hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ESKİ UYGURCA DİN DIŞI METİNLERİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ VARLIĞI
ESKİ UYGURCA DİN DIŞI METİNLERİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ VARLIĞI
Yazar: Yıldız, Hüseyin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 10 No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ESKİ UYGURCA DİN DIŞI METİNLERİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ VARLIĞI,kitap incelemesi,eski türkçe

Türk Dil Kurumu yayınları arasında 2016 yılında çıkan 572 sayfalık eser, 2005 yılında benzer bir adla savunulan yüksek lisans tezinin12genişletilmiş hâlidir. Bu genişletmeyi, yazar, eserin ön sözünde şu şekilde ifade etmektedir: Yüksek lisans tezimden farklı olarak metinler ve Türkiye Türkçesine çeviri bölümü eklenmiş ve Türk dillerinde görülmeyen Eski Uygurca sözcüklerin yerini hangi sözcüklerin aldığı da tespit edilmiştir (s. 9).

Türk Dil Kurumu yayınları arasında 2016 yılında çıkan 572 sayfalık eser, 2005 yılında benzer bir adla savunulan yüksek lisans tezinin12genişletilmiş hâlidir. Bu genişletmeyi, yazar, eserin ön sözünde şu şekilde ifade etmektedir: Yüksek lisans tezimden farklı olarak metinler ve Türkiye Türkçesine çeviri bölümü eklenmiş ve Türk dillerinde görülmeyen Eski Uygurca sözcüklerin yerini hangi sözcüklerin aldığı da tespit edilmiştir (s. 9).
DÜNYA DİLLERİ VE TÜRKÇE
DÜNYA DİLLERİ VE TÜRKÇE
Yazar: Işıktaş Sava, Işılay
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 10 No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; dünya dilleri,türkçe,kitap incelemesi

Dünyada dillerin ortaya çıkışı, kaynağı veya kaynakları, gelişimi, sınıflandırılması mensubu olduğu milletin dilinin de dünya dilleri içindeki yeri insanoğlunun ilgisini her dönem çekmiştir. Bu konu hakkında iki önemli kitap dikkat çekmektedir. Bunlardan ilki Dilin Tarihi,diğeri de Dillerin Tarihidir. Türk dili veya Türkçe lehçeleri ile birlikte bugün yeryüzünde konuşurlarının sayısı ve konuşulduğu alan bakımından dünya dilleri içinde en büyük dillerden birisidir. Dünya dilleri hakkında bazı bilgiler ve Türk  dilinin dünya dilleri arasında yapı, kaynak bakımından yeri ile ilgili incelemeler Türkiye’de dilbilimi sahasında çıkan kitaplarda yer almaktadır. Ayrıca Türk dilinin tarihi  seyri, gelişimi, lehçeleri ve ağızları gibi mevzuları inceleyen, dil aileleri hakkında bilgiler veren Türk Dili Tarihi45kitapları da bulunmaktadır.

Dünyada dillerin ortaya çıkışı, kaynağı veya kaynakları, gelişimi, sınıflandırılması mensubu olduğu milletin dilinin de dünya dilleri içindeki yeri insanoğlunun ilgisini her dönem çekmiştir. Bu konu hakkında iki önemli kitap dikkat çekmektedir. Bunlardan ilki Dilin Tarihi,diğeri de Dillerin Tarihidir. Türk dili veya Türkçe lehçeleri ile birlikte bugün yeryüzünde konuşurlarının sayısı ve konuşulduğu alan bakımından dünya dilleri içinde en büyük dillerden birisidir. Dünya dilleri hakkında bazı bilgiler ve Türk  dilinin dünya dilleri arasında yapı, kaynak bakımından yeri ile ilgili incelemeler Türkiye’de dilbilimi sahasında çıkan kitaplarda yer almaktadır. Ayrıca Türk dilinin tarihi  seyri, gelişimi, lehçeleri ve ağızları gibi mevzuları inceleyen, dil aileleri hakkında bilgiler veren Türk Dili Tarihi45kitapları da bulunmaktadır.
İRAN’DA TÜRKLER VE TÜRKÇE
İRAN’DA TÜRKLER VE TÜRKÇE
Yazar: Tuğlacı, Gülşah
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 10 No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; iran,türkler,türkçe

