Hindu Halk Dindarlığının Merkezindeki Yapılar: Yol Kenarı Tapınakları
Hindu Halk Dindarlığının Merkezindeki Yapılar: Yol Kenarı Tapınakları
Yazar: Öztürk, Nermin
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Hinduizm,Tapınak

Hindistan’ın hem kentsel hem de kırsal alanlarında sıklıkla karşılaşılanyol kenarı tapınakları Hinduların pek çoğu için ibadetin ayrılmazparçasıdırlar. Bunlar, Tanrının her yerde hazır ve nazır olduğu şeklindeki Hintfelsefesinden doğmuşlardır. Bu tapınakların bazıları herkesçe bilinen büyüktanrılara ait olsa da pek çoğu yerel tanrılara ve kutsanmış şahsiyetlereaittir. Büyük tanrılar arasında hem resim ve heykel tarzındaki hem de diğerformları ile Şiva başı çeker. Şiva’nın iki oğlundan biri olan fil başlı TanrıGaneş ile Maymun Tanrı Hanuman’a da bu tür tapınaklarda sıklıkla rastlanır. Yolkenarı tapınaklarının çoğunun sahibi olan yerel tanrılar ise bölgeden bölgeyedeğişebilir. Bunların yanı sıra Halk kahramanları, mitolojik şahsiyetler veyaeşinin cenazesi töreninde onunla birlikte diri diri yakılan kadınlar adınayapılmış yol kenarı tapınakları da vardır. Bu tapınaklar yapı formu olarak daoldukça çeşitlidirler. Pek çokları, içine tek kişinin dahi giremeyeceği kadarküçük bir kulübeden ibaret, genellikle bir ağacın altına yapılmış, derme çatmave basit yapılardır. Bunların içine “murti” denilen tanrı tasvirleriyerleştirilmiştir. Tapınak ibadetinin esasını oluşturan “darsan” yani Tanrıyı“görme” eylemi bu murtiler vasıtasıyla sağlanmaktadır. İçindeki murtisi ileküçük bir oda şeklindeki yol kenarı tapınakları aslında büyük tapınaklardaki“garbhagriha” yani rahim odası veya rahim boşluğu denilen özel kısmınmuadilidir. Dolayısıyla yol kenarı tapınaklarının oldukça gösterişli veteferruatlı olan büyük tapınakların en basit formu olduğu söylenebilir.  Bazen ağacın kendisi tapınak halinegetirilmiştir. Bu tür ağaçlar içerisinde Hint inciri olarak bilinen ve aynızamanda Hindistan’ın ulusal ağacı da olan banyan ağacı özellikle dikkat çeker.Çok zengin çeşitlilikteki yol kenarı tapınakları arasında seyyar olanlarınarastlamak dahi mümkündür. Bazen yol kenarı tanrıları tamamen açıkta daolabilirler. Buralardaki ibadet basit eylemlerden oluşur. Dua etmek, tütsü,ışık, yiyecek ve çiçek sunuları en çok yapılan eylemlerdir. Kutsal sayılanağaçların gövdelerine ip dolamak da önemli bir ritüeldir. Bu uygulamaların çoğudışardan, yüzeysel olarak bakıldığında batıl inanç olarak değerlendirilebilecektürdendir. İnsanlar buralara hem günlük ibadetler hem de sağlık, korunma,bağışlanma, kurtuluş gibi değişik amaçlarla giderler. Büyük tapınaklardauyulması gereken katı dini kurallar buralarda uygulanmadığı için yol kenarıtapınakları her kasttan ve sınıftan insana açıktırlar. Buralarda hizmet edenlersıklıkla kadınlar ve brahmin olmayanlardır, hatta aşağı kastlarınüyeleridir.  Bazılarında kendini orayaadamış özel bir görevli bulunur. Kolay ulaşılabilirlikleri ve herkese açıkolmaları onları halk dindarlığının merkezi haline getirmiştir.Anahtar sözcükler: Hinduizm,İbadet, Yol Kenarı Tapınağı, Tapınak

