Eyüp’te Kurtarılması Gereken Bir Yapı: Balçık Tekkesi
A Structure that Needs to Be Saved in Eyüp: Balchik Tekke
Yazar: Çobanoğlu, Ahmet Vefa
Dergi: Art-Sanat No. 18, 2022
Anahtar kelimeler: Ottoman Architecture,Balchik Tekke,Eyüp,Tekke ; Osmanlı Mimarisi,Balçık Tekkesi,Eyüp,Tekke

Balçık Tekkesi İstanbul, Eyüp semtinde Fatih devrinde eğitim yapısı olarak inşa edilmiş olan Darülhadis binasının yerinde kurulmuştur. 16. yüzyılın sonlarına doğru tesis edilen yapı zaman içerisinde birkaç defa yenilenerek varlığını 20. yüzyılın başına kadar sürdürmüştür. 1925 yılında terk edilen yapı, 1939 yılında geçirdiği bir yangınla harap olmuş ve büyük oranda ortadan kalkmıştır. Kuruluşundan itibaren sırasıyla Halvetî/Sünbülî, Halvetî/Uşşakî ve Sa’dî tekkesi olarak kullanılmıştır. Günümüzde ulaşan türbede lahit şeklinde ele alınmış üç adedi taş sandukalı olmak üzere biri sade, dört kabir vardır. Bu kabirlerde tespit edilen şahidelerde yazılı olan kitabeler Arapçadır. Bunlar Derviş Muhammed, Aişe Sultan (1584), Hasan oğlu Mustafa Bey (1606), Ahmed oğlu Mehmed Bey (1609), Mehemmed Bey (1623)’e aittir. Ayrıca kaynaklar bu türbede ve hazirede Tarihçi Şemdânîzâde Süleymân Efendi ile tekkenin ilk sekiz şeyhin kabirlerinin de olduğunu belirtmektedir. Kâgir ve ahşap yapılardan oluşan tekkede Mescid-tevhidhane ve türbe mekânları kağir duvarlıdır. Almaşık örgülü duvarlarda bir sıra kesme küfeki taşı ile iki sıra tuğla kullanılmıştır. Yapının dıştan kiremit kaplı ahşap çatı ile örtülü olduğu anlaşılmaktadır. Doğu ve kuzey yönünde köşeye yakın konumda kesme taş söveli, yuvarlak kemerli açıklıklı ve demir şebekeli pencereler türbe yapısına aittir. Türbenin batı yanında ve türbeye bitişik konumda kareye yakın planda ele alınmış olan mescid-tevhidhane mekânının kıble duvarı günümüzde yıkılmıştır. Bu çalışmada Balçık Tekkesi’nin tarihi süreçteki değişimi ve günümüzdeki durumu ele alınmıştır.

Balchik Tekke was established on the site of the Darülhadis building, which was built as an educational structure in the Fatih era in the Eyüp district of Istanbul. The structure, which was established towards the end of the 16th century, has been renovated several times over time and has been in existence since the 20th century. Abandoned in 1925, the structure was destroyed by a fire in 1939 and has largely disappeared. Since its foundation, it has been used as a Halveti/Sunbuli, Halveti/Ushshaki and Sa’di Tekke, respectively. In the tomb that has reached today, there are four simple graves, one of which has three stone chests, which are considered sarcophagi. The inscriptions of the witnesses identified in these graves are in Arabic. These belong to Dervish Muhammad, Aisha Sultan (1584), Mustafa Bey, the son of Hasan (1606), Mehmed Bey, the son of Ahmed (1609), and Mehemmed Bey (1623). In addition, sources state that there are also the graves of Historian Şemdanizade Süleyman Efendi and the first eight sheikhs of the tekke in this tomb and cemetery. The mosque-tawhidhane and tomb spaces in the tekke, which consist of masonry and wooden structures, have masonry walls. A row of cut mould stones and two rows of bricks were used on the alternating braided walls. It is understood that the structure is covered with a wooden roof covered with tiles from the outside. The windows with cut stone cornices, round-arched openings and iron railings located near the corner in the east and north directions belong to the tomb. The Qibla wall of the masjid-tawhidhane site, which was covered in a square plan on the western side of the tomb and adjacent to the tomb, has been demolished today. This study focuses on the changes of the Balchik Tekke throughout the history and its current situation.