Muted Modernist
Muted Modernist
Yazar: Rakipoğlu, Mehmet
Dergi: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Vol. 14 No. 3, 2019
Anahtar kelimeler: saudi arabia,modernist,ıslamism,salafism

SuudiArabistan özellikle 2015 sonrası uluslararası medyada sıklıkla sözü edilen biraktör haline gelmiştir. Arap dünyasının en büyük ekonomisi ve İslam dünyasınınmerkezi olan Mekke ve Medine’nin “hizmetkarı” olan kral ve ailesi başta Yemeniç savaşı olmak üzere birçok kirli dosyaya müdahil olmakla suçlanmaktadır.2015’te savunma bakanı olan Muhammed bin Selman’ın 2017’de aile içi birdarbeyle I.Veliaht olması sonrası süreç el-Suud ailesi ve Suudi Arabistan içsiyasetini daha fazla gündeme taşımıştır. Bu anlamda de facto kral olan binSelman’ın Ritz Carlton otelinde kendisine muhalefet edebilecek potansiyelitaşıyan işadamı, gazeteci ve prensi hapsedip zorla biat ettirmesi Suud içsiyasetindeki güç mücadelesinin nasıl işlediğini gösterir niteliktedir.Baskının ve şiddetin el-Suud ailesi tek elinde meşrulaştırılmasına BinSelman’ın direktifleriyle gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın Suudi Arabistan’ınİstanbul başkonsolosluğunda vahşice öldürülmesi örnek verilebilir. DolayısıylaSuudi Arabistan’da iç siyasi dengeler kralın ve yakın çevresinin güçkonsolidasyonu projesi ve el-Suud ailesinin rejim güvenliği bağlamındadeğerlendirilmelidir. Bu noktada A Most Masculine State, A History of SaudiArabia, Contesting the Saudi State, Salman’s Legacy: The Dilemmas of a New Erain Saudi Arabia gibi kitapların yazarı, Madawi al-Rasheed’in “Muted Modernist”isimli eseri Suud iç siyaseti açısından aydınlatıcı bir şablon ortayakoymaktadır. 1962 doğumlu Suudi Arabistan vatandaşı sosyal antropoloji alanındaprofesör olan al-Rasheed King’s College London, London School of Economics andPolitical Science gibi önemli kurumlarda görev yapmıştır. Tanıtımınıyapacağımız kitabı Türkiye’de pek fazla bilinmemektedir. Kitabınana konusu Suudi Arabistan’daki geleneksel aşırıcı İslamcı kesim- Vehhabi ulemanizamı ile al-Rasheed’in adlandırmasıyla azınlık olan modernistlerin siyasalmücadelesidir. (s.1) Suudi Arabistan’daki aktivist, entelektüel ve alimlerinana İslami metinleri yeniden okuma ile sivil toplum arasında bağ kurarakoluşturdukları yeni politik form Vehhabilik ve baskıcı- şiddet yanlısı militan“cihatçılığa” meydan okumaktadır. (s.9-10) Bu anlamda yazar modernistleriMüslümanların yaşadığı modern çağın sorunlarına ve zorluklarına çözüm bulmakiçin İslami temel metinleri ve kurumları tekrar gözden geçiren kitle şeklindetanımlamaktadır. (s.2) Yazarın kitapta literatüre kattığı kavramsallaştırmardanbirisi “divine politics” ilahi-rabbani siyasettir. HASM ve Tanwiris isimlidestek gruplarının biraraya gelmesinden oluşan bu tarz siyaset yazara göre busiyaset seküler ile dini (religious) politikalar arasındaki çizgilerinbulanıklaştığı alandır. (s.4) Yazarın kitapta modernist olarak tanımladığıgurüh sosyo-politik aktivistleri, entelektüel şahısları, din adamlarını ve sekülerşahısları barındırmaktadır. Yazar bu isimleri neden modern olaraktanımlamaktadır? Yazara göre liberal olarak tanımlanması güç olan bu isimlerana İslami kaynakları yeniden yorumlamaktadır. İslami normları yeniden düşünmeçabasında olan bu isimlere göre İslam’ın ruhu ile modern toplumun kodlarıarasında bir benzerlik vardır. Örneğin modernistler İslam tarihinin rasyonelbir değerlendirmeye tabii tutulması yönünde isteklerini dile getirmişlerdir. Buanlamda İslam tarihindeki özgürlük ve politik temsilleri günümüze uyarlayıpdaha kapsayıcı bir perspektif sunmaktadırlar. Bu durum söz konusu şahısları“modern” yapmaktadır. Ayrıca söz konusu modern pozisyonlar Suudi Arabistan’dakiresmi devlet ideolojisi olan Vehhabilik perspektifine karşı bir perspektif oluşturmaktave meydan okumaktadır. Bu noktada modernistlerin “cihat” kavramına getirdikleriyeni yorum dikkat çekicidir. Suudi Selefiliği açısından yeni olan “barışçılcihat” (s.134) ve “kelime cihadı”  (s.67)kavramları söz konusu aktivistler tarafından dile getirilmiştir. Yazarınkitapta cevaplamaya çalıştığı sorular; günümüz Suudi Arabistan’ında kaç tanereformcu grup