminde bu arkaik anlamını hâlâ yaşatmaktadır. Eserlerde en erken 17. yüzyılda ve sadece Anadolu sahasında kullanıldığı tespit edilen meydan okumak deyimi, görece geç bir dönemde oluşmuştur. Meydan okumak deyimi modernite öncesinde meydanların sosyalleşme, görüşme ve toplanma işlevlerine paralel olarak “meydana çağırmak, davet etmek, koz paylaşmak” anlamlarında kullanılırken moderniteyle birlikte meydanların bu fonksiyonlarını kaybetmesi ve kentsel yaşamın değişmesi sonucunda anlamsal bir değişiklik sürecine girmiş ve günümüzde daha çok “kafa tutmak, karşı çıkmak, açıkça belirtmek” gibi anlamları karşılamaya başlamıştır.
KAZAK TÜRKÇESİNDE OLASILIK KİPLİĞİ İŞARETLEYİCİLERİ
KAZAK TÜRKÇESİNDE OLASILIK KİPLİĞİ İŞARETLEYİCİLERİ
Yazar: Karabulut, Ferhat; Kazanlar Ürkmez, Elanur
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; kazak türkçesi,kiplik,olasılık kipliği

Bir önermedeki gerçeklik karşısında konuşurun tutumunu gösteren kiplik kategorisinin farklı yaklaşımlarla ele alınması kipliğin tanımlama ve tasnif sorununu ortaya çıkarmış ve onu dilbiliminin tartışmalı kavramlarından biri haline getirmiştir. Palmer (2001)’ın kiplik sınıflandırmasına göre kiplik ifadeler önerme ve eylem tabanlı olmak üzere temelde iki gruba ayrılmaktadır. Olasılık kipliği, önerme kipliği kapsamında değerlendirilen bilgi kipliğinin bir alt kategorisidir. Konuşurun güven ve bilgi eksikliğinden dolayı önermedeki gerçeklik değeri ile ilgili belirsiz ve tahmine dayalı yorum ve tutumlarını işaretleyen olasılık kipliği Kazak Türkçesinde morfolojik, morfo-sentaktik, sözlüksel ve morfo-sentaktik-semantik olmak üzere çeşitli  türde kiplik işaretleyicileri tarafından kodlanmaktadır. Bu çalışmada, Palmer (2001)’ın tipolojik sınıflandırması esas alınarak Kazak Türkçesinde olasılık kipliği ve işaretleyicileri analiz edilmiştir.

Bir önermedeki gerçeklik karşısında konuşurun tutumunu gösteren kiplik kategorisinin farklı yaklaşımlarla ele alınması kipliğin tanımlama ve tasnif sorununu ortaya çıkarmış ve onu dilbiliminin tartışmalı kavramlarından biri haline getirmiştir. Palmer (2001)’ın kiplik sınıflandırmasına göre kiplik ifadeler önerme ve eylem tabanlı olmak üzere temelde iki gruba ayrılmaktadır. Olasılık kipliği, önerme kipliği kapsamında değerlendirilen bilgi kipliğinin bir alt kategorisidir. Konuşurun güven ve bilgi eksikliğinden dolayı önermedeki gerçeklik değeri ile ilgili belirsiz ve tahmine dayalı yorum ve tutumlarını işaretleyen olasılık kipliği Kazak Türkçesinde morfolojik, morfo-sentaktik, sözlüksel ve morfo-sentaktik-semantik olmak üzere çeşitli  türde kiplik işaretleyicileri tarafından kodlanmaktadır. Bu çalışmada, Palmer (2001)’ın tipolojik sınıflandırması esas alınarak Kazak Türkçesinde olasılık kipliği ve işaretleyicileri analiz edilmiştir.
YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE VE YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİM SETLERİNDE KALIP SÖZLER
YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE VE YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİM SETLERİNDE KALIP SÖZLER
Yazar: Bayraktar, Semra
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; kalıp söz,türkçe,öğretim

