TÜRK VERGİ HUKUKUNDA UZLAŞMA MÜESSESESİ
TÜRK VERGİ HUKUKUNDA UZLAŞMA MÜESSESESİ
Yazar: Tekin, Ahmet; Can Avşar, Gülnihal
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 5, 2019
Anahtar kelimeler: Vergi uyuşmazlıkları,vergide uzlaşma

Uzlaşma,mükelleflerin adlarına yapılan tarhiyatı yargıya intikal ettirmeden önce, vergiidaresi ile tahakkuk edecek vergi ve ceza hususunda anlaşmak içinbaşvurabilecekleri idari bir çözüm yoludur. Kamu alacağının kısa süredetahsilini sağlayan uzlaşma yolu, aynı zamanda mükellefin yargı sürecindekatlanacağı maliyetleri ve bürokratik işlemleri de ortadan kaldırmaktadır.Zamanla devlete yüklenen sosyal yükümlülüklerin artış göstermesi ve devletinvergilendirme yetkisine sınırlar çizilmesi isteği birtakım anayasal hareketleriberaberinde getirmiş ve sonrasında hukuk devleti kavramını ortaya çıkarmıştır.Hukuk devleti kavramı kısaca faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan vevatandaşlarına hukuki güvence sağlayan devlet olarak tanımlanabilecektir. Vergilerinkanuniliği ilkesi de hukuk devletinin gereklerinden birini oluşturmaktadır.Bilindiği üzere bu ilke doğrultusunda vergiler yalnızca yasama organıtarafından konulup kaldırılabilecektir. Vergiuyuşmazlıklarının barışçıl çözüm yollarından biri olan uzlaşma birçok ülkedeolduğu gibi ülkemizde de uygulama alanı bulmaktadır. Vergi idaresi tarafındanözellikle hızlı tahsilat amacıyla kullanılan bu uygulama bazı yazarlartarafından kişisel bir vergi affı şeklinde de nitelendirilmektedir. Kısacauzlaşma vergi idaresinin vergi asıl ve cezalarının bir kısmından veyatamamından vazgeçmesi olarak tanımlanabilmektedir. Bu bağlamda Anayasamızın 73.Maddesinde hüküm altına alınmış olan vergilerin kanuniliği ilkesi dikkatealınacak olursa, uzlaşma kurumu ile verginin kaldırılması yetkisi uzlaşmakomisyonlarına devredilmekte ve dolayısıyla vergilerin kanuniliği ilkesininzedelenmesine neden olunmaktadır. Ayrıca burada uzlaşma komisyonlarının neoranda uzlaşma sağlayacaklarına ilişkin sınırlandırmaların bulunmaması da builkeye aykırı uygulamalara neden olmaktadır. Bu bakımdan tarafımızca vergi aslıve cezalarında uzlaşma oranının ne olacağına ilişkin gerekli yasaldüzenlemelerin yapılması ile uzlaşma kurumunun kanunilik ilkesine aykırılıktaşıyan bir yönünün ortadan kaldırılmasına yardımcı olunacağı düşünülmektedir.

Uzlaşma,mükelleflerin adlarına yapılan tarhiyatı yargıya intikal ettirmeden önce, vergiidaresi ile tahakkuk edecek vergi ve ceza hususunda anlaşmak içinbaşvurabilecekleri idari bir çözüm yoludur. Kamu alacağının kısa süredetahsilini sağlayan uzlaşma yolu, aynı zamanda mükellefin yargı sürecindekatlanacağı maliyetleri ve bürokratik işlemleri de ortadan kaldırmaktadır.Zamanla devlete yüklenen sosyal yükümlülüklerin artış göstermesi ve devletinvergilendirme yetkisine sınırlar çizilmesi isteği birtakım anayasal hareketleriberaberinde getirmiş ve sonrasında hukuk devleti kavramını ortaya çıkarmıştır.Hukuk devleti kavramı kısaca faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan vevatandaşlarına hukuki güvence sağlayan devlet olarak tanımlanabilecektir. Vergilerinkanuniliği ilkesi de hukuk devletinin gereklerinden birini oluşturmaktadır.Bilindiği üzere bu ilke doğrultusunda vergiler yalnızca yasama organıtarafından konulup kaldırılabilecektir. Vergiuyuşmazlıklarının barışçıl çözüm yollarından biri olan uzlaşma birçok ülkedeolduğu gibi ülkemizde de uygulama alanı bulmaktadır. Vergi idaresi tarafındanözellikle hızlı tahsilat amacıyla kullanılan bu uygulama bazı yazarlartarafından kişisel bir vergi affı şeklinde de nitelendirilmektedir. Kısacauzlaşma vergi idaresinin vergi asıl ve cezalarının bir kısmından veyatamamından vazgeçmesi olarak tanımlanabilmektedir. Bu bağlamda Anayasamızın 73.Maddesinde hüküm altına alınmış olan vergilerin kanuniliği ilkesi dikkatealınacak olursa, uzlaşma kurumu ile verginin kaldırılması yetkisi uzlaşmakomisyonlarına devredilmekte ve dolayısıyla vergilerin kanuniliği ilkesininzedelenmesine neden olunmaktadır. Ayrıca burada uzlaşma komisyonlarının neoranda uzlaşma sağlayacaklarına ilişkin sınırlandırmaların bulunmaması da builkeye aykırı uygulamalara neden olmaktadır. Bu bakımdan tarafımızca vergi aslıve cezalarında uzlaşma oranının ne olacağına ilişkin gerekli yasaldüzenlemelerin yapılması ile uzlaşma kurumunun kanunilik ilkesine aykırılıktaşıyan bir yönünün ortadan kaldırılmasına yardımcı olunacağı düşünülmektedir.