hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Ahmed-i Dâ’î’nin Teressül Adlı Eserinin Yeni Bir Nüshası
Ahmed-i Dâ’î’nin Teressül Adlı Eserinin Yeni Bir Nüshası
Yazar: Uğur, Abdullah
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Ahmed-i Dâ’î,Teressül,İnşâ,Telif,İstinsah

Osmanlı edebiyatının velud yazarlarından olan Ahmed-i Dâ’î (ö. 832/1429’dan sonra)  edebiyat, akaid, rüya tabiri, dilbilimleri hadis gibi birçok alanda eser vermiştir. Bu eserleri arasında tamamen edebî bir amaçla yazılmış olanları bulunmakla birlikte Ahmed-i Dâ’î, döneminin ihtiyaçlarına da cevap verecek metinler kaleme almıştır. Bu bakımdan müellifin “mübtedî” olarak nitelediği okurlarına yardımcı olamak üzere kaleme aldığı eserlerinden birisi de Teressül adlı inşa eseridir. Maalesef bugüne kadar Teressül’ün tam bir nüshası ele geçmemiştir. Bilinen tek ve eksik nüshası Manisa Muradiye Kütüphanesi’nde 1856 numarada kayıtlı mecmûanın içindedir. Bu makalede ise Edirne Selimiye Yazma Eser Kütüphanesi’nde 6998 numarada kayıtlı mecmûanın içinde bulunan, bugüne kadar bilinmeyen ve fakat yine eksik olan bir nüsha tanıtılacak ve iki nüshanın karşılaştırması üzerinden Ahmed-i Dâ’î özelinde eser telifi ve istinsahı üzerine kimi fikirler serdedilecektir.

Osmanlı edebiyatının velud yazarlarından olan Ahmed-i Dâ’î (ö. 832/1429’dan sonra)  edebiyat, akaid, rüya tabiri, dilbilimleri hadis gibi birçok alanda eser vermiştir. Bu eserleri arasında tamamen edebî bir amaçla yazılmış olanları bulunmakla birlikte Ahmed-i Dâ’î, döneminin ihtiyaçlarına da cevap verecek metinler kaleme almıştır. Bu bakımdan müellifin “mübtedî” olarak nitelediği okurlarına yardımcı olamak üzere kaleme aldığı eserlerinden birisi de Teressül adlı inşa eseridir. Maalesef bugüne kadar Teressül’ün tam bir nüshası ele geçmemiştir. Bilinen tek ve eksik nüshası Manisa Muradiye Kütüphanesi’nde 1856 numarada kayıtlı mecmûanın içindedir. Bu makalede ise Edirne Selimiye Yazma Eser Kütüphanesi’nde 6998 numarada kayıtlı mecmûanın içinde bulunan, bugüne kadar bilinmeyen ve fakat yine eksik olan bir nüsha tanıtılacak ve iki nüshanın karşılaştırması üzerinden Ahmed-i Dâ’î özelinde eser telifi ve istinsahı üzerine kimi fikirler serdedilecektir.
Klasik Türk Şiiri Metinlerinde Döngü
Klasik Türk Şiiri Metinlerinde Döngü
Yazar: Karaköse, Saadet; Akdeniz, Metin
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; döngü,düşünce,his,seyir,nazım.

Döngü, bir yörüngede yapılan seyirdir. Döngüde başlangıç ve bitiş naktası aynı olan bir daire çizilir. Kısır döngü, çözümü olmayan sorunları hep aynı noktadan alıp aynı sonuca ulaşma endişesidir. Mantıkta iki önermeyi birbiriyle ispatlamadır.İnsan çoğu zaman, çevresi, fikirleri, hayat şartları, sorunları, duyguları içinde dönüp dolaşıp aynı noktaya gelir. Kısır döngü, devr-i dâim veya fasit daire dediğimiz bu durum bütün hayatı etkiler. Bu olgu edebi eserlere de yansır. Yazar, şair, ressam vb. sanatçılar bilerek veya bilmeyerek kendi içindeki döngüleri eserlerine yansıtırlar.Döngü hayatın kendisidir. Güçsüz ve muhtaç olarak dünyaya gelir, sonunda aynı şartlarda gideriz. Dünyanın dönüşüyle oluşan günler, aylar, mevsimler, yıllar hep tabii döngü çizerler. Tabiatta kevn ü fesad dediğimiz olma ve bozulma da bir döngüden ibarettir. Çoğu zaman yaşantımız, düşüncelerimiz, sorunlarımız ve başarılarımız döngü biçiminde olabilir.

