Ebû Sehl Îsâ b. Yahyâ el-Mesîhî ve Kitâb fî esnâfi’l-ulûmi’l-hikmiyye’si
Abū Sahl al-Masīḥī and his Kitāb fī aṣnāf al-ʽulūm al-ḥikmiyya
Yazar: Kaya, Mehmet Cüneyt
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Abū Sahl al-Masīḥī,Ibn Sīnā,al-Bīrūnī,universal science,metaphysics,natural science ; Ebû Sehl el-Mesîhî,İbn Sînâ,Bîrûnî,tümel bilim,tabiî bilim

İslam   felsefesi   geleneğinin   unutulmuş   isimlerinden   biri   olan   Ebû   Sehl   Îsâ  b.  Yahyâ  el-Mesîhî  (ö.  416/1025’ten  sonra),  ilişki  içinde  olduğu  isimler  kadar  henüz  araştırmacıların  ilgisine  pek  mazhar  olmamış  olsa  da  eserleri  açısından  dikkate  değer  bir  filozoftur.  Hayatı  hakkında  sahip  olduğumuz  sınırlı bilgiler, onun, bir dönem, Me’mûnî hükümdarı Me’mûn b. Me’mûn ve veziri Ebu’l-Hasen es-Sehlî’nin himayesinde İbn Sînâ, Bîrûnî, İbnü’l-Hammâr ve   İbn   Irâk   gibi   önemli   bilginlerle   birlikte   çalışmalarını   sürdürdüğünü   göstermektedir.  Başta  tıp  olmak  üzere  felsefenin  pek  çok  alanında  eserler  kaleme  alan  Ebû  Sehl’in,  felsefî  bilimlerin  sınıflandırılmasıyla  ilgili  olarak  vezir  Sehlî  için  kaleme  aldığı  Kitâb  fî  esnâfi’l-ulûmi’l-hikmiyye,  bu  alana  dair  günümüze  gelen  görece  erken  eserlerden  biridir.  Metafizik  yanında  tabiî  bilimi  de  “tümel  bilim”  kapsamında  değerlendirmesiyle  öne  çıkan  eserde,  Ebû Sehl, Geç Antik dönemde İskenderiye’de oluşmuş Aristotelesçi külliyatı merkeze alarak her bir bilim dalının içeriği, o alanda yazılmış temel metinler ve  bu  metinler  hakkında  yapılmış  açıklayıcı/yorumlayıcı  çalışmalara  atıfta  bulunarak  yüzyıllara  yayılmış  geniş  bir  literatürü  okuyuculara  sunmaktadır.  Bu makalede, Ebû Sehl’in hayatı ve eserleri ortaya konulduktan sonra, Kitâb fî  esnâfi’l-ulûmi’l-hikmiyye  tanıtılmakta  ve  eserin  yeni  bir  neşrine  ve  Türkçe  tercümesine yer verilmektedir.

Abū  Sahl  ʽĪsā  ibn  Yaḥyā  al-Masīḥī  (d.  after  416/1025)  is  a  neglected  figure  within  the  philosophical  tradition  in  Islam.  The  very  limited  information  about his life shows that he was under the patronage of the Ma’mūnid ruler Ma’mūn  ibn  Ma’mūn,  and  his  vizier  Abū  al-Ḥasan  al-Sahlī  together  with  a  group of famous scholars, such as Ibn Sīnā, al-Bīrūnī, Ibn al-Ḫammār, and Ibn ʽIrāq. He wrote many works on different fields of philosophy, particularly on medicine. Among them, Kitāb fī aṣnāf al-ʽulūm al-ḥikmiyya is a relatively early example of the genre that falls under the classification of the philosophical/intellectual sciences. Abū Sahl’s work is explicitly based on the Aristotelian corpus  arranged  in  Alexandria  in  late  antiquity,  and  he  introduces  each  science  by  referring  to  its  basic  text(s),  using  the  commentary  tradition found both in late antiquity and in the Islamic period. In addition to the general importance of the wide literature that Abū Sahl provides us with, what is yet a more remarkable and exceptional feature of his work is his argument about the nature of “universal science”. As distinct from the positions of al-Fārābī and Ibn Sīnā, Abū Sahl sees both metaphysics  and  natural  science  as  “universal  sciences”.  In  this  article,  I  first  introduce  Abū  Sahl’s  life  and  works,  then analyze the content of Kitāb fī aṣnāf al-ʽulūm al-ḥikmiyya, focusing on his distinction between universal and particular sciences, and finally present the revised edition and Turkish translation of the work.