NAMIK KEMAL’İN EDEBÎ DÜNYASINDA AHLAKİ SÖYLEM: İNTİBAH’TA EFENDİ-KÖLE AHLAKI VE HINÇ DUYGUSU
Moral Discourse in Namık Kemal’s Literary World: Master–Slave Morality and Ressentiment in Intibah
Yazar: Uzunkaya, Ferhat
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 33, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Namık Kemal,İntibah,Ahlak,Hınç,Efendi-Köle ahlakı ; Namık Kemal,Intibah,Morality,Ressentiment,Master–Slave morality

Bu makalede, Namık Kemal’in edebî dünyasındaki ahlak anlayışını, özellikle İntibah romanı üzerinden, Friedrich Nietzsche’nin “efendi-köle ahlakı” ve “hınç” (ressentiment) kavramları bağlamında incelenmektedir. Çalışma, Osmanlı modernleşme sürecinin doğurduğu etik gerilimleri, geleneksel ile nihilistik modern ahlaki yapılar arasındaki çatışma ekseninde ele almaktadır. İntibah’ta Mahpeyker, bireyci modernist ahlakın neden olduğu etik krizleri ve modernitenin hınç temelli, tepkisel ahlak anlayışını temsil eder. Bu ahlakın yol açtığı etik krizin hem faili hem de bu krizi olumsuzlayan bir tip olan Mahpeyker’in hıncı, kendi kendine bir değer üretemeyen ve kendi pozisyonunu karşısındaki üzerinden tanımlayan “kötü” kavramının temsili olan köle ahlakının tepkisel bir sonucudur. Buna karşılık Dilaşup geleneksel Osmanlı etik ideallerinin temsilcisidir. Geleneksel ve modernist ahlak anlayışları arasında bocalayan Ali Bey ise geçiş sürecindeki Osmanlı toplumunun yaralı bilincini yansıtan bir tiptir. Makalede, Namık Kemal’in bireyci modernist ahlakın yol açtığı etik çözülmeye karşı edebiyatı yalnızca estetik değil, aynı zamanda ahlaki ve toplumsal bilinç inşasına yönelik bir araç olarak kullandığı İntibah romanı, Nietzsche’nin efendi ve köle ahlakı kavramları çerçevesinde incelenecektir. Roman, karakterlerin değişen duygu dünyaları bakımından incelenecek; hınç duygusu ekseninde ise modernleşme ve nihilizm eleştirisi bağlamında değerlendirilecektir. Böylece, Namık Kemal’in modernist etik krizler karşısında ortaya koyduğu geleneksek ahlaki yapı ile bu yapının toplumsal bilinç inşasındaki rolü ortaya konulacaktır.

This article analyzes Namık Kemal’s understanding of morality in the literary world, especially through his novel Intibah, in the context of Friedrich Nietzsche’s concepts of “master-slave morality” and “ressentiment.” This study examines the ethical tensions arising from the Ottoman modernization process in terms of the conflict between traditional and nihilistic modern moral structures. In the novel, Mahpeyker represents the ethical crises caused by individualist modernist morality and the resentment-based, reactionary morality of modernity. As both the perpetrator of the ethical crisis caused by individualist modernist morality and a type that negates this crisis, Mahpeyker’s resentment is a reactionary result of slave morality, which is the representation of the concept of “evil” that cannot produce a value for itself and defines its own position through the other. In contrast, Dilaşup is a representative of traditional Ottoman ethical ideals. Ali Bey, who vacillates between traditional and modernist ethics, is a character who reflects the wounded consciousness of the Ottoman society in transition. In this article, Namık Kemal’s novel Intibah, in which he uses literature not only as an esthetic but also as a tool for the construction of moral and social consciousness against the ethical dissolution caused by individualist modernist morality, will be analyzed within the framework of Nietzsche’s concepts of master and slave morality. The novel will be analyzed in terms of the changing emotional worlds of the characters and will be evaluated in the context of the criticism of modernization and nihilism on the axis of resentment. Thus, Namık Kemal’s traditional moral structure despite modernist ethical crises and the role of this structure in the construction of social consciousness will be revealed.