OKUR OLARAK KADINA YÖNELİK FEMİNİST EDEBİYAT ELEŞTİRİSİ BAĞLAMINDA OYUNCU ROMANI
OKUR OLARAK KADINA YÖNELİK FEMİNİST EDEBİYAT ELEŞTİRİSİ BAĞLAMINDA OYUNCU ROMANI
Yazar: Bulut, Muhammet Ali
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Literary Theory ; Edebi Teori ; Literary Studies (Other) ; Edebi Çalışmalar (Diğer) ; Erhan Bener,Oyuncu,Feminist Edebiyat Eleştirisi,Çözümleme

İnsan, yaşamı boyunca pek çok mensubiyetler edinir. Irk, din, dil, ten rengi, sosyal grup, eğitim durumu, meslek, ülke gibi vb. alanlarda bunların örnekleri görülebilir. Bunlardan bazıları sonradan değiştirebilir, bazıları da değiştirilemez. Cinsiyet, insanın temel mensubiyetlerinden birisidir. İnsanları kadın ve erkek olmak üzere ayıran husus, biyolojik farklılıktır. Bireyler ve toplumlar, bu biyolojik farklılıklardan hareket ederek kadına ve erkeğe toplumsal kimlikler ve roller atfeder. Devlet, toplum, cemiyet gibi insanların oluşturduğu organizasyonlardaki bütün kritik pozisyonlar erkeklerin eline geçtiğinde o yapı, erkek egemen bir topluluğa dönüşmektedir. Kadın ile erkek arasındaki biyolojik fark, cinsiyet ayrımını aşarak bir tarafın diğerini gölgeleyen bir yapıya dönüşmesi; “kadının” erkek bakış açısına göre “tanımlanmasına” kadar uzanan süreç, feminist harekete zemin hazırlamıştır. Edebiyat yönünde de benzer bir durum söz konusu olup erkek egemen üst kültürün doğal bir sonucu olarak geçmişte bazı kadın yazar ve şairler takma isimlerle eser üretmek zorunda kaldığı görülmüştür. Feminizmle birlikte kadının toplumdaki rolü sorgulanırken feminist edebiyat eleştirisi de aynı sorgulamaları edebiyat metinleri için yapar. Çalışmamızın amacı Bener’in Oyuncu romanını feminist edebiyat eleştirisi yöntemiyle çözümleyerek romandaki kadına bakış açısını irdelemektir. Bu çalışmada çözümleme yöntemi olarak da okur olarak kadına yönelik feminist eleştiri yöntemi kullanılmıştır. Romanda; erkek egemen anlayışın hegemonyası vardır. Bu yapı, kadınlara duygu ve düşüncelerini özgürce ifade etme fırsatı vermemiş, onları kendi bakış göre yansıtmış ve kadınların sosyal varlığını gölgelemiştir. Romanda kadına yaklaşım tarzı olarak yerleşik alışkanlıkların(erkek egemen anlayış) kırılamadığı; bundan dolayı feminizm ile yerleşik alışkanlıklar arasında derin bir çatışma devam etmektedir. Çözümlenen romandan hareketle kadın ve erkek arasındaki sosyal rol eşitliğinin sağlanabilmesi için feminist hareketin aşması gereken mesafeler olduğu görülmüştür.

İnsan, yaşamı boyunca pek çok mensubiyetler edinir. Irk, din, dil, ten rengi, sosyal grup, eğitim durumu, meslek, ülke gibi vb. alanlarda bunların örnekleri görülebilir. Bunlardan bazıları sonradan değiştirebilir, bazıları da değiştirilemez. Cinsiyet, insanın temel mensubiyetlerinden birisidir. İnsanları kadın ve erkek olmak üzere ayıran husus, biyolojik farklılıktır. Bireyler ve toplumlar, bu biyolojik farklılıklardan hareket ederek kadına ve erkeğe toplumsal kimlikler ve roller atfeder. Devlet, toplum, cemiyet gibi insanların oluşturduğu organizasyonlardaki bütün kritik pozisyonlar erkeklerin eline geçtiğinde o yapı, erkek egemen bir topluluğa dönüşmektedir. Kadın ile erkek arasındaki biyolojik fark, cinsiyet ayrımını aşarak bir tarafın diğerini gölgeleyen bir yapıya dönüşmesi; “kadının” erkek bakış açısına göre “tanımlanmasına” kadar uzanan süreç, feminist harekete zemin hazırlamıştır. Edebiyat yönünde de benzer bir durum söz konusu olup erkek egemen üst kültürün doğal bir sonucu olarak geçmişte bazı kadın yazar ve şairler takma isimlerle eser üretmek zorunda kaldığı görülmüştür. Feminizmle birlikte kadının toplumdaki rolü sorgulanırken feminist edebiyat eleştirisi de aynı sorgulamaları edebiyat metinleri için yapar. Çalışmamızın amacı Bener’in Oyuncu romanını feminist edebiyat eleştirisi yöntemiyle çözümleyerek romandaki kadına bakış açısını irdelemektir. Bu çalışmada çözümleme yöntemi olarak da okur olarak kadına yönelik feminist eleştiri yöntemi kullanılmıştır. Romanda; erkek egemen anlayışın hegemonyası vardır. Bu yapı, kadınlara duygu ve düşüncelerini özgürce ifade etme fırsatı vermemiş, onları kendi bakış göre yansıtmış ve kadınların sosyal varlığını gölgelemiştir. Romanda kadına yaklaşım tarzı olarak yerleşik alışkanlıkların(erkek egemen anlayış) kırılamadığı; bundan dolayı feminizm ile yerleşik alışkanlıklar arasında derin bir çatışma devam etmektedir. Çözümlenen romandan hareketle kadın ve erkek arasındaki sosyal rol eşitliğinin sağlanabilmesi için feminist hareketin aşması gereken mesafeler olduğu görülmüştür.