Gündelik iletişimde selamlaşma, kutlama, karşılama-uğurlama, teşekkür etme, övme, eleştirme, uyarma, ikna etme gibi belirli edimlerin ifadesinde sıklıkla kullanılan kalıp sözler yabancı dil öğretiminde önemli bir yere sahiptir. Temel seviyede, asgari düzeyde de olsa, ana dili konuşuruyla iletişim olanağı sağlayan kalıp sözler, ilerleyen aşamalarda kişinin ifade olanaklarını artırırken hızlı ve akıcı iletişimin gelişmesine yardımcı olur. Dolayısıyla kalıp sözler yabancı dil öğretiminin her aşamasında vardır. Bununla birlikte dildeki yoğunluğu, bağlamsal ve işlevsel çeşitliliği kalıp sözlerin hangi düzeylerde ve nasıl ele alınması gerektiği konusunda farklı uygulamalara neden olmaktadır. Bu çalışmada kitap setlerinden hareketle yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kalıp söz öğretimine yönelik nasıl bir yol izlendiği ve ne tür farklılıklar olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda kalıp sözler; sosyal ilişkilerin düzenlenmesi, duyguların ifadesi, tutumların ifadesi ve söylemin düzenlemesi olmak üzere dört işlev çerçevesinde ele alınmış; İstanbul, İzmir ve Yedi İklim yabancılara Türkçe setlerinde bu işlevlere yönelik kalıp sözlerden hangilerine, hangi düzeylerde yer verildiği listelenerek Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi’ne  göre değerlendirilmiştir.

Gündelik iletişimde selamlaşma, kutlama, karşılama-uğurlama, teşekkür etme, övme, eleştirme, uyarma, ikna etme gibi belirli edimlerin ifadesinde sıklıkla kullanılan kalıp sözler yabancı dil öğretiminde önemli bir yere sahiptir. Temel seviyede, asgari düzeyde de olsa, ana dili konuşuruyla iletişim olanağı sağlayan kalıp sözler, ilerleyen aşamalarda kişinin ifade olanaklarını artırırken hızlı ve akıcı iletişimin gelişmesine yardımcı olur. Dolayısıyla kalıp sözler yabancı dil öğretiminin her aşamasında vardır. Bununla birlikte dildeki yoğunluğu, bağlamsal ve işlevsel çeşitliliği kalıp sözlerin hangi düzeylerde ve nasıl ele alınması gerektiği konusunda farklı uygulamalara neden olmaktadır. Bu çalışmada kitap setlerinden hareketle yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kalıp söz öğretimine yönelik nasıl bir yol izlendiği ve ne tür farklılıklar olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda kalıp sözler; sosyal ilişkilerin düzenlenmesi, duyguların ifadesi, tutumların ifadesi ve söylemin düzenlemesi olmak üzere dört işlev çerçevesinde ele alınmış; İstanbul, İzmir ve Yedi İklim yabancılara Türkçe setlerinde bu işlevlere yönelik kalıp sözlerden hangilerine, hangi düzeylerde yer verildiği listelenerek Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi’ne  göre değerlendirilmiştir.
TÜRKMEN KÜLTÜRÜNDE AD VERME GELENEĞİ VE KİŞİ ADLARI
TÜRKMEN KÜLTÜRÜNDE AD VERME GELENEĞİ VE KİŞİ ADLARI
Yazar: Yılmaz, Emrah
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türkmen,kişi adları,ad verme geleneği,antroponim

