AZERBAYCAN'IN ÇOK YÖNLÜ EDEBİYATÇISI:  REŞİD BEY EFENDİYEV
AZERBAYCAN'IN ÇOK YÖNLÜ EDEBİYATÇISI:  REŞİD BEY EFENDİYEV
Yazar: Morkoç, Ayvaz
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 16 No. 3, 2018
Anahtar kelimeler: Azerbaycan edebiyatı,Reşid Bey Efendiyev,Azerbaycan realist edebiyat mektebi

                Çağdaş Azerbaycan edebiyatının meşhureğitimci ve tiyatrocularından olan Reşid Bey Efendiyev, Mirza Fethali Ahundzaderealist edebi mektebinin başarılı temsilcilerindendir. 1863 yılında Şeki’de birruhani ailesinin ferdi olarak dünyaya gelen Efendiyev, ailesinin çabalarıylaiyi bir eğitim almıştır. Zeki bir öğrenci olduğunu tespit eden öğretmenleri,onun Trankafkasya'daki Gori Müellimler Seminariyası'na (İlköğretmen Okulu)gitmesini salık verirler. O da tavsiyelere uyar ve girdiği sınavda başarıgöstererek okula kabul edilir. Burada verimli bir eğitim hayatı geçiren edip,değişik alanlarda sürekli kendini geliştirmeye çalışır. Okuldan mezun oluncayaklaşık 60 yıl kadar öğretmenlik yapar. Abdulla Şaiq (1881-1959), SüleymanSani Ahundov (1875-1939), Sultan Mecit Ganizade (1866-1942), Habib BeyMahmudbeyov (1864-1928) gibi sonradan Azerbaycan’da ünlenecek edebiyatçılarınoluşturduğu eğitimci aydınlar grubunun içinde yer alır. Onlarla birlikte ülkeyehizmet eder. Bütün çabasını ve faaliyetlerini Azerbaycan Türk halkınınaydınlatılması üzerinde yoğunlaştırır. Eğitimci kimliği daima ön planda bulunanEfendiyev, çocuklar için didaktik içerikli şiirler de yazmıştır. Ayrıca okulöğrencileri için ders kitaplarının hazırlanması, çocuk ruhuna uygun parçalarınyabancı dillerden tercüme edilmesi gibi işleri üstlenir. Eğitim için büyükfedakarlıklar gösteren Efendiyev, türlü zorluklarla oluşturduğu ders kitaplarınıuzun çabaların ardından İstanbul, Tiflis ve Bakü’de yayımlatma imkanıbulabilmiştir.                 Tespitlerimizegöre, ilk kalem denemesi ürünleri daha çok şiir türünde olan Reşid BeyEfendiyev, zaman içinde kendisine ün kazandıracak önemli tiyatro eserleri deyazmıştır. Qan Ocağı, Qonşu Qonşu OlsaKor Qız Ere Geder, Saqqalın Kerameti, Bir Saç Telinin Qiymeti, Pul Delisi,Tiflis Seferi, Diş Ağrısı, Qızıl Gül komedileri Azerbaycan edebiyatındases getirmiş eserlerindendir. Komedileri onun Mirza Fethali Ahundzade’ninaçtığı yoldan gittiğini gösteren yetkin ve başarılı örneklerdir. Kalemealdığı  piyeslerini, öncelikli olarakokullarda sahnelemiş ve hatta bu piyeslerde bizzat rol almıştır.                Araştırmalarımız neticesinde Türkiye'de ReşidBey Efendiyev ve eserleri üzerinde yeterli sayıda bilimsel araştırmayapılmadığını tespit ettik. Çalışmamız aracılığıyla hem yazar, hem de eserlerihakkında bilgiler verdik. Bununla birlikte edibin tiyatro çalışmaları vetiyatrocu kimliği hakkında yeni bilgi ve bulgulara ulaştık. Bu yönüyleçalışmamız özgün bir nitelik taşımaktadır.                 İncelemeneticesinde, bünyesinde çok sayıda kimliği barındıran Efendiyev’in eğitimci vetiyatrocu yönleri bilimsel veriler ışığında ortaya konulmuştur. Makale aracılığıyla Azerbaycan edebiyatınınöncü şahsiyetlerinden olan Reşid Bey Efendiyev'in, önce Türkiye'de, ardından daTürk dünyasında hak ettiği biçimde tanıtılması amaçlanmaktadır.

