İmparatorluktan Cumhuriyete: Meşrutiyet Deneyimi
From Empire to Republic: The Meşrutiyet Experience
Yazar: Akyüz, Fatih
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 13 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Meşrutiyet,Cumhuriyet,İttihad Terakki,anayasal monarşi. ; Meşrutiyet,rebuplic,İttihad Terakki,constitutional monarchy.

Osmanlı İmparatorluğu’nda Meşrutiyet dönemi modernleşme ve demokratikleşme çabalarının yoğunlaştığı bir zaman dilimidir. Bu dönemde anayasal monarşi tecrübesi yaşanmış ve parlamento kurulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nda mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçişin sembolü olan Meşrutiyet’in ilanı ve Kanun-ı Esasi’nin yürürlüğe girmesi, sınırlı da olsa halkın yönetime katılımı açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bununla birlikte bu dönem siyasi istikrarsızlıklar ve farklı ideolojilerin çatışmalarıyla da ön plana çıkmıştır. İttihad ve Terakki Cemiyeti gibi örgütlerin yükselişi, farklı ideolojilerin etkileşimi ve bunların Meşrutiyet dönemindeki siyasi olaylara etkisi en evvel zikredilmesi gereken konulardandır. Bu çalışmada özellikle I. Meşrutiyet’in kısa sürmesinin ve II. Meşrutiyet dönemindeki siyasi çekişmelerin sebepleri devletin iç ve dış sorunları bağlamında ele alınmaya çalışılmış, Meşrutiyet döneminde filizlenen düşüncelerin ve yaşanan hadiselerin Cumhuriyet’in temel niteliklerinin şekillenmesinde önemli bir rol oynadığı ortaya konulmuştur. Makale, Osmanlı’nın son dönemlerindeki siyasi ve toplumsal dönüşümü anlamanın Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecini daha iyi kavramada kritik bir öneme sahip olduğunu savunmaktadır. Kuşkusuz Meşrutiyet dönemi, imparatorluktan Cumhuriyet’e geçişte yaşanan sancılı ve karmaşık sürecin önemli bir evresini temsil etmektedir. Söz konusu çalkantılı ve hassas dönemin hususiyetlerini ön plana çıkarma gayretindeki bu metin, Meşrutiyet tecrübesinin Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtmekte ve Meşrutiyet’in hem imparatorluğun çöküşünü hızlandıran dinamikleri barındırdığını hem de Cumhuriyet’in doğuşuna katkı sağlayan bir geçiş olduğunu savunmaktadır.

The Meşrutiyet Era in the Ottoman Empire constituted a period in which endeavors toward modernization and democratization reached a significant intensity. Within this framework, the empire experienced constitutional monarchy for the first time, and a parliamentary institution was established. The proclamation of the constitutional monarchy and the promulgation of the Kanun-ı Esasi -which symbolized the transition from absolute to constitutional monarchy- marked a crucial turning point, as they enabled, albeit in a limited manner, the participation of the populace in governance. At the same time, however, this era was also characterized by political instability and the contestation of divergent ideological currents. The ascendancy of organizations such as the İttihad Terakki, the interplay of various ideological movements, and their repercussions on the political trajectory of the Meşrutiyet Era constitute central themes of inquiry. This study specifically examines the brevity of the I. Meşrutiyet Era and the political rivalries that dominated the II. Meşrutiyet Era within the broader context of the empire’s domestic and international challenges. It argues that the intellectual currents and political developments that took root during this period played a formative role in shaping the foundational principles of the Turkish Republic. The article argues that understanding the political and social transformation in the late Ottoman period is of critical importance in better understanding the founding process of the Republic of Turkey. Undoubtedly, the Meşrutiyet Era represents a pivotal stage in the protracted and complex transition from empire to republic. This analysis seeks to emphasize the salient features of that turbulent and delicate juncture, positing that the constitutional experiment was both an inflection point that accelerated the decline of the empire and, simultaneously, a transitional phase that laid the groundwork for the emergence of the republic.