Çivi Yazılı Metinler Işığında Ugarit Medeniyetinde Kurban ve Kurban Ritüelleri
Sacrifice and Sacrifical Rituals in Ancient Ugaritic Civilization in the Light of Cuneiform Text
Yazar: Kahraman Çinar, Aslı
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 26 No. 26, 2024
Anahtar kelimeler: Archeology of Turks Before Islam ; İslam Öncesi Türk Arkeolojisi ; Archaeology (Other) ; Arkeoloji (Diğer) ; History of Religion ; Dinler Tarihi ; Ugarit,kurban,Dinler Tarihi,Eski Çağ Tarihi,Ras Şamra,Arkeoloji,Ritüel ; Ugarit,History of Religions,Ancient History,Ras-Shamra,Archaeology,Ritual,Sacrifice

Ugarit, Kuzey-Batı Suriye tarihi ve coğrafyası için keşfedilmiş önemli antik medeniyetlerden bir tanesidir. Devlet merkezi Ras Şamra’nın Akdeniz sahilinde önemli bir liman kenti olması Ugarit’in jeopolitik önemini artırırken, güneyde Mısır, kuzeyde Hitit gibi büyük devletlerle komşu olması onun kültürel olarak beslenmesine katkı sunmuştur. Ugarit dini, bulunduğu coğrafyadaki birçok medeniyet gibi çok tanrılı bir yapıya sahiptir. Bölgede yapılan arkeolojik kazılarda gün yüzüne çıkarılan Ugarit’e ait çivi yazılı tabletler içerisinde çok sayıda dini içerikli metin bulunmaktadır. Dini içerikli metinlerin genel olarak ibadetler üzerine olduğu da görülür. Bu ibadetler içerisinde en dikkat çekenlerden birisi kurbandır. Kurban ibadetine öncelikle sözlük anlamı olarak bakıldığında, “kurban (sungu, takdime), tapınılan yüce varlık ya da varlıklara veya herhangi bir güce şükran duygularını ifade etme, bir şeyler dileme ya da günahlara kefaret olması gibi nedenlerle sunulan hediye” olarak tanımlandığı görülmektedir. Toplumların tanrılarına kurban sunmalarında bazı ana nedenler vardır. Bu nedenlerin en basiti tanrılara hediye verme arzusudur. Böylece tanrıların besleneceği düşüncesi ile onlara karşı fedakârlık yapma düşüncesi barındırır. Ugarit ritüel metinlerinde toplumsal olarak yapılan dini uygulamalar içerisinde kurbanın varlığına rastlanmaktadır. Ugarit’e ait mitolojik metinler Ugarit teolojisi hakkında fikir verirken, ritüel metinleri dini uygulamalar konusunda detaylar barındırır. Farklı kurban türlerinin varlığı ve sunular, ritüel metinlerinin özünü oluşturur. Bu metinlerden anlaşılan kurban esnasında kan akıtılması, kanlı kurbanların olmazsa olmazıdır. Fakat kansız kurbanların da sıklıkla tanrılara sunulduğu bilinmektedir. Bu metinlerde kurban ritüellerinin yapısı, kült merasimleri, tanrılar adına kesilen kurbanların çeşitleri, bu kurbanlar için yapılan ritüeller ve ritüellerde tanrılara sunulan hayvan, bitki ve eşya sunuları yanı sıra kurbanların cinsi, sayısı, şekli belirtilmektedir. Ritüellerin hangi mevsimlerde yapıldığı, bu etkinliklere kimlerin katıldığına dair de çeşitli anlatılar yer almaktadır. Kurbanlar ve kurban ritüelleri hakkında bilinenlerin yanı sıra gizemli kalan konular da mevcuttur. Bu gizem çivi yazılı tabletlerin sustuğu yerde başlamaktadır. Bu çalışmada Ugarit dini bağlamında tanrılara sunulan adaklar ve kurbanlar üzerinde durulacaktır. Fakat öncesinde kurban kelimesinin farklı medeniyetlerde kullanılış biçimi, kelimenin filolojik kökeni, Yakındoğu, Anadolu ve Avrupa’da kelimenin bürünmüş olduğu anlamlara yer verilecektir. Ardından Ugarit dilinde kullanılan kurban kelimesi üzerinde durularak tanrılara sunulan adak ve kurbanların türleri, amaçları ve dini hayata olan etki ve katkılarından çivi yazılı kaynaklar esas alınarak bahsedilecektir. Kurban kelimesinin antik zamanlardan günümüze etimolojik incelemesine de yer verilecektir.

Ugarit is one of the important ancient civilizations discovered for the history and geography of North-West Syria. The fact that Ras Shamra, the state center, was an important port city on the Mediterranean coast increased the geopolitical importance of Ugarit, while being neighbors with great states such as Egypt in the south and Hittite in the north contributed to its cultural nourishment. Ugarit religion, like many civilizations in its geography, has a polytheistic structure. It is also observed that religious texts are generally about worship. One of the most prominent of these acts of worship is sacrifice. Looking at the dictionary meaning of sacrifice, it is seen that it is defined as “sacrifice (offering, presentation), a gift offered to the supreme being or beings worshipped or to any power for reasons such as expressing gratitude, wishing for something, or atoning for sins”. There are reasons why societies offer sacrifices to their gods.  The simplest of these reasons is the desire to give gifts to the gods. Thus, it contains the idea that the gods will be fed and the idea of making a sacrifice to them. Ugaritic ritual texts reveal the presence of sacrifice among the religious practices practiced socially. While the mythological texts of Ugarit provide insight into Ugaritic theology, the ritual texts contain details about religious practices. The presence of different types of sacrifices and offerings form the essence of the ritual texts. It is clear from these texts that the shedding of blood during the sacrifice is the most important characteristic of bloody sacrifices. However, it is known that bloodless sacrifices were also frequently offered to the gods. In these texts, the structure of sacrificial rituals, cult ceremonies, types of sacrifices offered in the name of the gods, rituals performed for these sacrifices, animal, plant and object offerings offered to the gods in rituals, as well as the type, number and form of sacrifices are specified. There are also various narratives about the seasons in which the rituals took place and who participated in these events. In addition to what is known about sacrifices and sacrificial rituals, there are also matters that remain mysterious. This mystery begins where the cuneiform tablets fall silent. This study will focus on offerings and sacrifices to the gods in the context of Ugaritic religion. But first, the way the word sacrifice is used in different civilizations, the philological origin of the word, the meanings of the word in the Near East, Anatolia and Europe will be given. Then, the word sacrifice used in the Ugaritic language will be emphasized and the types, purposes, effects and contributions to religious life of the offerings and sacrifices offered to the gods will be mentioned on the basis of cuneiform sources. An etymological analysis of the word sacrifice from ancient times to the present day will also be included.