FRANSIZ DİPLOMATİK ARŞİVLERİNE GÖRE SURİYE OLAYLARI (1860)
FRANSIZ DİPLOMATİK ARŞİVLERİNE GÖRE SURİYE OLAYLARI (1860)
Yazar: Uygur, Fatma
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 16 No. 3, 2018
Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti,Doğu Sorunu,Suriye,Lübnan,Cidde,Fuad Paşa

Bu makalede, “Biladü’ş-şam” olarak adlandırılan vegünümüzdeki Lübnan, Ürdün ve Filistin’i de içine alan geniş bir Osmanlıcoğrafyasında, XIX. yüzyılın sömürgeci bir gücü olan Fransızların etnik vemezhepsel dinamikleri kullanarak “millet” sisteminden “bağımsız millet” yaratmahareketinin tarihsel arka planını irdelemek amaçlanmıştır.Fransa ile İngiltere’nin Avrupa’da sürdürdüklerirekabeti Suriye genelinde de görmek mümkündür. Kimi zaman İngiltere, kimi zamanda Fransa bu çatışma/rekabetten zaferle çıkmış ve kolonial emellerinisistematik olarak gerçekleştirmişlerdir.1840-1870 yılları Avrupalı güçler için Doğusorununun şiddetlendiği yıllar olarak algılanırken, Osmanlı Devleti’ni ReşidPaşa (1800-1858) başta olmak üzere Ali Paşa (1815-1871) ve Fuad Paşa(1815-1869) içerde ve dışarıda yönettiler. Kırım harbinin (1853-1856) akabindeyapılan Islahat Fermanı (18 Şubat 1856) ve Paris konferansıyla Osmanlı Devletikurumlarıyla yepyeni bir döneme girmiştir. Bu dönem, Osmanlı Devleti’nin Avrupadevleti sayılacağı ve toprak bütünlüğünün korunacağı bir dönem olaraköngörülürken tam tersine hem trajik çözülmeyi hem de ilerlemeyi beraberindegetiren “en uzun yüzyıl” olmuştur. Osmanlı eyaletlerinde çıkan ayaklanmaların tek birsaikle açıklanamayacağı bilinmektedir. Bu bağlamda, Suriye ve Lübnan’dakiolayları da çok çeşitli siyasi ve ekonomik gelişmeler ışığında değerlendirmekgerekmektedir. Sanayi devrimini tamamlayan Fransa’nın Doğu’da çok çeşitliinançlara ve yaşam biçimine temel oluşturan kadim Mısır, Roma ve Helenkültürlerinin izlerinin farkında olması emperyal bir güç olarak doğuyayönelmesi için bir başka önemli neden olarak kayıtlara geçmiştir. Araştırmamız Fransız diplomatik arşivlerinedayanarak sahadaki Fransız elçilerin yazışması çerçevesinde Suriye olaylarını,ayrıca dönemin önemli devlet adamı Fuad Paşa’nın bu olaylara müdahalesini vesonuçlarını irdelemeye yönelik olacaktır.

Bu makalede, “Biladü’ş-şam” olarak adlandırılan vegünümüzdeki Lübnan, Ürdün ve Filistin’i de içine alan geniş bir Osmanlıcoğrafyasında, XIX. yüzyılın sömürgeci bir gücü olan Fransızların etnik vemezhepsel dinamikleri kullanarak “millet” sisteminden “bağımsız millet” yaratmahareketinin tarihsel arka planını irdelemek amaçlanmıştır.Fransa ile İngiltere’nin Avrupa’da sürdürdüklerirekabeti Suriye genelinde de görmek mümkündür. Kimi zaman İngiltere, kimi zamanda Fransa bu çatışma/rekabetten zaferle çıkmış ve kolonial emellerinisistematik olarak gerçekleştirmişlerdir.1840-1870 yılları Avrupalı güçler için Doğusorununun şiddetlendiği yıllar olarak algılanırken, Osmanlı Devleti’ni ReşidPaşa (1800-1858) başta olmak üzere Ali Paşa (1815-1871) ve Fuad Paşa(1815-1869) içerde ve dışarıda yönettiler. Kırım harbinin (1853-1856) akabindeyapılan Islahat Fermanı (18 Şubat 1856) ve Paris konferansıyla Osmanlı Devletikurumlarıyla yepyeni bir döneme girmiştir. Bu dönem, Osmanlı Devleti’nin Avrupadevleti sayılacağı ve toprak bütünlüğünün korunacağı bir dönem olaraköngörülürken tam tersine hem trajik çözülmeyi hem de ilerlemeyi beraberindegetiren “en uzun yüzyıl” olmuştur. Osmanlı eyaletlerinde çıkan ayaklanmaların tek birsaikle açıklanamayacağı bilinmektedir. Bu bağlamda, Suriye ve Lübnan’dakiolayları da çok çeşitli siyasi ve ekonomik gelişmeler ışığında değerlendirmekgerekmektedir. Sanayi devrimini tamamlayan Fransa’nın Doğu’da çok çeşitliinançlara ve yaşam biçimine temel oluşturan kadim Mısır, Roma ve Helenkültürlerinin izlerinin farkında olması emperyal bir güç olarak doğuyayönelmesi için bir başka önemli neden olarak kayıtlara geçmiştir. Araştırmamız Fransız diplomatik arşivlerinedayanarak sahadaki Fransız elçilerin yazışması çerçevesinde Suriye olaylarını,ayrıca dönemin önemli devlet adamı Fuad Paşa’nın bu olaylara müdahalesini vesonuçlarını irdelemeye yönelik olacaktır.