hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
KARAMANLICA METİNLERDE BİR İMLA MESELESİ: SES BOŞLUĞU ÜZERİNE
KARAMANLICA METİNLERDE BİR İMLA MESELESİ: SES BOŞLUĞU ÜZERİNE
Yazar: Alpay, Gündoğan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; karamanlıca,ses boşluğu,yazım bilgisi

Anadolu’da Müslüman Türklerle birlikte yaşamış olan Karamanlılar, Hristiyan olmalarının yanı sıra Türkçeden başka bir dil kullanmamış ve eserlerini Grek alfabesiyle Türk dilinde yazıya geçirmişlerdir. Bu eserlerde İç Anadolu ağzına dayalı olan ve Karamanlıca olarak adlandırılan bir yazı dili kullanmışlardır. Karamanlıca, gerek söz varlığı gerek yazım hususiyetleri, gerek de söz dizimi olarak Grekçeden etkilenmiştir. Tüm bu özellikleri ile Karamanlıca, pek çok araştırmacının dikkatini çekmiştir.J. Eckmann’dan bu yana Karamanlıca metinler üzerine yapılan çalışmalarda “ses boşluğu” tabiri kullanılır olmuştur. Bu terim, iki ünlü arasında kalan bir ünsüzün çeşitli sebeplerle ortadan kalması sonucu yan yana gelen iki ünlüyü karşılamak için kullanılır. Kanaatimizce Karamanlıca metinlerde Grek etkisi olarak düşünülmüş ve kabul görmüş bu hadise, gerçeği tüm yönüyle ifade edememektedir. Türkçenin ses sistemine aykırı olan bu ses olayı, metinlerin konuşma diline dayanması ve yazıcıların mevcut sesleri duymayıp, yazıda ifade edememeleri ile açıklanabilir. Ayrıca Grek alfabesindeki işaretlerin ses değerleri de bu noktada iyi irdelenmelidir.

Anadolu’da Müslüman Türklerle birlikte yaşamış olan Karamanlılar, Hristiyan olmalarının yanı sıra Türkçeden başka bir dil kullanmamış ve eserlerini Grek alfabesiyle Türk dilinde yazıya geçirmişlerdir. Bu eserlerde İç Anadolu ağzına dayalı olan ve Karamanlıca olarak adlandırılan bir yazı dili kullanmışlardır. Karamanlıca, gerek söz varlığı gerek yazım hususiyetleri, gerek de söz dizimi olarak Grekçeden etkilenmiştir. Tüm bu özellikleri ile Karamanlıca, pek çok araştırmacının dikkatini çekmiştir.J. Eckmann’dan bu yana Karamanlıca metinler üzerine yapılan çalışmalarda “ses boşluğu” tabiri kullanılır olmuştur. Bu terim, iki ünlü arasında kalan bir ünsüzün çeşitli sebeplerle ortadan kalması sonucu yan yana gelen iki ünlüyü karşılamak için kullanılır. Kanaatimizce Karamanlıca metinlerde Grek etkisi olarak düşünülmüş ve kabul görmüş bu hadise, gerçeği tüm yönüyle ifade edememektedir. Türkçenin ses sistemine aykırı olan bu ses olayı, metinlerin konuşma diline dayanması ve yazıcıların mevcut sesleri duymayıp, yazıda ifade edememeleri ile açıklanabilir. Ayrıca Grek alfabesindeki işaretlerin ses değerleri de bu noktada iyi irdelenmelidir.
KAZAK LEHÇESİ YAZI DİLİ HÂLİNE GELİRKEN
KAZAK LEHÇESİ YAZI DİLİ HÂLİNE GELİRKEN
Yazar: Gökova Kurt, Gözde
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; imla,kazak alfabesi,ahmet baytursunulı

Büyük Kazak şairi Mağcan Cumabayev’in ilk şiir kitabı, 1912 yılında Kazan’da “Çolpan” adıyla yayımlanmıştır. Çolpan’daki 15 şiir ve bağımsız iki dörtlüğün de yer aldığı “Mağcan Cumabayef Öleñderi” isimli şiir kitabı ise 1923’te Taşkent’te basılmıştır. Ancak bu şiirlerin her iki kitaptaki imlası birbirinden farklılık göstermektedir. Biz bu makalede, Ahmet Baytursınulı’nın Arap harfli Kazak alfabesini ıslah çalışmaları ışığında, ortak şiirlerdeki Arapça ve Farsça kelimelerin imlasındaki farklılıklar üzerinde durmaya çalıştık.

