LİNEER KENTLERDE PLAN KARARLARI İLE DEĞİŞEN KENT MAKROFORMU VE PARMAK İZLERİ: KASTAMONU ÖRNEĞİ
MACRO URBAN FORM AND FINGERPRINTS CHANGING WITH PLAN DECISIONS IN LINEAR CITIES: THE CASE OF KASTAMONU
Yazar: Işınkaralar, Öznur
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 3, 2023
Anahtar kelimeler: Kentsel büyüme,kent makroformu,kentsel gelişme,sürdürülebilir kent,tarihi kent merkezi,Kastamonu ; Urban growth,urban macro form,urban development,sustainable city,historical city center,Kastamonu

Kentler, canlı organizmalara benzer şekilde pek çok dinamiğin etkisiyle zamansal süreçte oluşum ve dönüşüm yaşarlar. Bu süreçte kent formu, tarihsel geçmişten beslenerek doğal ve kültürel eşiklerin etkisiyle biçimlenir. Kent formunun oluşmasında yerleşimin deniz, göl gibi su yüzeyleri ile orman, tarım arazisi gibi yerleşime uygun olmayan arazi örtüsüne göre konumu, arazinin eğim durumu gibi coğrafi yapı özellikleri belirleyici unsurlardır. Coğrafyadan kaynaklanan unsurların görece kısıtlı olduğu kentlerde ise, genellikle yerleşimlerin sınırlarıyla oluşan makroformun oluşmasında geleneksel merkezin bulunduğu alan ve mülkiyet durumu ile plan kararları sonucu oluşan ulaşım sisteminin, yapı adası ve yoğunluk kararlarının etkili olduğu görülmektedir. Kent makroformu, kent sınırlarında bulunan doğal yapı ile doğrudan ilişkilidir. Ancak aynı zamanda kentin makroformu, kent sınırları içerisinde yaşayan toplumun kamusal alanlara erişebilirliği ve aktivite merkezleriyle kurduğu sosyal ilişkiyi de etkilemektedir. Bu bağlamda, kentin mekânsal karakterini yansıtan makroform, fiziksel ve sosyal açıdan kent yaşamını etkileyen kritik bir olgudur. Bu çalışmada, topografyanın etkisiyle lineer bir kent modeline sahip olan Kastamonu kentinde planlama süreci ele alınarak kentin geleneksel merkez ve gelişme alanları dokusunun tarihsel değişim ve gelişimi araştırılmıştır. Kentte plan kararlarının geleneksel ve modern doku üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Değişimin yoğun olarak görüldüğü gelişme bölgeleri ele alınarak kentin planlama sürecindeki büyük yatırımlar ve büyüme yönleri belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, lineer yapıda gelişen bir kentte kuzey-güney yönlü gelişmelerin kent merkezinde oluşturduğu yoğunluklara ve kentsel parmak izlerindeki değişime işaret edilmektedir.

Cities, similar to living organisms, experience formation and transformation in the temporal process with the effect of many dynamics. In this process, the city form is shaped by the influence of natural and cultural thresholds by feeding on the historical past. In the formation of the city form, geographical features such as the location of the settlement according to the water surface such as sea and lake, and the land cover such as forest and agricultural land that is not suitable for settlement, and the slope of the land are the determining factors. In cities where the elements originating from geography are relatively limited, it is seen that the area where the traditional center is located and the property status and the transportation system, building block, and density decisions are effective in the formation of the macro form, which is generally formed by the borders of the settlements. The urban macro form is directly related to the natural structure within the city limits. However, it also affects the macro form of the city, the accessibility of the society living within the city limits to public spaces, and the social relationship it establishes with the activity centers. In this context, macro form reflecting the spatial character of the city is a critical phenomenon that affects the city physically and socially. In this study, the historical change and development of the traditional center and development areas of the city were investigated by considering the planning process in the city of Kastamonu, which has a linear city model with the effect of topography. The effect of the plan decisions on the traditional and modern texture of the city has been evaluated. Major investments and growth directions in the planning process of the city were determined by considering the development areas where the change is seen intensely. As a result of the study, the densities created by the north-south developments in the city center and the change in the urban fingerprints in a city developing in a linear structure are pointed out.