SEKİZİNCİ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EKOLOJİK AYAK İZLERİ İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
SEKİZİNCİ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EKOLOJİK AYAK İZLERİ İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
Yazar: Demirtaş, Fatma; Çinici, Ayhan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi No. 38, 2019
Anahtar kelimeler: Çevre eğitimi,Ekolojik ayak izi,Sürdürülebilir çevre

SEKİZİNCİ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EKOLOJİKAYAK İZLERİ İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDANİNCELENMESİ INVESTIGATING THE EIGHTH GRADE STUDENTS’ ECOLOGICAL FOOTPRINT AND SUSTAINABLE ENVIRONMENTAL ATTITUDES IN VARIOUS VARIABLES Öz: Buçalışmada, sekizinci sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir çevre tutumlarıyla ekolojikayak izlerinin; yerleşim birimi, cinsiyet, aile gelir durumu ve ebeveyn eğitimdurumu gibi değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Adıyamanve Kahramanmaraş illerinden 537 sekizinci sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür.İlişkisel tarama modeline göre yürütülen araştırmada, 23 maddeden oluşan “SürdürülebilirÇevre Tutum Ölçeği” ve öğrencilerin tüketim alışkanlıklarını belirlemeyeyönelik 21 maddelik online “Ekolojik Ayakİzi Hesaplama Ölçeği” veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, öğrencilerin çevresel tutumpuan ortalamalarında; şehir merkezinde yaşayan öğrenciler, kız öğrenciler vebir istisna dışında aylık geliri yüksek olanlar lehine fark olduğu tespitedilmiştir. Her iki ölçekten elde edilen genel ortalamalar değerlendirildiğindeise sekizinci sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarınınyüksek düzeyde olmasına rağmen ekolojik ayak izleri de yüksek düzeydeçıkmıştır. Sonuç olarak, öğrencilerinin sürdürülebilir çevre tutumlarının iyidüzeyde olmasına rağmen, ekolojik ayak izlerinin de yüksek çıkmasının nedenleritartışılmış ve çeşitli önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Çevre eğitimi, Ekolojikayak izi, Sürdürülebilir çevre Abstract: Theaim of this study to investigate the eighth grade students’ attitude to thesustainable environment and ecological footprint in terms of settlement,gender, monthly income, and parents’ educational status. The study was carriedout with 537 eighth grade students from the middle schools located inKahramanmaraş and Adıyaman. In the research modelled by correlational research,“Sustainable environmental attitudesurvey” which consists of 23 items and online “Ecological Footprint Calculation Questionnaire” consisting of 21items which aims to determine the consumption habits of the students were used.At the end of the study, it was found some differences concerning environmentalattitudes in favor of the students who live in city centers, girls and thosewith high monthly income with one exception. When general averages obtainedfrom both scales are evaluated, although the students’ attitudes towardssustainable environment were at high level, their ecological footprints werehigh. Consequently, although students’ sustainable environment attitudes wereat a good level, the reasons for the emergence of high ecological footprintswere discussed and made various suggestions.Keywords: Environmentaleducation, Ecological footprint, Sustainable environmental attitude GİRİŞ İnsan ve çevre etkileşiminindinamik doğası gereği, çevrede meydana gelen değişimler tek tek bireylerde dedeğişimleri tetiklemekte ve böylece karşılıklı bir dönüşüm gerçekleşmektedir(Dinçer, 1988). Bu dinamik sürecin sağlıklı ve sürdürülebilir olarak devamedebilmesi ya da ettirilebilmesi için yasal düzenlemeler yanında toplumsalbilincin geliştirilmesi ve sürdürülmesi oldukça önemli bir hal almıştır.Çevreye yönelik politikaların tarihsel gelişimine bu bağlamda bakıldığında;60’larda öğrenci hareketlerinin de etkisiyle, yönetimlerin çevre sorunlarınaolan ilgisi artmaya başlamış ve bu sürecin sonunda 1987 yılında BrundtlandRaporu ile BM Genel Kurulu’na “SürdürülebilirKalkınma Raporu” sunulmuştur. Daha sonra, 1992’de Rio Dünya Çevre KalkınmaZirvesi ile “Gündem 21” oluşturulmuş,2002 yılında ise “Sürdürülebilir KalkınmaZirvesi” ile bu 10 yılın bilançosu yapılmıştır (Ciravoğlu, 2006). Anlaşıldığı üzere bu süreçte sürdürülebilirlik kavramı ön planaçıkmaya başlamıştır. Nitekim bu kavram Brundtland raporunda “sürdürülebilir kalkınma” olarak ortayaçıkmış ve “Gelecek kuşaklarınihtiyaçlarını karşılayabilme yeteneğinden ödün vermeksizin, bugününihtiyaçlarını karşılayabilmektir” şeklinde tanımlanmıştır (BrundtlandRaporu, 1987, akt. Çamur ve Vaizoğlu, 2007). Türkiye’de ise, çevre düşüncesiyasal çerçevede ilk kez 1982 Anayasası ile yer almıştır. 1982 Anayasası’nın 56.Maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı olduğu ve böylebir çevre oluşturmanın devlet ve vatandaşın ortak görevi olduğuvurgulanmaktadır. Anayasanın bu maddesinden yola çıkılarak 1983 yılındayürürlüğe giren Çevre Kanunu’nunamaçları; su, toprak ve havanın kirlenmesini önlenmek, doğayı korumak, geliştirmekve böylece doğal kaynakların sürdürülebilir bir çerçevede kullanımınısağlamaktır (Egeli, 1997). Çevreyle ilgili sürdürülebilirlikkavramı ile beraber anılan diğer bir kavram ise “ekolojik ayak izi”dir. Ekolojik ayak izi; tükettiğimiz kaynaklarınyeniden üretilebilmesi ve oluşturduğumuz atıkların yok edilebilmesi içingereken, yüksek verimliliğe sahip toprak ve kaliteli su alanı üzerinden hesaplanmaktadır(Schaller, 1999). Burada bahsi geçen tüketim, basitçe günlük bireysel tüketim şeklindedüşünülmemelidir. Çünkü, bir ülkede kümülatif olarak kaynaklarınınkullanılmasını gerektiren tüm faaliyetler, o ülkede kişi başına düşen ekolojikayak izinin artmasına yol açmaktadır (Akoğlu, 2009). Bu nedenle ekolojik ayakizimizi öğrenerek, dünyaya verdiğimiz zararın farkına varabilir ve bunuazaltabiliriz. Sonuç olarak, ekolojik ayak izinin hesaplanmasıyla, birey hangialandaki tüketim alışkanlıklarını değiştirmesi gerektiğini görebilecek ve busayede yanlış tüketim alışkanlıklarını düzelterek doğaya verdiği tahribatı azaltabilecektir.Yapılan çok sayıda çalışmada dünyaya vermiş olduğumuz tahribatı sayısal verileryoluyla somut olarak bize gösteren ekolojik ayak izi değerini bilmenin; bireydeçevreye yönelik tutum, davranış ve değer yargılarında olumlu yönde bir değişim oluşturabileceğibelirtilmektedir (Keleş, 2007; Öztürk, 2010; Polat, 2012). Sonuç olarak ekolojik ayak izikavramı; sürdürülebilir çevre bilinci kazandırmak için iyi bir gösterge,stratejik yönetim ve faaliyet alanları belirlemede işlevsel bir planlama aracı,çocukların sürdürülebilirliğin önemini kavramaları açısından tamamlayıcıeğitsel bir araç, sürdürülebilir gelişmeye dair bilgilerin organizasyonuaçısından ideal bir platform, bireyleri hayat tarzında sadeleşmeyeyönlendirebilecek iyi bir motivasyon kaynağı olabilir. Ayrıca eko okul gibieğitim programlarının içeriğine dair uygun bir kavramdır ve tüketimin küreselve ulusal etkilerini keşfetme noktasında okullara yardımcı olmakta ve toplumsaldüzeyde ekolojik bilincin arttırılması maksadıyla iyi bir örnek olmaktadır.Küresel ve ulusal eşitlik anlayışı açısından da bakıldığında geliştirebilecekyararlı bir yoldur (Bond, 2003). Sürdürülebilirlik kavramı ise; ekolojik ayakizi ile birlikte toplumsal değerlendirmeler yapılması maksadıyla tamamlayıcıolarak sürdürülebilir toplumsal eğitim projelerinde kullanılabilir. Toplumda çevre bilinciningeliştirilip yaygınlaştırılmasıyla ulusal ve bölgesel alanda çevreninkorunması, yanlış algılanan çevre değerlerinin tekrardan kazandırılması, doğalkaynakların ihtiyaçlar doğrultusunda ve kararında kullanımı hedeflenmektedir(ÇOB, 2004). Çevre eğitimi, her seviyede bireyin çevreyi anlamak, çevreiçindeki kendi yeri ve rolünün farkına varmasını sağlamak, çevreye etki edenbütün etkenlerle ilgili elinden geldiğince bilgi sahibi olup, bilinç sahibiolmasına dair bir eğitim sürecini sağlamaktadır (Uğurlu ve Demirer, 2008).Çevre eğitimine ilişkin ulusaldüzeyde yürütülen çalışmalar incelendiğinde, ülkemizde uygulanan çevreeğitiminin istenilen düzeyde etkin olmadığı vurgusunun ön planda olduğugörülmektedir. Çevre ile ilgili olarak verilen eğitimin, anlatılıp geçilen biryapıdan kurtarılıp, öğrencinin yaparak-yaşayarak öğrendiği öğrenci odaklı birkimliğe büründürülmesi ve düşünüp çözüm üretebilecekleri projelere yönlendirilmelerigerektiği belirtilmektedir (Şimşekli, 2004; Yalvaç, 2008; Yücel ve Morgil,1998). Yine bu çalışmalara göre, çevreye dair verilen eğitimlerin uygun veyeterli olmaması, öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarını da olumsuzetkilemektedir. Ayrıca öğrencilerin bilişsel yapılarında yeterli değişimsağlanamadığı için yanlış tüketim alışkanlıklarına ve çevreyi bilinçsizcekullanmalarına neden olduğu da çalışmalarda vurgulanmaktadır (Atasoy ve Ertürk,2008; Keleş, 2007; Yıldız, 2011).  Yukarıda vurgulanan problemçerçevesine ele alındığında, ekolojik ayak izinin sürdürülebilirliğe yönelik bilişsel,duyuşsal ve psikomotor hedeflere ulaşmada (Dinçer, 1988; Keleş, 2007; 2004; Öztürk, 2010; Ryu & Brody,2006), gerek okulların ve gerekse tek tek bireylerin sürdürülebilirlikilkelerine uymayan yaşam pratiklerinin belirlenmesinde (Akıllı, vd. 2008; Bond, 2003; Janis, 2007), bireylerin tüketimalışkanlıklarının çevre üzerindeki gerek bölgesel ve gerekse global etkilerineilişkin farkındalığın artırılmasında (Ryu,2005; Schaller, 1999) katkı sağlayabileceği, çok sayıda araştırmasonucunda ortaya konmuştur. Örneğin Keleş (2007), fen öğretmen adaylarınasürdürülebilirliğe ilişkin farkındalığı artırmaya yönelik eğitimlerdüzenledikten sonra onların ekolojik ayak izlerini hesaplamıştır. Araştırmada, ekolojikayak izi hesaplama etkinliğinin, öğretmen adaylarının sürdürülebilir yaşamayönelik farkındalık, tutum ve davranışlarının değiştirilmesinde etkili olduğu sonucunavarılmıştır.    Gerekçe ve Amaçİlgili alanyazın incelendiğinde, bireylerinekolojik ayak izi değerlerinin belirlenmesine yönelik çalışmaların (Akıllı vd.,2008; Erdoğan ve Tuncer, 2009; Keleş, 2007; Öztürk, 2010) nispeten az sayıdaolduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca literatürde sürdürülebilir çevre tutumlarınave ekolojik ayak izine dair ayrı ayrı çalışmalara çokça rastlanmasına rağmen,her iki kavramın birlikte ele alındığı çalışmaların çok sınırlı kaldığı dikkatçekmektedir. Literatürde sürdürülebilir çevreye yönelik tutum; ya kavramsalanlama, farkındalık okuryazarlık ve bilgi gibi kavramlarla ya da tek başına elealınmıştır. Diğer taraftan ekolojik ayak izi hesabı ise ya çevre eğitim aracıolarak nicel farkındalık oluşturmak ya da çevre üzerindeki baskıyı azaltmakgibi amaçlarla ele alınmış olup, sürdürülebilir kalkınma ve çevre gibikavramlarla birlikte irdelenmiştir. Bunun yanında sürdürülebilir çevre tutumuile ekolojik ayak izlerinin köy ve kent merkezlerine bağlı olarak incelenmesinedair ortaokul öğrencileriyle yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır.Ekolojik ayak izi hesaplamaları ile ilgili çalışmaların daha çok üniversiteöğrencileriyle ya da meslek sahibi yetişkinlerle yapıldığı görülmüştür. Bütünbunlar birlikte değerlendirildiğinde, yürütülecek çalışmanın amacı, sekizincisınıf öğrencilerinin çevreye yönelik sürdürülebilir tutumları ve ekolojik ayakizi seviyelerinin belirlenmesi ve çeşitli değişkenler (yerleşim birimleri,cinsiyet, aylık gelir ve ebeveyn eğitim düzeyi) açısından incelenmesidir.   YÖNTEMBu çalışmada, sekizinci sınıföğrencilerinin ekolojik ayak izi seviyelerinin ve sürdürülebilir çevreyeilişkin tutumlarının belirlenmesi ve çeşitli değişkenlerle ilişkisininincelenmesi amacıyla deneysel olmayan nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel araştırmamodeli kullanılmıştır. Bu model; büyük kitlelerin araştırmaya konu olanözelliklerini (tutum, motivasyon, başarı, zeka vs.) belirlemek ve buözelliklerin çeşitli değişkenlerle (bu çalışmada; yerleşim birimi, cinsiyet,yaş, gelir düzeyi, ebeveyn eğitim düzeyi) ilişkisini ortaya koymak amacıylayapılan bir betimsel araştırma desenidir (Cohen & Manion, 1994). ÖrneklemAraştırmanın ulaşılabilirevrenini, Kahramanmaraş ve Adıyaman illerinin, il merkezleri ve merkeze bağlıköylerinde öğrenim gören sekizinci sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmagrubu ise, bu ana kütleden seçkisiz atama yöntemiyle seçilen 537 sekizincisınıf öğrencisinden oluşturulmuştur. Söz konusu öğrencilere ait bazı demografikveriler Tablo 1’ de sunulmuştur. Tablo 1.  Örneklem Grubuna İlişkinDemografik Veriler          Kategoriler      N     Cinsiyet      Kız  Erkek      284  253     Anne Eğitim Durumu       Okuma yazma bilmiyor  İlköğretim  Lise  Üniversite      113  317  89  18     Baba Eğitim Durumu      Okuma yazma bilmiyor  İlköğretim  Lise  Üniversite      38  275  147  77     Ailenizin Gelir Durumu (TL)      1000 ve altı  1000-2000   2000-3000   3000-5000   5000 ve üzeri      188  211  90  36  12     Yerleşim Yeri      Köy      Taşımalı       127     Taşımalı değil      61     Merkez      349    Veri toplama araçlarıve Analiz Çalışmada, öğrencilerinsürdürülebilir çevre tutumları Yıldız (2011) tarafından geliştirilen ve 5'liLikert Tipi 23 maddeden oluşan “Sürdürülebilir Çevre Tutum Ölçeği”(SÇTÖ); tüketim alışkanlıkları ise “DünyaDoğayı Koruma Vakfı” web sitesinde yer alan 21 maddelik online ekolojikayak izi hesaplama makinesi kullanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. SÇTÖ ölçeğinin bu çalışma içinbelirlenen Cronbach alfa (α)  güvenirlikkatsayısı 0.851 olarak hesaplanmıştır. