Okur-Tepki Teorisi: Küçük Kara Balık Örneği
Reader-Response Theory: Example of The Little Black Fish
Yazar: Kanık Uysal, Pınar; Ateş, Seyit
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 8 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education ; Alan Eğitimleri ; Reader response,children's literature,Samed Behrengi,value education,moral development ; Okur tepkisi,çocuk edebiyatı,Samed Behrengi,değer eğitimi,ahlaki gelişim

Bu araştırmada edebî bir metinden yola çıkılarak okur tepkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada durum çalışması desenlerinden bütüncül tek durum deseni yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın katılımcıları amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiş, çalışma grubu 10-11 yaş aralığında toplam 65 öğrenciden oluşturulmuştur. Çalışmada ilk olarak Samed Behrengi’nin “Küçük Kara Balık” adlı kitabı eşliğinde etkileşimli okuma çalışmaları yürütülmüş sonrasında da öğrencilerin bu eser hakkındaki görüşlerine başvurulmuştur. Uygulama sürecinde araştırmacı tarafından tutulan alan notları, öğrenciler tarafından yazılan kompozisyonlar ve okuma çalışmaları tamamlandıktan sonra öğrencilerden elde edilen yazılı görüşler veri toplama aracı olarak kullanılmış, verilerin analiz edilmesinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Kitaba ilişkin okur tepkileri üç farklı şekilde analiz edilmiş; birincisinde Schwartz (1992) tarafından oluşturulan değer sınıflamasına göre hazır tema ve kodlar üzerinden, ikincisinde araştırmacılar tarafından oluşturulan kod ve temalar üzerinden, üçüncüsünde Wollman-Bonilla ve Werchadlo (1995) tarafından geliştirilen kategoriler üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Kitaba verilen okur tepkileri analiz edildiğinde “öz yönelim, uyarılım ve iyilikseverlik” temalarına ait olan alt değerlerin sıklık oranının yüksek olduğu, öğrencilerin kitabı içselleştirdikleri ve kendi hayatları ile bağdaştırarak estetik tepkiler verdikleri, “aileye değer verme” özellikle de “anneye bağlılık” değerinin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. Metnin ötesinde okurun varlığını ve tepkisini görebilmek adına bundan sonraki çalışmalarda farklı yaş grupları ile çalışılarak ahlaki ve bilişsel gelişim dönemlerinin okur tepkileri üzerindeki etkilerinin ortaya çıkarılması önerilmektedir.

This study explored the readers’s responses by using a literacy text named “The Little Black Fish” (Kucuk Kara Balik). The present study employed a holistic single case design approach among the case study patterns was adopted. Participants of the study were selected by purposive sampling method and the sample consisted of 65 fifth grade students. In the study, interactive reading activities were conducted with Samed Behrengi's book “The Little Black Fish”, then the written opinions of the students regarding the book were consulted. Field notes taken by the researcher during the implementation process, compositions written by the students and written opinions obtained from the students were used as data collection tools during the implementation process, and descriptive analysis and content analysis were used for data analysis. Reader responses to the book were analyzed in three different ways; the first one was based on ready-made themes and codes according to the value classification created by Schwartz (1992) and the second one was based on the codes and themes created by the researchers, the third was based on the categories developed by Wollman-Bonilla and Werchadlo (1995).When the reader responses to the book were analyzed according to Schwartz’s (1992) value classification, it was found that the frequency of the subtheme belonging to the themes of “self-direction, stimulation and benevolence” was high, and the values belonging to universalism and to the theme of power were not included in student responses at all. When the themes created based on the data of this study were examined, it was discovered that the students internalized the book and gave aesthetic responses while associating the book with their personal lives, and the value “family valuation”, especially “commitment to the mother” was found to be at the forefront. Beyond the text, in order to see the existence and response of the reader, it is recommended to work with different age groups in order to find out the effects of moral and cognitive developmental stages on reader responses.