İNGİLİZLERİN KÜLTÜR FAALİYETLERİ VASITASIYLA HALKEVLERİNE SIZMA TEŞEBBÜSLERİ  -BİR ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ-
BRITISH ATTEMPTS TO INFILTRATE HALKEVLERI THROUGH CULTURAL ACTIVITIES -A CASE STUDY-
Yazar: Çay, Mustafa Murat
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 50, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Ataturk's Principles History of Revolution ; Atatürk İlkeleri İnkılap Tarihi ; British Council,British Cultural Mission,Halkevleri (People’s Houses),Republican People’s Party ; British Council,İngiliz Kültür Heyeti,Halkevleri,Cumhuriyet Halk Partisi

Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle birlikte oluşan barış ortamı içerisinde savaşın tarafları arasında mevcut rekabet devam etmiş, bu rekabet sırasında farklı aksiyonlar devreye alınmıştır. Bunlardan en önemlisi ise propaganda faaliyetleridir. İngiltere, rakiplerinden farklı olarak propaganda kavramından kaçınmış ve hegemonyasını genişletmek amacıyla kültürel diplomasi kavramı ile entegre ettiği ama gerçekte bir tür propaganda olan faaliyetlerini dünya çapında etkin olan bazı kuruluşlarla sürdürmüştür. Bu kuruluşlardan birisi de British Council’dir. British Council, 1940-1950 yıllarındaki faaliyetlerini Türkiye’de İngiliz Kültür Heyeti adı altında yürütmüştür. British Council’in dünya geneline yaygınlaştırmaya çalıştığı faaliyetleri ise hakkında yapılan birçok çalışmada da vurgulanmış olduğu üzere aslında birer propaganda ve istihbarat faaliyeti eğilimi göstermektedir. İngiliz dış politikası, dönem itibariyle dünya genelindeki mevcut şartlarda kültürel faaliyetlerin etkin bir silah olabileceği ve bu inançla çalışıldığı takdirde siyasi ve iktisadi gücün Britanya Krallığında kalabileceği anlayışını benimsemiştir. Bu anlayışla beraber British Council, dünyanın farklı bölgelerinde yerel şartları önceleyerek spesifik metotlarla yürüteceği kültürel faaliyetlerle İngiliz yayılmacılığında bir enstrüman olarak değerlendirilmiştir. Bu makalede İngiliz Kültür Heyeti’nin, Halkevleri üzerinden yürütmeye çalıştığı bazı şüpheli faaliyetler, detaylı bir şekilde incelenerek bir sonuca ulaşılmıştır. Temel kaynak olarak Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Arşivi bünyesinde yer alan ve gizliliği kaldırılmış Cumhuriyet Halk Partisi evrakları ile Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi kayıtları esas alınmıştır. Bunun yanı sıra diğer makale ve kitaplardan da yararlanılmıştır.

In the peaceful environment that emerged after the end of the First World War, the existing rivalry among the former belligerents continued, and various actions were undertaken as part of this ongoing competition. Among the most significant of these were propaganda efforts. Unlike its rivals, Britain avoided openly using the term “propaganda” and instead pursued activities that it framed as cultural diplomacy, activities which, in practice, functioned as propaganda, through certain globally influential organizations. One such organization was the British Council. The British Council operated in Turkey between 1940 and 1950 under the name of the British Cultural Mission. As emphasized in many studies, the activities the British Council sought to expand globally often leaned toward propaganda and intelligence gathering. British foreign policy embraced the belief that cultural initiatives could serve as powerful tools under contemporary global conditions and that Britain could preserve its political and economic influence by acting on this conviction. In line with this perspective, the British Council was regarded as an instrument of British expansionism through cultural activities, implemented using particular methods that prioritized local circumstances across different regions. This article examines in detail some of the suspicious undertakings of the British Cultural Mission conducted through the People’s Houses and presents a conclusion based on this analysis. The primary sources are declassified documents from the Republican People’s Party (CHP) held in the Presidential Archives of the Republic of Turkey, along with records from the Turkish Diplomatic Archives of the Ministry of Foreign Affairs. Additional articles and books were also consulted.