İbrahim Nihâli’nin Devlet İşlerindeki Bozukluklar ve Bunların Düzeltilmesinde Takip Edilecek Yollara Dair Lâyiha Türündeki Eseri: Mir’âtü’d-Devlet
İBRAHİM NİHÂLİ’S REPORTS (LÂYİHA) ABOUT THE DEFICIENCIES IN STATE SERVICES AND THE ACTIONS TO BE TAKEN TO OVERCOME THEM: MIR'ÂT AD-DAWLAH (THE MIRROR OF THE STATE)
Yazar: Lokmacı, Süleyman
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 70, 2020
Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti,Islahat,Lâyiha,İbrahim Nihâlî,Mir’âtü’d-Devlet ; Ottoman Empire,Reform,Report,İbrahim Nihâlî,Mir'ât ad-Dawlah

Mir’âtü’d-Devlet, İbrahim Nihâlî ibn-i Süleyman Halife’nin 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ortaya çıkış sebeplerini ve devlet işlerinin aksayan yönlerini ortaya koymak üzere kaleme almış olduğu lâyiha türünde bir eserdir. Eserin mukaddime kısmında 1768-1774 Osmanlı-Rus savaşının sebepleri üzerinde durulmuştur. Eserin birinci bölümünde geleneksel giyim-kuşamın batılı devletlerin etkisiyle değişimi eleştirilmektedir. Yine Nihâlî’ye göre gereksiz yere yapılan harcamaların ülkenin sahip olduğu zenginliklerin diğer devletlere naklolması ve nizamın bozulması gibi önemli sakıncalara da sebep olmaktadır. Eserin ikinci bölümünde kamu harcamalarının çokluğunun sebepleri ve sakıncaları üzerinde durulmaktadır. Harcamaların artmasının sebebi olarak 1768-1774 Harbi gösterilmektedir. Eserin üçüncü bölümünde kamu görevlilerinin çokluğu ve bunların liyakatsizliği ifade edilmiştir. Dördüncü bölüm birinci kısımda büyük vezirlerin halka olan zulmünün sebepleri ve sakıncaları üzerinde durulmuş, sorunun çözümü için önerilerde bulunulmuştur. İkinci kısım kadıların ve kadı vekillerinin halk üzerindeki zulümlerine ve bu zulümlere çözümlere dairdir. Üçüncü kısım mültezim bölüğünün halk üzerindeki baskıları ve bu durumun nasıl önlenebileceğine dairdir. Ayrıca bu kısımda kiraya verilen devlet gelir ve arazilerinin durumu ve bunun neden olduğu sorunlar üzerinde durulmaktadır. Dördüncü kısımda mübaşirlerin halk üzerindeki baskı ve eziyetleri anlatılmakta bunun önüne geçilmesi ve halkın himaye edilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Neticede ise halkın memleketlerini terk ederek İstanbul ve havalisine yerleşmelerinin sebepleri ve bu durumun yol açtığı sorunlar üzerinde durulup buna çözüm önerilmektedir. Bu çalışmada ilgili lâyiha aktarılıp, analiz edilmektedir.

Mir'ât ad-Dawlah is a work of report (lâyiha) written by İbrahim Nihâlî ibn-i Süleyman Halife in order to reveal the reasons of the 1768-1774 Ottoman-Russian War and the deficiencies in state services. In the introduction of the work, the reasons underlying the 1768 -1774 Ottoman-Russian War are focused on. In the first chapter, the changes in the traditional clothes by the influence of the western countries are criticized. It is also stated in this section that unnecessary expenses caused many problems such as the transfer of the sources of the state to foreign countries and disorder in the country. In the second chapter of the report, the reasons of high amount of public expenses and its negative effects are presented. The 1768-1774 War is reported to be the main reason of increase in public expenses. In the third chapter, the excessive number of the officials and their inefficiency are dealt with. In the first part of the fourth chapter, the reasons and drawbacks of the cruelty by the great viziers towards the citizens and some suggestions for the solution of this problem are introduced. The second part of the fourth chapter is about the oppression of the judges and vice judges over people and solutions for this case. The third part is, likewise, about the oppression and cruelty of taxmen over the people and how this problem can be prevented. In this part, also, the status of the incomes and lands which were hired out and the problems caused by this system is analyzed. As for the fourth part of the fourth chapter, it reports the oppression of the bailiffs and emphasizes that these behaviors should be prevented and people should be protected against such attitudes. Accordingly, the reasons why people left their hometowns and settled in İstanbul or its neighborhood and the problems caused by this case are mentioned and some solutions are suggested. In this study, in brief, the report (lâyiha) mentioned is introduced and analyzed in different aspects.