MİLLÎ EĞİTİM BÜROKRASİSİNDE YENİ ARAYIŞLAR: WEBERYAN VE POST-FORDİST BAKIŞ AÇILARIYLA ÖZEL BÜROLAR
New Searches in National Education Bureaucracy: Private Offices from Weberian and Post-Fordist Perspectives
Yazar: Yağan, Ersin
Dergi: EKEV Akademi Dergisi No. 103, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; Özel bürolar,Eğitim bürokrasisi,Weberyan bürokrasi,Post-Fordizm ; Private bureaus,Educational bureaucracy,Weberian bureaucracy,Post-Fordism

Bu çalışma, Türkiye’de millî eğitim müdürlükleri bünyesinde oluşturulan “özel büroların” kurumsal işleyişini, bu yapılarda görev yapan öğretmenlerin deneyimleri üzerinden anlamaya yönelik nitel bir araştırmadır. Weberyan bürokrasi anlayışı ile Post-Fordist yönetim modelleri arasındaki teorik gerilimden hareketle, özel büroların yapısal konumu, çalışan profilleri ve yönetsel ilişkileri analiz edilmiştir. Olgubilim (fenomenoloji) desenine dayalı çalışmada, İstanbul'daki beş farklı ilçede özel bürolarda görev yapan 12 öğretmenle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler tematik analiz yoluyla incelenmiştir. Analiz sonucunda üç ana tema belirlenmiştir: belirsizlik, uzmanlaşma ve esneklik. Katılımcılar, görev tanımı, yetki sınırları ve hiyerarşik konumları bakımından kurumsal belirsizlikler yaşadıklarını; dijital beceriler, proje deneyimi ve lisansüstü eğitim gibi nitelikler sayesinde seçildiklerini; ancak bu özelliklerin görev uyumsuzluğu ve statü karmaşasına yol açtığını ifade etmiştir. Bulgular, Weber’in rasyonel otorite ve liyakat temelli bürokrasi modelinin sınırlılıklarını; Post-Fordist yaklaşımın ise esnek uzmanlaşma ve çoklu rol beklentileriyle getirdiği çelişkileri ortaya koymaktadır. Araştırma, özel büroların klasik bürokrasiyi esnetme yönündeki potansiyelini vurgularken, bu yapıların hâlihazırda görev güvencesi, yetki-sorumluluk dengesi ve kurumsal aidiyet ekseninde yapısal riskler taşıdığını göstermektedir. Çalışma, özel büroların Türkiye’deki eğitim bürokrasisinin dönüşümüne dair özgün bir vaka alanı sunduğunu ileri sürmektedir.

This study is a qualitative research aimed at understanding the institutional functioning of “private offices” established within the national education directorates in Türkiye through the experiences of teachers working in these structures. Based on the theoretical tension between the Weberian bureaucracy understanding and Post-Fordist management models, the structural position, employee profiles and administrative relations of private offices were analyzed. In the study based on the phenomenology design, in-depth interviews were conducted with 12 teachers working in private offices in five different districts of Istanbul and the obtained data were examined through thematic analysis. Three main themes were determined as a result of the analysis: uncertainty, specialization and flexibility. The participants stated that they experienced institutional uncertainty in terms of job description, authority limits and hierarchical positions; that they were selected thanks to qualities such as digital skills, project experience and postgraduate education; however, these characteristics led to task incompatibility and status confusion. The findings reveal the limitations of Weber’s rational authority and merit-based bureaucracy model; and the contradictions brought by the Post-Fordist approach with flexible specialization and multiple role expectations. While the research emphasizes the potential of private bureaus to stretch the classical bureaucracy, it also shows that these structures currently carry structural risks in terms of tenure security, authority-responsibility balance and institutional affiliation. The study argues that private bureaus present a unique case study on the transformation of the educational bureaucracy in Türkiye.