SON DÖNEM OSMANLI AHLAK EĞITIMCISI ALI SEYDI BEY’IN  “TERBIYE-I AHLAKIYYE VE MEDENIYYE” İSIMLI ESERININ BIRINCI KISMININ GÜNÜMÜZ TÜRKÇESINE AKTARIM VE TETKIKI
TRANSLATION AND REWIEV THE WORK OF THE LATE OTTOMAN ETHICAL MORAL EDUCATION OF ALI SEYDI BEY’S BOOK NAMED TO THE FIRST OF PART “TERBIYE-I AHLAKIYYE VE MEDENIYYE”
Yazar: Aybey, Salih
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Ali Seydi Bey,Ahlak Eğitimi,Terbiye-i Ahlakiyye ve Medeniyye,Son Dönem Osmanlı Eğitimcileri ; Ali Seydi Bey,Moral Education,Terbiye-i Ahlakiyye ve Medeniyye,Educators of Ottamans’ Last Period

İslaminanç, ibadet ve ahlaka dair esaslardan oluşan bir dini değerler manzumesidir. Tarihboyunca insanların bütün fikri faaliyetleri ya bir şeyin var oluşunu tespitetmek ya bir gerçeği araştırmak ya da bir şey hakkında değerlendirme yapmakşeklinde meydana gelmiştir. Buna bağlı olarak varlık, bilgi ve değer, düşüncetarihinin en temel üç konusu olagelmiştir. Özellikle bir değer alanı olanahlak, varlıklar içinde sadece insana ait olan bir fenomendir ve insanlıktarihiyle yaşıttır. Bu nedenle her milletin ve her ferdin bir ahlakının olduğugerçeğinden hareketle, yaklaşık altı asır dünyaya hükmetmiş Osmanlı’nın baştanaşağı faziletler ve ahlaki mükemmelliklerle dolu olan İslam ahlakına sahipolduğu bir gerçektir. Osmanlı’nın ilk dönemlerinde bu ahlakı yaşadığı ve devletinde aynı şekilde şan ve şerefle yükseldiği görülmektedir. Ancak sonraları ahlakbozulmaya başlayınca, buna bağlı olarak devlet de sarsılmış, küçülmüş veyıkılmaya yüz tutmuştur. Devletin zayıflamasında ahlaki yozlaşmanın büyük rolüolduğu düşüncesi toplumda genel kabul görmüş ve bu olumsuzluğu ortadankaldırmak amacıyla ahlak kitabı yazma ve yazdırma faaliyeti başlamıştır.  Bu sebeple 19. Yüzyılda çoksayıda ahlak kitabı yazıldığı ve bu kitapların bir kısmının mekteplerdeokutulduğu görülmektedir. Toplumsal kalkınmanın mekteplerde ahlak eğitim veöğretiminin ihmal edilmemesi ile gerçekleşeceği inancı okullarda okutulacak ahlakders kitaplarının sayısını giderek artırmıştır. Bu eserlerden biri de son dönemOsmanlı ahlak eğitimcilerinden olan Ali Seydi Bey’in “Terbiye-i Ahlâkiyye veMedeniyye” adlı eseridir. Bu çalışmanın amacı, Ali Seydi Bey’in üç kısım olarakkaleme aldığı bu eserinin birinci kısmının günümüz Türkçesine aktarılaraktetkik edilmesidir. Yazıldığı dönemin eğitim politikasıyla uyumlu olan eser,uzunca bir süre okullarda ahlak derslerinde okutulmuştur. Çalışmanın tetkikindemüellifin görüşlerinin dini ve tarihi kökenlerinin belirlenmesi, günümüz eğitimdüşüncesi ile karşılaştırılması ve yine ahlak eğitimi çalışmalarındayararlanılabilecek fikirlerin tespit edilmesi yoluna gidilmiştir. Önsöz vegiriş kısmı hariç temizlik, anne-babaya hürmet, vatan ve ahlak olmak üzere 4 bölümdenoluşan eserin birinci kısmı, öncelikle Allah’a iyi bir kul olmanın yanında iyibir vatandaş, mutlu aile fertleri ve mutlu toplum ve ahlaklı bireyleryetiştirmeyi amaçlayarak yazılmıştır. Osmanlı Türkçesiyle yazılan eserdekonular yer yer şiir ve beyitlerle desteklenmektedir. Müellifin çalışmasındadin eğitiminin en önemli alanlarından biri olan çocuklara ahlak eğitiminiöğretmeyi öngördüğü belirlenmiştir.

Islam is a form of religious valuesconsisting of the principles of faith, worship and morality. All theintellectual activities of people throughout history have occurred in the formof either detecting the existence of something or investigating a fact ormaking an assessment of something. As a result, existence, knowledge and valuehave become the three most fundamental issues in the history of thought.Morality, which is a field of value in particular, is a phenomenon that belongsonly to man within beings and is of age with human history. Therefore, it is afact that the Ottoman Empire, which ruled the world for nearly six centuries,has an Islamic morality that is full of virtues and moral perfection. It isseen that the Ottoman Empire experienced this morality in its early periods andthe state rose with glory and honor in the same way. However, when moralitybegan to deteriorate later, the state was also shaken and shrunk, and the endwas about to collapse. The idea that moral corruption had a major role in theweakening of the state was generally accepted in society, and in order toeliminate this negativity, the activity of writing and printing morality booksbegan.Therefore, in the 19. century it is seenthat many moral books were written and some of these books were taught inschools. The belief that social development will take place by not neglectingmoral education and training in schools has gradually increased the number ofmoral textbooks to be taught in schools. One of these works is the work of AliSeydi Bey, one of the Ottoman moral educators of the last period, called “Terbiye-iAhlakiyye ve Medeniyye”. The purpose of this study is to analyze the first partof Ali Seydi Bey's work, which he wrote as three parts, by transferring it tomodern Turkish. The work, which is in line with the educational policy of theperiod in which it was written, was taught in ethics classes in schools for along time. The study examined the religious and historical origins of theopinions of the author, comparing them with today's educational thinking, andalso determined the ideas that can be used in moral education studies. Thefirst part of the work, which consists of 4 parts including cleanliness, respectfor parents, homeland and morality, except for the preface and theintroduction, was written primarily with the aim of raising a good citizen,happy family members and happy society and moral individuals besides being agood servant to Allah. The work, written in Ottoman Turkish, is supported bypoems and couplets. In his study, it was determined that he envisioned teachingmoral education to children, which is one of the most important areas ofreligious education.