Bir Şarkiyat Okulu Olarak Fransa Koleji:  Le Collège de France-1530
The Collège de France as an Orientalist School: Le Collège de France - 1530
Yazar: Metin, İsmail; Temir, Hakan
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: History of Islam ; İslam Tarihi ; Tarih,Oryantalizm Çalışmaları,Paris,Le College de France ; History,Oriental Studies,Paris,Le College de France

Collège de France, Fransa’daki en eski ve en saygın eğitim kurumlarından biri olarak kabul edilmektedir. Dünya genelinde üniversitelerin öğrenci kabulleri, müfredatları, idari yapılanmaları ve öğrencilere sundukları diploma vb. seçenekleri büyük oranda benzer şekildedir. Ancak Collège de France, yaklaşık beş asırdır Fransa’da hizmet veren bir yüksek öğretim kurumu olarak bilinenlerin ötesinde özgün bir yapıya sahiptir.  Eğitim-öğretim tarihinde köklü bir kurumdur ve Kral I. François döneminde (1515-1547) tam olarak 24 Mart 1529 tarihinde Paris’te kurulmuştur. Latince yazılmış ve iddialı bir söylem olan “Her şeyi öğretir/Docet omnia” felsefesiyle ortaya çıkan kuruluş, ilk olarak “Kraliyet Okuyucuları Koleji/Collège des lecteurs royaux” adıyla Fransız dilbilimci, kütüphaneci ve hümanist Guillaume Budé’nin (1467-1540) önerisiyle şekillenmiştir. Hizmet vermeye başladığı günden itibaren herkese açık olan bu üniversitenin puan şartı ve müfredat zorunluluğu olmadığı gibi diploma verme gayesi de bulunmaz. Kapılarını her yaştan insana açan Kolej’in görünürdeki ilk amacı Fransız okur-yazarları daha fazla bilinçlendirerek entelektüel vatandaş yetiştirmektir. Sonrasında çağın ihtiyacı olan dil konusuna önem vererek şarkiyatçılığı da ihmal etmeyip Doğu’yla bütünleşmek, ilerleyen safhalarda Doğu’nun kaderini belirlemek ve muhtemelen onun zenginliklerinden mahrum kalmamaktır. Söz konusu amaç doğrultusunda hareket eden Kolej’de kuruluş aşamasında sayısal derslerin yanında Yunanca ve Latince öğretilmiş olsa da bu durum, henüz sadece bir başlangıç adımıdır. 1538 yılına gelindiğinde Arapça ve İbranice okutmanı olarak atanan Guillaume Postel’in (1510-1581) Arapça grameri hazırlaması ile birlikte öğretilen dillerin sayısı artmıştır. Burada Arapça kürsüsünde ders verenler, Kral adına Arapça, Türkçe, Farsça ve Tatarca resmi tercüman olarak da görev yapmışlardır. Böylece Kolej, kurulduğu ilk yıllardan itibaren devlet politikası ve ilmi çevreyle iç içe, yeni öğrenim alanlarını araştıran bir merkez olmuştur. 1587 yılına gelindiğinde Fransız hekim, Arap uzmanı ve diplomat Arnoult de Lisle’nin (1556-1613) çalışma ve çabalarıyla Arapça artık kesin bir şekilde müfredata girmiştir. 1646 yılından sonra Farsa ve Türkçe de müfredata eklenmiştir. Doğu’daki hâkim dil olan Arapça’nın yanında Müslüman ülkelerin yerel dilleri de ihmal edilmemiştir. 19. yüzyılda Fransız sömürgeciliğinin gelişmesiyle birlikte kurum, Oryantalist çalışmaların merkezlerinden birisi olmuştur. Kurumun halka açık bir üniversite oluşu, bunun sağladığı avantajlar ve işleyiş yapısı kabaca bilinmekle birlikte şarkiyat alanındaki hizmetleri Türkçe literatürde çok fazla işlenmemiştir. Dolayısıyla bu çalışmada, Collège de France’ın tarihi, kuruluşu, işleyiş şekli ve faaliyet alanları tanıtıldıktan sonra özellikle bir şarkiyat kurumu olarak görev ve misyonu üzerinde durulmuştur.

Collège de France is one of the oldest and most prestigious public educational institutions in France. Worldwide, university admissions, curricula, administrative structures, and the degrees or diplomas offered to students are largely similar. However, a higher education institution that has been serving in France for nearly five centuries possesses a unique structure beyond the conventional. Le Collège de France, located in Paris, is a deeply rooted institution in the history of education and was founded during the reign of King Francis I (1515–1547) on March 24, 1529. Emerging with the Latin and ambitious motto “Docet omnia” (eaches everything), the institution was initially shaped under the name “Collège des lecteurs royaux / College of Royal Readers” upon the proposal of French linguist, librarian, and humanist Guillaume Budé (1467–1540). From the day it began serving, this university has been open to everyone, with no grade requirements, mandatory curriculum, or aim to award degrees. By welcoming people of all ages, the College’s apparent initial goal was to cultivate intellectual citizens by raising awareness among French literates. Subsequently, it emphasized the study of languages needed by the era, while not neglecting Oriental studies, aiming to engage with the East, influence its future, and potentially access its riches. Acting with this goal in mind, although mathematical courses were offered alongside Greek and Latin during the foundation period, this was merely an initial step. By 1538, the number of languages taught increased with the appointment of Guillaume Postel (1510–1581) as instructor of Arabic and Hebrew, preparing an Arabic grammar. Those who taught at the Arabic chair also served as official translators of Arabic, Turkish, Persian, and Tatar on behalf of the King. Thus, from its early years, the College became a center closely intertwined with state policy and the scholarly community, exploring new areas of learning. By 1587, through the work and efforts of French physician, Arabic expert, and diplomat Arnoult de Lisle (1556–1613), Arabic had become a permanent part of the curriculum. After 1646, Persian and Turkish were also added to the curriculum. In addition to Arabic, the dominant language of the East, the local languages of Muslim countries were not neglected. With the expansion of French colonialism in the 19th century, the institution became one of the centers of Orientalist studies. While the College’s status as a public university, its advantages, and operational structure are generally known, its contributions to Oriental studies are scarcely covered in Turkish literature. Therefore, in this study, after introducing the history, foundation, functioning, and areas of activity of the Collège de France, particular attention will be paid to its role and mission as an institution of Oriental studies