ANTİK DÖNEM HAYAT AĞACI: KÜLTÜRLER ARASI BİR İNANIŞIN İZİNDE
THE ANCIENT TREE OF LIFE: ON THE TRACK OF AN INTERCULTURAL BELIEF
Yazar: Kocael, Tuğçe
Dergi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Hayat Ağacı,Yeniden Yaşam,Uygarlıklar,Sanat,Kutsallık ; Tree of Life,Re-life,Civilizations,Art,Divinity

İnsanlar kutsallık kavramına verdiği değer doğrultusunda arınma ve yeniden doğuşun bir simgesi olarak “hayat ağacını” benimsemiş, onu kutsal bir varlık olarak kişileştirerek ona manevi bir kimlik kazandırmıştır. Bu makale, "hayat ağacı" inancının çeşitli dönemlerdeki arkeolojik verilerin üzerindeki etkilerini ve yansımalarını analiz etmektedir. Bu çalışmada hayat ağacı motifinin veya kültünün niteliği ile bu olguyu belgeleyen arkeolojik ve sanatsal veriler incelenmekte; ayrıca motifin sanattaki uygulama alanlarındaki yansımaları değerlendirilerek ele alınmaktadır. Kutsallık kavramı, tarihi dönem ve uygarlıklar boyunca insanların inanç sisteminde her zaman yerini almış, inançlar çerçevesinde ağaca anlam ve değer vermişlerdir. Medeniyetler boyunca hayat ağacı, kutsal bir motif olarak kabul edilmiş ve insan yaşamında önemli bir yer tutan din olgusu ile bağlantılı olarak ölümsüzlüğün ve yeniden doğuşun sembolü sayılmıştır. Çalışmanın amacı, hayat ağacı motifinin ikonografik açıdan incelenmesiyle birlikte arkeolojik veriler ışığında sosyal birikimlerle nasıl şekillendiğini ele almaktır. Ayrıca dinsel bir sembol olarak hayat ağacının başta Asur ve Hitit olmak üzere farklı uygarlıkların sanatsal anlayışlarına nasıl yansıdığı analiz edilecektir. Hayat ağacı, sanatının farklı alanlarında yaygın olarak kullanılan bir sembol olmayı sürdürmektedir.

People have adopted the ‘tree of life’ as a symbol of purification and rebirth in line with the value they attach to the concept of sacredness, and have given it a spiritual identity by personifying it as a sacred being. This article analyses the effects and reflections of the belief in the ‘tree of life’ on archaeological data from various periods. In this study, the nature of the tree of life motif or cult and the archaeological and artistic data documenting this phenomenon are examined; in addition, the reflections of the motif in the fields of application in art are evaluated and discussed. The concept of sacredness has always taken its place in the belief system of people throughout historical periods and civilisations, and they have given meaning and value to the tree within the framework of beliefs. Throughout civilisations, the tree of life has been regarded as a sacred motif and a symbol of immortality and rebirth in connection with the phenomenon of religion, which has an important place in human life. The aim of the study is to examine how the tree of life motif was shaped by social accumulation in the light of archaeological data together with an iconographic analysis. In addition, it will be analysed how the tree of life as a religious symbol is reflected in the artistic conceptions of different civilisations, especially Assyrian and Hittite. The tree of life continues to be a widely used symbol in different fields of art.