BESTE-İ KADİM ve CELALEDDİN DEDE EFENDİ’NİN AYİNİ ÖRNEĞİNDE DÜGÂH MAKAMININ DEĞİŞİMİ
BESTE-İ KADİM ve CELALEDDİN DEDE EFENDİ’NİN AYİNİ ÖRNEĞİNDE DÜGÂH MAKAMININ DEĞİŞİMİ
Yazar: Özgelen, Orkun Zafer; Bakkal, Berkay
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. SAYI 21, 2024
Anahtar kelimeler: Theories of Music ; Müzik Teorileri ; Celaleddin Dede,Dügâh,Makam,Makamsal Analiz,Mevlevi Ayini

Çalışmamızda Dügâh makamının tarihsel süreçteki değişimi ve dönüşümü Beste-i Kadim Mevlevi ayini ve Celaleddin Dede Efendi’nin Dügâh Mevlevi ayininin makamsal analizi doğrultusunda ele alınmıştır. Bu çerçevede Beste-i Kadim Mevlevi ayinleri hakkında kısa bilgiler verilmiş ve metnin devamında Celaleddin Dede Efendi’nin biyografisiyle beraber müzikal kimliği incelenmiştir. Çalışmamızda metot olarak literatür tarama, döküman inceleme ve müzikal analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu meyanda Emin Dede’nin mecmuasındaki ayin notaları referans alınarak iki eserin melodik yapıları bütün selam ve bölümleriyle analiz edilmiştir. Böylece Dügâh makamının tarihsel süreçteki değişimi gözlemlenmiştir. Çalışmamızın analiz kısmında iki ayinin hem çeşni1 hem makamsal analizi görsellerle destelenerek ayrıntılı şekilde verilmiş ve makam ya da usul geçkileri de belirtilmiştir.   Bu meyanda iki ayinde kullanılan çeşni ve makam yapıları tablolar halinde gösterilmiş ve Dügâh makamının değişimi iki ayin üzerinden okunmuştur. Bu doğrultuda 13-15. yüzyıllara ait tarihsel kaynaklardan alınan bilgilere göre Dügâh makamının önce ‘şube’ olarak yer aldığı görülmüştür. Özellikle Beste-i Kadim ayinle Dügâhın makam kimliği ortaya konulmuş ve bu süreçten sonra hem teorik alanda hem de icra pratiğinde günümüze değişerek ya da dönüşerek ulaşmıştır diyebiliriz. Ayrıca makam evreninde Mevlevi ayinlerinin büyük rolü olduğu ve gerek teoriyi gerekse icra pratiğini önemli derecede etkilediği görülmüştür. Bu meyanda özellikle 16-20. yüzyıl makam teorisini Mevlevi ayinleri üzerinden değerlendirmenin doğru yöntemlerden biri olduğu kanısı desteklenmektedir.

Çalışmamızda Dügâh makamının tarihsel süreçteki değişimi ve dönüşümü Beste-i Kadim Mevlevi ayini ve Celaleddin Dede Efendi’nin Dügâh Mevlevi ayininin makamsal analizi doğrultusunda ele alınmıştır. Bu çerçevede Beste-i Kadim Mevlevi ayinleri hakkında kısa bilgiler verilmiş ve metnin devamında Celaleddin Dede Efendi’nin biyografisiyle beraber müzikal kimliği incelenmiştir. Çalışmamızda metot olarak literatür tarama, döküman inceleme ve müzikal analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu meyanda Emin Dede’nin mecmuasındaki ayin notaları referans alınarak iki eserin melodik yapıları bütün selam ve bölümleriyle analiz edilmiştir. Böylece Dügâh makamının tarihsel süreçteki değişimi gözlemlenmiştir. Çalışmamızın analiz kısmında iki ayinin hem çeşni1 hem makamsal analizi görsellerle destelenerek ayrıntılı şekilde verilmiş ve makam ya da usul geçkileri de belirtilmiştir.   Bu meyanda iki ayinde kullanılan çeşni ve makam yapıları tablolar halinde gösterilmiş ve Dügâh makamının değişimi iki ayin üzerinden okunmuştur. Bu doğrultuda 13-15. yüzyıllara ait tarihsel kaynaklardan alınan bilgilere göre Dügâh makamının önce ‘şube’ olarak yer aldığı görülmüştür. Özellikle Beste-i Kadim ayinle Dügâhın makam kimliği ortaya konulmuş ve bu süreçten sonra hem teorik alanda hem de icra pratiğinde günümüze değişerek ya da dönüşerek ulaşmıştır diyebiliriz. Ayrıca makam evreninde Mevlevi ayinlerinin büyük rolü olduğu ve gerek teoriyi gerekse icra pratiğini önemli derecede etkilediği görülmüştür. Bu meyanda özellikle 16-20. yüzyıl makam teorisini Mevlevi ayinleri üzerinden değerlendirmenin doğru yöntemlerden biri olduğu kanısı desteklenmektedir.