Ebû Ali es-Sekûnî’de Bilgi ve Aklî Hüküm
Knowledge and Rational Judgment in the Thought of Abū Ali al-Sakūnī
Yazar: Özbakır, Mustafa
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Sakūnī,Tamyīz,Knowledge,Rational Judgment,Necessity ; Sekûnî,Temyîz,Bilgi,Aklî hüküm,Zorunluluk

Endülüs’te başlayan hayatını Mağrib topraklarında sürdüren Ebû Ali es-Sekûnî (ö. 717/1317) müteahhir dönemde yaşamış olmasına rağmen müteahhir kelâmcıları ve mantıkçıları eleştirmiş, kelâmî görüşlerinde büyük ölçüde Ebubekir b. Tayyib el-Bâkıllânî (ö. 403/1013) çizgisini takip etmiş ve kelâm ilminde mütekaddim kelâmcıların referans alınması gerektiğini savunmuştur. Ancak onun bu eleştirel tavrı genel olarak bilgi taksiminde mantıkçılardan, tasdikî bilginin tahlilinde ise Faheddîn er-Râzî’den (ö. 606/1210) istifade etmesine engel olmamıştır. Tasdikî bilginin unsurlarından biri olduğu söylenen ya da tasdiki bilgi anlamında kullanılan hüküm, Sekûnî’nin düşünce sisteminde merkezî kavramlardan biridir. Ona göre bilimlere temel teşkil eden hükümlerin içerisinden özellikle aklî hükümler değişime konu olmadığından dolayı büyük önem taşımaktadır. Bu yönüyle onlar kelâm ilminde inceleme konusu yapılır. Ayrıca bu hükümler, Sekûnî’nin düşünce sisteminde filozoflarla en belirgin kesişimin yaşandığı noktalarından biridir. Bu bağlamda onun aklen zorunlu taksimi İbn Sînâ’nın (ö. 428/1037) zorunluluk anlayışıyla ciddi benzerlik gösterir. Bu makalede Temyîz isimli eserinden hareketle Sekûnî’nin bilgi ve aklî hüküm anlayışı ele alınmaktadır.

Abū  Ali  al-Sakūnī  (d.  717/1317),  who  was  born  in  Andalusia  and  grew  up  in  Maghrib  territory,  mostly  adopted  a  critical  attitude  to  the  later  Muslim  theologians  and  logicians,  following  the  footsteps  of  Abū  Baqr  al-Bāqillānī  (d.  403/1013)  in  the  formation  of  his  own  theological  views.  However,  he  made use of logicians in terms of the classification of knowledge in general and of Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210) in terms of his views on knowledge derived from granting assent on the other. Logical judgment, which is said to be one of the principal elements of the knowledge achieved by granting assent or alternatively regarded as a substitute for knowledge of that kind occupies  a  central  place  in  the  systematical  thought  of  Sakūnī  as  a  whole.  For him, among the judgments, which provide a certain basis for all sciences, particularly   the   rational   judgments   are   of   great   importance.   Because   rational judgments are not liable to any changes or modifications, they are subject to examination in the science of Kalām in this respect. Additionally, in Sakūnī’s system, we find that rational judgments are located at the very junction point where his own views on the topic and those of philosophers have collided. For instance, his classification of rational judgment, particularly one that is logically necessary, shows a striking similarity to the understanding of necessity by philosophers such as Abu’l-Hasan al-‘Āmirī (d. 381/992) and Avicenna (d. 428/1037). This article will examine Sakūnī’s work Tamyīz to ascertain his understanding of knowledge and rational judgment.