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF)tarafından hazırlanan ekolojik ayak izi hesaplama makinesi ise 21 soru 4 farklıkategoriden oluşmaktadır. Soruların 18 tanesi çoktan seçmeli olup, 3 tanesiseçimli sorulardan oluşmaktadır. Araştırmada toplanan veriler uygun istatikselprogramlar kullanılarak analiz edilmiştir. Ekolojik ayak izi hesaplamalarıonline olarak yapılmış ve veriler daha sonra SPSS 20 paket programınaaktarılıp, tutum ölçeğinden elde edilen verilerle beraber analiz edilmiştir. BULGULARBu bölümde ekolojik ayak izi hesaplamamakinesi ve sürdürülebilir çevre tutum ölçeğinden elde edilen veri setlerininanalizine ait bulgulara yer verilmiştir. Alt problemlere ait bulgular tek tekele alınarak tablolar eşliğinde sunulmuştur.  Ekolojik ayak izine ilişkin bulgularSekizinci sınıföğrencilerinin yaşadıkları yerleşim birimleri açısından ekolojik ayak izleriarasındaki farkı sınamak için yapılan bağımsız gruplar t-testi sonuçları Tablo2’de verilmiştir. Ayrıca grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılanlevene testi sonucuna göre gruplar homojendir (p>0.05). Tablo 2’de görüldüğüüzere, öğrencilerin yaşadığı yerleşim birimleriaçısından ekolojik ayak izi değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Tablo 2. Yerleşim Birimine Göre EkolojikAyak İzi Değerleri Arasında Yapılan Bağımsız Gruplar T-Testi Sonuçları  Yerleşim  Yeri      N            SS      Sd      T      P     Köy      188      2.15      0.56      536      -0.57      0.56     Merkez      349      2.18      0.43    Diğertaraftan, Tablo 3’te de görüldüğü gibi, şehir merkezinde yaşayan öğrenciler ileköyde yaşayıp taşımalı eğitim görmeyen öğrencilerin ekolojik ayak iiortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarakönemli bulunmuştur (t(409)= -2.67; p<0.05). Tablo 3. Ekolojik Ayak İzlerinin Puan Ortalamalarına Ait BağımsızGruplar T-Testi Sonuçları  Yerleşim  Yeri      N            SS      Sd      T      p     Köy  (taşımalı değil)      61      2.02      0.33      408      -2.67      0.008*     Merkez      349      2.18      0.43   *(p<0.05) Öğrencilerinekolojik ayak izleri arasında cinsiyetleri bakımından bir fark olup olmadığınailişkin puan ortalamalarına ait Mann-Whitney U testi sonuçları Tablo 4‘teverilmiştir. Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levenetesti sonucuna göre; gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmuştur, yanigruplar homojen değildir (p<0.05). Tablo 4. Cinsiyete Göre Ekolojik Ayak İzleri Arasında YapılanMann-Whitney U Testi Sonuçları  Grup      N      SO      ST      U      P     Kız      284      273.07      77552.50      34769.50      0.52     Erkek        253      264.43      66900.50    YapılanMann-Whitney U testi sonucuna göre, öğrencilerin cinsiyetleri açısındanekolojik ayak izi değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (U=34769.50; p>0.05). Öğrencilerinaile ekonomik durumları açısından ekolojik ayak izi ortalamalarına ilişkinbetimsel veriler Tablo 5’te sunulmuştur. Buna göre grupların ekolojik ayak iziortalamaları arasında farkların olduğu dikkat çekmektedir. Aritmetikortalamalar arasındaki bu farkların istatistiksel olarak anlamlılığınıbelirlemek için uygun istatistiksel testin seçilmesi için öncelikle gruplarınhomojenliği ‘levene testi’ ileincelenmiş ve elde edilen sonuca göre grupların homojen olmadığı görülmüştür(p<0.05). Bu nedenle grupların karşılaştırılmasında non-parametrikKruskal-Wallis testi kullanılmıştır (Tablo 6). Tablo5. Öğrencilerin Aile Aylık GeliriAçısından Ekolojik Ayak İzi Puanları  Ailenin aylık ortalama geliri  (TL)      N            Ss     1000 ve altı      188      2.06      0.42     1000-2000       211      2.16      0.47     2000-3000       90      2.27      0.49     3000-5000      36      2.43      0.42     5000 ve üzeri      12      2.70      0.80     Toplam       537      2.17      0.48    Tablo5 incelendiğinde, ailelerinin aylık geliri arttıkça öğrencilerin ekolojik ayakizlerinin de artış gösterdiği görülmektedir. Bu farkı sınamak çin yapılanKruskal-Wallis testine göre, öğrencilerin aile ekonomik durumu bakımındanekolojik ayak izleri arasında anlamlı bir fark olduğu sonucuna ulaşılmıştır (X2(4)=55.34,p<0.05). Tablo 6. Aile Gelir Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzleriArasında Yapılan Kruskal-Wallis Testi ve Mann-Whitney U+Testi   Gruplar      N      SO      sd      X2      p      Anlamlı fark+     1000  TL’den az (A)      188      218.08      4      55.34      0.00*      A-B; A-C; AD; A-E     1000  ile 2000TL (B)      211      269.09      B-C; B-D; B-E     2000  ile 3000TL (C)      90      312.31      C-D; C-E     3000  ile 5000TL (D)      36      378.81            5000  TL’den fazla (E)      12      410.92          *(p<0.05)  Ailegelir durumu ile ekoloji ayak izi arasında istatistiksel olarak anlamlı birfarklılığın olduğu belirlendikten sonra, bu farkın hangi gruplar arasındaolduğunun belirlenmesi amacıyla Mann-Whitney U testleri kullanıldı. UygulananMann-Whitney U testi sonuçlarına göre anlamlı fark çıkan gruplar Tablo 6’dasunulmuştur.  Bunagöre aylık geliri (TL); i.     1000 ile 2000 arasındakiler ile 1000’den az olanlar arasında1000 ile 2000 arasında olanlar lehine,ii.     2000 ile 3000 arasında olanlar ile 1000’den az olanlar ve1000 ile 2000 arasında olanlar arasında 2000 ile 3000 arasında olanlarınlehine,iii.     3000 ile 5000 arasında olanlar ile 1000’den az olanlar, 1000ile 2000 arasında olanlar ve 2000 ile 3000 arasında olanlar arasında 3000 ile5000 arasında olanlar lehine,iv.     5000’den fazla olanlar ile 1000’den az olanlar, 1000 ile2000 arasında olanlar lehine,v.     2000 ile 3000 arasında 5000’den fazla olanların lehineanlamlı bir fark vardır. Öğrencilerinekolojik ayak izlerinin anne eğitim düzeyine göre nasıl farklılaştığınıgösteren betimsel veriler Tablo 7’de, anne eğitim durumlarına göre tek yönlü Anovasonuçları Tablo 8’de, belirlenen farkın hangi gruplar arasında olduğunu görmekiçin uygulanan post-hoc Tukey testi sonuçları ise Tablo 9’da sunulmuştur.Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levene testi sonucunagöre; gruplar homojen bulunmuştur (p>0.05). Tablo7. Öğrencilerin Anne Eğitim DurumuAçısından Ekolojik Ayak İzi Puanları  Anne  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      113      2.08      0.55     İlköğretim      317      2.14      0.43     Lise        89      2.37      0.50     Üniversite        18      2.28      0.37     Toplam      537      2.17      0.48    Tablo 7 incelendiğinde, annesi lise mezunu olan öğrencilerinekolojik ayak izlerinin diğerlerine göre daha yüksek olduğu bulgusunaulaşılmıştır. Bu farka ilişkin yapılan tek yönlü varyans analizine göre,öğrencilerin anne eğitim durumu bakımından ekolojik ayak izleri arasındakifarkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (F(3, 533)=7.67, p<0.05). Tablo8. Anne Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzi DeğerleriArasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları  Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       5.15      3      1.71      7.67         0.00        G.  içi       119.20      533      0.22     Toplam        124.36      536           Tablo8’ de görünen anlamlı farklılığın hangi gruplar arasında olduğunun belirlenmekiçin yapılan Tukey HSD testi sonuçları ise Tablo 9’de sunulmuştur.Bu testin sonucuna göre (Tablo 9);annesi lise mezunu olan öğrenciler ile annesi okuma yazma bilmeyenler veilköğretim mezunu olanlar arasında annesi lise mezunu olanlar lehine anlamlıbir fark bulunmuştur.  Tablo 9. Anne Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzi PuanlarıArasında Yapılan Tukey Testi Sonuçları  Anne eğitim(i)      Anne eğitim(j)      Ortalama fark(i-j)      Standart Hata      P     Yok      İlköğretim      -0.05      0.05      0.671            Lise      -0.29      0.06      0.000*            Üniversite      -0.19      0.12      0.351     İlköğretim      Yok      0.05      0.51      0.671            Lise      -0.23      0.05      0.000*            Üniversite      -0.13      0.11      0.616     Lise      Yok      0.29      0.06      0.000*            İlköğretim      0.23      0.05      0.000*            Üniversite      0.09      0.12      0.861     Üniversite      Yok      0.19      0.12      0.351            İlköğretim      0.13      0.11      0.616            Lise      -0.09      0.12      0.861   *(p<0.05).Öğrencilerinekolojik ayak izlerinin baba eğitim durumlarına göre nasıl farklılaştığınıgösteren betimsel veriler Tablo 10’da, bu farkların anlamlılığını test etmekiçin uygulanan tek yönlü Anova sonuçları Tablo 11’de, belirlenen anlamlı farkınhangi gruplar arasında olduğunu görmek için yürütülen post-hoc kıyaslama testineilişkin bulgular ise Tablo 12’de sunulmuştur. Grupların homojenliğini testetmek amacıyla kullanılan levene testi sonucuna göre; gruplar arasında anlamlıbir fark bulunmamıştır yani gruplar homojendir (p>0.05).  Tablo10. ÖğrencilerinBaba Eğitim Durumu Açısından Ekolojik Ayak İzi Puanları  Baba  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      38      2.05      0.52     İlköğretim      275      2.13      0.49     Lise        147      2.18      0.41     Üniversite        77      2.36      0.48     Toplam      537      2.17      0.48    Tablo10 incelendiğinde, babası üniversite mezunu olan öğrencilerin diğerlerine göreekolojik ayak izlerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu farka ilişkin yapılantek yönlü Anova sonucuna göre (Tablo 11), öğrencilerin baba eğitim durumubakımından ekolojik ayak izleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (F(3,533)=5.73, p<0.05). Tablo 11. Baba Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İziDeğerleri Arasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları   Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       3.88      3      1.29      5.73         0.001*        G.  içi       120.47      533      0.22     Toplam        124.36      536          *(p<0.05). Babaeğitim durumu ile ekolojik ayak izi arasında bulunan anlamlı farkın hangigruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla yapılan post-hoc kıyaslamatestine ilişkin sonuçlar ise Tablo 12’de sunulmuştur. Tablo 12. Baba Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzi DeğerleriArasında Yapılan Tukey Testi Sonuçları  Baba eğitim(i)        Baba eğitim(j)        Ortalama  fark(i-j)        Standart  Hata        P       Yok        İlköğretim        -0.07        0.08        0.790                Lise        -0.12        0.08        0.448                Üniversite        -0.31        0.09        0.006*       İlköğretim        Yok        0.07        0.08        0.790                Lise        -0.05        0.04        0.706                Üniversite        -0.23        0.06        0.001*       Lise        Yok        0.12        0.08        0.448                İlköğretim        0.05        0.04        0.706                Üniversite        -0.18        0.06        0.033*       Üniversite        Yok        0.31        0.09        0.006*                İlköğretim        0.23        0.06        0.001*                Lise        0.18        0.06        0.033*     (*p<0.05).Butestin (Tablo 12) sonucuna göre, üniversite mezunu olanlar ile okuma yazmabilmeyenler, ilköğretim mezunları ve lise mezunları arasında üniversitemezunları lehine anlamlı bir fark vardır.Sürdürülebilir Çevre tutumlarına ilişkin bulgularÖğrencilerininsürdürülebilir çevre tutumları arasında yaşadıkları yerleşim birimleribakımından anlamlı bir fark olup olmadığına ilişkin bağımsız gruplar t-testisonuçları Tablo 13’te verilmiştir. Grupların homojenliğini test etmek amacıylakullanılan levene testi sonucuna göre, gruplar homojendir (p>0.05).Tablo 13. Yerleşim Birimlerine Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Bağımsız Gruplar T-Testi Sonuçları  Yerleşim  Yeri      N            SS      Sd      t      P     Köy      188      3.90      0.57      536      -3.50      0.00*     Merkez      349      4.09      0.59   *(p<0.05). Öğrencilerinyerleşim birimleri açısından sürdürülebilir çevre tutumları, bağımsız gruplart-testi ile incelenmiş ve buna göre, gruplar arasında şehir merkezinde yaşayanöğrenciler lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (t(536)= -3.50; p<0.05).Öğrencilerincinsiyetleri açısından sürdürülebilir çevre tutumları ise yine bağımsız gruplart-testi ile sınanmış ve bu teste ilişkin bulgular Tablo 14’te sunulmuştur.Tablo 14. Cinsiyete Göre SürdürülebilirÇevre Tutum Puanları Arasında Yapılan Bağımsız Gruplar T-Testi Sonuçları  Cinsiyet      N            SS      Sd      T      P     Kız      284      4.13      0.59      536      4.62      0.00*     Erkek        253      3.90      0.56   *(p<0.05) Tablo14’te sunulan bulgulara göre, öğrencilerin cinsiyetleri açısından sürdürülebilirçevre tutumları arasında kız öğrenciler lehine anlamlı bir fark olduğu sonucunaulaşılmıştır (t(536)= 4.62; p<0.05).Öğrencilerinaile aylık gelirlerine göre sürdürülebilir çevre tutumlarının nasılfarklılaştığını gösteren betimsel veriler Tablo 15’te, bu farklılığın anlamlıolup olmadığını test etmek üzere yapılan tek yönlü Anova sonuçları Tablo 16’da,belirlenen anlamlı farkın hangi gruplar arasında olduğunu görmek için uygulananpost-hoc Tukey testi sonuçları ise  Tablo17’de sunulmuştur. Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılanlevene testi sonucuna göre, gruplar homojendir (p>0.05).  Tablo 15. Öğrencilerin Ailenin Aylık Geliri AçısındanSürdürülebilir Çevre Tutumu Puanları  Ailenin  aylık ortalama geliri      N            Ss     1000  TL ve altı      188      3.94      0.58     1000-2000  TL      211      4.12      0.56     2000-3000  TL      90      3.96      0.62     3000-5000  TL      36      4.05      0.61     5000  TL ve üzeri      12      4.07      0.62     Toplam       537      4.02      0.59    Tablo15 incelendiğinde, ailelerinin aylık gelirleri arttıkça öğrencilerinsürdürülebilir çevre tutumları da genel olarak artış göstermektedir. Ancakilginç olarak en yüksek sürdürülebilir çevre tutumu ortalamasının, aile aylıkgeliri 1000-2000 TL bandındakilerde olduğu görülmektedir. Sonuç olarak,betimsel verilerde görülen bu farkların istatistiksel olarak anlamlı olupolmadığını belirlemek için yapılan tek yönlü Anova testi sonucuna göre,öğrencilerin aylık aile geliri bakımından sürdürülebilir çevre tutumlarıarasında anlamlı bir fark bulunmuştur (F(4, 532)=2.44, p<0.05). Tablo 16. Aile Gelir Durumu Değişkenine Göre SürdürülebilirÇevre Tutum Puanları Arasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları   Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       3.40      4      0.85      2.44         0.046*        G.  içi       185.28      532      0.34     Toplam        188.68      536          *(p<0.05)  Ailegelir durumu ile sürdürülebilir çevre tutumu arasında anlamlı bir fark olduğutek yönlü varyans analizi (Tablo 16) ile belirlendikten sonra, bu farkın hangigruplar arasında olduğunun belirlenmesi amacıyla post-hoc kıyaslamatestlerinden Tukey testi yapılmıştır. Uygulanan Tukey testine ilişkin sonuçlarTablo 17’de sunulmuştur.Tablo 17. Aile Gelir Durumuna Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Tukey Testi Sonuçları   Aile  Gelir Durumu(i)      Aile  Gelir Durumu(j)      Ortalama fark(i-j)      Standart Hata      p     1000  ile 2000 TL      1000  TL den az      0.17      0.05      0.028*     2000  ile 3000 TL      0.15      0.07      0.253     3000  ile 5000 TL      0.06      0.10      0.966     5000  TL den fazla      0.04      0.17      0.999   *(p<0.05).Butestin sonucuna göre, aylık geliri 1000-2000 TL arasında olanlar ile 1000TL’den az olanlar arasında 1000 ile 2000 TL arasında olanların lehine anlamlıbir fark vardır.Öğrencilerinanne eğitim durumlarına göre sürdürülebilir çevre tutum puanlarına  ilişkin betimsel veriler Tablo 18’de, bufarklılıkların anlamlılığını test etmek üzere uygulanan tek yönlü varyansanalizi sonuçları Tablo 19’da, belirlenen anlamlı farkın hangi gruplar arasındaolduğunu görmek için uygulanan post-hoc Tukey testi sonuçları ise Tablo 18’desunulmuştur. Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levenetesti sonucuna göre gruplar homojen bulunmuştur (p>0.05).Tablo 18. Öğrencilerin Anne Eğitim Durumu AçısındanSürdürülebilir Çevre Tutumu Puanları  Anne  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      113      3.89      0.55     İlköğretim      317      4.05      0.59     Lise        89      4.13      0.56     Üniversite        18      3.91      0.73     Toplam      537      4.03      0.59    Tablo18’ye göre, annesi lise mezunu olanların sürdürülebilir çevre tutumlarınındiğerlerine göre yüksek olduğu görülmektedir. Bu farkı sınamak için yapılan tekyönlü varyans analizine göre (Tablo 19), öğrencilerin anne eğitim durumubakımından sürdürülebilir çevre tutumları arasında anlamlı bir fark olduğusonucuna ulaşılmıştır (F(3, 533)=3.42, p<0.05).Tablo 19. Anne Eğitim Düzeyine Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi Sonuçları   Var. Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G. arası       3.56      3      1.19      3.42         0.017        G. içi       185.11      533      0.34     Toplam        188.68      536           Anneeğitim durumu ile sürdürülebilir çevre tutumu arasında anlamlı bir fark olduğutek yönlü varyans analizi (Tablo 19) ile belirlendikten sonra, bu farkın hangigruplar arasında olduğunun belirlenmesi amacıyla post-hoc kıyaslamatestlerinden Tukey HSD testi yapılmıştır. Uygulanan Tukey HSD testine ilişkinsonuçlar Tablo 20’de sunulmuştur.Tablo 20. Anne Eğitim Durumuna Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Tukey Hsd Testi Sonuçları   Anne  eğitim(i)      Anne  eğitim(j)      Ortalama fark(i-j)      Standart Hata      p     Yok      İlköğretim      -0.16      0.06      0.059     Lise      -0.24      0.08      0.020*     Üniversite      -0.01      0.15      0.999   *(p<0.05). Butestin sonucuna göre, annesi lise mezunu olanlar ile okuma yazma bilmeyenlerarasında lise mezunu olanlar lehine anlamlı bir fark vardır. Diğer alt boyutlararasındaki farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05).Öğrencilerinbaba eğitim durumları açısından sürdürülebilir çevre tutum ortalamalarınınnasıl farklılaştığına ilişkin bakımından bir fark olup olmadığına ilişkinbetimsel veriler Tablo 21’de, baba eğitim durumlarına göre tek yönlü varyansanalizi (One-Way Anova) sonuçları ise Tablo 22’de verilmiştir. Gruplarınhomojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levene testi sonucuna göre,gruplar homojendir (p>0.05).  Tablo 21. Öğrencilerin Baba Eğitim DurumuAçısından Sürdürülebilir Çevre Tutumu Puanları  Babanın  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      38      3.86      0.57     İlköğretim      275      3.99      0.60     Lise        147      4.10      0.59     Üniversite        77      4.11      0.52     Toplam      537      4.03      0.59    Tablo21’e göre, babası üniversite mezunu olan öğrencilerin sürdürülebilir çevre tutumlarınındiğerlerine göre yüksek olduğu görülmektedir. Bu farkı sınamak için yapılan tekyönlü varyans analizine göre (Tablo 22), öğrencilerin baba eğitim durumlarıaçısından sürdürülebilir çevre tutumları arasında anlamlı bir fark olmadığısonucuna ulaşılmıştır (F(3, 533)=2.59, p>0.05).  Tablo 22. Baba Eğitim Durumuna Göre Sürdürülebilir Çevre TutumlarıArasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları   Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       2.71      3      0.90      2.59         0.052        G.  içi       185.96      533      0.34     Toplam        188.68      536           SONUÇ VE TARTIŞMA Bu araştırmada, öğrencilerinekolojik ayak izleriyle sürdürülebilir çevre tutumlarının incelenmesiamaçlanmıştır. Bu amaçla online ekolojik ayak izi hesaplama anketi vesürdürülebilir çevre tutum ölçeği kullanılmıştır. Yapılan uygulamamla sonucundaaşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:Örneklem grubu içerisinde köyyerleşim biriminde yaşayan öğrencilerin ekolojik ayak izi ortalaması 2.15çıkarken, il merkezinde yaşayanların 2.20 olarak belirlenmiştir (Tablo 2).Sonuç olarak ekolojik ayak izi değerleri arasında yerleşim birimleri açısındanbir fark olsa da bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Yerleşimyeri açısından şehir merkezinde yaşayanlar lehine farkın daha yüksek çıkmasıbeklentisi olmasına rağmen bu farkın düşük çıkmasının, önemli ölçüde taşımalıeğitimden kaynaklandığı düşünülmektedir. Zira, şehir merkezinde yaşayanöğrencilerin ekolojik ayak izleri köyde yaşayıp taşımalı eğitim görmeyenöğrencilerin ekolojik ayak izleri ile karşılaştırıldığında, gruplar arasındaşehir merkezinde yaşayanlar arasında anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir(Tablo 3). Öğrencilerin ekolojik ayak izihesaplama anketinden aldıkları puan ortalamalarının kızlarda 2.20 erkeklerde2.16 olduğu görülmüştür (Tablo 4). Bu da öğrencilerin ekolojik ayak izlerinincinsiyete göre önemli bir fark göstermediğini ortaya koymuştur. Buradanhareketle, erkek ve kız öğrencilerin tüketim fırsatları açısından aynıimkanlara sahip olduğu, bunun sonucu olarak da ekolojik ayak izlerinin benzerolduğu söylenebilir. Araştırmanın bu sonucu, Akıllı vd., (2008) ile Keleş, Uzunve Özsoy (2008)’ un yaptıkları çalışmalarda ortaya koydukları, cinsiyete göreekolojik ayak izi düzeylerinin farklılık göstermediği yönündeki sonuçlarlaparalellik göstermektedir. Diğer taraftan, öğrencilerin ekolojik ayak izipuanları, aile aylık gelir düzeyi açısından incelendiğinde, geliri 5000 TL veüzeri olanların ekolojik ayak izi ortalamaları 3.20 çıkarken, 1000 TL ve altıolanların ekolojik ayak izlerinin 2.06 olduğu görülmüştür (Tablo 5). Sonuçta,gelir düzeyi arttıkça ekolojik ayak izi değerinin de arttığı söylenebilir(Tablo 6). Bu durumun nedeni, gelir düzeyi arttıkça, harcamaların artmasınabağlı olarak ekolojik ayak izinin de artış göstermesi şeklinde yorumlanabilir.Öğrencilerin ekonomik imkanlarının ekolojik ayak izleri üzerinde önemli birarttırıcı etken olduğu söylenebilir. Benzer şekilde, Akıllı vd., (2008)yürüttükleri çalışmada, gelir düzeyi arttıkça tüketimin artmasına bağlı olarakekolojik ayak izi düzeyinin arttığı sonucuna ulaşmışlardır. Bu durum ekolojikayak izi üzerinde en büyük etkenin maddi imkanlar olduğunu göstermektedir.Gelişmiş ve geri kalmış ülkelere bakıldığında; aynı durumun geçerli olduğu,gelişmiş ülkelerde tüketimin daha fazla olduğu görülmektedir (Karaca, 1998).Örneğin Ryu ve Brody (2006) tarafından ABD’de yürütülen bir çalışmada, ekolojikayak izi üzerinde sosyo ekonomik özelliklerin belirleyici etkisi olduğu veyüksek gelire sahip yaşlıların, bekarların, yüksek eğitimli erkeklerin ekolojikayak izlerinin yüksek çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.  Anne ve baba eğitim durumlarınınekolojik ayak izi değerine etkisi incelendiğinde ise, anne ve babanın eğitimdurumu arttıkça öğrencilerin genel olarak ekolojik ayak izlerinin arttığıgörülmüştür (Tablo 7 ve Tablo 9). Bu durum anne ve baba eğitim düzeyininyükselmesinin ekolojik ayak izi değerinin artmasının etkenlerinden biriolabileceğini göstermektedir. Ancak burada anne eğitim durumu açısından ilginçbir bulgu söz konusu olmuştur (Tablo 7). Şöyle ki anne eğitim durumunun lisedüzeyine kadar ki artışı ile öğrencilerin ekolojik ayak izleri arasında doğruorantılı bir ilişki olmasına rağmen, üniversite mezunu annelerin çocuklarındabu ilişki tersine dönmüş ve ekolojik ayak izlerinde bir düşüş kaydedilmiştir.Ancak bu düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (Tablo 8). Bu sonucunortaya çıkışında, üniversite eğitiminin anneler (kadınlar) üzerinde çevreselfarkındalık noktasında sağladığı olumlu katkıların payı olabilir. Dolayısıylabu bulgu üzerinde çalışılması gereken bir soru işareti olarak araştırmacılarıbeklemektedir. Baba eğitim düzeyi açısından bakıldığında, üniversite mezunuolmanın çocukların ekolojik ayak izleri üzerinde olumlu bir katkı sağlamamışolması da diğer bir ilginç noktadır (Tablo 10). Sonuç olarak, çocuklarınekolojik ayak izlerinin, üniversite mezunu anneye sahip olma ile üniversitemezunu babaya sahip olma durumu açısından neden farklılaşmış olabileceğine dairçalışmalara ihtiyaç vardır.  Öğrencilerin sürdürülebilir çevretutumlarına ilişkin puan ortalamaları yerleşim birimleri açısındanincelendiğinde,  köyde yaşayanlarda 3.90,merkezdekilerde 4.09 olduğu görülmüştür. Bu da öğrencilerin sürdürülebilirçevre tutumlarının genel olarak yüksek düzeyde olduğunu, merkezde yaşayanlarındaha yüksek tutuma sahip olduklarını göstermektedir. Kent merkezinde yaşayanöğrencilerde çevreye karşı daha yüksek bir olumlu tutumun olduğu, bununöğrencilerin etkileşim alanlarıyla ilgili olduğu söylenebilir. Araştırmanın busonucu, Şama (2003) yaptığı çalışmayla, küçük yerleşim birimlerinden (kırsal),büyük yerleşim birimlerine (kentsel) doğru gidildiğinde yaşanılan sürenin deetkisi ile çevresel tutumların da olumlu yönde geliştiği sonucuna paralellikgöstermektedir. Çalışmanın sonucu irdelendiğinde öğrencilerin sürdürülebilirçevre tutumlarının genel olarak yüksek olduğu söylenebilir.Öğrencilerin sürdürülebilir çevretutum anketinden aldıkları puan ortalamalarının kızlarda 4.13, erkeklerde 3.90olduğu görülmüştür. Bu da öğrencilerin sürdürülebilir çevre tutumlarının kızöğrencilerde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunugöstermektedir (Tablo 13). Bu sonuca göre kız öğrencilerin çevreye karşı dahayüksek bir duyarlılığa ve dolayısıyla daha yüksek bir sürdürülebilir çevretutumuna sahip olduğu söylenebilir. Araştırmanın bu sonucu Akıllı ve Yurtcan(2009), Tuncer vd., (2006), Altınöz (2010) ve Teksöz vd., (2010) tarafındanyürütülen ve çevresel tutum düzeyleri üzerinde kızlar lehine anlamlı farkolduğu bulgusuna ulaşan çalışmalarla paralellik göstermektedir. Öğrencilerin sürdürülebilir çevretutum puanları ile aile aylık gelir düzeyi ilişkisi incelendiğinde ise,ailesinin aylık geliri 1000- 2000 TL arasında olanların 4.12 puan ortalamasıylaen yüksek tutum düzeyinde olduğu bulgusuna ulaşılmıştır (Tablo 15 ve 16). Şama(2003) çalışmasında, gelir düzeyi düşük olanların gelir düzeyi yüksek olanlaragöre daha yüksek olumlu tutuma sahip oldukları sonucuna ulaşmış, bu daçalışmanın bu sonucunu desteklemektedir. Ayrıca diğer gelir gruplarında (bkz.Tablo 15) da genel olarak sürdürülebilir çevre tutumlarının çok farklılaşmadığıgörülmüştür. Akbaş (2007) çalışmasında, aile gelir düzeylerinin çevre tutumuüzerinde etkisi olmadığını vurgulamış ve genel olarak öğrencilerin çevre veçevre sorunlarına yönelik tutumlarını orta düzeyin üzerinde ve olumlubulmuştur.Anne ve baba eğitim durumlarınınsürdürülebilir çevre tutumu ile ilişkisine bakıldığında, öğrencilerde anneeğitim durumu yükseldikçe sürdürülebilir çevre tutumlarının da doğru orantılıolarak artış gösterdiği, babalarının eğitim durumunun ise sürdürülebilir çevretutumlarına genel olarak etki etmediği şeklinde bulgular elde edilmiştir (Tablo18 ve Tablo 20). Şama (2003) çalışmasının sonucunda anne ve babanın eğitimdüzeyinin çevre tutumunu olumlu yönde etkilediğini bulmuştur. Bu da yapılançalışmayı anne bazında desteklemektedir.