hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
XIX. YÜZYIL TATAR DİLİ SÖZLÜKLERİ
XIX. YÜZYIL TATAR DİLİ SÖZLÜKLERİ
Yazar: Yusupova, Alpiya
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2021
Anahtar kelimeler: Tatarca,sözlük,sözlük bilim,leksikografi,tarihî sözlükler.

Çarlık Rusya’sı döneminde imparatorluğun ihtiyaçları doğrultusunda halkların özellikle de Rusya Müslümanlarının kültürüne ve diline olan ilgi giderek artmıştır. 19. yüzyıl, bu ilginin yoğunolduğu ve çeşitli üniversite ve okullarla vücut bulduğu dönemdir. Bu dönemde ve öncesinde bölgenin genel anlaşma dili olan Tatar dilinin söz varlığı da dil âlimlerinin dikkatini çekmiştir. Bu dikkatlerin politik, pedagojik olmak gibi farklı nedenleri vardır. Bu çalışmada da 19. yüzyılda doğrudan Tatarcanın söz varlığını barındıran sözlükler değerlendirilmiştir. İ. Giganov, A. Troyanskiy, S. Kuklyaşev, L. Z. Budagov, N. Ostroumov, K. Nasırî, Ş. Rehmetullin (Gebdelaziz), A. Voskresenskiy, E. Neklyudov, M. Yunusov gibi âlimlerin sözlükleri, sözlük birimlerin diziliş ve açıklanma yöntemleri, bölümleri, biçimleri, alıntı söz varlıkları, diyalektik söz yükleri, formatları gibi çeşitli yönleriyle ele alınmıştır. Ayrıca bu sözlüklerin yazılması ihtiyacını doğuran sebepler açıklanarak söz varlığı ve sözlüklerin yazılış maksatları arasındaki ilgiye dikkat çekilmiştir. Tatar sözlükçülüğünün ve sözlük biliminin temelini oluşturan bu sözlüklerin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine imkân tanınmıştır.

Çarlık Rusya’sı döneminde imparatorluğun ihtiyaçları doğrultusunda halkların özellikle de Rusya Müslümanlarının kültürüne ve diline olan ilgi giderek artmıştır. 19. yüzyıl, bu ilginin yoğunolduğu ve çeşitli üniversite ve okullarla vücut bulduğu dönemdir. Bu dönemde ve öncesinde bölgenin genel anlaşma dili olan Tatar dilinin söz varlığı da dil âlimlerinin dikkatini çekmiştir. Bu dikkatlerin politik, pedagojik olmak gibi farklı nedenleri vardır. Bu çalışmada da 19. yüzyılda doğrudan Tatarcanın söz varlığını barındıran sözlükler değerlendirilmiştir. İ. Giganov, A. Troyanskiy, S. Kuklyaşev, L. Z. Budagov, N. Ostroumov, K. Nasırî, Ş. Rehmetullin (Gebdelaziz), A. Voskresenskiy, E. Neklyudov, M. Yunusov gibi âlimlerin sözlükleri, sözlük birimlerin diziliş ve açıklanma yöntemleri, bölümleri, biçimleri, alıntı söz varlıkları, diyalektik söz yükleri, formatları gibi çeşitli yönleriyle ele alınmıştır. Ayrıca bu sözlüklerin yazılması ihtiyacını doğuran sebepler açıklanarak söz varlığı ve sözlüklerin yazılış maksatları arasındaki ilgiye dikkat çekilmiştir. Tatar sözlükçülüğünün ve sözlük biliminin temelini oluşturan bu sözlüklerin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine imkân tanınmıştır.
XIX ГАСЫР ТАТАР ТЕЛЕ СҮЗЛЕКЛӘРЕ
XIX ГАСЫР ТАТАР ТЕЛЕ СҮЗЛЕКЛӘРЕ
Yazar: Yusupova, Alfiya
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2021
Anahtar kelimeler: Tatarca,sözlük,sözlük bilim,leksikografi,tarihî sözlükler

