Gümüşhane’deki Osmanlı Dönemi Eserleri: Sultan Süleyman Han Cami ve Çevresindeki Yapılara Dair
OTTOMAN PERIOD PIECES IN GUMUSHANE: ON THE SULTAN SULEYMAN HAN MOSQUE AND THEIR ENVIRONMENT
Yazar: Saylan, Kemal
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 6 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Gumushane,Sultan Suleyman Han,Mosque,Library ; Gümüşhane,Sultan Süleyman Han,Cami,Kütüphane

SultanSüleyman Han Cami’nin yapım tarihi kesin olarak bilinmese de Kanuni SultanSüleyman döneminde yapıldığı kabul edilmektedir. Cami ve çevresindeki yapılarlabirlikte kasaba merkezinde küçük bir külliye mahiyetindedir. Yapıların merkezindeKanuni Sultan Süleyman Han (Cami-i Kebir) Cami bulunmaktadır. Diğer yapılar isecaminin etrafında şekillenmiştir. Caminin çevresinde farklı tarihlerde türbe,hazire, çeşme, kütüphane, medrese ve vakıf binaları inşa edilmiştir. Ancak buyapılardan bir bölümü günümüze ulaşamamıştır. Günümüze kalabilen yapılar cami,türbe, hazire ve çeşmeden ibarettir. SultanSüleyman Han Cami, Gümüşhane Kasabası’nın kuruluşu, gelişimi ve tarihiaçısından büyük önem taşımaktadır. Bölgedeki gümüş madenlerinin ekonomikdeğerinin artmasıyla birlikte kasaba gelişmiş ve kasaba merkezinde bir camiinşa edilmiştir.  Kasaba nüfusun artmasıüzerine Türk şehir yapısına uygun olarak caminin çevresinde yeni evlerin veçarşının inşa edilmesiyle de Gümüşhane Kasabası idari bir merkez halinialmıştır. 19. Yüzyıldan itibaren de Osmanlı taşra teşkilatında TrabzonVilayeti’ne bağlı bir sancak merkezi olmuştur. GümüşhaneKasabası bugün terkedilmiş bir şehir görünümündedir. Kasaba, 19. yüzyılınikinci yarısından itibaren Harşit Vadisi’ne kaymaya başlamıştır. Bölge, GünümüzdeGümüşhane şehrinin bir mahallesi konumundadır ve Süleymaniye adıylaanılmaktadır. Bölgede ayakta kalabilen en önemli yapı ise Sultan Süleyman HanCami (Cami-i Kebir)’dir. ÇalışmadaBaşbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yer alan kayıtlardan hareketle cami veçevresindeki yapıların Osmanlı dönemindeki fonksiyonları konu edilecek, ayrıcabu yapıların günümüzdeki durumlarına değinilecektir. Böylece günümüzdekaybolmaya yüz tutmuş olan bu yapıların değeri ve önemi ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.

It is accepted that the construction date of the Sultan Süleyman HanMosque was made during the reign of Sultan Suleyman the Magnificent. It is asmall complex in the town center with the mosque and surrounding structures.Kanuni Sultan Suleyman Han (Cami-i Kebir) Mosque is located at the center ofthe constructions. Other constructions are formed around the mosque. In differentdates around the Camin, tombs, haziras, fountains, libraries, madrasa andfoundation buildings were constructed. However, some of these structures havenot survived. The buildings that can manage to survive are the mosque, thetomb, the treasure and the fountain.Sultan Suleyman Han Mosque is of great importance for the establishment,development and history of Gumushane Town. As the economic value of the silvermines in the region increased, the town developed and a mosque was built in thetown center. On the increase of the population of the town, Gumushane Townbecame an administrative center by constructing new houses and bazaar aroundthe mosque in accordance with the Turkish city structure. From the 19thcentury, it became a sanjak center connected to Trabzon Province in the Ottomanprovincial organization. Gumushane Town is a deserted city today. From thesecond half of the 19th century, the town began to slip into the HarshitValley. Today, the region is a neighborhood of the city of Gumushane and isknown as Suleymaniye. The most important structure that can survive in theregion is the Sultan Suleyman Han Mosque (Cami-i Kebir). In the present study, the functions of the mosque and its surroundingstructures in the Ottoman period will be discussed with reference to therecords in the Ottoman Archives of the Prime Ministry and the present situationof these structures will be mentioned. Thus, it will be tried to reveal thevalue and importance of these structures that have been disappearing today.