Çalışmanın sonucunda elde edilendikkat çekici diğer bir nokta ise öğrencilerin sürdürülebilir çevretutumlarının genel olarak olumlu yönde yüksek olmasına karşın, ekolojik ayakizlerinin de büyük bulunmasıdır. Bu durum öğrencilerin çevre konusunda yapılmasınıistedikleri şeyleri kendi davranışlarına dönüştüremedikleri şeklindeyorumlanabilir. Yani öğrenciler çevreye ve çevrenin sürdürülebilirliğine önemvermekte ancak bunu davranış noktasında yerine getirmemekte ve bu da dünyamızınaleyhine olmaktadır.  KAYNAKLARAkıllı, H., Kemahlı, F., Okudan, K., ve Polat, F.,(2008). Ekolojik ayak izinin kavramsaliçeriği ve Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’ndebireysel ekolojik ayak izi hesaplaması. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 15, 1-25.Akıllı, M. ve Yurtcan, T. M. (2009). İlköğretim fenbilgisi öğretmeni adaylarının çevreye karşı tutumlarının farklı değişkenleraçısından incelenmesi (Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Örneği). Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2),119-131.Akbaş, T. (2007). Fen Bilgi Öğretmen Adaylarında Çevre Olgusunun Araştırılması.Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü,Erzurum.Akoğlu, A. (2009). Doğadaki ayak izimiz. Bilimve Teknik Dergisi, 496, 46-51.Altınöz, N. (2010). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Çevre Okuryazarlık Düzeyleri.Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi, Fen BilimleriEnstitüsü, Sakarya.Atasoy, E. ve Ertürk, H. (2008). İlköğretimöğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir alan araştırması. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1),105-122.Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö.E.,Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). BilimselAraştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. Bond, S. (2003). EcologicalFootprinting: Comparing Nature’s Supply with Human Demand. EcologicalFootprinting. WWF Cymru: Cardiff, UK.Ciravoğlu, A.(2006). SürdürülebilirlikDüşüncesi-Mimarlık Etkileşimine Alternatif Bir Bakış: Yer’in Çevre BilincineEtkisi. YayımlanmamışDoktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.Cohen, L., & Manion, L. (1994). Research methods in education (4th ed.).London: Routledge.Çamur, Derya ve Vaizoğlu, Songul A. 2007. Çevreyeİlişkin Önemli Toplantı ve Belegeler. TSK Koruyucu  Hekimlik  Bülteni,   2007:  6  (4), 297-306.(ÇOB) Çevre ve Orman Bakanlığı. (2004). TürkiyeÇevre Atlası. Ankara: TCÇevre ve Orman Bakanlığı Yayını.Dinçer, M. (1988). Çevre Bilincinin OluşmasındaÇevre Eğitiminin Rolü. YayınlanmamışYüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.Egeli, G. (1997). Çevre Mevzuatına Genel BirBakış. Çevre Ve EnerjiKongresi, 5–7 Haziran Ankara.Erdoğan, M., & Tuncer, G. (2009). Evaluation ofa course: “Education and awareness for sustainability”. InternationalJournal of Environmental & Science Education, 4(2), 133-146.Fıen, J. & Trainer, T. (1993). Environmental Education. A Pathway toSustainability. A Vision of Sustainability. In J. Fien (Eds.). 24-32,Geelong, Australia: Deakin University Press.Janis, A. J. (2007). Quantifying the ecologicalfootprint of the Ohio State University. Ph.D Thesis. The Ohio StateUniversity, Columbus.Karaca, H. (1998). Yeni bir insan aranıyor. Yeşil Atlas Dergisi, 21, 44-48. Keleş, Ö.(2007). SürdürülebilirYaşama Yönelik Çevre Eğitimi Aracı Olarak Ekolojik Ayak İzinin Uygulanması veDeğerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, EğitimBilimleri Enstitüsü, Ankara.  Keleş, Ö., Uzun, N. ve Özsoy, S. (2008). Öğretmenadaylarının ekolojik ayak izlerinin hesaplanması ve değerlendirilmesi. Ege Eğitim Dergisi 2(9), 1-14.Meyer, V. (2004). The Ecological Footprints as an Enviromental Education Tool forKnowledge, Attitude and Behaviour Changes Towards Sustainable Living. MSThesis, University of South Africa.Öztürk, G. (2010). İlköğretim 7. Sınıflarda Çevre Eğitimi İçin Ekolojik Ayak İziKavramının Kullanılması ve Değerlendirilmesi. Yayınlanmamış Yüksek LisansTezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara.Polat, G. (2012). Ortaöğretim 9. Sınıf Öğrencilerinin Öğretim Öncesi ve Öğretim SonrasıÇevre Sorunu ve Ekolojik Ayak İzi Anahtar Kavramları ile İlgili BilişselYapılarının Ortaya Konması. Yayınlanmamış Doktora Tezi, BalıkesirÜniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.Ryu, H. C. (2005). Modeling the per CapitaEcological Footprint for Dallas County, Texas: Examining Demographic,Environmental Value, Land-Use, and Spatial İnfluences. Ph.D Thesis, TexasA&M University. Ryu, C. H. & Brody, S.D. (2006). Can highereducation influence sustainable behavior? Examining the impacts of a graduatecourse on sustainable development Using ecological footprint analysis. InternationalJournal of Sustainability in Higher Education 7(2), 158-175.Schaller, D. (1999). Our Footprints-They’re All Overthe Place. Newsletter of the Utah. Societyfor Enviromental Education, 9(4).Şama, E. (2003). Öğretmen adaylarının çevresorunlarına yönelik tutumları. Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 99-110.Şimşekli, Y. (2004). Çevre bilinciningeliştirilmesine yönelik çevre eğitimi etkinliklerine ilköğretim okullarınınduyarlılığı. Uludağ Üniversitesi EğitimFakültesi Dergisi, 17(1), 83-92.Teksöz, G., Şahin, E. ve Ertepınar, H. (2010). Çevreokuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim FakültesiDergisi, 39, 307-320.Terzi, Ş. (2009). Bilişsel değerlendirme ölçeği’ninuyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 127-141Tuncer, G., Tekkaya, C. ve Sungur, S. (2006).Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma ile ilgili inançları: Cinsiyet veçevre dersine katılımın etkisi. HacettepeÜniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, 179-187.Uğurlu, Ö. ve Demirer, Y. (2008). Disiplinlerarasıçevre eğitimi üzerine ulusal ve uluslararası örnekler: Bilimsel faaliyet,siyasi karar verme süreci ve eğitim. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 6(23),94–111.Wackernagel, M., & Rees, W. (1996). Our Ecological Footprint ReducingHuman Impact on the Earth. Canada: New Society Publishers.Wada, Y., Izumi, K. & Mashiba, T. (2007).Development of a Web-based Personal Ecological Footprint Calculator for theJapanese. International Ecological Footprint Conference, 8-10 May.Cardiff.WWF, Ekolojik Ayak İziz Hesap Makinesi. Web:http://ekolojikayakizim.org/adresinden 12 Mart 2014’ de alınmıştır.Yalvaç, G. H. (2008). İşbirlikli Öğrenme Yaklaşımının Öğretmen Adaylarının Çevreye İlişkinZihinsel Yapılarına Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet BaysalÜniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.Yeşil Kutu Eğitim Paketi, (2007). Ekolojik Ayak İzimiz. Öğretmen KılavuzKitabı. Yıldız, Ş. (2011). Öğretmenlerin, Öğretmen Adaylarının ve Öğrencilerin SürdürülebilirÇevre İle İlgili Kavramsal Anlamaları ve Tutumları. Yayınlanmamış YüksekLisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.Yücel, A. S. ve Morgil, İ. (1998). Yükseköğretimdeçevre olgusunun araştırılması. HacettepeÜniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14, 84-91.  Extended AbstractHuman and environment interaction goes on in aconstant change, transformation and adaptation (Dinçer, 1988). In order toproceed these processes of change, transformation and adaptation reliably andsustainably, development of social consciousness is very important as well asthe legal regulations. Attitudes towards sustainable environment, in theliterature, were generally addressed in the context of knowledge, conceptualunderstanding, awareness or literacy (Erdoğan & Tuncer, 2009; Teksöz, Şahinve Ertepınar, 2010). As for quantifying the ecological footprint, it was mostlydiscussed in the literature as a tool in environmental education to create ordevelop awareness and therefore to reduce pressure on the environment (Janis,2007; Meyer, 2004; Ryu, 2005;Ryu & Brody, 2006; Wackernagel & Rees, 1996; Wada, et. al., 2007). Also, it was shown that the studiesrelating ecological footprint were often conducted with university students oradults. Yet, it was not attain any study carried out with middle schoolstudents investigating their attitudes toward sustainable environment andecological footprints in terms of some variables such as gender, where theylive, parents' educational level and economic status. When the relevant literature is evaluated, itis seen that the common goal of the studies is to ensure the sustainability ofthe applications towards the environment in general. Thus, it can be claimedthat individual attitudes towards environment and consumption habits need to beexamined to determine how sustainability can be ensure (Fien &Trainer, 1993; Yıldız, 2011).To this end, in the study we aimed to determine eighth grade students’ attitudeto the sustainable environment and ecological footprint in terms of settlement,gender, monthly income, and parents’ educational status.In the research modelled by correlationalresearch, which is a non-experimental quantitative research method, was used. Correlationalstudies cover large groups. So, in the study was carried out with 537 eighthgrade students from the middle schools located in city centers and villages ofKahramanmaras and Adiyaman. Personal characteristics of the study group areexhibited in Table 1. Table 1.  Tablo 1.  The Distribution of the Study Group Accordingto Personal Characteristics          Categories      N     Gender      Female  Male      284  253     Mother's educational status                      Illiterate  Primary School  High School  University      113  317  89  18     Father's educational status                      Illiterate  Primary School  High School  University      38  275  147  77     Monthly income (TL)      1000 and less   1000-2000   2000-3000   3000-5000   5000 and higher      188  211  90  36  12     Settlement      Village                                             188     Centrum      349           In order to measure eight grade students’attitudes toward sustainable environment, “Sustainableenvironmental attitude survey” which consists of 23 items and to measurethe students’ consumption habits, an online ecological footprint calculationquestionnaire consisting of 21 items were applied as data collection tools. According to the results of the study, therewas no significant difference between the students who live in city centers andwho live in villages in terms of the rate of ecological footprint (Table 2).Yet, we hypothesized that ecological footprints of the students who live incity centers are high than the students who live in villages because they arefar from the environments that increase consumption. When we compared thestudents who live in the villages and outside the bussed education system withthe students living in the city centers, we found a significant differencebetween these two groups (Table 3). The results also showed that as monthlyincome of the families increase, their ecological footprints increase too(Table 5 and Table 6). As for the gender, it was not found a significantdifference in terms of ecological footprints between girls and boys (Table 4).So, we can argue that the girls and boys have similar opportunities in terms ofconsumption and they use these opportunities in similar rates.  When the students’ level of ecologicalfootprints evaluated with respect to parents’ educational level, it wasrevealed that the levels of parent educational attainment areproportionally associated with the students’ status of ecological footprints(Table 7-8-10-11).When the students’ attitudes towards sustainableenvironment were compared in terms of their settlements, a statisticallysignificant difference was found between groups in favor of the students wholive in city centers (Table 13). As for gender, it was also found a significantdifference between groups in favor of the girls (Table 14). On the other hand,when the students’ attitudes towards sustainable environment were compared inrespect of monthly income of the families, as monthly income of the familiesincrease, their attitudes towards sustainable environment increase too (Table15 and Table 16). This graph displaying directly proportional relationshipbetween attitudes and monthly income differed only in the group of 1000TL –2000TL. The highest attitude average was calculated in this group. When the students’ level of ecologicalfootprints evaluated with regard to the parents’ educational level, it wasrevealed that as the levels of parent educational attainmentincrease, their attitudes towards sustainable environment increase too (Table 18and Table 20). However, a statistically significant difference was only foundamong the average scores which were grouped in terms of mothers’ educationallevel (Table 19).

