Otonom Zihinler, Kutsal Ruhlar: Yapay Zekâ Dünyasında Dinsel İnsanın Anlam Arayışı
Autonomous Minds, Holy Souls: Religious Man's Search for Meaning in a World of Artificial Intelligence
Yazar: Abidoğlu, İsa
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 27 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Anthropology of Science ; Bilim Antropolojisi ; Religion Anthropology ; Din Antropolojisi ; Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Din sosyolojisi,Toplumsal değişme,Yapay Zekâ,Anlam Arayışı. ; Sociology of religion,Social change,Artificial Intelligence,Search for Meaning.

Hayatımıza güçlü anlamı veren tanrı mı, sosyal çevremiz mi insanlar mı yoksa yeni teknolojiler mi? Bu makale, Yapay Zekâ karşısında dinin ve insanın anlam arayışı bağlamında onurunu koruma gayretine dair bir konum arayışına işaret etmek için kaleme alınmıştır. Makinenin yaratıcısı olarak insan; insan benzeri makine, makine benzeri insan; toplumsallığın sonu, sorumlu failliğin sonu; özgürlüğün sonu, makinelerin gerçeklik kontrolü; yaratılış ontolojisinin sonu, ölümün ortadan kaldırılması; bireysellik ve tekillik, din veya ideoloji olarak transhümanizm konuları bu makalenin ana teması olan insanın anlam arayışına cevap bulma ve onurunu korumasında dinin ve insanın pozisyonunu yeniden değerlendirmek üzere genel bir perspektifle ele alınacaktır. Bu perspektiften bakıldığında Yapay Zekâ sistemlerinin zekâsı ile geleneksel haysiyet kavramları arasındaki ilişkinin daha yakından incelenmesi ilgi çekicidir. Bilişsel olarak birçok alanda insanları yakalayabilecek ve hatta gelecekte onlardan daha üstün olacağı varsayılan akıllı makinelerin geliştirilmesinin, geleneksel insan onuru kavramına eklemlenen insanın değer ve anlamını sistematik olarak zayıflatıp zayıflatmadığı, cevaplanması beklenen önemli bir soru olarak ortaya çıkmaktadır. Aslında Yapay Zekâ karşısında konumunu korumaya çalışan insanın, anlamının, değerinin ve onurunun dine değil de rasyonaliteye ve evrimleşmiş karmaşık zekâya borçlu olduğunun iddia edildiği modern döneme benzer bir imtihanı yaşadığını söylemek gerekir. Bu imtihan evrimleşmiş mükemmel form karşısındaki ilkel formun bir üst aşaması olarak robotlara komut veren fakat onlara karşı edilgenlikten kurtulamayan insanın trajik bir durumla karşı karşıya kaldığını bizlere hatırlatır.

Is it God, our social environment, humans or new technologies that give our lives powerful meaning? This article is written to point to a search for a position on the struggle to preserve the dignity of religion and human beings in the search for meaning in the face of artificial intelligence. The issues of man as the creator of the machine; man-like machine, machine-like man; the end of sociality, the end of responsible agency; the end of freedom, the end of reality control by machines; the end of the ontology of creation, the abolition of death; individuality and singularity, transhumanism as religion or ideology will be discussed in a general perspective in order to re-evaluate the position of religion and man in finding answers to man's search for meaning and preserving his dignity, which is the main theme of this article. From this perspective, it is interesting to examine more closely the relationship between the intelligence of artificial intelligence systems and traditional notions of dignity. An important question to be answered is whether the development of intelligent machines, which are assumed to be cognitively capable of catching up with humans in many areas and even surpassing them in the future, systematically undermines the value and meaning of human beings, which is embedded in the traditional concept of human dignity. In fact, it should be said that human beings, who are trying to maintain their position in the face of artificial intelligence, are experiencing a test similar to that of the modern era, when it was claimed that their meaning, value and dignity were owed not to religion but to rationality and evolved complex intelligence. This test reminds us of the tragic situation of the human being who commands robots as a higher stage of the primitive form in the face of the evolved perfect form, but cannot get rid of passivity towards them.