bulunmaktadır? Bu grupların üye yelpazesi ve genişliği nekadardır? İnsanlar kültürel ve siyasal olarak nasıl etkilenmektedir? SuudiArabistan’ın yüzde kaçı reforma açıktır veya yüzde kaçı varolan statükodanyanadır? Modernistlerin gerçek ajandaları nedir? Modernist hareketin politikreformları Suudi Arabistan’ı Suriye’deki yaşanan çatışmadan daha kötü bir halesürükleyecek mi? Bu sorular Arap ayaklanmalarının sonuçlarıyla şekillenmiştir. Yazar2011 öncesi ve sonrası Arap ayaklanmaları bağlamında Suudi Arabistan’daki insanhakları savunucularının eylemlerinin kısıtlı olduğunu belirtmektedir. Bu durummodernistleri “muted” yani sessizleştirilmiş yapmaktadır. Yazar Arapayaklanmaları sürecinde reformistleri hapsetmenin ve işkence yapmanın reformçağrılarını ve ideolojik dönüşümleri engellemediğini aksine sosyal medyanınyaygınlaşmasıyla bu baskıcı politikaların mezkur taleplerin benimsenmesine vekurumsallaşmasına yol açtığını iddia etmektedir. (s.3) Yazar özellikle YouTubeve Twitter gibi sosyal medya kanallarının modernistler tarafından etkinkullanıldığını dile getirmektedir. Nitekim söz konusu ortamlar eylemmesajlarının yayılmasını ve gerçek protestolardan önce sanal protestoortamlarının oluşmasını sağlamıştır. (s.45) Bu anlamda Suudi Arabistan’daherhangi bir şekilde siyasal protestonun yapılması noktasında sert ve keskinsınırlamaların olması söz konusu modernistlerin imza toplama stratejisineyöneltmiştir. Bu resmi imza toplama süreçleri demokratik dürtüleri uyandırmış,halkla yönetim arasında daha kapsayıcı yönetim metotların ve iyi ilişkileringeliştirilmesi yönünde çağrıların artmasına neden olmuştur. Yazaraktivistler arasında çıkar çatışmalarının olduğunu belirtmektedir. Örneğin birgrup aktivist yönetimsel taleplerde ısrarcı olurken bir grup aktivist iseİslami kuralların esnetildiği iddiasıyla sertlik taraftarı olmuştur. (s.26)Fakat Arap ayaklanmaları süresince Suudi Arabistan’daki Selefi aktivistlerÜmmet Partisini kurmuş (s.40) ve HASM olarak bilinen Suudi Arabistan Sivil veSiyasal Haklar Birliği çatısı altında birleşmiştir. Birlik Suudileri mobilizeetmiş, güçler ayrılığı ilkesini savunmuş, insan haklarının savunulması vesiyasi görüşlerinden dolayı hapiste olan kimselerin serbest bırakılması içinbirçok online kampanya düzenlemiştir. Yazareserde Selman el-Avde, Muhammed el-Abd el-Kerim, Muhammed el-Ahmari gibipolitik ve dini reform yanlısı isimleri zikretmektedir. Yazara göre Arapdünyasında saygın yere sahip olan bu isimlerin dönüşen zihin dünyaları İslam’ınyorum biçimi açısından da önemli işaretler vermektedir. Nitekim yazara göreİslam bir siyaset formudur. (s.30) Bu siyaset formu ilahi olmanın yanındamuğlak ve seküler olan realistik dünyayla bir şekilde angaje olmaktadır. Buçerçevede “Seküler Dünyada Rabbani Siyaset” girişinin ardından “Arapayaklanmaları Arifisindeki Protestolar ve İmza Kampanyaları” adlı ilk bölümde2011 sonrası yaşananları aktivizm bağlamında analitik bir çerçevede sunmaktadır.Bu bölümde siyasal sistemi reforme etmek, baskıcı uygulamaları kınamak vesiyasi temsil çağrıları yapma adına vizyonları ifade eden çeşitli imzakampanyalarına ilişkin anketler ortaya konulmaktadır. Yazara göre Arapayaklanmalarının Suudi Arabistan ayağı 2001’den beri modernistler tarafındanöne çıkarılan protestolara kadar geri götürülebilir. (s.16) Nitekim 2003-2008arası 1990ların İslami Uyanış hareketi (Sahve) mensubu alimler insan hakları,sivil toplum ve demokrasi gibi modern kavramları benimsemiş ve politik reformiçeren bir dizi talepleri dile getirmişlerdi. Bu olaylar Suudi Baharı kavramınıliteratüre sokmuştu. Söz konusu alimlere göre Suud rejiminin resmi politikası,baskıcı uygulamaları ve marjinalizasyon süreçleri (özellikle Şiilere yönelik)ülkedeki aşırıcılığı ve terörizm yandaşlığını besleyen faktörlerdir. Bu anlamdaArap ayaklanmaları Suud modernistlerine tarihsel olarak dile getirdiklerireform taleplerini tekrar sunabilecekleri bir ortam oluşturmuştur. Nitekim2012-2013 yılları arasında Arap ayaklanmalarındaki “Halk nizamın devrilmesiniistiyor” benzeri “Halk mahkumların serbest bırakılmasını istiyor” şeklindesloganlar eşliğinde protestolar