Türk Edebiyatı Tarihi Çalışmalarında Hiyerarşik (Piramidal) Mekân Sorunu
The Problem of Hierarchical (Pyramidal) Space in the Turkish Literature History Studies
Yazar: Şerefoğlu Danış, Zeynep Kevser
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 20, 2022
Anahtar kelimeler: Literary history,literary criticism,feminist criticism,pyramidal space,hierarchy,writing feminine ; Edebiyat tarihi,edebiyat eleştirisi,feminist eleştiri,piramidalmekân,hiyerarşi,kadınca yazmak

Çalışmamızda edebiyat tarihi yazımında izlenen veya izlendiği düşünülen stratejileraracılığıyla oluşan hiyerarşik (piramidal) mekân sorununa dikkat çekmek ve bu sorununedebiyat tarihinin inşası ve algılanışındaki etkisine odaklanmak istiyoruz. Genel olarakedebiyat tarihlerindeki değerlendirmelerde, yazarın (tarihçinin) ideolojisine uygun düşenisimlerin daha üstte, yazarın ideolojisinden farklı noktada verimleri/metinleri, düşünceleriolanların daha altta değerlendirildiği dikkatimizi çekmektedir. Bu dizilişe cinsiyet merkezlibaktığımızda ise büyük oranda, erkek edebiyatçıların daha çok merkezî mekânda,piramidin üst tepe noktasında, kadın edebiyatçıların ise büyük oranda marjinal mekândayani dipte konumlandırıldığı piramidal diziliş öne çıkmaktadır.Bu piramidal mekânın en büyük karakteristiği; erkek edebiyatçılar ve metinleri değerlendirilirkensanat ve edebiyat alanından kavramlar, terimler, benzetmeler kullanılırken,kadın edebiyatçılar ve metinleri için farklı alanlardan, özellikle psikolojiden ödünçalınan kavram ve ifadelerin kullanılması, kadın edebiyatçıların cinsiyetlerinin, kadınoluşlarının vurgulanması, genellikle kadın konusundan bahsettiklerinin öne sürülmesive ‘kadınca yazdıkları’nın iddia edilmesidir. Erkek edebiyatçılar için ayrıca gerekduyulmayan cinsiyete ilişkin bu hassasiyet, yazarın edebî üretimlerinden çok cinsiyetineodaklanılan bir bakış açısının sonucu gibi görünmektedir. Piramidal dizilişin beden üzerindekitezahüründe, tepe noktasının yani aklın erkekle, tabanın yani duygunun kadınlaözdeşleşmesine ilişkin bilinç dışı çağrışımların izlerini de görmek mümkündür. Bu çalışmada bizatihi edebiyat tarihi kurgulanırken kullanılan, kullanılagelen kavramların,benzetmelerin, sıfatların, yargıların, kelimelerin kendi içinde hiyerarşi oluşturduğunu,bütün normların hiyerarşik (piramidal) mekân düzlemini kurduğunu veişlettiğini, farklı edebiyat tarihlerinde kadın edebiyatçılar ve metinleri için yer alan değerlendirmelerdenyola çıkarak örneklere göstermeye çalışacağız.

In this study, we aim to draw attention to the hierarchical (pyramidal) space issue,which is formed through the methods followed or thought to be followed in literary historiography,and to focus on the effect of this issue on the construction and perception ofliterary history. In general, in the evaluations of literary histories, it draws our attentionthat the names corresponding to the author’s (historian’s) ideology are evaluated at thetop, and those whose texts and thoughts are different from the author’s ideology are consideredas unimportant. When we look at this array based on gender, it can be observedthat male writers are mostly positioned in the central space, at the top of the pyramid, andfemale writers are mostly positioned in the marginal space, that is, at the bottom.The biggest characteristic of this pyramidal space is the use of concepts, terms andsimiles from the field of art and literature when evaluating male writers and their texts,and the use of concepts and expressions borrowed from different fields, especially psychiatry,for female writers and their texts. In the histories of literature, there is an emphasison the genders of women writers and it is claimed that they mostly talk about women intheir works. This sensitivity to gender, which is not needed for male writers, seems to bethe result of focusing on the gender of the writer rather than her literary productions. Inthis pyramidal arrangement, the mind at the top is identified with the man, and the base ofthe pyramid, namely sexuality, with the woman.In this study, we claim that the concepts, similes, adjectives, norms, judgments, wordsthat are used while constructing the history of literature itself form a hierarchy withinthemselves. We will try to show examples that all these uses establish and operate thehierarchical (pyramidal) space, starting from the evaluations of women writers and theirtexts in different literary histories.