Çarlık Rusya’sı döneminde imparatorluğun ihtiyaçları doğrultusunda halkların özellikle de Rusya Müslümanlarının kültürüne ve diline olan ilgi giderek artmıştır. 19. yüzyıl, bu ilginin yoğunolduğu ve çeşitli üniversite ve okullarla vücut bulduğu dönemdir. Bu dönemde ve öncesinde bölgenin genel anlaşma dili olan Tatar dilinin söz varlığı da dil âlimlerinin dikkatini çekmiştir. Bu dikkatlerin politik, pedagojik olmak gibi farklı nedenleri vardır. Bu çalışmada da 19. yüzyılda doğrudan Tatarcanın söz varlığını barındıran sözlükler değerlendirilmiştir. İ. Giganov, A. Troyanskiy, S. Kuklyaşev, L. Z. Budagov, N. Ostroumov, K. Nasırî, Ş. Rehmetullin (Gebdelaziz), A. Voskresenskiy, E. Neklyudov, M. Yunusov gibi âlimlerin sözlükleri, sözlük birimlerin diziliş ve açıklanma yöntemleri, bölümleri, biçimleri, alıntı söz varlıkları, diyalektik söz yükleri, formatları gibi çeşitli yönleriyle ele alınmıştır. Ayrıca bu sözlüklerin yazılması ihtiyacını doğuran sebepler açıklanarak söz varlığı ve sözlüklerin yazılış maksatları arasındaki ilgiye dikkat çekilmiştir. Tatar sözlükçülüğünün ve sözlük biliminin temelini oluşturan bu sözlüklerin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine imkân tanınmıştır.

Çarlık Rusya’sı döneminde imparatorluğun ihtiyaçları doğrultusunda halkların özellikle de Rusya Müslümanlarının kültürüne ve diline olan ilgi giderek artmıştır. 19. yüzyıl, bu ilginin yoğunolduğu ve çeşitli üniversite ve okullarla vücut bulduğu dönemdir. Bu dönemde ve öncesinde bölgenin genel anlaşma dili olan Tatar dilinin söz varlığı da dil âlimlerinin dikkatini çekmiştir. Bu dikkatlerin politik, pedagojik olmak gibi farklı nedenleri vardır. Bu çalışmada da 19. yüzyılda doğrudan Tatarcanın söz varlığını barındıran sözlükler değerlendirilmiştir. İ. Giganov, A. Troyanskiy, S. Kuklyaşev, L. Z. Budagov, N. Ostroumov, K. Nasırî, Ş. Rehmetullin (Gebdelaziz), A. Voskresenskiy, E. Neklyudov, M. Yunusov gibi âlimlerin sözlükleri, sözlük birimlerin diziliş ve açıklanma yöntemleri, bölümleri, biçimleri, alıntı söz varlıkları, diyalektik söz yükleri, formatları gibi çeşitli yönleriyle ele alınmıştır. Ayrıca bu sözlüklerin yazılması ihtiyacını doğuran sebepler açıklanarak söz varlığı ve sözlüklerin yazılış maksatları arasındaki ilgiye dikkat çekilmiştir. Tatar sözlükçülüğünün ve sözlük biliminin temelini oluşturan bu sözlüklerin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine imkân tanınmıştır.
TATARLARDA MARİFETÇİLİK VE CEDİTÇİLİK ÜZERİNE NOTLAR
TATARLARDA MARİFETÇİLİK VE CEDİTÇİLİK ÜZERİNE NOTLAR
Yazar: Öner, Mustafa
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Tatarlar,Kültür,Marifetçilik,Ceditçilik

