Kamerun’un Adamawa Dağlık Bölgesinde Vitex madiensis’in Kültüre Alınması: Fenoloji ve Çoğaltma
DOMESTICATION OF Vitex madiensis IN THE ADAMAWA HIGHLANDS OF CAMEROON: PHENOLOGY AND PROPAGATION
Yazar: Mapongmetsem, P. M.
Dergi: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, Vol. 19 No. 2, 2006
Anahtar kelimeler: Agricultural Engineering ; Ziraat Mühendisliği ; Vitex madiensis, Kültüre Alma, Fenoloji, Eşeysiz Çoğaltma, Köklenme Yeteneği ; Vitex madiensis,domestication,phenology,vegetative propagation,rooting ability

Vitex madiensis Oliv. tıbbi ve beslenme amaçlı kullanılan önemli bir çalı türüdür. Bu çalışmada, Kamerun’un Adamawa Dağlık Bölgesinde doğal olarak yetişen bu türün fenolojisi incelenmiş ve köklenme yeteneği üzerine ana bitki boyu, dal çapı ve pozisyonunun etkileri araştırılmıştır. Bitkilerin fenolojik özellikleri 1997 ve 2002 yılları arasında Sudano-Guinean Savannah’da incelenmiştir. Genç, yapraklı ve tek boğumlu çelikler, başlangıçtaki boyları toprak seviyesinden 0, 25, 50, 100, 150, 200 ve 250 cm yükseklikte olan ana bitkilerin yeni sürgünlerinden alınmış ve çoklu çoğaltma kaplarında köklendirilmişlerdir. Daldırma ile çoğaltmada, çapları 6,67 cm’den küçük ve büyük dalların odunsu, yarı odunsu ve odunlaşmamış bölümlerinde hava daldırması yapılmıştır. Bölgede V. madiensis’in meyve vermesi mart ve ağustos ayları arasında gerçekleşmekte ve tohumlar dormant durumda olmaktadır. Başlangıçtaki ana bitki boyu çeliklerin köklenme potansiyelini önemli düzeyde etkilemiş ve en yüksek köklenme oranı (%45.83) başlangıçta boyu 0 cm olan ana bitkilerden elde edilen çeliklerde saptanmıştır. Bu başlangıç ana bitki boyu, ayrıca çelik başına düşen kök sayısını (8.72) ve kök uzunluğunu (12.73 cm) da olumlu yönde etkilemiştir. Hava daldırmasında, dalların çapı ile daldırmanın yapıldığı noktalarda odun dokusunun olgunluk durumu köklenme oranlarını önemli düzeyde etkilemiştir. En yüksek köklenme oranı %100 ile çapı 6,67 cm’den büyük dalların yarı odunsu bölümlerinde yapılan hava daldırmasından elde edilmiştir. En düşük ortalama köklenme oranı yumuşak odunsu dokularda yapılan hava daldırmalarında ortaya çıkmış, bu oran odunsu noktalarda %40 ve yarı odunsu noktalarda ise ortalama %80 olarak saptanmıştır. Dal çapı açısından en yüksek hava daldırması köklenme oranı ortalama %46,7 ile çapı 6,67 cm’den büyük dallarda belirlenmiş, bu oran çapı 6.67cm’den küçük dallarda %20,0’ye düşmüştür. Araştırma sonucunda V. madiensis’in çelikle ve hava daldırması ile vegetatif olarak çoğaltmaya uygun olduğu saptanmıştır

Vitex madiensis Oliv. is an agroforestry shrub valorized for food and medicinal purposes. This study was carried out to investigate its phenology and determine the effects of the stock plant height, branch size and position on rooting potential of V. madiensis native to the Adamawa highlands of Cameroon. The phenology of the species was monitored from 1997 to 2002 in the Sudano-Guinean Savannah. The leafy juvenile cuttings with single nod were collected from new branches of stock plants at 0, 25, 50, 100, 150, 200 and 250 cm heights at the beginning and propagated in polypropagators. In aerial layering, marcots were organized on three types of woods (mature, semi-mature and soft wood) on the branches and two branch diameters (higher and lower than 6.67 cm) were considered. In the region, fruiting period in V. madiensis varies from March to August and the seeds are dormant. The rooting potential of cutting was significantly influenced by the stock plant height and this effect was consistent at 0 cm height with 45.83 % of the rooted cuttings. This stock plant height also significantly enhanced the number of roots per cutting (8.72) and improved their length (12.73 cm). Type of wood and branch diameter significantly affected rooting in aerial layering and the highest rooting percentage (100%) were recorded for the marcots made on medium wood parts of branches which had larger diameter than 6.67 cm.  With respect to wood types, the mean rooting percentage of the marcots varied from 40% (hard wood) to 80% (middle wood). For the branch diameter, mean marcot rooting percentage increased from 20% to 46.7% with increasing branch diameters. These results indicate that V. madiensis is suitable to vegetative propagation by cutting and aerial layering.