Arap Dilcisi ve Hanefi Fakihi Hüsâmeddin Es-Siğnâki’nin Arap Diline Dair Görüşleri
منهج السغناقي اللغوي
Yazar: Kıroğlu, Hasan Selim
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 23 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Religion, Society and Culture Studies ; Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları ; es-Siğnâki,Fıqh,Views on Grammar and Syntax,the Cause of the Cause. ; Sarf-Nahiv Görüşleri,İlletin İlleti,es-Siğnâki,Fıkıh ; Views on Grammar and Syntax,Cause of the Cause,es-Siğnâki,Jurisprudence

Bu araştırmamızda, dil alanında çalışma yapmış bir Hanefi fakihin dil yaklaşımlarını ele alacağız. Fakih olup, dil alanında yapmış oldukları çalışmalar ile ün yapan âlimlerin dil kurallarının gelişmesine yardımcı olabilmişler ya da bu kurallar ile fıkıh alanına katkı sunabilmişler mi, sorusuna cevap arayacağız. Bu alanda çalışma yapmış olanlar, dili o nezih yerinden farklı bir yere taşıyarak, ana düşünce ve kurallarından uzaklaştırmış olabilirler mi? sorusuna cevap verebilmek amacıyla, örneğin 711 yılında vefat eden, en-Nihâye fî şerḥi’l-Hidâye ile el-Vâfî fî şerhi Uṣûli’l-fıḳh kitaplarının müellifi Hüsâmeddin es-Siğnâki’yi inceledik. Ünlü Hanefi fakihlerinden es-Sığnâkî, fıkıh alanındaki uzmanlığının yanı sıra sarf ve nahiv konularına olan vukufiyetini de içeren, Arap dili alanında telif ettiği eserleriyle dikkat çekmektedir. Sarf ve Nahiv ilimlerinin kolaylaştırılması faaliyetlerinde önemli bir role sahip olan Hüsâmeddin es-Siğnâki, Zemahşerî'nin el-Mufassal kitabını şerh ederek nahiv alanında el-Muvassal fi Şerhi’l-Mufassal, sarf ilmine dair en-Necâḥu’t-Tâlî Tilve’l-Merâh adlı eseriyle ön plana çıkmıştır. Fıkıh alanındaki yetkinliğini kullanarak dilsel konuları yorumlaması, delillerin araştırılması yöntemleriyle de kendisinden önce araştırma yapanların izinden gitmesi ve sonra gelenlere de dilsel alanda ışık tutması bakımından “illet” kavramının da “illetine” varılması gerektiğini söyleyerek; Mübteda, Haber ve Fail’in ref edilmeleri konusunu, Mefullerin ve Hâl konusunun nasb edilmesi, Muzari fiilin önüne nasb yada cezm eden edatları gelmeksizin merfu olması gibi konulara değinerek, sebebin sebebi yada illetin illeti gibi konuları ele alması bizleri bu alimi incelemeğe itmiştir. Araştırmamızda es-Siğnâki’nin kısa biyografisi ile nahiv usulü alanındaki özet görüşleri, nahiv ilminde yazdığı el-Muvassal fi Şerhi’l-Mufassal, sarf alanında yazmış olduğu en-Necâḥu’t-tâlî tilve’l-Merâh kitapları ile alanında temayüz etmiş olduğu görüş, tutum ve ulaştığı sonuçların değerlendirilmesini ele alacağız.

Bu araştırmamızda, dil alanında çalışma yapmış kimi fakihin dile yaklaşımlarını ele alacağız. Fakih olup, dil alanında yapmış olduğu çalışmalar ile ün yapmış âlimlerin dil kurallarının gelişmesine ya da bu kurallar ile fıkıh alanına katkı sunabilmiş mi bakacağız? Daha ötesi bu alanda çalışma yapanlar, dilin o nezih yerini değiştirip dilin ana düşünce ve kurallarından uzaklaşmış olabilirler mi? Bu soruya cevap verebilmek için örnek olarak h.711 yılında vefat eden, en-Nihâye fî şerḥi’l-Hidâye ile el-Vâfî fî şerhi Uṣûli’l-fıḳh kitaplarının müellifi Hüsâmeddin es-Siğnâki’yi inceledik. Ünlü Hanefi fakihlerinden olan es-Sığnâkî, fıkıh alanındaki uzmanlığının yanı sıra sarf ve nahiv konularını da içeren Arap dili alanında telif ettiği eserleriyle de dikkat çekmektedir. Sarf ve Nahiv ilimlerinin kolaylaştırılması faaliyetlerinde önemli bir role sahip olan Hüsâmeddin es-Siğnâki, Zemahşerî'nin el-Mufassal kitabını şerh ederek nahiv alanında el-Muvassal fi Şerhi’l-Mufassal adlı eseri, sarf ilminde de en-Necâḥu’t-Tâlî Tilve’l-Merâh kitabıyla dikkat çekmektedir. Fıkıh alanındaki yetkinliğini kullanarak dilsel konuların yorumlanması ve delillerin araştırılması yöntemleriyle kendisinden önce ve sonra gelenlere dilsel alanda ışık tuttuğu anlatımlarıyla “illet” kavramının da “illetine” varılması gerektiğini söyleyerek; Mübteda, Haber ve Fail’in ref edilmeleri konusun yanı sıra Mefullerin ve Hâl konusunun nasb edilmesi, Muzari fiilin önüne nasb yada cezm eden edatlar gelmeksizin merfu olması gibi konulara değinerek, sebebin sebebi yada illetin illeti gibi konuları ele alması dikkat çekicidir. Bu araştırmamızda es-Siğnâki’nin kısa biyografisinin yanı sıra nahiv usulleri alanındaki özet görüşleri ile nahiv ilminde yazdığı el-Muvassal fi Şerhi’l-Mufassal, sarf alanında yazmış olduğu en-Necâḥu’t-tâlî tilve’l-Merâh kitapları hakkındaki görüşleri, tutumu ve ulaştığı sonuçların değerlendirilmesini ele alacağız.