Türk Dünyasında modernleşme akımının dramatik bir biçimde Rusya işgaline erkenden giren İdil-Ural bölgesinde başladığı anlaşılıyor. 1552’de Kazan Hanlığının yıkılmasıyla başlayan süreç bölgedeki topluluklar üzerinde bir Hristiyanlaştırma hareketidir. 1773’de Orenburg’da başlayan Pugaçev isyanına asırlardır ezilen Tatar-Başkurt toplulukları da kalabalık olarak katılmışlardır. Bunun sonucunda II. Katarina, başka bir denge siyasetine geçerek 1788’de merkezi Ufa’da olan Rusya Müslüman Ruhani Meclisi (Duhovnoe Sobranie Musulman Rossii) kurmuştur. Böylece, geleneksel dinin yaşandığı Türkistan’a karşı, modernleşmeye açık olan Tatar mollaları ortaya çıkmıştır. XIX. yüzyılda, A. Utız-İmeni, A. Kursavi, Ş. Mercani gibi modern din anlayışına sahip bilginlerin başlattığı aydınlanma akımı, aynı yüzyılın sonlarında tam bir modernizm hâlini aldı. Türk Dünyası ve Avrasya kültür tarihinde Ceditçilik denen bu olgu, eğitim kökenli büyük bir akıma dönüşmüştür. Makalede Kazan, Ufa, Orenburg gibi Tatar kültür merkezlerinde XIX. yüzyılda ortaya çıkan dinî aydınlanma (Marifetçilik) ve onun ardından gelişen Ceditçilik akımı ana hatlarıyla incelenmektedir.

Türk Dünyasında modernleşme akımının dramatik bir biçimde Rusya işgaline erkenden giren İdil-Ural bölgesinde başladığı anlaşılıyor. 1552’de Kazan Hanlığının yıkılmasıyla başlayan süreç bölgedeki topluluklar üzerinde bir Hristiyanlaştırma hareketidir. 1773’de Orenburg’da başlayan Pugaçev isyanına asırlardır ezilen Tatar-Başkurt toplulukları da kalabalık olarak katılmışlardır. Bunun sonucunda II. Katarina, başka bir denge siyasetine geçerek 1788’de merkezi Ufa’da olan Rusya Müslüman Ruhani Meclisi (Duhovnoe Sobranie Musulman Rossii) kurmuştur. Böylece, geleneksel dinin yaşandığı Türkistan’a karşı, modernleşmeye açık olan Tatar mollaları ortaya çıkmıştır. XIX. yüzyılda, A. Utız-İmeni, A. Kursavi, Ş. Mercani gibi modern din anlayışına sahip bilginlerin başlattığı aydınlanma akımı, aynı yüzyılın sonlarında tam bir modernizm hâlini aldı. Türk Dünyası ve Avrasya kültür tarihinde Ceditçilik denen bu olgu, eğitim kökenli büyük bir akıma dönüşmüştür. Makalede Kazan, Ufa, Orenburg gibi Tatar kültür merkezlerinde XIX. yüzyılda ortaya çıkan dinî aydınlanma (Marifetçilik) ve onun ardından gelişen Ceditçilik akımı ana hatlarıyla incelenmektedir.
GÖÇ YOLUNDA AZERBAYCAN-GENCE/KARABAĞ TÜRKLÜĞÜ: KONYA/CİHANBEYLİ-KARABAĞ MAHALLESİ AĞZI I - SES BİLGİSİ
GÖÇ YOLUNDA AZERBAYCAN-GENCE/KARABAĞ TÜRKLÜĞÜ: KONYA/CİHANBEYLİ-KARABAĞ MAHALLESİ AĞZI I - SES BİLGİSİ
Yazar: Ölker, Perihan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Cihanbeyli/Karabağ,Aran/Karabağ,ses bilgisi,ağız araştırmaları.

Türkler göçer evli yaşam tarzını yerleşik yaşama geçildikten sonraki yüzyıllar boyunca sürdürmüştür. Bu göçler kimi zaman bir zorunluluk kimi zaman da bir tercih sonucu olagelmiştir.Bugün Azerbaycan’da Aran/Karabağ olarak adlandırılan, geçmişte ve günümüzde Gence/Karabağ olarak da bilinen bölgeden yoğun kitleler hâlinde Anadolu’ya göçler gerçekleşmiş, tarih boyunca her iki bölge arasında bir geçişkenlik yaşanmıştır. Bu bölgeden Anadolu’ya yerleşen Türkler kondukları yere “Karabağ” adını vererek tarihlerini asla unutmamışlar, ağızdan ağıza, hafızadan hafızaya aktarım yaparak geçmişlerini unutmamaya kültürlerini de yaşatmaya gayret etmişlerdir. Toplamda ayrı ayrı 19 kişiden yaklaşık 8 saat ses kaydı almak yoluyla ortaya konan bu çalışmada, kökeni adı geçen bölgeye dayanan, Konya/Cihanbeyli-Karabağ mahallesinin hem yakın tarihi üzerinde durulacak hem de ağzı üzerinde, şimdilik sadece ses bilgisi açısından olmak üzere, bir değerlendirme yapılacaktır.

