Algılanan Ebeveyn Reddi ile Somatizasyon Arasındaki İlişkide Aleksitiminin Aracı Rolü
The Mediating Role of Alexithymia in the Relationship Between Perceived Parental Rejection and Somatization
Yazar: Haktanır, Zeynep; Çoklar, Işıl
Dergi: Psikoloji Çalışmaları, Vol. 43 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Kişiler  arası  kabul  ve  red  kuramı,ebeveyn  kabul  ve reddi,aleksitimi,duyguları tanımada güçlük,duyguları söze dökmede güçlük,somatizasyon ; Interpersonal  acceptance-rejection  theory,parental  acceptance  and  rejection,alexithymia,difficulty identifying feelings,difficulty describing feelings,somatization

Somatik  yakınmalar  yetişkinlik  döneminde  karşılaşılan  yaygın  psikolojik sorunlardan  biridir.  Duyguları  tanıma  ve  ifade  etme  güçlüğüyle  nitelenen aleksitimi ise somatik yakınmaların güçlü yordayıcılarından biri olarak kabul edilmektedir.  Alanyazındaki  araştırma  bulguları  olumsuz  çocukluk  çağı yaşantılarının  aleksitimiyi  ve  somatizasyonu  yordadığını  göstermektedir. Çocukluk  döneminde  bakım  verenle  kurulan  ilişkinin  kişilik  özellikleri  ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerine odaklanan kişiler arası kabul ve red kuramı  bu  açıdan  geniş  kapsamlı  bir  perspektif  sunmaktadır.  Bu  çalışmanın amacı,  algılanan  ebeveyn  reddinin  yetişkinlik  döneminde  gözlemlenen aleksitimi ve somatik yakınmalar üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışma kapsamında  algılanan  anne  ve  baba  reddinin  somatik  yakınmalar  üzerindeki etkisinin  ayrı  iki  modelle  sınanması  amaçlanmaktadır. Anne  reddinin  etkisi sınanırken  baba  reddinin,  baba  reddinin  etkisi  sınanırken  de  anne  reddinin etkisinin  kontrol  edilmesi  planlanmıştır.  Aleksitiminin  üç  ayrı  boyutunun bu  ilişkilerdeki  aracı  rollerinin  incelenmesi  yoluyla  da  alanyazına  katkı sağlanması hedeflenmektedir. Araştırma verileri çevrimiçi ortamda Türkiye’de yaşayan 224’ü kadın, 104’ü erkek olmak üzere 328 kişiden toplanmıştır. Veri toplama araçları Sosyo-demografik form, Ebeveyn Kabul/Red Ölçeği Yetişkin Anne ve Baba Formları (Rohner ve Khaleque, 2005), Kısa Belirti Envanteri Somatizasyon Alt Ölçeği (SCL-90-R; Derogatis, 1977) ve Toronto Aleksitimi Ölçeğinden (TAS-20; Bagby ve ark., 1994) oluşmaktadır. Bulgular, algılanan baba reddinin etkisi kontrol edildiğinde, algılanan anne reddinin aleksitiminin ‘duyguları  tanımada  güçlük’  ve  ‘duyguları  söze  dökmede  güçlük’  alt boyutlarını ve somatizasyonu yordadığını göstermiştir. Dahası, algılanan anne reddi  ile  somatizasyon  arasındaki  ilişkiye  aleksitiminin  duyguları  tanımada güçlük boyutunun aracılık ettiği bulunmuştur. Algılanan anne reddinin etkisi kontrol  edildiğinde  ise  babadan  algılanan  reddin  aleksitiminin  alt  boyutları ve  somatizasyon  üzerinde  istatistiksel  açıdan  anlamlı  etkilerinin  olmadığı görülmüştür.  Bulgular  somatizasyon  ve  aleksitimi  arasındaki  ilişkiye  dair alanyazın  bulgularını  desteklemiştir.  Ayrıca  bu  çalışma,  anneden  algılanan ebeveyn reddinin aleksitimi altboyutları aracılığıyla somatizasyonu yordadığına işaret ederek alanyazın bulgularını genişletmiştir. Bulgular alanyazın ışığında değerlendirilmiş, araştırmanın güçlü yönleri, sınırlılıkları, pratik çıkarımları ve gelecek araştırmalar için öneriler tartışılmıştır

Somatic complaints are a prevalent psychological problem many adults experience. Alexithymia is characterized by difficulty identifying and expressing feelings and is widely considered to be a strong predictor of somatic complaints. Previous studies have indicated adverse childhood experiences  to be associated with alexithymia and somatization. In this regard, interpersonal acceptance-rejection theory provides a comprehensive perspective that focuses on the effects the caregiver-infancy relationship that is established in the early years of life has on personality characteristics and psychological well-being. The aim of the current research is to examine the effects of perceived parental rejection on alexithymia and somatic complaints in adults using two separate models. The study will analyze the effect of maternal rejection while controlling for the effect of paternal rejection, as well as the effect of paternal rejection while controlling for  the  effect  of  maternal  rejection.  The  research  also  intends  to  contribute  to  the  literature  by  investigating  the mediating roles the three sub-dimensions of alexithymia has on these relationships. Data were collected online from 328 participants in Türkiye, of whom 224 are women and 104 are men. All participants filled out a socio-demographic form, the Somatization Subscale of the Symptom Checklist 90-R (SCL-90-R; Derogatis, 1977), the mother and father versions of the Adult Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (Rohner & Khaleque, 2005), and the Toronto Alexithymia Scale (TAS-20; Bagby et al., 1994). The results reveal perceived maternal rejection to predict somatization as well as the TAS-20 subscales of difficulty identifying emotions and difficulty expressing emotions when controlling for the effect of perceived paternal rejection. In addition, the TAS-20 component of difficulty identifying emotions was found to mediate the relationship between perceived maternal rejection and somatization. Perceived paternal rejection had no statistically significant effects on somatization or the sub-dimensions of alexithymia when controlling for the effect of perceived maternal rejection. The results confirm previous research regarding the relationship between somatization and alexithymia. Additionally, this research expands on the results in the literature by emphasizing how perceived parental rejection from the mother predicts somatization through the sub-dimensions of alexithymia. The findings have been evaluated in light of the literature, with the study’s strengths, limitations, practical implications, and recommendations for future research also being discussed.