Ebeveynlerin Özel Gereksinimli Çocuklariyla Geçirdikleri Zamanlara Yönelik Deneyimleri
Parents’ Experiences Regarding the Time Spent with Their Children with Special Needs
Yazar: Adsan, Musa; Şahin, Nimetullah; Şahan, İbrahim Can; Yıldırım Parlak, Şeyda
Dergi: Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Multi Disabled Education ; Çoklu Engelli Eğitimi ; Mental Disability Education ; Zihinsel Engelli Eğitimi ; Autism and Spectrum Disorder Education ; Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi ; Special Education and Disability (Other) ; Özel Eğitim ve Engelli Eğitimi (Diğer) ; Özel Eğitim,Aile,Özel Gereksinim,Zaman Geçirme,Olgubilim ; Special Education,Family,Special Requirement,Spend Time,Fenomology

Gerek eğitim sürecinde gerek topluma uyum konusunda çocuğun hayatına etki eden birçok paydaş yer almaktadır. Bu paydaşlardan biri de ailedir. Aile bireylerinin ilgisi ve çocukla geçirdiği zamanın çocuğun hayatı için büyük önem arz ettiği bilinmektedir. Çocuğun davranışlarının yansımaları da bu tutumlar ile ilişkilendirilmektedir (Afat, 2013). Özel gereksinimli çocukların aileleriyle geçirdikleri zaman hem eğitim ortamları için hem de sosyal hayatları için büyük önem arz etmektedir.  Buna bağlı olarak özel gereksinimli çocuklara sahip ebeveynlerin çocuklarıyla geçirdikleri zamanlara yönelik deneyimlerinin derinlemesine incelenerek ortaya konması amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışma, özel gereksinimli bireylerin ebeveynleriyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya altı anne katılmıştır. Çalışma; fenomenolojik (olgubilim) desenle yürütülmüş ve veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. İçerik analizine dayalı bulgular, dört temada yapılandırılmıştır. Bu temalar; rutinler, aile içi etkileşim, çevreyle etkileşim ve ailenin etkileşim gereksinimleridir. Bulgular; bakım ve etkileşim sorumluluğunun büyük oranda anneler üzerinde yoğunlaştığını, çocukla geçirilen zamanın büyük çoğunluğunu annelerin üstlendiğini ve bu süreçte annelerin birçok fiziksel, duygusal ve sosyal zorlukla karşılaştıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca annelerin çocuklarının bağımsızlığını destekleme çabası içinde oldukları ancak davranış yönetimi, zaman planlaması ve sosyal destek yetersizlikleri gibi alanlarda desteğe ihtiyaç duydukları belirlenmiştir. Bu çalışma, özel gereksinimli çocuklara sahip ailelerin etkileşimsel ihtiyaçlarını anlamada derinlemesine bir bakış sunmakta ve gelecekte özel gereksinimli bireylerin ebeveynleriyle etkileşimlerine yönelik yapılacak araştırmalara rehberlik edecek nitelikte önemli bulgular ortaya koymaktadır. Aile ve özel gereksinimli çocukların etkileşimini arttıracak programların sayısının arttırılması önerilmektedir.

There are various stakeholders influencing a child’s life both in education and social adaptation; one of the most significant is being the family. The interest and time family members devote to the child play a vital role in the child’s development, and children’s behaviours are often shaped by these attitudes (Afat, 2013). The time that children with special needs spend with their families is crucial for both educational and social development. This study aimed to explore in depth the experiences of parents of children with special needs regarding the time they spend with their children. Conducted with six mothers, the study adopted a phenomenological design and analysed data through content analysis. Findings were organized under four themes: routines, family interactions, interactions with the environment, and the family’s interactional needs. Results showed that caregiving and interaction responsibilities mostly rested on mothers, who faced various physical, emotional, and social challenges while supporting their children’s independence. The study highlights the need for additional support in behaviour management, time planning, and social resources, and recommends increasing programs that enhance family–child interaction.