Türkler göçer evli yaşam tarzını yerleşik yaşama geçildikten sonraki yüzyıllar boyunca sürdürmüştür. Bu göçler kimi zaman bir zorunluluk kimi zaman da bir tercih sonucu olagelmiştir.Bugün Azerbaycan’da Aran/Karabağ olarak adlandırılan, geçmişte ve günümüzde Gence/Karabağ olarak da bilinen bölgeden yoğun kitleler hâlinde Anadolu’ya göçler gerçekleşmiş, tarih boyunca her iki bölge arasında bir geçişkenlik yaşanmıştır. Bu bölgeden Anadolu’ya yerleşen Türkler kondukları yere “Karabağ” adını vererek tarihlerini asla unutmamışlar, ağızdan ağıza, hafızadan hafızaya aktarım yaparak geçmişlerini unutmamaya kültürlerini de yaşatmaya gayret etmişlerdir. Toplamda ayrı ayrı 19 kişiden yaklaşık 8 saat ses kaydı almak yoluyla ortaya konan bu çalışmada, kökeni adı geçen bölgeye dayanan, Konya/Cihanbeyli-Karabağ mahallesinin hem yakın tarihi üzerinde durulacak hem de ağzı üzerinde, şimdilik sadece ses bilgisi açısından olmak üzere, bir değerlendirme yapılacaktır.
KÜRESELLEŞME VE İLETİŞİMİN MİLLÎ KÜLTÜRLERE ETKİLERİ
KÜRESELLEŞME VE İLETİŞİMİN MİLLÎ KÜLTÜRLERE ETKİLERİ
Yazar: Ölçekçi, Haluk
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Kültürlerarası Etkileşim,Popüler Kültür,Küresel Kültür,KültürelEmperyalizm,Modernleşme,İletişim Teknolojileri.

Bilgi teknolojileri ve iletişim araçlarındaki hızlı değişim, toplumların hayatları üzerindeki etkisini dünya çapında artırmaktadır. İnternet ve sosyal medya uygulamaları sayesinde farklı kültürel formlar tarihte hiç olmadığı ölçüde, hızda ve serbestlikte dünyayı dolaşmaktadır. Genellikle ekonomik bir olgu olarak kabul edilen küreselleşmenin insanlar için gündelik hayatın vazgeçilmez bir parçasına dönüşmesi bu sayede gerçekleşmektedir.Küreselleşme olgusunun önemli etki alanlarının başında gelen sosyal ve kültürel hayat, iletişim teknolojilerini ve bilgiyi tekelleştiren uluslararası ekonomi çevrelerinin kontrolü altındadır.Küreselleşme ulus devletlerin tarih, kültür ve ülkü birliğine dayalı millî kimlikleri yerine; sınırları olmayan bir dünya, tek tip bir kültür ve tüketim topluluğu yaratmayı amaçlamaktadır.İletişim çağının kaçınılmaz bir süreci olan kültürel etkileşim olumlu ya da olumsuz etkileriyle daima gündemde olacaktır. Bu etkileşimi toplumsal bir dönüşüm fırsatına çevirmek ya da kültürel manada tüketim toplumu olarak bir başka kültürün parçası hâline gelmek seçenekler arasındadır. Kültürel etkileşim doğru yönlendirildiğinde toplumları zenginleştirirken, bilinçsiz kullanımda yok edici bir güç olarak işlev görmektedir.

