Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği
Flood, landslide, and urban heat ısland resilience of nature parks from an ecosystem services perspective: the case of Istanbul
Yazar: Tekingündüz, Gül; Saranay Kayar, Seda; Dinçtürk, Cansu
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, Vol. 16 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Forest Ecosystems ; Orman Ekosistemleri ; Doğa temelli çözümler,Ekosistem hizmetleri,İklim değişikliği,Kentsel dirençlilik,Tabiat parkı ; Nature-based solutions,Ecosystem services,Climate change,Urban resilience,Nature park

Bu çalışma, İstanbul’daki tabiat parklarının afet risk yönetimi bağlamında sunduğu ekosistem hizmetlerini ve dirençlilik kapasitelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, CORINE 2018 arazi örtüsü verileri kullanılarak 26 tabiat parkının taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençlilik skorları Analitik Hiyerarşi Süreci ve Ağırlıklı Toplam Yöntemi ile hesaplanmıştır. Bulgular, parkların dirençlilik düzeylerinde önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. Anadolu yakasında Göztepe (1.1104), Polonezköy (1.0934) ve Dilburnu (1.0763) yüksek skorlarla öne çıkarken; Mihrabat (0.2432), Hacet Deresi (0.5195) ve Avcıkoru (0.5790) düşük skorlarıyla kırılgan alanlar olarak belirlenmiştir. Avrupa yakasında ise Kömürcübent, Irmak, Bentler, Falih Rıfkı Atay, Kirazlıbent, Marmaracık Koyu ve Neşetsuyu tabiat parkları 1.131 ile en yüksek dirençlilik kapasitesine sahip alanlar olarak öne çıkmıştır. Sonuçlar, orman örtüsü yoğunluğu, sulak alan varlığı ve geçirimsiz yüzey oranlarının iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin azaltılarak, afetlere karşı dirençlilik sağlanmasında belirleyici faktörler olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, tabiat parklarının yalnızca biyolojik çeşitlilik açısından değil, aynı zamanda afet risklerinin azaltılmasında da stratejik öneme sahip olduğunu vurgulamakta; bu alanların planlama belgelerine doğa temelli çözümler kapsamında entegrasyonunun dirençli kentleşme politikaları açısından önemli bir adım olduğunu savunmaktadır.

This study aims to reveal the ecosystem services and resilience capacities of nature parks in Istanbul within the context of disaster risk management. Using CORINE 2018 land cover data, flood, landslide, and urban heat island resilience scores of 26 nature parks were calculated through the Analytic Hierarchy Process and the Weighted Sum Method. The findings indicate significant differences in resilience levels among the parks. On the Anatolian side, Göztepe (1.1104), Polonezköy (1.0934), and Dilburnu (1.0763) stood out with high scores, whereas Mihrabat (0.2432), Hacet Deresi (0.5195), and Avcıkoru (0.5790) were identified as fragile areas with lower scores. On the European side, Kömürcübent, Irmak, Bentler, Falih Rıfkı Atay, Kirazlıbent, Marmaracık Koyu, and Neşetsuyu achieved the highest resilience capacity with a score of 1.131. The results demonstrate that forest cover density, the presence of wetlands, and the proportion of impervious surfaces are decisive factors in mitigating the adverse effects of climate change and enhancing disaster resilience. The study emphasizes that nature parks hold strategic importance not only for biodiversity conservation but also for disaster risk reduction, and argues that integrating these areas into planning documents within the framework of nature-based solutions constitutes a critical step for resilient urban policies.