hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
İsrail’in Filistin’i Ekonomik İşgali: Paris Protokolü’nden Bugüne
İsrail’in Filistin’i Ekonomik İşgali: Paris Protokolü’nden Bugüne
Yazar: Sarıaslan, Fatma; Abu Elezz, Amjad; Itaiwi, Mohammed Abdallah
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2024
Anahtar kelimeler: Middle East Studies ; Ortadoğu Çalışmaları ; International Relations (Other) ; Uluslararası İlişkiler (Diğer) ; Filistin,İsrail,İşgal,Ekonomi,Paris Protokolü

Bu çalışma, İsrail-Filistin meselesinin genellikle göz ardı edilen ekonomik boyutunu ele almakta ve özellikle Paris Protokolü çerçevesinde İsrail’in Filistin toprakları üzerindeki ekonomik tahakkümünü incelemektedir. Oslo Süreci ile birlikte devreye alınan Paris Protokolü, Filistin ekonomisinin İsrail’e yapısal bağımlılığını kurumsallaştırmış ve derinleştirmiştir. Makale, İsrail’in uyguladığı gümrük rejimi, işgücü kontrolü, gelirlerin tahsisi ve Ortak Ekonomik Komite gibi araçlar üzerinden Filistin ekonomisine yönelik çok katmanlı baskı mekanizmalarını analiz etmektedir. Ayrıca “kalkınmasızlık” kavramı üzerinden Filistin’in, sadece ekonomik olarak değil, aynı zamanda yapısal olarak çökertilmesinin bir işgal stratejisi olarak nasıl kullanıldığını göstermektedir. Makalede, Paris Protokolü’nün geçicilikten çıkıp kalıcı bir tahakküm aracına dönüşmesinin, Filistin’in ekonomik bağımsızlığını ve devletleşme sürecini nasıl imkânsız hale getirdiği vurgulanmaktadır.

Bu çalışma, İsrail-Filistin meselesinin genellikle göz ardı edilen ekonomik boyutunu ele almakta ve özellikle Paris Protokolü çerçevesinde İsrail’in Filistin toprakları üzerindeki ekonomik tahakkümünü incelemektedir. Oslo Süreci ile birlikte devreye alınan Paris Protokolü, Filistin ekonomisinin İsrail’e yapısal bağımlılığını kurumsallaştırmış ve derinleştirmiştir. Makale, İsrail’in uyguladığı gümrük rejimi, işgücü kontrolü, gelirlerin tahsisi ve Ortak Ekonomik Komite gibi araçlar üzerinden Filistin ekonomisine yönelik çok katmanlı baskı mekanizmalarını analiz etmektedir. Ayrıca “kalkınmasızlık” kavramı üzerinden Filistin’in, sadece ekonomik olarak değil, aynı zamanda yapısal olarak çökertilmesinin bir işgal stratejisi olarak nasıl kullanıldığını göstermektedir. Makalede, Paris Protokolü’nün geçicilikten çıkıp kalıcı bir tahakküm aracına dönüşmesinin, Filistin’in ekonomik bağımsızlığını ve devletleşme sürecini nasıl imkânsız hale getirdiği vurgulanmaktadır.
II. Meşrutiyet Dönemi Türk-Amerikan Ticari İlişkileri (1908-1914)
Turkish – American Trade Relations During the Second Constitutional Era (1908-1914)
Yazar: Kanberoğlu, Nesrin; Güllü, Ramazan Erhan
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Late Modern History (Other) ; Yakınçağ Tarihi (Diğer) ; İkinci Meşrutiyet,Amerika,Sultan II. Abdülhamid,Ticaret,İttihat ve Terakki ; Second Constitutional Era,America,Sultan II. Abdülhamid,Trade,Union and Progress