Büyük Kazak şairi Mağcan Cumabayev’in ilk şiir kitabı, 1912 yılında Kazan’da “Çolpan” adıyla yayımlanmıştır. Çolpan’daki 15 şiir ve bağımsız iki dörtlüğün de yer aldığı “Mağcan Cumabayef Öleñderi” isimli şiir kitabı ise 1923’te Taşkent’te basılmıştır. Ancak bu şiirlerin her iki kitaptaki imlası birbirinden farklılık göstermektedir. Biz bu makalede, Ahmet Baytursınulı’nın Arap harfli Kazak alfabesini ıslah çalışmaları ışığında, ortak şiirlerdeki Arapça ve Farsça kelimelerin imlasındaki farklılıklar üzerinde durmaya çalıştık.
KARAÇAY-MALKAR TÜRKÇESİNDEKİ ARAPÇA VE FARSÇA ALINTI SÖZLERDE SES VE ANLAM DEĞİŞMELERİ
KARAÇAY-MALKAR TÜRKÇESİNDEKİ ARAPÇA VE FARSÇA ALINTI SÖZLERDE SES VE ANLAM DEĞİŞMELERİ
Yazar: Güngör, Okan Celal
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; karaçay malkar,arapça,farsça

Bugün hiçbir dil yoktur ki saf olsun, başka dillerden etkilenmemiş olsun. Türkler de özellikle temasta olduklar kültürlerden ya da onlar aracılığıyla başka kültürlerden ihtiyaçları doğrultusunda kelimeler almıştır. Bu alıntılamaların izlerini en eski metinlerimizden itibaren takip etmek mümkündür. Göktürkler döneminde Çince ve Soğdca, Uygurlar döneminde Çince Soğdca, Sanskritçe gibi dillerden kelimeler alınmıştır. Türklerin X. yüzyıldan itibaren kitleler halinde Müslüman olması, İslam medeniyeti dairesine girmesiyle birlikte ise Arap ve Fars kültürünün etkisi yoğunlaşırken bu kültürlerin dillerinden de pek çok kelime dilimize girmiştir. Karaçay- Malkar Türklerinin İslamiyet ile tanışması ise yüzyıllardan beri sarp dağlarla çevrili derin vadilerde yaşamaları, dolayısıyla, etkilenmelere nispeten kapalı olmaları sebebiyle diğer Türk boylarına göre çok geç dönemlerde olmuştur. Söz varlığında, İran dillerinden Osetçenin, Rusçanın ve Hun-Bulgar Türkçesinin etkilerinin görüldüğü, Türk lehçelerinin kuzeybatı grubunda değerlendirilen lehçede, Arapça ve Farsça kelimeler özellikle 18. yüzyıldan sonra İslamiyet’le birlikte yaygınlaşmıştır. Bu çalışmada, Karaçay-MalkarTürkçesindeki Arapça ve Farsça unsurlar, lehçede geçirdiği ses ve anlam değişimleri açısından ele alınmıştır.

