MURAT HÖYÜK ERKEN TUNÇ ÇAĞI HAYVAN FİGÜRİNLERİ
Animal Figurines During the Early Bronze Age of Murat Höyük
Yazar: Özdemir, Abdulkadir
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 31 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Erken Tunç Çağı,Figürinler,Hayvan Figürinleri,Murat Höyük,Bingöl,Doğu Anadolu ; Early Bronze Age,Figürines,Animal Figürines,Murat Höyük,Bingöl,Eastern Anatolia

Bu çalışma, Bingöl İli Solhan İlçesi, Murat Nehri kenarında yer alan Murat Höyük’te 2019 yılında yapılan kurtarma kazısı sonucunda ele geçen pişmiş toprak (kil) hayvan figürinlerini tanıtmaktadır. İsmini içerisinde yer aldığı Murat Köyü’nden alan höyük, Bingöl’ün ilk sistemli arkeolojik kazısıdır. Höyük, Aşağı Kaleköy Barajı su tutma havzası içerisindedir ve bu nedenle Elazığ Müzesi Müdürlüğü tarafından 2018 yılında tescillenmiştir. Elazığ Müzesi Müdürlüğü kazı başkanlığında ve bilimsel bir heyet tarafından 2019 yılında kurtarma kazısı çalışmaları yapılarak tamamlanmıştır. 2019 yılında tamamlanan arkeolojik kazılar sonucunda höyükte 4 kültür tabakası tespit edilmiştir. Murat Höyük’ten ele geçen ve çalışmaya konu olan hayvan figürinleri Erken Tunç Çağı III’e tarihlendirilmektedir. Anadolu arkeolojik materyal kültüründe ele geçen hayvan figürinleri pişmiş toprak (kil), metal ve taş olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu gruplar içerisinde Murat Höyük figürinleri pişmiş toprağa dâhildir. Çalışmalarda 9 adet hayvan figürini ortaya çıkarılmıştır. Tamamı el yapımı olan bu figürinlerin 7 tanesi boğa, 2 tanesi koç/koyun betimlemelidir. Figürinlerin tamamı kısmi kırıklara sahiptir. Yüz detayları oldukça deforme olmuştur. Ayakları kırık olsa da ayakta durur pozisyonda işlenmişlerdir. Boynuz ve kuyruk detayları görülmektedir. Anatomik yapısı ile güçlü vücut yapılarına sahiptirler. Murat Höyük’te pişmiş toprak (kil) tekerlekler de ele geçmiştir. Bazı hayvan figürinlerinin avluda tekerlekler ile birlikte ele geçmesi, bunların boğa/öküzler tarafından çekilen kağnı türü veya dört tekerlekli vagon şeklindeki oyuncak olarak kullanılan minyatür arabaların parçası olabileceğini düşündürmektedir. Murat Höyük’te ele geçen hayvan figürinlerinin, Doğu Anadolu Erken Tunç Çağı toplumlarının sanat, ritüel ve inanç sistemlerinin anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

This study presents a group of terracotta animal figurines found in 2019 at Murat Höyük excavations. Murat Höyük lies on the bank of the Murat River in Solhan district of Bingöl province, nearby Murat village (its namesake), and it is the first systematically excavated archaeological site in Bingöl. The mound is located in the reservoir of the Aşağı Kaleköy Dam, so it was registered as a threatened archaeological site in 2018 and salvage excavations were initiated and completed in 2019 by a team of specialists under the directorship of Elazığ Museum, prior to its inundation. Excavations documented four main settlement phases. Zoomorphic figurines presented in this study come from the EBA III level. In Anatolia, the known repertoire of zoomorphic figurines includes examples made of baked clay (terracotta), metal and stone. Murat Höyük animal figurines are all made of clay and formed by hand. Nine animal figurines were found at the site, seven of which depict bulls and two depict ram/sheep. All figurines are partially broken, and facial details are abraded. Although legs are also broken, preserved stumps show that they were depicted in standing position. Horns and tails are easily distinguishable. The animals have a robust body form. Terracotta wheels were also discovered at Murat Höyük. Some of the animal figurines were found in the same courtyard as the wheels, suggesting that they may have belonged to terracotta models of two-wheeled tumbler carts or four-wheeled wagons drawn by bulls/oxen. Animal figurines found in Murat Höyük provide new datasets for our understanding of art, rituals and belief systems of the Early Bronze Age communities in Eastern Anatolia.