Millet hafızasında yer eden siyasî, kültürel, ekonomik, sosyolojik dönüşümler veya dinamikler; destanlara, atasözlerine, deyimlere aksettiği gibi bütün bir söz varlığına ve kişi adlarına da yansır. Bu anlamda Türkmen dil varlığındaki kişi adları; bünyesinde toplumsal hafızanın kültür kodlarını, düşünce tarzını ve halk inanışını da taşıyan özel şifreler gibidir. Kişi adlarının ardında, derin bir felsefe ve sosyal anlamlar mevcuttur. Dolayısıyla bu dil verilerini, temsil ettiği kültürün özgül ağırlığıyla çözümleyebilmek için öncelikle ad bilimi geleneğini araştırmaya ve konuşurların sosyopsikolojik tarihini okumaya ihtiyaç vardır. Türkmen kişi adlarının bir bütün olarak ele alındığı bu  çalışmada; Soltanşa Atanıyazov’un “Türkmen Adam Atlarınıň Düşündirişli Sözlügi” adlı eseri, temel referans kaynağı olarak kullanıldı. Türkmen kişi adları bilimi bakımından güncelliğini koruyan bu eserin yanı sıra kişi adlarının kökenine ve anlamına dair yazıların bulunduğu, erişime açık “Talyplar” adlı elektronik dergiden de yararlanıldı. Makalede “Türkmen Adam Atlary: Täze Meýiller we Köne Tejribeler” başlıklı gazete yazısıyla birlikte 7000’i aşkın kişi adı; geleneksel, tematik ve yapısal açıdan incelendi. Son bölümde ise kişi adlarına getirilen ekler ve birleşik adlara ilişkin örnekler iki ayrı tablo halinde gösterildi.

Millet hafızasında yer eden siyasî, kültürel, ekonomik, sosyolojik dönüşümler veya dinamikler; destanlara, atasözlerine, deyimlere aksettiği gibi bütün bir söz varlığına ve kişi adlarına da yansır. Bu anlamda Türkmen dil varlığındaki kişi adları; bünyesinde toplumsal hafızanın kültür kodlarını, düşünce tarzını ve halk inanışını da taşıyan özel şifreler gibidir. Kişi adlarının ardında, derin bir felsefe ve sosyal anlamlar mevcuttur. Dolayısıyla bu dil verilerini, temsil ettiği kültürün özgül ağırlığıyla çözümleyebilmek için öncelikle ad bilimi geleneğini araştırmaya ve konuşurların sosyopsikolojik tarihini okumaya ihtiyaç vardır. Türkmen kişi adlarının bir bütün olarak ele alındığı bu  çalışmada; Soltanşa Atanıyazov’un “Türkmen Adam Atlarınıň Düşündirişli Sözlügi” adlı eseri, temel referans kaynağı olarak kullanıldı. Türkmen kişi adları bilimi bakımından güncelliğini koruyan bu eserin yanı sıra kişi adlarının kökenine ve anlamına dair yazıların bulunduğu, erişime açık “Talyplar” adlı elektronik dergiden de yararlanıldı. Makalede “Türkmen Adam Atlary: Täze Meýiller we Köne Tejribeler” başlıklı gazete yazısıyla birlikte 7000’i aşkın kişi adı; geleneksel, tematik ve yapısal açıdan incelendi. Son bölümde ise kişi adlarına getirilen ekler ve birleşik adlara ilişkin örnekler iki ayrı tablo halinde gösterildi.
TÜRK DİL KURUMU’NDAN YENİ BİR SÖZLÜK
TÜRK DİL KURUMU’NDAN YENİ BİR SÖZLÜK
Yazar: Gülensoy, Tuncer
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRK DİL KURUMU’NDAN YENİ BİR SÖZLÜK,kitap,inceleme

“Moğolların Gizli Tarihi” (=MGT) adlı Moğolca eser, Moğol tarihi, kültürü, Çinggis Kağan’ın öncülleri ve ardılları ile “konar göçer” Moğol halkının hayatlarını anlatması bakımından çok önemlidir. Eseri yazan kişi (BELLİ DEĞİLDİR). (bk. Temir, MGT, s. XIV). Eserin sonunda, OGODAİ-HAHAN tarafından “Büyük kurultay toplandığı zaman, sıçan yılının (1240) yedinci ayında, Kelüren (nehrini) KODE’E ARAL (adasında) DOLO’ON-BOLDAH ve ŞİLGİNÇEK mevkileri arasına SARAY KURULMUŞKEN yazılıp tamamlandı” denilmektedir. Bu son cümleden “Ogodai-hahan tarafından 1240 yılında toplanan büyük Kurultay (Moğolca: HURULTAİ)’da okunmak üzere yazdırılmış olup onun vasiyetnamesi yerini tutar ve kendi işleri hakkında hesap veren Türk büyüklerinin (Köl-Tigin, Bilge-Kağan, Tonyukuk yazıtları; Aksak Temür’ün ‘Tüzükât”ı; Atatürk’ün ‘Nutuk’u gibi) (Temir, MGT, s.205, not: 2).