Birbirlerine hayli uzak olan Amerika Birleşik Devletleri ve Osmanlı İmparatorluğu arasındaki ilişkiler 7 Mayıs 1830’da yapılan ticari bir anlaşma ile başlamış ve neredeyse Osmanlı İmparatorluğu yıkılana dek devam etmiştir. Bu süreç zarfında Osmanlı, iki defa anayasalı parlamento sürecine girmiştir. İlki 1876-1878, ikincisi 1908-1920 yılları arasındadır. Makale, İkinci Meşrutiyet’in ilk periyodu olan 1908-1914 yılları arasındaki ticareti ele almıştır. Çalışmanın 1914 yılında son bulma nedeni Osmanlı Devleti’nin 1914’te I. Dünya Savaşına dâhil olarak uluslararası ticaretinin bitme seviyesine gelmesidir. Makale, İkinci Meşrutiyet’in ilanı, Sultan II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesi, siyasetle birlikte değişen ticari koşulları, farklı deneyimlere açık bir Osmanlı İmparatorluğu ve bu ortamda pazar arayan Amerika ile ticari ilişkileri incelemektedir. Çalışma hazırlanırken, Osmanlı kaynakları yetersiz olduğu için, özellikle, Amerikan konsolosluk raporları ile Amerikan Ticaret Dergisi “Levant Trade Review”’in haberleri kullanılmıştır.

The relations between the United States and the Ottoman Empire, which were quite distant from each other, started with a commercial treaty on May 7, 1830 and continued almost until the collapse of the Ottoman Empire. During this period, the Ottoman Empire entered the process of a constitutional parliament twice. The first period lasted between 1876-1878, the second between 1908-1920. The article examines trade between 1908 and 1914, the first period of the Second Constitutional Era. The reason why the study ended in 1914 is that the Ottoman Empire was involved in World War I in 1914 and its international trade almost came to an end. The article examines the declaration of the Second Constitutional Era, the dethronement of Sultan Abdulhamid II, the changing commercial conditions along with politics, an Ottoman Empire open to different experiences, and commercial relations with America, which was looking for markets in this environment. Since the Ottoman sources were insufficient, especially American consular reports and news from the American Trade Journal “Levant Trade Review” were used in the preparation of this study.
Yunanistan’da Uluslararası Güç Mücadelesi ve Osmanlı-Yunan İlişkilerine Yansımaları (1843-1848)
Yunanistan’da Uluslararası Güç Mücadelesi ve Osmanlı-Yunan İlişkilerine Yansımaları (1843-1848)
Yazar: Ahbab, Yakup
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Balkan History ; Yakınçağ Balkan Tarihi ; Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; King Otto,Ioannis Kolettis,1843 Devrimi,Kostaki Musurus,Yunanistan

1821 Rum isyanı ile başlayan sürecinin ardından kurulan Yunanistan Krallığı’nda 1832’de Bavyera Prensi Otto kral oldu. Otto’nun mutlakiyet rejimi 1843 devriminde sona ererek ülke anayasal düzene geçti. Bu süreçte İngiltere ve Fransa arasında Yunanistan üzerinde yoğun nüfuz mücadelesi yaşandı. Bu rekabet iç siyasette İngiliz yanlısı Mavrokordatos ile Fransız yanlısı Ioannis Kolettis arasındaki çekişmeye yansıdı. Kolettis’in başbakanlığında Fransız etkisi zirveye ulaşırken buna karşı İngiliz etkinliği azaldı. 1847’de General Grivas’ın isyanı ve ardından Osmanlı topraklarına sığınması bölgesel krize dönüştü. 1848’de Yunanistan’da ilan edilen genel af ve ardından meydana gelen Musurus suikastı Yunan-Osmanlı ilişkilerinde gerginliği derinleştirdi. Bu araştırma, İngiliz-Fransız rekabetinin Yunanistan’da yarattığı siyasi istikrarsızlığın Yunan hükümetini iç krizini aşmak için Osmanlı karşıtlığını sistemli olarak kullanmaya yönelttiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, ağırlıklı olarak Osmanlı arşiv belgelerine dayanmakla birlikte, dönemin Osmanlı, İngiliz ve Alman basını ile desteklenmiş, konuyla alakalı yerli ve yabancı araştırma eserlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

