Medine’den Boğaziçi’ne Esen Rüzgâr: Üsküdârî Ahmed Efendi’nin Kasîde-i Bürde Şerhi
The Wind blowing from Medina to Bosphorus: The Commentary  Sharh  of Üsküdari Ahmed Efendi on Qasidat al-Burdah
Yazar: Güler, Ömer Said
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 26 No. 26, 0
Anahtar kelimeler: Kasîde-i Bürde, Ka‘b b. Züheyr, Üsküdârî Ahmed Efendi, mahallîleştirme ; Qasidat al-Burdah, Ka‘b b. Zuhayr, Üsküdari Ahmed Efendi, localization

Muhadramûn şairlerinden Ka‘b b. Züheyr’in hicretin 9’uncu senesinde Hz. Peygamber’in huzuruna gelerek af dilemek maksadıyla söylediği ve sonrasında Kasîde-i Bürde adıyla meşhur olan manzume, müşterek İslam edebiyatlarında en fazla şerh edilen edebî metinler arasında yer almıştır. Erken dönem itibarıyla, evvela söylendiği lisan olan Arap diliyle şerh edilen kaside, Müslüman müelliflerin diğer dillerde de yetkin şerh örnekleri vermesiyle birlikte çok dilli zengin bir literatürün teşekkülünü netice vermiştir.  Mukaddes Emanetler arasındaki en mümtaz örneklerden biri olan Hırka-i Saâdet ile bütünleşen Bürde kasidesi, önceki İslam devletlerinde olduğu gibi Osmanlı döneminde de büyük bir ilgiyle karşılanmıştır. Osmanlı müellifleri, Türk şerh edebiyatının yetkin örneklerinin ortaya konduğu 16. yüzyılı takiben manzumeyi şerh etmeye başlamış ve bu literatür, son asra kadar artan bir ilgiyle kesintisiz olarak ürünlerini vermeyi sürdürmüştür. 17. yüzyıl şarihlerinden biri olan Üsküdârî Ahmed Efendi de kasideyi –tespitlerimize göre- ilk kez Türkçe şerh ederek bu literatüre katkıda bulunan simalardan biri  olmuştur. Bir nüshasına göre Köprülü Mehmed Paşa’ya,  diğerlerine göreyse bizzat Sultan IV. Mehmed’e takdim olunan  şerhin en öne çıkan özelliği ise eski Arap şiirinin bütün  hususiyetlerini sergileyen mezkûr kasideyi Osmanlı şiirinin  önde gelen şairlerinin berceste mısraları eşliğinde şerh ederek  mahallîleştirme teşebbüsünde bulunması ve bu noktada başarılı  bir metin örneği olarak boy göstermesidir. Bu çalışma  kapsamında şarihin kimliği etrafındaki belirsizlik aydınlatılmış  ve metin, şerh usulü açısından çeşitli değerlendirmelere tabi  tutulmuştur.

One of the Mukhadram poets, Ka‘b b. Zuhayr came to the Prophet in the ninth year of the hegira and recites an eulogy  qasida  in order to apologize to him. This eulogy, later known as Qasidat al-Burdah, is among the most annotated texts in the Islamic literatures. While the eulogy was annotated in its original language, Arabic, as of the early period, the work was able to create a rich multilingual literature with Muslim authors giving examples of competent commentaries in other languages.  The eulogy of Burdah, by being a supplementary to the Khirka-i Sa‘ada, which is one of the most distinguished examples of Sacred Relics of the Prophet, was greeted with great interest in the Ottoman period, as it was in the previous Islamic states. Ottoman authors started to annotate the verse after the sixteenth century when the competent examples of Turkish commentary literature were written. Moreover, the commentaries of the eulogy continued to be produced with an ever-increasing interest until the last century. Üsküdari Ahmed Efendi, one of  seventeenth-century commentators, also contributed to  this literature by commentating the eulogy in Turkish for  the first time –according to our determinatons-. His  commentary was either presented to Köprülü Mehmed  Pasha according to one copy, or to Sultan Mehmed IV,  according to others. The commentary’s most prominent  feature is that it successfully attempts to localize the  aforementioned eulogy, which contains all characteristics  of ancient Arabic poetry, by commentating it with the  distinguished couplets of the leading poets of Ottoman  poetry. Within the scope of this study, the uncertainty  around the commentator’s identity was clarified and the  text was subjected to various evaluations in terms of  annotation method.