AĞ PAZARLAMA FİRMALARININ GELİR PLANLAMALARININ TANITIMLARI ÖRNEKLEMİ ÜZERİNDEN AĞ PAZARLAMANIN İSLAM HUKUKU AÇISINDAN MEŞRUİYETİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
AĞ PAZARLAMA FİRMALARININ GELİR PLANLAMALARININ TANITIMLARI ÖRNEKLEMİ ÜZERİNDEN AĞ PAZARLAMANIN İSLAM HUKUKU AÇISINDAN MEŞRUİYETİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Yazar: Şahin, Nurten Zeliha
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 5, 2019
Anahtar kelimeler: İslam Hukuku,Ağ Pazarlama,Piramit Satış,Sponsor

Doğrudan pazarlama içinde yer alan doğrudan satış çeşitlerinden birisi olan network marketing Türkçe ismi ile ağ pazarlama –çok katlı pazarlama- ülkemiz mevzuatında doğrudan satış sistemi olarak düzenlenmiştir. Bu pazarlama doğrudan satıcı için iki farklı gelir türü ile kazanma fırsatını vermektedir. Birincisi distribütör olarak, satışlardan elde edilen kârdır. İkincisi sponsor olarak, oluşturduğu alt hattının satışlarından elde ettiği gelirdir. Bu ikinci gelir, piramit sistemi şeklinde bir gelir dağılımını tanımlamaktadır. Bu yönü, üye kaydı ile genişlemeyi amaçlayan ağ pazarlama firmalarının, ülkemizde yasak olan piramit satışına dönüşümünü kolaylaştırdığı görülmektedir. Ticaret Bakanlığının ülkemizde ağ pazarlama tekniğini temel aldığını belirttiği bazı firmaların yapısının piramit sistemine döndüğünün tespiti ile bunlar ile ilgili inceleme yaptığına dair duyurusu da bunun bir göstergesidir. Çalışmamız ağ pazarlama tekniği ile pazarlama stratejisini belirlemiş bazı firmaların doğrudan satıcıya vaat ettiği gelir tanımlamalarından yola çıkarak bu şekildeki bir gelir tanımlamasının İslam Hukuku açısından meşruiyetinin değerlendirilmesini içermektedir. Bunun için internetteki tanıtımların bir öneriye davet olduğu noktasından hareketle, bunların arasında belirlediğimiz bazı örneklemler üzerinden değerlendirme yapılacaktır. İslam Hukukunun bir kazancı meşru kılan temel ilkeleri açısından ağ pazarlama firmalarının internetteki tanıtımları değerlendirilirken şu temel unsurlar göz önünde alınmaya çalışılacaktır. 1.Gelir planlamasında çeşitli adlar altında verilmesi ile vaat edilen meblağların belirgin, tanımlanabilir olup olmadığı. 2. Yatırılan meblağların ileri de katlanarak alınabileceği vaadi içerip içermediği 3. Vaat edilen kazancın gerçek ile uyumlu mu; yoksa elde edilmesi zor bir planlamayı mı içerdiği. 4. Elde edilecek gelirin gerçek bir emeğe mi dayandığı; yoksa üst hattın kazancı üstüne mi kurulduğu.

Doğrudan pazarlama içinde yer alan doğrudan satış çeşitlerinden birisi olan network marketing Türkçe ismi ile ağ pazarlama –çok katlı pazarlama- ülkemiz mevzuatında doğrudan satış sistemi olarak düzenlenmiştir. Bu pazarlama doğrudan satıcı için iki farklı gelir türü ile kazanma fırsatını vermektedir. Birincisi distribütör olarak, satışlardan elde edilen kârdır. İkincisi sponsor olarak, oluşturduğu alt hattının satışlarından elde ettiği gelirdir. Bu ikinci gelir, piramit sistemi şeklinde bir gelir dağılımını tanımlamaktadır. Bu yönü, üye kaydı ile genişlemeyi amaçlayan ağ pazarlama firmalarının, ülkemizde yasak olan piramit satışına dönüşümünü kolaylaştırdığı görülmektedir. Ticaret Bakanlığının ülkemizde ağ pazarlama tekniğini temel aldığını belirttiği bazı firmaların yapısının piramit sistemine döndüğünün tespiti ile bunlar ile ilgili inceleme yaptığına dair duyurusu da bunun bir göstergesidir. Çalışmamız ağ pazarlama tekniği ile pazarlama stratejisini belirlemiş bazı firmaların doğrudan satıcıya vaat ettiği gelir tanımlamalarından yola çıkarak bu şekildeki bir gelir tanımlamasının İslam Hukuku açısından meşruiyetinin değerlendirilmesini içermektedir. Bunun için internetteki tanıtımların bir öneriye davet olduğu noktasından hareketle, bunların arasında belirlediğimiz bazı örneklemler üzerinden değerlendirme yapılacaktır. İslam Hukukunun bir kazancı meşru kılan temel ilkeleri açısından ağ pazarlama firmalarının internetteki tanıtımları değerlendirilirken şu temel unsurlar göz önünde alınmaya çalışılacaktır. 1.Gelir planlamasında çeşitli adlar altında verilmesi ile vaat edilen meblağların belirgin, tanımlanabilir olup olmadığı. 2. Yatırılan meblağların ileri de katlanarak alınabileceği vaadi içerip içermediği 3. Vaat edilen kazancın gerçek ile uyumlu mu; yoksa elde edilmesi zor bir planlamayı mı içerdiği. 4. Elde edilecek gelirin gerçek bir emeğe mi dayandığı; yoksa üst hattın kazancı üstüne mi kurulduğu.