Hindistan’ın hem kentsel hem de kırsal alanlarında sıklıkla karşılaşılanyol kenarı tapınakları Hinduların pek çoğu için ibadetin ayrılmazparçasıdırlar. Bunlar, Tanrının her yerde hazır ve nazır olduğu şeklindeki Hintfelsefesinden doğmuşlardır. Bu tapınakların bazıları herkesçe bilinen büyüktanrılara ait olsa da pek çoğu yerel tanrılara ve kutsanmış şahsiyetlereaittir. Büyük tanrılar arasında hem resim ve heykel tarzındaki hem de diğerformları ile Şiva başı çeker. Şiva’nın iki oğlundan biri olan fil başlı TanrıGaneş ile Maymun Tanrı Hanuman’a da bu tür tapınaklarda sıklıkla rastlanır. Yolkenarı tapınaklarının çoğunun sahibi olan yerel tanrılar ise bölgeden bölgeyedeğişebilir. Bunların yanı sıra Halk kahramanları, mitolojik şahsiyetler veyaeşinin cenazesi töreninde onunla birlikte diri diri yakılan kadınlar adınayapılmış yol kenarı tapınakları da vardır. Bu tapınaklar yapı formu olarak daoldukça çeşitlidirler. Pek çokları, içine tek kişinin dahi giremeyeceği kadarküçük bir kulübeden ibaret, genellikle bir ağacın altına yapılmış, derme çatmave basit yapılardır. Bunların içine “murti” denilen tanrı tasvirleriyerleştirilmiştir. Tapınak ibadetinin esasını oluşturan “darsan” yani Tanrıyı“görme” eylemi bu murtiler vasıtasıyla sağlanmaktadır. İçindeki murtisi ileküçük bir oda şeklindeki yol kenarı tapınakları aslında büyük tapınaklardaki“garbhagriha” yani rahim odası veya rahim boşluğu denilen özel kısmınmuadilidir. Dolayısıyla yol kenarı tapınaklarının oldukça gösterişli veteferruatlı olan büyük tapınakların en basit formu olduğu söylenebilir.  Bazen ağacın kendisi tapınak halinegetirilmiştir. Bu tür ağaçlar içerisinde Hint inciri olarak bilinen ve aynızamanda Hindistan’ın ulusal ağacı da olan banyan ağacı özellikle dikkat çeker.Çok zengin çeşitlilikteki yol kenarı tapınakları arasında seyyar olanlarınarastlamak dahi mümkündür. Bazen yol kenarı tanrıları tamamen açıkta daolabilirler. Buralardaki ibadet basit eylemlerden oluşur. Dua etmek, tütsü,ışık, yiyecek ve çiçek sunuları en çok yapılan eylemlerdir. Kutsal sayılanağaçların gövdelerine ip dolamak da önemli bir ritüeldir. Bu uygulamaların çoğudışardan, yüzeysel olarak bakıldığında batıl inanç olarak değerlendirilebilecektürdendir. İnsanlar buralara hem günlük ibadetler hem de sağlık, korunma,bağışlanma, kurtuluş gibi değişik amaçlarla giderler. Büyük tapınaklardauyulması gereken katı dini kurallar buralarda uygulanmadığı için yol kenarıtapınakları her kasttan ve sınıftan insana açıktırlar. Buralarda hizmet edenlersıklıkla kadınlar ve brahmin olmayanlardır, hatta aşağı kastlarınüyeleridir.  Bazılarında kendini orayaadamış özel bir görevli bulunur. Kolay ulaşılabilirlikleri ve herkese açıkolmaları onları halk dindarlığının merkezi haline getirmiştir.Anahtar sözcükler: Hinduizm,İbadet, Yol Kenarı Tapınağı, Tapınak