Veri Toplama Aracı Olarak Çocuk Çizimlerinin Kullanıldığı Araştırmaların İncelenmesi
Examining Studies Using Children's Drawings as Data Collection Tools
Yazar: Yıldız Taşdemir, Cansu
Dergi: Çocuk ve Gelişim Dergisi, Vol. 8 No. 16, 2025
Anahtar kelimeler: Early Childhood Education ; Okul Öncesi Eğitim ; Child Development Education ; Çocuk Gelişimi Eğitimi ; Çocuk çizimleri,Veri toplama aracı,Okul önces dönem,Etik ; Children's drawings,Data collection tool,Preschool period,Ethics

Çocuk çizimleri, çocukların katılımcı olarak yer aldığı araştırmalarda tercih edilen bir veri toplama aracıdır. Veri toplama aracı olarak çocuk çizimleri kullanılırken çocukların onayını almak, çocuk ve araştırmacı arasındaki güç dengesini sağlamak, çocukların çizim esnasında birbirlerinden etkilenmemeleri için gerekli önlemleri almak, çizim için çocuğa yeterli zaman vermek ve çocuğa sunulan çizim materyalinin çeşitliliği gibi noktalar önemli hususlar arasında yer almaktadır. Bu doğrultuda araştırmanın amacı Türkiye’de yapılmış ve çocuk çizimlerinin veri toplama aracı olarak kullanıldığı çalışmaların incelenmesidir. Bu betimsel tarama araştırmasının çalışma grubunu, son 10 yılda yayınlanmış, okul öncesi dönem çocuklarıyla gerçekleştirilmiş ve tam metnine ulaşılabilen 61 araştırma makalesi oluşturmaktadır. Araştırmaya dahil edilen makaleler, doküman analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda en çok çalışmanın 2020 yılında yapıldığı, en çok çocukların fene ilişkin bilgi, algı, görüş, farkındalık, deneyim ve becerilerini araştırıldığı ve çalışmaların büyük çoğunluğunun nitel yöntemde gerçekleştirildiği bulunmuştur. Araştırmaların yalnızca 7’sinde doğrudan çocukların onamına başvurulduğu, yalnızca 16’sında çocuk ve araştırmacı arasındaki güç dengesini sağlamak için bazı tedbirlerin alındığı, 26’sında çizimler esnasında çocuklar arasında gerçekleşmesi muhtemel etkileşim için alınan önlemlere yer verildiği belirlenmiştir. Ayrıca sadece beş çalışmada malzeme seçiminin tamamen çocukların seçimine bırakıldığı ve 18’inde çocuklara çizim yapmaları için herhangi bir süre kısıtlamasına gidilmediği tespit edilmiştir. Çocukların çizimlerinin dahil edildiği çalışmalarda çocuk dostu yöntemlerin göz önünde bulundurularak etik prosedürlerin ve çizimlerin özgünlüğüne müdahale etmeyen veri toplama süreçlerinin yürütülmesi gerektiği belirlenmiştir. Bulgular ve sonuçlar doğrultusunda öneriler sunulmuştur.

Children’s drawings are a data collection tool frequently preferred in research where children participate as subjects. When using children’s drawings as a data collection tool, obtaining children’s assent, ensuring a balanced power relationship between the child and the researcher, taking necessary precautions to prevent children from influencing one another during the drawing process, allowing sufficient time for drawing, and providing a variety of drawing materials are among the key considerations. The aim of this study is to examine research conducted in Türkiye in which children’s drawings were used as a data collection tool. The study group of this descriptive survey consists of 61 research articles published in the past 10 years, conducted with preschool children, and with full texts accessible. The articles included in the study were analyzed using the document analysis technique. The results indicate that the highest number of studies were conducted in 2020; most of them focused on children’s knowledge, perceptions, opinions, awareness, experiences, and skills related to science, and the majority were carried out using qualitative methods. It was found that only 7 studies sought children’s direct assent, only 16 took measures to balance the power dynamics between children and researchers, and 26 included precautions for potential interactions between children during the drawing process. In addition, in only five studies, the choice of materials was left entirely to the children, and in 18 studies, no time limit was imposed for drawing. It was determined that studies involving children’s drawings should employ child-friendly methods and implement ethical procedures, ensuring data collection processes that do not interfere with the originality of the drawings. Recommendations were provided based on the findings and conclusions.