Restorasyon Sonucu Ortaya Çıkan Zeyrek Çinili Hamam Kalemişleri
Samples of Kalemişi Work of the Çinili Bath Restoration with Zeyrek
Yazar: Ekim, Zeynep Emel
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 19, 2022
Anahtar kelimeler: Zeyrek Çinili Hamam,Mimar Sinan,Barbaros Hayrettin Paşa,restorasyon,19. yüzyıl kalemişi ; Zeyrek Çinili Bath,Mimar Sinan,Barbarossa Hayrettin Pasha,restoration,19th century Kalemişi work

Zeyrek Çinili Hamam, mimarisi, geleneksel ısınma sistemi ve süsleme elemanlarıaçısından önem arz eden çifte bir hamamdır. 2010 yılında başlanan Çinili Hamam Koruma-Onarım ve Rehabilitasyon Projesi sonucunda yapının hamam işlevi ve ortaya çıkankalemişleri korunacaktır.Barbaros Hayrettin Paşa’nın İstanbul’da tesis ettiği evkafına gelir getirmesi amacıylabu yapı inşa edilmiştir. Zeyrek Çinili Hamam’ın bir inşa veya ihya kitâbesi olmamasınarağmen, Hassa Başmimarı Sinan tarafından inşa edildiği konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır.Mimar Sinan’ın yaptığı yapıların listesini veren tezkirelerde ve BarbarosHayrettin Paşa’nın vakfiyesinde hamamın adı geçmektedir. Mimar Sinan, Türk klasikhamamlarının temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla, hamam mimarisi plan şemasındaher zaman yeni arayışlar içinde olmuştur.Restorasyon çalışmaları sonucunda hamamın erkekler ve kadınlara ait soyunmalıkkısımlarında yapıya ayrı bir boyut kazandıran kalemişleri gün ışığına çıkarılmıştır. Cibaliyangınları sonrasında gerçekleşen onarımlarda yapılan ilk katman kalemişleri 1850senelerine aittir. Günümüze ulaşan en nitelikli kalemişleri ise 1850-1890 yılları arasına  tarihlenir. 19. yüzyıla tarihlenen ve iki dönem şeklinde uygulanan kalemişleri bu makaleile ilk kez literatüre kazandırılmaktadır. Alt bölümlerin bezemeleri birbiri üstüne uygulanmışkatmanlar halinde iken duvarların üst bölümlerinde ve kubbe geçişinde yer alansiyah-beyaz kalemişi ise tek katman halindedir. Klasik Dönem yapılarına 19. yüzyıldaeklenen kalemişleri ile bu bezemeler arasında karşılaştırma yapılarak, benzerlikler örnekleriile ortaya konulmuştur.

Zeyrek Çinili Bath is a double bath, which is important in terms of its architecture,traditional heating system and decorative elements. As a result of the Çinili Bath Conservation-Repair and Rehabilitation Project, which was started in 2010, the bath function ofthe building and the resulting kalemişi will be preserved.This structure was built in order to bring income to the foundations established byBarbarossa Hayrettin Pasha in Istanbul. Although Zeyrek Çinili Hamam does not have aconstruction or revival inscription, there is no doubt that it was built by the Chief ArchitectSinan. The name of the bath is mentioned in the biographies that list the structuresbuilt by Mimar Sinan and in the charter of Barbaros Hayrettin Pasha. Mimar Sinan hasalways been in search of new ones in the plan scheme of bath architecture, provided thathe adheres to the basic principles of Turkish classical baths.As a result of the restoration works, the kalemişi in the men’s and women’s dressingareas of the bath, which added a different dimension to the building, was brought tolight. The first layer of kalemişi during the repairs after the Cibali fires belong to 1850.The most qualified kalemişi that have survived to the present day are dated to the years1850-1890. The kalemişi, which are dated to the 19th century and applied in two periods,are brought to the literature for the first time with this article. While the decorations ofthe lower sections are in layers applied on top of each other, the black and white kalemişiwork on the upper sections of the walls and the dome transition is in a single layer. Acomparison was made between the kalemişi added to the Classical Period buildings inthe 19th century and these decorations, and the similarities were revealed with examples.