Tarihi Kent Merkezinde Kentsel Dönüşüm Boyutları: Bitlis “Dere Üstü Kentsel Dönüşüm Projesi” Örneği
Urban Transformation Dimensions in the Historic City Center: The Case of Bitlis “Dere Üstü Urban Transformation Project”
Yazar: Onat, Narin
Dergi: Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, Vol. 13 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Architectural Engineering ; Mimari Mühendislik ; Civil Engineering (Other) ; İnşaat Mühendisliği (Diğer) ; Bitlis Restoration,Structural Rehabilitation,Urban Regeneration,Urban Evacuation,Gentrification ; Bitlis Restorasyon,Yapısal Sağlıklaştırma,Kentsel Dönüşüm,Kentsel Boşaltma,Soylulaştırma

Bitlis birçok kültürel elemanın fiziksel uzantısı olarak inşa edilmiş ve yüzyıllardır mimari ve kültürel yaşantısını sürdüren kadim kentlerden biridir. Çalışma, Bitlis’in yüzyıllar içerisinde katmanlaşan kent merkezinin 2020 yılında başlayan ve adeta kenti yeniden katman katman açan ve boşaltan dönüşümünü ele almaktadır. Kentin tarihsel dokusunun ‘riskli alan’ gerekçesiyle dönüştürüldüğü proje, mimari açıdan eleştirel okunmaktadır. Bunun yanı sıra bir kentsel boşaltma neticesinde yapıların kullanıcı güvenliği açısından daha elverişli hale gelmesi, avantaj olarak değerlendirilmektedir. Kentin eski ve yeni dokusunun, mimari açıdan karşılaştırmalı okuması üzerinden şekillenen çalışmada, yapısal yıkımlar, yapılan projeler ve süreçler ele alınmıştır. Çalışma tarihi alanlarda yapılan dönüşüm projelerinin demokratik bir zeminde tartışılması gerektiği kanaatinden yola çıkmakla beraber, kentin çoğulcu yeniden inşasının kentsel görünürlüğe olumlu etki ettiği savına dayandırılmaktadır. Özetle çalışma, bir kentsel dönüşüm projesinin hem avantaj hem de dezavantaj oluşturan çift yönlü pozisyona odaklanmakta, dönüşüm süreçlerinin nasıl izlenmesi gerektiğinin cevabını aramakta; bunun kent kimliğine ve kentsel görünürlüğe etkisini araştırmaktadır. Gerçekleşen projenin verilerinin incelenip literatürle karşılaştırılması, mekânsal değişikliklerin okuması ve sınıfsal değişikliklerin değişen kentsel doku üzerinden ele alınması, çalışmanın yöntemini ifade etmektedir. Sonuçta yapılan dönüşümün Bitlis için olumlu taraflarının yanında, kolektif bellek kaybına,  toplumsal açıdan sınıfsal değişikliklere ve soylulaştırmaya neden olabileceği tespit edilmiştir.

Bitlis is one of the ancient cities that has been built as a physical extension of many cultural elements and has maintained its architectural and cultural life for centuries. The study deals with the transformation of the city center of Bitlis, which has been layered over the centuries, which started in 2020 and has almost opened and emptied the city layer by layer. The project, in which the historical texture of the city is transformed on the grounds of 'risky area', is read critically from an architectural point of view. On the other hand, the fact that the buildings become more favorable in terms of user safety as a result of an urban evacuation is considered as an advantage. The study, which is shaped by a comparative architectural reading of the old and new texture of the city, deals with structural demolitions, projects and processes. While the study is based on the conviction that transformation projects in historical areas should be discussed on a democratic basis, it is based on the argument that the pluralistic reconstruction of the city has a positive effect on urban visibility. To summarize, the study focuses on the dual position of an urban regeneration project, which constitutes both an advantage and a disadvantage, and seeks the answer to how regeneration processes should be monitored, and investigates its impact on urban identity and urban visibility. The methodology of the study consists of examining the data of the realized project and comparing it with the literature, reading the spatial changes and addressing the class changes through the changing urban fabric. As a result, it has been determined that the transformation, in addition to its positive aspects for Bitlis, may cause loss of collective memory, social class changes and gentrification.