SEKİZİNCİ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EKOLOJİKAYAK İZLERİ İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDANİNCELENMESİ INVESTIGATING THE EIGHTH GRADE STUDENTS’ ECOLOGICAL FOOTPRINT AND SUSTAINABLE ENVIRONMENTAL ATTITUDES IN VARIOUS VARIABLES Öz: Buçalışmada, sekizinci sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir çevre tutumlarıyla ekolojikayak izlerinin; yerleşim birimi, cinsiyet, aile gelir durumu ve ebeveyn eğitimdurumu gibi değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Adıyamanve Kahramanmaraş illerinden 537 sekizinci sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür.İlişkisel tarama modeline göre yürütülen araştırmada, 23 maddeden oluşan “SürdürülebilirÇevre Tutum Ölçeği” ve öğrencilerin tüketim alışkanlıklarını belirlemeyeyönelik 21 maddelik online “Ekolojik Ayakİzi Hesaplama Ölçeği” veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, öğrencilerin çevresel tutumpuan ortalamalarında; şehir merkezinde yaşayan öğrenciler, kız öğrenciler vebir istisna dışında aylık geliri yüksek olanlar lehine fark olduğu tespitedilmiştir. Her iki ölçekten elde edilen genel ortalamalar değerlendirildiğindeise sekizinci sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarınınyüksek düzeyde olmasına rağmen ekolojik ayak izleri de yüksek düzeydeçıkmıştır. Sonuç olarak, öğrencilerinin sürdürülebilir çevre tutumlarının iyidüzeyde olmasına rağmen, ekolojik ayak izlerinin de yüksek çıkmasının nedenleritartışılmış ve çeşitli önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Çevre eğitimi, Ekolojikayak izi, Sürdürülebilir çevre Abstract: Theaim of this study to investigate the eighth grade students’ attitude to thesustainable environment and ecological footprint in terms of settlement,gender, monthly income, and parents’ educational status. The study was carriedout with 537 eighth grade students from the middle schools located inKahramanmaraş and Adıyaman. In the research modelled by correlational research,“Sustainable environmental attitudesurvey” which consists of 23 items and online “Ecological Footprint Calculation Questionnaire” consisting of 21items which aims to determine the consumption habits of the students were used.At the end of the study, it was found some differences concerning environmentalattitudes in favor of the students who live in city centers, girls and thosewith high monthly income with one exception. When general averages obtainedfrom both scales are evaluated, although the students’ attitudes towardssustainable environment were at high level, their ecological footprints werehigh. Consequently, although students’ sustainable environment attitudes wereat a good level, the reasons for the emergence of high ecological footprintswere discussed and made various suggestions.Keywords: Environmentaleducation, Ecological footprint, Sustainable environmental attitude GİRİŞ İnsan ve çevre etkileşiminindinamik doğası gereği, çevrede meydana gelen değişimler tek tek bireylerde dedeğişimleri tetiklemekte ve böylece karşılıklı bir dönüşüm gerçekleşmektedir(Dinçer, 1988). Bu dinamik sürecin sağlıklı ve sürdürülebilir olarak devamedebilmesi ya da ettirilebilmesi için yasal düzenlemeler yanında toplumsalbilincin geliştirilmesi ve sürdürülmesi oldukça önemli bir hal almıştır.Çevreye yönelik politikaların tarihsel gelişimine bu bağlamda bakıldığında;60’larda öğrenci hareketlerinin de etkisiyle, yönetimlerin çevre sorunlarınaolan ilgisi artmaya başlamış ve bu sürecin sonunda 1987 yılında BrundtlandRaporu ile BM Genel Kurulu’na “SürdürülebilirKalkınma Raporu” sunulmuştur. Daha sonra, 1992’de Rio Dünya Çevre KalkınmaZirvesi ile “Gündem 21” oluşturulmuş,2002 yılında ise “Sürdürülebilir KalkınmaZirvesi” ile bu 10 yılın bilançosu yapılmıştır (Ciravoğlu, 2006). Anlaşıldığı üzere bu süreçte sürdürülebilirlik kavramı ön planaçıkmaya başlamıştır. Nitekim bu kavram Brundtland raporunda “sürdürülebilir kalkınma” olarak ortayaçıkmış ve “Gelecek kuşaklarınihtiyaçlarını karşılayabilme yeteneğinden ödün vermeksizin, bugününihtiyaçlarını karşılayabilmektir” şeklinde tanımlanmıştır (BrundtlandRaporu, 1987, akt. Çamur ve Vaizoğlu, 2007). Türkiye’de ise, çevre düşüncesiyasal çerçevede ilk kez 1982 Anayasası ile yer almıştır. 1982 Anayasası’nın 56.Maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı olduğu ve böylebir çevre oluşturmanın devlet ve vatandaşın ortak görevi olduğuvurgulanmaktadır. Anayasanın bu maddesinden yola çıkılarak 1983 yılındayürürlüğe giren Çevre Kanunu’nunamaçları; su, toprak ve havanın kirlenmesini önlenmek, doğayı korumak, geliştirmekve böylece doğal kaynakların sürdürülebilir bir çerçevede kullanımınısağlamaktır (Egeli, 1997). Çevreyle ilgili sürdürülebilirlikkavramı ile beraber anılan diğer bir kavram ise “ekolojik ayak izi”dir. Ekolojik ayak izi; tükettiğimiz kaynaklarınyeniden üretilebilmesi ve oluşturduğumuz atıkların yok edilebilmesi içingereken, yüksek verimliliğe sahip toprak ve kaliteli su alanı üzerinden hesaplanmaktadır(Schaller, 1999). Burada bahsi geçen tüketim, basitçe günlük bireysel tüketim şeklindedüşünülmemelidir. Çünkü, bir ülkede kümülatif olarak kaynaklarınınkullanılmasını gerektiren tüm faaliyetler, o ülkede kişi başına düşen ekolojikayak izinin artmasına yol açmaktadır (Akoğlu, 2009). Bu nedenle ekolojik ayakizimizi öğrenerek, dünyaya verdiğimiz zararın farkına varabilir ve bunuazaltabiliriz. Sonuç olarak, ekolojik ayak izinin hesaplanmasıyla, birey hangialandaki tüketim alışkanlıklarını değiştirmesi gerektiğini görebilecek ve busayede yanlış tüketim alışkanlıklarını düzelterek doğaya verdiği tahribatı azaltabilecektir.Yapılan çok sayıda çalışmada dünyaya vermiş olduğumuz tahribatı sayısal verileryoluyla somut olarak bize gösteren ekolojik ayak izi değerini bilmenin; bireydeçevreye yönelik tutum, davranış ve değer yargılarında olumlu yönde bir değişim oluşturabileceğibelirtilmektedir (Keleş, 2007; Öztürk, 2010; Polat, 2012). Sonuç olarak ekolojik ayak izikavramı; sürdürülebilir çevre bilinci kazandırmak için iyi bir gösterge,stratejik yönetim ve faaliyet alanları belirlemede işlevsel bir planlama aracı,çocukların sürdürülebilirliğin önemini kavramaları açısından tamamlayıcıeğitsel bir araç, sürdürülebilir gelişmeye dair bilgilerin organizasyonuaçısından ideal bir platform, bireyleri hayat tarzında sadeleşmeyeyönlendirebilecek iyi bir motivasyon kaynağı olabilir. Ayrıca eko okul gibieğitim programlarının içeriğine dair uygun bir kavramdır ve tüketimin küreselve ulusal etkilerini keşfetme noktasında okullara yardımcı olmakta ve toplumsaldüzeyde ekolojik bilincin arttırılması maksadıyla iyi bir örnek olmaktadır.Küresel ve ulusal eşitlik anlayışı açısından da bakıldığında geliştirebilecekyararlı bir yoldur (Bond, 2003). Sürdürülebilirlik kavramı ise; ekolojik ayakizi ile birlikte toplumsal değerlendirmeler yapılması maksadıyla tamamlayıcıolarak sürdürülebilir toplumsal eğitim projelerinde kullanılabilir. Toplumda çevre bilinciningeliştirilip yaygınlaştırılmasıyla ulusal ve bölgesel alanda çevreninkorunması, yanlış algılanan çevre değerlerinin tekrardan kazandırılması, doğalkaynakların ihtiyaçlar doğrultusunda ve kararında kullanımı hedeflenmektedir(ÇOB, 2004). Çevre eğitimi, her seviyede bireyin çevreyi anlamak, çevreiçindeki kendi yeri ve rolünün farkına varmasını sağlamak, çevreye etki edenbütün etkenlerle ilgili elinden geldiğince bilgi sahibi olup, bilinç sahibiolmasına dair bir eğitim sürecini sağlamaktadır (Uğurlu ve Demirer, 2008).Çevre eğitimine ilişkin ulusaldüzeyde yürütülen çalışmalar incelendiğinde, ülkemizde uygulanan çevreeğitiminin istenilen düzeyde etkin olmadığı vurgusunun ön planda olduğugörülmektedir. Çevre ile ilgili olarak verilen eğitimin, anlatılıp geçilen biryapıdan kurtarılıp, öğrencinin yaparak-yaşayarak öğrendiği öğrenci odaklı birkimliğe büründürülmesi ve düşünüp çözüm üretebilecekleri projelere yönlendirilmelerigerektiği belirtilmektedir (Şimşekli, 2004; Yalvaç, 2008; Yücel ve Morgil,1998). Yine bu çalışmalara göre, çevreye dair verilen eğitimlerin uygun veyeterli olmaması, öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarını da olumsuzetkilemektedir. Ayrıca öğrencilerin bilişsel yapılarında yeterli değişimsağlanamadığı için yanlış tüketim alışkanlıklarına ve çevreyi bilinçsizcekullanmalarına neden olduğu da çalışmalarda vurgulanmaktadır (Atasoy ve Ertürk,2008; Keleş, 2007; Yıldız, 2011).  Yukarıda vurgulanan problemçerçevesine ele alındığında, ekolojik ayak izinin sürdürülebilirliğe yönelik bilişsel,duyuşsal ve psikomotor hedeflere ulaşmada (Dinçer, 1988; Keleş, 2007; 2004; Öztürk, 2010; Ryu & Brody,2006), gerek okulların ve gerekse tek tek bireylerin sürdürülebilirlikilkelerine uymayan yaşam pratiklerinin belirlenmesinde (Akıllı, vd. 2008; Bond, 2003; Janis, 2007), bireylerin tüketimalışkanlıklarının çevre üzerindeki gerek bölgesel ve gerekse global etkilerineilişkin farkındalığın artırılmasında (Ryu,2005; Schaller, 1999) katkı sağlayabileceği, çok sayıda araştırmasonucunda ortaya konmuştur. Örneğin Keleş (2007), fen öğretmen adaylarınasürdürülebilirliğe ilişkin farkındalığı artırmaya yönelik eğitimlerdüzenledikten sonra onların ekolojik ayak izlerini hesaplamıştır. Araştırmada, ekolojikayak izi hesaplama etkinliğinin, öğretmen adaylarının sürdürülebilir yaşamayönelik farkındalık, tutum ve davranışlarının değiştirilmesinde etkili olduğu sonucunavarılmıştır.    Gerekçe ve Amaçİlgili alanyazın incelendiğinde, bireylerinekolojik ayak izi değerlerinin belirlenmesine yönelik çalışmaların (Akıllı vd.,2008; Erdoğan ve Tuncer, 2009; Keleş, 2007; Öztürk, 2010) nispeten az sayıdaolduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca literatürde sürdürülebilir çevre tutumlarınave ekolojik ayak izine dair ayrı ayrı çalışmalara çokça rastlanmasına rağmen,her iki kavramın birlikte ele alındığı çalışmaların çok sınırlı kaldığı dikkatçekmektedir. Literatürde sürdürülebilir çevreye yönelik tutum; ya kavramsalanlama, farkındalık okuryazarlık ve bilgi gibi kavramlarla ya da tek başına elealınmıştır. Diğer taraftan ekolojik ayak izi hesabı ise ya çevre eğitim aracıolarak nicel farkındalık oluşturmak ya da çevre üzerindeki baskıyı azaltmakgibi amaçlarla ele alınmış olup, sürdürülebilir kalkınma ve çevre gibikavramlarla birlikte irdelenmiştir. Bunun yanında sürdürülebilir çevre tutumuile ekolojik ayak izlerinin köy ve kent merkezlerine bağlı olarak incelenmesinedair ortaokul öğrencileriyle yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır.Ekolojik ayak izi hesaplamaları ile ilgili çalışmaların daha çok üniversiteöğrencileriyle ya da meslek sahibi yetişkinlerle yapıldığı görülmüştür. Bütünbunlar birlikte değerlendirildiğinde, yürütülecek çalışmanın amacı, sekizincisınıf öğrencilerinin çevreye yönelik sürdürülebilir tutumları ve ekolojik ayakizi seviyelerinin belirlenmesi ve çeşitli değişkenler (yerleşim birimleri,cinsiyet, aylık gelir ve ebeveyn eğitim düzeyi) açısından incelenmesidir.   YÖNTEMBu çalışmada, sekizinci sınıföğrencilerinin ekolojik ayak izi seviyelerinin ve sürdürülebilir çevreyeilişkin tutumlarının belirlenmesi ve çeşitli değişkenlerle ilişkisininincelenmesi amacıyla deneysel olmayan nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel araştırmamodeli kullanılmıştır. Bu model; büyük kitlelerin araştırmaya konu olanözelliklerini (tutum, motivasyon, başarı, zeka vs.) belirlemek ve buözelliklerin çeşitli değişkenlerle (bu çalışmada; yerleşim birimi, cinsiyet,yaş, gelir düzeyi, ebeveyn eğitim düzeyi) ilişkisini ortaya koymak amacıylayapılan bir betimsel araştırma desenidir (Cohen & Manion, 1994). ÖrneklemAraştırmanın ulaşılabilirevrenini, Kahramanmaraş ve Adıyaman illerinin, il merkezleri ve merkeze bağlıköylerinde öğrenim gören sekizinci sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmagrubu ise, bu ana kütleden seçkisiz atama yöntemiyle seçilen 537 sekizincisınıf öğrencisinden oluşturulmuştur. Söz konusu öğrencilere ait bazı demografikveriler Tablo 1’ de sunulmuştur. Tablo 1.  Örneklem Grubuna İlişkinDemografik Veriler          Kategoriler      N     Cinsiyet      Kız  Erkek      284  253     Anne Eğitim Durumu       Okuma yazma bilmiyor  İlköğretim  Lise  Üniversite      113  317  89  18     Baba Eğitim Durumu      Okuma yazma bilmiyor  İlköğretim  Lise  Üniversite      38  275  147  77     Ailenizin Gelir Durumu (TL)      1000 ve altı  1000-2000   2000-3000   3000-5000   5000 ve üzeri      188  211  90  36  12     Yerleşim Yeri      Köy      Taşımalı       127     Taşımalı değil      61     Merkez      349    Veri toplama araçlarıve Analiz Çalışmada, öğrencilerinsürdürülebilir çevre tutumları Yıldız (2011) tarafından geliştirilen ve 5'liLikert Tipi 23 maddeden oluşan “Sürdürülebilir Çevre Tutum Ölçeği”(SÇTÖ); tüketim alışkanlıkları ise “DünyaDoğayı Koruma Vakfı” web sitesinde yer alan 21 maddelik online ekolojikayak izi hesaplama makinesi kullanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. SÇTÖ ölçeğinin bu çalışma içinbelirlenen Cronbach alfa (α)  güvenirlikkatsayısı 0.851 olarak hesaplanmıştır. