hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
1723-1724 Yıllarında Konya’da Hibe’nin Panoraması: Hak mı, Haksızlık mı?
Panorama of Donation in Konya between 1723 and 1724:  Is It Right or Injustice?
Yazar: Şimşek, Ayşe
Dergi: Dergiabant, Vol. 8 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Osmanlı Tarihi,Konya,Sicil,Aile,Hibe,Kadın ; Ottoman History,Sidjill,Donation,Family,Woman

Tarihten bugüne insanlar birbirlerine hibede bulunmuşlar, tüm dinler ve hukuk sistemleri de hibe konusuna yer vermiştir. Hibe özünde iyilik içeren bir tasarruftur. Ancak aile içi hibe tasarrufları yakın akrabalar arasında bazen sorunlara yol açmıştır. Osmanlı Devleti’inde İslam hukukunda yer alan hibe hükümleri geçerliydi. Terim olarak hibe bir malı karşılığında herhangi bir bedel beklemeksizin karşı tarafın mülküne geçirmektiren bir akittir. Osmanlı deneminde tutulan ve mahkeme kayıtlarını içeren sicil kayıtlarındaki davalara bakıldığında yakın akraba arasındaki hibelerle ilgili verilerin yer aldığı görülmüştür. Bu makalede örnek olarak 49. Konya Şer‘iyye Sicili’nde yer alan 30 adet hibe belgesi incelenmiştir. Bu sicil kaydında hibe terimlerinin taranması sonucu bunların çoğunun aile içi hibelerden oluştuğu anlaşılmıştır. Özellikle miras davalarında aile içinde yapılan hibelerin, daha sonra davalaşmaya konu olduğu görülmektedir. Ayrıca aile içi hibe belgelerinde yer alan taraflar incelendiğinde kendisine hibe tasarrufunda bulunulan tarafın daha çok erkekler olduğu tespit edilmiştir. Aile içerisinde hibe tasarruflarının kadınların mülkiyet haklarını olumsuz açıdan etkilediğini söylemek mümkündür. Tarihi süreçte aile içinde davalaşmalara neden olduğu görülen bu tür hibelerin günümüzde de benzer sorunlara yol açması muhtemeldir.

From history to present, people have donated each other, all religions and legal systems have included the issue of grants. The donation is essentially a saving that includes goodness. However, domestic donation savings sometimes caused problems among close relatives. In the Ottoman Empire, the donation judgment in Islamic law were in force. As a term, a donation is a contract that means transferring a good to the property of the other without expecting any price in return. When the cases in the sidjill books with historical court records are examined, it is seen that the relevant data are included. In this article, 30 donations documents in the 49th Konya Sidjill Registry were analyzed as an example. As a result of scanning donation terms in a sidjill book that is examined as an example in this article, it was understood that most of them consisted of domestic donations. Especially in inheritance cases, domestic donations were also seen as the subject of the case. In other words, it is seen that the parties are suing each other with the claim that the donation is from the property. In addition, when the parties in the family donation documents are examined, it is determined that the side to which the donation is saved is mostly men. It is possible to assess the impact of the donation on the property rights of women in the family and in the community. It is possible that such donations, which have historically caused lawsuits within the family, will cause similar problems today.
Felsefe-Din İlişkisi Bağlamında Ebu Süleyman es-Sicistânî İle İbn Rüşd’ün Görüşlerinin Karşılaştırılması
Comparison of Abu Suleyman al-Sijistani and Averroes in the Context of the Relationship Between Philosophy and Religion
Yazar: Aydın, Fatih
Dergi: Dergiabant, Vol. 8 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Felsefe,Sicistânî ve İbn Rüşd,Din-felsefe ilişkisi,Akıl,Peygamber ; Philosophy,al-Sijistani and Averroes,Religion-Philosophy Relationship,Reason,Prophet

