RİCŒUR’NÜN PARADOKS TEORİSİ VE BÜHLER’İN GESTALT’İ BAKIMINDAN AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “ABDULLAH EFENDİ’NİN RÜYALARI” İSİMLİ HİKÂYESİ
RİCŒUR’NÜN PARADOKS TEORİSİ VE BÜHLER’İN GESTALT’İ BAKIMINDAN AHMET HAMDİ TANPINAR’IN “ABDULLAH EFENDİ’NİN RÜYALARI” İSİMLİ HİKÂYESİ
Yazar: Duman, Mehmet Akif
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 10, 2019
Anahtar kelimeler: Abdullah Efendi’nin Rüyaları,Ahmet Hamdi Tanpınar,Paul Ricœur,Karl Bühler,metafor

Abdullah Efendi’nin Rüyaları (İstanbul 1943) takriben birromancı hikâye yazarsa böyle olur’un cevabı olmaktan başka anti-idealistfelsefenin, dil-eylem teorisinin ve tahlil karmaşasının, ritim bozukluğunun,abartının, fizyonominin ve çok daha mühimi rüya tertibinin temel dayanaklarolarak zemine sabitlendiği bir hikâyedir. Metindeki yaratıcı ifadelerinyoğunluğu, yani icat edilen benzetmelerin birbiri ardına ustaca eklenmesiparçalarından daha fazlası olan bir bütün meydana getirir. Abdullah Efendi’ninkurgu bitmesine rağmen hâlâ yaşıyor ve okurun zihninde rüya görüyor olması isemetnin “roman” mantığı ile kurgulanmasından kaynaklanır. Tanpınar’ın en barizhünerlerinden biri karakter yaratmak ve onu bulunduğu çevre içindehuzurluluk-huzursuzluk halleri içinde tetkik etmek olduğu için ruh halininokura sirayeti ile devamlılığın garanti altına alınması kaçınılmazdır. AbdullahEfendi’nin Rüyâları isimli hikâye bu bakımdan ikisi metinde vücut bulan (I. veII. Abdullah) olmak üzere toplam üç Abdullah’tan oluşur. III. Abdullahdiğerlerinden çok daha fazla yaşama imkânına sahiptir, zira bu tasavvur okurunzihnindekidir. Metnin olağan akışı içindeki karmaşanın paradoks tahliliüzerinden bir mantığa bağlanması ve gestalt ile bütünlüğünün sabitlenmesi ennihayetinde eserin pragmatik katmanda alacağı konumu belirler. Ayrıca “açıksanat eseri” tanımı ile birebir örtüşen metaforik kıymeti yüksek bu tür hikâyelerintahlilinde “sembol” ve “simge” geçişleri ciddi anlamda yol göstericidir. Öyleki yapılacak en basit semiotik analizin de göstereceği üzere klişenin tahrifiyahut benzetmenin farklı vech-i şebehlerle kurgulanması kalıcılığın teminatıadına ciddi hamlelerdendir.

Abdullah Efendi’nin Rüyaları (İstanbul 1943) takriben birromancı hikâye yazarsa böyle olur’un cevabı olmaktan başka anti-idealistfelsefenin, dil-eylem teorisinin ve tahlil karmaşasının, ritim bozukluğunun,abartının, fizyonominin ve çok daha mühimi rüya tertibinin temel dayanaklarolarak zemine sabitlendiği bir hikâyedir. Metindeki yaratıcı ifadelerinyoğunluğu, yani icat edilen benzetmelerin birbiri ardına ustaca eklenmesiparçalarından daha fazlası olan bir bütün meydana getirir. Abdullah Efendi’ninkurgu bitmesine rağmen hâlâ yaşıyor ve okurun zihninde rüya görüyor olması isemetnin “roman” mantığı ile kurgulanmasından kaynaklanır. Tanpınar’ın en barizhünerlerinden biri karakter yaratmak ve onu bulunduğu çevre içindehuzurluluk-huzursuzluk halleri içinde tetkik etmek olduğu için ruh halininokura sirayeti ile devamlılığın garanti altına alınması kaçınılmazdır. AbdullahEfendi’nin Rüyâları isimli hikâye bu bakımdan ikisi metinde vücut bulan (I. veII. Abdullah) olmak üzere toplam üç Abdullah’tan oluşur. III. Abdullahdiğerlerinden çok daha fazla yaşama imkânına sahiptir, zira bu tasavvur okurunzihnindekidir. Metnin olağan akışı içindeki karmaşanın paradoks tahliliüzerinden bir mantığa bağlanması ve gestalt ile bütünlüğünün sabitlenmesi ennihayetinde eserin pragmatik katmanda alacağı konumu belirler. Ayrıca “açıksanat eseri” tanımı ile birebir örtüşen metaforik kıymeti yüksek bu tür hikâyelerintahlilinde “sembol” ve “simge” geçişleri ciddi anlamda yol göstericidir. Öyleki yapılacak en basit semiotik analizin de göstereceği üzere klişenin tahrifiyahut benzetmenin farklı vech-i şebehlerle kurgulanması kalıcılığın teminatıadına ciddi hamlelerdendir.