ÇANAKKALE YÖRESİNDE OLUŞAN ORMAN YANGINLARININ HİDROKLİMATOLOJİK KARAKTERİSTİKLERİ VE İKLİM DEĞİŞİMLERİYLE İLİŞKİSİ
Hydroclimatologic  Characteristics of the Forest Fires Occurred at the    Çanakkale District and Relationship with Climate Variations
Yazar: Altan, Gökhan; Türkeş, Murat
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 20 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Orman yangını, aridite, kuraklık/nemlilik indisleri, iklim değişikliği, zaman dizisi çözümleme yöntemleri, Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü

Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü (OBM) sorumluluğundaki orman arazilerinin, sayıca fazla olmamakla birlikte, yanan alanların büyüklükleri açısından oldukça önemli bir yangın risk potansiyeli vardır. Çanakkale OBM’nin büyük bir bölümünün yazı kurak subtropikal Akdeniz iklim kuşağı içerisinde bulunması ve gözlenen iklim değişimleri (kuraklıklar, sıcak hava dalgaları, vb.) nedeniyle ortaya çıkan bu doğal afetlerin zarar ve kayıpları,  giderek artmaktadır. Bu çalışmada, Çanakkale OBM’de çıkan orman yangınlarının uzun süreli orman yangın kayıtlarının ve iklim verilerinin hidroklimatolojik çözümlemelerinden yararlanarak, yangın klimatolojisi üzerinde duruldu. Çanakkale OBM, yangın başına yanan alanların büyüklüğüne göre Türkiye ortalamasının üzerindedir. Ayrıca, uzun süreli yağış (mm) ve potansiyel evapotranspirasyon (mm) değerlerinden elde edilen aridite indisi (Aİ) ve normalleştirilmiş yağış indisi (NYİ) dizilerine türdeşlik ve eğilim sınamaları uygulandı. Aİ ve NYİ dizilerinin Kruskal-Wallis türdeşlik sınaması sonuçlarına göre, alt dönemlerin ortalamaları ve varyansları istatistiksel açıdan rasgeledir. Çanakkale OBM için seçilen istasyonların Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Savaşım Sözleşmesi (BMÇSS) Aridite İndisi, Erinç Kuraklık İndisi ve Thornthwaite Nemlilik İndisi sonuçları birbirleriyle uyumludur. Çalışma alanındaki 14 meteoroloji istasyonunun klimatolojik verilerinin iklim sınıflandırması sonuçları dikkate alındığında, Erinç kuraklık indisine göre, istasyonlar genel olarak yarıkurak ve kurak iklim sınıflarına girerken, Thornthwaite nemlilik indisine göre ise, istasyonların iklim tiplerinin, kurak, yarıkurak ve yarınemli arasında değiştiği görülür. Aridite/kuraklık/nemlilik indisleri ile Çanakkale OBM’de yangın sayıları arasında, 0.52 – 0.75 arasında değişen istatistiksel olarak anlamlı korelasyon (ilişki) katsayıları bulundu. Çanakkale Aİ ve NYİ’deki değişimlere göre yağış tutarlarında 2008 yılında gözlenen azalma, zaman dizisi içerisindeki en şiddetli meteorolojik kuraklığa karşılık gelir. 2008 kurak yılında Çanakkale OBM’de oluşan 30 orman yangınında, yaklaşık 2070 hektar orman alanı zarar görmüştür. Anahtar Sözcükler: Orman yangını, aridite, kuraklık/nemlilik indisleri, iklim değişikliği, zaman dizisi çözümleme yöntemleri, Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü.

There is an important fire risk potential for the forest lands distributed in the responsibility area of the Çanakkale Regional Forest Directory (RFD) in terms of the magnitude of the burned areas. Lost and damages of these natural disasters, which have occurred due to the dry summer subtropical Mediterranean climate that dominated over a great part of the Çanakkale RFD and observed climate variations (droughts, heat waves, etc.), have been increasing. In the study, fire climatology is investigated by making use of the hydroclimatological analyses of the long-term climate data and forest fires that were recorded in the Çanakkale RFD. Furthermore, some homogeneity and trend tests were applied to the series of aridity index (AI) and normalised precipitation index (NPI) derived from long-term total precipitation (mm) and potential evapotranspiration (mm) amounts. According to the results of the Kruskal-Wallis homogeneity test applied to the AI and NPI series, means and variances of the sub-periods are statistically random. Results from the United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCCD) Aridity Index, Erinç’s Aridity Index and Thornthwaite Humidity Index for the stations selected for the Çanakkale RFD are concordant with each other. When the results of climatic classification performed for climatological data of 14 meteorological stations located in the study area, it has been seen that stations are generally belong to arid and semiarid climate classes according to the Erinç’s aridity index, while the climate classes of stations according to the Thornthwaite humidity index are found to vary between the arid, semiarid and semi-humid. Statistically significant correlation coefficients are found to vary from 0.52 to 0.75 between numbers of the forest fires occurred in the Çanakkale RFD and aridity/drought/humidity indices. According to the variations in the AI and NPI series, observed decrease of precipitation amounts in the year of 2008 was corresponded to the most extreme meteorological drought in the series. In the 2008 drought year, approximately the area of 2070 hectares was disturbed by 30 forest fires occurred at the Çanakkale RFD area.Key Words: Forest fire, aridity, drought/humidity indices, climate change, time-series analysis methods, Çanakkale Regional Forest Directory.