Din ve felsefe arasındaki ilişki, hakikate ulaşma açısından birbirine göre konumu düşünce tarihinde temel tartışma alanlarından biridir. Bu makalede Sicistânî ve İbn Rüşd’ün eserlerinden hareketle din-felsefe ilişkisinde ortaya koyduğu görüşler ele alınması hedeflenmiştir. Sicistânî konu ve gayesi itibariyle din ile felsefenin farklı alanlar olduğunu ve dinin felsefî bilgiden üstün olduğunu belirtirken İbn Rüşd bu iki alanın konu ve gayelerinin ortak olduğunu ve aynı hakikati farklı yönleriyle ifade ettiklerini vurgulayarak birbirinden çok uzak kanaatler belirtmişlerdir. Sicistânî Kur’ân-ı Kerim’de düşünme ve akletmek gibi kavramları Kur’ân’ın aklı kullanmayı teşvik ettiği şeklinde yorumlamaktadır. İbn Rüşd ise felsefe yapmak manasında kabul etmekte, dolayısıyla dinin felsefeyi teşvik ettiği hatta emrettiği sonucunu çıkarmaktadır. Sicistânî din ile felsefenin konu ve kavramlarının farkına değinmekte dinin verili bilgisini felsefeden üstün görmektedir. İbn Rüşd ise dini metinler ile  felsefî bilgi arasında çelişki görünse de aslında çelişki olmadığını belirtir. İki düşünür de uzlaşmazlık gibi görünen hususların din ve felsefe hakkında bilgi eksikliğinden kaynaklandığını düşünmektedir.

The relationship between religion and philosophy, their position relative to each other in terms of reaching the truth, is one of the main areas of discussion in the history of thought. In this article, based on the works of al-Sijistani and Averroes, it is aimed to discuss the opinions put forward in the relationship between religion and philosophy. While al-Sijistani stated that religion and philosophy are different fields in terms of subject and purpose, and religion is superior to philosophical knowledge, Averroes stated very different opinions by emphasizing that the subjects and aims of these two fields are common and they express the same truth in different aspects. Al-Sijistani interprets the concepts such as thinking and reasoning in the Quran as the Qur'an encourages the use of reason. Averroes accepts in the sense of dealing with philosophy, and therefore draws the conclusion that religion encourages or even orders philosophy. Al-Sijistani addresses the difference between the subjects and concepts of religion and philosophy and he sees the given knowledge of religion above philosophy. Averroes, on the other hand, states that although there is a contradiction between religious texts and philosophical knowledge, there is no contradiction. Both thinkers think that what seems to be disagreement stems from a lack of knowledge about religion and philosophy.
Süleyman Hasbî’nin “Kitâb-ı Mirkāt-i Merâtib-i İlm-i Ledünnî fî Menâkıb-i Abdülkādir-i Geylânî” Adlı Menâkıbnâmesindeki Bazı Tasavvufî Kavramlar
Some Sufistic Concepts in Sulayman Ḥasbī’s Menāḳib-nāme, “Kitab-i Mirkāt-i Marātib-i Ilm-i Ladunnī fī Menāḳib-i ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī”
Yazar: İltuş, Cüveyriye
Dergi: Dergiabant, Vol. 8 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Tasavvuf,Menâkıbnâme,Sûfî,Tasavvufî Kavramlar,Abdülkādir-i Geylânî ; Sufism,Menāḳib-nāme,Ṣūfī,Mystic Concepts,ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī

Menâkıbnâmeler, kaleme alındığı dönem itibarıyla içinde bulunulan kültürel ve sosyal çevre hakkında tarihî bilgiler barındırması yönüyle oldukça zengin içeriğe sahip dokümanlardır. Özellikle tasavvuf ilminin ilgi sahasına girmesi yönüyle sûfî menâkıbnâmelerinde de konu edinilen sûfînin hayatı, gönül dünyası, tasavvufî tecrübesi hakkında mühim bilgiler bulunmaktadır. Sahip olunan tasavvufî tecrübenin anlaşılmasında tasavvufa dair kavramların ele alınış şeklini ve mana çerçevesini analiz etmek önem arz etmektedir. Bu açıdan bakıldığı takdirde menâkıbnâmeler önemli veri kaynağı durumundadır. Tasavvuf tarihinde önemli iz bırakmış sûfîler hakkında nakledilen menkabelerin çok olması, söz konusu sufilerin yaşadıkları döneme bıraktığı etki sebebiyledir. Kādiriyye tarikatının kendisine nispet edildiği Abdülkādir-i Geylânî (ö. 561/1165-66) de tasavvuf tarihinde etkin bir role sahip olması sebebiyle hakkında birçok menkabe nakledilen bir sûfîdir. Bu makalede, Süleyman Hasbî’ye (ö. 1909) ait olan ve Abdülkâdir-i Geylânî’nin hayatı hakkındaki menkabeleri, onun tasavvufa dair görüşlerini içeren ‘Kitâb-ı Mirkāt-i Merâtib-i İlm-i Ledünnî fî Menâkıb-i Abdülkādir-i Geylânî’ isimli menâkıbnâmede yer alan ve Abdülkâdir-i Geylânî’nin gönül dünyasını yansıtan kavram ve konuların, zikri geçen menâkıbnâme özelinde izdüşümü ele alınmıştır.

Menāḳib-nāmes provide data to many areas as they give important historical information about the cultural and social environment. Especially sufistic menāḳib-nāmes, which are subjects of interest for Sufism, provide important information about the mentioned sufist in terms of his/her life, emotions, and sufistic experiences. In understanding the sufistic experiences, it is important to examine how and to what extent concepts related to Sufism are handled. From this point of view, menāḳib-nāmes are important sources of data. The reason for the abundance of anecdotes conveyed about sufists who made a mark in the history of Sufism is their influence. ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī (d. 561/1165-66), to whom the establishment of the Ḳādiriyya sect is attributed, is an important sufist about whom many anecdotes were conveyed because of his influential role in the history of Sufism. In this article, the concepts and issues that reflect the emotions of ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī in the menāḳib-nāme named Kitab-i Mirkāt-i Marātib-i Ilm-i Ladunnī fī Menāḳib-i ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī  which was written by Sulayman Ḥasbī (d. 1909) and which presented the anecdotes of  ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī and his ideas on Sufism, were examined within the context of this menāḳib-nāme.
Hz. Fâtıma’nın Allah Resûlü’ne Mersiye Şiirleri
Elegiac Poems of Hazrat Fatimah to the Messenger of Allah
Yazar: Yılmaz, Mehmet
Dergi: Dergiabant, Vol. 8 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Arabic Language and Rhetoric,Messenger of Allah,Hazrat Fatimah,Poetry,Marsiya (Elegiac Poem) ; Arap Dili ve Belâgatı,Allah Resûlü,Hz. Fâtıma,Şiir,Mersiye

Hz. Fâtıma (öl. 11/632), babasının nazarında ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Bu bakımdan Araplarda adet olduğu üzere Allah Resûlü’nün ardından Hz. Fâtıma tarafından mersiye şiirleri okunması beklenecek bir durumdur. Çalışma, Allah Resûlü’nün vefatını müteakip nübüvvet evine mensup en yakın bireylerden birinin duyguları hakkında ipucu vermesi bakımından önem arz etmektedir. Ne var ki araştırma konusu şiirlerle ilgili müstakil çalışmalara rastlanmamaktadır. İlgili şiirler alandaki boşluğu doldurmaya katkıda bulunmak amacıyla çalışma konusu yapılmıştır. Hz. Fâtıma’ya ait çalışma konusu beş mersiye şiiri tespit edilmiştir. İlgili mersiyeler uzun soluklu geleneksel Arap şiirleri yerine kısa maktalar halindedir.  Maktalarda daha çok şairin yüreğinde hissettiği acı, keder ve duygu yoğunluğu ön plana çıkmaktadır. Şair acısını hafifletmek ve biraz olsun rahatlamak amacıyla ölene kadar durmadan ağlama arzusundadır. Şair Allah Resûlü’nün vefat haberini alan bütün Müslümanların ağlayarak her yerde kendisine eşlik etmelerini istemektedir. Dahası şaire göre Allah Resûlü’nün hatıralarını taşıyan Uhud dağı ve Beytullah da ağlamalıdır. Şair duygu yoğunluğunu beyitlere yansıtırken elbise yırtma, yüz tırmalama ve yüksek sesle feryat etme gibi Câhiliye adetleri yerine İslâm inancının beraberinde getirdiği değerlere bağlı kalmaya dikkat etmektedir. Şair bunu yaparken acısını ve duygu yoğunluğunu muhatabın algısına yaklaştırmak amacıyla eski Arap şiir geleneğinde sıkça rastlanan teşbih, istiare ve mecaz gibi edebî tasvir örneklerine de yer vermektedir.