Türkiye ve Türkiye dışında, İran’da konuşulan Türkçe varyantlar üzerine çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Doerfer tarafından Halaççanın keşfedilmesinden sonra 1968- 1969 yıllarında Semih Tezcan bölgeye iki sefer düzenleyen grupta yer almıştır. Çalışma arkadaşlarıyla birlikte Halaççanın hâlâ konuşulmakta olduğunu keşfetmiş ve çok sayıda dil malzemesi toplamıştır (Tezcan 2013). Tezcan, bundan sonra da Halaçça üzerine çalışmalarını sürdürmüştür. Filiz Kıral da bölgeye saha çalışmaları için  itmiş,erkek araştırmacılar için ulaşılmaz kalmış olan kadın konuşurların dokümantasyonunu yapmıştır. Tebriz yerel konuşma biçimi de yine Filiz Kıral tarafından doktora teziolarak çalışılmıştır (Johanson 2009: 37).

Türkiye ve Türkiye dışında, İran’da konuşulan Türkçe varyantlar üzerine çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Doerfer tarafından Halaççanın keşfedilmesinden sonra 1968- 1969 yıllarında Semih Tezcan bölgeye iki sefer düzenleyen grupta yer almıştır. Çalışma arkadaşlarıyla birlikte Halaççanın hâlâ konuşulmakta olduğunu keşfetmiş ve çok sayıda dil malzemesi toplamıştır (Tezcan 2013). Tezcan, bundan sonra da Halaçça üzerine çalışmalarını sürdürmüştür. Filiz Kıral da bölgeye saha çalışmaları için  itmiş,erkek araştırmacılar için ulaşılmaz kalmış olan kadın konuşurların dokümantasyonunu yapmıştır. Tebriz yerel konuşma biçimi de yine Filiz Kıral tarafından doktora teziolarak çalışılmıştır (Johanson 2009: 37).
BİLİNMEYEN METİNLERİN ÇÖZÜLMESİ KONUSUNDA TEORİK BİR YAKLAŞIM VE ALTIN ELBİSELİ ADAM YAZITI İÇİN YENİ BİR OKUMA DENEMESİ
BİLİNMEYEN METİNLERİN ÇÖZÜLMESİ KONUSUNDA TEORİK BİR YAKLAŞIM VE ALTIN ELBİSELİ ADAM YAZITI İÇİN YENİ BİR OKUMA DENEMESİ
Yazar: Ercilasun, Ahmet Bican
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; altın elbiseli adam,esik yazıtı,Oljas Süleymanov

Makalede, Kazakistan’ın Esik kasabasında, bir kurgandaki kap üzerinde bulunan, “Altın Elbiseli Adam Yazıtı” veya “Esik Yazıtı” olarak bilinen iki satırlık yazı için yeni bir okuma denemesi yapılmıştır. Önceki bazı denemeler ve eleştirileri üzerinde durulduktan sonra bilinmeyen metinlerin çözümlenmesi konusunda beş maddelik bir teorik yaklaşım oluşturulmuştur. Metnin transliterasyon ve transkripsiyonu ile anlamlandırılması bu yaklaşıma uygun olarak tarafımdan yapılmıştır. Makalenin sonunda, bu okuma denemesindeki kelimeler, kaynakları ve yapıları gösterilerek tek tek açıklanmıştır.

Makalede, Kazakistan’ın Esik kasabasında, bir kurgandaki kap üzerinde bulunan, “Altın Elbiseli Adam Yazıtı” veya “Esik Yazıtı” olarak bilinen iki satırlık yazı için yeni bir okuma denemesi yapılmıştır. Önceki bazı denemeler ve eleştirileri üzerinde durulduktan sonra bilinmeyen metinlerin çözümlenmesi konusunda beş maddelik bir teorik yaklaşım oluşturulmuştur. Metnin transliterasyon ve transkripsiyonu ile anlamlandırılması bu yaklaşıma uygun olarak tarafımdan yapılmıştır. Makalenin sonunda, bu okuma denemesindeki kelimeler, kaynakları ve yapıları gösterilerek tek tek açıklanmıştır.
V. G. GUZEV’İN “TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN TEORİK GRAMERİ” ADLI KİTABI ve TÜRKÇENİN SONDAN EKLEMELİ YAPISI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
V. G. GUZEV’İN “TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN TEORİK GRAMERİ” ADLI KİTABI ve TÜRKÇENİN SONDAN EKLEMELİ YAPISI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Yazar: Musaoğlu, Mehman
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türkçe,semantik,gramer