Bilgi teknolojileri ve iletişim araçlarındaki hızlı değişim, toplumların hayatları üzerindeki etkisini dünya çapında artırmaktadır. İnternet ve sosyal medya uygulamaları sayesinde farklı kültürel formlar tarihte hiç olmadığı ölçüde, hızda ve serbestlikte dünyayı dolaşmaktadır. Genellikle ekonomik bir olgu olarak kabul edilen küreselleşmenin insanlar için gündelik hayatın vazgeçilmez bir parçasına dönüşmesi bu sayede gerçekleşmektedir.Küreselleşme olgusunun önemli etki alanlarının başında gelen sosyal ve kültürel hayat, iletişim teknolojilerini ve bilgiyi tekelleştiren uluslararası ekonomi çevrelerinin kontrolü altındadır.Küreselleşme ulus devletlerin tarih, kültür ve ülkü birliğine dayalı millî kimlikleri yerine; sınırları olmayan bir dünya, tek tip bir kültür ve tüketim topluluğu yaratmayı amaçlamaktadır.İletişim çağının kaçınılmaz bir süreci olan kültürel etkileşim olumlu ya da olumsuz etkileriyle daima gündemde olacaktır. Bu etkileşimi toplumsal bir dönüşüm fırsatına çevirmek ya da kültürel manada tüketim toplumu olarak bir başka kültürün parçası hâline gelmek seçenekler arasındadır. Kültürel etkileşim doğru yönlendirildiğinde toplumları zenginleştirirken, bilinçsiz kullanımda yok edici bir güç olarak işlev görmektedir.
FELSEFÎ BİR SITMANIN GÜDÜMÜNDE ÂSAF HÂLET ÇELEBİ ŞİİRİNDE MELANKOLİ
FELSEFÎ BİR SITMANIN GÜDÜMÜNDE ÂSAF HÂLET ÇELEBİ ŞİİRİNDE MELANKOLİ
Yazar: Şamlıoğlu, Kemal
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Âsaf Hâlet Çelebi,bilinçaltı,iç âlem,modernizm,melankoli

Âsaf Hâlet Çelebi’nin poetikasını belirleyen en önemli etken, şairin bilinçaltı yönelimine bağlı olarak zamanda yaptığı yolculuktur. Modernizmin getirilerine karşı kayıtsız kalan insanın içsel olana yönelim göstermesi, aynı zamanda var olan koşullardan kaçış olarak yorumlanabilir. Çünkü modern insanın düzlemsel bir zamanda dış dünyayı önceleme girişimine karşılık iç dünya ile münasebet kurmasını ve soyut şiire kayışını belirttiğimiz gibi çağdaş düşünce pratiklerinden sıyrılışını, bilinçaltı formuna yönelimle açıklanabilecek insanlığın kolektif şuuruna hitap eden bir bağlanış olarak görmek mümkündür. Çelebi’de bilinçaltı formuna bağlı olarak kolektif şuurun yakalanmasını, çok farklı ve değişik yön ve zamanlardan gelen ses yankılarını şiir dilinde imgeleştirerek bir terkip oluşturma gayreti olarak görmek mümkündür. Bu makalede Âsaf Hâlet Çelebi’nin şiirini kuran ve ona bu seslenişin imkânını veren hususlar incelenecektir.

Âsaf Hâlet Çelebi’nin poetikasını belirleyen en önemli etken, şairin bilinçaltı yönelimine bağlı olarak zamanda yaptığı yolculuktur. Modernizmin getirilerine karşı kayıtsız kalan insanın içsel olana yönelim göstermesi, aynı zamanda var olan koşullardan kaçış olarak yorumlanabilir. Çünkü modern insanın düzlemsel bir zamanda dış dünyayı önceleme girişimine karşılık iç dünya ile münasebet kurmasını ve soyut şiire kayışını belirttiğimiz gibi çağdaş düşünce pratiklerinden sıyrılışını, bilinçaltı formuna yönelimle açıklanabilecek insanlığın kolektif şuuruna hitap eden bir bağlanış olarak görmek mümkündür. Çelebi’de bilinçaltı formuna bağlı olarak kolektif şuurun yakalanmasını, çok farklı ve değişik yön ve zamanlardan gelen ses yankılarını şiir dilinde imgeleştirerek bir terkip oluşturma gayreti olarak görmek mümkündür. Bu makalede Âsaf Hâlet Çelebi’nin şiirini kuran ve ona bu seslenişin imkânını veren hususlar incelenecektir.
ESKİ UYGURCADA MENTAL FİİLLER ARASI GEÇİŞLER ÜZERİNE NOTLAR
ESKİ UYGURCADA MENTAL FİİLLER ARASI GEÇİŞLER ÜZERİNE NOTLAR
Yazar: Yıldız, Hasan Hüseyin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Eski Uygurca,Bilişsel Dilbilim,Fiil Sınıfları,Mental Fiiller

