Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında denizel yerli olmayan “istilacı” türler: Ekolojik güvenlik perspektifinden bir analiz
Marine “invasive” alien species on Türkiye's Mediterranean coast: An analysis from an ecological security perspective
Yazar: Vural, Çağla; Atvur, Senem
Dergi: Su Ürünleri Dergisi, Vol. 43 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Ecology (Other) ; Ekoloji (Diğer) ; Conservation and Biodiversity ; Koruma ve Biyolojik Çeşitlilik ; Environmental Management (Other) ; Çevre Yönetimi (Diğer) ; Marine non-indigenous species,invasive species,ecological security,human security,economic security ; Denizel yerli olmayan türler,istilacı türler,ekolojik güvenlik,insan güvenliği,ekonomik güvenlik

Bu çalışma, ekolojik güvenlik merceğinden Türkiye’nin Doğu Akdeniz kıyılarında denizel yerli olmayan ve sahada istilacı olarak değerlendirilen balık türlerinin ekosistemler, ekonomi ve insan güvenliği üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çok paydaşlı nitel tasarım benimsenmiş; Antalya, Mersin, Adana ve Hatay’ın kıyı ilçelerinde amaçlı ve kartopu örnekleme ile yönlendirilen yarı yapılandırılmış yöntem ve odak grup görüşmeleri ile katılımcı gözlemler yürütülmüştür. Veriler tematik içerik analiziyle çözümlenmiş; bulguların belediyeler, Sahil Güvenlik ve ilgili kurum kayıtlarıyla örtüşüp örtüşmediği sorgulanmıştır. Bulgular, ekolojik, ekonomik ve insan güvenliği başlıklarında sınıflandırılmaktadır. Bulgular, sığ kıyı habitatlarında ekosistem bütünlüğü ve trofik dinamiklerin zayıfladığını; küçük ölçekli balıkçılıkta av aracı hasarının artığını, av kompozisyonunun daha düşük değerli türlere kaydığını ve gelir kayıplarının yükseldiğini göstermektedir. Bunun yanında insan sağlığı farkındalığının yer yer yetersiz kaldığı; kamu kurumlarının izleme, kayıt ve teşvik mekanizmalarıyla müdahale ettiği gözlenmiştir. Akademisyenler arasında türleri şeytanlaştırmama uyarısı yapanların yanında aşırı avlanma, kirlilik, ısınan denizler gibi insan kaynaklı baskılara dikkat çekenler öne çıkmaktadır. Çalışmada sonuç olarak, önleyici, ekosistem temelli ve çok paydaşlı yönetişim gereksiniminin altı çizilmektedir.

This study examines the effects of marine non-indigenous fish species, considered invasive in the field, on ecosystems, the economy, and human security along Turkey's eastern Mediterranean coast through the lens of ecological security. A multi-stakeholder qualitative design was adopted; semi-structured methods guided by purposeful and snowball sampling, focus group interviews, and participant observations were conducted in the coastal districts of Antalya, Mersin, Adana, and Hatay. Data are analyzed via thematic content analysis, and findings are cross-validated with records from municipalities, the Coast Guard, and relevant public agencies. Results are organized under ecological, economic, and human security. In shallow coastal habitats, ecosystem integrity and trophic dynamics appear weakened; in small-scale fisheries, gear damage is increasing, catch composition is shifting toward lower-value species, and income losses are rising. Health awareness is at times insufficient; public authorities intervene through monitoring, record-keeping, and incentive mechanisms. Scholars caution against demonizing species and emphasize human pressures—overfishing, pollution, and warming seas. The study underscores the need for preventive, ecosystem-based, multi-stakeholder governance supported by transboundary data sharing and attentive to nonhuman life.