Döngü, bir yörüngede yapılan seyirdir. Döngüde başlangıç ve bitiş naktası aynı olan bir daire çizilir. Kısır döngü, çözümü olmayan sorunları hep aynı noktadan alıp aynı sonuca ulaşma endişesidir. Mantıkta iki önermeyi birbiriyle ispatlamadır.İnsan çoğu zaman, çevresi, fikirleri, hayat şartları, sorunları, duyguları içinde dönüp dolaşıp aynı noktaya gelir. Kısır döngü, devr-i dâim veya fasit daire dediğimiz bu durum bütün hayatı etkiler. Bu olgu edebi eserlere de yansır. Yazar, şair, ressam vb. sanatçılar bilerek veya bilmeyerek kendi içindeki döngüleri eserlerine yansıtırlar.Döngü hayatın kendisidir. Güçsüz ve muhtaç olarak dünyaya gelir, sonunda aynı şartlarda gideriz. Dünyanın dönüşüyle oluşan günler, aylar, mevsimler, yıllar hep tabii döngü çizerler. Tabiatta kevn ü fesad dediğimiz olma ve bozulma da bir döngüden ibarettir. Çoğu zaman yaşantımız, düşüncelerimiz, sorunlarımız ve başarılarımız döngü biçiminde olabilir.
İbrâhim Hanîf Efendi’nin Şifâ Şerhinde Mensur Tarihler
İbrâhim Hanîf Efendi’nin Şifâ Şerhinde Mensur Tarihler
Yazar: Aydın, Zeynep Cevahir
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Literary Studies ; Edebi Çalışmalar ; İbrâhim Hanîf Efendi,Şifâ Şerhi,Ebced Hesabı,Tarih Düşürme,Mensur Tarih.

İbrâhim Hanîf Efendi (ö. 1189/1775), Kadı İyaz’ın (ö. 544/1149) eş-Şifâ bi-ta‘rîfi hukûki’l-Mustafâ adlı eserine Türkçe bir şerh yazmıştır. Şifâ’nın tümüne yapılan şerhler içerisinde önemli bir yeri olan bu eser gerek kaynak eseri yansıtması gerekse üslûbu açısından dikkat çekicidir. Bugün edebiyatımızda tarih düşürme sanatı deyince akla, her ne kadar bu sanatın ilk örnekleri mensur olsa da, manzum tarihler gelmektedir. İbrâhim Hanîf Efendi’nin eserinin dikkat çekici bir yönü de tarih düşürme sanatına kaynaklık eden örneklerden kabul edilen mensur tarihler bakımından zengin bir içeriğe sahip olmasıdır.  Bu çalışmamızda öncelikle İbrâhim Hanîf Efendi’nin hayatı ve Hulâsatü’l-Vefâ fî Şerhi’ş-Şifâ adlı Şifâ şerhi hakkında kısaca bilgi verilmiş, ardından araştırmacıların ilgisi mensur tarih örneklerine çekilerek Türk edebiyatı literatüründe mensur tarihlerin dikkatlerden kaçmaması sağlanmaya çalışılmıştır.  Ayrıca müellifin eserindeki mensur tarihler bir sınıflandırmaya tabi tutularak aktarılmıştır.

