TARİHİ YAPILARIN GELENEKSEL SOKAK DOKUSUNU ŞEKİLLENDİRMESİ: SAFRANBOLU ESKİ ÇARŞI ÖRNEĞİ
Historic Buildings Shaping Traditional Street Texture: The Case of Safranbolu Historical Settlement
Yazar: Eraslan, Mustafa Haki; Mutlu, Mehmet
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 34 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Cultural Studies (Other) ; Kültürel çalışmalar (Diğer) ; Ottoman urbanism,Traditional Streets,Safranbolu ; Osmanlı şehirciliği,Geleneksel sokaklar,Safranbolu

Osmanlı şehircilik anlayışında mahalleler büyük önem taşır. Mahalleleri meydana getiren sokaklar, bireylerin bir arada yaşama anlayışıyla inşa ettikleri yapılardan meydana gelen, çoğunlukla her iki tarafı da yapılarla sınırlanmış ve kentsel dokuyu oluşturan bir kent bileşenidir. Sokakların oluşumunda fiziksel etkenlerin yanı sıra, sosyokültürel etkenler de rol oynamaktadır. Fiziksel etkenler arasında başta arazi yapısı olmak üzere yapıların türleri, biçimleri, kat yükseklikleri, araziye yerleşimleri, kullanılan malzemeler, ulaşım ve etkileşim ağı gibi faktörler yer alır. Sosyokültürel etkenler arasında ise bölge halkının yaşam biçimi, komşuluk ilişkileri, mahremiyet gibi özellikler bulunur. Safranbolu, Osmanlı geleneksel sivil mimarisinin çok iyi korunduğu, UNESCO Dünya Miras Kenti kimliği taşıyan önemli bir yerleşim alanıdır. Bu nedenle Safranbolu sokaklarında Osmanlı şehircilik anlayışının özgün durumunu tüm yönleriyle izlemek mümkündür. Öte yandan Safranbolu evlerinin kendine özgü detayları, sokağa yansıyan taraflarıyla sokağı da özgün hale getirir. Bu çalışmada, geleneksel dokularda sokakları oluşturan fiziki etmenler ve bu etmenlerin ardındaki sosyokültürel değerlerin, Safranbolu’nun, Çarşı bölgesindeki geleneksel sokakları üzerinde değerlendirilerek ortaya konulması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında sokakta bulunan mimari örneklerden başta konutlar olmak üzere, sokağa karakterini veren fiziksel etkenler Safranbolu geleneksel dokusundan örneklerle incelenmiştir. Aynı zamanda yerele özgü uygulamaların sokağa fiziki ve sosyal etkileri değerlendirilmiştir.

In Ottoman urbanism, the streets that make up the neighborhoods are an urban component of the urban fabric, consisting of structures mostly bordered by buildings on both sides, built by individuals with the understanding of living together. In addition to physical factors, sociocultural factors also play a role in the formation of streets. Physical factors include factors such as land structure, building types, forms, storey heights, placement on the land, materials used, transportation and interaction network. Sociocultural factors include the lifestyle of the people of the region, neighborhood relations and privacy. Safranbolu is an important residential area where Ottoman traditional civil architecture is very well preserved and has the identity of a UNESCO World Heritage City. For this reason, it is possible to observe the original form of Ottoman urbanism in all its aspects on the streets of Safranbolu. This study aims to evaluate the traditional streets of Safranbolu in the Bazaar region and to reveal the physical factors that make up the streets in traditional textures and the sociocultural values behind these factors. Within the scope of the study, the physical factors that give the street its characterare examined with examples from the traditional texture of Safranbolu.