Edeb-Ahlâk Türü Eserlerde Âyetlerin Yorumlanma Biçimi: Mâverdî’nin Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn’i Özelinde
The Method of Interpreting the Verses of the Qurʾān in Works of Ethics and Morality Genre: An Analysis of Kitāb al-Adab al-Dunyā w'al-Dīn by al-Māwardī
Yazar: Kanca, Fatih
Dergi: Dergiabant, Vol. 10 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Qurʾān,Tafsīr,Adab (Ethics),Akhlāq (Morality),al-Māwardī,Adab al-Dunyā w ; Kur’ân,Tefsir,Edeb,Ahlâk,Mâverdî,Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn.

Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn, 11. yüzyılda yaşayan Basralı âlim Mâverdî’nin kaleme aldığı bir eserdir. Özelde bir tefsir çalışması olmayan bu eser tefsire dair görüşler içermesi itibarıyla çalışmamıza konu olmuştur. Teorik ve pratik ahlâk konularının sistematik bir şekilde ve zengin bir muhteva ile ele alandığı bu kitapta, neredeyse tüm konuların âyetler çerçevesinde işlendiği görülmektedir. Eserde, âyetin âyetle ya da hadislerle izahına öncelik verilmesinin yanı sıra, sahâbe, tâbiûn ya da sonraki âlimlerden aktarılan yorumlar eşliğinde Kur’ân’da bir konuyu anlama çabası, tefsir metodolojisinin ana çizgisini oluşturmaktadır. Müellifin değerlendirme ve tercihlerinin de yansıdığı bu eser, bireysel ve toplumsal ahlâkın genel çerçevesinin Kur’ân ve sünnet kriterleriyle çizildiğini göstermeyi hedeflemektedir. Mâverdî’ye göre dünya ve ahiret kazanımları için gerekli olan, birey ve toplumdan ayırt edilemez erdemlerin temel belirleyicileri, Kur’ân ve Hz. Peygamber’in sözleridir. Müellif, âyetlerin yorumlanmasında en-Nüket ve’l-‘uyûn adlı eserindeki tefsir yöntemini bu eserinde de tekrarlamıştır. O, rivâyetleri temel referans kabul etse de dirâyet tefsir metodunu kullanmayı da ihmal etmemiştir. Bu çalışmadaki temel amaç müellifin Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn adlı eseri özelinde edeb-ahlak türü eserlerde âyetlerin ele alınış biçimini tespit etmektir. Konulu tefsir örneği olarak görülebilecek bu tür çalışmalar, tefsir tekniği bakımından sonraki dönem eserleri için de referans kabul edilmiştir.

Kitāb al-Adab al-Dunyā wa al-Dīn is a work written by an 11th century Baṣran scholar, al-Māwardī. This work was not originally written in tafsīr genre but contains so many opinions that fall into the field of tafsīr. That is the reason why it has been chosen as the subject of our study. This book examines theoretical and practical moral issues systematically and with a rich content, and supports almost all topics in the light of the Qurʾānic verses. In his work, the author tries to understand any particular subject in the Qurʾānby giving priority to the interpreting a verse through other verses or ḥadīth but not neglecting the comments of the companions, followers or later scholars, and this constitutes the main aspect of his tafsīr methodology. This work reflects the author's original views and preferences, and aims to demonstrate that how the Qurʾānand the Sunnah determine the general boundaries of the individual and social morality. In this work, the author follows the similar tafsīr method in his work titled al Nukat wa al ‘Uyūn. Although he takes the narrations as the prime reference, he does not neglect to resort the method of dirāyah tafsīr. The main purpose of this study is to determine the way in which the verses are interpreted in the works of akhlāq and adab with special reference to al- Māwardī’s Kitāb al-Adab al-Dunyā wa al-Dīn. It seems that such studies, which can be considered as examples of thematic tafsīr, were also accepted as references for later works in terms of tafsīr methodology.