Bir Tasarıdan Kuruluşa: Agop Amasyan Efendi’nin Ziraat Bankası Projesi ile Ziraat Bankası Kuruluş Nizamnamesinin Karşılaştırmalı Analizi
From a Proposal to an Establishment: A Comparative Analysis of Agop Amasyan Efendi’s Agricultural Bank Project and the Ziraat Bankası (Agricultural Bank) Founding Regulation
Yazar: Tekdemir, Aziz
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 48, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Late Modern Renewal History ; Yakınçağ Yenileşme Tarihi ; Agop Amasyan,Ziraat Bankası,Çiftçi,Kredi,Ekonomi ; Agop Amasyan,Ziraat Bankası (Agricultural Bank),Farmer,Credit,Economy

XIX. yüzyılın ikinci yarısında, ekonomisinin büyük bir kısmı tarıma dayalı olan Osmanlı Devleti’nde, ziraatı geliştirmek amacıyla arazi veriminin artırılması ve çeşitlendirilmesi için modern zirai ilim metotlarının kullanılması teşvik edilmiş ve Avrupa’ya öğrenci gönderilmiştir. Aynı zamanda yurt dışından getirilen modern tarım alet ve makinelerinin kullanımı yaygınlaştırılmaya çalışılmıştır. Yeni yollar yapılarak nakliyatın kolaylaştırılması ve zirai ürün ticaretinin artırılması planlanmıştır. Her ne kadar ziraatın geliştirilmesi için faaliyetler yapılsa da çiftçilerin mali açıdan destek bulmakta zorlanmaları ziraatın gelişimini sekteye uğratmıştır. Osmanlı Devleti’nin sınırları içerisinde tarıma elverişli fazla arazi olmasına rağmen finansal açıdan destek verilememesi nedeniyle değerlendirilemediği tespit edilmiştir. Bu sebeple de ziraat ile ilgili çalışmalara finansal yardım sağlamak amacıyla zirai teşkilatlar kurulması için çalışmalar yapılmıştır. Çiftçinin ekonomik sıkıntılarını gidermek ve onları tefecilerin ellerinden kurtarmak için kurulan Memleket Sandıkları, Ziraat Sandıkları ve Menafi Sandıkları bir çözüm olmamıştır. Ziraat Bankası kuruluşuna giden süreçte, 1861-1882 tarihleri arasında, bahsedilen kurumlar haricinde Osmanlı Devleti’nde ziraatı geliştirmek ve çiftçileri ekonomik açıdan rahatlatmak amacıyla birçok proje üretilmiştir. Ziraat Bankası kurulmadan önce yapılan en önemli çalışmalardan biri de Agop Amasyan Efendi tarafından hazırlanan Ziraat Bankası Projesidir. Bu çalışmada 23 Nisan 1882 tarihinde Agop Amasyan Efendi tarafından hazırlanan Ziraat Bankası Projesi ele alınarak 27 Ağustos 1888 tarihinde yayınlanan Ziraat Bankası kuruluş nizamnamesi ile karşılaştırılıp değerlendirilmesi planlanmaktadır.

In the second half of the 19th century, in the Ottoman Empire - where the economy was largely dependent on agriculture - the state promoted the use of modern agricultural science methods to increase and diversify land yield and encouraged sending students to Europe for training. Simultaneously, efforts were made to popularize the use of modern farming tools and machinery imported from abroad. Plans were also made to facilitate transportation by constructing new roads and to increase the trade of agricultural products. Despite these activities aimed at developing agriculture, the financial difficulties of farmers hindered its progress. It was determined that although there were vast tracts of arable land within the borders of the Ottoman Empire, they could not be utilized due to the lack of financial support. For this reason, efforts were undertaken to establish agricultural organizations that could provide financial assistance for agricultural development. However, the existing institutions established to alleviate the economic hardships of farmers and rescue them from usurers (such as the Homeland Funds, Agricultural Funds, and Benefit Funds) proved insufficient as a permanent solution. During the process leading to the establishment of the Ziraat Bankası (Agricultural Bank), many projects were generated between 1861 and 1882 to develop agriculture and provide economic relief to farmers, separate from the aforementioned institutions. One of the most critical endeavors before the Ziraat Bankası was founded was the Agricultural Bank Project prepared by Agop Amasyan Efendi. This study plans to analyze and compare the Ziraat Bankası Project, prepared by Agop Amasyan Efendi on April 23, 1882, with the Ziraat Bankası Founding Regulation (Nizamname), published on August 27, 1888.