Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması
DEVELOPMENT OF A MORAL SKILLS INVENTORY FOR MIDDLE SCHOOL STUDENTS: A STUDY ON VALIDITY AND RELIABILITY
Yazar: Meydan, Hasan; Ayas, Tuncay; Algül, Özge; Cevherli, Kübra; Söylemez, Yusuf Asım
Dergi: Bilimname No. 54, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Education ; Din Eğitimi ; Religious Education,Moral Skills Inventory,Skills-Based Training ; Din Eğitimi,Ahlaki Beceriler Envanteri,Beceri Temelli Eğitim

Ahlaki beceriler, bireyin etik kararlar alabilmesi ve davranışlar sergileyebilmesi için gereken bilişsel, duyuşsal ve sosyal-davranışsal yeterlilikleri ifade etmektedir. Çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin ahlaki becerilerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir envanter geliştirmektir. Bu amaçla, Bilişsel Ahlaki Beceriler, Duygusal Ahlaki Beceriler ve Sosyal-Davranışsal Ahlaki Beceriler olmak üzere üç ölçekten oluşan bir envanter geliştirilmiştir. Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları kapsamında madde analizi, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA İstanbul ve Sakarya’daki ortaokullarda öğrenim gören 566 öğrenciden, DFA ise 730 öğrenciden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. AFA sonucunda Bilişsel Ahlaki Beceriler Ölçeği 18 madde ve 4 boyut (Ahlaki Okuryazarlık, Yansıtıcı ve Öngörülü Düşünme, Problem Çözme, Perspektif Alma), Duygusal Ahlaki Beceriler Ölçeği 15 madde ve 4 boyut (İç Gözlem ve Özdenetim, Empati, Öz-farkındalık, İçgörü), Sosyal-Davranışsal Ahlaki Beceriler Ölçeği ise 15 madde ve 3 boyuttan (Ahlaki İletişim ve İlişki, Ahlaki Girişimcilik ve Organizasyon, Ahlaki İfade Becerisi) oluşmuştur. AFA Sonucunda Bilişsel Ahlaki Beceriler ölçeğinin Cronbach Alfa (CA) değeri ,877, açıklanan toplam varyans %51,21; Duyuşsal Ahlaki Beceriler Ölçeğinin CA değeri ,883 açıkladığı varyans %61,929; Sosyal-davranışsal Ahlaki Beceriler Ölçeğinin CA değeri ,870, açıkladığı toplam varyans ise %54,256 olarak gerçekleşmiştir. DFA sonuçları, ölçeklerin yapısal geçerliliğini doğrulamıştır. Bulgular Ahlaki Beceriler Envanterinin ortaokul öğrencilerinin ahlaki becerilerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğu göstermektedir. Envanter, değer eğitimi süreçlerinin verimliliğinin değerlendirilmesi ve ahlaki gelişimin tüm yönleriyle ölçülmesi amacıyla kullanılabilir. Ölçeklerin kuramsal çerçevesinde MEB’in beceri ve değerler ile ilgili ortak/temel metinleri esas alındığından, herhangi bir ders bağlamında veya genel anlamda ortaokul öğrencilerinde ahlaki gelişime yönelik becerilerin durumunu belirlemek için kullanımı değerlendirilmektedir.

Moral skills refer to the cognitive, affective, and social-behavioral competencies necessary for an individual to make ethical decisions and exhibit ethical behaviors. The aim of this study is to develop a valid and reliable inventory to measure the moral skills of middle school students. For this purpose, an inventory of three scales: Cognitive Moral Skills, Emotional Moral Skills, and Social-Behavioral Moral Skills was developed. Within the scope of validity and reliability studies, item analysis, exploratory factor analysis (EFA), and confirmatory factor analysis (CFA) were applied. EFA was conducted with data collected from 566 students studying in secondary schools in Istanbul and Sakarya, and CFA was conducted with data collected from 730 students. As a result of EFA, Cognitive Moral Skills Scale consists of 18 items and 4 dimensions (Moral Literacy, Reflective and Foresighted Thinking, Problem Solving, Perspective Taking), Emotional Moral Skills Scale consists of 15 items and 4 dimensions (Introspection and Self-Control, Empathy, Self-awareness, Insight), and the Social-Behavioral Moral Skills Scale consisted of 15 items and 3 dimensions (Moral Communication and Relationship, Moral Entrepreneurship and Organization, Moral Expression Skills). As a result of EFA, the Cronbach's Alpha (CA) value of the Cognitive Moral Skills scale is 877, and the total variance explained is 51,21%; The CA value of the Affective Moral Skills Scale is 883, the variance explained is 61,929%; The CA value of the Social-Behavioral Moral Skills Scale was ,870, and the total variance explained was 54,256%. CFA results confirmed the structural validity of the scales. For the Cognitive Moral Skills Scale, RMSEA: ,067; SRMR: ,020; CFI: ,973; NFI: .965; GFI: ,970 and x2/SD: 4,2 were found. For the Emotional Moral Skills Scale, RMSEA: ,075; SRMR: ,020; CFI: ,975; NFI: ,969; GFI: ,973 and x2/SD: 3,57 were found. For the Social-Behavioral Moral Skills Scale, RMSEA: ,074; SRMR: ,020; CFI: ,972; NFI: ,966; GFI: ,971 and x2/SD: 4,95 were found. The findings show that the Moral Skills Inventory is a valid and reliable tool for measuring the moral skills of middle school students. The inventory can be used to evaluate the efficiency of value education processes and to measure all aspects of moral development. In addition, since the theoretical framework of the scales is based on the common/basic texts of the Ministry of National Education regarding skills and values, it is considered that they can be used to determine the status of skills for moral development in secondary school students in the context of any course or in general.