Mühendis Mehmet Misbah’ın Matematik Felsefesine ve Matematik Eğitimine Dair Görüşleri
Engineer Mehmet Misbah’s Views on the Philosophy of Mathematics and Mathematics Education
Yazar: Takıcak, Müjdat
Dergi: Erdem No. 85, 2023
Anahtar kelimeler: History of Science ; Bilim Tarihi ; History of science,philosophy of mathematics,history ofmathematics,history of mathematics education,Mühendis MehmetMisbah ; Bilim tarihi,matematik felsefesi,matematiktarihi,matematik eğitimi tarihi,Mühendis Mehmet Misbah

Osmanlı 18. yüzyıldan itibaren eğitim, bilim ve askerî alanda çoksayıda değişim ve dönüşüm yaşamıştır. Modernleşme olarak daadlandırabileceğimiz bu sürecin eğitim alanındaki ilk örnekleriaskerî mühendislik okulları olan “Mühendishâne-i Bahr-i Hümâyûn”ve “Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn”dur. Tanzimat Fermanı’nınilan edilmesi ile peyderpey İdadî (lise), rüşdiye (ortaokul) ve ibtidai(ilkokul) okulları açılmış ve mühendishânelere hazır öğrencileryetiştirilmiş ve dolayısıyla 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren buokullardan çok sayıda başarılı mühendis mezun olmuştur. 1874’teilk sivil mühendislik okulu olan “Mülkiye Mühendis Mektebi”ninaçılması ile beraber mühendislik eğitimi daha da gelişmeyebaşlamıştır. Bu okullardan mezun olan öğrenciler mühendislikişlerini yürütmekle beraber fen bilimlerindeki modern gelişmeleriyakından takip etmişler ve modern bilimsel gelişmelerin Osmanlı’yaulaşmasına katkı sağlamışlardır. Mezun olan mühendislerin bir kısmıdevlet tarafından yüksek öğrenim için başta Paris olmak üzere önemliAvrupa şehirlerine gönderilmişlerdir. Bu öğrenciler döndüklerindedevletin önemli mevkilerinde istihdam edilmişlerdir. Paris’egönderilen öğrencilerden biri de Mühendis Mehmet Misbah’tır.1911 yılında “Mühendis Mekteb-i Âlîsi”nden mezun olan Misbahaynı yıl Paris’e gönderilmiş, 1913’te geri döndüğünde mezunolduğu Mühendishâne’ye hoca olarak atanmış ve 1919 yılına kadargörevini sürdürmüştür. Analitik Geometri ve Düzlem Geometrisiderslerini üstlenen Misbah matematik alanında yirmiye yakın makaleyayımlamıştır. Misbah’ın matematik felsefesine ve matematikeğitimine dair görüşleri bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. Buamaçla Misbah’ın Genç Mühendis dergisinde yayımlanan “Felsefe-i Riyâziyyât” isimli makalesi ve Mesâil-i Hendesiye isimli kitabınilk cildine yazdığı “Mukaddime (Önsöz)”, matematik felsefesi vematematik eğitimi bağlamında analiz edilmiştir.Misbah mühendishane’de öğrenci olduğu yıllarda Genç Mühendisisimli dergiye 1910-1911 yılları arasında on altı tane yazı göndermiştir.Misbah, Genç Mühendis isimli derginin 1326 Kanûn-i Sânî/Ocak1911 tarihli 36. sayısının 5-8 sayfaları arasında el yazması şeklindeyayımladığı “Felsefe-i Riyâziyyât” isimli makalesinde matematikfelsefesine dair görüşlerini açıklamıştır. Matematiğin tanımlarındanyola çıkarak matematiğin ontolojisine ve epistemolojine dair görüşlerbeyan eden Misbah’ın isim zikretmeden Platon’un ve Aristoteles’ingörüşlerinden faydalandığı tespit edilmiştir. Fakat 19. yüzyıldageliştirilen Mantıkçılık, Formalizm ve Sezgicilik gibi güncelmatematik felsefesi yaklaşımlarından makalede söz edilmemiştir. Oysasöz konusu dönemde bazı Osmanlı aydınları Öklid-dışı geometrilereve felsefî sonuçlarına dair bilgilendirici seminerler düzenlemişler vemakaleler yayımlamışlardır.Misbah’ın mühendishâneden arkadaşı olan Muhittin Sırrı Şamlı1911’de Mesâil-i Hendesiye isimli iki ciltten oluşan bir kitap kalemealmış ve Misbah’tan da kitabın birinci cildine önsöz yazmasınıistemiştir. Misbah önsözde matematik eğitimine dair görüşlerini dilegetirmiştir. Matematiğin öğretiminde ispatın yer alması gerektiğinive ispatların bizzat öğrenciler tarafından yapılmasının “muhakeme”becerisini geliştireceğini vurgulamıştır. Misbah’ın ifadelerindenmatematik eğitiminde “öğrenci merkezli” bir anlayışa sahip olduğutespit edilmiştir.

Since the 18th century, the Ottoman Empire has experiencedmany changes and transformations in education, science and themilitary. The first examples of this process, which we can also callmodernization, in the field of education were the military engineeringschools “Mühendishâne-i Bahr-i Hümâyûn” and “Mühendishâne-iBerrî-i Hümâyûn.” In 1874, the first non-military engineering school,“Mülkiye Engineer School” was opened. The state sent some graduatedengineers to important European cities, especially Paris, for highereducation. Misbah was one of the students sent to Paris. In 1911,Misbah graduated from the “Mühendis Mekteb-i Âlîsi” and was sentto Paris in the same year. When he returned in 1913, he was appointeda lecturer at the engineering faculty, from which he graduated andcontinued his duty until 1919. Misbah’s views on the philosophy ofmathematics and mathematics education constitute the subject of thisarticle. For this purpose, Misbah’s article titled “Felsefe-i Riyâziyyât”published in Genç Mühendis, and his “Mukaddime” written for thefirst volume of the book “Mesâil-i Hendesiye” are analyzed in thecontext of the philosophy of mathematics and mathematics education.Misbah explained his views on the philosophy of mathematics in hisarticle “Felsefe-i Riyâziyyât,” which was published in manuscript formon pages 5-8 of the 36th issue of Genç Mühendis dated January 1911.Misbah, who expressed his views on the ontology and epistemologyof mathematics based on the definitions of mathematics, was found tobenefit from the ideas of Plato and Aristotle without mentioning anynames. However, with the emergence of non-Euclidean geometries atthe beginning of the 19th century, a crisis emerged in the foundationsof mathematics. However, the article does not mention contemporaryapproaches to the philosophy of mathematics developed in the 19thcentury, such as Logicism, Formalism, and Intuitionism. In Fact,during this period, some Ottoman intellectuals organized informativeseminars and published articles on non-Euclidean geometries andtheir philosophical implications.In 1911, Muhittin Sırrı Şamlı, a friend of Misbah’s from the engineeringfaculty, wrote a two-volume book titled Mesâil-i Hendesiye andasked Misbah to write a preface for the first volume of the book.He emphasized that proofs should be included in the teaching ofmathematics and that proofs done by the students themselves would develop the skill of “reasoning.” From Misbah’s statements, it wasdetermined that he had a “student-centered learning” understandingof mathematics education.