düzenlemiştir. “OtoriterDevlette Sivil Toplum” başlıklı ikinci bölümde yazar HASM ismiyle bilinen2009’da 11 aktivist tarafından kurulan insan hakları kuruluşundanbahsetmektedir. Kurucu üyeleri arasında Abdülkerim Yusuf al-Gathar, AbdürrahmanHamit al-Hamit, Abdullah H. al-Hamit, Fahad Abdülaziz Ali al-Orani, FevzanMuhsin al-Harbi, Easa Hamit al-Hamit, Mihana Muhammed al-Faleh, Muhammed Fahadal-Kahtani, Muhammed Hamad al-Muhaysen, Muhammed Saleh al-Becadi ve Saud Ahmetal-Doyuhayither yer almaktadır. Kuruluş BM Uluslararası İnsan HaklarBeyannamesine odaklanarak Suudi Arabistan’daki azınlık haklarının korunmasını,seçilmiş parlamentonun oluşturulmasını ve hesap verilebilirlik-şeffaflıkilkelerine dayalı kurumların inşa edilmesini hedeflemiştir. Fakat Suudihükümeti kuruluşun önemli isimlerinden olan al-Becadi’yi 21 Mart 2011’de,al-Kahtani’yi 18 Haziran 2012’de, al-Hamit’i 11 Haziran 2012’de “krala karşıhalkı kışkırtma ve yabancı medya kanallarıyla konuşma” gibi suçlardan ötürütutuklamıştır. Dolayısıyla daha yeni oluşma evresindeki bu sivil toplumhareketi baskıyı ve insan hakları ihlallerini savunan “İslami” diskurla hareketeden rejim tarafından bastırılmış, 2013’te mahkeme kararıyla kapatılmıştır.“DevrimÜzerine” başlıklı üçüncü bölümde ise Selman el-Avde’nin düşüncelerine yerverilmiştir. Avde 1990’lı yıllarda ABD askerlerinin Suudi Arabistantopraklarına konuşlanmasına karşı çıkan Sahve ulemasının en önemlileriarasındadır. Bu yıllarda siyasal reform çağrılarına yönelik imza kampanyalarıdüzenlemiş olması 1994-1999 yıllarını hapiste geçirmesine neden olmuştu.(s.75-77) Avde barışçıl gösterileri desteklemekte ve ona göre otoriterliktenkurtulmanın en uygun yolu barışçıl gösteriler düzenlemektir. Avde’nin budüşünce tarzı her ne kadar Selefi diskuru kullansa da kendisini gelenekselSelefi okuldan ayırmaktadır. Nitekim geleneksel Selefi düşüncesindeemire/yöneticiye itaat şarttır ve bu durum Selefileri Müslüman yöneticinin hertürlü siyasetini kabul etmeye zorlamaktadır. Avde’ye göre İslami devletinsanlar arasında basit sivil bir anlaşmaya dayalı bir projedir ve yine onagöre İslam’da teokrasiye yer yoktur. (s.83)“Kuvvetve Seçim Arasında: Selefi Bağlamda Şeriatı Tartışmak” isimli dördüncü bölümdeise genç bir İslami entelektüel olan Abdullah al-Maliki’nin düşünceleriresmedilmektedir. Al-Maliki Tunus ve Mısır devrim yaşamış ülkelerde şeriatınnasıl uygulanacağını etraflıca tartışmış bir isimdir. Ona göre şeriat zorladeğil seçimle uygulanmalıdır. (s.103) Diğer bir deyişle şeriat halkın isteğiylesistemsel boyuta entegre edilmelidir. Ayrıca al-Maliki devletin toplumdakidindarlığı koruma rolünü de sorgulayarak Selefiler içinde yeni bir akımaöncülük etmektedir. “OtoriterliğinDini Kökenlerini YapıSöküm Teorisine Göre Analiz Etmek” adlı beşinci bölümMuhammed al-Abd al-Kerim’in düşüncelerine yer vermektedir. Al-Karimotoriterliğin, baskıcı politikaların ve adaletsizliğin dini kökenlerinimetinleri (deconstruct) yeniden okuyarak farklı bir forma bürümüştür. (s.115)Özellikle kutsal metinlerde geçen ulul emre itaat nosyonunu sorgulayarak klasikSelefi ulemaya meydan okumuştur. Nitekim Selefi aktivistlere göre bu pozisyondaolan Selefi Sufileşmiş Selefilerdir. (s.145) Ayrıca Selefi ulemanın otoriterdüzene meydan okuyacak alternatif bir söylem geliştirememiş olmasını eleştirenal-Karim’e göre bu eksiklik şiddet yanlısı militan Selefiliği doğurmuştur.Diğer bir deyişle  bazı Suudiaktivistlerin radikalleşmesi İslamcılık sebebiyle değil Suud rejimininbaskıları sonucu ortaya çıkmıştır.