TÜRK KÜLTÜRÜNDE İNSAN-NESNE İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA KAZAN - II
THE CAULDRON IN THE CONTEXT OF HUMAN-OBJECT RELATIONSHIP IN TURKISH CULTURE - II
Yazar: Yaman, Sinan
Dergi: HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 13 No. 26, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Kazan,Nesne,Seyirlik türler,Söylemelik türler,Türk halk kültürü ; Cauldron,Object,Spectacle genres,Discursive genres,Turkish folk culture

Nesneler, insanoğlu tarafından üretilen ve çeşitli şekillerde kullanılan araçlardır. Nesnelerin ilk üretildiği andan itibaren geçen süreçte, çeşitli sembolik anlamlar yüklendiği, yeni işlevler kazanarak farklı kullanımlara kavuştuğu görülmektedir. Bu durum, nesneleri basit araçlar olmanın ötesine taşımış, toplumların dünya görüşünü yansıtan birer unsur hâline getirmiştir. Kazan, Türk halk kültüründe önemli bir nesnedir. Bu nesneyi önemli kılan unsur, nesnenin insan-nesne-toplum etkileşimindeki gelişimi, kazandığı sembolik anlam ve işlevlerdir. Bu çalışmada, Türk toplumunun nesneyle kurduğu ilişkinin tespit edilmesinde “kazan” sözcüğü seçilmiştir. Çalışmada, öncelikle köy seyirlik oyunu, Karagöz, orta oyunu, meddah, kukla gibi seyirlik türler ile türkü, mâni, ninni ve ağıt gibi söylemelik türler hakkında bilgi verilmiştir. Türk kültüründe sıklıkla rastlanılan kazan nesnesi, seyirlik ile söylemelik türlerde yer alma şekli, ayırıcı renkleri, fiziksel özellikleri, sahip olduğu özel kullanımları, kişileştirme, cezalandırma, sahip olduğu/kazandığı nitelikler ve taşıdığı diğer ayırt edici özelliklerine göre tasnif edilmiştir. Elde edilen verilere göre, kazan nesnesinin Türk halk edebiyatının seyirlik ile söylemelik türlerinde çeşitli kullanımları bulunduğu, özel ve sembolik anlamlar kazandığı ve bu yönüyle de toplum yaşamında önemli işlevlere sahip bir nesne olduğu tespit edilmiştir. Kazan nesnesinin kültüründeki yeri göz önüne alındığında, bu nesnenin incelenen türlerde, “benlik ve yaratım simgesi”, “statü simgesi” ve “toplumsal bütünleşme/farklılaşma simgesi” olarak görüldüğü belirlenmiştir. Böylece nesnenin eski Türk topluluklarından itibaren bir kültürel sürekliliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Yapılan bu çalışmayla, kazan nesnesi üzerinden insan-nesne arasındaki ilişki ve bu ilişkinin Türk dünya görüşündeki yansıması ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Objects are tools produced by humankind and used in various ways. Since their initial production, objects have acquired various symbolic meanings and new functions, leading to different uses. This has elevated objects beyond being simple tools, transforming them into elements that reflect societies' worldviews. The cauldron is an important object in Turkish folk culture. What makes this object significant is its development in the interaction between humans, objects and society, and the symbolic meanings and functions it has acquired. In this study, the word ‘cauldron’ was chosen to identify the relationship that Turkish society has established with the object. The study first provides information on spectacle genres such as village plays, Karagöz, middle play, meddah, and puppetry, as well as discursive genres such as folk songs, manis, lullabies, and laments. The cauldron, an object frequently encountered in Turkish culture, has been classified according to its form in performing and recitative genres, its distinctive colors, physical characteristics, special uses, personification, punishment, qualities it possesses/has acquired, and other distinguishing features. As according to the data obtained, it has been determined that the cauldron object has various uses in the narrative and recitative genres of Turkish folk literature, has acquired special and symbolic meanings, and is an object that serves important functions in social life in this respect. Considering the place of the cauldron object in the Turkish culture, it has been determined that this object is seen as a ‘symbol of self and creation’, a ‘symbol of status’ and a ‘symbol of social integration/differentiation’ in the genres examined. Thus, it has been determined that the object has a cultural continuity dating back to ancient Turkish communities. This study has attempted to reveal the relationship between humans and objects through the cauldron and how this relationship is reflected in the Turkish worldview.