Şeyhî’nin Hüsrev ü Şîrîn Mesnevisinde Sosyal Hayat
Social Life in Sheykhi’s Khusrew and Shîrîn
Yazar: Çağlar, Arife
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 22 No. 22, 0
Anahtar kelimeler: Şeyhî,Hüsrev ü Şîrîn,mesnevî,sosyal hayat,15. Yüzyıl ; Sheykhi,Khusrew and Shîrîn,mathnawî,social life,15th century

Sâsânî hükümdarlarından Nuşirevan’ın torunu ve Hürmüz’ün  oğlu Hüsrev-i Perviz’in Ermen prensesi veya  Hozistanlı olarak zikredilen Şîrîn ile yaşadığı aşkı konu edinen  Hüsrev ü Şîrîn hikâyesi, Hüsrev-i Perviz hakkındaki tarihî rivayetler  ve destanî hikâyelerden hareketle oluşturulmuştur.  Sözlü gelenekte devam eden bu hikâyeyi, ilk defa Firdevsî,  Şehnâme adlı eserinde manzum olarak ele almıştır. Hikâye,  edebî amaçla ise ilk kez 12. yüzyılda Senâî tarafından ele alınmış  ve ebedîlik vasfını da Genceli Nizamî’nin mesnevi türünde yazdığı  eseriyle kazanmıştır. İran edebiyatı kadar Türk  edebiyatında da büyük ilgi gören bu hikâye, Anadolu sahasında  Fahrî’den sonra 15. yüzyılın öncü şairlerinden Şeyhî tarafından  ikinci kez kaleme alınmıştır. Şeyhî, bu eserini Nizamî’nin aynı  isimli mesnevisine tercüme yazmış ve Türk edebiyatında bu konuyu  en iyi ele alan şair olarak kabul edilmiştir. Şeyhî’nin eseri,  tercüme olmasına karşın eklenilen ve çıkarılan bazı kısımlar, şairin  eşsiz üslubu, duygu ve düşünce zenginliği, yaşadığı  toplumun kültürel kaynakları ve sosyal hayatına dair unsurlarını  esere dâhil etmesiyle orijinal bir hüviyet kazanmıştır. Bu  çalışmada, mesnevi türündeki eserlerin yazıldığı dönem ve toplumun  sosyal, kültürel yapısıyla gündelik hayatına dair birçok  ögeyi barındırmasından hareketle bahsi geçen mesnevideki sosyal  hayat unsurları, tespit ve tasnif edilerek değerlendirilmeye  çalışılmıştır. Böylelikle klasikTürk şiirinin önemli kaynaklarından  olan sosyal hayatın, Şeyhî’nin eserindeki durumu ortaya  koyulmak istenmiştir.

Khusrew and Shîrîn story, which is about the love that  Hüsrev-i Perviz, who is the grandson of Nusirevan from  Sassanian sovereign and the son of Hürmüz, had with  Shîrîn, who was mentioned as Armenian Princess or from  Khuzistan, was created on the basis of the historical rumors  and heroical stories about Hüsrev-i Perviz. This  story, which continues to be narrated in oral tradition, was  first discussed as poetical in the Firdevsî’s work named  Şehnâme. For the literal purpose, the story was first discussed  by Senai in the 12th century, and has gained an  eternal character through the work by Genceli Nizamî  written in the type of mathnawî, This story, which has attracted  great interest in Turkish literature as well as  Iranian literature, was written in Anatolia by Sheykhı, one  of the leading poets of the 15th century, for the second time  after Fahrî. Şeyhî wrote this work as a translation to Nizami's  homonym mathnawî, he was accepted as the poet  discussing this issue in the best way in Turkish literature.  Although Sheykhı’s work is a translation, it has gained an  original identity, with the inclusion of the unique style of  the poet, the richness of emotions and ideas, the cultural  resources of the society he lived in, and the elements of his  social life, in addition to some added and removed parts. In  this study, considering that the works in the type of  mathnawî include many elements regarding the period in  which they were written, and the social and cultural structure,  and daily life of the society; the elements of social life  in the mathnawî in question were identified, classified, and  then tried to be evaluated. In this way, it was intended to  reveal the situation of the social life, one of the important  sources of ottoman poetry, in the Sheykhı’s work.