Bilgi, Güven ve Toplum: Bilim İletişiminin Kavramsal ve Tarihsel Bir İncelemesi
Knowledge, Trust, and Society: A Conceptual and Historical Inquiry into Science Communication
Yazar: Özdemir, Nihal
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 26, 2025
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Bilim iletişimi,epistemik güven,örgün bilgi,kamusallaşma,sanal tanıklık ; Science communication,epistemic trust,organized knowledge,publicengagement,virtual witnessing

Modern yaşamın her katmanına nüfuz eden bilimsel bilgi, yalnızca bireysel yaşampratiklerinin değil, toplumsal karar alma süreçlerinin de asli belirleyeni haline gelmiştir.Bu nedenle, bilimin ne olduğuna dair sorunsallaştırma, yalnızca felsefî değil, aynızamanda epistemolojik ve siyasal bir zorunluluk olarak karşımıza çıkar. Bu makale,bilimsel bilginin örgün yapısı ve tanımına ilişkin kavramsal tartışmalarla başlayarak,bilimin doğasına dair ortak bir tanımın zorluğuna rağmen onun sistematik bilgi üretimikarakterini vurgular. Ancak burada kalmayarak, bilimsel bilginin toplumsal dolaşımına,paylaşılabilirliğine ve özellikle de bilim iletişimi kavramına odaklanır. Çünkü bilgi,kamusallaşmadıkça güce dönüşemez.Bilim iletişimi, yalnızca içerik taşıyan bir araç değil; bilgiyle kurulan toplumsalilişkinin biçimini ve değerini belirleyen kültürel bir işleyiştir. Bu çerçevede popülerbilim pratikleri, yalnızca sadeleştirilmiş anlatılar olarak değil; sorumluluk ve görünürlüküretmeye yönelik entelektüel eylemler olarak ele alınmaktadır. Türkiye bağlamında kimigüncel girişimlere yer verilmekle birlikte, bilim iletişiminin hâlen marjinalleştirilmiş biralan olarak görüldüğü; akademik çevrelerin bu alana hem kurumsal hem etik düzeydeyeterince sahip çıkmadığı eleştirel bir bakışla tartışılmaktadır. Oysa bilimsel bilgininmeşruiyeti, üretildiği laboratuvar kadar, dolaşıma sokulduğu kültürel bağlamlarda da inşaedilir. Bu tartışma, tarihsel bir örnekle somutlaştırılır: 17. yüzyıl İngiltere’sinde RobertBoyle’un deneyleri üzerinden gelişen “sanal tanıklık” uygulamaları, bilimsel güveninyalnızca gözlemle değil, anlatım tarzı, temsiliyet biçimi ve taşıyıcı öznenin nitelikleriylebirlikte kurulduğunu gösterir. Boyle’un centilmenlik kültürünü bilimsel iletişiminbir zemini hâline getirme tarzı, güvenin yalnızca bireyler arası değil, bilgi ile toplumarasındaki bağlamlarda da şekillendiğini gözler önüne serer. Sonuç olarak bu çalışma,bilim iletişiminin yalnızca bilgi aktarma süreci olmadığını, aynı zamanda bilginindeğerini, işlevini ve yönünü belirleyen bir kültürel sorumluluk alanı olduğunu ileri sürer.Bilimi kamuyla buluşturmak, onu yalnızca daha anlaşılır kılmak değil; aynı zamandatoplumun hak ettiği epistemik muhataplık düzeyini tanımaktır. Bu anlamda, bilgiyiüretmek kadar paylaşmanın da tarihsel, etik ve siyasal boyutları olan bir yükümlülükolduğu vurgulanmaktadır.

Scientific knowledge, which influence every aspect of contemporary life, hasbecome not only a determinant of individual practices but also a fundamental elementin collective decision-making processes. Therefore, questioning the nature of scienceis not merely a philosophical endeavor but an epistemological and political necessity.This article first revisits classical and modern debates on the definition of science,emphasizing its organized and systematic nature, while acknowledging the inherentdifficulty of establishing a universally accepted definition. It then shifts The studyfurther extend its focus to the circulation, translation, and public engagement ofscientific knowledge, arguing that without being shared, knowledge cannot attaincultural or political power.At the core of this inquiry lies the argument that science communication is nota mere transmission of information but a multilayered cultural practice involvingtrust-building, representation, and legitimation. In this context, popular science isapproached not as diluted knowledge, but as a form of epistemic responsibility and public visibility. The article offers a critical reflection on the marginalization of sciencecommunication in the Turkish academic landscape, where it is rather overlookedregarding institutionalization and ethics. Yet, the legitimacy of science depends notonly on its internal coherence but also on the contexts and channels through which it iscommunicated and received.This discussion is anchored in a historical case study: The emergence of “virtualwitnessing” in 17th-century England through the experimental practices of RobertBoyle. Boyle’s communication strategy rooted in the cultural codes of gentlemanlyhonor and rhetorical restraint demonstrates how epistemic credibility was constructednot only through observation but also through narrative, testimony, and performativeobjectivity. Then as now, the legitimacy of science is closely tied to the trust placed in itscommunicators.Ultimately, this article argues that science communication is an intellectual andethical responsibility. It is not merely about simplifying technical content, but aboutcultivating a relationship between science and society grounded in mutual recognitionand trust. In this regard, to speak of science is always to speak of how and by whom itis communicated.