MİLLETLERARASI TİCARÎ HAKEM KARARLARININ İPTAL ve TENFİZ DAVALARI YOLUYLA MAHKEMELERCE MÜKERRER KONTROLE TÂBİ TUTULMALARI SORUNU ve BU SORUNUN GİDERİLMESİNE YÖNELİK İKİ ÖNERİ
PROBLEMS ARISING OUT OF THE MULTIPLE JUDICIAL CONTROL UPON INTERNATIONAL ARBITRAL AWARDS AND POSSIBLE WAYS TO OVERCOME THIS PROBLEM
Yazar: Ataman-figanmeşe, İnci
Dergi: Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, Vol. 31 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: Law in Context ; Hukuk ; Hakem Kararının Kontrolü, Cenevre Sözleşmesi (1961) ; Arbitration,Annulment Procedure,Control of Arbitral Awards,Enforcement Procedure,Enforcement of Annuled Awards,Geneva Convention (1961),National Courts,New York Convention (1958),Setting Aside Procedure

Günümüz tahkim yargılaması usulü, bir hakem kararının çeşitli defalar millî mahkemelerce kontrole tâbi tutulmasını mümkün kılmaktadır. Hakem kararında aleyhine hükmedilmiş tarafın hakem kararının iptali talebiyle tahkim yeri ülkesinin millî mahkemelerine başvurması mümkün olduğu gibi, hakem kararında lehine hükmedilmiş tarafın da hakem kararının tanınması veya tenfizi talebiyle millî mahkemelere başvurması mümkündür. Bir tahkim davasının her iki tarafının da ayrı ayrı, birbirinden farklı taleplerle (iptal talebi/tanıma-tenfiz talebi) başvurdukları millî mahkemelerin, tarafların talepleri hakkında karar verebilmeleri için, ilgili hakem kararını çeşitli kıstaslar yönünden kontrol etmeleri gerekecektir. Bugün birçok ülkenin doğrudan iktibas ettiği veya milletlerarası tahkim mevzuatını hazırlarken yararlandığı UNCITRAL Model Kanunu’nda öngörülen ‘‘iptal’’ sebepleri ile dünya üzerindeki hemen her ülkenin taraf olduğu New York Konvansiyon’unun öngördüğü ‘‘tenfizin reddi’’ sebepleri aynıdır. Bu nedenle, bir millî mahkeme bir hakem kararını kontrol ederken bu kontrolü ister görmekte olduğu iptal davası sebebiyle yapıyor olsun, isterse de görmekte olduğu tenfiz davası sebebiyle yapıyor olsun, hakem kararını aynı kıstaslar yönünden kontrol edecektir. Hakem kararlarının millî mahkemelerce çeşitli defalar neredeyse birbirinin aynısı olan kıstaslar yönünden kontrole tâbi tutulmalarının ise, başta usul ekonomisine aykırı olmak gibi çeşitli sakıncaları vardır. Mükerrer kontrolün sakıncalarının tüm çıplaklığıyla ortaya çıktığı durum, iptal edilmiş hakem kararlarının uygulamada rastlandığı üzere, haklarındaki iptal kararına rağmen tenfiz edilmeleri durumudur. İptal edilmiş olan bir hakem kararının tenfiz edilmesi, iptal davasının görülmesi için harcanmış zaman, emek ve paranın boşa gitmesi anlamına gelir. Hakem kararlarının mükerrer kontrolü sorununun giderilmesi için getirilmiş çeşitli öneriler arasında yer alan ‘‘iptal davalarının kaldırılması’’ yönündeki öneri, kısmen de olsa Türkiye, Belçika, İsviçre ve Fransa gibi bazı ülkelerin mevzuatında hayat bulmuştur. Mükerrer kontrol sorununun giderilmesi için ileri sürülmüş öneriler içinde en etkin ancak hayata geçirilmesi şimdilik zor görüneni, hakem kararlarını tek elden kontrol edecek bir milletlerarası mahkemenin kurulması önerisidir

Under the existing system of judicial control of international commercialarbitral awards, both the losing and the winning parties of an arbitralproceeding may independently initiate proceedings which result in the controlof arbitral awards by national courts. While the losing party can initiate settingaside (annulment) proceedings before the courts in the country in which thearbitral decision was rendered, the winning party can initiate enforcementproceedings before courts of the country where the losing party has assets.During both the setting aside proceedings and the enforcement proceedings, thearbitral award will be subjected to the control of national courts. The standardsof control which will be exercised by courts however, will both for the settingaside procedure and the enforcement procedure substantially be the same.This is mainly because the reasons foreseen in the UNCITRAL Model Law onInternational Commercial Arbitration for setting aside an arbitral award arethe same as the reasons upon which enforcement of an arbitral award maybe denied according to the New York Convention. It should be noted that -inaddition to the fact that arbitral awards may be subjected to multiple judicialcontrol having the same scope- the annulment of an arbitral award does notalways result in the denial of enforcement of the arbitral award; in somejurisdictions, arbitral awards set aside in the country of origin can be enforced. All of these facts lead to questioning the existing system of judicial control ofarbitral awards. Viewed from the perspective of judicial economy, the existingsystem of multiple judicial control of arbitral awards seems to be infringing theprocedural law standard of minimisation of duplication of effort. In order toreduce the problem of multiple judicial control, some countries such as Turkey,Switzerland, Belgium and France adopted legislation for optional exclusionof the action to set aside. Amongst the suggestions made by legal scholarsto overcome the problem of multiple judicial control of arbitral awards, thesuggestion of the establishment of a new international court which shall haveexclusive jurisdiction on the control of arbitral awards, is the most promisingbut seemingly most unrealisable one.