TÜRK SİYASAL HAYATINDA TURHAN FEYZİOĞLU
TURHAN FEYZİOĞLU IN TURKISH POLITICAL LIFE
Yazar: Göbel, Arda
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 27 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Turkish Political Life,Turhan Feyzioğlu,Kemalism,Anti-communism,Nationalism ; Türk Siyasal Hayatı,Turhan Feyzioğlu,Kemalizm,Anti-komünizm,Milliyetçilik

Bu çalışmanın temel amacı, Turhan Feyzioğlu’nun Türk siyasal hayatındaki yerini tespit etmektir. Feyzioğlu, 1950’li yılların sonlarında üniversitedeki görevinden ayrılarak Cumhuriyet Halk Partisi’nden (CHP) politikaya atılmış, 1957’den 1980’e kadar milletvekilliği yapmıştır. Bu dönem içerisinde Devlet Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığı gibi görevlerde bulunmuştur. Feyzioğlu, Kemalizm’in Sağ eğilimli bir yorumunun tipik temsilcisi olarak tanınmıştır. CHP’nin 1960’lı yılların ilk yarısında yöneldiği Ortanın Solu hareketine karşı parti-içi muhalefetin başını çeken Feyzioğlu, 1967’de bir grup CHP’liyle birlikte partiden ayrılıp Güven Partisi’ni kurmuş ve 1980’e kadar bu partinin (ismi önce Millî Güven Partisi, sonrasında Cumhuriyetçi Güven Partisi olmuştur) genel başkanlığını yürütmüştür. Soğuk Savaş Türkiye’sinin önde gelen anti-komünist devlet adamlarından biri olan Feyzioğlu, Kemalizm’in Sol ya da Sağ fark etmeksizin hiçbir ideolojiyle sınırlandırılamayacağını öne sürmüş, fakat bilhassa Sol ideolojilerle Kemalizm’in telif edilmesini şiddetle reddetmiştir. Kemalizm’in özgünlüğüne yaptığı vurgularla, onun tek-parti devrindeki algılanış biçimine sâdık kalmıştır. Toplumda sınıfsal, mezhepsel ve etnik açılardan ayrımlar yaratabilecek her türden düşünceye karşı çıkmış; devletin, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütünlük arz ettiğini savunmuştur. Bu vesileyle, Kemalizm’in devlete ve topluma dair klâsik düşüncelerinin 1980’li yıllara kadar taşınmasında önemli rol oynamıştır. Kemalizm’i -ya da kendisinin tercih ettiği şekliyle- Atatürkçülüğü, milliyetçilikle özdeş görmüş; fakat bunun sıradan bir milliyetçilik değil, Türkiye’nin kendine has şartlarından doğmuş olan “Atatürk milliyetçiliği” olduğunun altını çizmiştir. Anılan bu özellikleriyle asker-sivil bürokrat devlet elitleri nezdinde Kemalizm’in en “resmî” yorumunun temsilcisi görülmüş, siyasî kariyerindeki üç askerî müdahale döneminde de yönetime el koyan kadrolar tarafından itibar görmüştür. Askerî darbeleri takiben, devletin ve toplumun Kemalist anlayışla yeniden yapılandırıldığı süreçlerde siyasî ve hukukî zeminin oluşturulmasında hem bir politikacı hem de bir hukuk profesörü olarak kritik roller üstlenmiştir.

This study's main purpose is to determine Turhan Feyzioğlu's place in Turkish political life. Feyzioğlu, who left his university position in the late 1950s and entered politics from the Republican People's Party (CHP), served as an MP from 1957 to 1980. He served as Minister of State and Deputy Prime Minister during this period. Feyzioğlu was recognized as a typical representative of a right-leaning interpretation of Kemalism. Leading the intra-party opposition to the CHP's Left of Center movement in the first half of the 1960s, Feyzioğlu left the party in 1967 with a group of CHP members to found the Güven Party, which he led until 1980 (first as the National Trust Party and later as the Republican Trust Party). As one of the leading anti-communist statesmen of Cold War Turkey, Feyzioğlu argued that Kemalism could not be limited to any ideology, left or right, but he strongly rejected the conflation of Kemalism with leftist ideologies. With his emphasis on the originality of Kemalism, he remained faithful to the way it was perceived during the single-party era. He opposed any ideas that could create class, sectarian and ethnic divisions in society and argued that the state was indivisible with its country and nation. In this way, he played an important role in carrying Kemalism's classical ideas on the state and society until the 1980s. He saw Kemalism, or Ataturkism as he preferred to call it, as identical to nationalism; however, he emphasized that this was not an ordinary nationalism but “Ataturk's nationalism” that emerged from Turkey's unique circumstances. With these characteristics, he was seen as the representative of the most “official” interpretation of Kemalism in the eyes of the military-civilian bureaucrat state elites, and he was respected by the cadres who seized power during the three military interventions in his political career. Following the military coups, he played a critical role as a politician and law professor in establishing the political and legal basis for the restructuring of the state and society with a Kemalist approach.