Çoruh (Artvin) Halkevleri ve Halkodaları (1936-1951)
Çoruh (Artvin) People's Houses and People's Rooms (1936–1951)
Yazar: Zengin, Ersoy
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Çoruh,Artvin,Halkevleri,Tek Parti Dönemi,Cumhuriyet Halk Partisi. ; Çoruh,Artvin,People’s Houses,Single-Party Era,Republican People’s Party.

Makale, Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından 1930’lu yıllarda kurulan halkevleri ve halkodalarının Artvin (Çoruh) örneği üzerinden incelenmesini konu almaktadır. Ulus-devlet inşası sürecinde toplumu dönüştüren başlıca aracın halkevleri ve halkodaları olduğu düşünüldüğünde Artvin (Çoruh) Halkevleri ve Halkodalarının faaliyetlerini ortaya koyan bir çalışmanın olmaması Artvin tarihi için bir eksiklik olarak karşımıza çıkmaktadır. 1936 yılında açılan Artvin Halkevi, Cumhuriyet devrimlerinin halka benimsetilmesi, eğitim ve kültür faaliyetlerinin yaygınlaştırılması amacıyla faaliyet göstermiştir. Başlangıçta yedi, ilerleyen yıllarda dokuz şube hâlinde örgütlenen Halkevi; dil-edebiyat, köycülük, spor, temsil, güzel sanatlar, sosyal yardım, halk dershaneleri, kütüphane, tarih ve müze gibi alanlarda önemli çalışmalar yürütmüştür. Artvin Halkevi, yerel basın, müzik, tiyatro ve spor etkinlikleriyle bölge halkının kültürel hayatını canlandırmış; aynı zamanda halkın eğitimine ve toplumsal bütünleşmesine katkıda bulunmuştur. 1937’de açılan Hopa Halkevi ve 1940 yılından itibaren Borçka, Şavşat ve Viçe’de (Fındıklı) açılan halkodaları, kırsal kesimlere kültür hizmeti götürmüştür. II. Dünya Savaşı koşulları ve mali yetersizlikler faaliyetleri sınırlasa da Halkevleri dönemin en etkin toplumsal örgütlenme araçlarından biri olmaya devam etmiştir. 1944 yılında nüfusu bini aşan nahiye ve köylerde 48 yeni halkodası açılmasına karar verilmiştir. Yeni yapılacak olan halkodalarının inşası büyük bir maliyet gerektirmiş, inşa masraflarının bir kısmını CHP Genel Sekreterliği, kalan kısmını da halkodasının yapılacağı yerin halkı üstlenmiştir. Bazı yerler hızlıca halkodalarını inşa edebilmişken bazı yerlerde maddi imkansızlıklardan dolayı inşa faaliyetleri yıllarca sürmüştür. 1945 sonrasında çok partili hayata geçişle birlikte halkevlerinin işlevi siyasallaşmış, Demokrat Parti’nin iktidara gelmesiyle de faaliyetleri sonlandırılmıştır. Artvin Halkevi binası 1952’de ilkokula dönüştürülerek halkevleri dönemi resmen sona ermiştir.

This article examines the People’s Houses (Halkevleri) and People’s Rooms (Halkodaları) established by the Republican People’s Party (CHP) in the 1930s through the case of Artvin (Çoruh). Considering that People’s Houses (Halkevleri) and People’s Rooms (Halkodaları) were the principal instruments transforming society during the nation-state building process, the absence of a study examining the activities of the Artvin (Çoruh) People’s Houses and People’s Rooms constitutes a significant deficiency in the historiography of Artvin. The Artvin People’s House, founded in 1936, operated with the aim of promoting the ideals of the Republican revolutions and expanding educational and cultural activities among the public. Initially organized into seven branches, later expanding to nine, the People’s House conducted significant work in various fields such as language and literature, rural affairs, sports, theater, fine arts, social assistance, public courses, libraries, history, and museums. Through local press, music, theater, and sports activities, the Artvin People’s House revitalized the cultural life of the region and contributed to public education and social integration. The Hopa People’s House, opened in 1937, and the People’s Rooms established in Borçka, Şavşat, and Viçe from 1940 onwards, extended cultural services to rural areas. Although the conditions of World War II and financial difficulties limited their activities, the People’s Houses remained among the most effective social organizations of the period. In 1944, it was decided to establish 48 new People’s Rooms in subdistricts and villages with populations exceeding one thousand. The construction of these new facilities required significant financial resources, with part of the cost covered by the CHP General Secretariat and the remainder by residents. While some communities completed their People’s Rooms quickly, others faced delays due to financial hardship. After 1945, with the transition to multi-party politics the functions of the People’s Houses became politicized, and their activities were terminated following the rise of the Democrat Party to power. The Artvin People’s House building was converted into a primary school in 1952, marking the official end of the People’s Houses era.