Platon’un Felsefesinde Kötülük Tasavvurunun Teistik Filozoflar Üzerindeki Etkisi
The Influence of Plato’s Understanding of Evil on Theistic Philosophers
Yazar: Aksoy Kaya, Ümmügülsüm
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Philosophy of Religion ; Din Felsefesi ; Philosophy of Religion,God,Plato,Evil,Augustine,Avicenna,Leibniz ; Din Felsefesi,Tanrı,Platon,Kötülük,Augustinus,İbn Sînâ,Leibniz

Bu makale, teistik felsefede kötülük probleminin aldığı şekli, Platon’un kötülük anlayışıyla ilişkilendirerek ele almaktadır. Yasalar, Devlet ve Timaios gibi diyaloglarda ortaya çıkan Platon’un kötülük tasarımı, metafizik ve etik boyutlarıyla incelenmiş; bu düşüncenin Augustinus, İbn Sînâ ve Leibniz gibi filozofların görüşlerindeki izdüşümleri araştırılmıştır. Temel iddia, Platon’un kötülüğü tanrısal düzenden ve iyi ideasından uzaklaşma olarak yorumlayan yaklaşımının, tarihsel aktarımlara rağmen bu teistik düşünürlerde büyük ölçüde korunduğudur. Karşılaştırmalı felsefi analiz yöntemiyle yürütülen çalışmada, söz konusu yaklaşımın Hristiyan, İslam ve rasyonalist geleneklerde nasıl yeniden üretildiği ortaya konmuştur. Böylece Platoncu mirasın din felsefesi üzerindeki sürekliliği vurgulanmaktadır. Platon’a göre kötülük, bağımsız bir varlık değil, metafiziksel bir eksiklikten kaynaklanmaktadır. İyiden ve tanrısal olandan uzaklaşma, bilhassa ruhun cehaleti ve ahlaki yetersizliğiyle bağlantılı olarak kötülüğün temelini oluşturur. Augustinus da benzer şekilde, kötülüğü privatio boni (iyiliğin yoksunluğu) olarak tanımlar. Tanrı’nın yarattığı her şey özünde iyidir; kötülük ise özgür iradeli varlıkların Tanrı’dan sapmalarıyla ortaya çıkar. Her iki düşünürde de kötülük pozitif bir varlık olarak değil, iyiliğin eksikliği olarak kavramsallaştırılır. İbn Sînâ’nın yaklaşımı da bu çizgide ilerler. O, mutlak iyiliği sadece Vacibu’l-Vücûd olan Allah’a atfeder ve kötülüğü yaratılmış varlıkların zorunlu ontolojik sınırlılıklarıyla açıklar. Leibniz ise kötülüğü, "en iyi mümkün dünya" teorisi çerçevesinde değerlendirir: tekil kötülükler evrensel düzenin bütünlüğü içinde işlevsel bir yer taşır ve Tanrı’nın mutlak iyiliğiyle çelişmez. Sonuç olarak, bu düşünürlerin ortak paydası, kötülüğün Tanrı’dan kaynaklanamayacağı yönündedir. Kötülük; ahlaki eksiklik, ontolojik sınırlılık veya kozmik düzenin işlevsel bir parçası olarak görülse de hiçbir zaman pozitif bir varlık olarak kabul edilmez. Bu yaklaşım, teistik düşünce geleneğinde dikkate değer bir felsefi sürekliliğe işaret eder.

This article examines how the problem of evil in theistic philosophy has been shaped in relation to Plato’s understanding of evil. It analyzes the conception of evil presented in dialogues such as Laws, Republic and Timaeus within a metaphysical and ethical framework, and its reflections in the thought of central figures in the philosophy of religion such as Augustine, Avicenna, and Leibniz. The main claim is that Plato’s interpretation of evil as a distancing from the divine order and the Idea of the Good has been largely preserved in these theistic thinkers, despite historical and interpretive transmissions. Through a method of comparative philosophical analysis, the study demonstrates how this Platonic view was rearticulated in Christian, Islamic, and rationalist theistic traditions, thereby highlighting the continuity of the Platonic legacy in the philosophy of religion. According to Plato, evil is not an independent being but rather the result of a metaphysical deficiency. It arises from a distancing from the Good and the divine, often linked to the ignorance and moral failure of the soul. Similarly, Augustine defines evil as privatio boni (privation of the good), maintaining that all created things are inherently good and that evil emerges when free wills deviate from God. Both thinkers treat evil not as a positive entity, but as a lack or corruption of goodness. Avicenna follows this line by attributing absolute goodness solely to God, the Necessary Existent, and viewing evil as a consequence of the ontological limitations of created beings. Leibniz, within his “best of all possible worlds” framework, interprets individual evils as functionally necessary within cosmic harmony. Ultimately, all four philosophers reject the notion that evil originates from God. Instead, they depict it as moral deficiency, ontological limitation, or functional necessity, never as a positive ontological reality, thus affirming a notable philosophical continuity in the theistic tradition.