Hazrat Fatimah occupies a privileged place for the Messenger of Allah. Fatimah recited marsiyas after the martyrdom of the Prophet. Five marsiya poems of Hazrat Fatimah have been identified for the subject-matter. These marsiya poems are written in short makta instead of traditionally long Arabic poems.  In these forms called makta, the focus is on the agony, sorrow, and emotional intensity felt by the poet after the martyrdom of Prophet. The poet desires to cry continuously until her death in order to alleviate her agony and to be relieved a little bit. The poet wants all Muslims who have received the news of the death of the Prophet to accompany her in every place by crying over his martyrdom. The poet thinks that Mount Uhud and the Kaaba, bearing the memories of the Prophet, must also weep. While the poet reflects the agony and emotional intensity that she feels in the heart to the couplets, she pays attention to adhere to values brought by the Islam faith. In order to make her agony and emotional intensity closer to the perception of the reader, the poet also uses examples of figure of speech that are common in ancient Arabic poetry tradition.
Fıkıh Psikolojisi Bağlamında Fıkhi Ölçülülüğün İslâm’ın Doğru Algılanmasına Katkısı
The Contribution of Fiqh Moderation to True Perception of Islam in the Context of Fiqh Psychology
Yazar: Şen, Cemalettin
Dergi: Dergiabant, Vol. 8 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Fiqh,Fiqh Psychology,Moderation,Fiqh Moderation,Perception ; Fıkıh,Fıkıh Psikolojisi,Ölçülülük,Fıkhi Ölçülülük,Algı

Ölçülülük, insanın duygu, düşünce, ahlak ve davranış bakımından dengeli olması demektir. Başka bir ifadeyle ölçülülük, ifrat ve tefrit denilen aşırılıkların arasındaki normal ve gerekli olan durum ve tutumdur. İslâm dinine ait ibadet ve hukuk sahasını kapsayan ölçülülük, fıkhi ölçülülük olarak adlandırılabilir. İslâm’ın algılanmasında hem teorik hem de pratik bakış açısının önemli bir yeri vardır. Dolayısıyla İslâm’ın doğru algılanması, bu çalışmanın sınırları dışında olan inanç ve ahlakın yanı sıra fıkhi konu ve hükümlerin doğru bilinmesi ve aşırılıklardan arınmış bir şekilde uygulanmasıyla mümkündür. Bu makalede öncelikle fıkhi ölçülülüğün, İslâm’ın doğru algılanmasına yönelik olumlu etkisinin örneklerle ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmanın ikinci amacı ise “psikolojiye ilişkin veriler ışığında fıkhi konuları inceleyen ve bütüncül bir bakış açısıyla fıkhi sorunlara çözüm arayan fıkha yardımcı bir bilim dalı” olarak tanımlanan fıkıh psikolojisi alanına ölçülülük kavramı bağlamında katkı sağlamaktır. Fıkhi ölçülülüğün, İslâm’ın doğru algılanmasına yönelik birey ve toplum açısından yaptığı teorik ve pratik katkının bilinmesi, aynı zamanda İslâm’ın yanlış algılanmasına engel de olacaktır.

