Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi
Frege's Anti-Psychologism and Its Relation to The Subject Matter of Logic
Yazar: Özdil, Mahmut Sami
Dergi: Bilimname No. 48, 2022
Anahtar kelimeler: Logic,Frege,Psychologism,Truth,The subject matter of logic. ; Logic,Frege,Psychologism,Truth,The subject matter of logic. ; Mantık,Frege,Psikolojizm,Doğruluk,Mantığın konusu.

Psikolojizm on sekizinci yüzyılda ortaya çıkan ve insan zihninin tüm ürünlerinin psikolojinin yasalarına göre ortaya çıktığını iddia eden bir yaklaşımdır. Bu sebeple tüm felsefi veya bilimsel kavram ve sorunların öznel psikolojik deneyimlere veya birçok öznede gözlenenden yola çıkarak ulaşılan müşterek unsurlara göre açıklanabileceğini kabul eder. Frege yaşadığı yüzyılda ortaya çıkan Psikolojizmin felsefe ve mantık alanında doğurduğu problemleri fark etmiş ve bu görüşe karşı çıkan düşünürlerden birisi olmuştur. Tespit edebildiğimiz kadarıyla ona göre psikolojist yönelimlerin iki temel sorunu söz konusudur. Bunlardan ilki psikolojinin konusu itibarıyla mantık biliminin alanına giren “doğru” kavramını uygun bir tarzda ele alıp açıklaması mümkün olmaması; ikincisi ise bireylerin zihinsel süreçlerinden yola çıkıyor olması açısından psikolojinin normatif olması ve genel için geçerli kanunlar belirlemesinin mümkün olmamasıdır. Frege, “doğru”nun ne olduğunu sorarak soruşturmasına başlar. Doğrunun gündelik kullanımı bize sorgulanması gereken dört temel nesne vermektedir. Bunların İlki, resim veya resim gibi herhangi bir şeyin temsili olan nesneler; ikincisi, bu resimlerin zihnimizde bulunan temsilleri olarak idealar; üçüncüsü, bunlar arası ilişkilere dair kurduğumuz cümleler ve dördüncüsü, bu cümlelerin anlamı olan düşüncelerdir. Tespit edilen dört şeyden yalnızca düşünceler “doğru”nun uygun kullanımına layıktır. Bu durumda mantıkçının araştırması gereken şey de düşüncelerin doğruluğuna ilişkin kanunlar olmalıdır. Frege, mantığı bireysel tasarımlar olan idealardan dolayısıyla öznel olandan arındırmaya çalışmaktadır. Bu çaba onun mantığı formel bir dil ile ifadelendirme girişimlerinin de temel motivasyonudur. Çünkü günlük dilin psikolojik çağrışımlarından tamamen kurtularak mantık yapmak ona göre son derece zordur. Frege’nin argümanlarının, Platoncu bir zeminin olmasının Frege açısından sorunlar doğurduğu açıktır. Ancak, Frege’nin cevapladığı sorunlar da tüm psikolojist anlayışların çözmesi gereken sorunlardır.

Psychologism, which emerged in the late eighteenth century, claims that all products of the human mind arise according to the laws of psychology. For this reason, it accepts that all philosophical or scientific concepts and problems can be explained according to subjective psychological experiences or common elements formed from what is observed in all men. Frege noticed the problems caused by psychologism in the field of logic, and accordingly, he became one of the thinkers who opposed this view. As far as we can determine, according to him, there are two main problems with psychologistic approaches. First, it is not possible to handle and explain the concept of "true", which falls under the field of logic, in an appropriate way, in terms of psychology. Second, since it is based on the mental processes of individuals, it is not possible for psychology to be normative and to determine general laws.Frege thought that by determining the appropriate use of the word "true", the goal mentioned could be achieved. The everyday use of truth gives us four starting points to question. The first of these are objects that are representations of anything, such as a picture or painting; the second, the ideas as the representations of these pictures in our minds; the third is the sentences we have built about these pictures, ideas, or the relations between them, and the fourth is the thoughts that are the meaning of these sentences. Of the four identified, only thoughts are worthy of the proper use of "true." In this case, the logician must investigate the laws of the truth of thoughts. Frege tries to purify logic from ideas, which are individual perceptions, and therefore from the subjective. This effort is also the main motivation for his attempts to express logic in a formal language. Because it is extremely difficult for him to make logic by completely getting rid of the psychological connotations of everyday language. It is clear that Frege's critiques pose problems for Frege in that they are on a Platonic basis. However, it is also clear that the problems that Frege's argument answers are also problems that all psychologistic positions must resolve.