Bugün hiçbir dil yoktur ki saf olsun, başka dillerden etkilenmemiş olsun. Türkler de özellikle temasta olduklar kültürlerden ya da onlar aracılığıyla başka kültürlerden ihtiyaçları doğrultusunda kelimeler almıştır. Bu alıntılamaların izlerini en eski metinlerimizden itibaren takip etmek mümkündür. Göktürkler döneminde Çince ve Soğdca, Uygurlar döneminde Çince Soğdca, Sanskritçe gibi dillerden kelimeler alınmıştır. Türklerin X. yüzyıldan itibaren kitleler halinde Müslüman olması, İslam medeniyeti dairesine girmesiyle birlikte ise Arap ve Fars kültürünün etkisi yoğunlaşırken bu kültürlerin dillerinden de pek çok kelime dilimize girmiştir. Karaçay- Malkar Türklerinin İslamiyet ile tanışması ise yüzyıllardan beri sarp dağlarla çevrili derin vadilerde yaşamaları, dolayısıyla, etkilenmelere nispeten kapalı olmaları sebebiyle diğer Türk boylarına göre çok geç dönemlerde olmuştur. Söz varlığında, İran dillerinden Osetçenin, Rusçanın ve Hun-Bulgar Türkçesinin etkilerinin görüldüğü, Türk lehçelerinin kuzeybatı grubunda değerlendirilen lehçede, Arapça ve Farsça kelimeler özellikle 18. yüzyıldan sonra İslamiyet’le birlikte yaygınlaşmıştır. Bu çalışmada, Karaçay-MalkarTürkçesindeki Arapça ve Farsça unsurlar, lehçede geçirdiği ses ve anlam değişimleri açısından ele alınmıştır.
ÇAĞDAŞ TÜRKÇENİN SIKLIK SÖZLÜĞÜ
ÇAĞDAŞ TÜRKÇENİN SIKLIK SÖZLÜĞÜ
Yazar: Moğul, Selçuk
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ÇAĞDAŞ TÜRKÇENİN SIKLIK SÖZLÜĞÜ,KİTAP,İNCELEME

Sözlükler, içerisinden çıktıkları toplumların sosyal, kültürel ve tarihsel izlerinin dildeki karşılığı olan söz varlığını yansıtan eserlerdir. Toplumların yaşam tarzlarını, düşünce kalıplarını, kullanılan ifadelerdeki anlamsal arka planı ve geleceğe dair düşünüşlerini de ön plana çıkarmada kullanışlı birer metin olarak görülebilecek sözlükler, aynı zamanda çevresinden etkilenir, dolayısıyla çevresini etkiler. Bu etkileşim Sürecinde bazı ifade kalıplarının ön plana çıkması olağandır. Aksan, sözcükbilimde sıklığın, bir dilin sözcüklerinin öteki sözcüklere oranla daha çok ya da daha seyrek kullanılması anlamına geldiğini ifade etmektedir

Sözlükler, içerisinden çıktıkları toplumların sosyal, kültürel ve tarihsel izlerinin dildeki karşılığı olan söz varlığını yansıtan eserlerdir. Toplumların yaşam tarzlarını, düşünce kalıplarını, kullanılan ifadelerdeki anlamsal arka planı ve geleceğe dair düşünüşlerini de ön plana çıkarmada kullanışlı birer metin olarak görülebilecek sözlükler, aynı zamanda çevresinden etkilenir, dolayısıyla çevresini etkiler. Bu etkileşim Sürecinde bazı ifade kalıplarının ön plana çıkması olağandır. Aksan, sözcükbilimde sıklığın, bir dilin sözcüklerinin öteki sözcüklere oranla daha çok ya da daha seyrek kullanılması anlamına geldiğini ifade etmektedir
ESKİ TÜRKÇE VE TÜRKİYE TÜRKÇESİ KARŞILAŞTIRMALI BAŞKURT TÜRKÇESİ GRAMERİ
ESKİ TÜRKÇE VE TÜRKİYE TÜRKÇESİ KARŞILAŞTIRMALI BAŞKURT TÜRKÇESİ GRAMERİ
Yazar: Kutucu, Eda
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ESKİ TÜRKÇE VE TÜRKİYE TÜRKÇESİ KARŞILAŞTIRMALI BAŞKURT TÜRKÇESİ GRAMERİ,KİTAP,İNCELEME

