İki İlişkisel İktidar Yaklaşımı: Poulantzas’ın Foucault Eleştirisi
İki İlişkisel İktidar Yaklaşımı: Poulantzas’ın Foucault Eleştirisi
Yazar: Subaşı, Erol
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 44 No. 3, 2019
Anahtar kelimeler: İktidar, İlişkisel İktidar Kuramı,,Michel Foucault,,icos Poulantzas, Siyaset Sosyolojisi.

İktidar siyaset biliminin ve siyaset sosyolojisinin temel kavramlarından biridir. Öyleki siyaset biliminin kendisi bir iktidar bilimi olarak bile görülebilir. İktidar, PlatondanKarl Marx’a ya da Max Weber’e ve günümüze değin bir çok düşünürün temel ilgialanlarından birini oluşturmuştur. Bununla birlikte, iktidar geleneksel olarak sahipolunabilecek, biriktirilebilecek, azalabilecek, paylaşılabilecek ve yitirilebilecek bir tözolarak görülmüştür. Oysa neomarksist ve post-yapısalcı yaklaşımlar giderek daha yoğunbir şekilde iktidarı bir töz olarak değil konumlar arası stratejik bir ilişki tarzı olarakkavrama eğilimindedirler. İşte bu çalışma Fransız filozof ve düşünce sistemleri tarihçisiMichel Foucault’nun ilişkisel iktidar kavrayışını, Yunan asıllı Fransız siyaset sosyoloğuNicos Poulantzas’ın eleştirileri bağlamında ele almaktadır. Foucault’nun ilişkisel post-yapısalcı bir konumlanmadan Marksist iktidar kavrayışına getirdiği eleştirileriPoulantzas ilişkisel-Marksist bir hatta cevaplayarak Foucaultcu iktidar yaklaşımınakendi eleştirilerini yöneltmiştir. Poulantzas’ın Foucault eleştirisi dört ana başlıktatoplanabilir: Devlet ve iktidar arasındaki ilişki; iktidarın kökleri; iktidar, hukuk ve fizikizor; iktidar ve direniş stratejileri. Birincisi, Foucault’nun iddiasının aksine Marksizm içiniktidar devletten doğup onda sonlanmaz; iktidar toplumsal mücadeleler içinden kaynarve devletten taşar. İkincisi, Foucaultcu iktidar anlayışı kendi kendine referans veren veher tür ilişkiye içkin soyut bir diyagram olarak kurgulanır; oysa Marksizm için iktidarher zaman üretim ilişkileri, emeğin toplumsal işbölümü ve toplumsal mücadeleleriçinde kökleşir. Üçüncüsü, Foucault modern dönemde iktidarın fiziki şiddet yoluyladeğil disiplinci mekanizmaların neden olduğu içselleştirmeler yoluyla icra edildiğiniileri sürer. Poulantzas’a göre ise böylesi bir yaklaşım hem devletin ve hukukun fizikişiddet uygulamalarını görmezden gelir hem de rıza sorunsalını buharlaştırır. Sonolarak Foucault’nun köksüz, soyut ve her tür sosyo-ontolojik ilişkiye içkin bir şekildekurgulandığı için mutlaklaştırılmış iktidar kavrayışı direniş için hiçbir alan bırakmaz. Bunedenle Foucault’nun iktidarın olduğu her yerde direnişin de olduğu şeklindeki vecizifadesi temelsizdir. Poulantzas ise daha en başta toplumsal mücadeleleri iktidarın madditemelleri olarak kurduğu için direnişler için belirli bir alan bırakmaktadır. Poulantzas’ınFoucault eleştirilerini tartışmak ilişkisel-post-yapısalcı bir iktidar kavrayışı ile ilişkiselMarksist iktidar anlayışı arasındaki geçişlilikleri ve geçişsizlikleri göstermesi açısındanönemlidir.

İktidar siyaset biliminin ve siyaset sosyolojisinin temel kavramlarından biridir. Öyleki siyaset biliminin kendisi bir iktidar bilimi olarak bile görülebilir. İktidar, PlatondanKarl Marx’a ya da Max Weber’e ve günümüze değin bir çok düşünürün temel ilgialanlarından birini oluşturmuştur. Bununla birlikte, iktidar geleneksel olarak sahipolunabilecek, biriktirilebilecek, azalabilecek, paylaşılabilecek ve yitirilebilecek bir tözolarak görülmüştür. Oysa neomarksist ve post-yapısalcı yaklaşımlar giderek daha yoğunbir şekilde iktidarı bir töz olarak değil konumlar arası stratejik bir ilişki tarzı olarakkavrama eğilimindedirler. İşte bu çalışma Fransız filozof ve düşünce sistemleri tarihçisiMichel Foucault’nun ilişkisel iktidar kavrayışını, Yunan asıllı Fransız siyaset sosyoloğuNicos Poulantzas’ın eleştirileri bağlamında ele almaktadır. Foucault’nun ilişkisel post-yapısalcı bir konumlanmadan Marksist iktidar kavrayışına getirdiği eleştirileriPoulantzas ilişkisel-Marksist bir hatta cevaplayarak Foucaultcu iktidar yaklaşımınakendi eleştirilerini yöneltmiştir. Poulantzas’ın Foucault eleştirisi dört ana başlıktatoplanabilir: Devlet ve iktidar arasındaki ilişki; iktidarın kökleri; iktidar, hukuk ve fizikizor; iktidar ve direniş stratejileri. Birincisi, Foucault’nun iddiasının aksine Marksizm içiniktidar devletten doğup onda sonlanmaz; iktidar toplumsal mücadeleler içinden kaynarve devletten taşar. İkincisi, Foucaultcu iktidar anlayışı kendi kendine referans veren veher tür ilişkiye içkin soyut bir diyagram olarak kurgulanır; oysa Marksizm için iktidarher zaman üretim ilişkileri, emeğin toplumsal işbölümü ve toplumsal mücadeleleriçinde kökleşir. Üçüncüsü, Foucault modern dönemde iktidarın fiziki şiddet yoluyladeğil disiplinci mekanizmaların neden olduğu içselleştirmeler yoluyla icra edildiğiniileri sürer. Poulantzas’a göre ise böylesi bir yaklaşım hem devletin ve hukukun fizikişiddet uygulamalarını görmezden gelir hem de rıza sorunsalını buharlaştırır. Sonolarak Foucault’nun köksüz, soyut ve her tür sosyo-ontolojik ilişkiye içkin bir şekildekurgulandığı için mutlaklaştırılmış iktidar kavrayışı direniş için hiçbir alan bırakmaz. Bunedenle Foucault’nun iktidarın olduğu her yerde direnişin de olduğu şeklindeki vecizifadesi temelsizdir. Poulantzas ise daha en başta toplumsal mücadeleleri iktidarın madditemelleri olarak kurduğu için direnişler için belirli bir alan bırakmaktadır. Poulantzas’ınFoucault eleştirilerini tartışmak ilişkisel-post-yapısalcı bir iktidar kavrayışı ile ilişkiselMarksist iktidar anlayışı arasındaki geçişlilikleri ve geçişsizlikleri göstermesi açısındanönemlidir.