Gelenekselden Moderne Din Okuryazarlığının Sosyolojisi: Popüler Dini Kitaplar Örneği
Sociology of Religious Literacy from Traditional to Modern: The Case of Popular Religious Books
Yazar: Yıldız, Halil; Çapcıoğlu, İhsan
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Sociology ; Sosyoloji ; Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Religious Knowledge,Religious Literacy,Popular Religion,Religious Book,Popular Books ; Dini Bilgi,Din Okuryazarlığı,Popüler Din,Dini Kitap,Popüler Kitaplar

Bu araştırmada Türkiye’de geniş kitlelerin beslendiği dini bilgi kaynaklarının başında gelen popüler dini kitaplardan hareketle nasıl bir din anlayışının gelişmekte olduğunun anlaşılması amaçlanmıştır. Bu anlama sürecinde geniş toplum katmanlarında ne türden dini bilgilerin dolaşımda olduğuna odaklanılmıştır. Bu amaçla Türkiye’de dini bilginin yayılım mecrası olarak kabul edilen ve dini kitapçılığın yıllardır devam edegeldiği birer merkez olarak Ankara Hacı Bayram Çarşısı ve İstanbul Yümni Pasajı kitapçıları ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Bu çerçevede uzun yıllar dini kitapçılık sektöründe toplumun okuryazarlık becerileri ile doğrudan muhatap olan kitapçıların görüşlerine başvurulmuştur. Bu yaklaşımın toplumsal gerçekliğin bir kesitine ulaşılması bakımından anlamlı olduğu düşünülmüştür. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemine tabi tutularak tematik kategoriler oluşturulmuştur. Bu şekilde geniş toplum kesimlerinin okuryazarlığı ve dini kitapla olan ilişkisi açığa çıkartılmaya çalışılmıştır. Çalışma ile Türk toplumunun geniş kesimlerinin dini bilgi düzeylerine dair sonuçlara ulaşılmıştır. Popüler dindarlık biçimleri, epistemolojik anlamda belirli bilgi kaynaklarını talep etmekte ve kendi dini gerçekliğine dâhil etmektedir. Bu anlamda toplumun geniş talebi uzun yıllar boyunca mistik ve menkıbevi anlatılar ile ibadet ve dua içerikli temel dini bilgi kitaplarını içermiştir. Toplumun okuryazarlık düzeyi arttıkça geleneksel dinî bilgi biçimlerine taleplerde de farklılaşma yaşanmış ve bu farklılaşma dini kitapların içerik ve form olarak değişimine neden olmuştur. Halen hem geleneksel hem de modern ve postmodern biçim ve söylemler içeren dini kitaplar geniş çaplı ilgi görmeye devam etmektedir. Klasik dini kitaplara son yıllarda ilgi azalırken popüler kültürün farklı kanallardan etki alanını genişletmesi ile geleneksel din anlayışlarını aşan yeni türler ülke çapında yaygınlaşma eğilimi göstermektedir. Bu ise dini bilginin popülerleşmesi ve söylemsel düzeyde yeniden üretiminin canlı bir örneği olarak dikkat çekmeye devam etmektedir.

In this study, it is aimed to understand what kind of religious understanding is developing at the popular level by focusing on the book sources that large masses are fed in terms of religious knowledge. In this understanding activity, it is focused on what kind of religious knowledge is circulating in large strata of society. In the research carried out for this purpose, data were collected through in-depth interview technique with the bookstores of Ankara Hacı Bayram Çarşısı and İstanbul Yümni Passage, which are accepted as the dissemination channel of religious knowledge in Turkey and where religious bookselling has been going on for many years, within the framework of the qualitative research method. In this methodological preference, it has been considered meaningful to reach a cross-section of social reality, to consult the opinions of booksellers who have been dealing with the literacy skills of the society for many years by making religious bookstores. The data obtained were handled with descriptive analysis and presented as thematic categories. In this context, the literacy of large segments of society and its relationship with the religious book have been tried to be revealed. Popular forms of religiosity demand certain epistemological sources of knowledge and incorporate them into their religious reality. In this sense, the wide demand of the society included mystical and epic narratives and basic religious knowledge books with worship and prayer for many years. As the literacy level of the society increased, there was a differentiation in the demands for traditional forms of religious knowledge, and this differentiation caused the content and form of religious books to change. In this context, religious books containing both traditional, modern and postmodern forms and discourses continue to attract wide attention. While the interest in classical religious books has decreased in recent years, new genres that transcend traditional religious understandings tend to become widespread throughout the country, as popular culture expands its sphere of influence through different channels. This draws attention as the popularization of religious knowledge and its reproduction at the discursive level.