Bugün dünyanın hemen her yerinde birçok Türk topluluğu yaşamaktadır. Başkurtlar da bu Türk topluluklarından biridir. Başkurtlar bugün büyük oranda Rusya’ya bağlı özerk bir cumhuriyet olan Başkurdistan’da yaşamaktadırlar. Başkurtların dili, Başkurt Türkçesi veya Başkurtça olarak adlandırılmaktadır. Bilindiği gibi Türk topluluklarının tamamı 13.yüzyıla kadar tek bir edebi dil kullanmış bununla birlikte her topluluğa ait farklı ağızlar ve farklı konuşma dilleri var olmuştur. 13.yüzyıldan sonra Türk dili çeşitli kollara ayrılmış ve Başkurt Türkçesi de Kıpçak grubunun Kuzeybatı üyeleri arasında varlığını sürdürmüştür.

Bugün dünyanın hemen her yerinde birçok Türk topluluğu yaşamaktadır. Başkurtlar da bu Türk topluluklarından biridir. Başkurtlar bugün büyük oranda Rusya’ya bağlı özerk bir cumhuriyet olan Başkurdistan’da yaşamaktadırlar. Başkurtların dili, Başkurt Türkçesi veya Başkurtça olarak adlandırılmaktadır. Bilindiği gibi Türk topluluklarının tamamı 13.yüzyıla kadar tek bir edebi dil kullanmış bununla birlikte her topluluğa ait farklı ağızlar ve farklı konuşma dilleri var olmuştur. 13.yüzyıldan sonra Türk dili çeşitli kollara ayrılmış ve Başkurt Türkçesi de Kıpçak grubunun Kuzeybatı üyeleri arasında varlığını sürdürmüştür.
DİLİN KISA TARİHİ
DİLİN KISA TARİHİ
Yazar: Çamçı, Brusk
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; DİLİN KISA TARİHİ,KİTAP,İNCELEME

İngiliz dilbilimci, yazar ve akademisyen David Crystal’ın oluşturmuş olduğu bu kitap A Little of Language adıyla ilk kez 2010 yılında Yale University Press tarafından basılmıştır. Bu kitap, 2016 yılında Tufan Göbekçin tarafından Dilin Kısa Tarihi adıyla türkçeye çevrilmiştir. Kitabın ilk basımı, eylül 2018, ikinci basımı ise mart 2019 tarihinde ISBN 978-605-171-717-3 kodu ile Alfa Yayınları tarafından yapılmıştır.

İngiliz dilbilimci, yazar ve akademisyen David Crystal’ın oluşturmuş olduğu bu kitap A Little of Language adıyla ilk kez 2010 yılında Yale University Press tarafından basılmıştır. Bu kitap, 2016 yılında Tufan Göbekçin tarafından Dilin Kısa Tarihi adıyla türkçeye çevrilmiştir. Kitabın ilk basımı, eylül 2018, ikinci basımı ise mart 2019 tarihinde ISBN 978-605-171-717-3 kodu ile Alfa Yayınları tarafından yapılmıştır.
DEDE KORKUT KİTABI
DEDE KORKUT KİTABI
Yazar: Gülensoy, Tuncer
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; DEDE KORKUT KİTABI,KÜNBET,KİTAP,İNCELEME

Uzun yıllardır yakından tanıyıp, bildiğimiz, üzerinde dil araştırmaları yaptığımız, Türk destan ve kültür tarihi ile ilgili makaleler yazdığımız “Dede Korkut Kitabı”nın yeni bir yazma nüshası bulunduğu haberi ile heyecanlandık, acaba Vatikan ve Dresten nüshalarından farklı yanları nedir, Anadolu ve Rumeli ağızlarında anlatılan “varyantlar”ı ile benzerlikleri var mıdır? Bu yazmanın dil ve ağız özellikleri nelerdir? gibi soruların cevaplarını merak ediyorduk…