İbrâhim Hanîf Efendi (ö. 1189/1775), Kadı İyaz’ın (ö. 544/1149) eş-Şifâ bi-ta‘rîfi hukûki’l-Mustafâ adlı eserine Türkçe bir şerh yazmıştır. Şifâ’nın tümüne yapılan şerhler içerisinde önemli bir yeri olan bu eser gerek kaynak eseri yansıtması gerekse üslûbu açısından dikkat çekicidir. Bugün edebiyatımızda tarih düşürme sanatı deyince akla, her ne kadar bu sanatın ilk örnekleri mensur olsa da, manzum tarihler gelmektedir. İbrâhim Hanîf Efendi’nin eserinin dikkat çekici bir yönü de tarih düşürme sanatına kaynaklık eden örneklerden kabul edilen mensur tarihler bakımından zengin bir içeriğe sahip olmasıdır.  Bu çalışmamızda öncelikle İbrâhim Hanîf Efendi’nin hayatı ve Hulâsatü’l-Vefâ fî Şerhi’ş-Şifâ adlı Şifâ şerhi hakkında kısaca bilgi verilmiş, ardından araştırmacıların ilgisi mensur tarih örneklerine çekilerek Türk edebiyatı literatüründe mensur tarihlerin dikkatlerden kaçmaması sağlanmaya çalışılmıştır.  Ayrıca müellifin eserindeki mensur tarihler bir sınıflandırmaya tabi tutularak aktarılmıştır.
Akhisarlı Nevâlî’nin Duânâme’si
NAWALİ OF AKHISAR’S DUANAME
Yazar: Kılıç, Muzaffer
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Duânâme,Akhisarlı Nevâlî,Nasuh,XVI. asır,Osmanlı Edebiyatı,Kânûnî Sultan Süleyman,Methiye.

Asıl adı Nasuh olan Nevâlî, XVI. asrın üretken âlim, şair ve mütercimlerindendir. Saruhan sancağının Akhisar kazasında dünyaya gelen şair, medrese eğitiminin ardından başladığı müderrislik mesleğini ömrünün sonuna kadar sürdürmüş ve ömrünün sonlarına doğru geldiği şehzade hocalığı payesine yükselmiştir. Onun günümüze dek varlığından haberdar olunamayan Duânâme’si; Kânûnî Sultan Süleyman adına kaleme alınmıştır. Bilinen tek nüshası da müellif hattı olan eser; mukaddime, sebeb-i telif, asıl konunun işlendiği bölüm ve hatime olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Duânâme, Nevâlî’nin klasik dönem kaynaklarında adına rastlanmayan eserlerinden biridir. Süslü nesrin seçkin örneklerinden biri olan bu eserde, sanatkârâne bir üslupla kaleme alınmış çok sayıda Arapça, Farsça ve Türkçe manzume bulunmaktadır. Kendi asrının tanınmış şahsiyetlerinden biri olan Akhisarlı Nasuh Nevâlî’nin Duânâme’sinin metin neşri ve tahlilini hedeflediğimiz bu makalede; önce kısaca Nevâlî’nin hayatı ve bilinen eserleri üzerinde durulacak, akabinde Duânâme’nin nüshası tanıtılarak eserin; muhteva, dil-üslup ve imla özellikleri ele alınacak; son olarak eserin metni transkripsiyonlu bir şekilde sunulacaktır.

Asıl adı Nasuh olan Nevâlî, XVI. asrın üretken âlim, şair ve mütercimlerindendir. Saruhan sancağının Akhisar kazasında dünyaya gelen şair, medrese eğitiminin ardından başladığı müderrislik mesleğini ömrünün sonuna kadar sürdürmüş ve ömrünün sonlarına doğru geldiği şehzade hocalığı payesine yükselmiştir. Onun günümüze dek varlığından haberdar olunamayan Duânâme’si; Kânûnî Sultan Süleyman adına kaleme alınmıştır. Bilinen tek nüshası da müellif hattı olan eser; mukaddime, sebeb-i telif, asıl konunun işlendiği bölüm ve hatime olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Duânâme, Nevâlî’nin klasik dönem kaynaklarında adına rastlanmayan eserlerinden biridir. Süslü nesrin seçkin örneklerinden biri olan bu eserde, sanatkârâne bir üslupla kaleme alınmış çok sayıda Arapça, Farsça ve Türkçe manzume bulunmaktadır. Kendi asrının tanınmış şahsiyetlerinden biri olan Akhisarlı Nasuh Nevâlî’nin Duânâme’sinin metin neşri ve tahlilini hedeflediğimiz bu makalede; önce kısaca Nevâlî’nin hayatı ve bilinen eserleri üzerinde durulacak, akabinde Duânâme’nin nüshası tanıtılarak eserin; muhteva, dil-üslup ve imla özellikleri ele alınacak; son olarak eserin metni transkripsiyonlu bir şekilde sunulacaktır.
Divan Şairi ve Tarihçi Süheylî Ahmed ile Babası Hemdem Kethudâ Hakkında Arşiv Belgeleri
Divan Şairi ve Tarihçi Süheylî Ahmed ile Babası Hemdem Kethudâ Hakkında Arşiv Belgeleri
Yazar: Ahıshalı, Recep
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Süheyli Ahmed b. Hemdem Kethuda,Biyografi,Edebiyat,Tarih,Arşiv Belgeleri

