Osmanlı Devleti’nde Mevacib Defterleri ve Bazı Doğu Kalelerindeki Cebeciyanların Mevacib Muhasebe Kayıtları
Osmanlı Devleti’nde Mevacib Defterleri ve Bazı Doğu Kalelerindeki Cebeciyanların Mevacib Muhasebe Kayıtları
Yazar: Apalı, Ali
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 21 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Muhasebe Tarihi,Mevacib Defterleri

Mevacibdefterleri, Osmanlı Devleti zamanında maaş alan idari ve askeri personelinmaaşlarını yani ulufelerinin kayıtlarının yapıldığı muhasebe defterleridir.Mevacib defterlerinin bir kısmı merkezi yönetim muhasebe kalemleri tarafındankayıtlanırken, bir kısmı da kale muhasebecileri/kâtipleri tarafındankayıtlanmaktaydı. Kale personelinin mevacib ödemelerinin takip edildiği mevacibdefterlerinde birçok kale personelinin bilgisine ulaşılmaktadır. Mevacibdefterlerinde maaşları ile ilgili bilgilerin olduğu kale personellerinden olancebeciyanlar, askerlerin ok, yay, kılıç gibi levazımatının temin eder ve savaşzamanında dağıtır, savaş sonrası da tekrardan toplayıp, tamir, bakım ve onarımınıgerçekleştirmekteydiler. Cebeciyanlar yönetim merkezlerinde bulunduğu gibi, kalelerdesabit şekilde de bulunabilmekteydi. Özellikle sınırlara yakın kalelerdecebeciyanların yıl içerisindeki sürekli olan varlığı mevacib defterlerindenanlaşılmaktadır. Savaş öncesinde ve sonrasında sürekli lojistik göreviniüstlenen cebeciyanların mevacib ödemelerinin yer aldığı mevacib defterlerininmuhasebe kayıtlarının incelenmesi çalışmanın amacını oluşturmuştur. Ancakmevacib defterlerinin sayı bakımından fazlalığı ve defterlere kaydedilenpersonelin çeşitliliğinin fazla olması bakımından sadece kalelerde görev yapancebeciyanların mevacib kayıtları çalışmanın konu kapsamını oluşturmuştur.Ayrıca Osmanlı Devleti’nin sınırlarının genişliği düşünüldüğünde doğukalelerinin bazılarının aynı belgede toplu olarak kayıtlanmasından dolayıOsmanlı Devleti’nin doğu sınırında yer alan Sohum, Ardahan, Ahılkelek, Erzurumve Kars kaleleri çalışmanın yer kapsamı olarak belirlenmiştir. Belgede yer alankayıtlar 1207-1216 (H.) senelerini içerdiği için bu yıllar çalışmanın zamankapsamı oluşturmuştur.

Mevacibdefterleri, Osmanlı Devleti zamanında maaş alan idari ve askeri personelinmaaşlarını yani ulufelerinin kayıtlarının yapıldığı muhasebe defterleridir.Mevacib defterlerinin bir kısmı merkezi yönetim muhasebe kalemleri tarafındankayıtlanırken, bir kısmı da kale muhasebecileri/kâtipleri tarafındankayıtlanmaktaydı. Kale personelinin mevacib ödemelerinin takip edildiği mevacibdefterlerinde birçok kale personelinin bilgisine ulaşılmaktadır. Mevacibdefterlerinde maaşları ile ilgili bilgilerin olduğu kale personellerinden olancebeciyanlar, askerlerin ok, yay, kılıç gibi levazımatının temin eder ve savaşzamanında dağıtır, savaş sonrası da tekrardan toplayıp, tamir, bakım ve onarımınıgerçekleştirmekteydiler. Cebeciyanlar yönetim merkezlerinde bulunduğu gibi, kalelerdesabit şekilde de bulunabilmekteydi. Özellikle sınırlara yakın kalelerdecebeciyanların yıl içerisindeki sürekli olan varlığı mevacib defterlerindenanlaşılmaktadır. Savaş öncesinde ve sonrasında sürekli lojistik göreviniüstlenen cebeciyanların mevacib ödemelerinin yer aldığı mevacib defterlerininmuhasebe kayıtlarının incelenmesi çalışmanın amacını oluşturmuştur. Ancakmevacib defterlerinin sayı bakımından fazlalığı ve defterlere kaydedilenpersonelin çeşitliliğinin fazla olması bakımından sadece kalelerde görev yapancebeciyanların mevacib kayıtları çalışmanın konu kapsamını oluşturmuştur.Ayrıca Osmanlı Devleti’nin sınırlarının genişliği düşünüldüğünde doğukalelerinin bazılarının aynı belgede toplu olarak kayıtlanmasından dolayıOsmanlı Devleti’nin doğu sınırında yer alan Sohum, Ardahan, Ahılkelek, Erzurumve Kars kaleleri çalışmanın yer kapsamı olarak belirlenmiştir. Belgede yer alankayıtlar 1207-1216 (H.) senelerini içerdiği için bu yıllar çalışmanın zamankapsamı oluşturmuştur.