Sultan II. Abdülhamid’in Cülusunun 25. Yıldönümü Münasebetiyle Yazılan Kitâbeler
Inscriptions Commisioned by Abdulhamid II on the Occasion of the Anniversary of His Accession of the Throne
Yazar: Dursun, Sümeyra; Nuhoğlu, Mehmet
Dergi: Erdem No. 86, 2023
Anahtar kelimeler: Fine-Arts in Turkish Islamic Art ; Türk İslam Sanatında Güzel Sanatlar ; Türk İslam Sanatı II. Abdülhamid,Cülus,Kitabe,Hat Sanatı ; Turkish Islamic Art,Abdulhamid II,Accession to thethrone ceremonies,Inscription,Calligraphy

Sultan II. Abdülhamid dönemi, kültürel ve sosyal anlamda yabancıülkeler ile ilişkilerin geliştiği, modernleşme algısının sultana göreşekillendiği bir dönem olmuştur. Batılılaşmanın tüm alanlara nüfuzettiği görülse de hat sanatının muhafaza edildiği görülmektedir. Onundevrinde unutulmaya yüz tutmuş kûfi hattı yeniden ihya edilmiş vekitâbelerde kullanımı artmaya başlamıştır. Kitâbelerde kullanılanyazı çeşitleri dönemlerine ve yazılan metinlere göre çeşitlilik arzetmektedir. Osmanlı döneminde daha çok celî sülüs ve daha sonralarıise celî ta’lik yazı çeşidi kullanılmış olup, az da olsa muhakkak, rik’a,nesih ve kûfî hatlı kitâbelere de rastlanmaktadır. İslâm yazısının ilkörnekleri kûfi yazıyla meydana getirilmiştir. Uzunca bir müddetMushaf kitâbetinde kullanılan kûfî, değer taşıyan örnekler sunduktansonra, Abbâsîler zamanında ortaya çıkan aklâm-ı sittenin Mushafve kitap istinsahında egemen olmaya başlaması ile Mushaflardakiyerini belli bölgeler haricinde neshî veya reyhânî denilen yazıyabırakmıştır. Kitâbî yazıdaki kullanımı azalmasına karşın mimari vecelî yazıda tercih edilen kûfi yazı Osmanlıların erken dönemine kadarAnadolu’da kullanım sahası bulmuştur. Selçuklulardan sonra OsmanlıDönemi’nde de inşa edilen yapıların üzerine mekân ile alâkalı âyet-ikerîme, hadîs-i şerif, manzum veyahut dua gibi metinler eklenerekyapı hem tezyin edilmiş hem de döneme ait önemli bir tarihî kaynakolmuştur. Metinler Türkçe, Arapça ve Farsça olarak yazılmıştır, ancak dönemlere göre ağırlıkla kullanılan dil değişme göstermektedir.19. yüzyıla kadar Türk İslâm mimarisinde cami, medrese, mektep,kütüphane, çeşme gibi yapı türlerinde kitâbeler yer alırken 18.yüzyılın sonundan başlayıp 20. yüzyıla doğru gittikçe örnekleriartan yapı türlerin görülmektedir. Bunlar arasında saat kulesi, anıt,iskele, tren garı, mektepler gibi kitâbe içeriği, yazı türü ve yazılmasebeplerinde de değişiklikler yaşandığı gözlenmektedir. Günümüzdedönemler hakkında bilgi almak, yazılı kaynaklar ve kitâbelerin detaylıincelenmesiyle elde edilmektedir. II. Abdülhamid döneminde inşaedilen birçok yapı bulunmaktadır. Hem estetik hem de tarih açısındanönem taşıyan kitâbeler inşa edilen binalarda, çeşmelerde, camilerdekarşımıza çıkmaktadır. Osmanlı Devleti’nde cülus konusu hükümdarıntahta geçişinin ve iktidarının en belirgin törenlerindendir. ÖzellikleSultan II. Abdülhamid’in 25. cülus töreni diğer cülus törenlerininiçeriklerine ve kapsamlarına göre oldukça farklılık göstermektedir.Bu çalışmada kitâbelerin yazılış sebebi ve içerik açısından yeni birdurum olan cülus konulu kitâbelerin Osmanlı coğrafyasında nerelerdebulundukları, hangi yapı türlerinde yer aldıkları, metinlerin benzer yada farklı yönleri ile varsa kitâbelerin sanatkârları ele alınacaktır.

The reign of Sultan Abdulhamid II was a period in which relationswith foreign countries developed culturally and socially, and theperception of modernization was shaped in regard to the sultan.Although it can be observed that Westernization has penetratedevery facet of society, it is seen that the art of calligraphy has beenconserved. During his reign, the forgotten Kufic script was revivedand its use in inscriptions began to increase. The types of scripts usedin the inscriptions vary depending on the period of the text and itscontext. During the Ottoman period, jeli thuluth, and later on thejali ta’lik scripts were commonly used. Although in small quantity,it is possible to encounter inscriptions with muhakkak, rik’a, naskh,and Kufic scripts. While there were inscriptions in buildings suchas mosques, madrasahs, schools, libraries, and fountains in TurkishIslamic architecture until the 19th century, it is distinguished that at thebeginning of the 20th century with the change of building categories(clock tower, monument, pier, train station), there were changes inthe content of the inscriptions, types of script, and the reasons towrite. Today, information about the different eras is obtained byexamining the written sources and inscriptions in detail. There aremany buildings built during the reign of Abdulhamid II. Inscriptionscarry an important value regarding aesthetics and history and thiscan be observed at all levels. The accession to the throne ceremonies(Cülus), mentioned in the Ottoman Empire generally took place duringthe transition of princes to the throne and notably, the ceremoniesduring the Abdulhamid II era are significant. The 25th accession to thethrone ceremony of the sultan differs considerably according to thecontent and scope of the other accession to the throne ceremonies. Inthis study, the location of the inscriptions detailing throne ascensionceremonies (a topic that had recently been inscribed on inscriptionsfor various new reasons) in the Ottoman Empire, on which types ofstructures they are located in, similar or different aspects of the textson those inscriptions and the artists who inscribed them, if any, willbe discussed.