Divan şairi ve tarihçi olan Süheyli Ahmed b. Hemdem Kethuda'nın biyografisine katkıda bulunmak üzere  Osmanlı arşiv belgeleri incelenmiş ve çeşitli belgeler bulunmuştur. Bu belgeler onun zeamet sahibi olarak hayatının bir bölümünü çeşitli cephelerde fiili olarak yer aldığını göstermektedir. Yine bu savaşlarda gösterdiği yararlıklar neticesi Dergah-ı âlî müteferrikalığı görevi elde etmiştir. Daha sonra Dergah-ı âlî çavuşluğu verilmiştir. Yine babası da aynı şekilde müteferrikalık elde etmiş ancak h.1005 yılında 40-50 kişilik birliğiyle birlikte Eğri seferinde şehit olmuştur. Bu çalışmada her ikisinin de zaim olarak bulundukları savaşlar ve aldıkları terakkiler ve gerekçeleri incelenen belgelerde ayrıntılı olarak yer almaktadır. Süheyli'nin  oldukça hareketli eçirdiği  gençlik dönemi şiirlerine de etki etmiş olmalıdır. Burada neşredilen belgeler gençlik devresini ortaya koyarak eserlerin daha sağlıklı tahliline katkıda bulunacaktır.

Divan şairi ve tarihçi olan Süheyli Ahmed b. Hemdem Kethuda'nın biyografisine katkıda bulunmak üzere  Osmanlı arşiv belgeleri incelenmiş ve çeşitli belgeler bulunmuştur. Bu belgeler onun zeamet sahibi olarak hayatının bir bölümünü çeşitli cephelerde fiili olarak yer aldığını göstermektedir. Yine bu savaşlarda gösterdiği yararlıklar neticesi Dergah-ı âlî müteferrikalığı görevi elde etmiştir. Daha sonra Dergah-ı âlî çavuşluğu verilmiştir. Yine babası da aynı şekilde müteferrikalık elde etmiş ancak h.1005 yılında 40-50 kişilik birliğiyle birlikte Eğri seferinde şehit olmuştur. Bu çalışmada her ikisinin de zaim olarak bulundukları savaşlar ve aldıkları terakkiler ve gerekçeleri incelenen belgelerde ayrıntılı olarak yer almaktadır. Süheyli'nin  oldukça hareketli eçirdiği  gençlik dönemi şiirlerine de etki etmiş olmalıdır. Burada neşredilen belgeler gençlik devresini ortaya koyarak eserlerin daha sağlıklı tahliline katkıda bulunacaktır.
Nadide Bir Çiçek Münazarası:  Himmetzâde Şeyh Ahmed Cezbî’den Şükûfenâme
Nadide Bir Çiçek Münazarası:  Himmetzâde Şeyh Ahmed Cezbî’den Şükûfenâme
Yazar: Alvan, Türkan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Literary Studies ; Edebi Çalışmalar ; Ahmed Cezbî,mesnevi,münazara,divan şiiri,çiçekler