“Baskınınİslamileştirilmesine Karşı Demokrasi” başlıklı altıncı bölümde ise MuhammedAl-Ahmari’nin düşünceleri öne çıkartılmıştır. Ona göre otoriter düzendenkurtuluşun tek çaresi demokrasidir. (s.137) Al-Ahmari’nin öne sürdüğü görüşler-İslam’ın demokrasi ile bağdaşıp bağdaşmadığı sorunsalı  İslam dünyası açısından yeni olmamaklaberaber Selefi zihniyet açısından yeni bir döneme işaret etmektedir. Nitekimaksine yöndeki birçok Selefi görüşe rağmen al-Ahmari demokrasinin İslam ileçatışmadığını ileri sürmektedir. EserSuudi Arabistan’a dair üretilen birçok basmakalıp görüşe meydan okumaktadır.Bunlardan ilki, Suudi Arabistan’ın iç siyasetine dair klişelerdir. Özellikle 11Eylül sonrası Batı akademyasına konu olan Suudi Arabistan iç siyaset bağlamındaitaatkar dini otoritenin sınırlarında resmedilmiştir. Diğer bir deyişle SuudiArabistan’da muhaliflerin küresel çapta resmedilmesine neredeyse hiçrastlanılmamıştır. Bu anlamda al-Rasheed’in eseri Suudi Arabistan’a dair resmive muhalif dini politikalara dair yek pare anlayışa meydan okumaktadır. Eserinikinci meydan okuması özellikle 11 Eylül sonrası oryantalist çevrelerce SuudiArabistan ve Ortadoğu’ya dair “terör merkezi” etiketiyle alakalıdır. Buna göreSuudi Arabistan bir ülke olarak 11 Eylül’ü gerçekleştiren, el-Kaide ve DAİŞgibi örgütleri finanse ettiği iddia edilmiştir. Al-Rasheed eserinde SuudiArabistan içerisinde gerek Suud rejimine gerekse el-Kaide,DAİŞ tipi yapılarakarşı çıkan ve daha çok evrensel insan haklarını dile getiren bir güruhunolduğunun altını çizmektedir. Bu anlamda şiddet yanlısı dinci, fanatikmezhepçi, kadın düşmanı vaizlerle dolu Suudi Arabistan algısı al-Rasheed’ineseriyle yerle bir olmaktadır. Kitabı alanında değerli kılan bir diğer özelliğiise kullandığı kaynaklardır. Yazar makale, el ilanı, risale, kitap ve mülakatgibi niteliksel dataları kullanarak önemli bir veritabanı oluşturmuştur. Aktivistlerleyaptığı online mülakatlar Suudi Arabistan’daki baskıcı politikaları da açıklarniteliktedir. Kitabayönelik yapılacak eleştirilere gelince, yazarın her ne kadar birçok noktadahaklı olsa da metni kaleme alışı “tarafsız” değildir. Nitekim Madawi al-RasheedŞemmer kabilesinin dört kolundan en büyüğü olan Abde’ye mensup Reşidi ailesinemensuptur. 1700lü yıllar sonrası Osmanlı’nın küresel ölçekte dünya, bölgeselölçekte Ortadoğu ve yerel ölçekte Körfez’deki düzen kurucu rolünün giderekzayıflaması güç dengelerini değiştirmişti. Bu anlamda Hicaz bölgesi birçokaktörün güç mücadelesi içerisinde olduğu bir bölge olarak tezahür etmişti.El-Suud ve el-Reşidi ailesi de bu güç mücadelesinde iki farklı kutbu temsiletmekteydi. El-Suud Osmanlı’ya karşı devlet fikrini Vehhabi-Suudi ittifakı ileperçinlerken el-Reşid ailesi Suud ile mücadelesinde Osmanlı’nın yanında yeralmıştır. Bu arka plan ışığında Madawi el-Rasheed’in ve kitabın siyasal duruşudaha da netleşmektedir. Bu durum yazarın Suudi Arabistan iç siyasetinde“tarafsız” pozisyon almasını engellemiştir. Kitabın bir diğer eksik yanı SuudiArabistan’daki rejim tarafından uygulanan baskıları sadece erkekler üzerindenele almasıdır. Özellikle Suud rejiminin kadınlara yönelik baskıcıpolitikalarına karşı sosyal medyayı etkin kullanan Manal al-Sharif, Esraal-Gamhan, İman el-Nefcen, Azize el-Yusuf, Ayşe el-Manea, Muhammed el-Rabia,Luceyn el-Haslul, İbrahim Modeymig, Semar Bedevi ve Nesime al-Saade gibiisimlerin kitaba dahil edilmemesi eleştirilecek bir nokta olarak gözeçarpmaktadır. Öte yandan al-Rasheed’in kullandığı modernist/gelenekselcidikotomisi oryantalist Goldziher ve Hurgronje tarafından sıklıkla dilegetirilmiştir. Fakat yazar bu dikotominin kökenine veya eski tartışmalarınadeğinmemiştir. Ayrıca al-Rasheed’in gelenekselci olarak tanımladığıİslamcıların da bir parçası demokrasi ve sivil toplumla irtibatlıdır. Fakatburada negatif bir ilişki biçimi mevcuttur. Dolayısıyla al-Rasheed modernist/gelenekselci ayrımını yaparken negatif- pozitif duruş farkını ıskalamıştır. Kitapİslamofobi’nin zirveye ulaştığı, genelde Ortadoğu özelde Suudi Arabistan’ındemokrasi, özgürlük gibi taleplerden yoksun olduğu oryantalist kanısını çürütmenoktasında önemlidir. Ayrıca kitap Ortadoğu’daki dönüşen sosyo-kültürel dinamiklerinpolitik yansımaları açısından da önemli bir döneme işaret etmektedir. Özetolarak al-Rasheed’in bu eseri Suudi Arabistan bağlammında modernist Selefilik,demokratikleşme ve siyasal İslam konularına ilgi duyanlar için baş ucuniteliğindedir. Kitap anlatımındaki akışkanlıktan dolayı sadece akademikçevrelerce değil genel bir okuyucu kitlesi tarafından da okunmayısağlamaktadır. İslamofobi’nin her geçen gün yükseldiği bir sosyo-politikkonjonktürde al-Rasheed’in eseri klişeleşmişi İslam’ın başka toplum ve dinlerleuyumlu olmadığı iddiasını çürütmektedir.

