Davranışsal İktisat Deneylerinde Toplumsal Cinsiyet Temelli Farklar
Davranışsal İktisat Deneylerinde Toplumsal Cinsiyet Temelli Farklar
Yazar: Öneş, Umut
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 43 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Economics ; Ekonomi ; Toplumsal cinsiyet eşitliği,davranışsal iktisat deneyleri,risk,toplumsal tercihler,pozitif ayrımcılık

Davranışsal iktisatta kullanılan deneysel yöntemler sadece standart kuramın temelvarsayımlarının deney ortamında test edilmesini sağlamamakta, aynı zamandastandart kuramlara göre her koşulda ve her kurumsal yapıda tutarlı ve değişmez kabuledilen tercihlerin deney kurgusundaki basit değişiklikler karşısındaki duyarlılığını daölçebilmektedir. Bu açıdan, iktisadi laboratuvar ve alan deneylerinde gözlenen toplumsalcinsiyet temelli tercih farklılıklarının özel bir önemi vardır: Basit ve soyut deney kurgularındakadın ve erkek denekler arasındaki davranış farklılıklarının, deneylerin kurgulanışbiçimleri ve deneklerin ait olduğu sosyo-kültürel yapılar göz ardı edilerek genelleştirilmesi,akademik çevreler dışında toplumdaki ve iş hayatındaki kadın-erkek eşitsizliği için birmeşruiyet aracı olarak kullanılmalarına yol açabilmektedir. Bu yüzden, bu çalışmada kadınve erkeklerin deneysel ortamda sergiledikleri davranış farklılıkları; olası çerçeve etkilerine,toplum bilimsel ve kültürel etmenlere ağırlık verilerek ele alınmıştır. Genel olarak risk almadavranışı, rekabet karşısında tavır ve sosyal tercih deneylerinin sonuçları çerçevelemeetkilerinden ve deneklerin seçildiği toplumlardaki toplumsal cinsiyet normlarındanbüyük ölçüde etkilenmektedir. Risk alma davranışlarında gözlemlenen farklar, alınankararların alındığı bağlama bağlıdır ve gerçek hayatta karşılaşılan iktisadi tercihler bellibir bağlam içinde tanımlandığından deney ortamındaki soyut şans oyunlarında sergilenentavırların iş hayatında da sürdürüleceğini beklemek hatalı olabilmektedir. Ayrıca anasoylutoplum yapılarından gelen kadınların risk alma davranışının, ataerkil toplumlardangelen kadınlarınkinden anlamlı düzeyde farklı olduğu da gösterilmiştir. Rekabet tercihideneylerinde ise kadınların rekabetten kaçınma davranışının yarattığı potansiyel iktisadiverimlilik kaybı, kadınlara eşit temsil garantisi sunulduğunda ortadan kalkabilmekte, buolumlu etki pozitif ayrımcılığın getirdiği iktisadi maliyeti de baskılayabilmektedir. Aynızamanda, risk davranışında olduğu gibi, anasoylu toplumlarda kadınların rekabeteerkeklerden daha istekli olduğuna dair bulgular, ataerkil toplumlardaki kadınlarınrekabetten kaçınma davranışının büyük ölçüde kültürel kaynaklı olduğuna işaret etmektedir.Sosyal tercih deneylerinde, kadın deneklerin deney ortamındaki değişikliklere erkeklerenazaran daha duyarlı olduğu gözlemlenmiş, aynı zamanda kadın deneklerin diğer kadındeneklere gösterdiği ayrımcı tutumun denekler arası sosyal mesafe azaldığında ortadankalktığı ve kadınlar arası dayanışmanın güçlendiği gösterilmiştir.

Davranışsal iktisatta kullanılan deneysel yöntemler sadece standart kuramın temelvarsayımlarının deney ortamında test edilmesini sağlamamakta, aynı zamandastandart kuramlara göre her koşulda ve her kurumsal yapıda tutarlı ve değişmez kabuledilen tercihlerin deney kurgusundaki basit değişiklikler karşısındaki duyarlılığını daölçebilmektedir. Bu açıdan, iktisadi laboratuvar ve alan deneylerinde gözlenen toplumsalcinsiyet temelli tercih farklılıklarının özel bir önemi vardır: Basit ve soyut deney kurgularındakadın ve erkek denekler arasındaki davranış farklılıklarının, deneylerin kurgulanışbiçimleri ve deneklerin ait olduğu sosyo-kültürel yapılar göz ardı edilerek genelleştirilmesi,akademik çevreler dışında toplumdaki ve iş hayatındaki kadın-erkek eşitsizliği için birmeşruiyet aracı olarak kullanılmalarına yol açabilmektedir. Bu yüzden, bu çalışmada kadınve erkeklerin deneysel ortamda sergiledikleri davranış farklılıkları; olası çerçeve etkilerine,toplum bilimsel ve kültürel etmenlere ağırlık verilerek ele alınmıştır. Genel olarak risk almadavranışı, rekabet karşısında tavır ve sosyal tercih deneylerinin sonuçları çerçevelemeetkilerinden ve deneklerin seçildiği toplumlardaki toplumsal cinsiyet normlarındanbüyük ölçüde etkilenmektedir. Risk alma davranışlarında gözlemlenen farklar, alınankararların alındığı bağlama bağlıdır ve gerçek hayatta karşılaşılan iktisadi tercihler bellibir bağlam içinde tanımlandığından deney ortamındaki soyut şans oyunlarında sergilenentavırların iş hayatında da sürdürüleceğini beklemek hatalı olabilmektedir. Ayrıca anasoylutoplum yapılarından gelen kadınların risk alma davranışının, ataerkil toplumlardangelen kadınlarınkinden anlamlı düzeyde farklı olduğu da gösterilmiştir. Rekabet tercihideneylerinde ise kadınların rekabetten kaçınma davranışının yarattığı potansiyel iktisadiverimlilik kaybı, kadınlara eşit temsil garantisi sunulduğunda ortadan kalkabilmekte, buolumlu etki pozitif ayrımcılığın getirdiği iktisadi maliyeti de baskılayabilmektedir. Aynızamanda, risk davranışında olduğu gibi, anasoylu toplumlarda kadınların rekabeteerkeklerden daha istekli olduğuna dair bulgular, ataerkil toplumlardaki kadınlarınrekabetten kaçınma davranışının büyük ölçüde kültürel kaynaklı olduğuna işaret etmektedir.Sosyal tercih deneylerinde, kadın deneklerin deney ortamındaki değişikliklere erkeklerenazaran daha duyarlı olduğu gözlemlenmiş, aynı zamanda kadın deneklerin diğer kadındeneklere gösterdiği ayrımcı tutumun denekler arası sosyal mesafe azaldığında ortadankalktığı ve kadınlar arası dayanışmanın güçlendiği gösterilmiştir.