Tarihî Türkçe Tıp Metinlerinde Savaş Aletleri ve Savaş Yaralarının Tedavileri
War Tools and Treatment of War Wounds In Historical Turkish Medical Texts
Yazar: Aslan, Meryem
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 77, 2019
Anahtar kelimeler: Turkish language,the tools of war,the tools of war,war wounds,Turkish medicine texts,history of medicine ; savaş aletleri,savaş yaraları,tıp tarihi,Türk dili,Türkçe tıp metinleri

Tıp metinlerinde, savaş yaralarına neden olansilahlar, onların neden olduğu yara çeşitleri, bu yaralarda kullanılmasıgereken ilaçlar ve onların tedavileri de bulunabilmektedir. İlgili bölümler, savaşaletleri, yaraları ve tedavileri açısından dünya ve Türk savaş tarihi ile tıp tarihine,Türkçenin söz varlığına veriler sunabilecek özelliktedir. Bu çalışma da tıpmetinlerindeki savaş araç gereçlerini ortaya çıkarmak, onların açmış olduğuyaraları ve tedavileri dile getirmek ve alanla ilgili söz var- lığınakazandırmak için hazırlanmak istenmiştir. Ayrıca konuyla ilgili yapılan alanyazını taramalarında da konunun özel olarak ele alınmadığının görülmesi dekonunun incelenmesi yönünde motive edici bir güç olmuştur. Çalışmanınmalzemeleri, 15. ve 19. yüzyıllar arasında Batı Türkçesiyle yazılmış tıpkitaplarından tarama yöntemiyle toplanmış, malzemeler, savaş aletleri esas alınarakalfabetik sırayla açıklanmış ve tanıklanmıştır.Çalışmanın sonuçlarına göre ok, yay, bozdoğan,kılıç, mızrak, top, tüfek/tüfenk, çomak, gönder, bıçak, zemberek ve temrenler, tıpmetinle- rinde geçen savaş aletleridir. Bunların özellikleri ayrı ayrıaçıklanarak, yaraları, tedavileri ve hangi milletler tarafından kullanılacağıhekim tarafından diğer hekimlere öğretilmeye çalışılmıştır. Ancak bu milletlerinkim oldukları hakkında bilgi verilmemiştir. Temren çeşitleri, tıp metinlerindesavaş aletlerinin en zengin çeşidini oluşturmaktadır.Yaralar, cerahatli yaralar, kırıklar (ufak kırıntılarasahip olan kırık (hurd/ hurde sınuk; mevatat sınuk), parça parça kırık (parepare sınuk), yarık kırık (yaruk sınuk; kırığın uzamış olanı), geniş kırık (giñsınuk), dar kırık, ucu geniş kırık, ucu dar kırık (aya sınuk), kopmuş kırık (üzüksınuk), uzu- nuna kopmuş kırık (uzununa üzük), kıkırdaktan ve etten temizlenemez[kırık]; enli yerde ve kıkırdaklı (geyreklü) yerde olan kırık (hatâlu sınuk);ufak kemiklerde olan kırık (sınug-ı hicab); tarak kemiği kırığı, çene kırığı,burun kırığı, köprücük kemiği kırığı, el, kol, uyluk ve bel kemiği kırıkları), çıkıklar(omuz, kalça, köprücük kemiği çıkıkları gibi), deşikler, bağırsakçıkmaları savaş yaraları olarak tespit edilmiştir. Bunların bitkiler vehayvansal droglarla, dağlama, dikme, ustalıkla yerleştirme, sarma, yakıuygulama, özel bir şekilde besleme gibi yöntemlerle iyileştirilebileceğitarifler verilmiştir.

ABSTRACTMedical texts may contain weapons that cause warwounds, the types of wounds caused by them, the medicines to be used in these wounds,and their treatments. The relevant chapters are capable of presenting data tothe world and Turkish history of war and medical history, vocabulary of Turkishin terms of war instruments, wounds and treatments. In this study, it was aimedto reveal the tools of war in medical texts, to express their wounds andtreatments and to prepare them for vocabulary. In addition, it has been amotivating force to examine the subject in the literature review that the subjecthas not been specifically addressed. The materials of the study were collectedfrom medical books written in Western Turkish between the 15th and 19th centuriesby means of screening method, the materials were explained and witnessed inalphabetical order on the basis of war tools.According to the results of the study, arrows, bows,mace “bozdoğan”, swords, spears, field gun “top”, rifles / rifles, çomak “a kindof weapon”, gönder “a kind of spears”, knives, zemberek “a kind of weapon” andarrowheads, war tools in the medical texts. Their characteristics wereexplained separately and their wounds, treatments and which nations were usedwere taught by the physician to other physicians. However, no information hasbeen given about who these nations are. Arrowhead varieties constitute therichest variety of war tools in medical texts.Wounds, purulent wounds, fractures (fracture withsmall crumbs, fragmentary fracture, slit fracture, large fracture, narrowfracture, wide fracture, narrow fracture, severed fracture, long fracture,cannot be removed from cartilage and meat [fracture]; the fracture in the wideground and in the cartilaginous, small bone fracture; fracture of instep, nosefracture, collarbone fracture, hand fracture, arm fracture, thigh fracture, andbackbone fractures etc), dislocations (shoulder dislocation, hipdislocation, collarbone dislocation etc), ruptures, bowel dislocations wereidentified as war wounds. It has been described that these can be improved by methodssuch as cauterization, stitching, plants and animal drugs, skillful placement,wrapping, to treat an area with mixing drugs by wrapping and special feeding.