Bütünleşmiş Kültürün Toplumsal Dinamikleri: Sorokin’in Uygarlık(lar) Okuması
Social Dynamics of Integrated Culture: An Overview of Sorokin’s Reading of Civilization(s)
Yazar: Karakaya, M. Fatih
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 38 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Toplumsal dinamikler,Kültürel sistemler,Uygarlık,Bütünleşmiş kültür,Hakikat sistemleri,Danilevski,Spengler,Toynbee ; Social dynamics,Cultural systems,Civilization,Integrated culture,Truth systems,Danilevski,Spengler,Toynbee

Sorokin toplum ve kültürü tarihsel ve dinamik bir bakışla ele almaktadır. Kültür ve uygarlık meselelerinididiklediği eserlerinde, toplumların zihniyet dönüşümlerini asırları bulan erimlerle devri daim eder birşekilde ve makro ölçekli bir okuma ile incelemiştir. Toplumsal dönüşümlerin ardındaki bu zihniyetleri “hakikatsistemleri” olarak adlandıran Sorokin, bu hakikat sistemlerinin toplumsal dokunun tüm katmanlarınasirayet etmiş bir halde olduğunu ve bu zihniyet veya hakikat sistemleri sayesinde toplumsal-kültürel yapınınbütünleşmiş halde olduğunu ifade etmektedir. Sorokin, sosyolojik açıdan ele aldığı kültürün, her biri kendizihniyetine, bilgi ve hakikat sistemlerine, felsefe ve dünya görüşlerine, din ve kutsallık algılarına, doğru veyanlış yargılarına, sanat ve edebiyat biçimlerine, ahlâkî ve örfî kanunlarına, toplumsal ilişki biçimlerine,iktisadî ve siyasî örgütlenmelerine ve insan kişiliklerine sahip, sensate ve ideasyonel olarak isimlendirdiği ikifarklı bütünleşmiş kültür tipi ile sınıflandırılabileceğini belirtmekte ve saf halde bulunmayan bu iki kültürel tiparasında ise her ikisinin mükemmel bir karşımı olan üçüncü bir tip kültür sistemi olan idealist kültür sistemininyer aldığı tezini öne sürmektedir. Başta Danilevski, Spengler ve Toynbee olmak üzere kültür ve uygarlık üzerinekuramsal denemeleri sıkı bir eleştiriye tabi tutan Sorokin ayrıca Batı uygarlığının sensate evresine getirdiğieleştirilerle Meksika, Hindistan, Rusya, Japonya ve Türkiye gibi Batı dışı modernlikler için de önemli bir eleştirikaynağı olmuştur.

Sorokin analyses society and culture from an historical and dynamic point of view. In his seminal works inwhich he scrutinizes on the culture and civilizations, he sees the course of mentality transform societieswithin long-term and non-identical cycles. The mentalities behind those social changes or the truth systems,as Sorokin names them, are diffused into the social tissue. For Sorokin, all cultural systems are integratedcultures, dominated as they are by such truth systems. Sorokin sees culture in an antagonistic way that travelsfrom ideational to sensate cultural systems via a perfect midway, i.e. idealistic culture. Each of these culturalsystems have their own mentalities, knowledge and truth systems, philosophy and worldviews, perceptionsof the religious and the sacred, judgment of right and wrong, styles of art and literature, moral and commonlaws, social relation forms, economical and political organizations. As a harsh critique of culture theorists likeDanilevski, Spengler, and Toynbee as well as modern Western civilization, Sorokin also inspires intellectualsacross non-Western modernities, from Mexico to India, Brazil, Russia, Japan, and Turkey.