Birinci Dünya Savaşı Öncesi Türk Boğazları Askeri Jeo-Politiği:  Çarlık Rusyası’nın Boğazları İşgal Planları
Militaristic Jeo-Politics of Turkish Straits Before WWI:  Invasion Plans Produced by Tsarist Russia
Yazar: Köse, İsmail
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 37 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: İttifaklar,Boğazlar,Balkan Savaşları,Bâbıâli,Geçiş Rejimi ; Alliances,Straits,Balkan Wars,Sublime Porte,Passage Regime

Asya ve Avrupa kıtalarının güneydeki doğal sınırını oluşturan Türk Boğazları, bilinen tarihte çok sayıda çatışmanın, ittifakın ve savaşın temel nedenleri arasında olagelmişlerdir. Türk Boğazları’nın sadakat odağında bulunduğu siyasi, hukuki ve diplomatik gelişmelerin I. Petro ile başlayıp I. Dünya Savaşı ile sona eren 218 yıllık dönemini Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusyası arasındaki mücadele paralelinde gelişen Avrupa güç diplomasi şekillendirmiştir. Çarlık Rusyası için Boğazlara sahip olmak temel dış politika hedefine dönüşürken, Osmanlı Devleti ve Avrupalı Devletler Çarlığı Boğazlardan uzak tutabilmek amacıyla eldeki olanakların hemen tamamını kullanmıştır. Koşullar değiştikçe Boğazları odak noktasına alan politikalar, ittifaklar, düşmanlıklar da yer değiştirmiş buna karşın Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusyası arasındaki mücadelenin ana odağı değişmemiştir. Çarlık, Boğazların kuzey girişinde yapılacak yeni istihkamları ve tedbirleri düşmanca bir hareket olarak kabul edip Osmanlı Devleti’ni tehdit ederek Boğazlardan geçişine sorun oluşturabilecek girişimleri engellemeye çalışmıştır. Bu politika bir süre etkili olmuştur. I. Dünya Savaşı’nın arifesinde Boğazlara yönelik Rus dış politikasında daha agresif bir tutum takınılmış, Boğazları işgale yönelik kapsamlı hazırlıklar yapılmıştır. Dönemin güç dengesi ve ittifak yapılanmaları Rusya’nın işgal planlarının ertelenmesine neden olmuş, son planlama uygulamaya konulamadan I. Dünya Savaşı başlamıştır.

Turkish Straits, located at the southern border line of Asia and Europe, during the historical span were one of the basic reasons caused numbers of wars, conflicts, and alliances. The diplomatic, political and judicial developments of 218 years lasting period between Petro the Great and WWI mostly has been steered Ottoman Russian conflict on Straits. Turkish Straits were the focus point of that period European power diplomacy also affected the process.  While the desire to owe Straits became major foreign policy scope of Tsarist Russia Ottoman Empire and European big powers used almost all means they had to keep Russia far from the Straits. When conditions changed, politics, alliances and rivalries which Straits were the focus point also changed but the main pivot of Ottoman Russian conflict and struggle never changed. Tsarist Russia, by declaring any measure or fortification at the northern entrance of Straits as a hostile act tried to obstruct any attempt which would endanger its warships’ passage through Straits. That policy was in use for a definite period. At the eve of WWI, Russia generated more aggressive policy toward Straits, number of plans have been made by Russia to invade Straits. Balance of power and alliance formations of the era forced Russia to postpone its planned operations, before implementation of last plan WWI has broken out.