Hayat tarzlarını ve kültürlerini hareket üzerine kurmuş olan Türkler, bu bağlamda fiil söz varlığın temelinde zengin bir kelime hazinesine sahip olmuştur. Eski Türkçe döneminden itibaren özellikle de zengin bir yazılı edebiyat meydana getirmiş olan Eski Uygurcayla birlikte bu Türkçenin bu zenginliği tespit edilebilmiştir. Birbirinden farklı ve çok sayıda tematik alan içinde sınıflandırılabilen fiillerin bir alt grubunu da mental fiiller oluşturmaktadır. Dilbiliminin yanı sıra psikoloji, psikanaliz, nöroloji, nöropsikoloji, çocuk gelişimi, eğitim bilimleri, reklamcılık vb. birçok alanla da bağlantılı olan mental fiiller, esasen disiplinlerarası çalışmalara hitap etmektedir. Mental fiil sınıflandırmaları söz konusu olduğunda, araştırmacılar sınıflandırma hususunda genel olarak ittifak etmişler, ancak terminoloji konusunda bazı farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Mental fiiller üzerine Türkiye’de sayılı çalışma yapılmış olup, bu çalışmaların bir kısmı mental fiillerin bir kolunu konu edinmektedir. Bu çalışmada, Eski Uygurca metinlerin taranarak fişlenmesiyle tarafımızdan oluşturulmuş Eski Uygurca veri tabanından (EUFV) hareketle, Esi Uygurca metinlerde kullanılan mental fiillerin alt sınıflarının kendi içinde ve birbirleri arasındaki geçişleri; semantik ve leksik bağlamda incelenecek, böylelikle de mental fiiller arası çok anlamlılık hususuna yönelik tespitler ortaya çıkacaktır.

Hayat tarzlarını ve kültürlerini hareket üzerine kurmuş olan Türkler, bu bağlamda fiil söz varlığın temelinde zengin bir kelime hazinesine sahip olmuştur. Eski Türkçe döneminden itibaren özellikle de zengin bir yazılı edebiyat meydana getirmiş olan Eski Uygurcayla birlikte bu Türkçenin bu zenginliği tespit edilebilmiştir. Birbirinden farklı ve çok sayıda tematik alan içinde sınıflandırılabilen fiillerin bir alt grubunu da mental fiiller oluşturmaktadır. Dilbiliminin yanı sıra psikoloji, psikanaliz, nöroloji, nöropsikoloji, çocuk gelişimi, eğitim bilimleri, reklamcılık vb. birçok alanla da bağlantılı olan mental fiiller, esasen disiplinlerarası çalışmalara hitap etmektedir. Mental fiil sınıflandırmaları söz konusu olduğunda, araştırmacılar sınıflandırma hususunda genel olarak ittifak etmişler, ancak terminoloji konusunda bazı farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Mental fiiller üzerine Türkiye’de sayılı çalışma yapılmış olup, bu çalışmaların bir kısmı mental fiillerin bir kolunu konu edinmektedir. Bu çalışmada, Eski Uygurca metinlerin taranarak fişlenmesiyle tarafımızdan oluşturulmuş Eski Uygurca veri tabanından (EUFV) hareketle, Esi Uygurca metinlerde kullanılan mental fiillerin alt sınıflarının kendi içinde ve birbirleri arasındaki geçişleri; semantik ve leksik bağlamda incelenecek, böylelikle de mental fiiller arası çok anlamlılık hususuna yönelik tespitler ortaya çıkacaktır.
KÜL TEGİN VE BİLGE KAĞAN YAZITLARI’NDA GEÇEN otča bwrča İFADESİ ÜZERİNE
KÜL TEGİN VE BİLGE KAĞAN YAZITLARI’NDA GEÇEN otča bwrča İFADESİ ÜZERİNE
Yazar: Ünal, Orçun
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Kül Tegin Yazıtı,Bilge Kağan Yazıtı,otča borča,etimoloji.