Uzun yıllardır yakından tanıyıp, bildiğimiz, üzerinde dil araştırmaları yaptığımız, Türk destan ve kültür tarihi ile ilgili makaleler yazdığımız “Dede Korkut Kitabı”nın yeni bir yazma nüshası bulunduğu haberi ile heyecanlandık, acaba Vatikan ve Dresten nüshalarından farklı yanları nedir, Anadolu ve Rumeli ağızlarında anlatılan “varyantlar”ı ile benzerlikleri var mıdır? Bu yazmanın dil ve ağız özellikleri nelerdir? gibi soruların cevaplarını merak ediyorduk…
ÇAĞATAYCADAN ÖZBEKÇEYE GRAMERLEŞME (tur- ve yat- YARDIMCI FİİLLERİNDE)
ÇAĞATAYCADAN ÖZBEKÇEYE GRAMERLEŞME (tur- ve yat- YARDIMCI FİİLLERİNDE)
Yazar: Tamir, Nuray; Ercilasun, Ahmet Bican
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; çağatayca,özbekçe,gramerleşme

Türkçenin tarihî dönemleri art zamanlı olarak incelendiğinde bazı kelimelerin zamanla ekleşebildiği ve farklı işlevlerde kullanılabildiği görülmektedir. Gramerleşme olarak adlandırılan bu süreçte kelime, anlamsızlaşma (desemanticization), kategori/ulam değiştirme (decategorialization), ses aşınması (phonetic erosion) aşamalarından geçmektedir. Bahsedilen her bir süreç metinlerle tespit edilebilmektedir. Güney-Doğu ve Kuzey-Batı Türk lehçelerinin birçok özelliği Çağatay yazı diline dayanmaktadır. Bu makalede günümüzde Çağataycanın devamı sayılan Güney-Doğu grubu Türk Lehçelerinden Özbekçe ile Çağataycanın gramerleşme açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Gramerleşme süreci tur- ve yat- yardımcı fiillerindeki değişmelerle sınırlandırılmıştır. Bu fiiller incelenirken bir yandan tarihî-karşılaştırmalı gramer yöntemi uygulanarak art zamanlı bir yaklaşımla söz konusu gramerleşme süreçleri tespit edilmeye çalışılmış, bir yandan da C. Lehmann, P. J. Hopper - E. C. Traugott, B. Heine - T. Kuteva gibi gramerleşme kuramcılarının görüşleri çerçevesinde bu süreçler değerlendirilmiştir. Konu, Çağatayca ve Özbekçe ile sınırlandırılmış olmakla birlikte, gerekli yerlerde daha önceki dönemlere veya diğer Türk yazı dillerine de başvurulmuştur.

Türkçenin tarihî dönemleri art zamanlı olarak incelendiğinde bazı kelimelerin zamanla ekleşebildiği ve farklı işlevlerde kullanılabildiği görülmektedir. Gramerleşme olarak adlandırılan bu süreçte kelime, anlamsızlaşma (desemanticization), kategori/ulam değiştirme (decategorialization), ses aşınması (phonetic erosion) aşamalarından geçmektedir. Bahsedilen her bir süreç metinlerle tespit edilebilmektedir. Güney-Doğu ve Kuzey-Batı Türk lehçelerinin birçok özelliği Çağatay yazı diline dayanmaktadır. Bu makalede günümüzde Çağataycanın devamı sayılan Güney-Doğu grubu Türk Lehçelerinden Özbekçe ile Çağataycanın gramerleşme açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Gramerleşme süreci tur- ve yat- yardımcı fiillerindeki değişmelerle sınırlandırılmıştır. Bu fiiller incelenirken bir yandan tarihî-karşılaştırmalı gramer yöntemi uygulanarak art zamanlı bir yaklaşımla söz konusu gramerleşme süreçleri tespit edilmeye çalışılmış, bir yandan da C. Lehmann, P. J. Hopper - E. C. Traugott, B. Heine - T. Kuteva gibi gramerleşme kuramcılarının görüşleri çerçevesinde bu süreçler değerlendirilmiştir. Konu, Çağatayca ve Özbekçe ile sınırlandırılmış olmakla birlikte, gerekli yerlerde daha önceki dönemlere veya diğer Türk yazı dillerine de başvurulmuştur.
TÜRKÇEDE KANITSALLIK VE BİLGİ KİPLİĞİ AYRIMI
TÜRKÇEDE KANITSALLIK VE BİLGİ KİPLİĞİ AYRIMI
Yazar: Üzüm, Melike
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; bilgi kipliği,kanıtsallık,çıkarımsallık

