TÜRKİYE’DE BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ DİNAMİKLERİNİN BELİRLEYİCİLERİ
DETERMINANTS OF PRIVATE PENSION SYSTEM DYNAMICS IN TURKEY
Yazar: Kamışlı, Melik
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 27 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Econometrics (Other) ; Ekonometri (Diğer) ; Bireysel Emeklilik,Katkı Payı Ödemesi,Makro Dinamikler,Kalıcılık,Kırılganlık ; Private Pension,Contribution Payment,Macro Dynamics,Permanence,Fragility

Çalışmada, Türkiye’de bireysel emeklilik sistemine giriş ve çıkışları etkileyen makroekonomik ve finansal faktörlerin kalıcılık boyutu dikkate alınarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda makro dinamikler, beklenti ve risk göstergeleri, piyasa performansı ve borçlanma koşulları çerçevesinde 16 göstergenin BES katkı payı ödemeleri ve sonlanma ödemelerine etkisi Pata&Yilanci (2020) Kesirli Frekanslı Esnek Fourier Formunda Toda&Yamamoto nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Çalışmanın özgün yönü makroekonomik ve finansal faktörlerin BES dinamikleri üzerindeki etkilerinin çok sayıda değişken dikkate alınarak incelenmesi ve tespit edilen etkilerin kalıcılık ve geçicilik özelliklerinin ortaya konmasıdır. Çalışma ile ulaşılan en önemli sonuç, perakende ciro endeksi, üretici fiyat endeksi ve CDS primlerinden BES girişlerine, perakende ciro endeksi, CDS primleri ve konut fiyat endeksinden BES çıkışlarına nedensellik ilişkilerinin bulunmasıdır. Öte yandan bulgular, perakende ciro endeksi ve CDS primlerinin hem BES girişleri hem de BES çıkışları üzerinde etkili olduğuna işaret etmektedir. Belirlenen değişkenlerden BES giriş ve çıkışlarına tespit edilen nedensellik ilişkilerinde kalıcılık yapısının ise değişkenlere göre farklılaştığı görülmektedir. Sonuçlar, bireysel emeklilik sisteminin makroekonomik konjonktür ve risk ortamına duyarlı olduğunu ve sistemin kısa vadeli ekonomik dalgalanmalara karşı kırılganlığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, katılımcılara ve potansiyel katılımcılara emeklilik planlamalarını risk primlerini ve makro göstergeleri dikkate alarak yapmaları, politika yapıcılara ise sistemin dayanıklılığını artıracak yapısal önlemler geliştirmeleri önerilebilir.

The aim of the study is to determine the macroeconomic and financial factors affecting the entries and exits to the private pension system in Turkey, taking into account the persistency of the effects. In this context, the effects of 16 indicators on PPS contribution payments and termination payments within the framework of macro dynamics, expectation and risk indicators, market performance and borrowing conditions were analyzed with the Pata & Yilanci (2020) Fractional Frequency Flexible Fourier-form Toda & Yamamoto causality test. The originality of the study is to examine the effects of macroeconomic and financial factors on BES dynamics by taking into account a large number of variables and to reveal the persistency and transitory characteristics of the detected effects. The most important result of the study is the existence of causality relationships from the retail turnover index, producer price index and CDS premiums to PPS inflows, and from the retail turnover index, CDS premiums and housing price index to PPS outflows. On the other hand, the findings indicate that the retail turnover index and CDS premiums have effects on both PPS inflows and PPS outflows. It is seen that the persistency structure of the causality relations detected from the determined variables to the entries and exits to PPS differs according to the variables. The results reveal that the private pension system is sensitive to the macroeconomic conjuncture and risk and that the system is vulnerable to short-term economic fluctuations. In this context, participants and potential participants can be advised to make their retirement plans by taking into account risk premiums and macro indicators, while policy makers can be advised to develop structural measures that will increase the resilience of the system.