Selçuklu-Bizans Karşılaşmalarında Psiko-Sosyal Açıdan Savaşlar ve Etkileri
Wars and Their Effects in Seljuk-Byzantine Encounters from A Psychosocial Perspective
Yazar: Odabaşı, Zehra
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: History of Seljuk ; Selçuklu Tarihi ; Selçuklu,Bizans,Savaş,Psikoloji,Propaganda. ; Seljuk,Byzantine,War,Pyschology,Propaganda.

Psikolojik savaş konusu tarih ve uluslararası ilişkilerden siyaset bilimine, iletişimden güvenlik ve stratejiye, psikolojiden sosyolojiye kadar birçok bilimin inceleme alanı içinde yer almaktadır. Psikolojik savaş, aynı zamanda tarihte ve günümüzde tüm toplumları ilgilendiren uluslararası ilişkiler ve dış politikada da belirleyici olan önemli unsurlardan biridir. Bu araştırma, savaş ve psikolojiyi Selçuklu-Bizans arasındaki savaşlara odaklanarak interdisipliner bir metotla Psikoloji ve Tarih ilminin kavramları üzerinden incelemeyi amaçlanmaktadır. Selçuklu ve Bizans savaşları hakkındaki çalışmalar, çoğunlukla savaşların sebepleri, süreçleri, taktikleri ve orduların özellikleri gibi konular üzerine yoğunlaşmıştır. Halbuki bu çatışmaların halk üzerindeki etkileri, idarecilerin propaganda metotları, kutsal ve dinî figürlerin savaş sebebi olarak kullanılması gibi konuların incelenmesi, toplumların sosyal ve psikolojik bakımdan da değerlendirilmesi sonucunda sonraki dönemlerde oluşacak ilişkilerin seyrini ve tarihi süreci daha net ortaya koyacaktır. Savaşlar, ülkelerin politik sistemlerini değiştirdikleri gibi çoğu zaman demografik değişiklik, dinî ve kültürel değişikliğe de neden olmuşlardır. Bu durum Anadolu ve Selçuklu-Bizans ilişkileri için de çok belirgindir. Dolayısıyla adı geçen taraflar arasındaki savaşlarda hangi maddi ve manevi argümanların hangi yöntemlerle kullanıldığı ve tarafların verdikleri psikolojik tepkiler oldukça önemlidir. Literatürde 21. yüzyılda psikolojik savaşlar, tarihsel değişimler ve kavramsal içerik hakkında birçok çalışma olsa da doğrudan Orta Çağ ve Bizans ile Selçuklu arasındaki savaşları tarihî ve psikolojik açıdan derinlemesine inceleyen çalışmalar yetersizdir. Bu açıdan bakıldığında tarihi açıdan dönemin kronikleri, seyahatnâmeleri, coğrafya kitapları ve modern psikoloji çalışmaları çevresinde incelenilecek olan bu çalışma önemli bir alan boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.

Psychological warfare is a subject within the scope of many disciplines, from history and international relations to political science, communications, security and strategy, and psychology to sociology. Psychological warfare is also a key determining factor in international relations and foreign policy, which affects all societies both historically and today. This research aims to examine war and psychology through an interdisciplinary approach, drawing on concepts from psychology and history, focusing on the Seljuk-Byzantine wars. Studies on the Seljuk and Byzantine wars have largely focused on the causes, processes, tactics, and characteristics of armies. However, examining issues such as the effects of these conflicts on the people, the propaganda methods of the administrators, the use of sacred and religious figures as a reason for war, and evaluating societies from a social and psychological perspective will reveal more clearly the course of relations and the historical process that will occur in later periods. Wars not only altered the political systems of countries but also often led to demographic, religious, and cultural changes. This is particularly evident in the relations between the Seljuks and Byzantines in Anatolia. Therefore, the material and moral arguments used, and the methods employed in the wars between the parties, as well as the psychological responses of the parties, are crucial. While there are numerous studies in the 21st-century literature on psychological warfare, historical changes, and conceptual content, there is a paucity of in-depth studies directly examining the medieval wars between the Byzantines and the Seljuks from a historical and psychological perspective. From this perspective, this study, which will be examined from a historical perspective within the framework of period chronicles, travelogues, geography books, and modern psychology studies, aims to fill a significant gap in literature.