Bu çalışmanın konusu, Kül Tegin ve Bilge Kağan Yazıtları’nda geçen ve Türgeş kağanının ordusu için kullanılan otča bwrča ifadesidir. Bu benzetme, Wilhelm Radloff’un çalışmasından başlayarak günümüze kadar yalnızca yazıtlarla ilgili yayınların değil, müstakil çalışmaların da konusu olmuş, defalarca irdelenmiş ve farklı açıklamalarda bulunulmuştur. Bu makalenin amacı, önceki okuma, etimoloji ve açıklamaları bir araya getirerek bunlar içinde hangisinin en ikna edici olduğunu belirlemektir. Sonuç olarak, otča borča okuması ile “ateş ve toz bulutu gibi” anlamlandırmasının en muhtemel yorum olduğuna karar verilmiştir.

Bu çalışmanın konusu, Kül Tegin ve Bilge Kağan Yazıtları’nda geçen ve Türgeş kağanının ordusu için kullanılan otča bwrča ifadesidir. Bu benzetme, Wilhelm Radloff’un çalışmasından başlayarak günümüze kadar yalnızca yazıtlarla ilgili yayınların değil, müstakil çalışmaların da konusu olmuş, defalarca irdelenmiş ve farklı açıklamalarda bulunulmuştur. Bu makalenin amacı, önceki okuma, etimoloji ve açıklamaları bir araya getirerek bunlar içinde hangisinin en ikna edici olduğunu belirlemektir. Sonuç olarak, otča borča okuması ile “ateş ve toz bulutu gibi” anlamlandırmasının en muhtemel yorum olduğuna karar verilmiştir.
GİRESUN KÜLTÜRÜNE ÖZGÜ BİR HALK DANSI: “ÇANDIR TÜFEK OYUNU
GİRESUN KÜLTÜRÜNE ÖZGÜ BİR HALK DANSI: “ÇANDIR TÜFEK OYUNU
Yazar: Özdemir, Mehmet
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: : Giresun,halk dansları,kemençe,Kara Zıpka,Çandır Tüfek Oyunu,Oğuzlar,Çepni Kültürü

Bu makalede Giresun halk danslarından birisi olan Çandır Tüfek Oyunu tarihi ve kültürel bağlamda ele alınmaktadır. Bu kapsamda dansın hikâyesi, işlevleri, performans şekilleri, gösteriesnasında kullanılan araç-gereç ve geleneksel kostüm kullanımı, dansın icrasında kullanılan müzikler ve çalgılarla dansı icra eden gruplar bir bütün olarak çözümlenmektedir. Çalışmada konuyu değerlendirmek amacıyla verilen giriş bilgilerinden sonra Giresun’da halk danslarında kostüm kullanımı ve Giresun’da silahla yapılan kutlamalar ele alınarak Çandır Tüfek Oyunu hakkında daha tutarlı sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. Çandır Tüfek Oyunu’nun daha çok büyük organizasyonlardaki kutlamalarda sergilenen performansları incelenmiş ve seçilen örneklerden hareketle değişik zaman ve bağlamlarda videoya kaydedilen gösterilerden hareketle birtakım çıkarsamalarda bulunulmuştur. Yine çalışmada incelenen video gösterileri kaynakçada belirtilerek araştırmacıların ve okuyucuların konu hakkında sadece metinlerle sınırlı kalması önlenmek istenmiştir. Çalışmada ilgili karekodlar kullanılarak videolara doğrudan erişim sağlanabilmektedir.