Bilgi kipliği (epistemic modality) ve kanıtsallık (evidentiality) kategorileri üzerine yapılan incelemeler genel olarak değerlendirildiğinde; “bağımsız kategoriler”, “birbiriyle ilişkili, aynı kategorinin alt birimleri” ve “bilgi kipliğinin bir alt kategorisi olarak kanıtsallık” şeklinde üç farklı yaklaşım olduğu görülür. Kanıtsallık işaretleyicilerinin bazı durumlarda bilgi kipliği açısından yorumlamaya açık olması nedeniyle ortaya çıkan bu karışıklık; kavramların Türkçeye aktarımını zorlaştırmıştır. Bilgi kipliğive kanıtsallık hakkındaki tartışmalara Türkçe verilerle katkı sağlamak amacıyla bu çalışmada; öncelikle konu hakkındaki görüşler tartışılmış, kanıtsallık ve bilgi kipliği kategorilerinin örtüştüğü ve farklılık gösterdiği durumlar, bir işaretleyicinin farklı kategoriye gelişmesi ve gelişme yönü edimsel yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, bu kategorilerin birbirinden bağımsız incelenmesinin gerekliliği; anlam değişimi, olumsuzlama, kaplam ve tutum bildirimi açısından değerlendirilerek ortayakonmuştur. Çalışmada kullanılan örnekler, Türkçe Ulusal Derlemi’nden (TUD) alınmıştır.

Bilgi kipliği (epistemic modality) ve kanıtsallık (evidentiality) kategorileri üzerine yapılan incelemeler genel olarak değerlendirildiğinde; “bağımsız kategoriler”, “birbiriyle ilişkili, aynı kategorinin alt birimleri” ve “bilgi kipliğinin bir alt kategorisi olarak kanıtsallık” şeklinde üç farklı yaklaşım olduğu görülür. Kanıtsallık işaretleyicilerinin bazı durumlarda bilgi kipliği açısından yorumlamaya açık olması nedeniyle ortaya çıkan bu karışıklık; kavramların Türkçeye aktarımını zorlaştırmıştır. Bilgi kipliğive kanıtsallık hakkındaki tartışmalara Türkçe verilerle katkı sağlamak amacıyla bu çalışmada; öncelikle konu hakkındaki görüşler tartışılmış, kanıtsallık ve bilgi kipliği kategorilerinin örtüştüğü ve farklılık gösterdiği durumlar, bir işaretleyicinin farklı kategoriye gelişmesi ve gelişme yönü edimsel yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, bu kategorilerin birbirinden bağımsız incelenmesinin gerekliliği; anlam değişimi, olumsuzlama, kaplam ve tutum bildirimi açısından değerlendirilerek ortayakonmuştur. Çalışmada kullanılan örnekler, Türkçe Ulusal Derlemi’nden (TUD) alınmıştır.
KLİTİK KAVRAMI VE TÜRKÇEDE KLİTİKLER-II
KLİTİK KAVRAMI VE TÜRKÇEDE KLİTİKLER-II
Yazar: Koca, Selcen
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; klitik,ek,kelime