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF)tarafından hazırlanan ekolojik ayak izi hesaplama makinesi ise 21 soru 4 farklıkategoriden oluşmaktadır. Soruların 18 tanesi çoktan seçmeli olup, 3 tanesiseçimli sorulardan oluşmaktadır. Araştırmada toplanan veriler uygun istatikselprogramlar kullanılarak analiz edilmiştir. Ekolojik ayak izi hesaplamalarıonline olarak yapılmış ve veriler daha sonra SPSS 20 paket programınaaktarılıp, tutum ölçeğinden elde edilen verilerle beraber analiz edilmiştir. BULGULARBu bölümde ekolojik ayak izi hesaplamamakinesi ve sürdürülebilir çevre tutum ölçeğinden elde edilen veri setlerininanalizine ait bulgulara yer verilmiştir. Alt problemlere ait bulgular tek tekele alınarak tablolar eşliğinde sunulmuştur.  Ekolojik ayak izine ilişkin bulgularSekizinci sınıföğrencilerinin yaşadıkları yerleşim birimleri açısından ekolojik ayak izleriarasındaki farkı sınamak için yapılan bağımsız gruplar t-testi sonuçları Tablo2’de verilmiştir. Ayrıca grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılanlevene testi sonucuna göre gruplar homojendir (p>0.05). Tablo 2’de görüldüğüüzere, öğrencilerin yaşadığı yerleşim birimleriaçısından ekolojik ayak izi değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Tablo 2. Yerleşim Birimine Göre EkolojikAyak İzi Değerleri Arasında Yapılan Bağımsız Gruplar T-Testi Sonuçları  Yerleşim  Yeri      N            SS      Sd      T      P     Köy      188      2.15      0.56      536      -0.57      0.56     Merkez      349      2.18      0.43    Diğertaraftan, Tablo 3’te de görüldüğü gibi, şehir merkezinde yaşayan öğrenciler ileköyde yaşayıp taşımalı eğitim görmeyen öğrencilerin ekolojik ayak iiortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarakönemli bulunmuştur (t(409)= -2.67; p<0.05). Tablo 3. Ekolojik Ayak İzlerinin Puan Ortalamalarına Ait BağımsızGruplar T-Testi Sonuçları  Yerleşim  Yeri      N            SS      Sd      T      p     Köy  (taşımalı değil)      61      2.02      0.33      408      -2.67      0.008*     Merkez      349      2.18      0.43   *(p<0.05) Öğrencilerinekolojik ayak izleri arasında cinsiyetleri bakımından bir fark olup olmadığınailişkin puan ortalamalarına ait Mann-Whitney U testi sonuçları Tablo 4‘teverilmiştir. Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levenetesti sonucuna göre; gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmuştur, yanigruplar homojen değildir (p<0.05). Tablo 4. Cinsiyete Göre Ekolojik Ayak İzleri Arasında YapılanMann-Whitney U Testi Sonuçları  Grup      N      SO      ST      U      P     Kız      284      273.07      77552.50      34769.50      0.52     Erkek        253      264.43      66900.50    YapılanMann-Whitney U testi sonucuna göre, öğrencilerin cinsiyetleri açısındanekolojik ayak izi değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (U=34769.50; p>0.05). Öğrencilerinaile ekonomik durumları açısından ekolojik ayak izi ortalamalarına ilişkinbetimsel veriler Tablo 5’te sunulmuştur. Buna göre grupların ekolojik ayak iziortalamaları arasında farkların olduğu dikkat çekmektedir. Aritmetikortalamalar arasındaki bu farkların istatistiksel olarak anlamlılığınıbelirlemek için uygun istatistiksel testin seçilmesi için öncelikle gruplarınhomojenliği ‘levene testi’ ileincelenmiş ve elde edilen sonuca göre grupların homojen olmadığı görülmüştür(p<0.05). Bu nedenle grupların karşılaştırılmasında non-parametrikKruskal-Wallis testi kullanılmıştır (Tablo 6). Tablo5. Öğrencilerin Aile Aylık GeliriAçısından Ekolojik Ayak İzi Puanları  Ailenin aylık ortalama geliri  (TL)      N            Ss     1000 ve altı      188      2.06      0.42     1000-2000       211      2.16      0.47     2000-3000       90      2.27      0.49     3000-5000      36      2.43      0.42     5000 ve üzeri      12      2.70      0.80     Toplam       537      2.17      0.48    Tablo5 incelendiğinde, ailelerinin aylık geliri arttıkça öğrencilerin ekolojik ayakizlerinin de artış gösterdiği görülmektedir. Bu farkı sınamak çin yapılanKruskal-Wallis testine göre, öğrencilerin aile ekonomik durumu bakımındanekolojik ayak izleri arasında anlamlı bir fark olduğu sonucuna ulaşılmıştır (X2(4)=55.34,p<0.05). Tablo 6. Aile Gelir Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzleriArasında Yapılan Kruskal-Wallis Testi ve Mann-Whitney U+Testi   Gruplar      N      SO      sd      X2      p      Anlamlı fark+     1000  TL’den az (A)      188      218.08      4      55.34      0.00*      A-B; A-C; AD; A-E     1000  ile 2000TL (B)      211      269.09      B-C; B-D; B-E     2000  ile 3000TL (C)      90      312.31      C-D; C-E     3000  ile 5000TL (D)      36      378.81            5000  TL’den fazla (E)      12      410.92          *(p<0.05)  Ailegelir durumu ile ekoloji ayak izi arasında istatistiksel olarak anlamlı birfarklılığın olduğu belirlendikten sonra, bu farkın hangi gruplar arasındaolduğunun belirlenmesi amacıyla Mann-Whitney U testleri kullanıldı. UygulananMann-Whitney U testi sonuçlarına göre anlamlı fark çıkan gruplar Tablo 6’dasunulmuştur.  Bunagöre aylık geliri (TL); i.     1000 ile 2000 arasındakiler ile 1000’den az olanlar arasında1000 ile 2000 arasında olanlar lehine,ii.     2000 ile 3000 arasında olanlar ile 1000’den az olanlar ve1000 ile 2000 arasında olanlar arasında 2000 ile 3000 arasında olanlarınlehine,iii.     3000 ile 5000 arasında olanlar ile 1000’den az olanlar, 1000ile 2000 arasında olanlar ve 2000 ile 3000 arasında olanlar arasında 3000 ile5000 arasında olanlar lehine,iv.     5000’den fazla olanlar ile 1000’den az olanlar, 1000 ile2000 arasında olanlar lehine,v.     2000 ile 3000 arasında 5000’den fazla olanların lehineanlamlı bir fark vardır. Öğrencilerinekolojik ayak izlerinin anne eğitim düzeyine göre nasıl farklılaştığınıgösteren betimsel veriler Tablo 7’de, anne eğitim durumlarına göre tek yönlü Anovasonuçları Tablo 8’de, belirlenen farkın hangi gruplar arasında olduğunu görmekiçin uygulanan post-hoc Tukey testi sonuçları ise Tablo 9’da sunulmuştur.Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levene testi sonucunagöre; gruplar homojen bulunmuştur (p>0.05). Tablo7. Öğrencilerin Anne Eğitim DurumuAçısından Ekolojik Ayak İzi Puanları  Anne  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      113      2.08      0.55     İlköğretim      317      2.14      0.43     Lise        89      2.37      0.50     Üniversite        18      2.28      0.37     Toplam      537      2.17      0.48    Tablo 7 incelendiğinde, annesi lise mezunu olan öğrencilerinekolojik ayak izlerinin diğerlerine göre daha yüksek olduğu bulgusunaulaşılmıştır. Bu farka ilişkin yapılan tek yönlü varyans analizine göre,öğrencilerin anne eğitim durumu bakımından ekolojik ayak izleri arasındakifarkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (F(3, 533)=7.67, p<0.05). Tablo8. Anne Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzi DeğerleriArasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları  Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       5.15      3      1.71      7.67         0.00        G.  içi       119.20      533      0.22     Toplam        124.36      536           Tablo8’ de görünen anlamlı farklılığın hangi gruplar arasında olduğunun belirlenmekiçin yapılan Tukey HSD testi sonuçları ise Tablo 9’de sunulmuştur.Bu testin sonucuna göre (Tablo 9);annesi lise mezunu olan öğrenciler ile annesi okuma yazma bilmeyenler veilköğretim mezunu olanlar arasında annesi lise mezunu olanlar lehine anlamlıbir fark bulunmuştur.  Tablo 9. Anne Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzi PuanlarıArasında Yapılan Tukey Testi Sonuçları  Anne eğitim(i)      Anne eğitim(j)      Ortalama fark(i-j)      Standart Hata      P     Yok      İlköğretim      -0.05      0.05      0.671            Lise      -0.29      0.06      0.000*            Üniversite      -0.19      0.12      0.351     İlköğretim      Yok      0.05      0.51      0.671            Lise      -0.23      0.05      0.000*            Üniversite      -0.13      0.11      0.616     Lise      Yok      0.29      0.06      0.000*            İlköğretim      0.23      0.05      0.000*            Üniversite      0.09      0.12      0.861     Üniversite      Yok      0.19      0.12      0.351            İlköğretim      0.13      0.11      0.616            Lise      -0.09      0.12      0.861   *(p<0.05).Öğrencilerinekolojik ayak izlerinin baba eğitim durumlarına göre nasıl farklılaştığınıgösteren betimsel veriler Tablo 10’da, bu farkların anlamlılığını test etmekiçin uygulanan tek yönlü Anova sonuçları Tablo 11’de, belirlenen anlamlı farkınhangi gruplar arasında olduğunu görmek için yürütülen post-hoc kıyaslama testineilişkin bulgular ise Tablo 12’de sunulmuştur. Grupların homojenliğini testetmek amacıyla kullanılan levene testi sonucuna göre; gruplar arasında anlamlıbir fark bulunmamıştır yani gruplar homojendir (p>0.05).  Tablo10. ÖğrencilerinBaba Eğitim Durumu Açısından Ekolojik Ayak İzi Puanları  Baba  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      38      2.05      0.52     İlköğretim      275      2.13      0.49     Lise        147      2.18      0.41     Üniversite        77      2.36      0.48     Toplam      537      2.17      0.48    Tablo10 incelendiğinde, babası üniversite mezunu olan öğrencilerin diğerlerine göreekolojik ayak izlerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu farka ilişkin yapılantek yönlü Anova sonucuna göre (Tablo 11), öğrencilerin baba eğitim durumubakımından ekolojik ayak izleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (F(3,533)=5.73, p<0.05). Tablo 11. Baba Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İziDeğerleri Arasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları   Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       3.88      3      1.29      5.73         0.001*        G.  içi       120.47      533      0.22     Toplam        124.36      536          *(p<0.05). Babaeğitim durumu ile ekolojik ayak izi arasında bulunan anlamlı farkın hangigruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla yapılan post-hoc kıyaslamatestine ilişkin sonuçlar ise Tablo 12’de sunulmuştur. Tablo 12. Baba Eğitim Durumuna Göre Ekolojik Ayak İzi DeğerleriArasında Yapılan Tukey Testi Sonuçları  Baba eğitim(i)        Baba eğitim(j)        Ortalama  fark(i-j)        Standart  Hata        P       Yok        İlköğretim        -0.07        0.08        0.790                Lise        -0.12        0.08        0.448                Üniversite        -0.31        0.09        0.006*       İlköğretim        Yok        0.07        0.08        0.790                Lise        -0.05        0.04        0.706                Üniversite        -0.23        0.06        0.001*       Lise        Yok        0.12        0.08        0.448                İlköğretim        0.05        0.04        0.706                Üniversite        -0.18        0.06        0.033*       Üniversite        Yok        0.31        0.09        0.006*                İlköğretim        0.23        0.06        0.001*                Lise        0.18        0.06        0.033*     (*p<0.05).Butestin (Tablo 12) sonucuna göre, üniversite mezunu olanlar ile okuma yazmabilmeyenler, ilköğretim mezunları ve lise mezunları arasında üniversitemezunları lehine anlamlı bir fark vardır.Sürdürülebilir Çevre tutumlarına ilişkin bulgularÖğrencilerininsürdürülebilir çevre tutumları arasında yaşadıkları yerleşim birimleribakımından anlamlı bir fark olup olmadığına ilişkin bağımsız gruplar t-testisonuçları Tablo 13’te verilmiştir. Grupların homojenliğini test etmek amacıylakullanılan levene testi sonucuna göre, gruplar homojendir (p>0.05).Tablo 13. Yerleşim Birimlerine Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Bağımsız Gruplar T-Testi Sonuçları  Yerleşim  Yeri      N            SS      Sd      t      P     Köy      188      3.90      0.57      536      -3.50      0.00*     Merkez      349      4.09      0.59   *(p<0.05). Öğrencilerinyerleşim birimleri açısından sürdürülebilir çevre tutumları, bağımsız gruplart-testi ile incelenmiş ve buna göre, gruplar arasında şehir merkezinde yaşayanöğrenciler lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (t(536)= -3.50; p<0.05).Öğrencilerincinsiyetleri açısından sürdürülebilir çevre tutumları ise yine bağımsız gruplart-testi ile sınanmış ve bu teste ilişkin bulgular Tablo 14’te sunulmuştur.Tablo 14. Cinsiyete Göre SürdürülebilirÇevre Tutum Puanları Arasında Yapılan Bağımsız Gruplar T-Testi Sonuçları  Cinsiyet      N            SS      Sd      T      P     Kız      284      4.13      0.59      536      4.62      0.00*     Erkek        253      3.90      0.56   *(p<0.05) Tablo14’te sunulan bulgulara göre, öğrencilerin cinsiyetleri açısından sürdürülebilirçevre tutumları arasında kız öğrenciler lehine anlamlı bir fark olduğu sonucunaulaşılmıştır (t(536)= 4.62; p<0.05).Öğrencilerinaile aylık gelirlerine göre sürdürülebilir çevre tutumlarının nasılfarklılaştığını gösteren betimsel veriler Tablo 15’te, bu farklılığın anlamlıolup olmadığını test etmek üzere yapılan tek yönlü Anova sonuçları Tablo 16’da,belirlenen anlamlı farkın hangi gruplar arasında olduğunu görmek için uygulananpost-hoc Tukey testi sonuçları ise  Tablo17’de sunulmuştur. Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılanlevene testi sonucuna göre, gruplar homojendir (p>0.05).  