Bir Bardak Çayın Serüveni: Meta Zinciri Analizinden Hareketle Çayın Ekonomi Politiği
Bir Bardak Çayın Serüveni: Meta Zinciri Analizinden Hareketle Çayın Ekonomi Politiği
Yazar: Değirmenci, Ekin; Karaçimen, Elif
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 43 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Çay,tarım,ekonomi politik,meta,meta zinciri analizi

Bu çalışma meta zinciri analizinden yola çıkarak küresel bir meta olan çayın ekonomipolitiğini ele almaktadır. Meta zinciri yaklaşımı belirli bir ürünün üretiminden tüketiminekadar geçtiği süreçleri birbirlerine eklemlenerek bir tür zincir oluşturan farklı aşamalarolarak ele alır ve bu aşamalar arasındaki ilişkileri ve bağlantıları gözlemlemeyikolaylaştırır. Bu yaklaşım tarımın ekonomi politiği açısından iki olanak sunar. Birincisimeta zinciri analizi sayesinde bir tarım ürününün özgünlüklerinden hareketle o ürününmeta zinciri boyunca toplumsal ilişkilerin nasıl şekillendiği analiz edilebilir. İkincisitarımın ekonomi politiği yaklaşımından da yararlanıldığında bu analiz çerçevesi birürünün üretiminden tüketimine kadar geçen süreçteki toplumsal ilişkilerin kapitalistgelişmenin tarıma nüfuz etmesinden nasıl etkilendiğini inceleme imkânı sunar. Çaytarımının emek yoğun ve sezonluk bir iş olması, çay bitkisinin kısa sürede işlenmesigerekliliği, çayın kalitesinin iklim, coğrafi koşullar, toplanma ve işlenme şekline görefarklılaşması ve son olarak çayın yetiştirilmesinin aksine işlenmesinin sermaye yoğunbir süreç olması bir meta olarak çayın özgünlüklerini oluşturur. Tüm bu etmenler çayüretimi etrafındaki toplumsal ilişkilerin belirlenmesinde önemli rol oynar. Belli birürünün içinde bulunduğu özgün toplumsal, coğrafi, iktisadi ve politik bağlama göremeta zincirinin de farklılaşabileceğini göz önünde tutmakla birlikte bu çalışma belli bircoğrafya özelinde yapılacak benzer çalışmalar açısından yol gösterici olabilecek genelbir çerçeve sunma amacındadır. Bu bağlamda çalışma dünyanın farklı coğrafyalarındaçayın üretiminden tüketimine dek geçen aşamaları karşılaştırmalı olarak analiz edipçayın meta zinciri boyunca farklı coğrafyalarda toplumsal ilişkilerin nasıl belirlendiğineve bu ilişkilerin kapitalist gelişme sürecinden nasıl etkilediğine ışık tutmaktadır.

Bu çalışma meta zinciri analizinden yola çıkarak küresel bir meta olan çayın ekonomipolitiğini ele almaktadır. Meta zinciri yaklaşımı belirli bir ürünün üretiminden tüketiminekadar geçtiği süreçleri birbirlerine eklemlenerek bir tür zincir oluşturan farklı aşamalarolarak ele alır ve bu aşamalar arasındaki ilişkileri ve bağlantıları gözlemlemeyikolaylaştırır. Bu yaklaşım tarımın ekonomi politiği açısından iki olanak sunar. Birincisimeta zinciri analizi sayesinde bir tarım ürününün özgünlüklerinden hareketle o ürününmeta zinciri boyunca toplumsal ilişkilerin nasıl şekillendiği analiz edilebilir. İkincisitarımın ekonomi politiği yaklaşımından da yararlanıldığında bu analiz çerçevesi birürünün üretiminden tüketimine kadar geçen süreçteki toplumsal ilişkilerin kapitalistgelişmenin tarıma nüfuz etmesinden nasıl etkilendiğini inceleme imkânı sunar. Çaytarımının emek yoğun ve sezonluk bir iş olması, çay bitkisinin kısa sürede işlenmesigerekliliği, çayın kalitesinin iklim, coğrafi koşullar, toplanma ve işlenme şekline görefarklılaşması ve son olarak çayın yetiştirilmesinin aksine işlenmesinin sermaye yoğunbir süreç olması bir meta olarak çayın özgünlüklerini oluşturur. Tüm bu etmenler çayüretimi etrafındaki toplumsal ilişkilerin belirlenmesinde önemli rol oynar. Belli birürünün içinde bulunduğu özgün toplumsal, coğrafi, iktisadi ve politik bağlama göremeta zincirinin de farklılaşabileceğini göz önünde tutmakla birlikte bu çalışma belli bircoğrafya özelinde yapılacak benzer çalışmalar açısından yol gösterici olabilecek genelbir çerçeve sunma amacındadır. Bu bağlamda çalışma dünyanın farklı coğrafyalarındaçayın üretiminden tüketimine dek geçen aşamaları karşılaştırmalı olarak analiz edipçayın meta zinciri boyunca farklı coğrafyalarda toplumsal ilişkilerin nasıl belirlendiğineve bu ilişkilerin kapitalist gelişme sürecinden nasıl etkilediğine ışık tutmaktadır.