MUSA İBN MEYMÛN'UN DÜŞÜNCESİNDE İNSAN ve TANRI İLİŞKİSİ
THE RELATIONSHIP BETWEEN HUMAN AND GOD IN THE THOUGHT OF MAIMONIDES
Yazar: Akşit, Mirpenç
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: İbn Meymûn,Tanrı,Varlık,Zorunlu Varlık,İnsan ; Maimonides,God,Necessary Being,existence,Human

İnsanlık tarihine baktığımızda farklıkültürler arasında etkileşimler görmek mümkündür. Bunun özel bir örneği olarak,Orta Çağ düşünce dünyasında İslam ve Yahudi kültür dünyaları arasındakietkileşimlerden biri de İbn Meymûn’dur. İbn Meymûn, Orta Çağ düşünce tarihiiçerisinde birçok bakımdan önemsenmesi gereken bir düşünürdür. İlahiyat, tıp veastronomi gibi ilimlerde döneminin seçkin bir bilgini olan İbn Meymûn, birçokİslam felsefesi araştırmacısına göre İslam felsefe geleneği içerisindedeğerlendirilmesi gereken bir filozoftur. İslam felsefecilerinin problem olarakele aldıkları birçok konuyu İbn Meymûn'un felsefi içerikli eserlerinde degörmek mümkündür. İbn Meymûn metot olarak; felsefe-din ilişkisi bağlamındaYahudi dini ile felsefe arasında içten bir bağlantı kurarak, felsefe ile dininuzlaşacağını, ikisinin de aynı doğrulara işaret ettiğini göstermeyeçalışmıştır. Temel problemlerin sadece din merkezli çözülemeyeceğikanısındadır. Din ile felsefe arasında ki uyumdan yola çıkarak adeta din ilefelsefe arasında bir uzlaştırma minyonunu kendisine özel bir görev bilmiştir.Yahudi geleneğinin aksine Yahudi dinini rasyonel bir zeminde değerlendirmeyeçalışmıştır. Vahiy ve akıl arasında yakın bir ilişki bulunduğunu, birinindiğerini nakzetmeyeceğini ileri sürmüştür. Kitab-ı Mukaddes'de akla aykırıgörünen ifadelerin mecazi anlamda kabul edilmesi gerektiğini, müteşabihayetleri te'vil etmenin tenzihe uyma gayesi itibariyle bizzat dinin özü olmasıgerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda naslara farklı yaklaşıldığında ortayabeşeri özellikleri olan bir Tanrı ortaya çıkmaktadır. Ona göre bu durum isedinin kendi öğretisine ters düşmektedir. Varlık kavaramı ele alırken Meşşaigeleneğindeki varlık tasnifi ve varlık tasavvurunu teolojik zemine uyarlamayaçalışmakla birlikte İbn Sina’dan farklı bir varlık tasnifi de yapmıştır.Fakat  “zorunlu varlığa yüklenen anlamİslam felsefecilerle ile aynıdır. İbn Meymûn’un ifade ettiği varlık anlayışı;kendine kaim olan “Zorunlu Varlık “tır. İbn Meymûn, dini emirlerin ve ahlakidavranışların sebeplerinin, bilge kişilerce aranması gerektiğine inanarak,insan tasavvurunda bilgi ve eylem bütünlüğüne vurgu yapmıştır. Bu durum iseakli faziletlerin gelişmesine bağlamıştır. Mükemmelliği dörde ayıran İbn Meymûnruh mükemmelliğini daha çok ön plana çıkarmıştır. İnsan da olması gereken aslimükemmellik amellerle ve ahlaki niteliklerden çok nazari (spekülatif) düşünceile, araştırma ile elde edilen bilgidir. Birçok eserinde nazari düşünceninönemine vurgu yapmıştır. Ona göre mükemmel bir akıl en nihayetinde Tanrısalolana yönelmiş olan akıldır. İnsan anlayışını daha çok insanın aklîlîk  (düşünce ) yönünü dikkate alarak temellendirmeyeçalışmıştır. Ona göre akîlîk ahlakilikten önce gelmektedir.

When we look at the history ofhumanity, it is possible to see interactions between different cultures.Maimonides is a special example of interactions between the Islamic and Jewishcultural worlds in the thought of the mediaeval world. Maimonides should beconsidered one of the most significant thinkers of the medieval thought.According to many scholars of Islamic philosophy, Maimonides, as adistinguished scholar of sciences like theology, medicine and astronomy, has tobe considered in tradition of Islamic philosophy.  It is possible to see many issues which weredealt by scholars of Islamic philosophy, could also seen philosophical works ofMaimonides. Maimonides as a principle; in term of the relationship betweenphilosophy and religion, he established an intimate connection between Jewishreligion and philosophy, and he tried to show that philosophy and religioncould reconcile, and they (religion and philosophy) both point the same truths.He thinks that basic problems cannot be solved solely on the basis of religion.Because of the harmony between religion and philosophy, he feels to be obligedto compromise religion and philosophy. Contrary to the Jewish tradition, hetries to evaluate the Jewish religion on a rational basis. He argues that thereis a close relationship between revelation and reason, one of them cannotabrogate the other. According to Maimonides, the expressions in the HolyScripture, which are unreasonable, must be accepted metaphorically, and becauseof acquitting them, interpreting these allegorical verses should be accepted asthe essence of religion itself. In this context, when approaching the sourcesdifferently, a God with human characteristics emerges. According to him, thissituation is contrary to religion's own doctrine. While trying to deal with theconcept of existence, Maimonides tries to locate the classification ofexistence and the imagination of existence in the Peripateticism to atheological ground. However, while he is doing that he is making a differentclassification of existence than Avicenna. But he attributes similar meaning tothe “Necessary Being" with scholars of Islamic Philosophy. Maimonides’understanding of being is a self-sustaining “Necessary Being." Maimonidesbelieves that the reasons of religious orders and moral behaviors should besought by wise people, and he emphasizes the integrity of knowledge-action inhuman imagination. This situation has connected the development of mentalvirtues. Maimonides divides perfection into four, and according to him, soulperfection is more important than others. He argues that the essentialperfection in human beings is the knowledge obtained through research andtheoretical (speculative) thinking rather than deeds and moral qualities. Inmany of his works, he emphasizes the importance of theoretical thought.According to him, a perfect mind is ultimately the mind directed towards to theDivine. He tries to base the human understanding on the basis of therationality(thought) of people. According to him, wisdom comes before morality.