Hoca Kanuni Mehmet Bey'in Acemaşiran Saz Semaisinin Biçimsel Analizi
FORMAL ANALYSIS OF HOCA KANUNİ MEHMET BEY’S ACEMAŞIRAN SAZ SEMAİ
Yazar: Çiftçi, Kibele Kıvılcım; Bilgiçoğlu, Muhammed Kureyş
Dergi: İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Composition in Turkish Classical Music ; Türk Sanat Müziğinde Kompozisyon ; Kanuni Mehmet Bey,Saz Semai,Biçim,Cümle,Analiz ; Kanuni Mehmet Bey,Saz Semai,Form,Musical Phrase,Analysis

Geleneksel Türk müziği içerisinde özellikle saz semâileri, çalgısal repertuvarın özgün, etkileyici ve belirgin türlerinden biri olarak dikkat çekmekte, bu müziğin hem teknik hem de estetik yönünü ortaya koyan önemli bir saz formu olarak öne çıkmaktadır. Bu form, aynı zamanda eğitici yönüyle de dikkat çekmekte ve müzik eğitimi açısından büyük önem taşımaktadır. 17. yüzyılın önemli bestekârlarından biri olan Kanuni Mehmet Bey, bu formda verdiği eserlerle hem dönemin estetik anlayışını yansıtmış, hem de saz semâilerinin biçimsel gelişimine önemli katkılarda bulunmuştur. Bu çalışma, Kanuni Mehmet Bey’in Acemaşîrân Saz Semâîsini, biçim, estetik ve sanatsallık açısından ele alarak, bu eserlerin yapısal özelliklerini ve bestecinin üslûb anlayışını detaylı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada yapılan biçimsel analizde Akdoğu’nun biçimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca, bestecinin sanatsal yaklaşımı ve eserlerinin geleneksel Türk müziği repertuarındaki konumu, dönemsel müzik anlayışı bağlamında yorumlanacaktır. Bu araştırmanın, geleneksel Türk müziğinde saz semâisi formunun süreç içindeki gelişimi ve işlevi hakkında önemli çıkarımlar sunacağı düşünülmektedir. Elde edilen bulguların, geleneksel Türk müziği teorisi, icrası, eğitimi ve bestecilik anlayışı açısından önemli katkılar sunacağı ve bu nedenle geniş kitlelerce incelenip değerlendirileceği öngörülmektedir.

In traditional Turkish music, saz semâis, in particular, attract attention as one of the original, impressive and distinctive genres of the instrumental repertoire, and stand out as an important instrumental form that reveals both the technical and aesthetic aspects of this music. This form also stands out for its educational aspects and is of great importance for music education. Kanuni Mehmet Bey, one of the most important composers of the 17th century, not only reflected the aesthetics of the period with his works in this form but also made significant contributions to the formal development of the saz semai. This study aims to examine Kanuni Mehmet Bey's Acemaşîrân Saz Semâî in terms of form, aesthetics and artistry, and to examine the structural features of these works and the composer's understanding of style in detail. The formal analysis conducted in this study utilizes Akdoğu's formal analysis method. Furthermore, the composer's artistic approach and the position of his works within the traditional Turkish music repertoire will be interpreted within the context of his understanding of period music. This research is expected to yield important insights into the evolution and function of the saz semâisi form in traditional Turkish music. It is anticipated that the findings will significantly contribute to traditional Turkish music theory, performance, education, and compositional understanding, and will therefore be widely studied and evaluated.