Âyetullah Hûî’nin Velâyet-i Fakîh Anlayışı
Ayatollah Khoei’s Understanding of Wilâyât al-Faqih
Yazar: Toprak, Mehmet; Ümit, Mehmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Islamic Sects,Imamiyyah Shi,Ayatollah Khoei,Wilayat al-faqih,Najaf ; İslam Mezhepleri,İmâmiyye Şîası,Âyetullah Hûî,Velâyet-i Fakîh,Necef

Şia'nın çoğunluğunu oluşturan İmâmiyye'nin ayırt edici vasfı imâmeti inanç esasları içerisinde telakki etmesidir. İmâmet anlayışının temeli ise Hz. Peygamber'in vefatından sonra başlayan imamet/hilafet tartışmalarına dayandırılmaktadır. Ehl-i Sünnet sırasıyla Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali'yi meşru halife kabul ederken, İmâmiyye, Hz. Ali, Hasan, Hüseyin ve Hz. Hüseyin soyundan gelen dokuz kişinin nas ve tayinle imam olduğuna inanmaktadır. Şiî düşüncede İmamet zaman içerisinde yorumlanarak farklı boyutlar kazanmıştır. Özellikle Gaybet-i kübra döneminde imama ait yetkilerin kullanımı konusunda değişik yaklaşımlar sergilenmiştir. İmamet teorisine dayalı olarak geliştirilen velâyet-i fakîh kavramı etrafındaki tartışmalar 1979 İran İslam Devrimi'yle hız kazanmıştır. Bazı âlimler siyasi ıslahat ve devlet yönetimini de fakîhin yetkisi dahilinde görürken, bazıları aktif siyasetin dışında kalarak velâyet-i fakîhin siyasi alana kaydırılmasının dini temelden yoksun olduğunu belirtmişlerdir. Geleneksel Şiî düşünceden beslenen İran ve Irak merkezli bu tartışmalar halen güncelliğini korumaktadır. İran merkezli tartışmaların odağındaki isim Âyetullah Humeyni hakkında çok sayıda araştırma yapılmış olmasına karşın, Irak merkezli tartışmaların son dönemdeki en büyük ismi Âyetullah Hûî konusunda aynı şeyi söyleyebilmek güçtür. Bu makalede Âyetullah Hûî'nin, Velâyet-i fakîh konusundaki görüşleri ele alınacaktır. Çalışmamız Ayetullah Hûî'nin temel eserleri merkeze alınarak araştırma ve yayın etiğine uygun olarak yapılmıştır.

Twelver Shiism constitute the majority of Shia, which has the most followers after Ahl al-Sunnah in the Islamic World. The most distinctive feature of Twelver Shiism is that they consider the imamate within the principles of belief system (usûlu'd-din). In Shiite thought, the issue of Imamate has been interpreted over time and gained different dimensions. The concept of Wilayat al-faqih, which was developed according to the theory of imamate, and the discussions within the framework of this concept gained momentum with the 1979 Iranian Islamic Revolution. While some scholars see political reform and state administration within the authority of the faqih, some have stated that shifting Wilayat al-faqih to the political field lacks a religious basis. These discussions, centered on Iran (Qom) and Iraq (Najaf), nourished by traditional Shiite thought, still remain current. Although a lot of research has been done on Ayatollah Khomeini, the name at the center of Iranian-centered debates, it is difficult to say the same about Ayatollah Khoei, the biggest name in Iraqi-centered debates in recent times. What follows is an analytical examination of Ayatollah Khoei's views on wilayat al-faqih. It was conducted in accordance with the research and publication ethics, focusing on the basic works of Ayatollah Khoei.