Kazak Yer Adlarının Oluşumunda Efsanelerin Rolü
Kazak Yer Adlarının Oluşumunda Efsanelerin Rolü
Yazar: Yeşil, Yılmaz; Ergün, Hidayet
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 10 No. 29, 2020
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education ; Alan Eğitimleri ; Kazak,Efsane,Toponim

Milletler hayatlarında karşılaştıkları her varlığı tanımak ve anlamlandırmak için farklı isimlendirme yollarına başvurmuşlardır. Yer adı verilirken o yerle ilgili efsaneler de üretilmiştir. Tüm bunlar yapılırken genel olarak kavuşamayan âşıklar, yurdu için savaşan kahramanlar, topluma mal olmuş kişiler ve evliyalar adlarını yerlere aktarmışlardır. Toplum nezdinde önemli olan bu şahsiyetler ya da olaylar yerlere aktarılmıştır. Toplum hafızasında yer alan bu efsaneler sözel hafızadan mekâna aktarılarak mekânın kutsallığı ve önemi gözler serilmiştir. Toponimi ve toponomastik, yer adları bilimi demektir. Yer isimlerinin, kökenlerinin, anlamlarının, kullanımlarının bilimsel araştırması olarak ifade edilebilir. Toponimi, ad bilimi olan onomastik biliminin bir alt dalıdır. Ad bilimin bir alt kolu olarak gelişmeye başlayan yer adları bilimi, tarih, sosyoloji, antropoloji, biyoloji gibi değişik bilim dallarının da ilgilendikleri bir alan olarak dikkati çekmiştir. Verilişinde pek çok etkenin bulunduğu yer adları, bir coğrafyanın, toprak parçasının oraya yerleşen boylar tarafından vatanlaştırılmasının ilk ve en önemli aşamasını teşkil etmektedir. Kadim zamanlardan itibaren dünya üzerine yayılan Türkler, Suriye, Anadolu, Azerbaycan ve Balkanlar bölgelerine yerleşmeye başladıklarında buralardaki isimleri Türk fonetiğine uygun adlara dönüştürürken ilk defa kendileri tarafından keşfedilen yerlere de Türkçe adlar vermişlerdir. Bu adlandırma geleneğinde, fizikî özellikler, etnik adlar, şahıs adları ve renk adları ön plana çıkmaktadır. Bunun bir başka deyişle dile getirilmesi ise Türkler ruh dünyalarında kurmuş oldukları yapıyı dış dünyaya da taşımakta cömertçe davranmışlardır. Kültür iklimlerini gerçek dünyadaki adlandırmalarla yeryüzüne nakşederek, Türk kültüründen beslenen dilin kalıcı olması, yerleştikleri yeri kendilerine göre düzenleyerek kendilerine has tam tekâmül etmiş bir dünya arzu ettiklerinin bir tezahürü olarak yorumlanması olabilir diyebiliriz. Biz yapmış olduğumuz bu çalışmada adlara kaynaklık eden efsanelerin zenginliğini ortaya koymaya çalışarak mekânın insanlar için nedenli önemli olduğunu Kazak efsaneleri aracılığıyla göstermeye çalışacağız.

Milletler hayatlarında karşılaştıkları her varlığı tanımak ve anlamlandırmak için farklı isimlendirme yollarına başvurmuşlardır. Yer adı verilirken o yerle ilgili efsaneler de üretilmiştir. Tüm bunlar yapılırken genel olarak kavuşamayan âşıklar, yurdu için savaşan kahramanlar, topluma mal olmuş kişiler ve evliyalar adlarını yerlere aktarmışlardır. Toplum nezdinde önemli olan bu şahsiyetler ya da olaylar yerlere aktarılmıştır. Toplum hafızasında yer alan bu efsaneler sözel hafızadan mekâna aktarılarak mekânın kutsallığı ve önemi gözler serilmiştir. Toponimi ve toponomastik, yer adları bilimi demektir. Yer isimlerinin, kökenlerinin, anlamlarının, kullanımlarının bilimsel araştırması olarak ifade edilebilir. Toponimi, ad bilimi olan onomastik biliminin bir alt dalıdır. Ad bilimin bir alt kolu olarak gelişmeye başlayan yer adları bilimi, tarih, sosyoloji, antropoloji, biyoloji gibi değişik bilim dallarının da ilgilendikleri bir alan olarak dikkati çekmiştir. Verilişinde pek çok etkenin bulunduğu yer adları, bir coğrafyanın, toprak parçasının oraya yerleşen boylar tarafından vatanlaştırılmasının ilk ve en önemli aşamasını teşkil etmektedir. Kadim zamanlardan itibaren dünya üzerine yayılan Türkler, Suriye, Anadolu, Azerbaycan ve Balkanlar bölgelerine yerleşmeye başladıklarında buralardaki isimleri Türk fonetiğine uygun adlara dönüştürürken ilk defa kendileri tarafından keşfedilen yerlere de Türkçe adlar vermişlerdir. Bu adlandırma geleneğinde, fizikî özellikler, etnik adlar, şahıs adları ve renk adları ön plana çıkmaktadır. Bunun bir başka deyişle dile getirilmesi ise Türkler ruh dünyalarında kurmuş oldukları yapıyı dış dünyaya da taşımakta cömertçe davranmışlardır. Kültür iklimlerini gerçek dünyadaki adlandırmalarla yeryüzüne nakşederek, Türk kültüründen beslenen dilin kalıcı olması, yerleştikleri yeri kendilerine göre düzenleyerek kendilerine has tam tekâmül etmiş bir dünya arzu ettiklerinin bir tezahürü olarak yorumlanması olabilir diyebiliriz. Biz yapmış olduğumuz bu çalışmada adlara kaynaklık eden efsanelerin zenginliğini ortaya koymaya çalışarak mekânın insanlar için nedenli önemli olduğunu Kazak efsaneleri aracılığıyla göstermeye çalışacağız.