SuudiArabistan özellikle 2015 sonrası uluslararası medyada sıklıkla sözü edilen biraktör haline gelmiştir. Arap dünyasının en büyük ekonomisi ve İslam dünyasınınmerkezi olan Mekke ve Medine’nin “hizmetkarı” olan kral ve ailesi başta Yemeniç savaşı olmak üzere birçok kirli dosyaya müdahil olmakla suçlanmaktadır.2015’te savunma bakanı olan Muhammed bin Selman’ın 2017’de aile içi birdarbeyle I.Veliaht olması sonrası süreç el-Suud ailesi ve Suudi Arabistan içsiyasetini daha fazla gündeme taşımıştır. Bu anlamda de facto kral olan binSelman’ın Ritz Carlton otelinde kendisine muhalefet edebilecek potansiyelitaşıyan işadamı, gazeteci ve prensi hapsedip zorla biat ettirmesi Suud içsiyasetindeki güç mücadelesinin nasıl işlediğini gösterir niteliktedir.Baskının ve şiddetin el-Suud ailesi tek elinde meşrulaştırılmasına BinSelman’ın direktifleriyle gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın Suudi Arabistan’ınİstanbul başkonsolosluğunda vahşice öldürülmesi örnek verilebilir. DolayısıylaSuudi Arabistan’da iç siyasi dengeler kralın ve yakın çevresinin güçkonsolidasyonu projesi ve el-Suud ailesinin rejim güvenliği bağlamındadeğerlendirilmelidir. Bu noktada A Most Masculine State, A History of SaudiArabia, Contesting the Saudi State, Salman’s Legacy: The Dilemmas of a New Erain Saudi Arabia gibi kitapların yazarı, Madawi al-Rasheed’in “Muted Modernist”isimli eseri Suud iç siyaseti açısından aydınlatıcı bir şablon ortayakoymaktadır. 1962 doğumlu Suudi Arabistan vatandaşı sosyal antropoloji alanındaprofesör olan al-Rasheed King’s College London, London School of Economics andPolitical Science gibi önemli kurumlarda görev yapmıştır. Tanıtımınıyapacağımız kitabı Türkiye’de pek fazla bilinmemektedir. Kitabınana konusu Suudi Arabistan’daki geleneksel aşırıcı İslamcı kesim- Vehhabi ulemanizamı ile al-Rasheed’in adlandırmasıyla azınlık olan modernistlerin siyasalmücadelesidir. (s.1) Suudi Arabistan’daki aktivist, entelektüel ve alimlerinana İslami metinleri yeniden okuma ile sivil toplum arasında bağ kurarakoluşturdukları yeni politik form Vehhabilik ve baskıcı- şiddet yanlısı militan“cihatçılığa” meydan okumaktadır. (s.9-10) Bu anlamda yazar modernistleriMüslümanların yaşadığı modern çağın sorunlarına ve zorluklarına çözüm bulmakiçin İslami temel metinleri ve kurumları tekrar gözden geçiren kitle şeklindetanımlamaktadır. (s.2) Yazarın kitapta literatüre kattığı kavramsallaştırmardanbirisi “divine politics” ilahi-rabbani siyasettir. HASM ve Tanwiris isimlidestek gruplarının biraraya gelmesinden oluşan bu tarz siyaset yazara göre busiyaset seküler ile dini (religious) politikalar arasındaki çizgilerinbulanıklaştığı alandır. (s.4) Yazarın kitapta modernist olarak tanımladığıgurüh sosyo-politik aktivistleri, entelektüel şahısları, din adamlarını ve sekülerşahısları barındırmaktadır. Yazar bu isimleri neden modern olaraktanımlamaktadır? Yazara göre liberal olarak tanımlanması güç olan bu isimlerana İslami kaynakları yeniden yorumlamaktadır. İslami normları yeniden düşünmeçabasında olan bu isimlere göre İslam’ın ruhu ile modern toplumun kodlarıarasında bir benzerlik vardır. Örneğin modernistler İslam tarihinin rasyonelbir değerlendirmeye tabii tutulması yönünde isteklerini dile getirmişlerdir. Buanlamda İslam tarihindeki özgürlük ve politik temsilleri günümüze uyarlayıpdaha kapsayıcı bir perspektif sunmaktadırlar. Bu durum söz konusu şahısları“modern” yapmaktadır. Ayrıca söz konusu modern pozisyonlar Suudi Arabistan’dakiresmi devlet ideolojisi olan Vehhabilik perspektifine karşı bir perspektif oluşturmaktave meydan okumaktadır. Bu noktada modernistlerin “cihat” kavramına getirdikleriyeni yorum dikkat çekicidir. Suudi Selefiliği açısından yeni olan “barışçılcihat” (s.134) ve “kelime cihadı”  (s.67)kavramları söz konusu aktivistler tarafından dile getirilmiştir. Yazarınkitapta cevaplamaya çalıştığı sorular; günümüz Suudi Arabistan’ında kaç tanereformcu grup bulunmaktadır? Bu grupların üye yelpazesi ve genişliği nekadardır? İnsanlar kültürel ve siyasal olarak nasıl etkilenmektedir? SuudiArabistan’ın