ERKEN VE ORTA KALKOLİTİK DÖNEM’DE BATI ANADOLU’DA TEKSTİL ÜRETİMİ: GÜLPINAR BULUNTUSU AĞIRŞAKLARININ İŞLEVLENDİRİLMESİ
ERKEN VE ORTA KALKOLİTİK DÖNEM’DE BATI ANADOLU’DA TEKSTİL ÜRETİMİ: GÜLPINAR BULUNTUSU AĞIRŞAKLARININ İŞLEVLENDİRİLMESİ
Yazar: Özdemir, Abdulkadir; Bamyacı, Abdulvahap Onur
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 28 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Dokumacılık,Kalkolitik Dönem,Batı Anadolu,Ağırşak,Gülpınar

AntikTroas bölgesinin önemli bir kutsal alanı olan Smintheion bünyesinde yapılanarkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkan Erken Kalkolitik 2 (Gülpınar II) veOrta Kalkolitik dönem (Gülpınar III) yerleşimleri Batı Anadolu Erken ve OrtaKalkolitik dönem toplumlarında tekstil üretimi ile ilgili önemli verilersunmaktadır. Prehistorik dönemde Anadolu’da tekstil üretiminin dolaylıarkeolojik kanıtları arasında ağırşaklar, tezgâh ağırlıkları, makaralar ileçanak çömlek kaidesi üzerindeki negatif yün, keten ve hasır izlerisayılabilmektedir. Tekstil üretimine ait direkt arkeolojik veriler isekarbonize olmuş bir şekilde günümüze kadar ulaşan kumaş kalıntılarıdır.Kalkolitik Gülpınar yerleşmesinde yapılan kazı çalışmaları sırasında isetekstil üretiminin dolaylı arkeolojik kanıtları arasında ağırşaklar ve yoğunbir şekilde çanak çömlek kaidesi üzerindeki negatif yün ve keten izleri olduğugörülmektedir. Bu kanıtlar aynı zamanda tekstil üretimi, dokumacılık vehasırcılığın yerleşimde önemli bir zanaatçılık aktivitesi olduğunugöstermektedir. 2004-2014 kazı sezonlarında ele geçen toplam 39 ağırşakincelenerek kataloglanmıştır. Ağırşak olarak tanımlanan objeler kilden örneklerolup tipolojik olarak 6 farklı forma sahip olduğu görülmektedir. En sıkkarşılaşılan tipler bikonik, yarı oval ve basık yarımküre ve kesik koni formluağırşaklardır. Farklı tipte ve ağırlıkta ağırşakların bulunması dokumacılıkiçin farklı kalınlıklarda iplerin üretilme olasılığını göstermektedir. Diğeryandan ele alınan ağırşaklar Gülpınar ve çevresindeki köylerde gelenekseldokumacılıkta kullanılan etnografik örnekler ile yapılan analojikdeğerlendirmelerden de yararlanılmıştır. Bu çalışma ile tanıtılan ağırşaktiplerinin prehistorik insanların tekstil üretim geleneklerini anlamamıza ve kullandıklarıobjelerin işlevlendirilmesine katkı sunması umulmaktadır.

AntikTroas bölgesinin önemli bir kutsal alanı olan Smintheion bünyesinde yapılanarkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkan Erken Kalkolitik 2 (Gülpınar II) veOrta Kalkolitik dönem (Gülpınar III) yerleşimleri Batı Anadolu Erken ve OrtaKalkolitik dönem toplumlarında tekstil üretimi ile ilgili önemli verilersunmaktadır. Prehistorik dönemde Anadolu’da tekstil üretiminin dolaylıarkeolojik kanıtları arasında ağırşaklar, tezgâh ağırlıkları, makaralar ileçanak çömlek kaidesi üzerindeki negatif yün, keten ve hasır izlerisayılabilmektedir. Tekstil üretimine ait direkt arkeolojik veriler isekarbonize olmuş bir şekilde günümüze kadar ulaşan kumaş kalıntılarıdır.Kalkolitik Gülpınar yerleşmesinde yapılan kazı çalışmaları sırasında isetekstil üretiminin dolaylı arkeolojik kanıtları arasında ağırşaklar ve yoğunbir şekilde çanak çömlek kaidesi üzerindeki negatif yün ve keten izleri olduğugörülmektedir. Bu kanıtlar aynı zamanda tekstil üretimi, dokumacılık vehasırcılığın yerleşimde önemli bir zanaatçılık aktivitesi olduğunugöstermektedir. 2004-2014 kazı sezonlarında ele geçen toplam 39 ağırşakincelenerek kataloglanmıştır. Ağırşak olarak tanımlanan objeler kilden örneklerolup tipolojik olarak 6 farklı forma sahip olduğu görülmektedir. En sıkkarşılaşılan tipler bikonik, yarı oval ve basık yarımküre ve kesik koni formluağırşaklardır. Farklı tipte ve ağırlıkta ağırşakların bulunması dokumacılıkiçin farklı kalınlıklarda iplerin üretilme olasılığını göstermektedir. Diğeryandan ele alınan ağırşaklar Gülpınar ve çevresindeki köylerde gelenekseldokumacılıkta kullanılan etnografik örnekler ile yapılan analojikdeğerlendirmelerden de yararlanılmıştır. Bu çalışma ile tanıtılan ağırşaktiplerinin prehistorik insanların tekstil üretim geleneklerini anlamamıza ve kullandıklarıobjelerin işlevlendirilmesine katkı sunması umulmaktadır.