Moderation means being balanced in terms of human emotion, thought, morality and behavior. In other words, moderation is the normal and necessary state and attitude among the extremes called excess and shortage. The moderation which covers the field of worship and law of the religion of Islam, can be called fiqh moderation. Both theoretical and practical perspectives have an important place in the perception of Islam. Therefore, the correct perception of Islam is possible with the correct knowledge of the fiqh issues and decrees, as well as beliefs and morals that are outside the limits of this study, and by applying them in a way that is free from extremes. In this article, it is aimed to reveal the positive effect of fiqh moderation on the correct perception of Islam with examples. The second aim of the study is to contribute to the field of fiqh psychology in the context of the concept of moderation, which defined as “a branch of fiqh auxiliary science that examines fiqh issues in the light of psychological data and seeks solutions to fiqh problems with a holistic perspective”. Knowing the theoretical and practical contribution of fiqh moderation to the individual and society for the correct perception of Islam will also prevent the misperception of Islam.
İsmail Konevî Efendi’nin Envâru’t-Tenzîl Hâşiyesinde Cüz’î İrade Tartışması
Free Will Discussion in Ismail Konawī’s Ḥāshiyah on Anwār al-Tanzīl
Yazar: Dilek, Burcu
Dergi: Dergiabant, Vol. 9 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Tefsir,İsmail Konevî,Envâru’t-Tenzîl,Sadrüşşerîa,Cüz’î İrade ; Tafsīr,Ismail Konawī,Anwār al-Tanzīl,Sadr al-Sharīʿa,Free Will

İsmail Konevî Efendi (öl. 1195/1780) mütekellim ve müfessir olarak 18. yüzyılda Osmanlı ilim geleneğinin önemli isimlerinden birisi olmuştur. Konevî’nin kaleme aldığı Envâru’t-Tenzîl hâşiyesi, Beyzâvî hâşiyeleri arasında kapsamı ve zengin içeriği itibarıyla öne çıkmaktadır. Yaşadığı dönemin ilmî tartışmalarını hâşiyesine yansıtan müellif, doğal olarak eserinde birçok kelâm konusuna da değinmiştir. Söz konusu tartışmalar arasında dikkat çeken konulardan birisi ise cüz’î irade meselesidir. Konevî’nin cüz’î irade yaklaşımının temelinde Sadrüşşerîa’nın (öl. 747/1346) benimsediği hâl teorisi bulunmaktadır. İrade tartışmaları bağlamında son dönem Mâtürîdî düşüncesini etkisi altında bırakan bu teoriye göre cüz’î irade, hâl olması bakımından ne mevcut ne de maʿdum kabul edilmiştir. Mevcut olmaması sebebiyle yaratılmaya ihtiyaç duymayan cüz’î irade, tercihi de barındıracak şekilde insanın kendisinde bulunan bir sıfat olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı Konevî’nin, Envâru’t-Tenzîl hâşiyesinde cüz’î irade kavramına dair benimsediği hâl görüşünün âyet yorumlarına ne şekilde yansıdığını tespit etmektir. Bu amacı merkeze alan çalışmanın sonucunda Konevî’nin, irade tartışmalarıyla ilişkilendirdiği âyetleri, cüz’î iradeyi hâl kategorisinde değerlendirerek te’vil ettiği ortaya koyulmuştur. Müellifin âyetleri bu teoriye göre yorumlaması sonucu, kulun ihtiyârî fiillerinde tercihte bulunabildiğine dair yaklaşımı tespit edilmiştir.

