DİVAN ŞİİRİNDE BİR MEKÂN UNSURU OLARAK “VADİ”
DİVAN ŞİİRİNDE BİR MEKÂN UNSURU OLARAK “VADİ”
Yazar: Kotan, Yusuf; Erkal, Abdulkadir
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 33 No. 33, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Divan şiiri,mekân,vadi,mazmun.

Mekân kavramı, Türk edebiyatı içerisinde geniş bir şekilde yer alan konuların başında gelmektedir. Modern Türk şiiri ile halk edebiyatı şiirlerinde mekân konusu, gerçekçi bir yaklaşımla ele alınmış olup divan şiirinde ise daha geniş bir yelpazede kendini göstermiştir. Edebi eserlere bakıldığında karakterlerin yaşadığı ve olayların yaşandığı fiziki ve sosyal çevreyi belli etmesi bakımından mekân tasvirleri oldukça fazla önem arz etmektedir. Günümüz dünyasına bakıldığında ise küreselleşen dünyadaki değişiklikler hiç şüphesiz ki mekân üzerinde de yeni yorumların yapılmasına ortam hazırlamaktadır. Buradan yola çıkarak mekân kavramı; insanın algısı, insan ile nesneler arası ya da nesnelerin birbirleriyle ilişkileri açısından ele alınmış olmakla beraber bu ilişkiler içinde zamana bağlı olan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. İnsanın algısı ve nesnelerle ilişkisi içinde ele alınan mekân, bir nesne olarak karşımıza çıkmaktan ziyade insana hayatı anlama ve yorumlama anlamında ufuk açan bir alan olarak algılanmaktadır.İşlediği konular ve yararlandığı kaynaklar bakımından zengin bir hazineye sahip olan divan şiiri, şiirlerinde pek çok unsurdan faydalanmıştır. Pek çok divan şairi, şiirlerinde yer verdiği konularla ilgili olarak Türk-İslâm kültürünün yanında çok farklı coğrafyalar, ülkeler, kavimler, dinler ve bu dinlerle ilişkili olan ibadethaneler, mekânlar ve yaşam şekilleri gibi türlü unsurlara şiirlerinde benzetme aracı olarak yer vermişledir. Buradan yola çıkarak divan şairleri, günlük hayatın içinde yer alan mekânlara ve bu mekânların aktörlerine betimleme unsurlarını kullanarak şiirlerinde ustaca yer vermişlerdir.Vadi kavramı, mekân tasvirlerinin yoğun olduğu şiirlerde doğal mekânlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, farklı yüzyıllarda yazılan divanlar taranarak vadi kavramının geçtiği beyitler tespit edilmiştir. Bu beyitlerden hareket edilerek vadi ve vadiyi çağrıştıran kavramların mekânsal anlam dünyası irdelenmeye çalışılmıştır.

Mekân kavramı, Türk edebiyatı içerisinde geniş bir şekilde yer alan konuların başında gelmektedir. Modern Türk şiiri ile halk edebiyatı şiirlerinde mekân konusu, gerçekçi bir yaklaşımla ele alınmış olup divan şiirinde ise daha geniş bir yelpazede kendini göstermiştir. Edebi eserlere bakıldığında karakterlerin yaşadığı ve olayların yaşandığı fiziki ve sosyal çevreyi belli etmesi bakımından mekân tasvirleri oldukça fazla önem arz etmektedir. Günümüz dünyasına bakıldığında ise küreselleşen dünyadaki değişiklikler hiç şüphesiz ki mekân üzerinde de yeni yorumların yapılmasına ortam hazırlamaktadır. Buradan yola çıkarak mekân kavramı; insanın algısı, insan ile nesneler arası ya da nesnelerin birbirleriyle ilişkileri açısından ele alınmış olmakla beraber bu ilişkiler içinde zamana bağlı olan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. İnsanın algısı ve nesnelerle ilişkisi içinde ele alınan mekân, bir nesne olarak karşımıza çıkmaktan ziyade insana hayatı anlama ve yorumlama anlamında ufuk açan bir alan olarak algılanmaktadır.İşlediği konular ve yararlandığı kaynaklar bakımından zengin bir hazineye sahip olan divan şiiri, şiirlerinde pek çok unsurdan faydalanmıştır. Pek çok divan şairi, şiirlerinde yer verdiği konularla ilgili olarak Türk-İslâm kültürünün yanında çok farklı coğrafyalar, ülkeler, kavimler, dinler ve bu dinlerle ilişkili olan ibadethaneler, mekânlar ve yaşam şekilleri gibi türlü unsurlara şiirlerinde benzetme aracı olarak yer vermişledir. Buradan yola çıkarak divan şairleri, günlük hayatın içinde yer alan mekânlara ve bu mekânların aktörlerine betimleme unsurlarını kullanarak şiirlerinde ustaca yer vermişlerdir.Vadi kavramı, mekân tasvirlerinin yoğun olduğu şiirlerde doğal mekânlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, farklı yüzyıllarda yazılan divanlar taranarak vadi kavramının geçtiği beyitler tespit edilmiştir. Bu beyitlerden hareket edilerek vadi ve vadiyi çağrıştıran kavramların mekânsal anlam dünyası irdelenmeye çalışılmıştır.