İngiliz İdaresi Döneminde Kıbrıs Türklerinin Toplumsal Meselelerinin Çözümünde Dr. Fazıl Küçük’ün Rolü
The Role of Dr. Fazil Kuçuk in the Resolution of Social Issues of the Turkish Cypriots During the British Administration
Yazar: Çakıcı, Derya
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 11 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Kıbrıs,Dr. Fazıl Küçük,Müftü,Eğitim

Akdeniz’in üçüncü büyük adası olan Kıbrıs, jeopolitik ve jeostratejik öneminden dolayı tarih boyunca birçok devletin ilgi alanı olmuştur. 1878 yılında adanın yönetimini geçici olarak ele geçiren ve kendi idari düzenini kuran İngiltere, 1914 yılında adayı tek taraflı olarak ilhak etmiştir. İngiltere’nin bu ilhakı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile Türkiye tarafından tanınmıştır. 1923 yılı itibariyle bir İngiliz sömürgesi haline getirilen Kıbrıs adasında, Türkler ve Rumlar olmak üzere iki ana toplumsal unsur mevcuttu. İngiliz Hükümeti bir tehdit unsuru olarak gördüğü Kıbrıs Türklerini sindirmek için bir takım uygulamalarda bulunmuştur. Bu bağlamda Kıbrıs Türklerinin en önemli dini kurumu olan Müftülük Kurumu 1929 yılında kaldırılmış ve Kıbrıs Türkleri dini bir liderden yoksun bırakılmıştır. 1878 yılında Türk vakıflarına müdahalede bulunan İngiliz idaresi, 1928 yılından itibaren de vakıfların idaresini tamamen ele geçirmişti. Eğitimde tam merkeziyetçi bir yapıya ulaşmak isteyen İngiliz Hükümeti, çıkardığı Maarif Kanunlarıyla, hem Rumların hem de Türklerin eğitim üzerindeki etkilerini ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Bu doğrultuda okul müfredatlarının belirlenmesi, okutulacak olan kitaplar, öğretmenlerin ataması gibi her türlü eğitim-öğretim işlemi doğrudan İngiliz yönetimi tarafından yapılmaya başlanmıştı. Kıbrıs Türklerinin diğer önemli bir sorunu da Şeri hukuka dayalı Şeriye Mahkemeleri’nin, çağın gerisinde kalmış olması ve İngiliz idaresinin Türk Medeni Kanunu’nun uygulanmasına müsaade etmemesiydi. Dr. Fazıl Küçük ve çalışma arkadaşlarının yoğun çabaları neticesinde 1951 yılında uzun yıllardır boş kalan müftülük makamı tekrar doldurulmuş, vakıfların yönetimi Kıbrıs Türk toplumuna verilmiş, orta dereceli okullara Türkiye’den müdür ve öğretmenlerin getirilmesi ve yeni okulların açılması sağlanmıştır. Ayrıca Şeriye Mahkemeleri de kaldırılarak, Türkiye’de uygulanan “Türk Medeni Kanunu” uygulanmaya başlanmış ve yeni bir Aile Kanunu çıkarılarak Aile Mahkemeleri kurulmuştur. Bu çalışmada Kıbrıs Türklerinin toplumsal meselelerine yönelik temel problemleri ve bu problemlerin çözüm aşamasında Dr. Fazıl Küçük’ün mücadelesi üzerinde durulmuştur.

Akdeniz’in üçüncü büyük adası olan Kıbrıs, jeopolitik ve jeostratejik öneminden dolayı tarih boyunca birçok devletin ilgi alanı olmuştur. 1878 yılında adanın yönetimini geçici olarak ele geçiren ve kendi idari düzenini kuran İngiltere, 1914 yılında adayı tek taraflı olarak ilhak etmiştir. İngiltere’nin bu ilhakı 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile Türkiye tarafından tanınmıştır. 1923 yılı itibariyle bir İngiliz sömürgesi haline getirilen Kıbrıs adasında, Türkler ve Rumlar olmak üzere iki ana toplumsal unsur mevcuttu. İngiliz Hükümeti bir tehdit unsuru olarak gördüğü Kıbrıs Türklerini sindirmek için bir takım uygulamalarda bulunmuştur. Bu bağlamda Kıbrıs Türklerinin en önemli dini kurumu olan Müftülük Kurumu 1929 yılında kaldırılmış ve Kıbrıs Türkleri dini bir liderden yoksun bırakılmıştır. 1878 yılında Türk vakıflarına müdahalede bulunan İngiliz idaresi, 1928 yılından itibaren de vakıfların idaresini tamamen ele geçirmişti. Eğitimde tam merkeziyetçi bir yapıya ulaşmak isteyen İngiliz Hükümeti, çıkardığı Maarif Kanunlarıyla, hem Rumların hem de Türklerin eğitim üzerindeki etkilerini ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Bu doğrultuda okul müfredatlarının belirlenmesi, okutulacak olan kitaplar, öğretmenlerin ataması gibi her türlü eğitim-öğretim işlemi doğrudan İngiliz yönetimi tarafından yapılmaya başlanmıştı. Kıbrıs Türklerinin diğer önemli bir sorunu da Şeri hukuka dayalı Şeriye Mahkemeleri’nin, çağın gerisinde kalmış olması ve İngiliz idaresinin Türk Medeni Kanunu’nun uygulanmasına müsaade etmemesiydi. Dr. Fazıl Küçük ve çalışma arkadaşlarının yoğun çabaları neticesinde 1951 yılında uzun yıllardır boş kalan müftülük makamı tekrar doldurulmuş, vakıfların yönetimi Kıbrıs Türk toplumuna verilmiş, orta dereceli okullara Türkiye’den müdür ve öğretmenlerin getirilmesi ve yeni okulların açılması sağlanmıştır. Ayrıca Şeriye Mahkemeleri de kaldırılarak, Türkiye’de uygulanan “Türk Medeni Kanunu” uygulanmaya başlanmış ve yeni bir Aile Kanunu çıkarılarak Aile Mahkemeleri kurulmuştur. Bu çalışmada Kıbrıs Türklerinin toplumsal meselelerine yönelik temel problemleri ve bu problemlerin çözüm aşamasında Dr. Fazıl Küçük’ün mücadelesi üzerinde durulmuştur.