İbn Kemmûne’nin Evren Tasavvuru
Ibn Kammûna’s Thought of the Universe
Yazar: Pattabanoğlu, Fatma Zehra
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 77, 2019
Anahtar kelimeler: Evren,İbn Kemmûne,sudur,gök küreleri,gezegenler,dört unsur ; Universe,Ibn Kammûna,procession,celestial spheres,planets,four elements

Ortaçağda Aristoteles’in doğa felsefesi ve Batlamyus’unevren anlayışından yola çıkan filozoflar, fizik ve evren hakkında önemli gelişmeler  kaydetmişlerdir.  Batlamyus’un matematiksel   modelleri   ile Aristoteles’in fizik teorisininbirbiriyle tutarsız görünmesi, İbn Heysem’le (ö.1039) başlayan Yunan bilimgeleneğine karşı eleştirel çalışmaları ortaya çıkarmıştır. Böylece 13. yüzyıldaBitrûcî (ö.1217), Müeyyedüddin el-Urdî (ö.1266), Nasîruddin et-Tûsî (ö.1274) veNecmeddin el-Kâtibî el-Kazvînî (ö.1276) gibi bilim adamlarının sahip olduğufiziksel ve matematiksel bakış açıları sayesinde alternatif evren modellerioluşturulmuştur. Bu birikim de bir sonraki yüzyılda yetişen Kutbeddineş-Şirâzî’yi (ö.1311) ve İbn Şâtır’ı (ö.1375) astronomi alanında önemli birseviyeye ulaştırmıştır. Batı’da ise bu teorilerden yola çıkan Kopernik, Güneşmerkezli evren modelini keşfederek bilimsel devrimin kapılarını açmıştır.Çalışmamızın konusu olan Sad b. Mansur İbn Kemmûne (ö.1284)zikredilen bilim adamlarının çağdaşıdır. Onların eserlerine özetler yazmış, atıftabulunmuş ve felsefi problemler hakkında mektuplaşmıştır. İslam felsefetarihinin İbn Sînâ (ö.1037) ve Sühreverdî (ö.1191) gibi büyük filozoflarınıneserlerine de şerhler yapmıştır. Böylece o, geçmiş dönemin ve çağının bilim vefelsefesini çok iyi takip ederek mantık, fizik, metafizik, astronomi, tıp vekimya dallarında eserler kaleme almıştır. Aslen Yahudi bir aileye mensup olanfilozof, yaşamının büyük bir bölümünü Bağdat’ta geçirmiştir. İslam felsefe geleneğininözellikle şerhlerle devam ettiği bu dönemde, bilim adamlarının kendilerinetevarüs eden bilgiyi nasıl yorumlayıp aktardıklarını ve evrenin fiziki yorumuüzerinde nasıl tartıştıklarını bütüncül bir şekilde görmek için, disiplinlerarası bireysel çalışmaların incelenmesine de ihtiyaç vardır. Nitekim bilimselbilginin nasıl değerlendirildiği ve özgünlükleri ancak bu şekilde ortayaçıkacaktır. İşte bu sebeple çalışmamızda İbn Kemmûne’nin evren anlayışını elealacağız. Onun evren teorisi metafizik ve kozmolojik içeriğe sahip olduğu kadar,astronomi biliminden de esintiler taşımaktadır. Bu minvalde filozofundüşüncelerinden yola çıkarak, öncelikle evrenin nasıl meydana geldiğini elealacağız. Sonra ay- üstü ve ay-altı âlem ayrımına dayanarak gök akılları, gökcisimleri ve yeryüzünde oluş-bozuluşun etkisiyle meydana gelen olaylar hakkındabilgiler vereceğiz. Son olarak felsefe ve bilim tarihi açısından filozofunteorilerinin bir katkısının olup olmadığını tespit etmeye çalışacağız.

ABSTRACTIn the Middle Age, philosophers, who grounded on Aristotle’sphilosophy of nature and Ptolemy’s understanding of the universe, improvedimportant developments about physics and the universe. The inconsistencybetween Ptolemy’s mathematical models and Aristotle’s theory of physics revealedcritical studies against the Greek scientific tradition that began with Ibnal-Haytham (d.1039). Thus in the 13th century, the alternative universe modelshave been created thanks to the physical and mathematical perspectives ofscientists such as Bitrûcî (d.1217), Müeyyedüddîn al-Urdî (d.1266), Nasîruddînat-Tûsî (d.1274) and Necmeddîn al-Kâtibî al-Kazwînî (d.1276). Scientists havecreated alternative universe models through their physical and mathematicalperspectives. This accumulation moved up Qutbuddîn ash-Shîrâzî (d.1311) and IbnShatir (d. 1375), who grew up in the next century, into an important level inastronomy. In the West, Copernicus, starting from his theories, discovered theSun-centered universe model and opened the doors of scientific revolution. Inthe West, Copernicus, starting from these theories, discovered the Sun-centereduniverse model and opened the doors of the scientific revolution.Sad b. Mansur Ibn Kammûna (d.1284) who is the subject ofarticle, is a contemporary of the aforementioned scientists. He wrotesummaries, cited references and corresponded to philosophical problems abouttheir works. He also commented on the works of great philosophers in thehistory of Islamic philosophy such as Avicenna (d.1037) and Suhrawardî (d.1191).Therefore wrote the works in the fields of logic, physics, metaphysics,astronomy, medicine and chemistry by following science and philosophy in theprevious period and his period. The philosopher, who originally belonged to aJewish family, spent most of his life in Baghdad. In this period that traditionof Islamic philosophy continued with paraphrases in particular, there is needto examine interdisiplinary individual works to see how scientists interpretedand transferred knowledge which was inherited to them and how they discussed onphysical interpretation of the universe in a holistic way. As a matter of fact,this is the only way that scientific knowledge is evaluated and authenticitywill be revealed. For this reason, in our article, we will examine IbnKammûna’s understanding of the universe. His theory of the universe hasmetaphysical and cosmological content and also has the impact of astronomy. Inthis context, we will first consider how the universe came into being based onthe philosopher’s thoughts. Then we will give information about celestialminds, celestial bodies and events that occur under the effect offormation-deterioration on the earth based on the distinction between theabove-the-moon and the below-the-moon realms. Finally we will try to determinewhether this has a contribution in terms of philosophy and history of science.