Biyoteknolojik Aşıların Geliştirilmesinde Kullanılan Biyoistatistik Analiz Yöntemleri ve Bir Minitab Uygulaması
Biostatistical Analysis Methods Used in the Development of Biotechnological Vaccines and One Minitab Practise
Yazar: Can, Şengül; Aksoy Gökmen, Ayşegül
Dergi: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 3, 2022
Anahtar kelimeler: Health Care Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi ; Biostatistics,biotechnology,biostatistics techniques. ; Biyoistatistik,biyoteknoloji,biyoistatistik teknikler.

Amaç: Bu çalışmada, biyoteknolojik aşı geliştirmek için kullanılan biyoistatistik analiz yöntemlerinin tanıtılması amaçlanmıştır. Tanıtılan tekniklerden örneklem büyüklüğü belirleme yöntemi kullanılarak örnek olay üzerinden Minitab uygulaması yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma kapsamında öncelikli olarak biyoistatistiğin kullanım amaçları tanıtılmıştır. Aşı geliştirmede kullanılan biyoistatistik teknikler teorik olarak anlatılmıştır. Binom ve stokastik aktarım modelleri ve geliştirilen aşının koruyucu etkilerinin değerlendirilmesi başlıkları dâhilinde analiz yöntemleri detaylandırılmıştır. Teorik altyapısı detaylı biçimde anlatılan tekniklerin istatistik formülleri ve formüllerin açıklamaları belirtilmiştir. Örnek bir senaryo verilerek Minitab paket programında aşı denemesi için gereken örneklem sayısı hesaplanmıştır. Bulgular: Standart sapma, hata payı, güç ve beklenen ortalama koruyuculuk oranına göre Minitab paket programında örneklem sayısı hesaplanmıştır. %80 koruyuculuk oranı için örneklem sayısı 18, %90 koruyuculuk oranı için örneklem sayısı 30 ve %99 koruyuculuk oranı için örneklem sayısı 58 olarak hesaplanmıştır. Sonuç: Aşı geliştirme sürecinin farklı aşamaları için farklı istatistik tekniklere ihtiyaç duyulduğu görülmüştür. Aşı geliştirme sürecinde başvurulan istatistik yöntemler küçük bir örneklemin analiz edilmesinden random olarak gerçekleştirilen saha denemelerine kadar çeşitlenmektedir. Bu nedenle İstatistik bilimi modern teknoloji kullanılarak aşı geliştirme sürecinin vazgeçilmez bir unsuru haline gelmiştir. Bu yöntemlerin başlıcalarının; binom ve stokastik aktarım modelleri, deterministik diferansiyel denklem modelleri ve geliştirilen aşıların koruyucu etkilerinin değerlendirildiği istatistik analizler olduğu görülmüştür.

Objective: This study aimed to introduce the biostatistical analysis methods used to develop biotechnological vaccines. A Minitab application was conducted for an example case study using one of the techniques introduced. Material and Method: In this study, the purposes of utilization of biostatistics were introduced. Biostatistics techniques used in vaccine development were explained theoretically. Analysis methods were detailed under the titles of binomial and stochastic transmission models and the evaluation of the protective effects of the developed vaccine. The statistical formulas of the techniques, and the theoretical background which was explained in detail, and the explanations of the formulas were specified. Also, the number of samples required for the vaccine trial was calculated in the Minitab package program by giving an example scenario. Results: The sample size was calculated in the Minitab package program according to the standard deviation, error tolerance, power, and expected average protection rate. The sample size was calculated as 18 for a protection rate of 80%, 30 for a protection rate of 90%, and 58 for a protection rate of 99%. Conclusion: It has been observed that different statistical techniques are needed for different stages of the vaccine development process. Statistical methods used in the vaccine development process range from analyzing a small sample to randomly conducted field trials. For this reason, statistics has become an indispensable component of the vaccine development process by using modern technology. Binomial and stochastic transmission models, deterministic differential equation models, and statistical analyzes in which the protective effects of the developed vaccines were evaluated are commonly used among these methods.