Görev Temelli Yeni Bir Stokastik Çok Kriterli Karar Verme Yaklaşımı Önerisi
A New Task-Based Stocastıc Multi-Criteria Decision Making Approach
Yazar: Toktaş, Pelin; Can, Gülin
Dergi: Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi No. 18, 2019
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; MOORA Ratio,MOORA Reference Point,Uniform Distribution ; MOORA Oran,MOORA Referans Noktası,Düzgün Dağılım

Gerçekhayattaki karar problemlerinde genellikle, karar konusuyla ilgili yeterlidüzeyde bilgi ve deneyime sahip sınırlı sayıda uzmanın görüşlerindenyararlanılarak sonuca ulaşılmaktadır. Çalışmada, karar verme süreçlerinde uzman sayılarının arttırılmasıylayeni görüşlerin elde edilebilmesine ve uzman değerlendirmelerindekibelirsizliğin rassallık dikkate alınarak gerçek hayata uygun bir şekildemodellenebilmesine imkan tanıyan yeni bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV)yaklaşımı önerilmiştir. Bu kapsamda, farklı bakış açılarıyla alternatifsıralamalarını elde etmeyi sağlayan Oran Analizi Temeline Dayalı Çok AmaçlıOptimizasyon Yöntemi (The Multi-Objective Optimization by Ratio AnalysisMethod-MOORA) kapsamındaki iki farklı yöntem, sürekli düzgün dağılım kullanılarakgeliştirilmiştir. Bu yaklaşımlar, MOORA Oran ve MOORA Referans Noktasıyaklaşımlarıdır. Sürekli düzgün dağılım, belirli bir aralıkta yer alan her bir değerinortaya çıkma şansının eşit olması nedeniyle tercih edilmiştir. Bu durum, farklıuzman görüşlerinin her birine eşit şans verilmesi anlamını taşımaktadır. Bunagöre, sınırlı sayıda uzmanın görüşleri kullanılarak, sürekli düzgün dağılımlarastgele sayılar üretilip; kriter ve alternatiflerin değerlendirmelerineilişkin sonuçlar arttırılabilir. Her bir farklı değerlendirme, bir uzmanıtemsil etmektedir. Rastgele sayılar, mevcut uzmanların en yüksek ve en düşükdeğerlendirmeleri dikkate alınarak, söz konusu aralıkta üretilmiştir. Bununsebebi ise, karar konusuna ilişkin bir ön değerlendirme elde etmektir. Bununlabirlikte, önerilen yaklaşım görev temelli bir yaklaşım olup, karar vericileralternatifleri değerlendirmeden önce ilgili alternatiflerin kullanımınıgerçekleştirmektedirler. Bu kullanım esnasında, karar vericilere uygulamayadönük farklı görevler verilmektedir. Görevlerin gerçekleştirilme etkinliği, kararvericilerin gerçek kullanıcıların ihtiyaçlarını anlamalarını sağlamakta vefarklı bir bakış açısıyla alternatifler değerlendirilebilmektedir. Çalışmadaalışveriş merkezlerinin değerlendirilmesi kapsamında dikkate alınan evrenseltasarım prensipleri ve kullanıcı mennuniyeti kriterleri açısından da önerilengörev temelli ÇKKV yaklaşımı önem taşımaktadır. Geliştirilen iki farklı MOORA yaklaşımı,alışveriş merkezlerinin evrensel tasarım prensipleri ve kullanıcı memnuniyetikriterleri dikkate alınarak değerlendirilmesi için uygulanmış ve elde edilenalternatif sıralamaları tartışılmıştır. Ayrıca, söz konusu iki farklıyaklaşımın, kriterlerin önem ağırlıklarını da hesaplayabilecek şekildegeliştirilmesi de sağlanmıştır. Gerçekleştirilen çalışma, önerilen yeniyaklaşım ve alışveriş merkezlerinin değerlendirilmesinde dikkate alınankriterler açısından orjinallik içermektedir.

In real life decision problems, the result is generally obtained byusing the opinions of a limited number of experts who have sufficient knowledgeand experience on the subject of the decision. In the study, a new MultiCriteria Decision Making (MCDM) approach was proposed, which enables new viewsto be obtained by increasing the number of experts in decision-making processesand modeling uncertainty in expert evaluations in a real-life manner. In this context, two different methods, which arebased on the The Multi-ObjectiveOptimization by Ratio Analysis (MOORA) Method, are developed usingcontinuous uniform distribution. Theseapproaches are MOORA Ratio and MOORA Reference Point approaches. Continuousuniform distribution was preferred because each value within a certain rangehad an equal chance of occurrence. This means that each expert opinion is givenan equal chance. Accordingly, by using a limited number of experts' opinions,random numbers are generated with continuous uniform distribution; the resultsof the evaluation of criteria and alternatives can be increased. Each differentassessment represents an expert. Random numbers were generated within thisrange, taking into account the highest and lowest assessments of currentexperts. The reason for this is to obtain a preliminary assessment of thedecision. However, the proposed approach is a task-based approach anddecision-makers make use of relevant alternatives before evaluating them. Duringthis use, decision makers are given different practical tasks. The efficiencyof performing tasks enables decision-makers to understand the needs of realusers and can be evaluated from a different perspective. The task-based MCDMapproach is also important in terms of universal design principles and usersatisfaction criteria considered in the evaluation of shopping centers in thestudy. Two different MOORA approaches have been applied in order to evaluatethe shopping centers considering universal design principles and usersatisfaction criteria and the alternative rankings obtained have beendiscussed. In addition, these two different approaches were developed tocalculate the importance weights of the criteria. The study involvesoriginality in terms of the proposed new approach and the criteria consideredin the evaluation of shopping centers.