“Moğolların Gizli Tarihi” (=MGT) adlı Moğolca eser, Moğol tarihi, kültürü, Çinggis Kağan’ın öncülleri ve ardılları ile “konar göçer” Moğol halkının hayatlarını anlatması bakımından çok önemlidir. Eseri yazan kişi (BELLİ DEĞİLDİR). (bk. Temir, MGT, s. XIV). Eserin sonunda, OGODAİ-HAHAN tarafından “Büyük kurultay toplandığı zaman, sıçan yılının (1240) yedinci ayında, Kelüren (nehrini) KODE’E ARAL (adasında) DOLO’ON-BOLDAH ve ŞİLGİNÇEK mevkileri arasına SARAY KURULMUŞKEN yazılıp tamamlandı” denilmektedir. Bu son cümleden “Ogodai-hahan tarafından 1240 yılında toplanan büyük Kurultay (Moğolca: HURULTAİ)’da okunmak üzere yazdırılmış olup onun vasiyetnamesi yerini tutar ve kendi işleri hakkında hesap veren Türk büyüklerinin (Köl-Tigin, Bilge-Kağan, Tonyukuk yazıtları; Aksak Temür’ün ‘Tüzükât”ı; Atatürk’ün ‘Nutuk’u gibi) (Temir, MGT, s.205, not: 2).
KÖKENBİLGİSİ İLE İLGİLİ BİR KİTAP ÜZERİNE
KÖKENBİLGİSİ İLE İLGİLİ BİR KİTAP ÜZERİNE
Yazar: Gülensoy, Tuncer
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; KÖKENBİLGİSİ İLE İLGİLİ BİR KİTAP ÜZERİNE,inceleme,kitap

Kökenbilgisi (Etimoloji), bir kelimenin (sözcüğün) hangi dilin hangi kökünden geldiğini, KÖK (+yapım eki/+ çekim eki) ile yapıldığını açıklayan ve belgeleyen bilim dalıdır. Kökenbilgisi ile uğraşan bilim adamına “etimolog” adı verilir. Türkiye’de “Kökenbilgisi” ile uğraşan Türkologlar çok fazla değildir. Bunun sebebi de bu bilim dalında eser verecek olan kişinin bilgi birikiminin yanında Türkolojinin “Ana Türkçe + Eski Türkçe + Orta Türkçe + Yeni Türkçe + Osmanlı Türkçesi+Arapça+Farsça+Moğolca+Altayistik” konuları üzerinde uzman olması gerekmektedir.

Kökenbilgisi (Etimoloji), bir kelimenin (sözcüğün) hangi dilin hangi kökünden geldiğini, KÖK (+yapım eki/+ çekim eki) ile yapıldığını açıklayan ve belgeleyen bilim dalıdır. Kökenbilgisi ile uğraşan bilim adamına “etimolog” adı verilir. Türkiye’de “Kökenbilgisi” ile uğraşan Türkologlar çok fazla değildir. Bunun sebebi de bu bilim dalında eser verecek olan kişinin bilgi birikiminin yanında Türkolojinin “Ana Türkçe + Eski Türkçe + Orta Türkçe + Yeni Türkçe + Osmanlı Türkçesi+Arapça+Farsça+Moğolca+Altayistik” konuları üzerinde uzman olması gerekmektedir.
TÜRKÇEDE BİRLEŞİK EKLER
TÜRKÇEDE BİRLEŞİK EKLER
Yazar: Karaman, Saadet Sena
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRKÇEDE BİRLEŞİK EKLER,kitap,inceleme

