Destan Söyleme Geleneğinde Gastronomi Kültürü: Baklava Üzerine Bir İnceleme
Gastronomy Culture in the Epic Telling Tradition: A Study on Baklava
Yazar: Karabudak, Gökhan
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkic Languages and Literatures (Other) ; Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer) ; Gastronomi,Destan,Âşıklık Geleneği,Baklava ; Gastronomy,Epic,Minstrel Tradition,Baklava

Olağanüstü kahramanlık veya toplumsal olayları anlatan destanlardan farklı olarak, âşıklık geleneği içerisindeki destanlar sosyal yaşamın çeşitli yönlerini yansıtan edebi ürünlerdir. Bu destanlar içerisinde kültürel, sosyal, ekonomik, politik gibi birçok konu bulunmaktadır. Mutfak kültürü de bu konular arasında yer almaktadır. Yiyecek ve içeceğin övülmesi veya tanıtılması destanlar içerisinde önemli bir yere sahiptir. Türk mutfak kültüründen bahsedildiğinde akla gelen ilk ürünlerden biri olan baklava, Türk mutfağı başta olmak üzere Ortadoğu, Balkan ve Güney Asya mutfaklarında önemli yer tutmuş bir hamur tatlısıdır. Tatlı olmanın ötesinde baklava Anadolu coğrafyasına derinlemesine yerleşerek bir kültürel simge haline gelmiştir. Baklavanın düğünlerde, kutlamalarda, bayramlarda vb. yerlerde yer alması onun kültürdeki rolünü de yansıtmaktadır. Baklavanın Türk toplumundaki kültürel önemi, bir mutfak lezzeti olarak oynadığı rolün çok ötesine geçerek sözlü kültür ürünlerinde işlenen bir ulusal kimlik sembolü haline gelmiştir. Bu kültürel unsur nesiller boyunca aktarılan sözlü anlatılarda ve kalıp ifadelerde kendine yer edinmiştir. Bu çalışmada literatür taramasından elde edilen örnekler kullanarak baklavanın âşıklar tarafından söylenen destanlarda nasıl geçtiği analiz edilmiş; sembolik anlamları, kimlik, aidiyet ve kolektif hafızadaki rolü incelemektedir. Türk halk edebiyatında baklavaya atfedilen kültürel ve sembolik anlamları âşık destanlarında temsil edilme biçimine odaklanarak irdelenmiştir. Sonuç olarak baklava geleneksel bir tatlı olarak yaygın olarak bilinmekle birlikte aynı zamanda kimlik, sosyal statü ve kolektif belleğin bir sembolü olarak da işlev gördüğü tespit edilmiştir.

Unlike epics that tell of extraordinary heroism or social events, epics within the minstrel tradition poetry are literary works that reflect various aspects of social life. These epics cover many topics, including cultural, social, economic and political issues. Food culture is also among these topics. The praise or promotion of food and drink occupies an important place in epics. Baklava, one of the first products that comes to mind when talking about Turkish culinary culture, is a pastry that has an important place in Turkish cuisine as well as in the cuisines of the Middle East, the Balkans and South Asia. Beyond being a dessert, baklava has become deeply rooted in the geography of Anatolia and has become a cultural symbol. Its presence at weddings, celebrations, festivals, etc. reflects its role in culture. The cultural significance of baklava in Turkish society goes far beyond its role as a culinary delicacy, becoming a symbol of national identity in oral cultural products. This cultural element has found its place in oral narratives and idiomatic expressions passed down through generations. In this study, examples obtained from a literature review were used to analyse how baklava is mentioned in epics sung by minstrels, examining its symbolic meanings, identity, belonging, and role in collective memory. The cultural and symbolic meanings attributed to baklava in Turkish folk literature were examined by focusing on how it is represented in minstrel epics. In conclusion, while baklava is widely known as a traditional dessert, it was also found to function as a symbol of identity, social status, and collective memory.