1821 Rum isyanı ile başlayan sürecinin ardından kurulan Yunanistan Krallığı’nda 1832’de Bavyera Prensi Otto kral oldu. Otto’nun mutlakiyet rejimi 1843 devriminde sona ererek ülke anayasal düzene geçti. Bu süreçte İngiltere ve Fransa arasında Yunanistan üzerinde yoğun nüfuz mücadelesi yaşandı. Bu rekabet iç siyasette İngiliz yanlısı Mavrokordatos ile Fransız yanlısı Ioannis Kolettis arasındaki çekişmeye yansıdı. Kolettis’in başbakanlığında Fransız etkisi zirveye ulaşırken buna karşı İngiliz etkinliği azaldı. 1847’de General Grivas’ın isyanı ve ardından Osmanlı topraklarına sığınması bölgesel krize dönüştü. 1848’de Yunanistan’da ilan edilen genel af ve ardından meydana gelen Musurus suikastı Yunan-Osmanlı ilişkilerinde gerginliği derinleştirdi. Bu araştırma, İngiliz-Fransız rekabetinin Yunanistan’da yarattığı siyasi istikrarsızlığın Yunan hükümetini iç krizini aşmak için Osmanlı karşıtlığını sistemli olarak kullanmaya yönelttiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, ağırlıklı olarak Osmanlı arşiv belgelerine dayanmakla birlikte, dönemin Osmanlı, İngiliz ve Alman basını ile desteklenmiş, konuyla alakalı yerli ve yabancı araştırma eserlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Trump’ın İkinci Dönemini Anlamak: Huntington’un Güvenlikleştirme Çabaları Yol Gösterebilir mi?
Trump’ın İkinci Dönemini Anlamak: Huntington’un Güvenlikleştirme Çabaları Yol Gösterebilir mi?
Yazar: Pekşen, Hasan Deniz
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2024
Anahtar kelimeler: American Studies ; Amerika Çalışmaları ; Contemporary American History ; Çağdaş Amerika Tarihi ; Trump Yönetimi,Huntington,Güvenlik,Güvenlikleştirme,Bush Yönetimi

Huntington “Medeniyetler Çatışması mı?” çalışması ile Soğuk Savaş sonrası dünyaya dair şüpheci bir perspektif sunmuş ve bu çalışması üzerinden tartışılmıştır. Ne var ki, ele alınacak çalışmada Huntington’un Soğuk Savaş sonrası çalışmalarının ABD’nin ulusal kimliğini yeniden nasıl şekillendireceği yönündeki arayışının parçaları olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bunun Trump ve Bush yönetimlerini etkilediği savunulacaktır. Soğuk Savaş sonrası Huntington literatürü değerlendirildiğinde, ABD’nin küreselleşme ve göç olguları karşısında ulusal kimliğini kaybetmesi kaygısının ve buna karşı ürettiği “düşmanını tanımlayarak kendini tanımla” olarak özetlenebilecek çözümünün 9/11 sonrası Amerikan siyasal hayatına hâkim olduğu savunulacaktır. Bu yaklaşım Trump’ın başarısını ve politikalarını anlamakta da kullanışlı olabilir. Bu bağlamda çalışmada Huntington’un yazıları ile G.W.Bush ve D.Trump yönetimlerinin söylem ve politika uygulamaları arası ilişki ele alınmaktadır.

Huntington “Medeniyetler Çatışması mı?” çalışması ile Soğuk Savaş sonrası dünyaya dair şüpheci bir perspektif sunmuş ve bu çalışması üzerinden tartışılmıştır. Ne var ki, ele alınacak çalışmada Huntington’un Soğuk Savaş sonrası çalışmalarının ABD’nin ulusal kimliğini yeniden nasıl şekillendireceği yönündeki arayışının parçaları olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bunun Trump ve Bush yönetimlerini etkilediği savunulacaktır. Soğuk Savaş sonrası Huntington literatürü değerlendirildiğinde, ABD’nin küreselleşme ve göç olguları karşısında ulusal kimliğini kaybetmesi kaygısının ve buna karşı ürettiği “düşmanını tanımlayarak kendini tanımla” olarak özetlenebilecek çözümünün 9/11 sonrası Amerikan siyasal hayatına hâkim olduğu savunulacaktır. Bu yaklaşım Trump’ın başarısını ve politikalarını anlamakta da kullanışlı olabilir. Bu bağlamda çalışmada Huntington’un yazıları ile G.W.Bush ve D.Trump yönetimlerinin söylem ve politika uygulamaları arası ilişki ele alınmaktadır.
İstanbul’un Ticaretgâhına Düşen Ateş: Keresteciler Yangını (9 Eylül 1927)
İstanbul’un Ticaretgâhına Düşen Ateş: Keresteciler Yangını (9 Eylül 1927)
Yazar: Öksüz, Melek
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Yangın,Keresteciler,İstanbul basını,İtfaiye,Ahşap yapılaşma

