İslâm Öncesi Dinî-Kültürel Olguların Kıblenin Tahvili Hususuna Yansımaları ve Kıble Ayetlerinin Sosyal-İçtimaî Boyutu
İslâm Öncesi Dinî-Kültürel Olguların Kıblenin Tahvili Hususuna Yansımaları ve Kıble Ayetlerinin Sosyal-İçtimaî Boyutu
Yazar: Bıyıkoğlu, Yakup
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Kur’ân,Tefsir,Kıble,Esbâb-ı Nüzûl Rivâyetleri

Kıble İslam’da ibadet yönünü belirlemede önemli birunsurdur. Böyle olmakla birlikte İslâm ümmetinin bir şiarı konumundadır. Buçalışmada öncelikle kıblenin sözlük anlamı, terimsel anlamı ve diğer dinlerdekisembolik boyutu üzerinde durulmuştur. Kur’ân’a bakıldığında ilk beytin Ka’beolduğuna dair deliller bulunmaktadır. Hz. İbrahim de Ka‘be’ye yönelmiş, oğluHz. İsmail de bu minvalde devam etmiştir. Kur’ân ayetlerinden ve tefsirlerdende anlaşıldığı üzere kıblenin Ehl-i Kitâb’ın Beyt-i Makdis’e döndürülmesi sonrasındatarihî süreçte meydana gelen tartışmalar ayetlere de yansımış, kıblenintahviline zemin teşkil etmiştir. Tarihsel zeminde meydana gelen bu türtartışmalar Hz. Peygamber döneminde de zuhur etmiş, Hz. Peygamber de atasıİbrahim’in yöneldiği Ka‘be’ye tekrar yönelme arzusu içinde olmuştur. Hz.Peygamber’in Ka‘be’ye yönelme arzusu konusundaki hususları ve kıblenintahvilinin arka planındaki tartışmaları Sebeb-i nüzûl rivayetlerinde görmekmümkündür. Sonuç olarak belirtilecek olursa kıble İslâm literatüründe fıkhî birkonu olmakla beraber, diğer dinlere nazaran sosyal ve içtimaî bir durum arzetmektedir. Zira İslam’da kıble sembolik özellik taşır. Kur’ân’da kıbleninümmetin orta yolu temsil etmesi, bunun dışında kalanların ise itirazlarınedeniyle sefih/beyinsiz olarak vasıflandıkları anlatılmaktadır. Sosyolojikaçıdan bakıldığında Kur’ân’da belirtilen kıblenin tahvili ile İslam’ın son dinolduğu, ümmetinin yükselişe geçtiği ve aşırılıktan uzak, orta yol üzerindeoluşu tescillenmiştir.  Bu nedenle İslam’dakıble, tüm insanlık için tevhit ve orta yol üzere olmanın şiarı özelliğinitaşımaktadır.

Kıble İslam’da ibadet yönünü belirlemede önemli birunsurdur. Böyle olmakla birlikte İslâm ümmetinin bir şiarı konumundadır. Buçalışmada öncelikle kıblenin sözlük anlamı, terimsel anlamı ve diğer dinlerdekisembolik boyutu üzerinde durulmuştur. Kur’ân’a bakıldığında ilk beytin Ka’beolduğuna dair deliller bulunmaktadır. Hz. İbrahim de Ka‘be’ye yönelmiş, oğluHz. İsmail de bu minvalde devam etmiştir. Kur’ân ayetlerinden ve tefsirlerdende anlaşıldığı üzere kıblenin Ehl-i Kitâb’ın Beyt-i Makdis’e döndürülmesi sonrasındatarihî süreçte meydana gelen tartışmalar ayetlere de yansımış, kıblenintahviline zemin teşkil etmiştir. Tarihsel zeminde meydana gelen bu türtartışmalar Hz. Peygamber döneminde de zuhur etmiş, Hz. Peygamber de atasıİbrahim’in yöneldiği Ka‘be’ye tekrar yönelme arzusu içinde olmuştur. Hz.Peygamber’in Ka‘be’ye yönelme arzusu konusundaki hususları ve kıblenintahvilinin arka planındaki tartışmaları Sebeb-i nüzûl rivayetlerinde görmekmümkündür. Sonuç olarak belirtilecek olursa kıble İslâm literatüründe fıkhî birkonu olmakla beraber, diğer dinlere nazaran sosyal ve içtimaî bir durum arzetmektedir. Zira İslam’da kıble sembolik özellik taşır. Kur’ân’da kıbleninümmetin orta yolu temsil etmesi, bunun dışında kalanların ise itirazlarınedeniyle sefih/beyinsiz olarak vasıflandıkları anlatılmaktadır. Sosyolojikaçıdan bakıldığında Kur’ân’da belirtilen kıblenin tahvili ile İslam’ın son dinolduğu, ümmetinin yükselişe geçtiği ve aşırılıktan uzak, orta yol üzerindeoluşu tescillenmiştir.  Bu nedenle İslam’dakıble, tüm insanlık için tevhit ve orta yol üzere olmanın şiarı özelliğinitaşımaktadır.