Münazara gerek Doğu ve Batı edebiyatlarında çok eskiden beri yaygın kullanılan bir edebî tarzın adıdır. Arap, Fars edebiyatında İslamiyet öncesinden beri yer alan münazara üslubu, tercüme yoluyla geçtiği Türk edebiyatını da etkilemiş tercüme eserler telif eserlere kaynak olmuştur. Bu makale klasik Türk edebiyatında -benzeri bulununcaya kadar- tek çiçek münazarası örneği olan Seyyid Şeyh Ahmed Cezbî’nin (1771-1829) Şükûfenâme adlı mesnevisinin neşri ve incelemesi maksadıyla kaleme alınmıştır. Şükûfe-nâme’nin ana teması ilahi aşktır. Dervişleri temsil eden her çiçek gerçek âşık olduğu iddiasıyla rakibi çiçekle tartışır. Eserin karakterleri Bülbül ile Gül, Sümbül, Karanfil, Lale, Hezârân, Nergis, Civanperçem, Reyhan, Menekşe, Buhurumeryem, Şebboy, Hünkârbeğendi, Zerrinkadeh, Şakayık, Hatmi, Saraypatı, Fulya, Çiğdem şeklinde on yedi çiçektir. Eserde birbirini tenkid eden çiçekler, insanın / dervişin kendi nefsini üstün tutmasının sembolüdür. Eserin sahibi Seyyid Şeyh Ahmed Cezbî Efendi, Fatih, Haseki’deki Zıbın-ı Şerif Tekkesi postnişinlerindendir. Çalışmada şairin hayatı, eserleri ve dünya görüşüne dair tespitler yapılmıştır.

Münazara gerek Doğu ve Batı edebiyatlarında çok eskiden beri yaygın kullanılan bir edebî tarzın adıdır. Arap, Fars edebiyatında İslamiyet öncesinden beri yer alan münazara üslubu, tercüme yoluyla geçtiği Türk edebiyatını da etkilemiş tercüme eserler telif eserlere kaynak olmuştur. Bu makale klasik Türk edebiyatında -benzeri bulununcaya kadar- tek çiçek münazarası örneği olan Seyyid Şeyh Ahmed Cezbî’nin (1771-1829) Şükûfenâme adlı mesnevisinin neşri ve incelemesi maksadıyla kaleme alınmıştır. Şükûfe-nâme’nin ana teması ilahi aşktır. Dervişleri temsil eden her çiçek gerçek âşık olduğu iddiasıyla rakibi çiçekle tartışır. Eserin karakterleri Bülbül ile Gül, Sümbül, Karanfil, Lale, Hezârân, Nergis, Civanperçem, Reyhan, Menekşe, Buhurumeryem, Şebboy, Hünkârbeğendi, Zerrinkadeh, Şakayık, Hatmi, Saraypatı, Fulya, Çiğdem şeklinde on yedi çiçektir. Eserde birbirini tenkid eden çiçekler, insanın / dervişin kendi nefsini üstün tutmasının sembolüdür. Eserin sahibi Seyyid Şeyh Ahmed Cezbî Efendi, Fatih, Haseki’deki Zıbın-ı Şerif Tekkesi postnişinlerindendir. Çalışmada şairin hayatı, eserleri ve dünya görüşüne dair tespitler yapılmıştır.
Sebeb-i Teliflerin Özgülükleri ve Üç Ayrı Sebeb-i Telifin  Üç Ayrı Hikâyesi
Sebeb-i Teliflerin Özgülükleri ve Üç Ayrı Sebeb-i Telifin  Üç Ayrı Hikâyesi
Yazar: Vural, Hanifi
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 29 No. 29, 2022
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Metin,metin oluşturma,sebeb-i telif,anlatım geleneği,Lemaât,Kavsnâme,Tercüme-i Alâiyye ; Metin,metin oluşturma,sebeb-i telif,anlatım geleneği,Lemaât,Kavsnâme,Tercüme-i Alâiyye ; Metin,metin oluşturma,sebeb-i telif,anlatım geleneği,Lemaât,Kavsnâme,Tercüme-i Alâiyye

Bu çalışmada öncelikle, kimi eserlerde yer alan sebeb-i telif bölümlerinin oluşturulma gerekçeleri üzerinde durulmuş, daha sonra da bu doğrultuda seçilen eserlerin konuları, muhtevaları ve müellifleri/mütercimleri hakkında bilgi verilmiştir. Ele alınan üç ayrı eserden her birinin farklı sebeb-i telifini bir yazı çerçevesinde bir arada görmek, konunun vuzuhiyetine ışık tutması, katkı sağlaması bakımından önemli olduğu düşünülmektedir. Ayrıca burada, bu tarzın yaygınlaşıp gelenek hâlini almasında müelliflerin/mütercimlerin kendi varlıklarını öne çıkarmama amaçlarını hangi sebeplere dayandırıp hikâyeleştirdiklerini, bu anlamda nasıl bir anlatım yolu tercih ettikleri hususları üzerinde durulmuştur.