Ismail al-Konawī (d. 1195/1780) was one of the important scholars in the field of theology and tafsīr in the Ottoman period in the 18th century. His ḥāshiyah on Anwār al-Tanzīl stands out among the ḥāshiyahs on Baydāwī in terms of its scope and rich content. He reflected the scholarly debates of the period in which he lived, also touched on many theological issues. Free will has been one of the most prominent subjects among these discussions. His approach to free will is based on Sadr al-Sharīʿa’s theory of ‘hāl’. According to this theory, which influenced the post-classical Māturīdī thought in the context of will discussions, free will has been considered neither existent nor non-existent. Free will, which does not need to be created due to its non-existent, has been evaluated as an attribute inherent of human being, including a human’s own choice. The aim of this study is to determine how Konawī’s view of ‘hāl’ reflects the interpretation of the verses in his ḥāshiyah on Anwār al-Tanzīl. This study reached the conclusion that Konawī interpreted the verses associated with the discussions of free will within the scope of ‘hāl theory’.  Furthermore, it is confirmed that as a result of the author's interpretation of the verses based on this theory, human being has a free will in his/her acts.
Klasik Tefsir Hareketlerinin Mûsâ-Hızır Kıssası Bağlamında Mukayesesi
Comparison of Classical Interpretation Movements within the Context of the Parable of Moses and al-Khiḍr
Yazar: Güloğlu, Nazife Vildan
Dergi: Dergiabant, Vol. 9 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Interpretation,the Parable of Moses and al-Khiḍr,Declaratory Gloss Method,Comprehensive Gloss Method,Sūrat al-Kahf ; Tefsir,Mûsâ-Hızır Kıssası,Beyanî Te’vil,İrfânî Te’vil,Kehf Sûresi

İslâmî geleneğin dini yorumlama çabaları için beyan, irfan ve burhan olmak üzere üç ana te’vil yönteminden bahsedilebilir. Zikredilen bu üç genel yapının tefsir geleneğindeki yansımaları nasıldır? Bu makalede, Mûsâ-Hızır kıssası özelinde klasik tefsir hareketlerinin mukayese edilmesi hedeflenmiştir. Aynı doğrultuda müfessirlerin takip ettikleri yöntem ile yorum farklılıkları arasındaki ilişkinin tespit edilmesi de amaçlanmıştır. Bunun için de onların, kıssanın anlatıldığı Kehf sûresinin 60-82. âyetlerini nasıl yorumladıkları incelenmiştir. Her bir akımın önde gelen müfessirlerine ait izahlar, kategorize edilmiş ve bu esnada karşılaştırma yöntemi uygulanmıştır. Özellikle bu açıdan çalışmanın literatüre katkı sağlayacağı umulmaktadır. Klasik tefsirlerin ekseriyetle kıssayı bir kelamcı ve fıkıhçı bakış açısıyla yorumladıkları görülmüştür. Mesela kıssada geçen şahısların sıfatları ile ilgili yorumlar dahi daha çok Hızır’ın ortaya koyduğu faaliyetlerin Kelam ve Fıkıh İlmi çerçevesinde izahını mümkün kılmaya yöneliktir. Beyanî te’vil yöntemi kadar çok olmasa da bazı tefsirlerde irfânî te’vil yöntemine de başvurulmuştur. Sonuç olarak farklı ifade kategorisi ya da hitap şekillerine sahip Kur’ân pasajlarının, genellikle müfessirin takip ettiği yönteme göre izah edildiği müşahede edilmiştir.

It can be mentioned that there are three main gloss methods as declaration, comprehension, and evidence in the efforts of Islamic tradition to interpret religion. What are the reflections of the mentioned three main systems in the interpretation tradition? In this article, classical gloss movements specific to Moses and al-Khiḍr parable are aimed to be compared. The relation between the methods that glossators follow and interpretation differences are also aimed to be identified in the same direction. Therefore, how they interpret the verses between 60th-82nd of Sūrat al-Kahf, where the parable is told, is examined. The explanations of prominent glossators of each movement are categorized and comparison method is applied in the meanwhile. The study is expected to contribute to the literature especially in this respect. It is observed that classical interpretations mostly interpret the parable with a theologian and faqīh perspective. For example, even the interpretations about the attributes of the people in the parable are intended to explain rather the activities of al-Khiḍr in the frame of Kalām and Fiqh. Although it is not as many as Declaratory Gloss Method, Comprehensive Gloss Method has also been consulted in some interpretations. As a result, it is observed that Qurʾān passages that have different statement categories or ways of addressing are generally explained according to the method of the glossator.