Ecel-Ölüm Algısının Eşdizim Kavramı Ekseninde Görünümleri: Şehzade Ve Sultan Şairler Örneği
Perspectives on the Concepts of Death and Fate in Classical Turkish Poetry: Examples from Prince and Sultan Poets
Yazar: Erbay, Nazire; Bozkurt Güvenek, Serap
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 19 No. 36, 2024
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Linguistic Performance Science ; Dil Kullanım Bilimi ; Classical Turkish Poetry,Fate,Death,Collocation,Prince and Sultan. ; Klasik Türk Şiiri,Ecel,Ölüm,Eşdizim,Şehzade ve Sultan.

İnsanoğlunu dünyadaki varlığı kadar ölüm ve sonrası da yakından ilgilendirir. Ölüm ve ecel hadisesi evrensel olarak bütün sanat dallarının konusudur. Klasik Türk şiirinde de ölüm ve ecel geleneğin, inancın hatta kültürel değer aktarımının aracı olarak hem dünyevi hem uhrevi hayatın anlamlandırılması şeklinde ele alınır. Klasik Türk şiirinde sözcük seçimleri dil kullanımı, edebî anlayış, ahenk ve ritim, inanca dayalı etkenlerden dolayı rastlantısal birlikteliklerden oluşturulmaz. Geleneğin getirisi ve şair tercihleriyle şiir dilinde neredeyse bütün sözcükler anlamsal ve kavramsal açıdan özgül birer gösterge niteliği kazanır. Klasik Türk şiirinde ecel ve ölüm konusu birçok şairin eserinde diğer sözcük kullanımlarıyla beraber mazmunları öne çıkarır. Mazmunlar, etrafına benzer sözcükleri bir araya toplamaya muktedir olurlar. Böylece mazmunlar, önündeki ve arkasındaki sözcüklerle kurduğu eşdizimsel ilişkilerle şiirin anlamsal değerini farklılaştırır. Ecel ve ölüm konusu beyitlerde ele alınırken mazmunların yer alma şekilleri ve diğer sözcüklerle kurduğu bağdaşıklık eşdizimsel etkiye dair fikir verir. Hanedana mensup şehzade ve sultan şairler geleneksel şiir yazma tarzını kültür ve inançlarına dair değer aktarımlarıyla gösterirler. Şehzade ve sultan şairler ölüm ve ecel konusunu ele alırken mutlak varlığın karşısında sıradan, mütevazı bir kul veya ölümü mutlaka tadacak iktidar duruşundadırlar. Bu çalışmada divan sahibi şehzade ve sultan şairlerin ecel ve ölüm olgusuna beyitlerinde yer vermeleri eşdizimsel görünümlerle ele alınmaktadır. Şehzade ve sultan şairlerin ecel ve ölüm konusunu eşdizimsel tasnif ve görünümlerle değerlendirmek klasik Türk şiir dilinin anlamsal-yapısal düzeni hakkında çıktılar oluşturmaya yarayacaktır. Ayrıca klasik Türk şiir diline ait eşdizimsel değerler ortaya konularak birey-toplum-coğrafya-kültür ilişkileri hakkında önemli sonuçlara varılabilecektir.

Death and its aftermath concern human beings as much as their existence in this world. The subject of death and fate is universally the subject of all branches of art. In classical Turkish poetry, death and fate are dealt with as a means of tradition, belief and even cultural value transmission in the form of making sense of both earthly and otherworldly life. In classical Turkish poetry, word choices are not formed from random associations due to language use, literary understanding, harmony and rhythm, and faith-based factors. As a result of tradition and the poet's preferences, almost all words in the language of poetry are semantically and conceptually specific indicators. In classical Turkish poetry, the subject of death and fate highlights mazmuns along with other word usages in the works of many poets. Mazmuns are able to gather similar words around them. Thus, metaphors differentiate the semantic value of the poem through the collocational relations they establish with the words before and after them. While the subject of death and fate is discussed in the couplets, the way the metaphors appear and the coherence they establish with other words give an idea about the syntagmatic effect. The princes and sultan poets belonging to the dynasty show the traditional style of writing poetry by conveying the values of their culture and beliefs. While dealing with the subject of death and fate's end in their works, the prince and sultan poets are more in the stance of an ordinary, humble servant in the face of the absolute being or a power that will surely taste death. In this study, the fact that the princes and sultan poets who formed a divan include the phenomenon of death and fate in their couplets is analysed with the collocational method. Dealing with the subject of death and fate in Şehzade and sultan poets with the method of collocational classification and analysis will help to obtain outputs about the semantic-structural order of classical Turkish poetic language. In addition, by revealing the collocational values of classical Turkish poetic language, important conclusions can be drawn about the individual-society-geography-culture relations.