Klitikler, tek başına belirli bir anlam ve işleve sahip olmayan; başka bir kelimeye bağlanarak kendine özgü çeşitli fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikler sergileyen morfemlerdir. Tüm dillerde dilin yapısına bağlı olarak ek ile kelime arasında özellikler sergileyen, genellikle edat, bağlaç, parçacık gibi işlevsel kelime kategorisinde yer alan veya leksikal bir unsurun ekleşme süreci olarak tanımlanabilecek gramatikalleşmenin ara aşamasını temsil eden klitikler bulunmaktadır. Bu çalışmada genel dilbilim teorisi içerisinde klitik kavramı, klitiklerin özellikleri, klitik-ek, kelime ve işlevsel kelime ilişkisi ele alınarak Türkçede klitiklerin fonolojik,morfolojik, sentaktik ve semantik özellikleri tespit edilmeye çalışılacaktır. Böylece Türkçede hangi unsurların klitik olma özelliği taşıdığı ve klitiklerin karakteristik özellikleri belirlenecektir.

Klitikler, tek başına belirli bir anlam ve işleve sahip olmayan; başka bir kelimeye bağlanarak kendine özgü çeşitli fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikler sergileyen morfemlerdir. Tüm dillerde dilin yapısına bağlı olarak ek ile kelime arasında özellikler sergileyen, genellikle edat, bağlaç, parçacık gibi işlevsel kelime kategorisinde yer alan veya leksikal bir unsurun ekleşme süreci olarak tanımlanabilecek gramatikalleşmenin ara aşamasını temsil eden klitikler bulunmaktadır. Bu çalışmada genel dilbilim teorisi içerisinde klitik kavramı, klitiklerin özellikleri, klitik-ek, kelime ve işlevsel kelime ilişkisi ele alınarak Türkçede klitiklerin fonolojik,morfolojik, sentaktik ve semantik özellikleri tespit edilmeye çalışılacaktır. Böylece Türkçede hangi unsurların klitik olma özelliği taşıdığı ve klitiklerin karakteristik özellikleri belirlenecektir.
ÖZBEKÇEDE DOLAYLILIK KATEGORİSİ
ÖZBEKÇEDE DOLAYLILIK KATEGORİSİ
Yazar: Tuğlacı, Gülşah
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; özbekçe,kanıtsallık,dolaylılık

Bu çalışmanın amacı, Özbekçedeki dolaylılık işaretleyicilerini tespit etmek, bu işaretleyicilerin işlevlerini ve kullanıldığı bağlamları incelemektir. Kanıtsallık kategorisinin Türk lehçelerindeki biçimi dolaylılık çerçevesinde  şekillenmektedir. Dolaylılık, bilginin hangi dolaylı yollarla elde edildiği üzerinde duran dil bilimsel bir inceleme alanı; kanıtsallık kategorisinin  bir alt koludur. Çalışmanın sonuçları Özbekçenin en kapsamlı dolaylılık envanterine sahip Türk lehçelerinden biri olduğunu desteklemektedir. Özbekçede dolaylılık anlamı basit ve analitik çekim ekleriyle işaretlenir ya da sözlüksel unsurlarla sezdirilir. İşaretleyiciler kendi arasında işlevsel dağılım göstermektedir. Çalışmada, {ekan} işaretleyicisinin işlevleriyle ilgili tespitler dikkat çekicidir. İncelemenin örneklem alanını Cengiz Aytmatov’un Özbekçeye aktarılan dört eseri oluşturmaktadır.

Bu çalışmanın amacı, Özbekçedeki dolaylılık işaretleyicilerini tespit etmek, bu işaretleyicilerin işlevlerini ve kullanıldığı bağlamları incelemektir. Kanıtsallık kategorisinin Türk lehçelerindeki biçimi dolaylılık çerçevesinde  şekillenmektedir. Dolaylılık, bilginin hangi dolaylı yollarla elde edildiği üzerinde duran dil bilimsel bir inceleme alanı; kanıtsallık kategorisinin  bir alt koludur. Çalışmanın sonuçları Özbekçenin en kapsamlı dolaylılık envanterine sahip Türk lehçelerinden biri olduğunu desteklemektedir. Özbekçede dolaylılık anlamı basit ve analitik çekim ekleriyle işaretlenir ya da sözlüksel unsurlarla sezdirilir. İşaretleyiciler kendi arasında işlevsel dağılım göstermektedir. Çalışmada, {ekan} işaretleyicisinin işlevleriyle ilgili tespitler dikkat çekicidir. İncelemenin örneklem alanını Cengiz Aytmatov’un Özbekçeye aktarılan dört eseri oluşturmaktadır.
KUTADGU BİLİG’DE OLUMLU VE OLUMSUZ DUYGULAR
KUTADGU BİLİG’DE OLUMLU VE OLUMSUZ DUYGULAR
Yazar: Kalkan, Nigar
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türk dili,kutadgu bilig,duygular