Gramerleşme terimi çok yeni olmakla beraber gramerleşme konulu incelemeler, XIX. yüzyıldan itibaren çalışılmakta olan bir konudur. Türkiye’de bu konuyla ilgili çalışmalar daha çok XX. yüzyıla aittir. Bu konudaki ilk çalışmalarda gramerleşme terimine rastlanmamaktadır. Bu incelemelerde bazı eklerin anlamlı sözcüklerden kısaldığı görüşü üzerinde durulmakta, örnekler verilerek değerlendirmeler yapılmaktadır. Araştırmacılar, günümüzde gramerleşme teorisini12bir çalışma alanı olarak görmekte ve Türkçenin tarihi ve günümüz Türk lehçelerindeki bazı gelişmeleri gramerleşme örneği olarak ortaya koymaktadırlar

Gramerleşme terimi çok yeni olmakla beraber gramerleşme konulu incelemeler, XIX. yüzyıldan itibaren çalışılmakta olan bir konudur. Türkiye’de bu konuyla ilgili çalışmalar daha çok XX. yüzyıla aittir. Bu konudaki ilk çalışmalarda gramerleşme terimine rastlanmamaktadır. Bu incelemelerde bazı eklerin anlamlı sözcüklerden kısaldığı görüşü üzerinde durulmakta, örnekler verilerek değerlendirmeler yapılmaktadır. Araştırmacılar, günümüzde gramerleşme teorisini12bir çalışma alanı olarak görmekte ve Türkçenin tarihi ve günümüz Türk lehçelerindeki bazı gelişmeleri gramerleşme örneği olarak ortaya koymaktadırlar
TÜRKİYE TÜRKÇESİ IV SÖZDİZİMİ
TÜRKİYE TÜRKÇESİ IV SÖZDİZİMİ
Yazar: Özgen, Esra
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRKİYE TÜRKÇESİ IV SÖZDİZİMİ,kitap,inceleme

Kelimeler cümle içinde ilişkileri belirlenmiş olarak kullanıldıkları zaman ifade aracı olurlar. Kelimelerin dide bir grup veya cümle oluşturacak şekilde bir araya gelmelerinin kurallarını, bu grupların cümle ve söz içindeki görevlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, sıralanışlarını ve cümle yapılarını inceleyen dil bilgisi bölümüne söz dizimi adı verilir. Bu alan birçok araştırmacının ilgisini çekmekte ve onları bu alanla ilgili çalışma yapmaya sevk etmektedir.

Kelimeler cümle içinde ilişkileri belirlenmiş olarak kullanıldıkları zaman ifade aracı olurlar. Kelimelerin dide bir grup veya cümle oluşturacak şekilde bir araya gelmelerinin kurallarını, bu grupların cümle ve söz içindeki görevlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, sıralanışlarını ve cümle yapılarını inceleyen dil bilgisi bölümüne söz dizimi adı verilir. Bu alan birçok araştırmacının ilgisini çekmekte ve onları bu alanla ilgili çalışma yapmaya sevk etmektedir.
ÇAĞATAYCA MANZUM SÖZLÜK NİSÂB-I KUTBİYYE
ÇAĞATAYCA MANZUM SÖZLÜK NİSÂB-I KUTBİYYE
Yazar: Kaya, Yasin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ÇAĞATAYCA MANZUM SÖZLÜK NİSÂB-I KUTBİYYE,kitap,inceleme

Niṣāb-ı Ḳuṭbiyye 19. yüzyılda, Hindistan’da, Kelimetullâh Hâce Pâdişâh tarafından yazılmış ve derleme yöntemiyle oluşturulmuş 274 beyitlik Çağatayca-Farsça manzum bir sözlüktür. Eserin yazılmasını Türkçe konusunda bilgi edinmek üzere, müellifin de övgülerine konu olan, Babürlü hanedanından Şehzade Mirzâ Kutbuddîn istemiş ve eserin adı da buna uygun olarak belirlenmiştir. Bu çalışmada Fikret Turan tarafından 2019’da yayımlanan bu sözlük tanıtılmış, kitabın bölümleri ve Nisāb türü eserlerinişlevi ile ilgili de bilgi verilmiştir. Görünüşe göre kitapta eserin hükümdara sunma amacıyla mı yazıldığı yoksa çocuklara Türkçe öğretmeyi de mi hedeflediği üzerine net bir fikir yoktur. Bu nedenle söz konusu eserin hangi amaçla yazıldığına yönelik bir değerlendirme de yapılmıştır.

