Bülbülcü-zâde Abdulkerim Fethî Efendi ve İlâhîleri
Bülbülcü-zâde Abdulkerim Fethî Efendi ve İlâhîleri
Yazar: Öztürk, Mehmet
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 35 No. 35, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Türk İslâm Edebiyatı,Abdülkerim Fethî,İlâhi,Halvetî-Şemsî-Sivâsî,Tasavvuf Edebiyatı.

Bu çalışma, 17. yüzyıl Halvetiyye tarikatının Şemsî-Sivâsî kolu şeyhlerinden Bülbülcü-zâde Abdülkerim Fethî Efendi’nin ilahilerini tespit ve neşretmeyi amaçlamaktadır. İlahi terimi, dinî-tasavvufî Türk edebiyatının temel nazım türlerinden biri olup, Cenab-ı Hakk’ı konu edinen ve bestelenen dini içerikli manzumeler için kullanılmaktadır. Osmanlı tasavvuf geleneğinde ilahiler, hem dinî-tasavvufî tecrübenin ifadesi hem de toplumsal değerlerin aktarılması açısından önemi haizdir. 1034/1624‑25’te İstanbul’da doğan Fethî, müderrislik, vaizlik ve çeşitli camilerde kürsü şeyhliği görevlerinde bulunmuş, özellikle Ayasofya Camii’ndeki vaazlarıyla tanınmış; şeyhi Abdulahad Nûrî’den hilafet alarak irşat faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu araştırmada öncelikle Fethî’nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; akabinde müellifin ilahileri şekil ve muhteva bakımından değerlendirilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise şaire aidiyeti kesin olduğu tespit edilen 21 ilahi, çeviri yazı alfabesiyle takdim edilmiştir. İlahilerin tespit ve neşrinde Ankara Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 4635/4 yer numarası ile kayıtlı mecmua esas alınmıştır. Zira bu nüsha, Fethî’nin ilahilerinin toplu olarak bulunduğu yegâne nüshadır. Metin neşrinde, Fethî’nin ilahilerini ihtiva eden yazma eser kütüphanelerindeki diğer mecmualar da taranarak karşılaştırmalı inceleme yapılmış; gerektiğinde şiirlerin şekil ve muhteva bütünlüğü korunarak en uygun varyantlar tercih edilmiştir. Bu metin neşri çalışması, Fethî’nin dağınık haldeki ilahilerini bir araya getirerek güvenilir bir metin inşa etmeyi hedeflemektedir. Bu vesileyle hem Fethî’nin edebî kişiliği daha iyi tanınacak hem de XVII. yüzyıl Halvetî-Şemsî geleneği ile tasavvuf edebiyatı literatürüne katkı sunulacaktır.

Bu çalışma, 17. yüzyıl Halvetiyye tarikatının Şemsî-Sivâsî kolu şeyhlerinden Bülbülcü-zâde Abdülkerim Fethî Efendi’nin ilahilerini tespit ve neşretmeyi amaçlamaktadır. İlahi terimi, dinî-tasavvufî Türk edebiyatının temel nazım türlerinden biri olup, Cenab-ı Hakk’ı konu edinen ve bestelenen dini içerikli manzumeler için kullanılmaktadır. Osmanlı tasavvuf geleneğinde ilahiler, hem dinî-tasavvufî tecrübenin ifadesi hem de toplumsal değerlerin aktarılması açısından önemi haizdir. 1034/1624‑25’te İstanbul’da doğan Fethî, müderrislik, vaizlik ve çeşitli camilerde kürsü şeyhliği görevlerinde bulunmuş, özellikle Ayasofya Camii’ndeki vaazlarıyla tanınmış; şeyhi Abdulahad Nûrî’den hilafet alarak irşat faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu araştırmada öncelikle Fethî’nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; akabinde müellifin ilahileri şekil ve muhteva bakımından değerlendirilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise şaire aidiyeti kesin olduğu tespit edilen 21 ilahi, çeviri yazı alfabesiyle takdim edilmiştir. İlahilerin tespit ve neşrinde Ankara Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 4635/4 yer numarası ile kayıtlı mecmua esas alınmıştır. Zira bu nüsha, Fethî’nin ilahilerinin toplu olarak bulunduğu yegâne nüshadır. Metin neşrinde, Fethî’nin ilahilerini ihtiva eden yazma eser kütüphanelerindeki diğer mecmualar da taranarak karşılaştırmalı inceleme yapılmış; gerektiğinde şiirlerin şekil ve muhteva bütünlüğü korunarak en uygun varyantlar tercih edilmiştir. Bu metin neşri çalışması, Fethî’nin dağınık haldeki ilahilerini bir araya getirerek güvenilir bir metin inşa etmeyi hedeflemektedir. Bu vesileyle hem Fethî’nin edebî kişiliği daha iyi tanınacak hem de XVII. yüzyıl Halvetî-Şemsî geleneği ile tasavvuf edebiyatı literatürüne katkı sunulacaktır.