ORTA ASYA TARIM HAVZASI VE ÇEVRESİNDE UZAKTAN ALGILANAN GÖL KIYI İZLERİ
ORTA ASYA TARIM HAVZASI VE ÇEVRESİNDE UZAKTAN ALGILANAN GÖL KIYI İZLERİ
Yazar: Erol, Oğuz
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2000
Anahtar kelimeler: Physical Geography ; Fiziki Coğrafya ; Tarım havzası,kıyı izleri,uzaktan algılama

Orta Asya Tarım Havzası çevresıru oluşturan, kuzeyde Tian Shan ve güneyde Kunlun dağlarının eteklerinde, eski bir pluviyal (nemli dönem) gölünün birbirine parala! olarak uzanan üç ana grup halindeki eski kıyı izleri uydu görüntülerinde belirgin bir şekilde gözlenmiş ve haritalara işlenmiştir. Bu kıyı izlerinden ortada bulunanları en belirgin olanlardır. Bunlar daha genç ve koyu renkli olup yeni sualtı ortamlarını yansıtan alt grup genç kıyı izleriyle ile daha yüksek ve açık renkli olan daha yaşlı suüstü ortamlarını yansıtan kıyı izlerini birbirinden ayırır.Sözü edilen belirgin orta kıyı çizgisi, en alçak ve en genç kıyı çizgilerinden 20--40 m yükseklikte bir yamaçla ayrılır. Pluviyal göl en alçak düzeyine çekildikten sonra hızla kurwnuş ve gerisinde büyük bir kum denizini, Taklimakan çölünü bırakmıştır. Taklimakan çölünün kenarlarındaki seyrek mutlak yaş verilerine ve çevresindeki başka kenar göllerinden elde edilen kesin yaşlandınnalara dayanılarak yapılan karşılaştırmalar sonucunda, eski göl kıyılarının yaşlan şöyle belirlenmiştir: En yüksek/en yaşlı göl düzeyi geç Buzul Çağı - Erken Pleyistosen (bugünden önce 40-30 binyıl), ana/orta düzey geç Pleyistosen (11-10 binyıl), en genç / en alçak düzey en genç Pleyistosen /erken Holosen olarak belirlenmiştir.Eski kıyı izleri Tarım havzasının güney ve kuzey kenarlannde farklı yüksekliklerde bulunur ve havza kenarlanndeki Pleyistosen ve Holosen tektonizmasının boyutlarını yansıtır. Güneyde Kunlun Dağları oldukça diktir ve kenarlarında e ki ve genç birkintı konisı jenerasyonları oldukça belirgin olarak ayırt edilebilir. Havzanın güney kenarı boyunca, batıda Yengisar­ Kashi yakınınlarında 1300-1450 metrelerde bulunan belirgin kıyı izleri, Sache, Yccheng, Pi han, Moyu, Hotan , Lop, Qira, Yutien, Minfeng, Qiemo, Rouqiang çizgisi boyunca uzanır ve Lop Nor güney kanannda 950-1000 metrelerde bulunur.

Orta Asya Tarım Havzası çevresıru oluşturan, kuzeyde Tian Shan ve güneyde Kunlun dağlarının eteklerinde, eski bir pluviyal (nemli dönem) gölünün birbirine parala! olarak uzanan üç ana grup halindeki eski kıyı izleri uydu görüntülerinde belirgin bir şekilde gözlenmiş ve haritalara işlenmiştir. Bu kıyı izlerinden ortada bulunanları en belirgin olanlardır. Bunlar daha genç ve koyu renkli olup yeni sualtı ortamlarını yansıtan alt grup genç kıyı izleriyle ile daha yüksek ve açık renkli olan daha yaşlı suüstü ortamlarını yansıtan kıyı izlerini birbirinden ayırır.Sözü edilen belirgin orta kıyı çizgisi, en alçak ve en genç kıyı çizgilerinden 20--40 m yükseklikte bir yamaçla ayrılır. Pluviyal göl en alçak düzeyine çekildikten sonra hızla kurwnuş ve gerisinde büyük bir kum denizini, Taklimakan çölünü bırakmıştır. Taklimakan çölünün kenarlarındaki seyrek mutlak yaş verilerine ve çevresindeki başka kenar göllerinden elde edilen kesin yaşlandınnalara dayanılarak yapılan karşılaştırmalar sonucunda, eski göl kıyılarının yaşlan şöyle belirlenmiştir: En yüksek/en yaşlı göl düzeyi geç Buzul Çağı - Erken Pleyistosen (bugünden önce 40-30 binyıl), ana/orta düzey geç Pleyistosen (11-10 binyıl), en genç / en alçak düzey en genç Pleyistosen /erken Holosen olarak belirlenmiştir.Eski kıyı izleri Tarım havzasının güney ve kuzey kenarlannde farklı yüksekliklerde bulunur ve havza kenarlanndeki Pleyistosen ve Holosen tektonizmasının boyutlarını yansıtır. Güneyde Kunlun Dağları oldukça diktir ve kenarlarında e ki ve genç birkintı konisı jenerasyonları oldukça belirgin olarak ayırt edilebilir. Havzanın güney kenarı boyunca, batıda Yengisar­ Kashi yakınınlarında 1300-1450 metrelerde bulunan belirgin kıyı izleri, Sache, Yccheng, Pi han, Moyu, Hotan , Lop, Qira, Yutien, Minfeng, Qiemo, Rouqiang çizgisi boyunca uzanır ve Lop Nor güney kanannda 950-1000 metrelerde bulunur.