Kazananlar  ve Kaybedenler: Türkiye'de İllerin Nüfus Sıralaması Değişimi (1990-2024)
Winners and Losers: Changing Population Rankings of Türkiye’s Provinces (1990–2024)
Yazar: Yakar, Mustafa
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 34 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Population Geography ; Nüfus Coğrafyası ; Population rank change,Bump chart,Regional competitiveness and inequality,Provinces,Turkey ; Nüfus sıralaması değişimi,Sıralama grafiği,Bölgesel rekabet ve eşitsizlik,İller,Türkiye

Nüfus sıralaması değişimleri, sadece demografik süreçlerin değil; aynı zamanda iller arası göç, doğurganlık farklılıklarının mekânsal varyasyonları yanında iller arası sosyo-ekonomik gelişmişlik farklılıklarından da etkilenen çok bileşenli bir yapıda şekillenir. Bu araştırmada, 1990–2024 yılları arasında Türkiye’deki 81 ilin nüfus büyüklüklerine göre sıralamalarındaki değişimler analiz edilmektedir. Çalışmada illerin mutlak nüfus artışlarından ziyade, göreli sıralama değişimleri odak noktası yapılmış ve bu doğrultuda “kazananlar” (sırası artanlar), “kaybedenler” (sırası düşenler) ve “ne kaybedip ne de kazananlar” (sırasını koruyanlar) olmak üzere üç kategori belirlenmiştir. İllerdeki bu eğilimleri belirlemek için sıralama grafiği (bump chart) kullanılmış ve illerin 10’ar yıllık dönemlerdeki sıralama değişimleri görselleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, 1990–2024 arasında 33 ilin sırası artarken, 40 ilin sırası düşmüş ve sadece 8 ilin sıralamasında değişim olmamıştır. Sıralama değişimi ile nüfus artışı arasında anlamlı bir ilişki olmakla birlikte, bu ilişkinin birebir örtüşmediği görülmüştür. Araştırmada, nüfus sıralaması verisinin rekabetçilik ve bölgesel eşitsizliklerin mekânsal analizi için önemli bir gösterge olabileceği ileri sürülmektedir. Ayrıca, bu verinin gelişmişlik farklılıklarının izlenmesi ve yeni araştırmalara zemin oluşturması açısından işlevsel bir potansiyele sahip olduğu vurgulanmaktadır.

Changes in population rankings are shaped by a multi-dimensional structure influenced not only by demographic processes, but also by spatial variations in interprovincial migration, fertility differentials, and socio-economic disparities among provinces. This study analyzes the changes in population rankings of Turkey’s 81 provinces between 1990 and 2024. Rather than focusing on absolute population growth, the research emphasizes relative changes in ranking and classifies provinces into three categories: “winners” (those with rising ranks), “losers” (those with declining ranks), and “neither winners nor losers” (those with stable ranks). To identify these patterns, a bump chart visualization technique was employed to illustrate rank changes over four consecutive decades. The findings indicate that, during the 1990–2024 period, the ranks of 33 provinces improved, 40 declined, and only 8 remained unchanged. Although a statistically significant relationship was observed between population growth and ranking change, the correlation was not perfect, suggesting a complex interplay of factors. The study proposes that population ranking data can serve as a valuable indicator for analyzing spatial patterns of regional competitiveness and inequality. Furthermore, it underscores the potential utility of this data in monitoring regional disparities and informing future research agendas.