Arap Şiirinde Hadis ile İktibâs
The Citation with Hadīth in The Arabic Poetry
Yazar: Sağlam, İbrahim
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 21 No. 21, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Arap Şiiri,Hadis,Hadis ile İktibâs,Arap Dili ve Edebiyatı,Hadis ile İktibâs,Müştehir Hadis ; Hadīth,Arabic language and literature,The citation with hadīth,Arabic poetry,Mustahir hadīth.

Şairler; sözü kaynağından alıp anlamı pekiştirme, dilin beyan gücünü etkili bir şekilde kullanma, insanları hayra yönlendirme ve sözü güzelleştirme gibi gerekçelerle şiirde hadis ile iktibâs yöntemini kullanmışlardır. Şiir her ne kadar vezinli ve kafiyeli söz söylemek gayesi ile yazılan edebî bir eser olsa da içinde barındırdığı mesajın da sahîh olması gereklidir. Edebiyatçılar şiirlerin sanat yönünü ortaya koyarken muhaddisler de beyit içindeki hadislerin sıhhat durumlarını ortaya koymaya çalışmışlardır. Câhiliye döneminde şiir, hayatın ayrılmaz bir parçası görülmüş, Kur’ân-ı Kerîm de şiir, belâgat ve edebiyatın güçlü olduğu bir topluma indirilmiştir. Hz. Peygamber sahâbenin şiir söylemesine müsaade etmiş, sözleri ile şairlere ilham vermiştir. Fakat onun sözlerinin gerek kendi döneminde gerekse daha sonraki asırlarda şiire ne kadar yansıdığı sorusu cevap arayan önemli bir konudur. Araştırmada; hadis tarihinde rivayet dönemi esas alınarak sahâbe ve sahâbe sonrası Arap şiirinde hadis ile iktibâs örneklerine değinilmiş ve bu örnekler üzerinden ilgili soruya cevap aranmıştır. Ayrıca iktibâs konusu değişik yönleri ile ele alınmış, iktibâs ile ilişkisi bulunan telmih ve tenâsüb gibi sanatlara da yer verilmiş; iktibâsın ne olduğu, yapılma sebepleri ve bu konuda yazılan eserlere temas edilmiştir. Şiirler arasında yer verilen hadislerin sıhhat durumu ile ilgili muhaddislerin bakış açıları ortaya konmaya çalışılmıştır. Hadis rivayet yolları arasında şiir, bilinen ve uygulanan bir hadis rivayet yöntemi olmadığı için şiir ile hadis rivayeti konusuna değinilmemiştir. Araştırmanın hadis ile iktibâsa dair hadis ve Arap dili sahasında yapılan çalışmalara katkı sağlayacağı varsayılmaktadır. Çalışmada; seçilen örnek şiirler üzerinden Arap edebiyatı ile hadis ilminin verileri doğrultusunda mukayeseli bir analiz yapılması hedeflenmiştir.

Poets; they used the method of the citation with hadīth in their poems for reasons such as taking the word from its source and reinforcing the meaning, using the expressive power of the language effectively, directing people to good, and making words beautify. Although the poem is a literary work written with the aim of uttering rhyming words, the message it contains must be correct. While the literati reveal the artistic side of the poems, the scholars have tried to reveal the status of the hadīths inscribed into couplets according to the Hadīth method criteria. Pre-Islamic period, poetry was seen as an inseparable part of life, and the Qur'an was sent down to a society where poetry, eloquence and literature were strong. The prophet Muḥammad was used by telling the poems of the companions, and inspiring praise with his words. However, the question of how much his words were reflected in poetry both in the period of the prophet Muḥammad and in the following centuries is an important issue that seeks an answer. In the research, based on the narration period in the history of hadīth, examples of hadīth and quotations in Arabic poetry during the period of the companions and after the companions were given, and an answer to the related question was sought through these examples. In the research, hadīth and the art of the citation with hadīth in the Arabic poetry were dealt with in different aspects, and the arts of telmih and tenasub, which are related to the citation, were included. Based on the period of narration in the history of hadīth, the examples of the citation with hadīth in the Arabic poetry of the companions and after the companions are mentioned. Since poetry is not a known and applied method among the hadīth transmission methods, the subject of poetry and hadīth transmission is not mentioned. It is assumed that the research will contribute to the studies in the field of hadīth and language on the citation with hadīth. In the study, it is aimed to make a comparative analysis on the selected sample poems in line with the data of Arabic literature and hadīth science.