Rus dilinde, Türkiye Türkçesinin grameri üzerine 18. yüzyıldan itibaren çok sayıda kitap yayımlanmıştır. Bu konuda en son yayımlanan kitaplardan biri, V. G. Guzev’in “Türkiye Türkçesinin Teorik Grameri” (2015) adlı eseridir. V. G. Guzev’in eserinin ön sözünde, Türkçe gramerin bükümlü dillere göre değil, sondan eklemeli dil yapısına esasen yazılmasının doğru olacağı gösterilmiştir. Nitekim, iletişim bükümlü dillerde dile, Türkçede ise konuşmaya göre gerçekleşmektedir. Bu bakımdan Türkiye Türkçesinin gramatikal kategorilerine ilişkin söz konusu eserde yapılan fonksiyonelsemantik tanımlamalar ve örneklendirmeler, makalede sondan eklemeli dil yapısına göre değerlendirilmektedir.

Rus dilinde, Türkiye Türkçesinin grameri üzerine 18. yüzyıldan itibaren çok sayıda kitap yayımlanmıştır. Bu konuda en son yayımlanan kitaplardan biri, V. G. Guzev’in “Türkiye Türkçesinin Teorik Grameri” (2015) adlı eseridir. V. G. Guzev’in eserinin ön sözünde, Türkçe gramerin bükümlü dillere göre değil, sondan eklemeli dil yapısına esasen yazılmasının doğru olacağı gösterilmiştir. Nitekim, iletişim bükümlü dillerde dile, Türkçede ise konuşmaya göre gerçekleşmektedir. Bu bakımdan Türkiye Türkçesinin gramatikal kategorilerine ilişkin söz konusu eserde yapılan fonksiyonelsemantik tanımlamalar ve örneklendirmeler, makalede sondan eklemeli dil yapısına göre değerlendirilmektedir.
TÜRKÇEDE SES DÜŞMESİ/HECE KAYNAŞMASI PROBLEMİ: BAŞKURT TÜRKÇESİ ÖRNEĞİ
TÜRKÇEDE SES DÜŞMESİ/HECE KAYNAŞMASI PROBLEMİ: BAŞKURT TÜRKÇESİ ÖRNEĞİ
Yazar: Yazıcı Ersoy, Habibe
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ses düşmesi,hece kaynaşması,başkurt türkçesi

Tarihten günümüze kadar ünlü ve ünsüz sistemi açısından oldukça zengin olan Türkçe, bu zengin ses sistemi ve diğer bütün özellikleri ile uyum içerisinde bir dildir. Yazı dilinin dışında ağızlarda ünlü ve ünsüz seslerin şekillenmesi daha da fazlalaşmaktadır. Kimi zaman sesler söyleyişte ahengi sağlama, daha kolay söyleme gibi çeşitli nedenlerle birbirlerine etkide bulunarak farklılıklara uğrarlar. Böylece ses olayları meydana gelir. Ses olayları bazen söyleyişte yaygınlaşarak yazı diline de geçerler. Türkçe kelimelerde karşılaşılan ses olaylarından biri ses düşmesi/hece kaynaşması hadisesidir. Çeşitli gramer ve araştırmalarda genellikle iki ayrı terim kullanılmakla birlikte bu ses olayı için çok farklı terimler de tercih edilmiştir: kaynaşma, kaynaştırma, ünlü birleşmesi, büzülme, derilme, ünlü aşınması, vokal birleşmesi, ses düşmesi/ünlü düşmesi. Söz konusu ses olayının görüldüğü kelimeler Başkurt Türkçesinde sözlük maddesi olmuşlar ve birer kısaltma örneği sayılmışlardır. Bu türden kelimelerde meydana gelen ses olayının yapısı; bu ses olayı için kullanılacak terimin tespiti ve örneklerin Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması önem arz etmektedir. Bu makalede, Başkurt Türkçesinde ses düşmesi/hece kaynaşmasına uğramış kelimeler tespit edilerek, bu kelimelerin geçirdiği ses olayları incelenmeye çalışılmış ve tarihî  karşılaştırmalı metot ile Türkiye Türkçesindeki benzer örnekleri ile karşılaştırılmıştır.

