Enteropatiler Düşündüğümüzden Daha Sık Olabilir mi?
Can Enteropathies be More Frequent Than We Think?
Yazar: Üstü, Yusuf
Dergi: Ankara Medical Journal, Vol. 18 No. 4, 2018
Anahtar kelimeler: Health Care Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi ; Celiac disease,gluten,intolerance

Sayın Editör,Çölyakhastalığı, her yaşta ortaya çıkabilen ve toplumun yaklaşık %1’ini etkileyenglutene karşı duyarlılık ile karakterize, asemptomatik durumdan malabsorbsiyondankadar farklı klinikle (Gastrointestinal ve ekstraintestinal) seyreden,glutensiz diyetle iyileşebilen otoimmun familyal bir enteropatidir.1,2 Tanıkonmamış çölyak hastalarının bilinen çölyak hastalarının 10 katına kadarçıkabildiği düşünülmektedir.1,2 Bu yüksek oran, tipik hastalıkbulguların yanısıra, özellikle tedaviye dirençli ve/veya sürekli replasmantedavisine ihtiyaç duyan hastalarda (Demir, folat, B12, B1, vitamin D ve kalsiyumeksikliği ve ilişkili hastalıklarda) çölyak hastalığının tanıda düşünülmesinigerektiğini göstermektedir.1,3Beslenmealışkanlıklarının değişmesiyle ile birlikte daha fazla gluten ilekarşılaşmaktayız. Buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunan gliadinimmunpatogenezden sorumlu tutulmaktadır.1,4 Bu tahıllardan yapılanekmek dünyada bilinen en eski temel besin kaynağıdır. Gluten ekmek yapımında viskoelastikhamur oluşumu ile ilişkilidir.5 Yapılan çalışmalar ekşi hamuryöntemi ile üretilen ürünlerin gluteni yıktığını ve mineral biyoyaralanımınıarttırdığını göstermekte hatta çölyak hastalarında kullanılabileceğinidüşündürmektedir.6,7  Ekşi hamur yönteminde,normal kültür mayaları ile birlikte yabani mayalar, laktik, asetik ve sitrikasit bakterilerin laktik asit fermantasyonuna uğrayan hamur parçası, sonrakihamurda maya olarak kullanmaktır.8 Ekmek yapımında ekşi hamur tozuikame oran arttıkça gluten miktarının azaldığı­ görülmüştür.9 Mayalıekmek ile ekşi mayalı ekmeğin karşılaştırıldığı bir çalışmada, ekşi hamur ekmeğiile beslenen farelerde hemoglobin, hematokrit, ferritin ve demir düzeylerianlamlı derecede yüksek, vücuttan atılan demir düzeylerinde ise önemli birazalma belirlenmiştir.7,1030-40 yılöncesine kadar geleneksel doğal bir fermente ürün olan ekşi mayalı ekmeklertüketilirken günümüzde bu oran çok düşmüştür. Ekşi mayalı ekmeklerintüketiminin artırılması ile değişik seviyelerdeki saptanmamış enteropatilerinilerlemeden engellenmesi/iyileşmesi mümkün görünmektedir. Ancak ekşi hamurfermantasyonunda biyoaktif bileşen düzeylerindeki bu değişimin mekanizması halatam olarak açıklanamamıştır. Hem bu hususta hem de kullanılabilirlik konusundageniş çalışmalara ihtiyaç vardır.

Sayın Editör,Çölyakhastalığı, her yaşta ortaya çıkabilen ve toplumun yaklaşık %1’ini etkileyenglutene karşı duyarlılık ile karakterize, asemptomatik durumdan malabsorbsiyondankadar farklı klinikle (Gastrointestinal ve ekstraintestinal) seyreden,glutensiz diyetle iyileşebilen otoimmun familyal bir enteropatidir.1,2 Tanıkonmamış çölyak hastalarının bilinen çölyak hastalarının 10 katına kadarçıkabildiği düşünülmektedir.1,2 Bu yüksek oran, tipik hastalıkbulguların yanısıra, özellikle tedaviye dirençli ve/veya sürekli replasmantedavisine ihtiyaç duyan hastalarda (Demir, folat, B12, B1, vitamin D ve kalsiyumeksikliği ve ilişkili hastalıklarda) çölyak hastalığının tanıda düşünülmesinigerektiğini göstermektedir.1,3Beslenmealışkanlıklarının değişmesiyle ile birlikte daha fazla gluten ilekarşılaşmaktayız. Buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunan gliadinimmunpatogenezden sorumlu tutulmaktadır.1,4 Bu tahıllardan yapılanekmek dünyada bilinen en eski temel besin kaynağıdır. Gluten ekmek yapımında viskoelastikhamur oluşumu ile ilişkilidir.5 Yapılan çalışmalar ekşi hamuryöntemi ile üretilen ürünlerin gluteni yıktığını ve mineral biyoyaralanımınıarttırdığını göstermekte hatta çölyak hastalarında kullanılabileceğinidüşündürmektedir.6,7  Ekşi hamur yönteminde,normal kültür mayaları ile birlikte yabani mayalar, laktik, asetik ve sitrikasit bakterilerin laktik asit fermantasyonuna uğrayan hamur parçası, sonrakihamurda maya olarak kullanmaktır.8 Ekmek yapımında ekşi hamur tozuikame oran arttıkça gluten miktarının azaldığı­ görülmüştür.9 Mayalıekmek ile ekşi mayalı ekmeğin karşılaştırıldığı bir çalışmada, ekşi hamur ekmeğiile beslenen farelerde hemoglobin, hematokrit, ferritin ve demir düzeylerianlamlı derecede yüksek, vücuttan atılan demir düzeylerinde ise önemli birazalma belirlenmiştir.7,1030-40 yılöncesine kadar geleneksel doğal bir fermente ürün olan ekşi mayalı ekmeklertüketilirken günümüzde bu oran çok düşmüştür. Ekşi mayalı ekmeklerintüketiminin artırılması ile değişik seviyelerdeki saptanmamış enteropatilerinilerlemeden engellenmesi/iyileşmesi mümkün görünmektedir. Ancak ekşi hamurfermantasyonunda biyoaktif bileşen düzeylerindeki bu değişimin mekanizması halatam olarak açıklanamamıştır. Hem bu hususta hem de kullanılabilirlik konusundageniş çalışmalara ihtiyaç vardır.