Çoklu Ortamla Öğrenme Teorisi Işığında Maarif Modeli Türkçe Ders Kitaplarının Değerlendirilmesi
Evaluation of Turkish Language Textbooks in the Context of the Maarif Model in Light of Multimedia Learning Theory
Yazar: Aydemir, Zeynep; Cömert, Zeynep
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Education ; Türkçe Eğitimi ; Başlangıç düzeyi okuyucuları,çoklu ortam ilkeleri,bilişsel yük,okuma motivasyonu,ilkokul,Türkçe ders kitapları ; Beginning readers,multimedia principles,cognitive load,reading motivation,primary school,Turkish language textbooks

Bu araştırmada ilkokul birinci sınıf Türkçe ders kitaplarının Mayer tarafından ortaya konmuş olan Çoklu Ortamla Öğrenme Teorisi doğrultusunda değerlendirilmesi ve kitapların öğrencilerin bilişsel yük düzeyleri ile okuma motivasyonlarına etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama modeline dayalı araştırmanın verileri, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul'daki 414 birinci sınıf öğrencisinden toplanmıştır. Veri toplamada “Başlangıç Düzeyi Okuyucuları Okuma Motivasyonu Ölçeği”, “Bilişsel Yük Ölçeği” ve “Çoklu Ortam Uygulamaları Değerlendirme Tablosu” kullanılmıştır. İçerik analizine göre, kitapta en çok görsel yakınlık ve tutarlı içerik ilkelerine uyulduğu; bireysel farklılıklar, bölümleme ve biçem ilkelerinin ise yetersiz düzeyde yer aldığı belirlenmiştir. Öğrencilerin bilişsel yük düzeyi orta, okuma motivasyonu ise yüksek düzeyde bulunmuştur. Bilişsel yük ile okuma motivasyonu arasında anlamlı ilişki görülmemiştir. Bulgular, kitapların yüzeysel tasarım ilkelerine daha fazla uyum sağladığını; öğrenmeyi yapılandıran ilkelere ise kitapta sınırlı şekilde yer verildiğini göstermektedir. Maarif Modeli kapsamında hazırlanan ders kitaplarının bilgiye erişimi kolaylaştırarak öğrenme deneyimini desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Gelecek kitap çalışmalarında, bireysel farklılıkları dikkate alan ve motivasyonu destekleyen tasarım unsurlarının artırılması önerilmektedir.

This study aimed to evaluate first-grade Turkish language textbooks in line with Multimedia Learning Theory and to examine their effects on students’ cognitive load levels and reading motivation. The research, based on a correlational survey model, collected data from 414 first-grade students in Istanbul during the 2024–2025 academic year. Data were gathered using the Reading Motivation Scale for Beginning Readers, the Cognitive Load Scale, and the Multimedia Application Evaluation Form. According to the content analysis, the textbooks most frequently adhered to the Spatial Contiguity (87.5%) and Coherence (62.5%) principles while the Individual Differences, Segmenting, and Personalization principles were represented at an insufficient level. Students’ cognitive load was found to be moderate (𝑥̄ = 23.47), whereas their reading motivation was high (𝑥̄ = 40.87). No significant relationship was found between cognitive load and reading motivation. The findings indicated that the textbooks aligned more strongly with surface-level design principles, while principles that supported deeper learning were less emphasized. It was concluded that textbooks prepared within the Maarif Model facilitated access to information and enhanced the learning experience. It was recommended that future textbook designs placed greater emphasis on elements that considered individual differences and fostered motivation.