Yaşlanmanın Mitokondriyal Bütünlüğünün Denetlenmesi
Control of Mitochondrial Integrity of Aging
Yazar: Döğüş, Yusuf; Çürük, Mehmet Akif
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Vol. 4 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Health Care Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi ; Aging,Mitochondria,Aging Control ; Yaşlanma,Mitokondri,Yaşlanmanın Kontrolü

Yaşlanma, doku ve organfonksiyonlarında ilerleyici gerileme ile karakterize, hastalık ve ölüm riskindeartışa neden olan doğal bir olaydır. İnsan yaşlanmasına katkıda bulunan çeşitlifaktörler arasında, mitokondrial disfonksiyon en önemli etkenlerden biri olarakortaya çıkmaktadır. Mitokondrial disfonksiyon metabolik sendrom,nörodejeneratif bozukluklar, kardiyovasküler hastalıklar ve kanser gibi yaşlailişkili patolojilerin gelişimi ile bağlantılıdır. Mitokondri, enerji vemetabolik homeostazın düzenlenmesinde merkezi olup mitokondrial hasarısınırlandıran ve mitokondrial bütünlüğü ve işlevi sağlamak için karmaşık birsisteme sahiptir. Ökaryotlarda çeşitli moleküler ve hücresel yolaklar,mitokondrinin kalitesini ve bütünlüğünü kontrol etmek için etkindir. Buyolaklar, organizmanın ömrü boyunca bu temel organelin sağlıklı bir şekilde işlevinigerçekleştirmesi ile ilgilidir. Mitokondrial fonksiyonları belirleyen mitokondrialkomplekslerin yanısıra mitokontriyal DNA (mtDNA)'nın bütünlüğünün denetlenmesive ekspresyonunun düzenlenmesi, tekli proteinlerin yeniden şekillendirilmesiiçin gereklidir. Mitokondri; genomik, proteomik, organeller ve hücreselseviyelerdeki altta yatan mekanizmaların anlaşılması, mitokondrial fonksiyonbozuklukları, dejeneratif süreçler, yaşlanma ve mitokondriyanın bozulmasındankaynaklanan yaşa bağlı hastalıklar için müdahale etmenin temelidir. Kalitekontrol (Quality control: QC) sistemleri, organellerin işlev bozukluğuna yolaçan dejeneratif hastalıklar ve yaşlanma gibi süreçleri engeller. Bu derlemeninkonusu; bugün hala tam olarak açıklanamayan yaşlanma sürecinin aydınlatılmasınaneden olan mitokandriyal düzenlemenin incelenmesidir. Mitokondrial QC'dehastalık ve yaşlanma ile ilgili yolaklar; mtDNA onarımı ve yenidenorganizasyonu, okside aminoasit rejenerasyonu, ağır hasar gören proteinlerinyeniden katlanması ve parçalanması, mitofajinin tümüyle mitokondrinin bozulmasıve sonunda programlanmış hücre ölümü tartışılacaktır.

Aging is a natural cause ofprogressive decline in tissue and organ functions, leading to an increased riskof disease and death. Among the various factors contributing to human aging,mitochondrial dysfunction is emerging as one of the most important factors.Mitochondrial dysfunction is linked to the development of age-relatedpathologies such as metabolic syndrome, neurodegenerative disorders, cardiovasculardiseases and cancer. Mitochondria are central to the regulation of energy andmetabolic homeostasis and have a complex system to limit mitochondrial damageand provide mitochondrial integrity and function. Severalmolecular and cellular pathways in eukaryotes are involved in controlling thequality and integrity of mitochondria. These pathways areconcerned with the functioning of the organism in a healthy manner throughoutits life cycle. The regulation of the integrity ofmitochondrial DNA (mtDNA) as well as the mitochondrial complexes that determinemitochondrial functions and the regulation of expression are necessary for thereshaping of single proteins. Mitochondria; Understanding of the underlyingmechanisms in genomic, proteomic, organellar and cellular levels is the basisfor intervening in age-related diseases resulting from mitochondrialdysfunctions, degenerative processes, aging and deterioration of mitochondria.Qualitycontrol (QC) systems prevent processes such as degenerative diseases and agingthat cause organ dysfunction. The subject of this review; themitochondrial regulation which causes the elucidation of the aging process,which is still not fully understood today. Pathways to disease andaging in mitochondrial QC; mtDNA repair and reorganization, regeneration ofoxyde aminoacids, refolding and disruption of heavily damaged proteins,degradation of mitochondria entirely by mitofargin, and eventually programmedcell death.