Londra İngiliz Kütüphanesi’ndeki Leyla ve Mecnun Mesnevisi Minyatürlerinde Figürler
Figures In Miniatures Of 'Laylā U Majnūn' Manuscript In London British Library
Yazar: Sever Demir, Secil
Dergi: İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, Vol. 11 No. 24, 2021
Anahtar kelimeler: Niẓāmī Ganjavī,Khamsah,Laylā u Majnūn,Bihzâd,Miniature,British Library in London BL or.6810 ; Nizamî Gencevi,Leyla ve Mecnun,Bihzâd,Minyatür,Londra İngiliz Kütüphanesi BL or.6810

İran edebiyatının en ünlü mesnevi şairlerinden Nizamî Gencevi(D.1140-41)’nin günümüze ulaşan en önemli eseri olan ‘Hamse’ Farsça dilinde yazılmış beş adet mesneviden oluşmaktadır. Bu mesneviler: ‘Mahzen-ül Esrâr’, ‘Hüsrev ve Şirin’, ‘Leyla ve Mecnun’, ‘Heft Peyker’ ve ‘İskendernâme’ başlıklarını taşımaktadır. Hamse, İran başta olmak üzere İslâm dünyasında en çok ilgi gören eserler arasında yer almış Farsça, Arapça, Türkçe gibi pek çok dilde manzum ve minyatürlü nüshaları hazırlanmıştır. Bu çalışmada, 1495/96 yıllarında Sultan Hüseyin Baykara’nın saray kitâbhânesinde üretildiği düşünülen, günümüzde Londra İngiliz Kütüphanesi’nde BL or.6810 envanter numarası ile kayıtlı olarak muhafaza edilen Nizamî’nin Hamse’si ele alınmıştır. Yazmanın içerisindeki “Leyla ve Mecnun” mesnevisinde yer alan “(106v) Leyla ve Mecnun Okulda”, “(128v) Mecnun Çölde Salim Tarafından Ziyaret Edildi”, “(135v) Leyla Kocası İbn Salim'ın Yasını Tutuyor”, (137v) Leyla ve Mecnun’un Bayılması, “(144v) Leyla’nın Mezarında Mecnun’un Ölümü” adlı minyatürlerdeki Leyla ve Mecnun Figürleri analiz edilmiştir. Dönemin baş nakkaşı Bihzâd’a atfedilmiş olan minyatürlerde geleneksel kompozisyon kalıplarının nakkaşa özgü yorumla kullanıldığı, dikey ve yatay eksenlerin dengeli kesişimi ile kompozisyonda birbiriyle orantılı alanlar oluşturulduğu, her minyatürdeki Leyla ve Mecnun figürünün birbiriyle örtüşerek kronolojik olarak gençlikten yaşlılığa doğru değişim gösterdiği, figürlerin yaşadıkları hüzün ve ısdırabın yüz ifadelerinde net olarak yansıtıldığı ve figürlerin yaşadıkları coğrafyanın geleneksel kıyafetleri ve takıları ile resmedildiği sonucuna varılmıştır.

Khamsah the most important work of Niẓāmī Ganjavī (D.1140-41), one of the most famous masnavi poets in Iranian literature, consists of five masnavies written in Persian. These masnavis are titled:'Makhzan al-asrār', 'Khusraw u Shīrīn’, ‘Laylā u Majnūn’ and 'Haft paykar' and 'Iskandarnāmah'. Since its writing, Khamsah has been among the most popular works in the Islamic world, especially in Iran, and copies of manzum and miniature have been prepared in many languages such as Persian, Arabic and Turkish for the palace and other dignitaries. In this study, Niẓāmī's Khamsah, which is thought to have been produced in Sultan Ḥusayn Bāyqarā's palace in 1495/96 and is now stored in the British Library of London with the inventory number BL or.6810. Laylā and Majnūn masnavi which is included in the manuscript Layla and Majnun in miniatures named are “(106v) Laylā and Majnūn at school”, “(128v) Majnūn was visited by Salīm in the desert”, “(135v) Laylā mourns her husband Ibn Salīm”, “(137v) Fainting of Leyla and Mecnun”, “(144v) Majnūn's death in Laylā's tomb” figures of miniatures were analyzed. It has been revealed that the traditional composition patterns specific to the muralist are used in the designs, and proportional areas are created in the composition with the balanced intersection of the vertical and horizontal axes and the figure of Leyla and Majnun in each miniature. Chronologically, the transition from youth to old age was considered, the sadness and suffering of the figures were clearly reflected in their facial expressions, and these figures were depicted with the traditional clothes and jewelry of the geography they lived in.