Niṣāb-ı Ḳuṭbiyye 19. yüzyılda, Hindistan’da, Kelimetullâh Hâce Pâdişâh tarafından yazılmış ve derleme yöntemiyle oluşturulmuş 274 beyitlik Çağatayca-Farsça manzum bir sözlüktür. Eserin yazılmasını Türkçe konusunda bilgi edinmek üzere, müellifin de övgülerine konu olan, Babürlü hanedanından Şehzade Mirzâ Kutbuddîn istemiş ve eserin adı da buna uygun olarak belirlenmiştir. Bu çalışmada Fikret Turan tarafından 2019’da yayımlanan bu sözlük tanıtılmış, kitabın bölümleri ve Nisāb türü eserlerinişlevi ile ilgili de bilgi verilmiştir. Görünüşe göre kitapta eserin hükümdara sunma amacıyla mı yazıldığı yoksa çocuklara Türkçe öğretmeyi de mi hedeflediği üzerine net bir fikir yoktur. Bu nedenle söz konusu eserin hangi amaçla yazıldığına yönelik bir değerlendirme de yapılmıştır.
Hüseyin Nazmi’nin Atatürk Döneminde Yazdığı Gramerde Türkçe Kavramlar
TURKISH CONCEPTS IN THE GRAMER WRITTEN BY HÜSEYİN NAZMİ DURING ATATÜRK
Yazar: İlker, Ayşe
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 15 No. 28, 2021
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Linguistics ; Dilbilim ; Türkçe,Gramer,Kavram,Hüseyin Nazmi ; conception,grammer,Atatürk's Period

Türk Dil Kurumunca 2005 yılında basılan “Atatürk ve Türk Dili” kitabının III. Cildinde “Türkçe Dil Kılavuzu-Gramer- Biraz Konuşmak” başlığıyla Servet-i Fünun-Uyanış Dergisinin (73/75/11, nr.1917/232-1957/272-11 Mayıs 1933-8 Şubat 1934) sayılarından alıntılanan ve “Hüseyin Nazmi” imzasıyla yayımlanan 99 sayfalık yazıda, Atatürk döneminin eğilimi ve heyecanıyla yüksek bir Türkçeleşme ve yabancı kelimelere Türkçe karşılık bulma çabası görülmektedir. Ancak, Hüseyin Nazmi’nin 1933-1934 yıllarında dergilerde yayımladığı bu yazılarındaki Türkçe karşılıklarla ilgili bir değerlendirme yapılmamış ve bir ölçüde Hüseyin Nazmi unutulmuş gibidir. Makalede, Hüseyin Nazmi’nin, alınma kelimelere karşı kullandığı Türkçe karşılıklar verilmiş ve bunlar değerlendirilmiştir.

In the essay which consists of 99 pages published with the signature of “Hüseyin Nazmi” and quoted from Servet-i Fünun (Wealth of Sciences) - Uyanış Dergisi (the magazine Revival) (Issues: 73/75/11, nr.1917/232-1957/272-11 May 1933-8 February 1934) with the title “Turkish Phrase Book-Grammar- To Talk A Little Bit” in the 3rd Volume of the book named “Atatürk and Turkish Language” published by Turkish Language Association in 2005; it is seen that there is a high level of Turkishing and an effort to find a Turkish equivalent for the foreign words thanks to the tendency and excitement in Ataturk’s Period. However; it seems like that there is no analysis for the Turkish equivalents in these essays which were published by Hüseyin Nazmi in magazines in 1933 and 1934; it also seems like, to some extent, that Hüseyin Nazmi was forgotten. Turkish equivalents which are used by Hüseyin Nazmi for the borrowed words are introduced and analyzed in this essay.