Iğdır Ovası Drenaj Sularının Kalite Durumlarının Belirlenmesi
Iğdır Ovası Drenaj Sularının Kalite Durumlarının Belirlenmesi
Yazar: Demirtaş, Ayten; Demirtaş, Ayten
Dergi: Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, Vol. 39 No. 1, 2010
Anahtar kelimeler: Su, drenaj kanalları, sulama, toprak, bitki

Bu çalışmanın amacı, drenaj kanallarından alınan su örneklerinin fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik analizleri sonucunda, içme, kullanma ve tarımsal amaçla yararlanılan suların kalite durumlarının belirlenmesidir. Bu amaçla su örnekleri, drenaj kanallarında seçilen 4 ayrı yerden usulune uygun olarak, her bir istasyondan 20 şer örnek almak kaydıyla 2005-2006 yıllarında arazilerden drene olan suyun en fazla olduğu Ekim-Kasım ve Aralık olmak üzere 3 ay boyunca toplanmış, su örnekleri alınan kesimlerden, aynı zamanda usulüne uygun olarak kanal boyunca kanal kıyısından itibaren 10 m’lik bant içerisinde 0-20, 20-40 cm derinliklerden ise toprak örnekleri alınmıştır. Aylık olarak yapılan analizler sonucunda ele alınan kalite ve kirlilik parametrelerine göre; görünüş, bulanıklık, renk, koku ve tad gibi fiziksel özelikleri bakımından sular normal bulunmuş, elektriksel iletkenlik (E.C) 728.25-1483.52 mmhos/cm, pH 7.77-8.30, Ca 22.00-72.00 mg/l Mg, 24.30-51.00 mg/l, organik madde (OM) miktarı 0.80-4.40 mg/l, toplam sertlik 200-300 mg/l, NH4 0.01-0.075 mg/l, B 0.00-0.5 mg/l, CO3 eser miktarda, HCO3 102.60-579.50 mg/l, artık Na2CO3 0.750-3.773 me/l, CI 56.80-142.00 mg/l, SO4 eser miktarda, NO2 0.00-0.138 mg/l NO3 0.13-5.32 mg/l, PO4 0.35 mg/l, Na 14.00-100.4 mg/l, K 0.39-3.90 mg/l ağır metallerden Cu, Ni, Pb bulunmamış, Zn 0.028-0.075 mg/l SAR 0.02-2.60 Oksijen 4.1-6.7 mg/l gibi kimyasal özelliklerinin verilen sınırlar arasında değiştiği belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, tarımsal alanların sulanmasında kullanılan bu suların ve diğer atık suların deşarj edildiği kanallardaki suların yeniden tarımsal alanların sulanmasında kullanımı, sulama suyu kriterleri bakımından değerlendirildiğinde, her nekadar fiziksel özellikler bakımından bir sorun görünmese de kimyasal özellikleri bakımından özellikle artık Na2CO3 değeri 2.5 me/l den fazla olduğunda suyun uzun süre kullanımına bağlı olarak tarımsal alanlarda toprak tuzluluğunun artmasına neden olacağı tespit edilmiştir. Bu nedenle söz konusu kanal sularının kullanımında yetiştirilecek bitkinin tuz toleransı ve su ihtiyacı dikkate alınarak bölgede toprakların var olan tuzluluk probleminin artırılmaması için söz konusu kanal sularının kontrollü olarak kullanımı sağlanmalıdır. Ayrıca drenaj kanallarındaki bu suların kontrollü olarak kullanımı özellikle içme suyu olarak kullanılması organik madde düzeyinin 3.5 mg/l’nin üzerine çıkması durumunda uygun olmayacaktır.

Bu çalışmanın amacı, drenaj kanallarından alınan su örneklerinin fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik analizleri sonucunda, içme, kullanma ve tarımsal amaçla yararlanılan suların kalite durumlarının belirlenmesidir. Bu amaçla su örnekleri, drenaj kanallarında seçilen 4 ayrı yerden usulune uygun olarak, her bir istasyondan 20 şer örnek almak kaydıyla 2005-2006 yıllarında arazilerden drene olan suyun en fazla olduğu Ekim-Kasım ve Aralık olmak üzere 3 ay boyunca toplanmış, su örnekleri alınan kesimlerden, aynı zamanda usulüne uygun olarak kanal boyunca kanal kıyısından itibaren 10 m’lik bant içerisinde 0-20, 20-40 cm derinliklerden ise toprak örnekleri alınmıştır. Aylık olarak yapılan analizler sonucunda ele alınan kalite ve kirlilik parametrelerine göre; görünüş, bulanıklık, renk, koku ve tad gibi fiziksel özelikleri bakımından sular normal bulunmuş, elektriksel iletkenlik (E.C) 728.25-1483.52 mmhos/cm, pH 7.77-8.30, Ca 22.00-72.00 mg/l Mg, 24.30-51.00 mg/l, organik madde (OM) miktarı 0.80-4.40 mg/l, toplam sertlik 200-300 mg/l, NH4 0.01-0.075 mg/l, B 0.00-0.5 mg/l, CO3 eser miktarda, HCO3 102.60-579.50 mg/l, artık Na2CO3 0.750-3.773 me/l, CI 56.80-142.00 mg/l, SO4 eser miktarda, NO2 0.00-0.138 mg/l NO3 0.13-5.32 mg/l, PO4 0.35 mg/l, Na 14.00-100.4 mg/l, K 0.39-3.90 mg/l ağır metallerden Cu, Ni, Pb bulunmamış, Zn 0.028-0.075 mg/l SAR 0.02-2.60 Oksijen 4.1-6.7 mg/l gibi kimyasal özelliklerinin verilen sınırlar arasında değiştiği belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, tarımsal alanların sulanmasında kullanılan bu suların ve diğer atık suların deşarj edildiği kanallardaki suların yeniden tarımsal alanların sulanmasında kullanımı, sulama suyu kriterleri bakımından değerlendirildiğinde, her nekadar fiziksel özellikler bakımından bir sorun görünmese de kimyasal özellikleri bakımından özellikle artık Na2CO3 değeri 2.5 me/l den fazla olduğunda suyun uzun süre kullanımına bağlı olarak tarımsal alanlarda toprak tuzluluğunun artmasına neden olacağı tespit edilmiştir. Bu nedenle söz konusu kanal sularının kullanımında yetiştirilecek bitkinin tuz toleransı ve su ihtiyacı dikkate alınarak bölgede toprakların var olan tuzluluk probleminin artırılmaması için söz konusu kanal sularının kontrollü olarak kullanımı sağlanmalıdır. Ayrıca drenaj kanallarındaki bu suların kontrollü olarak kullanımı özellikle içme suyu olarak kullanılması organik madde düzeyinin 3.5 mg/l’nin üzerine çıkması durumunda uygun olmayacaktır.