Kentlilik Bilincinin Gelişiminde Çevresel Duyarlılığın Etkisi:  İstanbul Örneği
The Impact of Environmental Sensitivity on the Development of Urban Consciousness:  The Case of Istanbul
Yazar: Sevgili, Şerafettin
Dergi: Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Environment Policy ; Çevre Politikası ; Urbanization Policies ; Kentleşme Politikaları ; Urban Consciousness,Environmental Awareness,İstanbul ; Kentlilik Bilinci,Çevresel Duyarlılık,İstanbul

Bu çalışma, İstanbul’da yaşayan bireylerin kentlilik bilinci düzeylerinin çevresel duyarlılık ile nasıl ilişkili olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada çevresel duyarlılık, duygusal ve davranışsal olmak üzere iki boyutta ele alınmış; bu boyutların kentlilik bilinci üzerindeki etkileri ayrı ayrı test edilmiştir. İstanbul’da yaşayan 440 katılımcıdan çevrim içi anket yöntemiyle elde edilen veriler, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri aracılığıyla sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaşmalar açısından incelenmiş; ardından doğrusal regresyon modelleri uygulanmıştır. Bulgular, her iki çevresel duyarlılık boyutunun da kentlilik bilinci üzerinde anlamlı ve pozitif yönlü bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Duygusal çevresel duyarlılık, kentlilik bilincindeki toplam varyansın %43,9’unu açıklayarak en güçlü yordayıcı olarak belirlenmiş; davranışsal çevresel duyarlılık ise varyansın %18,5’ini açıklamıştır. Ayrıca genel çevresel duyarlılığın, kentlilik bilincinin %44,4’ünü açıklayan yüksek düzeyde bir belirleyici olduğu saptanmıştır. Sosyo-demografik değişkenler açısından, cinsiyet, eğitim düzeyi ve mahalle güvenliği algısının kentlilik bilinci ve çevresel duyarlılık üzerinde anlamlı farklılıklar yarattığı; yaş, gelir ve konut tipi gibi değişkenlerin etkisinin ise sınırlı kaldığı görülmüştür. Araştırma sonuçları, kentlilik bilincinin gelişiminde çevreye yönelik tutumların çok boyutlu bir belirleyici olduğuna işaret etmekte; özellikle duygusal duyarlılıkların bu süreçte daha güçlü bir rol üstlendiğini göstermektedir.

This study investigates how the level of urban consciousness among city residents is shaped by environmental sensitivity. Environmental sensitivity is conceptualized in two dimensions—emotional and behavioral—and the distinct effects of these dimensions on urban consciousness are examined through separate regression models. The research was conducted using an online survey administered to 440 participants residing in Istanbul. The data were analyzed using Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests to identify differences based on socio-demographic characteristics, followed by linear regression analyses. The findings reveal that both dimensions of environmental sensitivity have significant and positive effects on urban consciousness. Emotional environmental sensitivity emerged as the strongest predictor, explaining 43.9% of the variance in urban consciousness (R² = .439), while behavioral environmental sensitivity accounted for 18.5% (R² = .185). Additionally, general environmental sensitivity explained 44.4% of the total variance (R² = .444), indicating its role as a robust determinant. Socio-demographic analyses showed significant differences based on gender, educational level, and perceived neighborhood safety, whereas variables such as age, income, housing type, and duration of residence had limited or no significant effects. Overall, the results highlight the central role of multidimensional environmental attitudes (particularly emotional sensitivity) in shaping urban consciousness and strengthening individuals’ civic orientation within the urban context.