Tablo 15. Öğrencilerin Ailenin Aylık Geliri AçısındanSürdürülebilir Çevre Tutumu Puanları  Ailenin  aylık ortalama geliri      N            Ss     1000  TL ve altı      188      3.94      0.58     1000-2000  TL      211      4.12      0.56     2000-3000  TL      90      3.96      0.62     3000-5000  TL      36      4.05      0.61     5000  TL ve üzeri      12      4.07      0.62     Toplam       537      4.02      0.59    Tablo15 incelendiğinde, ailelerinin aylık gelirleri arttıkça öğrencilerinsürdürülebilir çevre tutumları da genel olarak artış göstermektedir. Ancakilginç olarak en yüksek sürdürülebilir çevre tutumu ortalamasının, aile aylıkgeliri 1000-2000 TL bandındakilerde olduğu görülmektedir. Sonuç olarak,betimsel verilerde görülen bu farkların istatistiksel olarak anlamlı olupolmadığını belirlemek için yapılan tek yönlü Anova testi sonucuna göre,öğrencilerin aylık aile geliri bakımından sürdürülebilir çevre tutumlarıarasında anlamlı bir fark bulunmuştur (F(4, 532)=2.44, p<0.05). Tablo 16. Aile Gelir Durumu Değişkenine Göre SürdürülebilirÇevre Tutum Puanları Arasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları   Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       3.40      4      0.85      2.44         0.046*        G.  içi       185.28      532      0.34     Toplam        188.68      536          *(p<0.05)  Ailegelir durumu ile sürdürülebilir çevre tutumu arasında anlamlı bir fark olduğutek yönlü varyans analizi (Tablo 16) ile belirlendikten sonra, bu farkın hangigruplar arasında olduğunun belirlenmesi amacıyla post-hoc kıyaslamatestlerinden Tukey testi yapılmıştır. Uygulanan Tukey testine ilişkin sonuçlarTablo 17’de sunulmuştur.Tablo 17. Aile Gelir Durumuna Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Tukey Testi Sonuçları   Aile  Gelir Durumu(i)      Aile  Gelir Durumu(j)      Ortalama fark(i-j)      Standart Hata      p     1000  ile 2000 TL      1000  TL den az      0.17      0.05      0.028*     2000  ile 3000 TL      0.15      0.07      0.253     3000  ile 5000 TL      0.06      0.10      0.966     5000  TL den fazla      0.04      0.17      0.999   *(p<0.05).Butestin sonucuna göre, aylık geliri 1000-2000 TL arasında olanlar ile 1000TL’den az olanlar arasında 1000 ile 2000 TL arasında olanların lehine anlamlıbir fark vardır.Öğrencilerinanne eğitim durumlarına göre sürdürülebilir çevre tutum puanlarına  ilişkin betimsel veriler Tablo 18’de, bufarklılıkların anlamlılığını test etmek üzere uygulanan tek yönlü varyansanalizi sonuçları Tablo 19’da, belirlenen anlamlı farkın hangi gruplar arasındaolduğunu görmek için uygulanan post-hoc Tukey testi sonuçları ise Tablo 18’desunulmuştur. Grupların homojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levenetesti sonucuna göre gruplar homojen bulunmuştur (p>0.05).Tablo 18. Öğrencilerin Anne Eğitim Durumu AçısındanSürdürülebilir Çevre Tutumu Puanları  Anne  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      113      3.89      0.55     İlköğretim      317      4.05      0.59     Lise        89      4.13      0.56     Üniversite        18      3.91      0.73     Toplam      537      4.03      0.59    Tablo18’ye göre, annesi lise mezunu olanların sürdürülebilir çevre tutumlarınındiğerlerine göre yüksek olduğu görülmektedir. Bu farkı sınamak için yapılan tekyönlü varyans analizine göre (Tablo 19), öğrencilerin anne eğitim durumubakımından sürdürülebilir çevre tutumları arasında anlamlı bir fark olduğusonucuna ulaşılmıştır (F(3, 533)=3.42, p<0.05).Tablo 19. Anne Eğitim Düzeyine Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Tek Yönlü Varyans Analizi Sonuçları   Var. Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G. arası       3.56      3      1.19      3.42         0.017        G. içi       185.11      533      0.34     Toplam        188.68      536           Anneeğitim durumu ile sürdürülebilir çevre tutumu arasında anlamlı bir fark olduğutek yönlü varyans analizi (Tablo 19) ile belirlendikten sonra, bu farkın hangigruplar arasında olduğunun belirlenmesi amacıyla post-hoc kıyaslamatestlerinden Tukey HSD testi yapılmıştır. Uygulanan Tukey HSD testine ilişkinsonuçlar Tablo 20’de sunulmuştur.Tablo 20. Anne Eğitim Durumuna Göre Sürdürülebilir ÇevreTutumları Arasında Yapılan Tukey Hsd Testi Sonuçları   Anne  eğitim(i)      Anne  eğitim(j)      Ortalama fark(i-j)      Standart Hata      p     Yok      İlköğretim      -0.16      0.06      0.059     Lise      -0.24      0.08      0.020*     Üniversite      -0.01      0.15      0.999   *(p<0.05). Butestin sonucuna göre, annesi lise mezunu olanlar ile okuma yazma bilmeyenlerarasında lise mezunu olanlar lehine anlamlı bir fark vardır. Diğer alt boyutlararasındaki farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05).Öğrencilerinbaba eğitim durumları açısından sürdürülebilir çevre tutum ortalamalarınınnasıl farklılaştığına ilişkin bakımından bir fark olup olmadığına ilişkinbetimsel veriler Tablo 21’de, baba eğitim durumlarına göre tek yönlü varyansanalizi (One-Way Anova) sonuçları ise Tablo 22’de verilmiştir. Gruplarınhomojenliğini test etmek amacıyla kullanılan levene testi sonucuna göre,gruplar homojendir (p>0.05).  Tablo 21. Öğrencilerin Baba Eğitim DurumuAçısından Sürdürülebilir Çevre Tutumu Puanları  Babanın  eğitim durumu      N            Ss     Okuma  yazma bilmiyor      38      3.86      0.57     İlköğretim      275      3.99      0.60     Lise        147      4.10      0.59     Üniversite        77      4.11      0.52     Toplam      537      4.03      0.59    Tablo21’e göre, babası üniversite mezunu olan öğrencilerin sürdürülebilir çevre tutumlarınındiğerlerine göre yüksek olduğu görülmektedir. Bu farkı sınamak için yapılan tekyönlü varyans analizine göre (Tablo 22), öğrencilerin baba eğitim durumlarıaçısından sürdürülebilir çevre tutumları arasında anlamlı bir fark olmadığısonucuna ulaşılmıştır (F(3, 533)=2.59, p>0.05).  Tablo 22. Baba Eğitim Durumuna Göre Sürdürülebilir Çevre TutumlarıArasında Yapılan Tek Yönlü ANOVA Sonuçları   Var.  Kaynağı      KT      sd      KO      F      p     G.  arası       2.71      3      0.90      2.59         0.052        G.  içi       185.96      533      0.34     Toplam        188.68      536           SONUÇ VE TARTIŞMA Bu araştırmada, öğrencilerinekolojik ayak izleriyle sürdürülebilir çevre tutumlarının incelenmesiamaçlanmıştır. Bu amaçla online ekolojik ayak izi hesaplama anketi vesürdürülebilir çevre tutum ölçeği kullanılmıştır. Yapılan uygulamamla sonucundaaşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:Örneklem grubu içerisinde köyyerleşim biriminde yaşayan öğrencilerin ekolojik ayak izi ortalaması 2.15çıkarken, il merkezinde yaşayanların 2.20 olarak belirlenmiştir (Tablo 2).Sonuç olarak ekolojik ayak izi değerleri arasında yerleşim birimleri açısındanbir fark olsa da bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Yerleşimyeri açısından şehir merkezinde yaşayanlar lehine farkın daha yüksek çıkmasıbeklentisi olmasına rağmen bu farkın düşük çıkmasının, önemli ölçüde taşımalıeğitimden kaynaklandığı düşünülmektedir. Zira, şehir merkezinde yaşayanöğrencilerin ekolojik ayak izleri köyde yaşayıp taşımalı eğitim görmeyenöğrencilerin ekolojik ayak izleri ile karşılaştırıldığında, gruplar arasındaşehir merkezinde yaşayanlar arasında anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir(Tablo 3). Öğrencilerin ekolojik ayak izihesaplama anketinden aldıkları puan ortalamalarının kızlarda 2.20 erkeklerde2.16 olduğu görülmüştür (Tablo 4). Bu da öğrencilerin ekolojik ayak izlerinincinsiyete göre önemli bir fark göstermediğini ortaya koymuştur. Buradanhareketle, erkek ve kız öğrencilerin tüketim fırsatları açısından aynıimkanlara sahip olduğu, bunun sonucu olarak da ekolojik ayak izlerinin benzerolduğu söylenebilir. Araştırmanın bu sonucu, Akıllı vd., (2008) ile Keleş, Uzunve Özsoy (2008)’ un yaptıkları çalışmalarda ortaya koydukları, cinsiyete göreekolojik ayak izi düzeylerinin farklılık göstermediği yönündeki sonuçlarlaparalellik göstermektedir. Diğer taraftan, öğrencilerin ekolojik ayak izipuanları, aile aylık gelir düzeyi açısından incelendiğinde, geliri 5000 TL veüzeri olanların ekolojik ayak izi ortalamaları 3.20 çıkarken, 1000 TL ve altıolanların ekolojik ayak izlerinin 2.06 olduğu görülmüştür (Tablo 5). Sonuçta,gelir düzeyi arttıkça ekolojik ayak izi değerinin de arttığı söylenebilir(Tablo 6). Bu durumun nedeni, gelir düzeyi arttıkça, harcamaların artmasınabağlı olarak ekolojik ayak izinin de artış göstermesi şeklinde yorumlanabilir.Öğrencilerin ekonomik imkanlarının ekolojik ayak izleri üzerinde önemli birarttırıcı etken olduğu söylenebilir. Benzer şekilde, Akıllı vd., (2008)yürüttükleri çalışmada, gelir düzeyi arttıkça tüketimin artmasına bağlı olarakekolojik ayak izi düzeyinin arttığı sonucuna ulaşmışlardır. Bu durum ekolojikayak izi üzerinde en büyük etkenin maddi imkanlar olduğunu göstermektedir.Gelişmiş ve geri kalmış ülkelere bakıldığında; aynı durumun geçerli olduğu,gelişmiş ülkelerde tüketimin daha fazla olduğu görülmektedir (Karaca, 1998).Örneğin Ryu ve Brody (2006) tarafından ABD’de yürütülen bir çalışmada, ekolojikayak izi üzerinde sosyo ekonomik özelliklerin belirleyici etkisi olduğu veyüksek gelire sahip yaşlıların, bekarların, yüksek eğitimli erkeklerin ekolojikayak izlerinin yüksek çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.  Anne ve baba eğitim durumlarınınekolojik ayak izi değerine etkisi incelendiğinde ise, anne ve babanın eğitimdurumu arttıkça öğrencilerin genel olarak ekolojik ayak izlerinin arttığıgörülmüştür (Tablo 7 ve Tablo 9). Bu durum anne ve baba eğitim düzeyininyükselmesinin ekolojik ayak izi değerinin artmasının etkenlerinden biriolabileceğini göstermektedir. Ancak burada anne eğitim durumu açısından ilginçbir bulgu söz konusu olmuştur (Tablo 7). Şöyle ki anne eğitim durumunun lisedüzeyine kadar ki artışı ile öğrencilerin ekolojik ayak izleri arasında doğruorantılı bir ilişki olmasına rağmen, üniversite mezunu annelerin çocuklarındabu ilişki tersine dönmüş ve ekolojik ayak izlerinde bir düşüş kaydedilmiştir.Ancak bu düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (Tablo 8). Bu sonucunortaya çıkışında, üniversite eğitiminin anneler (kadınlar) üzerinde çevreselfarkındalık noktasında sağladığı olumlu katkıların payı olabilir. Dolayısıylabu bulgu üzerinde çalışılması gereken bir soru işareti olarak araştırmacılarıbeklemektedir. Baba eğitim düzeyi açısından bakıldığında, üniversite mezunuolmanın çocukların ekolojik ayak izleri üzerinde olumlu bir katkı sağlamamışolması da diğer bir ilginç noktadır (Tablo 10). Sonuç olarak, çocuklarınekolojik ayak izlerinin, üniversite mezunu anneye sahip olma ile üniversitemezunu babaya sahip olma durumu açısından neden farklılaşmış olabileceğine dairçalışmalara ihtiyaç vardır.  Öğrencilerin sürdürülebilir çevretutumlarına ilişkin puan ortalamaları yerleşim birimleri açısındanincelendiğinde,  köyde yaşayanlarda 3.90,merkezdekilerde 4.09 olduğu görülmüştür. Bu da öğrencilerin sürdürülebilirçevre tutumlarının genel olarak yüksek düzeyde olduğunu, merkezde yaşayanlarındaha yüksek tutuma sahip olduklarını göstermektedir. Kent merkezinde yaşayanöğrencilerde çevreye karşı daha yüksek bir olumlu tutumun olduğu, bununöğrencilerin etkileşim alanlarıyla ilgili olduğu söylenebilir. Araştırmanın busonucu, Şama (2003) yaptığı çalışmayla, küçük yerleşim birimlerinden (kırsal),büyük yerleşim birimlerine (kentsel) doğru gidildiğinde yaşanılan sürenin deetkisi ile çevresel tutumların da olumlu yönde geliştiği sonucuna paralellikgöstermektedir. Çalışmanın sonucu irdelendiğinde öğrencilerin sürdürülebilirçevre tutumlarının genel olarak yüksek olduğu söylenebilir.Öğrencilerin sürdürülebilir çevretutum anketinden aldıkları puan ortalamalarının kızlarda 4.13, erkeklerde 3.90olduğu görülmüştür. Bu da öğrencilerin sürdürülebilir çevre tutumlarının kızöğrencilerde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunugöstermektedir (Tablo 13). Bu sonuca göre kız öğrencilerin çevreye karşı dahayüksek bir duyarlılığa ve dolayısıyla daha yüksek bir sürdürülebilir çevretutumuna sahip olduğu söylenebilir. Araştırmanın bu sonucu Akıllı ve Yurtcan(2009), Tuncer vd., (2006), Altınöz (2010) ve Teksöz vd., (2010) tarafındanyürütülen ve çevresel tutum düzeyleri üzerinde kızlar lehine anlamlı farkolduğu bulgusuna ulaşan çalışmalarla paralellik göstermektedir. Öğrencilerin sürdürülebilir çevretutum puanları ile aile aylık gelir düzeyi ilişkisi incelendiğinde ise,ailesinin aylık geliri 1000- 2000 TL arasında olanların 4.12 puan ortalamasıylaen yüksek tutum düzeyinde olduğu bulgusuna ulaşılmıştır (Tablo 15 ve 16). Şama(2003) çalışmasında, gelir düzeyi düşük olanların gelir düzeyi yüksek olanlaragöre daha yüksek olumlu tutuma sahip oldukları sonucuna ulaşmış, bu daçalışmanın bu sonucunu desteklemektedir. Ayrıca diğer gelir gruplarında (bkz.Tablo 15) da genel olarak sürdürülebilir çevre tutumlarının çok farklılaşmadığıgörülmüştür. Akbaş (2007) çalışmasında, aile gelir düzeylerinin çevre tutumuüzerinde etkisi olmadığını vurgulamış ve genel olarak öğrencilerin çevre veçevre sorunlarına yönelik tutumlarını orta düzeyin üzerinde ve olumlubulmuştur.Anne ve baba eğitim durumlarınınsürdürülebilir çevre tutumu ile ilişkisine bakıldığında, öğrencilerde anneeğitim durumu yükseldikçe sürdürülebilir çevre tutumlarının da doğru orantılıolarak artış gösterdiği, babalarının eğitim durumunun ise sürdürülebilir çevretutumlarına genel olarak etki etmediği şeklinde bulgular elde edilmiştir (Tablo18 ve Tablo 20). Şama (2003) çalışmasının sonucunda anne ve babanın eğitimdüzeyinin çevre tutumunu olumlu yönde etkilediğini bulmuştur. Bu da yapılançalışmayı anne bazında desteklemektedir.