SOKULLUZÂDE MEHMED EKREM’İN FENN-İ SERVET (1898) ESERİNDE MODERN İKTİSADİ KAVRAMLARI HALKA AÇIKLAMAK VE ÖĞRETMEK
EXPLAINING AND TEACHING MODERN ECONOMIC CONCEPTS TO THE PUBLIC IN SOKULLUZÂDE MEHMED EKREM'S FENN-İ SERVET (1898) [SCIENCE OF WEALTH]
Yazar: Kaya, Gökhan
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 34 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Political History (Other) ; Siyasi Tarih (Diğer) ; Yakınçağ Tarihi,Sokulluzâde MehmedEkrem,Fenn-i Servet,Modern İktisadi Düşünce,Halk,Ahlâk ; Modern Era,Sokulluzâde Mehmed Ekrem,Science of Wealth,Modern Economic Thought,Public,Ethics

XIX. yüzyıla kadar Osmanlı İmparatorluğu’nda iktisat tarihi dahil olmak üzere iktisadi konuları içeren başta nasihatnâme/ siyasetnâmeler olmak üzere çeşitli eserler bulunmaktaydı. Klasik dönemde yapılan ilim tasniflerinde iktisata denk düşen ilmin adı İlm-i Tedbir-i Menzil’di. Bu adlandırma, 19. yüzyılda Avrupa’dan aktarılan yeni bilgilerin, kavramların ve tekniklerin yanı sıra Osmanlı dışındaki dünyanın tanınmasının getirdiği siyasi, ekonomik, kültürel değişim ve dönüşümün bir sonucu olarak yüzyılın sonunda İlm-i İktisad’a dönüştü. Bu bilimin içeriğini tanımak, anlamak ve anlatmanın araçları; İmparatorluğun 1860’dan itibaren iyice belirginleşen kültürel değişimin faillerinden olan gazeteler başta olmak üzere mecmualar, tercüme ve telif eserler, Osmanlı sefirlerinin yazdığı layihalar ile yabancı diplomatların görüşleri oldu. İmparatorluğun içinde bulunduğu olumsuz mali-ekonomik durumun da modern iktisat bilgisinin öğrenilmesi ve öğretilmesinde etkili oldu. Çalışmamızın konusu olan Sokulluzâde Mehmed Ekrem’in Fenn-i Servet adlı eseri, iktisadi akımların, İmparatorluğun mali-ekonomik durumunun bilgisini vermektense halkın modern iktisadi kavramlar hakkında bilgilendirilmesine yöneliktir. Sorular ve cevaplardan oluşan eser, iktisat ilmini; kişinin tasarruflu ve çalışkan olması gibi ahlâki özelliklerle ilişkilendirir.

Until the 19th century, number of works addressing economic matters, most notably nasihatnâmes and siyasetnâmes, were present within the Ottoman Empire, including those relevant to economic history. In the classification of the sciences in the classical period, the field corresponding to economics was known as “İlm-i Tedbir-i Menzil” (the science of household management). This designation evolved into “İlm-i İktisad” (the science of economics) by the end of the 19th century, as a result of the political, economic and cultural change and transformation as well as new knowledge, concepts and techniques transferred from Europe and the growing awareness of the world beyond the Ottoman domain. Tools for understanding, interpreting, and disseminating this science included newspapers, key agents of the cultural transformation that became increasingly visible after 1860, alongside journals, translated and original works, reports by Ottoman ambassadors, and observations by foreign diplomats. The deteriorating fiscal and economic situation of the Empire also played a significant role in the motivation to learn and teach modern economic knowledge. The subject of this study, Fenn-i Servet by Sokulluzâde Mehmed Ekrem, is less concerned with describing economic theories or the fiscal condition of the Empire than it is with informing the public about modern economic concepts. Structured in a question-and-answer format, the work connects the discipline of economics to moral virtues such as thrift and industriousness.