AYQAP MECMUASINDA TATARLAR VE TATARCA ÜZERİNE BAZI GÖRÜŞLER
AYQAP MECMUASINDA TATARLAR VE TATARCA ÜZERİNE BAZI GÖRÜŞLER
Yazar: Şahbaz, Mehmet Güneş
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Kazakça,Ayqap Mecmuası,Alaş Orda Hareketi,Tatarlar,Tatarca

Ayqap  1911 yılının Ocak ayında ilk sayısı çıkan 1915 yılının Eylül ayına kadar dört yıl boyunca basımına devam edilen Kazak mecmuasıdır. Troisk şehrinde bulunan Energia adlı basımevi bu mecmuanın basımını üstlenmiştir. Mecmuanın dili Kazakçadır. Makalelerin basıldığı alfabe ise Arap alfabesidir. Mecmuanın adı olan Ayqap, yapılmayan işe duyulan pişmanlık belirten, ah vah etme anlamındaki Ay-qap ünleminden gelmektedir. Ayqap mecmuasında şu konular üzerine makaleler yazılmıştır; siyaset, sosyal konular, edebî eserlerin değerlendirilmesi, edebiyat ile ilgili konular, Kazakların ve özellikle de Kazak kadınlarının eğitimi bilinçlendirilmesi, fırsat eşitliği, tıp ve ziraat gibi alanlarda Kazak halkının doğrudan ihtiyaç  duyduğu yenilikler hakkında bilgilendirmeler, yurttan ve yurt dışından haberler, okurlardan gelen mektuplar ve bu mektuplara cevaplar, Kazak tarihi, Kazak dili ve Kazakçanın imlâsı vb. konular. Ayqap mecmuasını önemli kılan Kazak milli uyanışının, milli benliğinin inşasının sembolü olan yayın organlarından biri olmasıdır. Alaş Orda hareketinin önemli isimleri bu mecmuada yazmış ve bu mecmua yardımıyla halkla ve aydınlarla iletişim halinde kalmışlardır. Alaş hareketinin fikrî altyapısını Cedîd hareketi oluşturmaktadır. Ceditçilik Tatar muallimlerin önderliğinde Müslüman Orta Asya Türk toplulukları arasında hızla yayılmıştır. Makalenin amacı Ayqap mecmuasında yazan ve büyük çoğunluğu Kazakistan’daki Tatar mekteplerinde ya da Türkistan coğrafyasındaki Usûl-i Cedîd mekteplerinde eğitim gören bağımsız Alaş Orda Devleti’nin temellerini atan aydınların makalelerinde, Tatarlar ve Tatarca üzerine neler yazdığının tespitidir.

Ayqap  1911 yılının Ocak ayında ilk sayısı çıkan 1915 yılının Eylül ayına kadar dört yıl boyunca basımına devam edilen Kazak mecmuasıdır. Troisk şehrinde bulunan Energia adlı basımevi bu mecmuanın basımını üstlenmiştir. Mecmuanın dili Kazakçadır. Makalelerin basıldığı alfabe ise Arap alfabesidir. Mecmuanın adı olan Ayqap, yapılmayan işe duyulan pişmanlık belirten, ah vah etme anlamındaki Ay-qap ünleminden gelmektedir. Ayqap mecmuasında şu konular üzerine makaleler yazılmıştır; siyaset, sosyal konular, edebî eserlerin değerlendirilmesi, edebiyat ile ilgili konular, Kazakların ve özellikle de Kazak kadınlarının eğitimi bilinçlendirilmesi, fırsat eşitliği, tıp ve ziraat gibi alanlarda Kazak halkının doğrudan ihtiyaç  duyduğu yenilikler hakkında bilgilendirmeler, yurttan ve yurt dışından haberler, okurlardan gelen mektuplar ve bu mektuplara cevaplar, Kazak tarihi, Kazak dili ve Kazakçanın imlâsı vb. konular. Ayqap mecmuasını önemli kılan Kazak milli uyanışının, milli benliğinin inşasının sembolü olan yayın organlarından biri olmasıdır. Alaş Orda hareketinin önemli isimleri bu mecmuada yazmış ve bu mecmua yardımıyla halkla ve aydınlarla iletişim halinde kalmışlardır. Alaş hareketinin fikrî altyapısını Cedîd hareketi oluşturmaktadır. Ceditçilik Tatar muallimlerin önderliğinde Müslüman Orta Asya Türk toplulukları arasında hızla yayılmıştır. Makalenin amacı Ayqap mecmuasında yazan ve büyük çoğunluğu Kazakistan’daki Tatar mekteplerinde ya da Türkistan coğrafyasındaki Usûl-i Cedîd mekteplerinde eğitim gören bağımsız Alaş Orda Devleti’nin temellerini atan aydınların makalelerinde, Tatarlar ve Tatarca üzerine neler yazdığının tespitidir.