Türk Halı Sanatı Kompozisyonlarında Hayat ve Zaman Kavramları
The Concepts of Life and Time in Turkish Carpet Art Compositions
Yazar: Çiloğlu, Hakan
Dergi: Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi No. 43, 2019
Anahtar kelimeler: Halı,Sanat,Kompozisyon,Hayat,Zaman ; Carpet,Art,Composition,Life,Time

Türkkültürünün önemli bir halkası olan halı sanatının sonsuzluk ve gökyüzükompozisyonlarında, hayat ve zaman kavramları gizlidir. Çünkü insanın en önemlifarkındalığı, tekrarı yaşanamayan hayat ve zamandır. Çoğu insan için gençkenhayat ve zaman kavramlarının değeri bilinemese de, güneşin günbatımınayönelmesi gibi evrede hayat ve zaman kavramları önemini daha çok hissettirir.Görmeyi bilen ve düşünen insan için hayat ve zamanın ne olduğu, gökyüzü veyaşamdaki pek çok olayda gözlemlenebilir. "Güneşin doğuşu ve batışıarasındaki çizginin hayata dokunuşunu hissedemeyenler, hayatı diğer canlılargibi yaşarlar." Gökyüzünde ayın evrelerinde, ya da hilal görünümünde, yada sonbaharda düşen bir yaprakta; başladığı noktadan artarak güçlenen vetekrardan azalarak biten etkisinde hayatın kendisini görmek mümkündür. Çünkühayat; miktarı değişen çizgisiyle yarım daire gibidir ve her bir hayatın kendizamanı vardır. Hayat belirli bir yol, yaşam bu yolda gidişler ve zaman ise buyolun başından sonuna geçen süre olarak düşünülebilir. Hayat ve zamankavramları kare gibi kararlı ve durağan yapıdadır ve hayat; zamanın değişmeyenkararlı yapısının bir parçasıdır. Hayatın çizdiği yolda hareket, aktiflikler vedurağanlıklar zamanda farklı etkilerle yaşanır ve her bir hayat süresi içindeyaşamda değişen kavramlar oluşur. Bu araştırmada; hayatın içindefarklı zaman süreçlerinde başlayan ve biten kavramlara dayalı olay vegörünümlerin iç dünyada oluşturduğu sonsuzluk özlemiyle, Selçuklulardangünümüze Türk halı sanatının farklı geometrik kompozisyonlarında gökyüzü, yıldızdesenleri ve motiflerle yer aldığı görülmüştür. Orta zeminde anlam kazanansonsuzluk ve hayatın bilinen kararlı yapısının dışına çıkılamayacağı bilinci,kare ve dikdörtgenlerin kararlı alanı içinde desenlenmiştir.

Theconcepts of life and time are hidden in the eternity and sky compositions ofcarpet art, which is an important part of Turkish culture, because the mostimportant awareness of human beings is life and time which cannot be repeated.Although the value of life and time is not known for most people when they areyoung, the concepts of life and time are more important in the stage of the sunturning into the sunset. What life and time are for the person who knows andthinks to see can be observed in many events in the sky and life. "Thosewho cannot feel the touch of the line between sunrise and sunset, live lifelike other creatures." In the phases of the moon in the sky, or in theappearance of a crescent moon, or on a leaf falling in autumn; it is possibleto see life itself under the effect of increasing and decreasing again from thepoint where it started. Because the amount of life is like a semicircle with achanging line and each life has its own time. Life can be thought of as acertain path, life on this path, and time as the time from the beginning to theend. The concepts of life and time are stable and stationary, such as thesquare, and life is part of the unchanging stable structure of time. On thepath drawn by life, movement, activities and stagnations are experienced withdifferent effects in time and concepts that change in life occur within eachlife span. In Turkish carpet art, the awareness of life and timeseen from the Seljuks to the present day has been seen with differentcompositions featuring sky, star patterns and motifs shaped by emotions andthoughts as the sky represents infinite time, greatness and power. The eternityis the fundamental thought in Turkish carpet art compositions. Infinity thatgains meaning in the middle ground and awareness that life cannot go beyond theknown stable structure of life is patterned within the stable area of squaresand rectangles.