El-Hamrâ Şairi İbn Zümrek el-Gırnâtî’nin Şiirlerinde Tabiat Tasvirleri
Nature Descriptions in the Poetry of Ibn Zumrak al-Gharnāṭī, the Poet of the Alhambra
Yazar: Yediyıldız, Fatih
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi No. 28, 2025
Anahtar kelimeler: Arabic Language and Rhetoric ; Arap Dili ve Belagatı ; Arabic Language and Rhetoric,Andalusia,Poetry,Description,Nature,Ibn Zumrak. ; Arap Dili ve Belâgatı,Endülüs,Şiir,Tasvir,Tabiat,İbn Zümrek.

Arap şiir geleneğinde tabiat tasvirleri hem estetik hem de sembolik işlevleriyle merkezi bir konumda bulunur. Cahiliye şiirinden itibaren deve, çöl, dağ, yıldız, çiçek, rüzgâr, yağmur, göl gibi tabiat unsurları, şairin iç dünyasını yansıtan ve toplumunun kodlarını aktaran ögeler olmuşlardır. Endülüs’ün göz kamaştırıcı tabiatı, özellikle saray çevresinde yetişen şairlerin şiirlerine yoğun biçimde yansımış; bu şairler, doğayı yalnızca süsleyici bir unsur olarak değil, aynı zamanda metafizik ve felsefî anlamlar taşıyan bir tema olarak işlemişlerdir. Bu türün önemli şairlerinden biri olan İbn Zümrek el-Gırnâtî, özellikle el-Hamrâ Sarayı’nda yer alan kitâbeleriyle tanınmış, doğa tasvirlerinde anlam derinliği ve sözcük seçimindeki ustalığıyla öne çıkmıştır. İbn Zümrek’in şiirlerinde tabiat imgeleri yalnızca estetik bir unsur olarak mı kullanılmış, yoksa derin sembolik ve metafizik anlamlar da mı taşımaktadır sorusu bu çalışmanın problemini teşkil etmektedir. Bu makalede, İbn Zümrek’in şiirlerinde yer alan tabiat tasvirleri incelenmiş olup yaşadığı dönemin siyasi ve kültürel durumu göz önünde bulundurularak, şairin doğayı nasıl algıladığı ve bu algıyı estetik bir zemine nasıl taşıdığı analiz edilmiştir. Çalışmanın yöntemi, İbn Zümrek’in şiirlerinde yer alan tabiat tasvirlerini nitel içerik analizi çerçevesinde inceleyerek biçim-mânâ boyutlarıyla değerlendirme çerçevesindedir. Onun şiirleri, Endülüs’ün Doğu ve Batı’nın birleşim noktası olduğu bir dönemin edebi ruhunu yansıtması ve Arap, Berberi ve İspanyol kültürlerinden etkilenmiş bir şiir dili kullanması bakımından önemlidir. Bu yüzden onun tasvirlerinde hem İslam sanatındaki ruhani estetiği hem de Batının Gotik mimarisine ilham veren ışık ve gölge oyunlarını görmemiz mümkündür. Ne var ki İbn Zümrek’in edebi mirası, dönemine oranla yeterince kapsamlı çalışmalara konu olmamıştır. Bu durum, onun yenilikçiliğinin ve sanattaki özgün katkılarının yeterince anlaşılmasını engellemiştir. Bu çalışmanın amacı, el-Hamrâ şairi İbn Zümrek el-Gırnâtî’nin şiirlerinde yer alan tabiat tasvirlerini konu edinerek tabiat tasviri geleneğine ilişkin literatürdeki bir boşluğu doldurarak bir nebzede olsa bu alana katkıda bulunmaktır. Çalışmada, özellikle saray bahçeleri, su öğeleri, ağaçlar ve çiçekler gibi unsurların betimlenişi detaylandırılarak, şairin tabiatı sadece dekoratif bir unsur olarak değil; aynı zamanda duygu, düşünce ve sembol aktarımına imkân tanıyan bir anlatım aracı olarak kullandığı ortaya konulmuştur. Doğa unsurlarının edebî sanatlar aracılığıyla işlendiği, şiirlerinde imgeler arası bütünlük ve dilsel ahengin ön planda tutulduğu ve şiirlerinin Endülüs tabiat şiiri geleneği içinde merkezi yerde konumlandığı sonucuna varılmıştır. Bu yönüyle şairin şiirleri, Endülüs edebiyatında tabiat tasvirlerinin gelişimine katkıda bulunan önemli örnekler arasında yer almaktadır.

In the Arabic poetic tradition, natural imagery holds a central position, serving both aesthetic and symbolic functions. Since the pre-Islamic period, natural elements such as camels, deserts, mountains, stars, flowers, wind, rain, and lakes have been elements that reflect the poet's inner world and convey the codes of their society. The dazzling natural landscapes of Andalusia were particularly reflected in the poetry of poets raised in the palace; these poets treated nature not only as an ornamental element but also as a theme carrying metaphysical and philosophical meanings. Ibn Zumrak, one of the most important poets of this genre, is particularly known for his inscriptions in the Alhambra Palace and stands out for the depth of meaning and mastery of word choice in his natural descriptions. The core problem of this study is the question of whether the images of nature in Ibn Zumrak's poetry are utilized merely as an aesthetic element, or if they also carry profound symbolic and metaphysical meaning. This article examines the natural imagery in Ibn Zumrak's poems, considering the political and cultural climate of his time and analysing how the poet perceived nature and how he brought this perception to an aesthetic level. Ibn Zumrak's descriptive poems are significant because they reflect the literary spirit of a period when Andalusia was a meeting point between East and West. Therefore, he employs a poetic language influenced by Arab, Berber, and Spanish cultures. His imagery reveals both the spiritual aesthetics of Islamic art and the interplay of light and shadow that inspired Western Gothic architecture. However, Ibn Zumrak's literary legacy has not been the subject of comprehensive studies compared to his time. This has hindered a sufficient understanding of his innovation and unique contributions to art. The aim of this study is to contribute to this field by examining the natural imagery in the poems of the Alhambra poet Ibn Zumrak Gharnāṭī and how the poet interpreted natural elements. The study details the poet's depictions of elements such as palace gardens, water features, trees, and flowers, demonstrating that the poet employed nature not merely as a decorative element but also as a narrative tool that facilitated the transmission of emotion, thought, and symbolism. It concludes that natural elements were explored through literary art, that his poems prioritized the unity of imagery and linguistic harmony, and that his poems occupy a central position within the tradition of Andalusian nature poetry. In this respect, the poet's poems are among the most important examples contributing to the development of nature descriptions in Andalusian literature.