İstanbul, Osmanlı döneminden itibaren yangın felaketleriyle toplumsal/tarihsel hafızada yer etmiş bir şehirdi. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde itfaiye teşkilatının modernleştirilmesi ve alınan tedbirlerin artırılmasına rağmen yangınlar yine bu şehrin yakasını bırakmamıştır. Bu yangınlardan biri de 9 Eylül 1927 tarihli Keresteciler yangınıdır. Öncüllerinden farklı olarak bu yangın yerleşim yerinde değil, İstanbul’un önemli bir ticaret merkezinde gerçekleşmiştir. Keresteciler yangını İstanbul’un ekonomik hayatını etkilemesinin yanı sıra itfaiye teşkilatı, su sorunu, sigortalama ve şehir planlaması gibi konuları tekrar gündeme getirmesi bakımından da dikkat çekicidir. Bu çalışmada İstanbul’un işlek bir ticaret merkezi olan Keresteciler Çarşısındaki yangının ayrıntıları dönemingazetelerinden Cumhuriyet, Milliyet, Akşam ve Son Saat’e dayanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.

İstanbul, Osmanlı döneminden itibaren yangın felaketleriyle toplumsal/tarihsel hafızada yer etmiş bir şehirdi. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde itfaiye teşkilatının modernleştirilmesi ve alınan tedbirlerin artırılmasına rağmen yangınlar yine bu şehrin yakasını bırakmamıştır. Bu yangınlardan biri de 9 Eylül 1927 tarihli Keresteciler yangınıdır. Öncüllerinden farklı olarak bu yangın yerleşim yerinde değil, İstanbul’un önemli bir ticaret merkezinde gerçekleşmiştir. Keresteciler yangını İstanbul’un ekonomik hayatını etkilemesinin yanı sıra itfaiye teşkilatı, su sorunu, sigortalama ve şehir planlaması gibi konuları tekrar gündeme getirmesi bakımından da dikkat çekicidir. Bu çalışmada İstanbul’un işlek bir ticaret merkezi olan Keresteciler Çarşısındaki yangının ayrıntıları dönemingazetelerinden Cumhuriyet, Milliyet, Akşam ve Son Saat’e dayanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
19. Yüzyılın İkinci Yarısı ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Şer’î Mahkeme Görevlilerinin Teracim-i Ahvaline Dair Bir Tahlil
19. Yüzyılın İkinci Yarısı ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Şer’î Mahkeme Görevlilerinin Teracim-i Ahvaline Dair Bir Tahlil
Yazar: Gökmen, Ertan; Yazıcı Özdemir, Ömür
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2025
Anahtar kelimeler: Ottoman Society ; Osmanlı Toplumu ; Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Sicil Hulâsa Defteri,Terceme-i Hal,İlmiye Mensubu,Ulema,Naip,Prosopografi