Bu makalede Giresun halk danslarından birisi olan Çandır Tüfek Oyunu tarihi ve kültürel bağlamda ele alınmaktadır. Bu kapsamda dansın hikâyesi, işlevleri, performans şekilleri, gösteriesnasında kullanılan araç-gereç ve geleneksel kostüm kullanımı, dansın icrasında kullanılan müzikler ve çalgılarla dansı icra eden gruplar bir bütün olarak çözümlenmektedir. Çalışmada konuyu değerlendirmek amacıyla verilen giriş bilgilerinden sonra Giresun’da halk danslarında kostüm kullanımı ve Giresun’da silahla yapılan kutlamalar ele alınarak Çandır Tüfek Oyunu hakkında daha tutarlı sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. Çandır Tüfek Oyunu’nun daha çok büyük organizasyonlardaki kutlamalarda sergilenen performansları incelenmiş ve seçilen örneklerden hareketle değişik zaman ve bağlamlarda videoya kaydedilen gösterilerden hareketle birtakım çıkarsamalarda bulunulmuştur. Yine çalışmada incelenen video gösterileri kaynakçada belirtilerek araştırmacıların ve okuyucuların konu hakkında sadece metinlerle sınırlı kalması önlenmek istenmiştir. Çalışmada ilgili karekodlar kullanılarak videolara doğrudan erişim sağlanabilmektedir.
ŞAH İSMAİL VE GÜLİZAR HANIM HİKÂYESİ ALANYA VARYANTI ÜZERİNE MUKAYESELİ BİR İNCELEME
ŞAH İSMAİL VE GÜLİZAR HANIM HİKÂYESİ ALANYA VARYANTI ÜZERİNE MUKAYESELİ BİR İNCELEME
Yazar: Uysal, Yavuz
Dergi: Gazi Türkiyat No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Sözlü anlatmalar,Halk hikayesi,Şah İsmail,motif,epizot.

Sözlü anlatı geleceğinin önemli bir parçası olan halk hikâyeleri içerisinde önemli bir yeri olan Şah İsmail hikâyeleri; tarikat şeyhliği, devlet adamlığı misyonlarının yanı sıra şairliğiyle de öne çıkan Safevi Devleti hükümdarı Şah İsmail’in ismi etrafında oluşmuş anlatılardır. Bu hikâyeler; Anadolu, Balkanlar ve Ortadoğu’ya kadar yayılmıştır. Çeşitli yazma nüshalar ve sözlü varyantlar bu bölgelerde tespit edilmiş olsa da günümüzde sözlü kaynaklardan derlenen Şah İsmail hikâyelerinin bazı bölümlerinin unutulmaya başlandığı görülmüştür. Alanya’dan derlenen Şah İsmail Hikâyesi, gelenekteki zayıflamaya verilebilecek örneklerden bir tanesidir. Bu çalışmada ilk olarak halk hikâyeleri ile ilgili genel bilgiler verilmiş olup; daha sonra Şah İsmail’in hayatı ve edebi kişiliğinden bahsedilmiştir. Çalışma kapsamında ilk olarak motif ve epizot yapılarını incelediğimiz Milli Kütüphane Nüshası, Grek Nüshası, Süleymaniye Nüshası ve Alanya Varyantı ile ilgili kısa bir açıklama yapılmış, bu nüshaların ve varyantların kendi aralarındaki farkları açıklanmaya çalışılmıştır.

Sözlü anlatı geleceğinin önemli bir parçası olan halk hikâyeleri içerisinde önemli bir yeri olan Şah İsmail hikâyeleri; tarikat şeyhliği, devlet adamlığı misyonlarının yanı sıra şairliğiyle de öne çıkan Safevi Devleti hükümdarı Şah İsmail’in ismi etrafında oluşmuş anlatılardır. Bu hikâyeler; Anadolu, Balkanlar ve Ortadoğu’ya kadar yayılmıştır. Çeşitli yazma nüshalar ve sözlü varyantlar bu bölgelerde tespit edilmiş olsa da günümüzde sözlü kaynaklardan derlenen Şah İsmail hikâyelerinin bazı bölümlerinin unutulmaya başlandığı görülmüştür. Alanya’dan derlenen Şah İsmail Hikâyesi, gelenekteki zayıflamaya verilebilecek örneklerden bir tanesidir. Bu çalışmada ilk olarak halk hikâyeleri ile ilgili genel bilgiler verilmiş olup; daha sonra Şah İsmail’in hayatı ve edebi kişiliğinden bahsedilmiştir. Çalışma kapsamında ilk olarak motif ve epizot yapılarını incelediğimiz Milli Kütüphane Nüshası, Grek Nüshası, Süleymaniye Nüshası ve Alanya Varyantı ile ilgili kısa bir açıklama yapılmış, bu nüshaların ve varyantların kendi aralarındaki farkları açıklanmaya çalışılmıştır.