Bu çalışmada öncelikle, kimi eserlerde yer alan sebeb-i telif bölümlerinin oluşturulma gerekçeleri üzerinde durulmuş, daha sonra da bu doğrultuda seçilen eserlerin konuları, muhtevaları ve müellifleri/mütercimleri hakkında bilgi verilmiştir. Ele alınan üç ayrı eserden her birinin farklı sebeb-i telifini bir yazı çerçevesinde bir arada görmek, konunun vuzuhiyetine ışık tutması, katkı sağlaması bakımından önemli olduğu düşünülmektedir. Ayrıca burada, bu tarzın yaygınlaşıp gelenek hâlini almasında müelliflerin/mütercimlerin kendi varlıklarını öne çıkarmama amaçlarını hangi sebeplere dayandırıp hikâyeleştirdiklerini, bu anlamda nasıl bir anlatım yolu tercih ettikleri hususları üzerinde durulmuştur.
XVIII. Yüzyıl Bayrâmî-Melâmî Şairlerinden Lâʽlîzâde Abdülbâki Efendi’nin Şiirleri
XVIII. Yüzyıl Bayrâmî-Melâmî Şairlerinden Lâʽlîzâde Abdülbâki Efendi’nin Şiirleri
Yazar: Karakuş, Yasin
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 30 No. 30, 2023
Anahtar kelimeler: Literary Studies ; Edebi Çalışmalar ; Türk İslam Edebiyatı,Laʽli-zâde Abdülbâkî,Tasavvuf,Gazel. ; Türk İslam Edebiyatı,Laʽli-zâde Abdülbâkî,Tasavvuf,Gazel. ; Türk İslam Edebiyatı,Laʽli-zâde Abdülbâkî,Tasavvuf,Gazel.

18. yüzyılın ulemâlarından olan Laʽli-zâde Abdülbâkî (ö. 1159/1746), Bayrâmî-Melâmî tarikatına mensup mutasavvıf bir şairdir. Aynı zamanda Osmanlının ilmiye sınıfından olup devlet kademelerinde çeşitli görevler de almıştır. Bir tarikat mensubu olarak tamamen tasavvufî muhtevada yirmiden fazla eser vermiştir. Bu eserlerin dışında bir mecmua içerisinde gazel nazım şekliyle ve yine tasavvufi anlamlar içeren 34 adet şiiri tespit edilmiştir. Laʽli-zâde Abdülbâkî’nin şiirlerinin ana teması tasavvufi aşk olup şiirlerde kullanılan kelime, terkip ve mazmunlar bu çerçevededir. Bu çalışmada Laʽli-zâde Abdülbâkî’nin hayatı ve eserleri kısaca tanıtılmış, söz konusu mecmuada bulunan şiirleri şekil ve muhteva bakımından incelenmiştir. Ayrıca şiirlerin transkripsiyonlu metni verilmiştir. Çalışma ile Laʽli-zâde Abdülbâkî’nin daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış şiirleri ilim âlemine tanıtılmaya çalışılmıştır.