Bu çalışma, 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyıl başlarında ilmiye sınıfına mensup mahkeme görevlilerinin doğdukları ve ilmi olarak yetiştikleri yerleri ve kurumları, ilmî ve bürokratik niteliklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynağını, Bâb-ı Fetva Sicill-i Ahval Şubesi’ne ait 59 numaralı Sicil Hulâsa Defteri oluşturmaktadır. Toplam 349 kişiye ait sicil hulâsa kaydının incelendiği çalışmada, ilmiye mensuplarının tevellüd (doğum), tahsil (eğitim), tayin (görevlendirme), terfi (rütbe yükselmesi) ve tekaüd (emeklilik) süreçleri ele alınmıştır. Sicil verileri, Osmanlı ilmiye mensuplarının yalnızca İstanbul’daki eğitim kurumlarında değil, taşra medreselerinde yetiştiğini ve görev alanlarının yalnızca şer‘î mahkemelerle sınırlı kalmayıp Tanzimat devrinde teşkil edilenidarî, mülkî ve askerî kurumlara uzandığını göstermektedir. Aynı zamanda, medrese eğitiminin taşra ve merkez etkileşimiyle şekillendiği; doğum yeri, dil bilgisi ve eğitim düzeyinin bürokratik kariyerde ve tayin süreçlerinde belirleyici olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, prosopografik yöntemle yapılan veri analizine dayanarak, Tanzimat sonrası dönemde ilmiye sınıfının işlevsel dönüşümünü belgelemekte; klasik ilmiye mensubu kimliğinin modern bürokratik yapıya nasıl entegre olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyıl başlarında ilmiye sınıfına mensup mahkeme görevlilerinin doğdukları ve ilmi olarak yetiştikleri yerleri ve kurumları, ilmî ve bürokratik niteliklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynağını, Bâb-ı Fetva Sicill-i Ahval Şubesi’ne ait 59 numaralı Sicil Hulâsa Defteri oluşturmaktadır. Toplam 349 kişiye ait sicil hulâsa kaydının incelendiği çalışmada, ilmiye mensuplarının tevellüd (doğum), tahsil (eğitim), tayin (görevlendirme), terfi (rütbe yükselmesi) ve tekaüd (emeklilik) süreçleri ele alınmıştır. Sicil verileri, Osmanlı ilmiye mensuplarının yalnızca İstanbul’daki eğitim kurumlarında değil, taşra medreselerinde yetiştiğini ve görev alanlarının yalnızca şer‘î mahkemelerle sınırlı kalmayıp Tanzimat devrinde teşkil edilenidarî, mülkî ve askerî kurumlara uzandığını göstermektedir. Aynı zamanda, medrese eğitiminin taşra ve merkez etkileşimiyle şekillendiği; doğum yeri, dil bilgisi ve eğitim düzeyinin bürokratik kariyerde ve tayin süreçlerinde belirleyici olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, prosopografik yöntemle yapılan veri analizine dayanarak, Tanzimat sonrası dönemde ilmiye sınıfının işlevsel dönüşümünü belgelemekte; klasik ilmiye mensubu kimliğinin modern bürokratik yapıya nasıl entegre olduğunu ortaya koymaktadır.
Erken Orta Çağ’da Mark Teorisi ve Sıradan İnsan Algısı
Erken Orta Çağ’da Mark Teorisi ve Sıradan İnsan Algısı
Yazar: Gürsoy, Sultan
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2024
Anahtar kelimeler: Medieval European History ; Ortaçağ Avrupa Tarihi ; Medieval History (Other) ; Ortaçağ Tarihi (Diğer) ; Mark,Erken Orta Çağ,Avrupa,İngiltere,Sıradan İnsan

Yüzyılı aşkın süredir hiçbir tarihsel araştırma konusu, Orta Çağ’ın başlarında Batı kırsalının sıradan sakinlerinden daha fazla ilgi çekmemiş veya tutkuyla tartışılmamıştır. Orta Çağ Avrupa’da sıradan insan hangi soydan geliyordu ve hangi temel karaktere sahipti? Özgür müydü yoksa değil miydi? Mülk sahibi miydi yoksa ekonomik açıdan bağımlı mıydı? Savaşarak mı, çalışarak mı, yoksa iki mesleği birleştirerek mi yaşadı? Bunlar, erken Orta Çağ Avrupa tarihi çalışanlar için cevaplanması gereken önemli sorulardı. Bu soruların cevaplarını Mark teorisinde ve onun ortaya çakmasını sağlayan Mark birliklerinde (Markgenossenschaft) aramamız gerekir. Germen tarihçileri atalarının özgür insanlar olduklarını savundukları bir teori ortaya attılar. Bu teoriye göre Roma İmparatorluğu’ndan sonraki dönem bilindiğinin aksine karanlık bir dönem değildir. Germen kavimleri, erken Orta Çağ’da Batı Avrupa topraklarında medeniyeti yeniden inşa ettiler. Erken Germen insanının özgürlüğünün koşulu olarak kabul edilen bu teoriye Germen tarihçiler “Mark Teorisi” adını verdiler. Mark teorisi çerçevesinde sıradan insanın toplumdaki yeri ve önemini konu aldığımız bu çalışmamız feodalizm öncesi erken Orta Çağ Avrupa toplumu hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamaktadır. Ayrıca Orta Çağ Avrupa tarihi çalışmalarına da yeni bir bakış açısı sunmaktadır.

