ABDÜSSELAM AHUNDZÂDE VE TARİH-İ MUKADDES-İ ENBİYA İSİMLİ ESERİ
ABDUSSELAM AHUNDZADE AND HIS WORK NAMED TARIH-I MUKADDES-I ENBIYA
Yazar: Kaya Yiğit, Bilge
Dergi: Dergiabant, Vol. 6 No. 12, 2018
Anahtar kelimeler: Peygamber Kıssaları,Abdüsselam Ahundzâde,Azerbaycan Türk Edebiyatı,Türkiye Dışında Yaşayan Türklerin Edebiyatı ; Prophet Stories,Abdusselam Ahundzâde,Azerbaijani Turkish Literature,Literature of the Turks living outside Turkey,Children’s Literature

Abdüsselam Ahundzâde 19. yüzyılda Azerbaycan’da yaşamışeğitimci, bilim adamıdır. Şia müslümanlarının din işleri başkanlığını yapmışbir kişidir. Eğitim, kültür, din ve devlet hizmetlerinde bulunmuştur. Tiflis veGori’de öğretmenlik yaparken eğitim müfredatında peygamberlerin hayatı ile ilgiliAzerbaycan Türkçesi ile yazılmış çocuklara yönelik bir eserin bulunmamasıdikkatini çekmiş ve Tarih-i Mukaddes-i Enbiya isimli eserini Azerbaycan Türkçesiile kaleme almıştır. Eser, Azerbaycan Türkçesiyle bu alanda eğitim müfredatıiçin kaleme alınmış ilk ders kitabı olması bakımından önemli bir yayındır. Yazarınmukaddime kısmında belirttiğine göre, yazar eseri kaleme alırken başta Kur’ân-ıKerîm’deki ayetlerden istifade etmiş; hangi peygamber veya şahsiyetin hayatınınaklediyorsa, hangi ayete bakılması gerektiğini de mukaddime kısmında listehalinde vermiştir. Ahundzâde, Kur’ân-ı Kerim’den başka ayrıca  Ravzatu’s-safâ, İbni Haldun Tarihi, Hayâtu’l-kulûbgibi tarih kitaplarından istifade etmiştir. Yaklaşık iki yüz sayfa civarındaki bueser mukaddimeden sonra iki temel bölümden oluşmaktadır. Birinci kısımdadünyanın yaradılışı ve Hz Âdem ile Hz. İsa arasındaki peygamberlerin hayatları,ikinci kısımda Hz .Muhammed, dört halife ve Emevi, Abbasi dönemlerinin özetiçocukların anlayacağı dille yazılmıştır. Yazımızda, Azerbaycan Türkçesiylepeygamberlerin hayatıyla ilgili olarak Şia mezhebine mensup çocukların dinîbilgilerini artırmak için kaleme alınmış bu önemli kitabın ve Ahundzâde’ninTürk edebiyatı araştırmacılarına tanıtılması amaçlanmıştır. Eser iki kez Arapharfleriyle bir kez de Kiril alfabesiyle olmak üzere üç kez basılmıştır.Elimizde 1893’te basılan Arap ve 1993’te Kiril harfleriyle basılan kitaplarmevcuttur. 1893 tarihli baskıda bazı sayfalar eksiktir. Bu eksiklikler Kirilalfabeli nüshadan telafi edilerek günümüz harflerine aktarılarak tarafımızcaedebiyat araştırmacılarının istifadesine sunulacaktır. Bu çalışmada Türkedebiyatında peygamberler kıssasının tür olarak tarihî gelişimine anahatlarıyla değinilmiş, Ahundzâde’nin hayatı ve peygamberler kıssası hakkındakieserinin muhtevası üzerinde durulmuştur. Eserin mukaddime kısmında kitap yazar tarafındantanıtıldığı için bu kısım aslı gibi günümüz harflerine aktarılmıştır.

Abdussalam Ahundzade is an educator and scientist who lived in Azerbaijan in the 19th century. He is a person who has made the head of religious affairs of Muslims. He served the state in education, culture, religion. While teaching in Tiflis and Gori, the education curriculum has drawn attention to the fact that the prophets do not have a work related to the life-related children written in Azerbaijani Turkish and Tarih-i Mukaddes-i Enbiya wrote his work with Azerbaijani Turkic. This work is important publication because it is the first course book written for Azerbaijani Turkic education curriculum and consisting of approximately two hundred pages and two main parts. In our study, it was aimed to introduce Ahundzade and his important work ‘Tarih-i Mukaddes-i Enbiya’ to Turkish literature, researchers and readers.