ESKİ TÜRKÇEDEKİ GENİZ SESLERİNİN TARİHÎ VE MODERN TÜRK DİLLERİNDEKİ GELİŞİMİ
The development of nasal sounds in old Turkic in historical and modern Turkic languages
Yazar: Uzuntaş, Hülya
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 0 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: Chuvash Language and Literature ; Çuvaş Dil ve Edebiyatı ; South-West (Oghuz) Turkic Dialects and Literatures ; Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; South-East (Latest Uyghur/Uzbek) Turkic Dialects and Literatures ; Güney-Doğu (Yeni Uygur/Özbek) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; North-East (Altai, Khakas, Tuva, Sakha/Yakut) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Doğu (Altay, Hakas, Tuva, Saha/Yakut) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Old Turkic Language (Orhon, Uyghur, Karahan) ; Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı) ; Historical North East Turkish Language (Khwarezm, Kipchak, Chagatai) ; Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm, Kıpçak, Çağatay) ; New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Eski Türkçe,Geniz Ünsüzleri,Tarihi Türk Dilleri,Modern Türk Dilleri,Gelişim ; Old Türkic,Nasal Consonants,Historical Turkic Languages,Modern Turkic Languages,Development

Geniz ünsüzleri, dudak geniz ünsüzü (m), diş-dudak geniz ünsüzü (n), gırtlak geniz ünsüzü (ŋ), ön damak geniz ünsüzü (ñ) olarak tasnif edilebilir. Mezkûr ünsüzler Türkçenin tarihî dönemlerinden itibaren birtakım ses değişmelerine uğramıştır. Bu konu şimdiye kadar Türkçenin belirli tarihî dönem metinleri üzerinde yapılan muhtelif çalışmalarda ele alınmış, fakat bir bütün hâlinde değerlendirilmemişti. Dolayısı ile geniz ünsüzlerinde meydana gelen değişmelerin Türkçenin tarihî dönemlerinden başlanarak Çağdaş Türk lehçelerini de kapsayacak şekilde hangi kelime ve eklerde meydana geldiğinin bir bütün hâlinde tespit edilmesi Türkçenin sınırlı sayıdaki geniz ünsüzlerinin tarihî değişim ve gelişimini takip açısından gerekli idi. Nitekim Gizem Uluscu, 2021 yılında İstanbul Medeniyet Üniversitesinde Dr. Öğr. Üyesi Hakan Aydemir’in danışmanlığında tamamladığı Eski Türkçedeki Geniz Seslerinin Tarihî ve Modern Türk Dillerindeki Gelişimi isimli doktora tezinde ilgili konuyu ele almıştır. Kitaplaştırılan doktora tezi 2023 yılında Paradigma Akademi yayınları arasından çıkmıştır.Eser “Giriş” bölümü hariç “Araştırma tarihi”, “Türk dillerinde ŋ ~ g değişimi”, “Türk dillerinde ŋ ~ n değişimi”, “Türkçede ŋ ~ m ve n ~ m değişimi”, “Taranılan kelimeler” başlıklarını taşıyan beş ana bölümden oluşmaktadır.

Geniz ünsüzleri, dudak geniz ünsüzü (m), diş-dudak geniz ünsüzü (n), gırtlak geniz ünsüzü (ŋ), ön damak geniz ünsüzü (ñ) olarak tasnif edilebilir. Mezkûr ünsüzler Türkçenin tarihî dönemlerinden itibaren birtakım ses değişmelerine uğramıştır. Bu konu şimdiye kadar Türkçenin belirli tarihî dönem metinleri üzerinde yapılan muhtelif çalışmalarda ele alınmış, fakat bir bütün hâlinde değerlendirilmemişti. Dolayısı ile geniz ünsüzlerinde meydana gelen değişmelerin Türkçenin tarihî dönemlerinden başlanarak Çağdaş Türk lehçelerini de kapsayacak şekilde hangi kelime ve eklerde meydana geldiğinin bir bütün hâlinde tespit edilmesi Türkçenin sınırlı sayıdaki geniz ünsüzlerinin tarihî değişim ve gelişimini takip açısından gerekli idi. Nitekim Gizem Uluscu, 2021 yılında İstanbul Medeniyet Üniversitesinde Dr. Öğr. Üyesi Hakan Aydemir’in danışmanlığında tamamladığı Eski Türkçedeki Geniz Seslerinin Tarihî ve Modern Türk Dillerindeki Gelişimi isimli doktora tezinde ilgili konuyu ele almıştır. Kitaplaştırılan doktora tezi 2023 yılında Paradigma Akademi yayınları arasından çıkmıştır.Eser “Giriş” bölümü hariç “Araştırma tarihi”, “Türk dillerinde ŋ ~ g değişimi”, “Türk dillerinde ŋ ~ n değişimi”, “Türkçede ŋ ~ m ve n ~ m değişimi”, “Taranılan kelimeler” başlıklarını taşıyan beş ana bölümden oluşmaktadır.