Motiflerin Diliyle Aile ve Evlenme Kavramı
The Concept of Family and Marriage in the Language of Motifs
Yazar: Erdoğan, Songül
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. Aile Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Family,motif,marriage,terminology,semiotics. ; Aile,motif,evlenme,terim,gösterge.

İçerisinde anlam taşıyan her metin, sembol, fotoğraf, logo, motif vb. bir gösterge değeri taşır. Bu göstergeler sadece belirli ses, şekil ve renklerin rastgele bir araya gelmesi ile oluşmuş kavramlar değildir. Bu göstergeler aynı zamanda o toplumun maddi ve manevi kültürünün ve o toplumun dünyaya bakış açısının da bir yansımasıdır. Bu yansımanın en somut örnekleri motif sahasında görülür. Türk motif sahasına yansıyan sosyal ve kültürel değerlerden biri de aile ve evlenmedir. Evleneme isteğini doğrudan söyleyemeyen Anadolu insanı bu arzusunu motiflerle dile getirmiştir. Ayrıca evlilik sürecinde yaşanan mutluluk, kızgınlık, dargınlık vb. duygular da motifler aracılığıyla dile getirilmiştir. Bu çalışmada Anadolu sahasında evlenme ve aile kavram alanlarını yansıtan oya, dokuma (halı, kilim) motiflerine yer verilmiştir. El sanatları alanında yapılan çalışmaların taranması sonucu aile ve evlenme ile ilgili 88 motif adı tespit edilmiştir. Bu motifler ailedeki işlevleri ve aile ile olan bağlantıları doğrultusunda beş başlık altında incelenmiştir. Motiflerin evlenme isteği, çocuk isteği, hamileliği aile halkına duyurma, aileyi kötülüklerden koruma ve motif adlarında yer alma işlevleri olduğu görülmüştür. Aile bireylerinin motif adlarına yansıması noktasında 65 motife rastlanmıştır. Bu motif adlarının 35’i gelin, 7’si kaynana, 10’u görümce, yenge, elti kelimesi etrafında kurulmuştur. Damat kelimesi sadece 2 motif adında geçerken amca, dayı, abi gibi erkek aile bireylerinin motif adlarına yansımadığı görülmüştür. Bir örgü ve dokuma terimi olan bu motiflerin genellikle söz birleştirme yöntemi ile yapıldığı ve bu sözcüklerin çoğunlukla ağızlarda yaşamasına rağmen en büyük ağız sözlüğü olan Derleme Sözlüğü’nde yer almadığı saptanmıştır. Oya ve dokuma terimlerindeki yabancı dilden geçen sözcük sayısının çok az olması da bu sanatların bir Türk sanatı olduğu bilgisini desteklediği görülmüştür. Bazı motiflerin hem oya hem de dokuma sanatında ortak olduğu ve benzer amaçlar için kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu ortaklık Türk kültürünün ortak motif hafızasının çeşitli alanlara yansıtılması bakımından önem taşımaktadır. Bu alanla ilgili doğrudan bu konuyu ele alan bir çalışmanın olmaması sebebiyle hazırlanan bu çalışmanın bu noktada alana katkı sağlayacağı düşünülmüştür.

Every text, symbol, photograph, logo, motif, etc. that carries meaning has a sign value. These signs are not merely concepts formed by the random combination of certain sounds, shapes and colours. These signs are also a reflection of that society's material and spiritual culture and its perspective on the world. The most concrete examples of this reflection can be seen in the field of motifs. One of the social and cultural values reflected in Turkish motifs is family and marriage. Anatolian people, unable to express their desire to marry directly, conveyed this desire through motifs. Furthermore, emotions experienced during the marriage process, such as happiness, anger, resentment, etc., were also expressed through motifs. This study focuses on embroidery and weaving (carpet, kilim) motifs that reflect the concepts of marriage and family in Anatolia. A review of studies in the field of handicrafts identified 88 motif names related to family and marriage. These motifs were examined under five headings according to their functions within the family and their connections to the family. The motifs were found to have functions such as expressing the desire to marry, the desire to have children, announcing pregnancy to the family, protecting the family from evil, and appearing in motif names. Sixty-five motifs were found to reflect family members in their names. Thirty-five of these motif names were based on the words bride, mother-in-law, sister-in-law, sister-in-law, and sister-in-law. The word groom appeared in only two motif names, while male family members such as uncle, uncle, and brother did not appear in motif names. It was determined that these motifs, which are knitting and weaving terms, are generally created using the word combination method and that although most of these words are used in everyday speech, they are not included in the Derleme Sözlüğü, the largest dictionary of colloquial expressions. The fact that there are very few words borrowed from foreign languages in the terms used in embroidery and weaving also supports the idea that these arts are Turkish arts. It has been determined that some motifs are common to both embroidery and weaving arts and are used for similar purposes. This commonality is significant in terms of reflecting the shared motif memory of Turkish culture in various fields. As there is no study directly addressing this subject in this field, it is thought that this study will contribute to the field in this regard.