RUH SAĞLIĞI SOSYOLOJİSİNİN KURAMSAL GELİŞİMİ
THE THEORETICAL DEVELOPMENT OF THE SOCIOLOGY OF MENTAL HEALTH
Yazar: Demir, Ali Eren
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; Sociology of Mental Health,Social Factors,Social Inequalities,Stigmatization ; Ruh Sağlığı Sosyolojisi,Toplumsal Faktörler,Sosyal Eşitsizlikler,Damgalanma

Bu çalışma, ruh sağlığı sosyolojisindeki paradigmatik dönüşümü bütünlüklü biçimde çözümleyerek, Talcott Parsons’ın işlevselci “hasta rolü” kavramından sosyal inşacı, eleştirel, feminist, postkolonyal ve post-modern yönelimlere uzanan kuramsal evrimi sistematik olarak haritalandırmaktadır. Uluslararası literatür taraması, alanın kuramsal çeşitliliği, ampirik birikimini; özellikle deneyim, kurum, politika ve piyasa dinamiklerini birlikte ele alan çalışmaları görünür kılmaktadır. Buna karşılık, DergiPark ve YÖK Tez veri tabanlarında yürütülen sistematik tarama, Türkiye’deki sosyoloji yazınında alanın parçalı, sınırlı ve kurumsallaşma eşiğinde olduğunu göstermektedir. Bulgular, ruh sağlığı sosyolojisinin yalnızca bir akademik alt-disiplin değil, sosyal ve epistemik adalet mücadelesinin bileşeni olduğunu; bilgi üretiminde hastalar, yakınları ve sağlık profesyonelleri lehine katılımcı ve refleksif yöntemlerin önemini vurgulamaktadır. Çalışma, Türkiye bağlamında sağlık hizmetlerinin piyasalaşması, sınıf-cinsiyet-mekân kesişimleri ve bakım mimarisi gibi eksenlerde çok yöntemli araştırma gündemi önermektedir. Sonuç olarak, küresel kuramsal tartışmalara eleştirel katkı sunan; yerel ihtiyaçlara duyarlı, etik ve veri altyapısıyla desteklenen bir ruh sağlığı sosyolojisinin geliştirilmesi stratejik bir gereklilik olarak ortaya konulmaktadır.

This study offers a comprehensive analysis of the recent paradigmatic reorientation in the sociology of mental health, tracing the field’s trajectory from Talcott Parsons’s functionalist formulation of the “sick role” to social constructionist, critical, feminist, postcolonial, and post-modern approaches that foreground power, embodiment, and institutional design. It systematically maps this theoretical evolution alongside an international research corpus that combines conceptual innovation with rigorous empirical inquiry, particularly where experience, organizational practice, policy regimes, and market dynamics are examined in tandem. A parallel systematic search of DergiPark and YÖK Tez indicates that, within Turkish sociology, the subfield remains fragmented and under-institutionalized despite clear research needs and opportunities. The analysis argues that the sociology of mental health is not merely an academic specialization but a component of social and epistemic justice, requiring participatory and reflexive methodologies that redistribute authority to knowledge production among service users, families, and frontline workers. Building on this premise, the study outlines a multi-method research agenda attentive to welfare-state configurations, the marketization of healthcare, intersections of class, gender, and space, and the institutional architecture of care. It concludes that developing an ethically grounded, data-enabled, and locally situated yet globally conversant sociology of mental health is strategically imperative for Turkey.