Mimari Yapılarda Görülen Taş Kabartma Süslemelerin Din ve Sanat İlişkisi Açısından Değerlendirilmesi (Aksaray İli Güzelyurt Örneği)
The Evaluation of Stone Relief Ornaments in Architectural Structures in the context of the Relationship Between Religion and Art (The Example of Guzelyurt District in Aksaray Province)
Yazar: Uray, Gamze
Dergi: Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi No. 42, 2018
Anahtar kelimeler: Sanat,din,Güzelyurt,taş kabartma ; Art,Religion,Guzelyurt,Stone Relief,Architecture

İnsanoğlunun, barınma vekorunma ihtiyacından dolayı, yaşadığı yeri ve çevreyi düzenleme isteği mimarlıkeylemini başlatmış, yerleşik hayata geçmesiyle de ahşap, taş gibi malzemelerikullanarak mimari yapıların gelişim sürecini hızlandırmıştır. Mimari yapının entemel biçimlendirme elemanı olan taş, aynı zamanda bir süsleme elemanı olarakkullanılmış din, kültür ve estetik kaygılar ile birleşerek, duygu vedüşünceleri anlatan bir araç olmuştur. Tarih öncesi çağlardan başlayarakgünümüze kadar gelişim süreci içine giren mimari yapılar, her türlü toplumsaldeğişimden etkilenmiştir. Özellikle din ve sanat gibi kavramlar, mimariyapıların değişip gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Dinve sanat; birbirine zıt iki kavram gibi gözükse de bu iki kavramın birbirleriyleolan etkileşimini göz ardı etmek yanlış olur. Sanat; biçim ve içerik olaraksosyo-kültürel düşünce yapısıyla gelişmiş, din yardımıyla dasomutlaştırılmıştır. Kapadokyabölgesinde yer alan ve Aksaray’ın bir ilçesi olan Güzelyurt, kendine has tarihive kültürel yapısının yanı sıra sivil ve dini mimari yapıları ile de ön planaçıkmaktadır. 1924 yılına kadar Güzelyurt’ta yaşamış olan Rum halkından geriyekalan, sivil ve dini mimari yapılarda görülen taş kabartmalar, din ve sanatilişkisinin somut bir örneğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, Güzelyurt’tayerinde yapılan gözlem ve incelemeler sonucunda sivil ve dini mimari yapılarındış cephelerinde görülen bitki, hayvan ve kadın figürlü taş kabartmasüslemelerin Hristiyanlık dini açısından taşıdığı önem ve dönemin sanat üslubu incelenmiştir. Ayrıca Güzelyurt’ta yaşamış vehalen yaşamakta olan halk ile birebir görüşmeler (mülakat) yapılmış olup halkınkonu ile ilgili bilgi ve düşünceleri hakkında veriler toplanmıştır. Çalışmada;din ve sanatın etkileşimi sonucu sivil ve dini mimari yapılarda görülen taşkabartma süslemelerin yapım tekniği, şekli, kullanım amacı, anlamı, yeri vedönemi hakkında temel bilgilerin edinilmesi amaçlanmıştır. Araştırmalarsonucunda dinin yaşama ait birgerçeklik olması, sanatında bu gerçekliği estetik bir güzellik katıp somutlaştırarakyansıttığı görülmüştür. Ayrıca din ve sanat olgularının birbirinden büyükölçüde etkilendiği ve bu iki olgunun gelişip yayıldığı gözlemlenmiştir.

The humanbeings’ desire to regulate the place where they live and the environment due tothe need for shelter and protection of human beings has begun with the actionof architecture. Stone, which is the most basic shaping element of thearchitectural structure, has also been used as an ornamentation element and hasbeen a tool for expressing feelings and thoughts by combining with religion,culture and aesthetic concerns. Architectural structures, which have enteredthe development process from the prehistoric times to the present day, havebeen affected by all kinds of social changes. Especially concepts such asreligion and art played an important role in changing and developingarchitectural structures. Religion and art; although it may seem like twoopposing concepts, it would be wrong to ignore the interaction between thesetwo concepts. Art; it was developed with the socio-cultural thought structureas form and content. Guzelyurt is a district of Aksaray, located in theCappadocia region, and stands out with its civil and religious architecturalstructures as well as its historical and cultural structure. The stone reliefsseen in the civil and religious architectural structures remaining from theGreek people who lived in Guzelyurt until 1924 reveal a concrete example of therelationship between religion and art. As a result of observations andexaminations in Guzelyurt, the importance of Christianity in terms ofChristianity and the style of art of the period were examined. In addition,one-to-one interviews were held with the people who lived and has still livedin Guzelyurt. Study; as a result of the interaction of religion and art, it isaimed to obtain the basic information about construction technique, shape,purpose, meaning, place and period of stone relief ornaments seen in civil andreligious architectural structures. As a result of the researches, it is seenthat religion is a reality of life and reflects this reality with its aestheticbeauty. Furthermore, it was observed that the cases of religion and art weregreatly influenced by each other and these two phenomena developed and spread.