TANILAR ÖTESİ MODELİN AKIL YÜRÜTME HATALARI VURGUSUYLA PSİKOLOJİK PROBLEMLERE UYGULANMASI
APPLICATION OF TRANSDIAGNOSTIC MODEL TO PSYCHOLOGICAL PROBLEMS WITH A SPECIFIC EMPHASIS ON REASONING ERRORS
Yazar: Kaya Cicerali, Lütfiye; Süloğlu, Süha Berk
Dergi: Akademik Hassasiyetler, Vol. 11 No. 25, 2023
Anahtar kelimeler: Behaviour-Personality Assessment in Psychology ; Psikolojide Davranış-Kişilik Değerlendirmesi ; Tanılar Ötesi model,akıl yürütme hataları,zihinsel hatalar,psikolojik süreçler,multimorbidite ; Transdiagnostic Model,reasoning errors,mental errors,psychological processes,multimorbidity

Tanılar Ötesi Model, pek çok psikolojik problemi açıklayabilme yetkinliğini kanıta dayalı çalışmalarla göstermiş, psikolojik sağlık literatüründe görece yeni, etkili bir modeldir. Bu derleme çalışmasında modelin beş ana başlığı (dikkat, hafıza, düşünce, davranış ve akıl yürütme hataları) örneklerle açıklanmış sonrasında bu başlıklardan biri ve bu makalenin ana konusu olan akıl yürütme hataları üzerinde özellikle durulmuş ve kısa hayali vaka örnekleriyle farklı akıl yürütme hatalarından kaynaklı psikolojik bozukluklar açıklanmıştır. Geleneksel olarak kullanılan belirtisel/sınıflandırıcı akıl hastalığı modeli ile sağlıkta bozulmayı boyutsal olarak tespit edebileceğimiz tanılar ötesi model karşılaştırılmış, yeni yaklaşımın güçlü bulunan yönlerinden bahsedilmiştir. Model baz alınarak ortaya konan terapilerin inşasında kullanılan yaklaşımlar kısaca açıklanmıştır. İlk dört zihinsel hata birer örnekle açıklanmış, psikopatolojik tezahürlere dair bilgilendirici senaryolara yer verilmiştir. Son zihinsel hata tipi olan akıl yürütme hataları üzerine daha ayrıntılı bir açıklama yapılmış, özetleyici bir tablo ile akıl yürütme hataları ve her birinin bağlantılı olabileceği psikolojik bozukluklar paylaşılmış, pek çok akıl yürütme hatasının psikopatolojik görünümü örnek senaryolarla açıklanmış ve müdahale protokollerinden bahsedilerek örnek bir duygusal akıl yürütme protokolü tablosu sunulmuştur.

The Transdiagnostic Model is a relatively new and yet influential evidence-based model in mental health literature based on its explanatory power of diverse mental hardships experienced by the humanity with a reasonably succinct and compact structure. This review article aimed to explain the types of mental errors underlying psychological problems (attention, memory, thinking, behavior, and reasoning errors) as discussed in the model, with a special emphasis on reasoning errors. The model was briefly introduced and compared with the more traditional medical one. The first four mental errors were explained with a specific example for each, and informative scenarios of psychopathological manifestations were included. A more detailed explanation was given concerning the reasoning errors, as the focus of this narrative. The psychopathological manifestations of many reasoning errors were explained with exemplar scenarios. Mental error types in five categories were discussed throughout, with a table summarizing the reasoning errors. Additionally, the way therapies construe interventions based on the model was explained with an ideal table for emotional reasoning error intervention. It was aimed to be an informative, theoretical article that demonstrated how the model worked in practice through vignette cases. Increasing the knowledgebase and interest in this model in Turkish psychology literature is a necessary and viable objective of this article. For more advanced investigations that test the model’s validity in Turkey, It would serve as a helpful foundation.