Masûmiyeti İspatlamak: Tırhala Kadısı Molla Mehmed Masûm’a Görevinin İâde Edilmesi İçin Yazılan Ulemâ Arzuhalleri
Proving Innocence: The Petitions of Scholars for Reinstating Molla Mehmed Masûm, The Qadi of Trikala
Yazar: Örs, Hüseyin; Öztürk, Uğur
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Molla Masûm,Hoca Sadeddin Efendi,Sheikh Mehmed Dâğî,Safiye Sultan,Petition,Deposal ; Molla Masûm,Hoca Sâdeddin Efendi,Şeyh MehmedDâğî,Safiye Sultan,Arzuhal,Azil

Bu makalede 1006/1598 yılında Tırhala kadısı iken görev süresi dolmadan azledilen Molla Mehmed Masûm Efendi’nin görevine iade edilmesi için devrin kırk bir üst düzey âlim-bürokrat ve şeyhi tarafından 1007/1598’de yazılmış arzuhaller incelenmektedir. Bu arzuhaller Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Fatih 5427, 266b-268a varakları arasında yer almaktadır. Molla Mehmed Masûm Efendi’nin azlinden sonra Hoca Sâdeddin Efendi öncülüğünde yazdırılan ve çoğu içerik açısından birbirinin neredeyse aynı olan bu arzuhaller, III. Murad’ın şeyhi Mehmed Dâğî tarafından Valide Safiye Sultan’a sunulmuş ve muhtemelen Safiye Sultan’dan III. Mehmed’e iletmesi istenmiştir. III. Murad tarafından Hoca Sâdeddin Efendi’nin ulemânın başına getirilmesiyle başlayan ve bürokratik atamalarda harem ağaları ile hanım sultanların etkisinin giderek arttığı bir dönemde yazılan bu arzuhaller, XVI. yüzyılın son çeyreğinde Osmanlı İmparatorluğundaki bürokratik ve siyasal değişimi gösteren dikkat çekici numunelerdendir. Bu irtibatın yankılarını görmek amacıyla önce arzuhallerin yazım ve sunumunda etkili olan Hoca Sâdeddin, Mehmed Dâğî ve Safiye Sultan’ın hem kendi aralarında hem de dönemin harem ağaları ve paşaları çevresindeki ilişkileri kısaca ele alınacak; ardından hakkında arzuhal yazılan Molla Mehmed Masûm Efendi’nin hayatı Hadâik ile ruznamçe ve arzuhallerdeki bilgiler ışığında aydınlatılacaktır. Son kısımda ise arzuhallerin sunduğu bilgilerin değerlendirmesi, arzuhal yazanların hayat hikâyeleri ile arzuhal metinleri incelenecektir.

In this article, we examin the petitions written by forty-one high-ranking scholar-bureaucrats and sheiks in 1007/1598 for the reinstatement of Molla Mehmed Masûm Efendi who was deposed before completing his term while he was the qadi of Trikala in 1006/1598. These petitions, which were written under the leadership of Hoca Sadeddin Efendi and had almost the same content, were given by Mehmed Dâğî, the sheikh of Murad III, to Valide Sultan Safiye Sultan, and probably she was asked to convey them to Mehmed III. Having been written in a period when the influence of the eunuchs and valide sultans increased in bureaucratic appointments which started with the appointment of Hoca Sadeddin Efendi as the head of the ulemâ by Murad III, these petitions are the interesting examples showing the bureaucratic and political change in the Ottoman Empire in the last quarter of the 16th century. In the article, the relations of Mehmed Dâğî, Safiye Sultan and Hoca Sadeddin, who led to write the petitions and to deliver them, are briefly discussed within the framework of the eunuchs and pashas of the period. Afterwards, the life of Molla Mehmed Masûm Efendi, about whom the petitions were written, is presented in general, in the light of the information from Hadāiq, the ruznamçes and the petitions. The last part of the article consists of a general evaluation of the petitions and the biographies of the people who wrote the petitions and the texts of the petitions.