Ferşî Kıraat Farklılıklarının Tevcîhi ve Mânaya Delâleti: el-Bakara 2/245 (فَيُضَاعِفَهُ) ve el-A‘râf 7/57 (بُشْرًا) Örneği
The Linguistic Justification (Tawjīh) of Farshī Qirā’āt Variants and Their Semantic Implications: A Study on al-Baqara 2:245 (فَيُضَاعِفَهُ) and al-Aʿrāf 7:57 (بُشْرًا)
Yazar: Bostan, Osman
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: Recitation of the Qur'an and Qiraat ; Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat ; Qirā’āt,Variant (Farshī) Readings,Tawjīh,Hujja,Ihtijāj,Interpretive Tawjīh of Readings ; Kıraat,Ferşî Kıraat Farklılıkları,Tevcîh,Hüccet,İhticâc,Kıraatlerin Tevcîhi

Bu çalışmada, ferşî kıraat farklılıklarının bağlam, dilsel tevcîh ve mânaya yansımaları çerçevesinde iki örnek kelime üzerinden incelenmesi konu edilmektedir. Kur’ân’daki kelime merkezli vecihlerin âyetlerin anlam örgüsünü nasıl etkilediği önemli bir mesele olmakla birlikte, bu vecihlerin bağlam, sarfî-nahvî yapı, hüccet literatürü ve tefsirî yorumlar birlikte gözetilerek ele alındığı örneklem temelli çalışmaların sınırlı oluşu araştırmanın temel problemini oluşturmaktadır. Bu nedenle çalışmada, ferşî kıraat vecihlerinin anlam ufkuna katkısının somut ve takip edilebilir bir örneklem üzerinden ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu yolla ferşî farklılıkların âyetin bağlamını ve tefsir imkânlarını zenginleştiren bir anlam çeşitliliği sunduğu gösterilmeye çalışılmakta; böylece literatürdeki boşluğun kısmen giderilmesi ve alana mütevazı bir katkı sağlanması hedeflenmektedir. Yöntem olarak nitel araştırma kapsamında doküman analizi benimsenmiş; metodolojik birlik sağlamak üzere sahih kıraatler içinde yer alan ve her biri dört vecihle rivayet edilen el-Bakara 2/245’teki “فَيُضَاعِفَهُ” ile el-A‘râf 7/57’deki “بُشْرًا” kelimeleri örneklem olarak seçilmiştir. İlgili vecihler, âyetlerin bağlamı gözetilerek sarfî ve nahvî tevcîh ile hüccet literatüründeki dilsel açıklamalar ışığında değerlendirilmiş; ortaya çıkan dilsel veriler klasik tefsirlerdeki mânalandırmalarla birlikte ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, el-Bakara 2/245’teki tef‘îl ve mufâ‘ale farkının ilâhî artırmanın yoğunluk ve genişlik derecelerini farklılaştırdığını; ref‘-nasb farklılığının ise artırmayı ya istifhama bağlı şartlı bir karşılık ya da bağımsız bir ilâhî fiil olarak okuma imkânı sunduğunu göstermektedir. el-A‘râf 7/57’deki “بُشْرًا/نُشُرًا/نُشْرًا/نَشْرًا” vecihleri ise rüzgârın rahmetin müjdecisi olma, bulutu taşıma ve ölü toprağın dirilişine hazırlık yapma gibi fonksiyonları farklı tonlarda öne çıkarmaktadır. Sonuç olarak çalışmada, iki örnek kelime üzerinden ferşî kıraat farklılıklarının âyetlerin bağlamsal bütünlüğünü güçlendiren ve tefsirî imkânları genişleten çok katmanlı bir anlam zenginliği sunduğu ortaya konulmaya çalışılmaktadır.

This study investigates two selected lexical items in order to examine how farshī Qur’anic reading variants relate to contextual meaning, linguistic justification (tawjīh), and exegetical interpretation. Although the influence of word-level variants on the semantic structure of verses is recognized in qirāʾāt and tafsīr studies, sample-based analyses that evaluate these variants together with context, morphological–syntactical structure, explanations in the classical ḥujja literature, and major exegetical interpretations remain limited. For this reason, the aim of the study is to show how farshī variants contribute to the meaning of the text through concrete and traceable examples. In doing so, the research argues that these variants are not merely phonetic or formal alternatives but provide a meaningful diversity that enriches contextual coherence and expands exegetical possibilities, thereby offering a modest contribution to the existing literature. The study adopts document analysis within a qualitative framework. To ensure methodological consistency, the words “فَيُضَاعِفَهُ” in al-Baqara 2:245 and “بُشْرًا” in al-A‘rāf 7:57, each transmitted with four readings within the corpus of sound qirāʾāt, were selected in an illustrative manner. These variants were examined as perthe contextual setting of the verses and the philological explanations available in classical ḥujja sources, and the resulting data were evaluated alongside major exegetical interpretations. The findings show that the patterns tafʿīl and mufāʿala in al-Baqara 2:245 affect the intensity and scope of the divineprovision, while the refʿ–nasb variation allows different interpretive possibilities. In al-A‘rāf 7:57, the readings “بُشْرًا/نُشُرًا/نُشْرًا/نَشْرًا” highlight the wind as a harbinger of mercy, a bearer of clouds, and an agent preparing the revival of dead land.