Çalışmanın sonucunda elde edilendikkat çekici diğer bir nokta ise öğrencilerin sürdürülebilir çevretutumlarının genel olarak olumlu yönde yüksek olmasına karşın, ekolojik ayakizlerinin de büyük bulunmasıdır. Bu durum öğrencilerin çevre konusunda yapılmasınıistedikleri şeyleri kendi davranışlarına dönüştüremedikleri şeklindeyorumlanabilir. Yani öğrenciler çevreye ve çevrenin sürdürülebilirliğine önemvermekte ancak bunu davranış noktasında yerine getirmemekte ve bu da dünyamızınaleyhine olmaktadır.  KAYNAKLARAkıllı, H., Kemahlı, F., Okudan, K., ve Polat, F.,(2008). Ekolojik ayak izinin kavramsaliçeriği ve Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’ndebireysel ekolojik ayak izi hesaplaması. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 15, 1-25.Akıllı, M. ve Yurtcan, T. M. (2009). İlköğretim fenbilgisi öğretmeni adaylarının çevreye karşı tutumlarının farklı değişkenleraçısından incelenmesi (Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Örneği). Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2),119-131.Akbaş, T. (2007). Fen Bilgi Öğretmen Adaylarında Çevre Olgusunun Araştırılması.Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü,Erzurum.Akoğlu, A. (2009). Doğadaki ayak izimiz. Bilimve Teknik Dergisi, 496, 46-51.Altınöz, N. (2010). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Çevre Okuryazarlık Düzeyleri.Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi, Fen BilimleriEnstitüsü, Sakarya.Atasoy, E. ve Ertürk, H. (2008). İlköğretimöğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir alan araştırması. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1),105-122.Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö.E.,Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). BilimselAraştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. Bond, S. (2003). EcologicalFootprinting: Comparing Nature’s Supply with Human Demand. EcologicalFootprinting. WWF Cymru: Cardiff, UK.Ciravoğlu, A.(2006). SürdürülebilirlikDüşüncesi-Mimarlık Etkileşimine Alternatif Bir Bakış: Yer’in Çevre BilincineEtkisi. YayımlanmamışDoktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.Cohen, L., & Manion, L. (1994). Research methods in education (4th ed.).London: Routledge.Çamur, Derya ve Vaizoğlu, Songul A. 2007. Çevreyeİlişkin Önemli Toplantı ve Belegeler. TSK Koruyucu  Hekimlik  Bülteni,   2007:  6  (4), 297-306.(ÇOB) Çevre ve Orman Bakanlığı. (2004). TürkiyeÇevre Atlası. Ankara: TCÇevre ve Orman Bakanlığı Yayını.Dinçer, M. (1988). Çevre Bilincinin OluşmasındaÇevre Eğitiminin Rolü. YayınlanmamışYüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.Egeli, G. (1997). Çevre Mevzuatına Genel BirBakış. Çevre Ve EnerjiKongresi, 5–7 Haziran Ankara.Erdoğan, M., & Tuncer, G. (2009). Evaluation ofa course: “Education and awareness for sustainability”. InternationalJournal of Environmental & Science Education, 4(2), 133-146.Fıen, J. & Trainer, T. (1993). Environmental Education. A Pathway toSustainability. A Vision of Sustainability. In J. Fien (Eds.). 24-32,Geelong, Australia: Deakin University Press.Janis, A. J. (2007). Quantifying the ecologicalfootprint of the Ohio State University. Ph.D Thesis. The Ohio StateUniversity, Columbus.Karaca, H. (1998). Yeni bir insan aranıyor. Yeşil Atlas Dergisi, 21, 44-48. Keleş, Ö.(2007). SürdürülebilirYaşama Yönelik Çevre Eğitimi Aracı Olarak Ekolojik Ayak İzinin Uygulanması veDeğerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, EğitimBilimleri Enstitüsü, Ankara.  Keleş, Ö., Uzun, N. ve Özsoy, S. (2008). Öğretmenadaylarının ekolojik ayak izlerinin hesaplanması ve değerlendirilmesi. Ege Eğitim Dergisi 2(9), 1-14.Meyer, V. (2004). The Ecological Footprints as an Enviromental Education Tool forKnowledge, Attitude and Behaviour Changes Towards Sustainable Living. MSThesis, University of South Africa.Öztürk, G. (2010). İlköğretim 7. Sınıflarda Çevre Eğitimi İçin Ekolojik Ayak İziKavramının Kullanılması ve Değerlendirilmesi. Yayınlanmamış Yüksek LisansTezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara.Polat, G. (2012). Ortaöğretim 9. Sınıf Öğrencilerinin Öğretim Öncesi ve Öğretim SonrasıÇevre Sorunu ve Ekolojik Ayak İzi Anahtar Kavramları ile İlgili BilişselYapılarının Ortaya Konması. Yayınlanmamış Doktora Tezi, BalıkesirÜniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.Ryu, H. C. (2005). Modeling the per CapitaEcological Footprint for Dallas County, Texas: Examining Demographic,Environmental Value, Land-Use, and Spatial İnfluences. Ph.D Thesis, TexasA&M University. Ryu, C. H. & Brody, S.D. (2006). Can highereducation influence sustainable behavior? Examining the impacts of a graduatecourse on sustainable development Using ecological footprint analysis. InternationalJournal of Sustainability in Higher Education 7(2), 158-175.Schaller, D. (1999). Our Footprints-They’re All Overthe Place. Newsletter of the Utah. Societyfor Enviromental Education, 9(4).Şama, E. (2003). Öğretmen adaylarının çevresorunlarına yönelik tutumları. Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 99-110.Şimşekli, Y. (2004). Çevre bilinciningeliştirilmesine yönelik çevre eğitimi etkinliklerine ilköğretim okullarınınduyarlılığı. Uludağ Üniversitesi EğitimFakültesi Dergisi, 17(1), 83-92.Teksöz, G., Şahin, E. ve Ertepınar, H. (2010). Çevreokuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim FakültesiDergisi, 39, 307-320.Terzi, Ş. (2009). Bilişsel değerlendirme ölçeği’ninuyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 127-141Tuncer, G., Tekkaya, C. ve Sungur, S. (2006).Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma ile ilgili inançları: Cinsiyet veçevre dersine katılımın etkisi. HacettepeÜniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, 179-187.Uğurlu, Ö. ve Demirer, Y. (2008). Disiplinlerarasıçevre eğitimi üzerine ulusal ve uluslararası örnekler: Bilimsel faaliyet,siyasi karar verme süreci ve eğitim. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 6(23),94–111.Wackernagel, M., & Rees, W. (1996). Our Ecological Footprint ReducingHuman Impact on the Earth. Canada: New Society Publishers.Wada, Y., Izumi, K. & Mashiba, T. (2007).Development of a Web-based Personal Ecological Footprint Calculator for theJapanese. International Ecological Footprint Conference, 8-10 May.Cardiff.WWF, Ekolojik Ayak İziz Hesap Makinesi. Web:http://ekolojikayakizim.org/adresinden 12 Mart 2014’ de alınmıştır.Yalvaç, G. H. (2008). İşbirlikli Öğrenme Yaklaşımının Öğretmen Adaylarının Çevreye İlişkinZihinsel Yapılarına Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet BaysalÜniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.Yeşil Kutu Eğitim Paketi, (2007). Ekolojik Ayak İzimiz. Öğretmen KılavuzKitabı. Yıldız, Ş. (2011). Öğretmenlerin, Öğretmen Adaylarının ve Öğrencilerin SürdürülebilirÇevre İle İlgili Kavramsal Anlamaları ve Tutumları. Yayınlanmamış YüksekLisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.Yücel, A. S. ve Morgil, İ. (1998). Yükseköğretimdeçevre olgusunun araştırılması. HacettepeÜniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14, 84-91.  Extended AbstractHuman and environment interaction goes on in aconstant change, transformation and adaptation (Dinçer, 1988). In order toproceed these processes of change, transformation and adaptation reliably andsustainably, development of social consciousness is very important as well asthe legal regulations. Attitudes towards sustainable environment, in theliterature, were generally addressed in the context of knowledge, conceptualunderstanding, awareness or literacy (Erdoğan & Tuncer, 2009; Teksöz, Şahinve Ertepınar, 2010). As for quantifying the ecological footprint, it was mostlydiscussed in the literature as a tool in environmental education to create ordevelop awareness and therefore to reduce pressure on the environment (Janis,2007; Meyer, 2004; Ryu, 2005;Ryu & Brody, 2006; Wackernagel & Rees, 1996; Wada, et. al., 2007). Also, it was shown that the studiesrelating ecological footprint were often conducted with university students oradults. Yet, it was not attain any study carried out with middle schoolstudents investigating their attitudes toward sustainable environment andecological footprints in terms of some variables such as gender, where theylive, parents' educational level and economic status. When the relevant literature is evaluated, itis seen that the common goal of the studies is to ensure the sustainability ofthe applications towards the environment in general. Thus, it can be claimedthat individual attitudes towards environment and consumption habits need to beexamined to determine how sustainability can be ensure (Fien &Trainer, 1993; Yıldız, 2011).To this end, in the study we aimed to determine eighth grade students’ attitudeto the sustainable environment and ecological footprint in terms of settlement,gender, monthly income, and parents’ educational status.In the research modelled by correlationalresearch, which is a non-experimental quantitative research method, was used. Correlationalstudies cover large groups. So, in the study was carried out with 537 eighthgrade students from the middle schools located in city centers and villages ofKahramanmaras and Adiyaman. Personal characteristics of the study group areexhibited in Table 1. Table 1.  Tablo 1.  The Distribution of the Study Group Accordingto Personal Characteristics          Categories      N     Gender      Female  Male      284  253     Mother's educational status                      Illiterate  Primary School  High School  University      113  317  89  18     Father's educational status                      Illiterate  Primary School  High School  University      38  275  147  77     Monthly income (TL)      1000 and less   1000-2000   2000-3000   3000-5000   5000 and higher      188  211  90  36  12     Settlement      Village                                             188     Centrum      349           In order to measure eight grade students’attitudes toward sustainable environment, “Sustainableenvironmental attitude survey” which consists of 23 items and to measurethe students’ consumption habits, an online ecological footprint calculationquestionnaire consisting of 21 items were applied as data collection tools. According to the results of the study, therewas no significant difference between the students who live in city centers andwho live in villages in terms of the rate of ecological footprint (Table 2).Yet, we hypothesized that ecological footprints of the students who live incity centers are high than the students who live in villages because they arefar from the environments that increase consumption. When we compared thestudents who live in the villages and outside the bussed education system withthe students living in the city centers, we found a significant differencebetween these two groups (Table 3). The results also showed that as monthlyincome of the families increase, their ecological footprints increase too(Table 5 and Table 6). As for the gender, it was not found a significantdifference in terms of ecological footprints between girls and boys (Table 4).So, we can argue that the girls and boys have similar opportunities in terms ofconsumption and they use these opportunities in similar rates.  When the students’ level of ecologicalfootprints evaluated with respect to parents’ educational level, it wasrevealed that the levels of parent educational attainment areproportionally associated with the students’ status of ecological footprints(Table 7-8-10-11).When the students’ attitudes towards sustainableenvironment were compared in terms of their settlements, a statisticallysignificant difference was found between groups in favor of the students wholive in city centers (Table 13). As for gender, it was also found a significantdifference between groups in favor of the girls (Table 14). On the other hand,when the students’ attitudes towards sustainable environment were compared inrespect of monthly income of the families, as monthly income of the familiesincrease, their attitudes towards sustainable environment increase too (Table15 and Table 16). This graph displaying directly proportional relationshipbetween attitudes and monthly income differed only in the group of 1000TL –2000TL. The highest attitude average was calculated in this group. When the students’ level of ecologicalfootprints evaluated with regard to the parents’ educational level, it wasrevealed that as the levels of parent educational attainmentincrease, their attitudes towards sustainable environment increase too (Table 18and Table 20). However, a statistically significant difference was only foundamong the average scores which were grouped in terms of mothers’ educationallevel (Table 19).