Tarihten günümüze kadar ünlü ve ünsüz sistemi açısından oldukça zengin olan Türkçe, bu zengin ses sistemi ve diğer bütün özellikleri ile uyum içerisinde bir dildir. Yazı dilinin dışında ağızlarda ünlü ve ünsüz seslerin şekillenmesi daha da fazlalaşmaktadır. Kimi zaman sesler söyleyişte ahengi sağlama, daha kolay söyleme gibi çeşitli nedenlerle birbirlerine etkide bulunarak farklılıklara uğrarlar. Böylece ses olayları meydana gelir. Ses olayları bazen söyleyişte yaygınlaşarak yazı diline de geçerler. Türkçe kelimelerde karşılaşılan ses olaylarından biri ses düşmesi/hece kaynaşması hadisesidir. Çeşitli gramer ve araştırmalarda genellikle iki ayrı terim kullanılmakla birlikte bu ses olayı için çok farklı terimler de tercih edilmiştir: kaynaşma, kaynaştırma, ünlü birleşmesi, büzülme, derilme, ünlü aşınması, vokal birleşmesi, ses düşmesi/ünlü düşmesi. Söz konusu ses olayının görüldüğü kelimeler Başkurt Türkçesinde sözlük maddesi olmuşlar ve birer kısaltma örneği sayılmışlardır. Bu türden kelimelerde meydana gelen ses olayının yapısı; bu ses olayı için kullanılacak terimin tespiti ve örneklerin Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması önem arz etmektedir. Bu makalede, Başkurt Türkçesinde ses düşmesi/hece kaynaşmasına uğramış kelimeler tespit edilerek, bu kelimelerin geçirdiği ses olayları incelenmeye çalışılmış ve tarihî  karşılaştırmalı metot ile Türkiye Türkçesindeki benzer örnekleri ile karşılaştırılmıştır.
CODEX CUMANICUS’TA LATİNCE ve GREKÇE ALINTILAR
CODEX CUMANICUS’TA LATİNCE ve GREKÇE ALINTILAR
Yazar: Güner, Galip
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; kıpçaklar,Codex Cumanicus,latince,grekçe

Codex Cumanicus sahip olduğu sözvarlığıyla sadece Kıpçak Türkçesi için değil aynı zamanda Kumanların/Kıpçakların kültür etkileşimi gerçekleştirdikleri milletler için de son derece değerli bir eserdir. Codex Cumanicus yayımımızın ön sözünde eserin söz varlığı üzerine çalışmalarımızı sürdüreceğimizi ve bunları ilim âleminin istifadesine sunacağımızı ifade etmiştik. Bu çalışmada da eserdeki Latince ve Grekçe alıntıları tespit etmeye çalıştık. Codex Cumanicus’taki Latince ve Grekçe alıntı kelimelere bugüne kadar özel bir çalışmada temas edilmemiştir. Bu bağlamda Codex Cumanicus’un söz varlığı tekrar gözden geçirilerek metinde Latince ve Grekçeden alıntı olduğu kanaatini taşıdığımız kelimeler belirlendi. Ardından bu kelimeler daha çok metin bağlamında ve kültürel boyutlarıyla kısaca değerlendirilmeye çalışıldı. Metinde Latince ve veya Grekçe kelimeye ek olarak kayda geçirilmiş olan Türkçe veya başka bir dilden eş anlamlı karşılığı varsa bunlara da değinildi. Kelime cümle içerisinde kullanılmışsa görev bakımından da bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Semantik bakımdan bir farklılaşma gerçekleşmişse ayrıca belirtildi.

