SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİMDE SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKIFLARININ YEREL ETKİSİ:  KESİTSEL BİR ÇALIŞMA
LOCAL IMPACT OF SOCIAL ASSISTANCE AND SOLIDARITY FOUNDATIONS ON ACCESS TO HEALTH SERVICES:  A CROSS-SECTIONAL STUDY
Yazar: Öntaş, Eray
Dergi: Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, Vol. 28 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Health Policy ; Sağlık Politikası ; Health and Community Services ; Sağlık ve Toplum Hizmetleri ; Health Management ; Sağlık Yönetimi ; karşılanmamış sağlık hizmeti ihtiyacı,sosyal yardım,sağlık hizmetlerine erişim,kanser,sağlık hizmetleri gereksinim ve talepleri,sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları ; Unmet needs for healthcare,social aid,health services accessibility,cancer,health services needs and demand,social assistance and solidarity foundations

Türkiye’de yoksulluk sınırı altında yaşayan milyonlarca vatandaş, sağlık hizmetlerine erişimde engellerle karşılaşmaktadır. Her on vatandaştan biri tıbbi muayene veya tedavi için karşılanmamış gereksinimleri olduğunu belirtmekte, %2,3’ü ise bunun nedeninin çok pahalı olması, çok uzak olması veya uzun bekleme süresi olduğunu ifade etmektedir. Sağlık hizmetlerine erişimde ilçe düzeyinde karşılanmamış gereksinimleri ve bu ihtiyaçların sosyal yardımlarla nasıl ele alındığını tanımlamak amacıyla yapılan bu araştırmada, bir ilçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na (SYDV), Şubat 2022-Şubat 2023’te sağlıkla ilgili başvurular (ulaşım, ilaç, tıbbi cihaz/sarf malzemesi yardımı) analiz edilmiştir. Başvurusu kabul edilenlerin (n=130) %83,8’inin yol yardımı için maddi destek aldığı, bunların %55’inin ise il dışında tedavi gördüğü saptanmıştır. Yardım alanların %26,9’u onkoloji hastası olup, bunların %97,1'i yol yardımı için başvuruda bulunmuştur. İl dışı tedavi için yapılan tekrarlayan başvurular, yerel sağlık hizmetlerinin yetersizliğine ve bu hastaların sık sık başka illerde tedavi almak zorunda kaldıklarına işaret etmektedir. Sosyal yardımların, bireylerin sağlık hizmetlerine erişiminde önemli bir rol oynadığı, ancak mevcut desteğin yetersiz kaldığı durumlarda cepten sağlık harcamalarının artması nedeniyle karşılanamamış sağlık ihtiyacının derinleştiği düşünülmektedir. Sağlık hizmetlerine erişimdeki maddi engeller, sağlık hizmetlerine eriştikten sonra sosyal hizmet talebi ve sağlık harcamalarında cepten ödemelerin payına yönelik araştırmalar yapılmalıdır. SYDV tarafından sunulan bu tür yardımlar, hastaların sağlık hizmetlerine erişimine katkı sunmakla birlikte, yerel düzeyde sağlık ihtiyaçlarının tam anlamıyla karşılanamadığını ve sosyal yardım programlarının daha hedeflenmiş bir şekilde düzenlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Millions of citizens living below the poverty line in Türkiye face barriers to accessing health services. One in ten citizens reports unmet needs for medical examination or treatment, and 2.3% attribute this to services being too expensive or too far to travel or having long waiting lists. This research aims to describe unmet healthcare needs at the district level and how these needs are addressed through social aid. The study analyzed health-related applications (travel, medicine, medical device/consumable aid) submitted to a District Social Assistance and Solidarity Foundation (SASF) from February 2022 to February 2023. It was found that 83.8% of the accepted applicants(n=130) received financial support for travel, and 55% of these were treated outside the province. Among the aid recipients, 26.9% were oncology patients, with 97.1% applying for travel assistance. Repeated applications for out-of-province treatment indicate the inadequacy of local health services and the necessity for these patients to frequently seek treatment in other provinces. Social aids play a critical role in accessing health services, but when current support is insufficient, unmet health needs may deepen due to increased out-of-pocket health expenditures. Further research should examine the financial barriers to accessing health services, the demand for social services after accessing care, and the share of out-of-pocket payments in health expenditures. While the aids provided by SASF contribute to accessing health services, they also indicate that health needs at the local level are not fully met and that social assistance programs need to be organized in a more targeted manner.