Depremlerin Şehir ve Mesken Mimarisine Olan Etkilerine Coğrafi Bir Bakış: 1939 Erzincan Depremi Örneği
Depremlerin Şehir ve Mesken Mimarisine Olan Etkilerine Coğrafi Bir Bakış: 1939 Erzincan Depremi Örneği
Yazar: Orhan, Fatih
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 23 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Deprem,Erzincan,Mimari,Kurma ev

Depremlerin hayatın birçok alanına olduğugibi, mimariye olan etkileri de oldukça fazladır. Aktif deprem kuşağı üzerindebulunan Erzincan ovası içerisinde kurulmuş olan Erzincan şehri, tarihteyaşadığı büyük depremler sonucunda birkaç kez yer değiştirmek zorunda kalmış veyeniden imar edilmiştir. Özellikle Cumhuriyet tarihi içerisinde yaşadığı 1939depremi de, günümüzdeki Erzincan şehrinin yeniden inşasında ve yeni şehirmimarisinin oluşmasında yönlendirici bir etkiye sahip olmuştur. 1939depreminden sonra Erzincan şehrini yeni yerleşim alanına (yaklaşık 1,5-2 kmkuzeye) taşıma çalışmaları başlatılmıştır. II. Dünya Savaşı’nın oluşturduğuolumsuz atmosfer ile bunun ülkemize olan siyasi ve ekonomik yansımaları, busürecin gecikmesine neden olurken; belli bir imar planı çerçevesinde dahadüzenli ve modern bir şehir yapısının ortaya çıkmasına da vesile olmuştur.Nitekim şehrin mimarisinde deprem hassasiyeti ön planda tutulmuş ve meskenlerindepreme dayanıklı olmaları önemli bir kriter olarak benimsenmiştir. Bununlabirlikte deprem sonrasında ortaya çıkan konut ihtiyacını bir an öncekarşılamaya yönelik olarak yapılan pavyon evler bu bakımdan beklentilerinaltında kalmıştır. Oysaki prefabrik özellikteki kurma evler, kullanılan yapımalzemesi ve teknikleri açısından depreme uygun olmalarının yanı sıra, tekkatlı olmaları ve bahçe içerisinde yer almaları gibi özellikleriyle şehirmimarisine yeni bir anlayış katmıştır. Çalışmada temel veri kaynağı olarakarşiv belgeleri, kamu kurumlarından alınan bilgiler ile daha önce yapılmışçalışmalardan yararlanılmıştır. Bununla birlikte uzun yıllar Erzincan’dayaşamış kişilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere de çalışmanınmuhtelif yerlerinde yer verilmiştir. Çalışmanın meskenlerle ilgili olan bölümüiçin saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda şehirde günümüze ulaşanpavyon ev ve kurma ev örneklerinin bazılarında incelemelerde bulunulmuş vefotoğrafları çekilmiştir. Elde edilen tüm bu veri ve bilgiler coğrafi düşünceilkeleri kapsamında analiz ve sentez edilerek değerlendirmelerde bulunulmuş veeldeki çalışma oluşturulmuştur.

Depremlerin hayatın birçok alanına olduğugibi, mimariye olan etkileri de oldukça fazladır. Aktif deprem kuşağı üzerindebulunan Erzincan ovası içerisinde kurulmuş olan Erzincan şehri, tarihteyaşadığı büyük depremler sonucunda birkaç kez yer değiştirmek zorunda kalmış veyeniden imar edilmiştir. Özellikle Cumhuriyet tarihi içerisinde yaşadığı 1939depremi de, günümüzdeki Erzincan şehrinin yeniden inşasında ve yeni şehirmimarisinin oluşmasında yönlendirici bir etkiye sahip olmuştur. 1939depreminden sonra Erzincan şehrini yeni yerleşim alanına (yaklaşık 1,5-2 kmkuzeye) taşıma çalışmaları başlatılmıştır. II. Dünya Savaşı’nın oluşturduğuolumsuz atmosfer ile bunun ülkemize olan siyasi ve ekonomik yansımaları, busürecin gecikmesine neden olurken; belli bir imar planı çerçevesinde dahadüzenli ve modern bir şehir yapısının ortaya çıkmasına da vesile olmuştur.Nitekim şehrin mimarisinde deprem hassasiyeti ön planda tutulmuş ve meskenlerindepreme dayanıklı olmaları önemli bir kriter olarak benimsenmiştir. Bununlabirlikte deprem sonrasında ortaya çıkan konut ihtiyacını bir an öncekarşılamaya yönelik olarak yapılan pavyon evler bu bakımdan beklentilerinaltında kalmıştır. Oysaki prefabrik özellikteki kurma evler, kullanılan yapımalzemesi ve teknikleri açısından depreme uygun olmalarının yanı sıra, tekkatlı olmaları ve bahçe içerisinde yer almaları gibi özellikleriyle şehirmimarisine yeni bir anlayış katmıştır. Çalışmada temel veri kaynağı olarakarşiv belgeleri, kamu kurumlarından alınan bilgiler ile daha önce yapılmışçalışmalardan yararlanılmıştır. Bununla birlikte uzun yıllar Erzincan’dayaşamış kişilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere de çalışmanınmuhtelif yerlerinde yer verilmiştir. Çalışmanın meskenlerle ilgili olan bölümüiçin saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda şehirde günümüze ulaşanpavyon ev ve kurma ev örneklerinin bazılarında incelemelerde bulunulmuş vefotoğrafları çekilmiştir. Elde edilen tüm bu veri ve bilgiler coğrafi düşünceilkeleri kapsamında analiz ve sentez edilerek değerlendirmelerde bulunulmuş veeldeki çalışma oluşturulmuştur.