Yüzyılı aşkın süredir hiçbir tarihsel araştırma konusu, Orta Çağ’ın başlarında Batı kırsalının sıradan sakinlerinden daha fazla ilgi çekmemiş veya tutkuyla tartışılmamıştır. Orta Çağ Avrupa’da sıradan insan hangi soydan geliyordu ve hangi temel karaktere sahipti? Özgür müydü yoksa değil miydi? Mülk sahibi miydi yoksa ekonomik açıdan bağımlı mıydı? Savaşarak mı, çalışarak mı, yoksa iki mesleği birleştirerek mi yaşadı? Bunlar, erken Orta Çağ Avrupa tarihi çalışanlar için cevaplanması gereken önemli sorulardı. Bu soruların cevaplarını Mark teorisinde ve onun ortaya çakmasını sağlayan Mark birliklerinde (Markgenossenschaft) aramamız gerekir. Germen tarihçileri atalarının özgür insanlar olduklarını savundukları bir teori ortaya attılar. Bu teoriye göre Roma İmparatorluğu’ndan sonraki dönem bilindiğinin aksine karanlık bir dönem değildir. Germen kavimleri, erken Orta Çağ’da Batı Avrupa topraklarında medeniyeti yeniden inşa ettiler. Erken Germen insanının özgürlüğünün koşulu olarak kabul edilen bu teoriye Germen tarihçiler “Mark Teorisi” adını verdiler. Mark teorisi çerçevesinde sıradan insanın toplumdaki yeri ve önemini konu aldığımız bu çalışmamız feodalizm öncesi erken Orta Çağ Avrupa toplumu hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamaktadır. Ayrıca Orta Çağ Avrupa tarihi çalışmalarına da yeni bir bakış açısı sunmaktadır.
Moğol İstilâsının Horasan’daki Dinî Hayata ve Tasavvufa Etkisi
Moğol İstilâsının Horasan’daki Dinî Hayata ve Tasavvufa Etkisi
Yazar: Durmuşoğlu, Kurban
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 19 No. 37, 2024
Anahtar kelimeler: History of Central Asia ; Orta Asya Tarihi ; Turkish and Islamic Intellectual History ; Türk İslam Düşünce Tarihi ; Medieval History (Other) ; Ortaçağ Tarihi (Diğer) ; Moğol İstilâsı,Horasan,Dinî Hayat,Tasavvuf,Sûfîlik.

Bu çalışma, Moğol istilâsının Horasan bölgesindeki dinî hayat ve tasavvufî yapılar üzerindeki etkisini incelemektedir. 13. yüzyıl başlarında başlayan bu istilâ süreci, Horasan gibi İslâm medeniyetinin ilim ve maneviyat merkezlerinde köklü değişimlere yol açmıştır. Çalışmanın temel amacı, bu yıkım sürecinin yalnızca maddî değil, aynı zamanda manevî ve toplumsal düzlemdeki yansımalarını tasavvuf ekseninde analiz etmektir. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak hazırlanan çalışmada, dönemin tarihî kaynakları, tasavvuf literatürü ve modern akademik yaklaşımlarbirlikte değerlendirilmiştir. İçerikte, Horasan’daki tasavvufî hayatın tarihsel gelişimi ve sûfîlerin sosyal işlevi ele alınmış; Moğol istilâsının bu yapılar üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Ayrıca, istilâ sonrası oluşan entelektüel göçler ile sûfîlerin Anadolu başta olmak üzere farklı coğrafyalara yayılmaları da çalışmanın odak noktalarındandır. Sonuç olarak çalışma, Moğol istilâsının yıkıcı etkisinin dinî yapılarda bir gerileme değil, dönüşüm ve yeniden yapılanma sürecini tetiklediğini ortaya koymaktadır. Sûfîler, halk için birer sığınak hâline gelmiş; tasavvuf, bu dönemde bir direniş ve toplumsal bütünleşme aracına dönüşerek İslâm dünyasında daha geniş bir yayılım ve kurumsallaşma kazanmıştır.