Duygular içinde yaşadığımız kültürün beklenti ve düşünceleriyle şekillenmektedir. Bu çalışmada Türk kültürünün ve Türk dilinin temel eserleri olan “Eski Türk Yazıtları”, 11. yüzyıldan günümüze ulaşan “Dîvânu Lügâti’t- Türk” ile “Kutadgu Bilig”de geçen “mutluluk, aşk, acı, korku, şüphe, keder, haset, utanma, öfke, kaygı, heyecan, neşe, öç, övünme, huzur, iğrenme vb.” duyguları bildiren kelimeler ve anlam özellikleri incelenmiştir. Kutadgu Bilig’de yer alan duygu bildiren kelimelerin geçtiği dizelerden hareketle Yusuf Has Hâcib’in Türk kültür yapısı içinde 11. yüzyıldan günümüze neler ulaştırdığı belirlenmeye çalışılmıştır. Eski Türk Yazıtları ve Dîvânu Lügâti’t-Türk’te geçen duygularla mukayese edilmiş ve tarihî süreçte Türk kültürü içinde duyguların nasıl ifade edildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Her dil, bir milletin dünya görüşünü içeren ve onu taşıyan bir sistemdir. Türk diline ait dünya görüşüyle yazılmış eserlerde, hayat içinde önemli bir yere sahip olan duyguların Türk kültürü içindeki yeri ile ilgili bazı çalışmalar yapılmış olsa da “mutluluk, pişmanlık” dışında Kutadgu Bilig’de duyguların hangi özelliklerle anlatıldığı belirlenmemiştir. Bu çalışmada duyguların eserdeki yeri dil-kültür ilişkisi içinde değerlendirilmiştir.

Duygular içinde yaşadığımız kültürün beklenti ve düşünceleriyle şekillenmektedir. Bu çalışmada Türk kültürünün ve Türk dilinin temel eserleri olan “Eski Türk Yazıtları”, 11. yüzyıldan günümüze ulaşan “Dîvânu Lügâti’t- Türk” ile “Kutadgu Bilig”de geçen “mutluluk, aşk, acı, korku, şüphe, keder, haset, utanma, öfke, kaygı, heyecan, neşe, öç, övünme, huzur, iğrenme vb.” duyguları bildiren kelimeler ve anlam özellikleri incelenmiştir. Kutadgu Bilig’de yer alan duygu bildiren kelimelerin geçtiği dizelerden hareketle Yusuf Has Hâcib’in Türk kültür yapısı içinde 11. yüzyıldan günümüze neler ulaştırdığı belirlenmeye çalışılmıştır. Eski Türk Yazıtları ve Dîvânu Lügâti’t-Türk’te geçen duygularla mukayese edilmiş ve tarihî süreçte Türk kültürü içinde duyguların nasıl ifade edildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Her dil, bir milletin dünya görüşünü içeren ve onu taşıyan bir sistemdir. Türk diline ait dünya görüşüyle yazılmış eserlerde, hayat içinde önemli bir yere sahip olan duyguların Türk kültürü içindeki yeri ile ilgili bazı çalışmalar yapılmış olsa da “mutluluk, pişmanlık” dışında Kutadgu Bilig’de duyguların hangi özelliklerle anlatıldığı belirlenmemiştir. Bu çalışmada duyguların eserdeki yeri dil-kültür ilişkisi içinde değerlendirilmiştir.