“İslam Mezhepleri Tarihi” Başlıklı İki Eserin Mukayesesi:  Kavram, Kaynak, Muhteva ve Usûl Eksenli Bir İnceleme
Comparison of Two Works Titled “History of Islamic Sects”:  A Study Based on Concept, Source, Content and Method
Yazar: Akkoyunlu, İsmail
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Source,Concept,Content,Method ; İslam Mezhepleri Tarihi,Kaynak,Kavram,Muhteva,Usûl

Disiplinlerin müstakil ilim alanları olarak mevcudiyet kazanması, bazı değişkenlerin varlığına bağlıdır. Bu değişkenlerin başında kavramlar, kaynaklar ve usûl gelmektedir. Usûlün temel unsurlarını ise kavramlar ve kaynaklar oluşturur. Disiplinler açısından kavramların hareket alanı daha sınırlıyken kaynaklarda durumun değiştiği görülür. Bu değişikliğin başında kaynakların sayısında görülen farklılık gelmektedir. Disiplinler, kavramsal ve kaynaksal açıdan karşılaştırıldığında klasik ya da modern kaynak sayısının kavramlara oranla daha fazla olduğu görülür. Bu durum hemen tüm disiplinler açısından böyledir. Siyaset ve itikat temelli yapılar olan fırkaların tarihini ve günümüzdeki durumunu inceleyen İslam Mezhepleri Tarihi için de durum aynıdır. Bu disiplinin kendine özgü bazı kavramları varken geçmişten günümüze çok sayıda kaynağa ev sahipliği yaptığı görülür. Klasik ve modern olarak ikiye ayrılabilecek olan bu kaynakların her iki grubu da önem taşımaktadır. Belirli oranda klasik kaynakların etkisinde kalan ancak karakteristik özellikleri bulunan modern kaynakların farklı değişkenler üzerinden analiz edilmesi ayrıca önemlidir. Bu nedenle makalemizde son yüz yıl içerisinde yazılmış aynı başlığa sahip ancak aralarında yaklaşık elli yıllık bir zaman farkı bulunan “İslam Mezhepleri Tarihi” başlıklı iki eser incelenmiştir. Eserler incelenirken kavram, kaynak, muhteva ve usûl gibi değişkenler üzerinden seyreden mukayeseye dayalı bir yol takip edilmiştir. Böylece İslam Mezhepleri Tarihi’nin son dönem literatürünün yaşamış olduğu değişim, bu iki eser üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır.

The emergence of the disciplines on the stage of history as independent fields of science depends on the existence of more than one variable. The most important of these variables are concepts, resources and method. It is known that the basic parameters of the method are the concepts and the resources. While the trend area and dynamic structure of the concepts are more limited in terms of the disciplines, the situation changes when it comes to the resources. The main reason for this change is the difference in the number of resources. When the disciplines are compared in terms of conceptual and source, it is seen that the number of classical or modern sources is much higher than the concepts. This is the case for almost all the disciplines. The situation is the same for the History of Islamic Sects, which analyzes the history and current situation of the sects, which are movements of differentiation based on the politics and the belief. While this discipline has a limited number of unique concepts, it also hosts a large number of the sources from past to present. Both groups of these sources, which can be divided into two groups as classical and modern sources, are significant. It is also significant to analyze modern sources, which were shaped under the influence of classical sources to a certain extent but have their own unique characteristics, through different variables. Therefore, in our article, two works titled "History of Islamic Sects", written in the last hundred years with the same title but with a time difference of approximately fifty years between them, were analyzed. While analyzing the relevant works, a comparative method was followed based on variables such as concept, source, content and method. Thus, the change that the recent literature of the History of Islamic Sects has experienced, was tried to be determined through these two works.