Codex Cumanicus sahip olduğu sözvarlığıyla sadece Kıpçak Türkçesi için değil aynı zamanda Kumanların/Kıpçakların kültür etkileşimi gerçekleştirdikleri milletler için de son derece değerli bir eserdir. Codex Cumanicus yayımımızın ön sözünde eserin söz varlığı üzerine çalışmalarımızı sürdüreceğimizi ve bunları ilim âleminin istifadesine sunacağımızı ifade etmiştik. Bu çalışmada da eserdeki Latince ve Grekçe alıntıları tespit etmeye çalıştık. Codex Cumanicus’taki Latince ve Grekçe alıntı kelimelere bugüne kadar özel bir çalışmada temas edilmemiştir. Bu bağlamda Codex Cumanicus’un söz varlığı tekrar gözden geçirilerek metinde Latince ve Grekçeden alıntı olduğu kanaatini taşıdığımız kelimeler belirlendi. Ardından bu kelimeler daha çok metin bağlamında ve kültürel boyutlarıyla kısaca değerlendirilmeye çalışıldı. Metinde Latince ve veya Grekçe kelimeye ek olarak kayda geçirilmiş olan Türkçe veya başka bir dilden eş anlamlı karşılığı varsa bunlara da değinildi. Kelime cümle içerisinde kullanılmışsa görev bakımından da bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Semantik bakımdan bir farklılaşma gerçekleşmişse ayrıca belirtildi.
“ZAMİR N’SİNİN KAYNAĞI OLARAK NAZAL ÜNLÜ” SÖYLEMİ
“ZAMİR N’SİNİN KAYNAĞI OLARAK NAZAL ÜNLÜ” SÖYLEMİ
Yazar: Özdemir, Hakan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; zamir n'si,genel türkçe,nazal ünlü,belirtme durum eki

Sosyal Bilimler Dergisi’nde çıkan bir yazımızda zamir n’si üzerinde durarak yeni bir ileri sürmede bulunmuştuk. Bu yazı, Dil Araştırmaları dergisinde bir makale ile eleştirilmiştir. Bu eleştiride gözden kaçtığını veya anlaşılmadığını düşündüğümüz noktalar bu yazıda yeniden ele alınmıştır. Bu arada eleştiri sahibinin yazıtlardaki imla üzerinden yeni çıkarımları olmuştur. Burada aksadığını düşündüğümüz yönler de gösterilmiştir. Beş maddelik zamir n’sinin kökeni konusundaki görüşün tekrarı ile yazı bitirilmiştir

Sosyal Bilimler Dergisi’nde çıkan bir yazımızda zamir n’si üzerinde durarak yeni bir ileri sürmede bulunmuştuk. Bu yazı, Dil Araştırmaları dergisinde bir makale ile eleştirilmiştir. Bu eleştiride gözden kaçtığını veya anlaşılmadığını düşündüğümüz noktalar bu yazıda yeniden ele alınmıştır. Bu arada eleştiri sahibinin yazıtlardaki imla üzerinden yeni çıkarımları olmuştur. Burada aksadığını düşündüğümüz yönler de gösterilmiştir. Beş maddelik zamir n’sinin kökeni konusundaki görüşün tekrarı ile yazı bitirilmiştir
GÜNLÜK ASTROLOJİ YAZILARINDA ZAMAN VE KİPLİK ANLAMLAR
GÜNLÜK ASTROLOJİ YAZILARINDA ZAMAN VE KİPLİK ANLAMLAR
Yazar: Torun Öğretmen, Yeter
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Astroloji yazıları,mutlak zaman,gelecek zaman