                Çağdaş Azerbaycan edebiyatının meşhureğitimci ve tiyatrocularından olan Reşid Bey Efendiyev, Mirza Fethali Ahundzaderealist edebi mektebinin başarılı temsilcilerindendir. 1863 yılında Şeki’de birruhani ailesinin ferdi olarak dünyaya gelen Efendiyev, ailesinin çabalarıylaiyi bir eğitim almıştır. Zeki bir öğrenci olduğunu tespit eden öğretmenleri,onun Trankafkasya'daki Gori Müellimler Seminariyası'na (İlköğretmen Okulu)gitmesini salık verirler. O da tavsiyelere uyar ve girdiği sınavda başarıgöstererek okula kabul edilir. Burada verimli bir eğitim hayatı geçiren edip,değişik alanlarda sürekli kendini geliştirmeye çalışır. Okuldan mezun oluncayaklaşık 60 yıl kadar öğretmenlik yapar. Abdulla Şaiq (1881-1959), SüleymanSani Ahundov (1875-1939), Sultan Mecit Ganizade (1866-1942), Habib BeyMahmudbeyov (1864-1928) gibi sonradan Azerbaycan’da ünlenecek edebiyatçılarınoluşturduğu eğitimci aydınlar grubunun içinde yer alır. Onlarla birlikte ülkeyehizmet eder. Bütün çabasını ve faaliyetlerini Azerbaycan Türk halkınınaydınlatılması üzerinde yoğunlaştırır. Eğitimci kimliği daima ön planda bulunanEfendiyev, çocuklar için didaktik içerikli şiirler de yazmıştır. Ayrıca okulöğrencileri için ders kitaplarının hazırlanması, çocuk ruhuna uygun parçalarınyabancı dillerden tercüme edilmesi gibi işleri üstlenir. Eğitim için büyükfedakarlıklar gösteren Efendiyev, türlü zorluklarla oluşturduğu ders kitaplarınıuzun çabaların ardından İstanbul, Tiflis ve Bakü’de yayımlatma imkanıbulabilmiştir.                 Tespitlerimizegöre, ilk kalem denemesi ürünleri daha çok şiir türünde olan Reşid BeyEfendiyev, zaman içinde kendisine ün kazandıracak önemli tiyatro eserleri deyazmıştır. Qan Ocağı, Qonşu Qonşu OlsaKor Qız Ere Geder, Saqqalın Kerameti, Bir Saç Telinin Qiymeti, Pul Delisi,Tiflis Seferi, Diş Ağrısı, Qızıl Gül komedileri Azerbaycan edebiyatındases getirmiş eserlerindendir. Komedileri onun Mirza Fethali Ahundzade’ninaçtığı yoldan gittiğini gösteren yetkin ve başarılı örneklerdir. Kalemealdığı  piyeslerini, öncelikli olarakokullarda sahnelemiş ve hatta bu piyeslerde bizzat rol almıştır.                Araştırmalarımız neticesinde Türkiye'de ReşidBey Efendiyev ve eserleri üzerinde yeterli sayıda bilimsel araştırmayapılmadığını tespit ettik. Çalışmamız aracılığıyla hem yazar, hem de eserlerihakkında bilgiler verdik. Bununla birlikte edibin tiyatro çalışmaları vetiyatrocu kimliği hakkında yeni bilgi ve bulgulara ulaştık. Bu yönüyleçalışmamız özgün bir nitelik taşımaktadır.                 İncelemeneticesinde, bünyesinde çok sayıda kimliği barındıran Efendiyev’in eğitimci vetiyatrocu yönleri bilimsel veriler ışığında ortaya konulmuştur. Makale aracılığıyla Azerbaycan edebiyatınınöncü şahsiyetlerinden olan Reşid Bey Efendiyev'in, önce Türkiye'de, ardından daTürk dünyasında hak ettiği biçimde tanıtılması amaçlanmaktadır.