‘Bakara Sûresi’nin Son Âyetleri Miraç Gecesinde mi, Hicret’ten Sonra mı Nazil Oldu?’ Meselesi
The Problem of the Last Verses of Sūrat al-Baqara when was revealed in Miʿrāj or after the Hijra
Yazar: Yalçın, Selami
Dergi: Dergiabant, Vol. 9 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Tefsir,Kur'ân,Bakara,Esbâb-ı Nüzûl,Miraç ; Tafsīr,Qurʾān,al-Baqara,al-Asbāb al-Nuzūl,Miʿrāj

Bakara Sûresi 285. ve 286. âyetlerinin nüzûl zamanıyla ilgili tefsir ve hadis kaynaklarında birbiriyle örtüşmeyen hadisler nakledilmiştir. Bazı rivâyetlere göre âyetler Miraç’ta vahyedilmişken, bazılarına göre ise Medine’de nâzil olmuş ve Bakara Sûresi 284. âyetini nesh etmiştir. Hadislerin Kütüb-i Sitte’de de nakledilmiş olması çelişkiyi derinleştirmiştir. Bu makalede ilgili hadislerin senedleri incelenmiş, ricâl kitaplarına ve şerhlere bakılarak rivâyetlerin sıhhat durumları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Hadislerin metin analizleri yapılmış, âyetlerle ve sahih hadislerle karşılaştırılarak doğru bilgiye ulaşılmaya gayret edilmiştir. Nesh ile ilgili yazılan kaynak eserlerdeki açıklamalara, müfessirlerin ve muhaddislerin yorumlarına bakılmıştır. Müslim, Tirmizî ve Nesâî’de de rivâyet edilen, “Miraç’ta Resûlullah’a (s.a.v.) beş vakit namaz; Bakara Sûresi’nin son âyetleri ve ümmetinden Allah’a şirk koşmayanların büyük günahlarının bağışlanacağı müjdesinin verildiğini” belirten hadisin, bir tek İbn Mesʻûd tarafından nakledildiği, bunun da “haber-i vâhid” hükmünde olduğu görülmüştür. Hadisin metin olarak da sahih naslarla uyumlu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenlerle onun zannî bilgi ifade ettiği ve ilgili âyetlerin Miraç gecesinde nazil olduğunu kanıtlamaya yetmediği anlaşılmıştır. Bakara Sûresi’nin sonunun, Arş’ın altından indirildiğine dair rivâyetlerin, âyetlerin nüzûl yerini değil faziletini ifade ettiği tespit edilmiştir. Bakara Sûresi 285. ve 286. âyetlerin Medenî olduğu ve 284. âyetten sonra indiği; “İçinizdekini açıklasanız da gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker” ifadesini nesh ettikleriyle ilgili Ebû Hüreyre, İbn Abbâs, İbn Ömer ve İbn Mesʻûd’dan nakledilen rivâyetlerin sahih olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak Hz. Ali ile İbn Abbas’tan nakledilen rivâyetlerle ve diğer naslarla karşılaştırıldığında bu neshin bir tahsis mahiyetinde olduğu ve kalbin amellerinden olan “iman, inkâr, nifak ve şahitlikte hakikati gizlemek” gibi hususları kapsamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

The sources of tafsīr and ḥadīth related to the time of revelation of the 285th and 286th verses of sūrat al-Baqara reported ḥadīthes, did not overlap with each other. According to some narrations, these verses were revealed in Miʿrāj; according to some others, they were revealed in Medina and abrogated the 284th verse of sūrat al-Baqara. The fact that the ḥadīths were also transmitted in al-Kutub al-Sittah deepened the contradiction. In this article, the sanads of the related ḥadīths were examined, and the reliability of the narrations was tried to be revealed by looking at the rijāl and commentary. The text analyzes of the ḥadīths were made, and they were compared with the verses and reliable ḥadīths to reach the correct information. There is a ḥadīth narrated by Muslim, al-Tirmidhī and al-Nasāʾī, "Good news were given to the Messenger of Allah (pbuh) on miʿrāj including five daily prayers, the last verses of sūrat al-Baqara and the major sins of those who do not shirk, will be forgiven” that is narrated only by Ibn Masʿūd and considered as al-khabar al-wāḥid. Conclusion has been reached that the ḥadīth does not fit with the reliable naṣṣ. It is stated that the 285th and 286th verses of Sūrat al-Baqara were Medinean and revealed after the 284th verse; It has been concluded that the narrations transmitted by Abū Hurayra, Ibn ʿAbbās, Ibn ʿUmar and Ibn Masʿūd (ra) regarding that they abrogated the phrase "Whether you reveal what is in your heart or hide it, Allah will bring you to account for it".