Çok eski çağlardan beri insanlar meraklarını gidermek için astroloji ile ilgilenmişlerdir. Bu çalışmada günlük astroloji yazıları zaman ve kiplik anlamlar açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada ilk olarak günlük astroloji yazılarında mutlak zaman ya da zamanların dile nasıl yansıdığını görmek için fiil çekimleri tespit edilmiştir. Belirlenen fiil çekimleri doğrultusunda ilgili yazılardaki mutlak zamanın dilbilgiselleşmesi üzerinde durulmuştur. İkinci olarak günlük astroloji yazılarında kiplik anlamlar üzerinde durulmuştur. Yaptığımız çalışma doğrultusunda günlük astroloji yazılarında şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman; emir-istek, gereklilik ve şart kiplerinin çekimlerine rastlanmıştır. Günlük astroloji yazılarında en sık karşılaşılan kiplik anlamlar ise kesinlik, olasılık, çıkarım; yeterlilik, istek ve öneri olarak belirlenmiştir. Günlük astroloji yazılarındaki yakın gelecek zaman ile kiplik anlamlar arasındaki ilişki ortaya konulmuştur. Sonuç olarak günlük astroloji yazılarının zaman kavramı ve kiplik anlamlar açısından zengin veriler sunan popüler yazılar olduğu anlaşılmaktadır.

Çok eski çağlardan beri insanlar meraklarını gidermek için astroloji ile ilgilenmişlerdir. Bu çalışmada günlük astroloji yazıları zaman ve kiplik anlamlar açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada ilk olarak günlük astroloji yazılarında mutlak zaman ya da zamanların dile nasıl yansıdığını görmek için fiil çekimleri tespit edilmiştir. Belirlenen fiil çekimleri doğrultusunda ilgili yazılardaki mutlak zamanın dilbilgiselleşmesi üzerinde durulmuştur. İkinci olarak günlük astroloji yazılarında kiplik anlamlar üzerinde durulmuştur. Yaptığımız çalışma doğrultusunda günlük astroloji yazılarında şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman; emir-istek, gereklilik ve şart kiplerinin çekimlerine rastlanmıştır. Günlük astroloji yazılarında en sık karşılaşılan kiplik anlamlar ise kesinlik, olasılık, çıkarım; yeterlilik, istek ve öneri olarak belirlenmiştir. Günlük astroloji yazılarındaki yakın gelecek zaman ile kiplik anlamlar arasındaki ilişki ortaya konulmuştur. Sonuç olarak günlük astroloji yazılarının zaman kavramı ve kiplik anlamlar açısından zengin veriler sunan popüler yazılar olduğu anlaşılmaktadır.
SARİKOLİ-TÜRKÇE DİL İLİŞKİLERİ VE SARİKOLİ DİLİNDEKİ KOPYALANMIŞ TÜRKÇE KODLAR
SARİKOLİ-TÜRKÇE DİL İLİŞKİLERİ VE SARİKOLİ DİLİNDEKİ KOPYALANMIŞ TÜRKÇE KODLAR
Yazar: Çakmak, Serkan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; sarikoli,türk dilleri,dil ilişkileri

Bu çalışmada Türk-İran temas bölgesinin doğu sınırında Sarikoli‑Türkçe dil ilişkilerinin nasıl cereyan ettiği ve Sarikoli diline Türk dillerinden bilhassa doğrudan ilişki kurduğu Uygurcadan hangi kodların kopyalandığı ele alınmıştır. Bu doğrultuda Sarikoli dili ana çizgileriyle tanıtılmış, Türkİran dil ilişkilerinin tarihi serüveni ile Sarikoli-Uygurca dil ilişkilerinin toplumdilimsel durumu ifade edilmiş ve Sarikoli diline Türkçeden kopyalanan sözcükbirimsel, biçimbirimsel ve sözdizimsel kodlar ortaya konulmuştur. Kopyalanan kodların değerlendirmeleri yapılarak Sarikoli- Türkçe dil ilişkilerinin uzun ve yoğun bir süreçte gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu çalışmada Türk-İran temas bölgesinin doğu sınırında Sarikoli‑Türkçe dil ilişkilerinin nasıl cereyan ettiği ve Sarikoli diline Türk dillerinden bilhassa doğrudan ilişki kurduğu Uygurcadan hangi kodların kopyalandığı ele alınmıştır. Bu doğrultuda Sarikoli dili ana çizgileriyle tanıtılmış, Türkİran dil ilişkilerinin tarihi serüveni ile Sarikoli-Uygurca dil ilişkilerinin toplumdilimsel durumu ifade edilmiş ve Sarikoli diline Türkçeden kopyalanan sözcükbirimsel, biçimbirimsel ve sözdizimsel kodlar ortaya konulmuştur. Kopyalanan kodların değerlendirmeleri yapılarak Sarikoli- Türkçe dil ilişkilerinin uzun ve yoğun bir süreçte gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır.
TÜRK DİLİNDE OLMAK KAVRAM ALANI VE VARLIK İLE MAHİYETİN İFADESİ
TÜRK DİLİNDE OLMAK KAVRAM ALANI VE VARLIK İLE MAHİYETİN İFADESİ
Yazar: Özalan, Uluhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; olmak fiili,türk dili,varlık,mahiyet