yüzde kaçı reforma açıktır veya yüzde kaçı varolan statükodanyanadır? Modernistlerin gerçek ajandaları nedir? Modernist hareketin politikreformları Suudi Arabistan’ı Suriye’deki yaşanan çatışmadan daha kötü bir halesürükleyecek mi? Bu sorular Arap ayaklanmalarının sonuçlarıyla şekillenmiştir. Yazar2011 öncesi ve sonrası Arap ayaklanmaları bağlamında Suudi Arabistan’daki insanhakları savunucularının eylemlerinin kısıtlı olduğunu belirtmektedir. Bu durummodernistleri “muted” yani sessizleştirilmiş yapmaktadır. Yazar Arapayaklanmaları sürecinde reformistleri hapsetmenin ve işkence yapmanın reformçağrılarını ve ideolojik dönüşümleri engellemediğini aksine sosyal medyanınyaygınlaşmasıyla bu baskıcı politikaların mezkur taleplerin benimsenmesine vekurumsallaşmasına yol açtığını iddia etmektedir. (s.3) Yazar özellikle YouTubeve Twitter gibi sosyal medya kanallarının modernistler tarafından etkinkullanıldığını dile getirmektedir. Nitekim söz konusu ortamlar eylemmesajlarının yayılmasını ve gerçek protestolardan önce sanal protestoortamlarının oluşmasını sağlamıştır. (s.45) Bu anlamda Suudi Arabistan’daherhangi bir şekilde siyasal protestonun yapılması noktasında sert ve keskinsınırlamaların olması söz konusu modernistlerin imza toplama stratejisineyöneltmiştir. Bu resmi imza toplama süreçleri demokratik dürtüleri uyandırmış,halkla yönetim arasında daha kapsayıcı yönetim metotların ve iyi ilişkileringeliştirilmesi yönünde çağrıların artmasına neden olmuştur. Yazaraktivistler arasında çıkar çatışmalarının olduğunu belirtmektedir. Örneğin birgrup aktivist yönetimsel taleplerde ısrarcı olurken bir grup aktivist iseİslami kuralların esnetildiği iddiasıyla sertlik taraftarı olmuştur. (s.26)Fakat Arap ayaklanmaları süresince Suudi Arabistan’daki Selefi aktivistlerÜmmet Partisini kurmuş (s.40) ve HASM olarak bilinen Suudi Arabistan Sivil veSiyasal Haklar Birliği çatısı altında birleşmiştir. Birlik Suudileri mobilizeetmiş, güçler ayrılığı ilkesini savunmuş, insan haklarının savunulması vesiyasi görüşlerinden dolayı hapiste olan kimselerin serbest bırakılması içinbirçok online kampanya düzenlemiştir. Yazareserde Selman el-Avde, Muhammed el-Abd el-Kerim, Muhammed el-Ahmari gibipolitik ve dini reform yanlısı isimleri zikretmektedir. Yazara göre Arapdünyasında saygın yere sahip olan bu isimlerin dönüşen zihin dünyaları İslam’ınyorum biçimi açısından da önemli işaretler vermektedir. Nitekim yazara göreİslam bir siyaset formudur. (s.30) Bu siyaset formu ilahi olmanın yanındamuğlak ve seküler olan realistik dünyayla bir şekilde angaje olmaktadır. Buçerçevede “Seküler Dünyada Rabbani Siyaset” girişinin ardından “Arapayaklanmaları Arifisindeki Protestolar ve İmza Kampanyaları” adlı ilk bölümde2011 sonrası yaşananları aktivizm bağlamında analitik bir çerçevede sunmaktadır.Bu bölümde siyasal sistemi reforme etmek, baskıcı uygulamaları kınamak vesiyasi temsil çağrıları yapma adına vizyonları ifade eden çeşitli imzakampanyalarına ilişkin anketler ortaya konulmaktadır. Yazara göre Arapayaklanmalarının Suudi Arabistan ayağı 2001’den beri modernistler tarafındanöne çıkarılan protestolara kadar geri götürülebilir. (s.16) Nitekim 2003-2008arası 1990ların İslami Uyanış hareketi (Sahve) mensubu alimler insan hakları,sivil toplum ve demokrasi gibi modern kavramları benimsemiş ve politik reformiçeren bir dizi talepleri dile getirmişlerdi. Bu olaylar Suudi Baharı kavramınıliteratüre sokmuştu. Söz konusu alimlere göre Suud rejiminin resmi politikası,baskıcı uygulamaları ve marjinalizasyon süreçleri (özellikle Şiilere yönelik)ülkedeki aşırıcılığı ve terörizm yandaşlığını besleyen faktörlerdir. Bu anlamdaArap ayaklanmaları Suud modernistlerine tarihsel olarak dile getirdiklerireform taleplerini tekrar sunabilecekleri bir ortam oluşturmuştur. Nitekim2012-2013 yılları arasında Arap ayaklanmalarındaki “Halk nizamın devrilmesiniistiyor” benzeri “Halk mahkumların serbest bırakılmasını istiyor” şeklindesloganlar eşliğinde protestolar düzenlemiştir. “OtoriterDevlette Sivil Toplum” başlıklı ikinci bölümde yazar HASM ismiyle bilinen2009’da 