Cemevlerine Yasal Statü Verilmesi ve Bu Kapsamda Yürütülen Bazı Tartışmalara Dair
Cemevlerine Yasal Statü Verilmesi ve Bu Kapsamda Yürütülen Bazı Tartışmalara Dair
Yazar: Üçer, Cenksu
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; History of Islamic Sects,Alevi Tradition,Manners and Etiquettes,Jemevi,Legal Status ; İslam Mezhepleri Tarihi,Alevî Gelenek,Âdâp ve Erkân,Cemevi,Yasal Statü,Jemevi

Bu çalışma Türkiye’de cemevlerine yasal statü verilmesi kapsamında gündeme taşınan bazı tartışmaları ele almaktadır. Bu tartışmalar, 2022 yılının Ekim ayında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın devlet tarafından yeni inşa edilen bazı cemevlerinin açılışını yapması ve yapılacak olanların temelini atması münasebetiyle düzenlenen program sonrasında yeniden sıcak gündem oluşturmuştur. Müteakip gelişmelerde önce konu hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımlanmış, sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yaptığı kanunî düzenleme ile cemevleri yasal statüye kavuşturulmuştur. Bunun üzerine bazı kuruluş ve kişiler konuyu farklı yönleriyle tartışmışlardır. Bu tartışmalarda cemevlerine yasal statü verilmesi ve dedelere maaş bağlanması hususlarının Alevîlik-Sünnîlik ve cami-cemevi kıyası üzerinden işlendiği görülmektedir. Nitel araştırma yöntemiyle ve ilgili kanunî düzenlemeler ve tartışmalar sınırlılığında yürütülen bu çalışmada, konunun başta Mezhepler Tarihi ve Tasavvuf Tarihi olmak üzere İlahiyat disiplinlerinin metodik bilgisine dayalı verileriyle araştırılması amaçlamaktadır. Zira ilgili kanunî düzenlemeler ve tartışmaların, bu toprakların dinî-kurumsal tecrübesiyle ne kadar uyumlu olduğunun ortaya konulması önemlidir. Buna göre Alevî-Sünnî ve cami-cemevi kıyası doğru bir kıyas değildir. Alevî geleneğe mensup ocak ve grupların âdâb ve erkânlarını icrâ ettikleri -ve tekke, zâviye, dergâh ya da meydanevi, büyük ev, tarikat evi gibi geleneksel isimlerin yerine yeni bir isim ile adlandırdıkları mekânlar olarak- cemevlerinin yasal bir statüye kavuşturulması hususundaki kanunî düzenlemelerin, Müslümanların dinî-kurumsal tecrübesine uygun olduğu görülmektedir.

This study deals with some of the debates brought to the agenda within the scope of granting legal status to Jemevis in Turkey. These discussions once again became a hot topic after the program organized in October 2022, on the occasion of the President's inauguration of some jemevis newly built by the state and laying the groundwork for what will be done. In the following developments, first the Presidential Decree was published on the subject, then the jemevis were given legal status with the legal regulation made by the Turkish Grand National Assembly. Thereupon, some organizations and individuals have discussed the issue from different aspects. In these discussions, it is seen that the legal status of jemevis and the payment of salaries to Dedes are handled through the comparison of Alevism-Sunnism and mosque-jemevi. In this study, which is carried out with the qualitative research method and within the limitations of the relevant legal regulations and discussions, it is aimed to examine and investigate them with data based on the methodical knowledge of theology disciplines, especially the History of Sects and the History of Sufism. Because, it is important to reveal how the relevant legal regulations and discussions on these issues are compatible with the religious-institutional experience of these lands. Accordingly, the comparison of Alawite-Sunni and mosque-jemevi is not a correct comparison. It is seen that the legal regulations regarding the legal status of the jemevis, in which the groups belonging to the Alevi tradition perform their manners and etiquettes -and as places that they named with a new name instead of traditional names such as tekke, zaviye, dervish lodge or square house, big house, sect house- are in accordance with the religious-institutional experience of the Muslims.