Olmak fiili, taşıdığı var oluş bilgisi ve varlık kavram alanı ile olan ilgisinden dolayı birçok dilde, gramatikal işlev üstlenerek “ana yardımcı fiil” şeklinde ifade edilen unsur olarak kullanılmaya başlanmıştır. Sahip olduğu bu görevden ötürü dil çalışmalarında ayrı bir başlık altında ele alınmasından başka, eski dönemlerden itibaren varlık üzerine fikir üreten birçok düşünür tarafından değerlendirme konusu yapılmış, bir dilde olmak fiili üzerinden gelişen ifade biçimlerinin, o dilin konuşurlarının varlığı ve varoluşu algılama şeklini tayin ettiği düşüncesi ifade edilmiştir. Bu amaçla, olmak fiilinin bir dilde işgal ettiği kavram alanı ve kullanım özellikleri incelenerek, o dili konuşan topluluğun varlık ve var oluş algısı çözümlenmeye çalışılmıştır. Söz gelimi, felsefede varlık ve mahiyetin iki farklı kavram alanı olduğu, düşünce tarihinde ilk İslam felsefesi çerçevesinde tespit edilmiş olmasına karşılık Antik Yunan düşüncesinde bu ayrımın yapılamamış olması, iki felsefe geleneğinin dilleri olan Arapça ve Yunancadaki olmak fiillerinin yapılarıyla irtibatlandırılarak izah edilmeye çalışmıştır. Bu çalışmada, olmak fiilinin Türk dilindeki kullanım biçimleri ve içinde bulunduğu kavram alanı ilk metinlerden itibaren ele alınacak ve Türk düşüncesinde ve Türkçede varlık ve var oluş algısı açıklanmaya çalışılacaktır.

Olmak fiili, taşıdığı var oluş bilgisi ve varlık kavram alanı ile olan ilgisinden dolayı birçok dilde, gramatikal işlev üstlenerek “ana yardımcı fiil” şeklinde ifade edilen unsur olarak kullanılmaya başlanmıştır. Sahip olduğu bu görevden ötürü dil çalışmalarında ayrı bir başlık altında ele alınmasından başka, eski dönemlerden itibaren varlık üzerine fikir üreten birçok düşünür tarafından değerlendirme konusu yapılmış, bir dilde olmak fiili üzerinden gelişen ifade biçimlerinin, o dilin konuşurlarının varlığı ve varoluşu algılama şeklini tayin ettiği düşüncesi ifade edilmiştir. Bu amaçla, olmak fiilinin bir dilde işgal ettiği kavram alanı ve kullanım özellikleri incelenerek, o dili konuşan topluluğun varlık ve var oluş algısı çözümlenmeye çalışılmıştır. Söz gelimi, felsefede varlık ve mahiyetin iki farklı kavram alanı olduğu, düşünce tarihinde ilk İslam felsefesi çerçevesinde tespit edilmiş olmasına karşılık Antik Yunan düşüncesinde bu ayrımın yapılamamış olması, iki felsefe geleneğinin dilleri olan Arapça ve Yunancadaki olmak fiillerinin yapılarıyla irtibatlandırılarak izah edilmeye çalışmıştır. Bu çalışmada, olmak fiilinin Türk dilindeki kullanım biçimleri ve içinde bulunduğu kavram alanı ilk metinlerden itibaren ele alınacak ve Türk düşüncesinde ve Türkçede varlık ve var oluş algısı açıklanmaya çalışılacaktır.