Bu çalışma, Moğol istilâsının Horasan bölgesindeki dinî hayat ve tasavvufî yapılar üzerindeki etkisini incelemektedir. 13. yüzyıl başlarında başlayan bu istilâ süreci, Horasan gibi İslâm medeniyetinin ilim ve maneviyat merkezlerinde köklü değişimlere yol açmıştır. Çalışmanın temel amacı, bu yıkım sürecinin yalnızca maddî değil, aynı zamanda manevî ve toplumsal düzlemdeki yansımalarını tasavvuf ekseninde analiz etmektir. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak hazırlanan çalışmada, dönemin tarihî kaynakları, tasavvuf literatürü ve modern akademik yaklaşımlarbirlikte değerlendirilmiştir. İçerikte, Horasan’daki tasavvufî hayatın tarihsel gelişimi ve sûfîlerin sosyal işlevi ele alınmış; Moğol istilâsının bu yapılar üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Ayrıca, istilâ sonrası oluşan entelektüel göçler ile sûfîlerin Anadolu başta olmak üzere farklı coğrafyalara yayılmaları da çalışmanın odak noktalarındandır. Sonuç olarak çalışma, Moğol istilâsının yıkıcı etkisinin dinî yapılarda bir gerileme değil, dönüşüm ve yeniden yapılanma sürecini tetiklediğini ortaya koymaktadır. Sûfîler, halk için birer sığınak hâline gelmiş; tasavvuf, bu dönemde bir direniş ve toplumsal bütünleşme aracına dönüşerek İslâm dünyasında daha geniş bir yayılım ve kurumsallaşma kazanmıştır.
Bulgar Milliyetçiliğinin Doğuşu, Ortodoks Unsurları, Gelişimi ve Türklerin Ötekileştirilmesi
The Rise of Bulgarian Nationalism, Its Orthodox Component, Evolution and the Making of Turks as “Others”
Yazar: Korkmaz, Nuri
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 10 No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: Bulgarian nationalism,nationalism,Balkans,Ottoman Empire,Orthodox Church ; Bulgar milliyetçiliği,milliyetçilik,Balkanlar

Çok uluslu bir yapıya sahip olan Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki toprakları milliyetçi­lik akımının ilk hedefi olmuştur. 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşı sonrası küçük bir prenslik olarak kurulması kararlaştırılan Bulgaristan, zamanla Osmanlı’nın Balkanlar’daki varlığını tehdit eder du­ruma gelmiştir. Modern Bulgar milliyetçiliğini oluşum süreci ve bu sürecin öncelikleri Bulgarların Türklerle olan ilişkilerini önemli ölçüde etkilemiş ve asırlardır birlikte barış içinde yaşayan toplumlar milliyetçiliğin ortaya çıkmasıyla kendilerini savaşların içinde bulmuşlardır. Bulgar milliyetçiliğinin doğuşu ve gelişimi ötekileştirmenin başarılı olması ile paralel bir yön izlemiştir. Milliyetçiliği sadece güncel bir olgu olmaktan çok tarihsel bir gelişim evresi içinde inceleyen bu çalışma, Bulgar milli bilin­cinin oluşumu sırasında Türklerin ve diğer unsurların ne şekilde yabancılaştırıldığını ve yeni sınırların hangi yöntemle oluşturulduğunu ele almaktadır. Bu bağlamda dil, din ve kültür gibi etkenlerin varlığı ve fiziki sınırların yaratılması süreci incelenerek Bulgaristan’daki Türklerin ne şekilde ötekileştirilip dışlandıkları tartışılmıştır.

Being a multi-ethnic Empire turned Ottoman territories in the Balkans a target of nationalism. After being established as a small Principality as a result of the 1877-1878 Russo-Turkish War, Bulgaria, became a threat to the Ottoman presence in the Balkans. The creation process of Modern Bulgarian nationalism and its priorities, affected negatively relations between Bulgarians and Turks, and two communities that were having centuries long peaceful co-existence found themselves among conflicts and wars. The rise and progress of Bulgarian nationalism followed parallel path with the success of the process “creating the other”. By studying Bulgarian nationalism historically and not seeing it only as a contemporary phenomenon, this work examines the way how new national borders were created in Bulgaria and to which extent the Turks were made as others during Bulgarian national resurgence. Focusing on different markers of identity such as language, religion and culture gives the possiblity to understand how the Turks were excluded from the nation building process in Bulgaria.