Khorsabad/Dūr-Šarrukin Kazısı ve Asar-ı Atika Nizamnamelerine Etkisi
The Khorsabad/Dūr-Šarrukin Excavation and Its Impact on the Asar-ı Atika Nizamname’s
Yazar: Genç, Bülent
Dergi: Anatolian Research No. 25, 2021
Anahtar kelimeler: Archaeology ; Arkeoloji ; Khorsabad,II. Sargon,Paolo Emilio Botta,Musul,Koyuncuk,Asar-ı Atika ; Khorsabad,Paolo Emilio Botta,Mosul,Kuyunjik,Assur,Asar-ı Atika Nizamname’s

Musul’a  Fransa  konsolosu  olarak  atanan  Paolo  Emilio  Botta  ile  19.  yüzyılın  son  çeyreğinde  Mezopotamya  Arkeolojisi’nde  önemli  değişimler  yaşanmaya  başlar.  Botta’nın  Musul  çevresinde  yaptığı  araştırmalar  sırasında  Khorsabad  köyünden  gelen  bir  kişi,  bir  tepenin  üzerine  inşa  edilmiş  kabartmalarla  bezeli  taşlar  ve  yazıtlardan  bahseder.  Kuyunjik’teki  üç  ay  süren  yorucu  çalışmalardan  sonra  Botta,  20  Mart  1843’te  bir  grup  işçisini  Khorsabad’a  göndererek  kazıya  başlatır.  Ancak  Botta’nın Musul’daki çalışmalarında bir süre sonra bazı problemler baş göstermeye başlar.    Özellikle    vilayetteki    Mehmed    Paşa’nın    çeşitli    engeller    oluşturduğu    görülmektedir.  Bu  bağlamda  Botta’nın  kazı  izin  ve  belgelerini,  Musul  Paşası’nın  engellerini  ve  Botta’nın  Khorsabad’ta  yaşadığı  hikâyenin  ayrıntılarını,  arka  planını  ve  konu  ile  ilgili  yazışmalarını  öğrenmek  için  Osmanlı  Arşivi’nde  araştırmalarda  bulunduk.  Botta’nın  Khorsabad’da  yaşadığı  problemler,  kazı  iznine  ve  kazı  evi  inşasına  dair  şartlar,  Botta’nın  bahsettiği  ve  köy  evlerinin  yanında  bir  kale  gibi  çizilerek İstanbul’a gönderilen kazı evinin planı ve köylülerin Botta’nın çalışmalarına ve  kazı  evine  karşı  sunduğu  dilekçeler  gibi  belgelerle  karşılaştık.  Bu  makalede  söz  konusu  belgeler  üzerinden  Botta’nın  kazı  dönemlerini,  izin  belgelerini  ve  karşılaştığı problemleri yeniden okumaya çalışarak bu dönemin nasıl ele alındığını ve  nasıl  değerlendirildiğini  anlamaya  çalıştık.  Özellikle  Khorsabad  bağlamında  Botta’ya  verilen  kazı  iznini  ve  maddelerini  gözden  geçirerek  sonraki  Asar-ı  Atika  Nizamnameleri’ne katkısını irdeledik.

When Paolo Emilio Botta was appointed to Mosul as the French consul in the last quarter of the 19th century, significant developments in Mesopotamian archeology occurred.  During  Botta's  studies  in  the  Mosul  area,  a  resident  of  the  village  of  Khorsabad  mentioned  reliefs  and  inscriptions  on  top  of  a  hill.  Botta  dispatched  a  group of workmen to Khorsabad on March 20, 1843, after three months of arduous work  in  Kuyunjik.  However,  problems  began  to  arise  shortly  after  his  work  in  Mosul. Particularly Mehmed Pasha in the province creates various obstacles. In this context, we searched the Ottoman Archives to learn more about Botta's excavation permits and documents, the obstacles created by the Pasha of Mosul, and the details, background, and correspondence of Botta's story in Khorsabad. We came across many documents, which included details as to the problems Botta experienced in Khorsabad, the conditions about the excavation permit and the construction of the excavation house, the plan of the excavation house mentioned by Botta, which  was  shown  to  be  like  a  castle  next  to  the  village  houses  and  sent  to  Istanbul,  and  the  petitions  of  the  villagers  against Botta's research and the excavation house. In this article, we tried to understand how this period was understood and handled by re-reading Botta's excavation periods, permit documents, and the problems he encountered through the available documents. In particular, in the context of Khorsabad, we reviewed the excavation permission and articles given to Botta and examined its contribution to the Asar-ı Atika Regulations.