18. yüzyılın ulemâlarından olan Laʽli-zâde Abdülbâkî (ö. 1159/1746), Bayrâmî-Melâmî tarikatına mensup mutasavvıf bir şairdir. Aynı zamanda Osmanlının ilmiye sınıfından olup devlet kademelerinde çeşitli görevler de almıştır. Bir tarikat mensubu olarak tamamen tasavvufî muhtevada yirmiden fazla eser vermiştir. Bu eserlerin dışında bir mecmua içerisinde gazel nazım şekliyle ve yine tasavvufi anlamlar içeren 34 adet şiiri tespit edilmiştir. Laʽli-zâde Abdülbâkî’nin şiirlerinin ana teması tasavvufi aşk olup şiirlerde kullanılan kelime, terkip ve mazmunlar bu çerçevededir. Bu çalışmada Laʽli-zâde Abdülbâkî’nin hayatı ve eserleri kısaca tanıtılmış, söz konusu mecmuada bulunan şiirleri şekil ve muhteva bakımından incelenmiştir. Ayrıca şiirlerin transkripsiyonlu metni verilmiştir. Çalışma ile Laʽli-zâde Abdülbâkî’nin daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış şiirleri ilim âlemine tanıtılmaya çalışılmıştır.
Âşık Ömer Divanı’nda Şehirlere Yazılan Şiirler
Âşık Ömer Divanı’nda Şehirlere Yazılan Şiirler
Yazar: Faraşoğlu, Yılmaz
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 30 No. 30, 2023
Anahtar kelimeler: Literary Studies ; Edebi Çalışmalar ; Klasik Türk Edebiyatı,Şehir şiirleri,Aşık Ömer,Şehirler

Divan şairleri yaşadıkları coğrafya ilgisiz kalmamış, şiirlerinde çeşitli vesilelerle yerleşim yerlerinden bahsetmişlerdir. Özellikle mahallileşmenin etkisiyle şairler yaşayıp görmedikleri, gelenek içinde bahsettikleri genel coğrafya yanında bizzat yaşayıp gördükleri, görev sebebiyle bulundukları yerleri de şiirlerinde kullanmış ve bunun neticesinde klâsik Türk şiirinde şehrengiz, şehir şiirleri, bilâdiyye, sâhil-nâme gibi şehirleri konu edinen nazım türleri doğmuştur.Klâsik Türk edebiyatında müstakil olarak şehirler üzerine yazılmış şiirler de vardır. Bu şiirler gazel, kaside, murabba, mesnevi, kıtʻa, tarih, şarkı, koşma gibi hemen bütün nazım şekillerinde karşımıza çıkar. Bir şehrin doğal güzellikleri, tarihi ve mimari özellikleri, şehir halkı ve güzellerinin methedildiği bu şiirler aynı zamanda o şehrin tarih ve kültürüne veya bir dönemine kaynaklık edebilecek bilgiler içerir.  Methiye ağırlıklı bu şiirler dışında sayıları az olmakla birlikte şehir veya ahalisinin hicvedildiği, şehirler üzerine mersiyelerin yazıldığı şiirler de vardır. Bu makalede, şehirlerin tarihi ve kültürüne dair bilgiler ihtiva etmesiyle önemli olan şehir şiirleri hakkında bilgi verildikten sonra 17. Yüzyıl şairi Âşık Ömer’in hayatı ve eserleri üzerinde durulacak, şairin 9 farklı mekân için yazdığı 15 şiiri üzerinden şehir algısı tespit edilmeye çalışılacaktır.

