Tasavvuf’ta “Fakr” ve “Gınâ” Tartışmasına Dâir Bir Risâle: İbrahim Fasîh el-Haydarî’nin Şifâü’l-milel ‘an dâi’l-kesel İsimli Risâlesinin Mehmed Zihni Efendi Tercümesi
A Treatise on the Debate on “Poverty” and “Wealth” in Sufism: Mehmet Zihni Efendi’s Translation of İbrahim Fasîh el- Haydarî’s Treatise Called Şifâü’l-milel ‘an dâi’l-kesel
Yazar: Arslan, Ahmet Turan; Özsaray, Mustafa
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 25, 2025
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Sufism,İbrahim Fasîh el-Haydarî,Mehmed Zihni Efendi,poverty,wealth,laziness,resignation ; Tasavvuf,fakr,gınâ,tembellik,tevekkül,İbrahim Fasîh el-Haydarî,Mehmed Zihni Efendi

İbrahim Fasîh el-Haydarî (ö. 1300/1882), Nakşibendiyye tarîkatına mensup Osmanlıâlim, ârif ve ediplerinden biridir. İslâmî ilimlerin yanı sıra edebiyat ve tarih alanlarındada çalışmaları bulunan Fasîh el-Haydarî, bu özelliği sebebiyle sosyal meselelerin çözümüiçin de gayret göstermiştir. Bu makale içerisinde neşredeceğimiz Şifâü’l-milel ‘an dâi’lkeselisimli risâlesi onun bu yönünü ortaya koymaktadır. Risâlede, Müslüman milletleringeri kalış sebebi olan tembellik problemini ele almakta ve bu problemin çaresi olarakçalışmanın önemi üzerinde durmaktadır.İbrahim Fasîh el-Haydarî’nin risâlesinin neşri vesilesiyle hazırladığımız bu makalebir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte, müellif hakkında kısa bilgi verdiktensonra risâlenin yazılma amacı ve öneminden bahsettik. Ayrıca Arapça aslıyla beraber Türkçe tercümeyi muhtevî nüshanın nerede bulunduğunu açıkladık. Birinci bölümderisâlede ele alınan konuları ana hatlarıyla değerlendirdik. İkinci bölümde ise risâleninMehmed Zihni Efendi (ö. 1913) tarafından yapılan Türkçe tercümesini tahkikli olarakneşrettik. Yaptığımız neşirde basit transkripsiyon usulünü uyguladık. Buna göre Arapçave Farsça kelimeleri orijinal haliyle yazdık. Türkçe kelimeler ve eklerin ise günümüzdekullanılan şekillerini tercih ettik. Risâlede müellifin çeşitli eserlerden yaptığı alıntılarınkaynaklardaki yerlerini tespit edip bunları dipnotlarda gösterdik.

İbrahim Fasîh el-Haydarî (d. 1300/1882) is one of the Ottoman sûfî scholars belongingto the Naqshbandiyya order. Fasîh el-Haydarî has works in the fields of Literature andHistory. Hence, Fasîh el-Haydarî also strived to solve social problems. His treatise titledŞifâü’l-milel ‘an dâi’l-kesel reveals this aspect of Fasîh el-Haydarî. In the treatise, hedealt with the problem of laziness, which was the reason for the backwardness of theMuslim nations, and the issue of work as a solution to this problem.This article we prepared on Fasîh’s treatise consists of an introduction and two parts.In the introduction, after giving brief information about the author, we talked about thepurpose of writing the treatise and its importance. We also explained where the copycontaining the Turkish translation along with the Arabic original is located. In the firstpart, we evaluated the main points of the topics discussed in the treatise. In the second part,we published the Ottoman translation of the treatise made by Mehmed Zihni Efendi (d.1913) as a critical edition. We applied the simple transcription method in our publication.Accordingly, we wrote the Arabic and Persian words in their original form. We preferredthe current forms of Turkish words and suffixes. We identified the sources where theauthor quotes from various works and showed them in footnotes.