Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi
Examining the Secondary Education Transition Center Exams Science Questions According to Visual Content and Graphic Literacy Levels
Yazar: Şahin, Barış; Bursal, Murat
Dergi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 25 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Science Education ; Fen Bilgisi Eğitimi ; Transition to secondary education central exams,Visual content,Graphic types,Graphic literacy,Science questions ; Ortaöğretime geçiş merkezi sınavlar,Görsel içerik,Grafik türleri,Grafik okuryazarlık,Fen soruları

Bu çalışmanın amacı, 1998-2021 yıllarında Türkiye’de 8. sınıflar düzeyinde uygulanan Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları (OGMS) fen sorularının görsel içerik analizlerini gerçekleştirerek, bu sorularda kullanılan grafik türlerinin ve grafik okuryazarlık düzeylerinin değişimini incelemektir. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi ve nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde frekans analizi yöntemleriyle incelenen toplam 615 OGMS fen sorusunun, görsel içerik açısından, %70,8’inde tekli görsel gösterimlerin kullanıldığı tespit edilmiştir. İncelenen sorularda en sık kullanılan gösterim türünün çizim olduğu, bunu sırasıyla grafik, tablo ve diyagramların takip ettiği; denklem, fotoğraf ve harita gösterimlerinin ise fen sorularının %1’inden azında kullanıldığı belirlenmiştir. Farklı OGMS türleri karşılaştırmalarında; OKS, SBS, TEOG ve LGS’de salt metin, tekli görsel ve çoklu görsel içeren fen sorularının benzer oranlarda kullanıldığı saptanmıştır. Sayfa başına soru sayısı en fazla OKS’de, en az LGS’de görülmüştür. OGMS sınavlarında kullanılan toplam 79 grafik sorunun %77’sinde çizgi grafiğinin kullanıldığı, daire grafiğinin ise toplamda bir soruda kullanıldığı görülmüştür. Grafik okuryazarlığı düzeyleri açısından tüm sınav türlerinde “verilerin arasını okuma” düzeyindeki grafik sorularının daha fazla oranda (%68) tercih edildiği, “verilerin ötesini okuma” düzeyinin ise grafik sorularının ancak %10’unda ve sadece çizgi grafiği içeren sorularda kullanıldığı belirlenmiştir.  Çalışma bulguları ışığında, OGMS fen sorularında farklı türlerdeki çoklu görsellerin kullanımının tercih edilmesi, kullanılan grafik türlerinin çeşitlendirilmesi ve beceri temelli yeni nesil fen sorularının doğasına uyumlu olarak “verilerin ötesini okuma” düzeyindeki grafik sorularının artırılması önerilmiştir.

The aim of this study is to analyze the visual contents of the science questions of the Transition to Secondary Education Central Exams (TSECE) applied at the 8th grade level in Türkiye between 1998-2021, and to examine the changes in the graphic types and graphic literacy levels used in these questions. Within the framework of the qualitative and quantitative research approaches, 615 TSECE science questions in total were examined with the document analysis and frequency analyses methods. In terms of the visual content, single visual representations were found to be used in 70,8% of the science questions. The most frequently used visual type is found to be drawing, and it was determined that graph, table, and diagram visuals were preferred respectively, while equation, photograph and map representations were used in less than 1% of the science questions. In comparisons of different TSECE types, it was determined that text-only, single visual, and multiple visual science questions were used at similar rates in OKS, SBS, TEOG, and LGS exams. The value of the number of questions per page was the highest in OKS and the least in LGS exams. Among the 79 TSECE questions involving graphs, it was observed that line graph was used in 77% of graphic questions, and circle graph was used in one question in total. In terms of graphic literacy levels of these questions, it was determined that in all exam types, graphic questions at the "reading between the data" level were preferred at a higher rate (68%), while the "reading beyond the data" level was used in only 10% of the graphic questions and was used only in line graph questions. Based on the findings of this study, it has been suggested that the use of multiple visuals of different types in TSECE science questions should be preferred, the types of graphics used in science questions should be diversified, and the number of graphic questions at the "reading beyond the data" level should be increased, which is compatible with the nature of skill-based new generation science questions.