Türküler Ekseninde Lokman Hekim
Lokman Hekim in the Context of Folk Songs
Yazar: Demirçe Altıntaş, Pelin
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Musicology and Ethnomusicology ; Müzikoloji ve Etnomüzikoloji ; Music (Other) ; Müzik (Diğer) ; Music,Turkish Folk Music,Folk Songs,Turkish Folk Culture,Lokman Hekim ; Müzik,Türk Halk Müziği,Türkü,Türk Halk Kültürü,Lokman Hekim

İnsan, doğduğu andan itibaren çevresiyle etkileşim içine girmektedir. Bu etkileşim içerisinde kendini ifade etmek isteyen insan, çoğu zaman müziği araç olarak kullanmaktadır. Anadolu’da duyguların dile döküldüğü en önemli müzikal unsurlardan biri türkülerdir. Dilden dile, nesilden nesile söylenilen türküler de sözleri itibariyle içinde taşıdığı ve bulunduğu kültüre ait tüm kültürel unsurları ezgisiyle birlikte aktarmaktadır. Dolayısıyla toplumsal kimliğin oluşmasında önemli bir rol oynayan Türk halk müziği ezgileri yani türküler; içinde taşıdığı geleneksel unsurlar nedeniyle toplumsal kimlik inşası açısından da değerlidir. Bu çalışmada önemli bir kimlik olan Lokman Hekim’in Türk kültüründeki yeri ve öneminin yanı sıra türkülerdeki yansımalarının incelenmesi amaçlanmıştır. Evrenini; Türk halk kültüründe önemli bir kimlik olan “Lokman Hekim” adının geçtiği Türkiye Radyo Televizyon Kurumu THM repertuvarında bulunan türküler oluştururken çalışmanın örneklemini ise “Lokman Hekim” adının geçtiği kırık hava türküler oluşturmaktadır.  Bu çalışma için çok yönlü bir metodoloji izlenmiş; literatür taraması, doküman analizi ve yarı yapılandırışmış görüşme soruları hazırlanarak, alanlarında uzman kaynak kişilerle görüşmeler yapılmıştır. Çalışma; TRT repertuvarında Lokman Hekim’den bahseden kırık hava türkülerde, Lokman Hekim’in çoğunlukla şifacılığından yani dertlere devâ veren anlamında bahsedildiği hipotezinden yola çıkılarak yapılmıştır. Sonuç olarak; Türk halk kültüründe bir kimlik olarak var olan Lokman Hekim, bilge kişiliğinin yanında hekim olarak da yer aldığı ancak asıl kimliği olan bilge, hikmet sahibi kimliğinin ikinci planda kaldığı, farklı kültürlerde farklı isimlerle yer alan ve ölümsüzlüğe çâre arayan hekimlerle bağdaştırılarak Türk kültüründe “Lokman Hekim”le ilişkilendirildiği tespit edilmiştir Ayrıca incelenen türkülerde; hekim kimliğiyle yer aldığı, ölüme bile çâre bulduğuna inanılan Lokman Hekim’den genellikle “çâre bulamayan, devâ olamayan” anlamlarında bahsedildiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

From the moment they are born, humans interact with their surroundings. In this interaction, humans who want to express themselves often use music as a tool. One of the most important musical elements in Anatolia for expressing emotions is folk songs. Passed down from generation to generation, folk songs convey all the cultural elements of the culture they belong to through their lyrics and melodies. Therefore, Turkish folk music melodies, or folk songs, which play an important role in the formation of social identity, are also valuable in terms of social identity construction due to the traditional elements they carry. This study aims to examine the place and importance of Lokman Hekim, an important identity in Turkish culture, as well as its reflections in folk songs. The universe of this study consists of folk songs found in the Turkish Radio and Television Corporation's THM repertoire that mention the name “Lokman Hekim,” an important identity in Turkish folk culture, while the sample of the study consists of Kırık Hava folk songs that mention the name “Lokman Hekim.”  A multi-faceted methodology was followed for this study; literature review, document analysis, and semi-structured interview questions were prepared, and interviews were conducted with expert sources in their fields. The study was conducted based on the hypothesis that in the Kırık Hava folk songs mentioning Lokman Hekim in the TRT repertoire, Lokman Hekim is mostly mentioned as a healer, that is, as a remedy for troubles. As a result, it was determined that Lokman Hekim, who exists as an identity in Turkish folk culture, is portrayed as a physician in addition to his wise personality, but his primary identity as a wise and knowledgeable figure is overshadowed. He is associated with physicians seeking immortality under different names in various cultures and is identified with Lokman Hekim in Turkish culture. Additionally, in the examined folk songs, it was found that Lokman Hekim, who is believed to have found a cure even for death, is generally referred to in the sense of “unable to find a cure, unable to heal.”