Divan şairleri yaşadıkları coğrafya ilgisiz kalmamış, şiirlerinde çeşitli vesilelerle yerleşim yerlerinden bahsetmişlerdir. Özellikle mahallileşmenin etkisiyle şairler yaşayıp görmedikleri, gelenek içinde bahsettikleri genel coğrafya yanında bizzat yaşayıp gördükleri, görev sebebiyle bulundukları yerleri de şiirlerinde kullanmış ve bunun neticesinde klâsik Türk şiirinde şehrengiz, şehir şiirleri, bilâdiyye, sâhil-nâme gibi şehirleri konu edinen nazım türleri doğmuştur.Klâsik Türk edebiyatında müstakil olarak şehirler üzerine yazılmış şiirler de vardır. Bu şiirler gazel, kaside, murabba, mesnevi, kıtʻa, tarih, şarkı, koşma gibi hemen bütün nazım şekillerinde karşımıza çıkar. Bir şehrin doğal güzellikleri, tarihi ve mimari özellikleri, şehir halkı ve güzellerinin methedildiği bu şiirler aynı zamanda o şehrin tarih ve kültürüne veya bir dönemine kaynaklık edebilecek bilgiler içerir.  Methiye ağırlıklı bu şiirler dışında sayıları az olmakla birlikte şehir veya ahalisinin hicvedildiği, şehirler üzerine mersiyelerin yazıldığı şiirler de vardır. Bu makalede, şehirlerin tarihi ve kültürüne dair bilgiler ihtiva etmesiyle önemli olan şehir şiirleri hakkında bilgi verildikten sonra 17. Yüzyıl şairi Âşık Ömer’in hayatı ve eserleri üzerinde durulacak, şairin 9 farklı mekân için yazdığı 15 şiiri üzerinden şehir algısı tespit edilmeye çalışılacaktır.
XVIII. Yüzyılda Yazılmış Manzum Bir Nasihat-Nâme: Şeyh Mûsâ Emânî’nin Verdü’s-Sâlihîn Adlı Eseri
XVIII. Yüzyılda Yazılmış Manzum Bir Nasihat-Nâme: Şeyh Mûsâ Emânî’nin Verdü’s-Sâlihîn Adlı Eseri
Yazar: Yıldız, Fakirullah
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 30 No. 30, 2023
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Şeyh Mûsâ Emânî,XVIII. Yüzyıl,Virdü’s-Sâlihîn,Nasihat-name ; Şeyh Mûsâ Emânî,XVIII. Yüzyıl,Virdü’s-Sâlihîn,Nasihat-name ; Şeyh Mûsâ Emânî,XVIII. Yüzyıl,Virdü’s-Sâlihîn,Nasihat-name

Türk edebiyatı, dinî-ahlâkî konuları esas almış eserlerin oluşturduğu güçlü bir edebî geleneğe sahiptir. Bu gelenek özellikle İslam’ın Türkler tarafında kabulü ile geniş bir literatürü ortaya çıkarmıştır. Bu literatürün ortaya çıkmasında ve geleneğin oluşmasında İslâm’da ahlâkî bir emrin aynı zamanda dînî bir emir olmasının etkisi büyüktür. Zira din ve ahlâk o derece iç içe geçmiştir ki çoğu zaman bu iki kavram bir birinin yerine kullanılmıştır. Din ve ahlâk arasındaki bu ilişki, dinî esasları anlatmak noktasında yoğunlaşan nasihat-nâme türü edebî eserlerin de asıl niteliklerini belirlemiştir. Nasihat-nâme geleneğinin XVIII. Yüzyıldaki temsilecilerinden bir olan Şeyh Mûsâ Emânî bu alanda eserler kaleme almış ve bu yüzyılda iyice ilerlemiş olan toplumsal çözülmeye “gelenekçi” bir anlayışla yaklaşmıştır.Bu çalışmada öncelikle Şeyh Mûsâ Emânî’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilecektir. Ardından Virdü’s-Sâlihîn adlı eseri muhteva yönüyle incelenecek ve eser günümüz harflerine aktarılacaktır.

Türk edebiyatı, dinî-ahlâkî konuları esas almış eserlerin oluşturduğu güçlü bir edebî geleneğe sahiptir. Bu gelenek özellikle İslam’ın Türkler tarafında kabulü ile geniş bir literatürü ortaya çıkarmıştır. Bu literatürün ortaya çıkmasında ve geleneğin oluşmasında İslâm’da ahlâkî bir emrin aynı zamanda dînî bir emir olmasının etkisi büyüktür. Zira din ve ahlâk o derece iç içe geçmiştir ki çoğu zaman bu iki kavram bir birinin yerine kullanılmıştır. Din ve ahlâk arasındaki bu ilişki, dinî esasları anlatmak noktasında yoğunlaşan nasihat-nâme türü edebî eserlerin de asıl niteliklerini belirlemiştir. Nasihat-nâme geleneğinin XVIII. Yüzyıldaki temsilecilerinden bir olan Şeyh Mûsâ Emânî bu alanda eserler kaleme almış ve bu yüzyılda iyice ilerlemiş olan toplumsal çözülmeye “gelenekçi” bir anlayışla yaklaşmıştır.Bu çalışmada öncelikle Şeyh Mûsâ Emânî’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilecektir. Ardından Virdü’s-Sâlihîn adlı eseri muhteva yönüyle incelenecek ve eser günümüz harflerine aktarılacaktır.