Alışveriş Merkezlerinde Evrensel Tasarım ve Konfor: İstanbul'da Geniş Programlı Bir Alışveriş Merkezi Deneyimi
Universal Design and Comfort in Shopping Malls: A Large Programmed Shopping Mall Experience in Istanbul
Yazar: Terece, Tuba; Berkin, Genco
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 13, 2018
Anahtar kelimeler: Comfort,shopping mall,universal design ; Konfor,alışveriş merkezi,evrensel tasarım

Kamusal mekanlardan olan geniş programlı bir alışveriş merkezinde AVM’nin giriş-çıkışları ile yatay sirkülasyon elemanlarından olan dolaşım alanlarının (koridorlarının),fiziki konfor ölçütlerinin evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda incelenmesi çalışmanınçıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışılan AVM’de, fiziki konfor ölçütlerininevrensel tasarıma uygunluğunu tespit etmek amaçlanmıştır. Çalışma, AVM’nin ele alınankullanım alanlarında, sağlanması gereken fiziksel konfor ölçütlerinin kendi içerisinde evrenseltasarım doğrultusunda detaylı bir şekilde incelenmesi ve buradan hareketle yapılantespit ve saptamaları kapsamaktadır. Bu çalışmanın evrensel tasarım anlayışında farkındalıkyaratarak mimari anlamda; mimar, iç mimar, peyzaj mimarlarına AVM tasarımlarındaönemli noktalarda yön vereceği düşünülmektedir. Bununla birlikte AVM işletmeleriaçısından, evrensel tasarım ilkelerine yönelik tasarım yapılarak hizmet verilmesi gerektiğidüşünülmektedir. Pratikte ise bundan sonra yapılacak olan akademik çalışmalara kaynakniteliğinde olacağı öngörülmektedir. Geniş programlı bir AVM’de fotoğraf çekimleri,yerinde gözlem ve inceleme, empati yoluyla (engelli biri gibi davranarak) uygulamalıdeneyimleme gibi yöntemlerle alan çalışması yapılmıştır. Çalışılan AVM’de ele alınanalanlarla ilgili olması gereken evrensel tasarım özellikleri ile fiziki konfor ölçütlerininevrensel tasarıma uygunluk derecelerinin belirtildiği, özet niteliğindeki tablolar ve deneyimlemedeyapılan tespitler de çizim ve fotoğraflarla gösterilmiştir. Bu çalışmada,alan çalışması yapılan AVM’nin genel olarak evrensel tasarım anlayışına uygun nitelikteolduğu görülmüştür. AVM genel olarak, kullanıcı konforunun ön planda olduğu insanodaklı yani; kullanıcıların eylemini, kullanımını rahatlatan ve yönlendiren olumlu birAVM olarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra AVM’de tam görme engeli olan kul-lanıcılara yönelik bütün önlemlerin alınmadığı tespit edilmiştir. Birtakım uygulamalarlabazı önlemlerin alındığı fakat eksik bulunduğu için bu uygulamaların yeterli olmadığısaptanmıştır.

Analysis of physical comfort criterias in line with universal design principles constitutethe exit point of this research, through studying the entrance-exits of a shopping mallas a large programmed shopping center in the public space and the halls of a shoppingmall as horizontal circulation elements. It is aimed to observe in the treated shopping mallthe suitability of the physical comfort criterias to the universal design standards. Studyincludes a detailed universal design-oriented observation of physical comfort criteria thatmust be provided, and from this point of view, its evaluation and determination in theareas of usage that are addressed. Creating awareness about the perception of universaldesign, this study is intended to give architects, interior architects and landscape architectsdirection at important points in shopping mall designs in the architectual sense.Moreover; from the perspective of shopping mall managment, it is considered to be necessaryto provide service by designing according to the universal design principals. Inthe practical sense, on the other hand, it is predicted to become a resource for the academicstudies to come. In a large programmed shopping mall, field studies through takingphotos, observation and evaluation on the spot, empathy via applied experimentation(acting like a disabled person) methods have been used. In the analysed shopping mall,compatibility of the treated spaces with universal design features and compliance degreeof physical comfort criterias to the universal design standards have been demonstrated inbrief tables. The observations acquired through experimentation have been displayed viadrawings and photos. It is observed that the shopping mall, in which the field study hasbeen carried out, is in general terms compliant with universal design concept. The shoppingmall which prioritizes customer comfort is human focused and the shopping mall isconsidered as a positive one as it eases its users actions and orients the users. In additionto this, it is observed that all precautions required for fully blind persons have not beentaken in the shopping mall. Despite some measures taken in this direction, it is seen thatthese measures remain insufficient.