RECÂÎ-ZÂDE İBRÂHÎM ŞEFÎK BEY VE FİHRİST-İ ŞÂHAN TARZI MANZUMELERİ
RECÂÎ-ZÂDE İBRÂHÎM ŞEFÎK BEY VE FİHRİST-İ ŞÂHAN TARZI MANZUMELERİ
Yazar: Özkat, Mustafa
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Recâî-zâde İbrâhîm Şefîk Bey,XIX. yüzyıl Divan şiiri,tarih düşürme,fihrist-i şâhân,Tevârîh-i Cülûs-ı Âl-i Osmân,Eslâf-ı Selâtîn-i ʻİzâm.

Reisülküttâb Recâî Mehmed Emîn Efendi’nin (ö. 1780) torunu, ikinci tezkireci Mehmed Celâleddîn Bey’in de oğlu olan Recâî-zâde İbrâhîm Şefîk Bey (1808-1856), XIX. yüzyıl şairlerindendir. Çok küçük yaşlarda öksüz ve yetim kalmış, halasının himayesinde Arapça ve hat dersleri almış, 1834 tarihinde devlet hizmetinde memuriyete atanmıştır. “Tevârîh-i Cülûs-ı Âl-i Osmân” adlı eseriyle “hâcelik” derecesine yükselmiş, V. Murad’ın doğumu için kaleme aldığı tarih manzumesiyle de bir devlet nişanına lâyık görülmüştür. İbrâhîm Şefîk Bey, 1257 yılı Miʻrâc Kandili gecesinde Yenikapı Mevlevîhânesinde Mevlevîliğe intisâp etmiştir. Sayda ve Mısır’da divan kâtibi olarak görev yapmıştır. 1851’de İstanbul’a döndükten sonra da Evkâf-ı Hümâyûn Muhasebeciliğine atanmıştır. Mevlevî şair ve musikîşinas Ahmed Sâdık Zîver Paşa’nın (1794-1862) Evkaf ve Darbhâne Nâzırlığı yıllarında onun “mühürdar”lığını yapan İbrâhîm Şefîk Bey, Zîver Paşa’nın yardımıyla Sultan II. Mahmud’a takdim edilmiş, şiirleri ve hattı ile padişahın takdirlerini kazanmıştır. 1856 yılında İstanbul’da vefat etmiş olup mezarı Yenikapı Mevlevî-hânesi hazîresindedir. Şiirlerinin büyük bir bölümünü Sayda yolculuğu sırasında kaybetmiş olsa da en önemli eseri Dîvân’ıdır. Dîvânındaki 294 tarih manzumesini göz önünde bulundurarak onu tarih düşürme tarzının önemli temsilcileri arasında saymak mümkündür. Mevlânâ ve Mevlevîlikle ilgili de oldukça bol miktarda şiir kaleme almış olan Şefîk Bey’in tarih manzumeleri içerisinde fihrist-i şâhân tarzında iki eseri dikkati çekmektedir. Şefîk Bey’i “hâcelik” rütbesine yükselten 85 beyitlik Tevârîh-i Cülûs-ı Âl-i Osmân adlı eserinde Osman Gazi’den Sultan ‘Abdülmecîd’e kadar olan 31 Osmanlı padişahının cülus tarihlerini esas almış, 72 beyitlik Eslâf-ı Selâtîn-i ʻİzâm adlı eserinde ise 30 Osmanlı padişahının vefat tarihlerini konu edinmiştir. Makalemizde bu iki eseri şekil ve içerik özellikleri açısından incelenerek transkripsiyonlu çeviriyazıları aktarılmıştır.

Reisülküttâb Recâî Mehmed Emîn Efendi’nin (ö. 1780) torunu, ikinci tezkireci Mehmed Celâleddîn Bey’in de oğlu olan Recâî-zâde İbrâhîm Şefîk Bey (1808-1856), XIX. yüzyıl şairlerindendir. Çok küçük yaşlarda öksüz ve yetim kalmış, halasının himayesinde Arapça ve hat dersleri almış, 1834 tarihinde devlet hizmetinde memuriyete atanmıştır. “Tevârîh-i Cülûs-ı Âl-i Osmân” adlı eseriyle “hâcelik” derecesine yükselmiş, V. Murad’ın doğumu için kaleme aldığı tarih manzumesiyle de bir devlet nişanına lâyık görülmüştür. İbrâhîm Şefîk Bey, 1257 yılı Miʻrâc Kandili gecesinde Yenikapı Mevlevîhânesinde Mevlevîliğe intisâp etmiştir. Sayda ve Mısır’da divan kâtibi olarak görev yapmıştır. 1851’de İstanbul’a döndükten sonra da Evkâf-ı Hümâyûn Muhasebeciliğine atanmıştır. Mevlevî şair ve musikîşinas Ahmed Sâdık Zîver Paşa’nın (1794-1862) Evkaf ve Darbhâne Nâzırlığı yıllarında onun “mühürdar”lığını yapan İbrâhîm Şefîk Bey, Zîver Paşa’nın yardımıyla Sultan II. Mahmud’a takdim edilmiş, şiirleri ve hattı ile padişahın takdirlerini kazanmıştır. 1856 yılında İstanbul’da vefat etmiş olup mezarı Yenikapı Mevlevî-hânesi hazîresindedir. Şiirlerinin büyük bir bölümünü Sayda yolculuğu sırasında kaybetmiş olsa da en önemli eseri Dîvân’ıdır. Dîvânındaki 294 tarih manzumesini göz önünde bulundurarak onu tarih düşürme tarzının önemli temsilcileri arasında saymak mümkündür. Mevlânâ ve Mevlevîlikle ilgili de oldukça bol miktarda şiir kaleme almış olan Şefîk Bey’in tarih manzumeleri içerisinde fihrist-i şâhân tarzında iki eseri dikkati çekmektedir. Şefîk Bey’i “hâcelik” rütbesine yükselten 85 beyitlik Tevârîh-i Cülûs-ı Âl-i Osmân adlı eserinde Osman Gazi’den Sultan ‘Abdülmecîd’e kadar olan 31 Osmanlı padişahının cülus tarihlerini esas almış, 72 beyitlik Eslâf-ı Selâtîn-i ʻİzâm adlı eserinde ise 30 Osmanlı padişahının vefat tarihlerini konu edinmiştir. Makalemizde bu iki eseri şekil ve içerik özellikleri açısından incelenerek transkripsiyonlu çeviriyazıları aktarılmıştır.