Servet-i Fünûn Edebiyatında Yeni İfade veya Kusursuz Dil Arayışları
The New Expression or the Search of a Perfect Language in Servet-i Fünûn Literature
Yazar: Güzel, Ekrem
Dergi: Erdem No. 87, 2024
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Servet-i Fünûn Edebiyatı,yeni ifade,mükemmeldil arayışı,Tevfik Fikret,Cenab Şahabeddin,Halid Ziya ; Servet-i Funûn Literature,the new expression,search fora perfect language,Tevfik Fikret,Cenab Şahabeddin,Halid Ziya

Servet-i Fünûn nesli edipleri, değişen ve dönüşen insanın düşünceve duygularını yansıtmak için yeni bir ifade ve dile ihtiyaç olduğunudüşünmüşlerdir. Bu düşünce doğrultusunda, özellikle de şiirdekullandıkları ifadeler ve dil tercihleri, onları Türk edebiyatı tarihindekritik bir noktaya taşımıştır. Birçok yenilik getirmekle birlikte,tartışmalara da sebep olmuşlardır. Bu anlamda Servet-i Fünûncular,başta Ahmet Midhat olmak üzere, dekadans olmakla, dilde yozlaşmayaratmakla suçlanırlar. Bu tarz ithamlara, cevap vermek ve yarattıklarıyeni edebiyat dilinin mahiyetini açıklamak için teorik yazılar kalemealırlar. Tartışmalar etrafında oluşan yazılardan başka onların edebîmetinlerinde de bu yeni dili, ifadeyi açıklama niyeti taşıdıkları görülür.Bu niyetin zamanla tartışmaların dışına taşarak hem teorik yazılardahem de edebî metinlerde görülen bir söylem biçimine dönüştüğüsöylenebilir. Cenab Şahabeddin “Yeni Elfâz”, “Yeni Ta’birât” ve“Esâlib-i Ezmine” başlıklı teorik yazılarında dilde ne yaptıklarınıanlatmakla kalmaz, onu aynı zamanda estetik bir endişe olarakşiirlerinde işler. Tevfik Fikret’in edebiyat yazılarında ve şiirlerinde degördüğümüz bu durum; yine Halit Ziya’nın Mai ve Siyah romanında,Ahmet Cemil üzerinden kurmaca düzlemine taşınır. Böylece edebieserlerde işlenen bir konu ve söylem hâline gelir.Bu anlamda, Servet-i Fünûncular ürettikleri yeni ifade söyleminidil-insan, dil-düşünce arasındaki ilişkiden hareket ederek izah etmeyoluna giderler. Günlük/standart dilin canlı, değişen ve dönüşenbir doğaya sahip olan insanı yansıtmada yetersiz kaldığını ve buyüzden insanın varoluşunu tam olarak verebilecek yerli yerinde birifade arayışı içerisinde olduklarını açıklamaya çalışırlar. Dilin varlığıaçığa çıkarıcı yönü üzerinde dururlar. Bu çerçevede bu makaleninamacı, Servet-i Fünûn nesli yazar, şair ve eleştirmenlerin yeni ifadeyeve dile (elfaz) dair izahatlarının zamanla bir söylem hâlini almasını ve bunun onların edebî metinlerinde estetik bir endişe olarak ortayaçıkmasını ele almaktır. Bu nesil ediplerinin teorik yazıları, eleştirilerive tartışmalarında savundukları, yaratmak istedikleri “yeni ifade”tarzını ve kusursuz dil arayışlarını nasıl açıkladıklarına dikkat çekmekve bunun ardında yatan niyete ve felsefeye ışık tutmaktır. Bu anlamdaCenab Şahabeddin, Tevfik Fikret, Halid Ziya, Hüseyin Cahit gibitopluluğun önde gelen simalarının yeni ifadeyi, yerli yerinde vekusursuz bir ifade arayışının nasıl tezahür ettiğini onların bazı teorikyazıları, roman ve şiirleri üzerinden göstermeye çalışmaktır. Böylecekonuyu edebiyatın özerkliği, dilin imkânları ve sınırları, düşünce veduyguların ne kadar aktarılabilir olduğu dolayımında ele almaktır.

The writers and poets of the Servet-i Funûn generation believe thata new expression and style are needed to reflect a new thought andfeeling. In particular, the new style of expression and discoursewhich they created in poetry brought them to a different point in thehistory of Turkish literature. The poets of Servet-i Funûn, who causedcontroversy because of their linguistic and stylistic preferences,were accused as decadence, especially by Ahmet Midhat. In orderto respond to such accusations and to explain the nature of the newliterary language they produced theoretical writings. In additionto the writings that appear around the debates, the literary texts ofthe poets and writers of Servet-i Funûn also have the intention ofexplaining this new linguistic performance and expression. Overtime, this intention envolved into a form of discourse that can be seenin both theoretical writings and literary texts beyond the debates. Forexample, Cenab Şahabeddin in his writings entitled ‘Yeni Elfâz’ and‘Yeni Ta’birât’, not only explains what they have done to language,but also reflects on his poems in terms of aesthetic content. Thissituation, which we can see in Tevfik Fikret’s literary writings andpoems, is adapted to the fictional level through Ahmet Cemil in HalitZiya’s novel Mai ve Siyah.The members of Servet-i Funûn struggle to explain their newlinguistic perception in terms of the relationship between languageand human being, language and thought. They attempt to express theinadequacy of everyday language in reflecting the human being, andtherefore they are in search of an adequate, perfect expression. Withinthis framework, the aim of this study is to examine Servet-i Fünûn’swriters, poets and critic’s explanations of the new expression howbecame a discourse and emerged as an aesthetic issue in their works.To draw attention to how the members of this generation, in theirtheoretical writings, criticisms and discussions, explained the “newexpression” which they defended and wanted to create and to shedslight on the intention and philosophy behind it. To show how theleading figures of Servet-i Fünûn such as Cenab Şahabeddin, TevfikFikret, Halid Ziya, Hüseyin Cahit search for a perfect expressionthrough in their some theoretical writings, novels and poems. In this way, the question of the autonomy of literature, the possibilitiesand limits of language, as well as the transferability of thoughts andfeelings on language are explored.