Refîʻ-i Kâlâyî’nin Esâmî-i Lâle Türündeki Manzumeleri Üzerine
In the Esami-i Lale Type the Poems of Refiʻ-i Kalayi
Yazar: Babaarslan, Giyasi
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 24 [BAHAR 2026], 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Klasik Türk Edebiyatı,lale,esâmî-i lâle,kaside,Kıt'a ; Classical Turkish Litterature,tulip,esami-i lale,qasida,stike

Sahip olduğu farklı özellikleriyle tüm çiçeklerin, insanoğlunun hayatında önemli bir yeri olmuştur. Ancak bazı çiçekler, toplumların duygu, hayal ve sanat dünyasında diğer çiçeklere nazaran daha müstesna bir yer edinmiştir. Bu çiçeklerden biri de şüphesiz laledir. Türk sosyokültürel hayatındaki tarihi çok eskiye dayanan bu çiçeğe karşı gösterilen ilgi, 16 ila 18. yüzyıllar arasında gerek Avrupa’da gerekse Osmanlı coğrafyasında ve özellikle de İstanbul’da bir tutkuya hatta çılgınlığa dönüşmüştür. Kaçınılmaz olarak şairlerin de bu tutkuya kapılmalarıyla lale, pek çok hususiyetiyle Divan şiirinde kendine özel bir yer bulmuştur. Öyle ki esâmî-i lâle adı verilen bir edebî tür dahi oluşmuştur. 17. yüzyılda ilk örneklerinin görülmeye başlandığı bu tür, 18. yüzyılda ve özellikle Lale Devri’nde hayli rağbet görmüş, yeni yetiştirilen çiçeklere isim verme yarışına giren şairlerin divanlarında müstakil şiirler ya da beyitler hâlinde yer almıştır. Esâmî-i lâle türünde şiir yazan şairlerden biri de Refîʻ-i Kâlâyî’dir (1760-1823). Bu çalışmada lale hakkında genel bir girişten sonra kısaca esâmî-i lâle türünden bahsedilecek ardından Refîʻ-i Kâlâyî Divanı’nda tespit edilen esâmî-i lâle türündeki iki kaside ve beş kıtʻadan örnek beyitler incelenecektir. Daha sonra şiirlerde adı geçen laleler hakkında tanıtıcı bilgilerin bulunduğu tablolara yer verilecektir.

With its various features, all flowers have played an important role in human life. However, some flowers have occupied a more distinguished place in the emotional, imaginative, and artistic worlds of societies compared to others. One of these flowers is undoubtedly the tulip. The interest shown in this flower, which has a very ancient history in Turkish socio-cultural life, turned into a passion or even madness between the 16th and 18th centuries, both in Europe and in the Ottoman territories, especially in Istanbul. Inevitably, poets also fell into this passion, and the tulip found a special place in Divan poetry with many of its characteristics. So much so that a literary genre called "esâmî-i lâle" was even formed. This genre, first seen in the 17th century, gained considerable popularity in the 18th century and especially during the Tulip Era, appearing in the divans of poets who competed to name newly cultivated flowers, either as standalone poems or as couplets. One of the poets who wrote poems in the esâmî-i lâle genre was Refiʻ-i Kalayi (1760-1823). In this study, after a general introduction about the tulip, the esâmî-i lâle genre will be briefly discussed, followed by an examination of two odes and five couplets identified in Refiʻ-i Kalayi's Diwan that belong to this genre. Afterwards, tables containing introductory information about the tulips mentioned in the poems will be included.