11 aktivist tarafından kurulan insan hakları kuruluşundanbahsetmektedir. Kurucu üyeleri arasında Abdülkerim Yusuf al-Gathar, AbdürrahmanHamit al-Hamit, Abdullah H. al-Hamit, Fahad Abdülaziz Ali al-Orani, FevzanMuhsin al-Harbi, Easa Hamit al-Hamit, Mihana Muhammed al-Faleh, Muhammed Fahadal-Kahtani, Muhammed Hamad al-Muhaysen, Muhammed Saleh al-Becadi ve Saud Ahmetal-Doyuhayither yer almaktadır. Kuruluş BM Uluslararası İnsan HaklarBeyannamesine odaklanarak Suudi Arabistan’daki azınlık haklarının korunmasını,seçilmiş parlamentonun oluşturulmasını ve hesap verilebilirlik-şeffaflıkilkelerine dayalı kurumların inşa edilmesini hedeflemiştir. Fakat Suudihükümeti kuruluşun önemli isimlerinden olan al-Becadi’yi 21 Mart 2011’de,al-Kahtani’yi 18 Haziran 2012’de, al-Hamit’i 11 Haziran 2012’de “krala karşıhalkı kışkırtma ve yabancı medya kanallarıyla konuşma” gibi suçlardan ötürütutuklamıştır. Dolayısıyla daha yeni oluşma evresindeki bu sivil toplumhareketi baskıyı ve insan hakları ihlallerini savunan “İslami” diskurla hareketeden rejim tarafından bastırılmış, 2013’te mahkeme kararıyla kapatılmıştır.“DevrimÜzerine” başlıklı üçüncü bölümde ise Selman el-Avde’nin düşüncelerine yerverilmiştir. Avde 1990’lı yıllarda ABD askerlerinin Suudi Arabistantopraklarına konuşlanmasına karşı çıkan Sahve ulemasının en önemlileriarasındadır. Bu yıllarda siyasal reform çağrılarına yönelik imza kampanyalarıdüzenlemiş olması 1994-1999 yıllarını hapiste geçirmesine neden olmuştu.(s.75-77) Avde barışçıl gösterileri desteklemekte ve ona göre otoriterliktenkurtulmanın en uygun yolu barışçıl gösteriler düzenlemektir. Avde’nin budüşünce tarzı her ne kadar Selefi diskuru kullansa da kendisini gelenekselSelefi okuldan ayırmaktadır. Nitekim geleneksel Selefi düşüncesindeemire/yöneticiye itaat şarttır ve bu durum Selefileri Müslüman yöneticinin hertürlü siyasetini kabul etmeye zorlamaktadır. Avde’ye göre İslami devletinsanlar arasında basit sivil bir anlaşmaya dayalı bir projedir ve yine onagöre İslam’da teokrasiye yer yoktur. (s.83)“Kuvvetve Seçim Arasında: Selefi Bağlamda Şeriatı Tartışmak” isimli dördüncü bölümdeise genç bir İslami entelektüel olan Abdullah al-Maliki’nin düşünceleriresmedilmektedir. Al-Maliki Tunus ve Mısır devrim yaşamış ülkelerde şeriatınnasıl uygulanacağını etraflıca tartışmış bir isimdir. Ona göre şeriat zorladeğil seçimle uygulanmalıdır. (s.103) Diğer bir deyişle şeriat halkın isteğiylesistemsel boyuta entegre edilmelidir. Ayrıca al-Maliki devletin toplumdakidindarlığı koruma rolünü de sorgulayarak Selefiler içinde yeni bir akımaöncülük etmektedir. “OtoriterliğinDini Kökenlerini YapıSöküm Teorisine Göre Analiz Etmek” adlı beşinci bölümMuhammed al-Abd al-Kerim’in düşüncelerine yer vermektedir. Al-Karimotoriterliğin, baskıcı politikaların ve adaletsizliğin dini kökenlerinimetinleri (deconstruct) yeniden okuyarak farklı bir forma bürümüştür. (s.115)Özellikle kutsal metinlerde geçen ulul emre itaat nosyonunu sorgulayarak klasikSelefi ulemaya meydan okumuştur. Nitekim Selefi aktivistlere göre bu pozisyondaolan Selefi Sufileşmiş Selefilerdir. (s.145) Ayrıca Selefi ulemanın otoriterdüzene meydan okuyacak alternatif bir söylem geliştirememiş olmasını eleştirenal-Karim’e göre bu eksiklik şiddet yanlısı militan Selefiliği doğurmuştur.Diğer bir deyişle  bazı Suudiaktivistlerin radikalleşmesi İslamcılık sebebiyle değil Suud rejimininbaskıları sonucu ortaya çıkmıştır.“Baskınınİslamileştirilmesine Karşı Demokrasi” başlıklı altıncı bölümde ise MuhammedAl-Ahmari’nin düşünceleri öne çıkartılmıştır. Ona göre otoriter düzendenkurtuluşun tek çaresi demokrasidir. (s.137) Al-Ahmari’nin öne sürdüğü görüşler-İslam’ın demokrasi ile bağdaşıp bağdaşmadığı sorunsalı  İslam dünyası açısından yeni olmamaklaberaber Selefi zihniyet açısından yeni bir döneme işaret etmektedir. Nitekimaksine yöndeki birçok Selefi görüşe rağmen al-Ahmari demokrasinin İslam ileçatışmadığını ileri sürmektedir. EserSuudi Arabistan’a dair üretilen birçok basmakalıp görüşe meydan okumaktadır.Bunlardan ilki, Suudi Arabistan’ın iç siyasetine dair