SAYISAL UÇURUMLA BAŞETMEK: OECD TRENDLERİ VE TÜRKİYE
COPING WITH DIGITAL GAP: OECD TRENDS AND TURKEY
Yazar: Akdeniz, Ali Şen – Sıdıka; Şen, Ali
Dergi: Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Bilgi Ekonomisi, BİT, Sayısal Uçurum

Bilginin temel bir üretim faktörü olarak kabul görmesinden bu yana, gelişmiş sanayi toplumlarının bir sonraki evresi bilgi toplumu olarak nitelendirilmektedir. Bilginin üretilmesi, dağıtılması ve uygulanması işlemlerinin çoğunlukla elektronik ortamda gerçekleşmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerine (BİT) olan ihtiyacı arttırmaktadır. Bundan dolayı, günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki hükümetler, bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak toplumsal ve ekonomik yapılarını geliştirmek ve bilgiye dayalı bir ekonomiyi gerçekleştirmek istemektedirler. Toplumun her kesiminin bu teknolojilere adil bir şekilde erişiminin sağlanması, ülkelerin bilgi toplumuna ulaşma idealinin en büyük göstergelerinden birisi olarak kabul görmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin hızla yaygınlaştığı bu yeni süreçteki temel gözlemlerden birisi, bu teknolojilere erişim konusunda ülkeler ve ülkelerin bölgeleri arasındaki eşitsizliklerdir. BİT erişiminde yaşanan eşitsizlikler, bilişim alanına “dijital (sayısal) uçurum, sayısal bölünme, sayısal eşitsizlik” gibi kavramları dahil etmiştir. Sayısal uçurum, farklı sosyoekonomik düzeydeki bireylerin, firmaların veya ülkelerin BİT erişim ve kullanımında yaşadığı eşitsizlik olarak tanımlanmakta ve hemen hemen bütün ülkelerde bu eşitsizliğin giderilmesine yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalarda sayısal uçurumun niçin ortaya çıktığı, ne gibi sorunlara yol açtığı, nasıl ölçülebileceği ve sorunun çözümü için kısa ve uzun dönemde neler yapılabileceği gibi sorulara cevap aranmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki sayısal uçurum olgusunun çeşitli açılardan incelenmesidir. Bu araştırmada, BİT kullanımına yönelik kriterler ile ilgili istatistiki bilgilerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Türkiye’nin BİT kullanımı konusunda ortaya koyduğu performansın başarı derecesi, OECD ülkeleri çerçevesinde yapılan bir mukayeseyle ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu araştırma iki temel sonucu ortaya çıkarmıştır. Bunlardan ilki, Türkiye’nin BİT alanında sürekli ve önemli bir ilerleme kaydetmekte olmasına rağmen, OECD ülkeleri ile olan karşılaştırmalı performansının oldukça zayıf kalmasıdır. Diğer önemli sonuç ise, Türkiye’nin kent ve kır bölgeleri itibariyle belirli bir sayısal uçurum görüntüsünü sürdürmekte olmasıdır.

Bilginin temel bir üretim faktörü olarak kabul görmesinden bu yana, gelişmiş sanayi toplumlarının bir sonraki evresi bilgi toplumu olarak nitelendirilmektedir. Bilginin üretilmesi, dağıtılması ve uygulanması işlemlerinin çoğunlukla elektronik ortamda gerçekleşmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerine (BİT) olan ihtiyacı arttırmaktadır. Bundan dolayı, günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki hükümetler, bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak toplumsal ve ekonomik yapılarını geliştirmek ve bilgiye dayalı bir ekonomiyi gerçekleştirmek istemektedirler. Toplumun her kesiminin bu teknolojilere adil bir şekilde erişiminin sağlanması, ülkelerin bilgi toplumuna ulaşma idealinin en büyük göstergelerinden birisi olarak kabul görmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin hızla yaygınlaştığı bu yeni süreçteki temel gözlemlerden birisi, bu teknolojilere erişim konusunda ülkeler ve ülkelerin bölgeleri arasındaki eşitsizliklerdir. BİT erişiminde yaşanan eşitsizlikler, bilişim alanına “dijital (sayısal) uçurum, sayısal bölünme, sayısal eşitsizlik” gibi kavramları dahil etmiştir. Sayısal uçurum, farklı sosyoekonomik düzeydeki bireylerin, firmaların veya ülkelerin BİT erişim ve kullanımında yaşadığı eşitsizlik olarak tanımlanmakta ve hemen hemen bütün ülkelerde bu eşitsizliğin giderilmesine yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalarda sayısal uçurumun niçin ortaya çıktığı, ne gibi sorunlara yol açtığı, nasıl ölçülebileceği ve sorunun çözümü için kısa ve uzun dönemde neler yapılabileceği gibi sorulara cevap aranmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki sayısal uçurum olgusunun çeşitli açılardan incelenmesidir. Bu araştırmada, BİT kullanımına yönelik kriterler ile ilgili istatistiki bilgilerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Türkiye’nin BİT kullanımı konusunda ortaya koyduğu performansın başarı derecesi, OECD ülkeleri çerçevesinde yapılan bir mukayeseyle ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu araştırma iki temel sonucu ortaya çıkarmıştır. Bunlardan ilki, Türkiye’nin BİT alanında sürekli ve önemli bir ilerleme kaydetmekte olmasına rağmen, OECD ülkeleri ile olan karşılaştırmalı performansının oldukça zayıf kalmasıdır. Diğer önemli sonuç ise, Türkiye’nin kent ve kır bölgeleri itibariyle belirli bir sayısal uçurum görüntüsünü sürdürmekte olmasıdır.