Seyyid Şerîf Cürcânî’nin “Kitabü’t-Ta‘rîfât” İsimli Istılah Eserinde Yer Alan İslam Hukuku Delillerine İlişkin Maddelerin Tahlili
Analysing the Articles on the Proofs of Islamic Law in Sayyı̇d Sharif al-Jurjānī's Dictionary Named 'Kītab al-Ta'rīfāt'
Yazar: Arslan, Adem
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; İslam Hukuku,Fıkıh,Fıkıh Usûlü,Cürcânî,et-Ta‘rîfât,Delil,Istılah ; İslamic Law,Fiqh,Usûl al-Fiqh,al-Jurjânî,al-Ta,Proof,Terminology

Seyyid Şerîf Cürcânî (ö. 816/1413) yaşadığı devirde ilmî açıdan temayüz etmiş, görüşleri ve telifleriyle kendisinden sonraki dönem üzerinde önemli tesirler bırakmış çok yönlü bir âlimdir. O’nun “Kitâbü’t-Ta‘rîfât” isimli eseri, alfabetik şekilde, pek çok alan ile ilgili temel kavramlar yanında fıkıh terimlerini de ihtiva eden açıklamalı bir ıstılah eseridir. Bu eserde gerek fıkıh gerek usûlü ile ilgili önemli ıstılahî kavramlara yer verilmektedir. Bu önemli kavramlardan bazıları İslam Hukukunun ana konusu olan hükümlerin kendilerinden çıkarıldığı “şer‘i deliller” ile ilgilidir. Cürcânî ve et-Ta‘rîfât’ıyla ilgili farklı branşlarda çalışmalar yapılmış olsa da fıkıh özelinde Türkçe yapılmış müstakil çalışmalar çok azdır. Amacımız hem bu alandaki boşluğu doldurmaya hem de Cürcânî’nin et-Ta‘rîfât’ta İslam Hukuku delillerinden hangilerine yer verip vermediğini tespit etmek ve eserde yer verilen şer‘î delilleri fıkhî açıdan inceleyerek değerlendirmeye tabi tutmaktır. Amacımıza binaen çalışmada Cürcânî’nin et-Ta‘rifât’ta yer verdiği ve yer vermediği İslam Hukuku delilleri (şer ‘i/fıkhî deliler veya şer’i kaynaklar) tespit edilmekte, İslam Hukuku delilleriyle ilgili görüşleri ortaya çıkarılmakta ve et-Ta‘rifât’ta tanımlanan şer‘î delillerin tahlil ve değerlendirilmesi yapılmaktadır. Bu bağlamda çalışmamızda, et-Ta‘rifât’ta Cürcânî’nin kitap, sünnet, icmâ, kıyas, istihsân, örf ve istishâb gibi fıkhî delilleri maddeler halinde ele alıp izah ettiği; mesâlih-i mürsele, sedd-i zerâi‘, şer'u men kablena ve kavlü's-sahabî gibi fıkhın diğer önemli delillerine ise yer vermediği tespit edilmiştir.

Sayyıd Sharif al-Jurjânî (d. 816/1413) is a versatile scholar who distinguished himself scientifically in his time and left a significant impact on the period after him with his views and writings. His work named "Kitâbü't-Ta'rîfât" is an explanatory work of terminology that includes fiqh terms as well as basic concepts related to many fields in alphabetical order. In this work, important terminological concepts related to both fiqh and usul are included. Some of these important concepts in the work are related to the ‘shar'i evidences’ from which the judgements, which are the main subject of Islamic Law, are derived. Although there have been studies in different branches about Jurjânî and his al-Ta'rîfât, there are very few independent studies in Turkish specifically on fiqh. Our aim in the study is to fill the gap in this field and to determine which of the Islamic Law proofs Jurjânî includes in al-Ta'rîfât and to evaluate the sharia sources (evidence) included in the work by examining them from a fiqh perspective. As a matter of fact, in this study, the proofs of Islamic Law (shar'i evidences or shar'i sources) that Jurjânî includes and does not include in al-Ta'rîfât are identified, Jurjânî's views on fiqh evidence are revealed and the sharia evidence defined in al-Ta'rîfât is analyzed and evaluated. In this context, it has been determined in our study that al-Jurjānī in al-Ta'rifāt deals with and explains the evidences of Islamic law such as the book, sunnah, ijmā, qiyas, istihsan, custom and istishāb as articles; he does not include other important evidences of fiqh such as masâlih al-mursala, sadd-ı dharia', shar'u man kablana and kavl al-sahabî.