klişelerdir. Özellikle 11Eylül sonrası Batı akademyasına konu olan Suudi Arabistan iç siyaset bağlamındaitaatkar dini otoritenin sınırlarında resmedilmiştir. Diğer bir deyişle SuudiArabistan’da muhaliflerin küresel çapta resmedilmesine neredeyse hiçrastlanılmamıştır. Bu anlamda al-Rasheed’in eseri Suudi Arabistan’a dair resmive muhalif dini politikalara dair yek pare anlayışa meydan okumaktadır. Eserinikinci meydan okuması özellikle 11 Eylül sonrası oryantalist çevrelerce SuudiArabistan ve Ortadoğu’ya dair “terör merkezi” etiketiyle alakalıdır. Buna göreSuudi Arabistan bir ülke olarak 11 Eylül’ü gerçekleştiren, el-Kaide ve DAİŞgibi örgütleri finanse ettiği iddia edilmiştir. Al-Rasheed eserinde SuudiArabistan içerisinde gerek Suud rejimine gerekse el-Kaide,DAİŞ tipi yapılarakarşı çıkan ve daha çok evrensel insan haklarını dile getiren bir güruhunolduğunun altını çizmektedir. Bu anlamda şiddet yanlısı dinci, fanatikmezhepçi, kadın düşmanı vaizlerle dolu Suudi Arabistan algısı al-Rasheed’ineseriyle yerle bir olmaktadır. Kitabı alanında değerli kılan bir diğer özelliğiise kullandığı kaynaklardır. Yazar makale, el ilanı, risale, kitap ve mülakatgibi niteliksel dataları kullanarak önemli bir veritabanı oluşturmuştur. Aktivistlerleyaptığı online mülakatlar Suudi Arabistan’daki baskıcı politikaları da açıklarniteliktedir. Kitabayönelik yapılacak eleştirilere gelince, yazarın her ne kadar birçok noktadahaklı olsa da metni kaleme alışı “tarafsız” değildir. Nitekim Madawi al-RasheedŞemmer kabilesinin dört kolundan en büyüğü olan Abde’ye mensup Reşidi ailesinemensuptur. 1700lü yıllar sonrası Osmanlı’nın küresel ölçekte dünya, bölgeselölçekte Ortadoğu ve yerel ölçekte Körfez’deki düzen kurucu rolünün giderekzayıflaması güç dengelerini değiştirmişti. Bu anlamda Hicaz bölgesi birçokaktörün güç mücadelesi içerisinde olduğu bir bölge olarak tezahür etmişti.El-Suud ve el-Reşidi ailesi de bu güç mücadelesinde iki farklı kutbu temsiletmekteydi. El-Suud Osmanlı’ya karşı devlet fikrini Vehhabi-Suudi ittifakı ileperçinlerken el-Reşid ailesi Suud ile mücadelesinde Osmanlı’nın yanında yeralmıştır. Bu arka plan ışığında Madawi el-Rasheed’in ve kitabın siyasal duruşudaha da netleşmektedir. Bu durum yazarın Suudi Arabistan iç siyasetinde“tarafsız” pozisyon almasını engellemiştir. Kitabın bir diğer eksik yanı SuudiArabistan’daki rejim tarafından uygulanan baskıları sadece erkekler üzerindenele almasıdır. Özellikle Suud rejiminin kadınlara yönelik baskıcıpolitikalarına karşı sosyal medyayı etkin kullanan Manal al-Sharif, Esraal-Gamhan, İman el-Nefcen, Azize el-Yusuf, Ayşe el-Manea, Muhammed el-Rabia,Luceyn el-Haslul, İbrahim Modeymig, Semar Bedevi ve Nesime al-Saade gibiisimlerin kitaba dahil edilmemesi eleştirilecek bir nokta olarak gözeçarpmaktadır. Öte yandan al-Rasheed’in kullandığı modernist/gelenekselcidikotomisi oryantalist Goldziher ve Hurgronje tarafından sıklıkla dilegetirilmiştir. Fakat yazar bu dikotominin kökenine veya eski tartışmalarınadeğinmemiştir. Ayrıca al-Rasheed’in gelenekselci olarak tanımladığıİslamcıların da bir parçası demokrasi ve sivil toplumla irtibatlıdır. Fakatburada negatif bir ilişki biçimi mevcuttur. Dolayısıyla al-Rasheed modernist/gelenekselci ayrımını yaparken negatif- pozitif duruş farkını ıskalamıştır. Kitapİslamofobi’nin zirveye ulaştığı, genelde Ortadoğu özelde Suudi Arabistan’ındemokrasi, özgürlük gibi taleplerden yoksun olduğu oryantalist kanısını çürütmenoktasında önemlidir. Ayrıca kitap Ortadoğu’daki dönüşen sosyo-kültürel dinamiklerinpolitik yansımaları açısından da önemli bir döneme işaret etmektedir. Özetolarak al-Rasheed’in bu eseri Suudi Arabistan bağlammında modernist Selefilik,demokratikleşme ve siyasal İslam konularına ilgi duyanlar için baş ucuniteliğindedir. Kitap anlatımındaki akışkanlıktan dolayı sadece akademikçevrelerce değil genel bir okuyucu kitlesi tarafından da okunmayısağlamaktadır. İslamofobi’nin her geçen gün yükseldiği bir sosyo-politikkonjonktürde al-Rasheed’in eseri klişeleşmişi İslam’ın başka toplum ve dinlerleuyumlu olmadığı iddiasını çürütmektedir.