W. Stanley Jevons’ın ‘Logıc’ (Mantık) Adlı Eserindeki Mantık Görüşleri Üzerine Değerlendirme
Evaluation on the Logical Views of W. Stanley Jevons in His Work “Logic”
Yazar: Selçuk, Remziye
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: Logic ; Mantık ; History of Logic ; Mantık Tarihi ; Mantık,W. Stanley Jevons,Akıl yürütme,Önerme,Kıyas ; Logıc,W. Stanley Jevons,Reasonıng,Proposition,Syllogism

19. yüzyıl mantık ilmi açısından oldukça önemlidir. Çünkü sembolik mantık çalışmaları hız kazanmış, kıyas eleştirileri yoğunlaşmış, kıyasa alternatif yöntemler geliştirilmiş ve mantık makineleri hem tasarlanmış hem de uygulamaya başlanmıştır. Bu bağlamda W. Stanley Jevons(1835-1882) mantıkla alakalı birçok çalışma yapmıştır. En önemlileri arasında “mantıksal alfabe”, “mantıksal abaküs” ve “mantık makinesi” çalışmaları ile “benzerlerinin birbiri yerine kullanılması” görüşü bulunmaktadır. Bu çalışma kapsam olarak 19. Yüzyıl mantığı ve bu süreç içerisinde Jevons’ın, mantık görüşlerinin özeti olması bakımından,“Logic(Mantık)” adlı eseri ile sınırlıdır. Bu makalede okuyucuya, mantık tarihi içerisinde önemli yeri olan Jevons’ın görüşleri hakkında bilgi sunma ve bazı karşılaştırmalar ile eleştirel bir bakış açısı kazandırma amaçlanmıştır. Yöntem olarak kaynak tarama, okuma ve yorumlama yöntemleri kullanılmıştır. Verilerin toplanıp değerlendirilmesiyle dikkat çekici bulgular elde edilmiştir. Jevons “Logic” kitabında mantık konularını bir takım ilavelerle ele almaktadır. O eserinde akıl yürütmelerden başlayarak kavram ve kavram çeşitleri, önermeler, kıyas, kıyas çeşitleri, gözlem, deney, konuları ile doğadan bilgi toplama sürecinin mantıksal aşamalarını incelemektedir. Eserin sonunda da kısaca mantıksal yanlışlarına değinmektedir. Mantıkçılar mantığın önemini bilerek çalışmalıdır. Eğitimde mantık dersi, küçük yaşlardan itibaren önemli sayılarak bireylere kazandırılmalıdır. “Benzerlik” mantık ve bilimler için önemlidir. Çıkarımlarda ve sembolleştirmede önermeleri benzer önermeye indirgenerek çıkarım yapılabilmektedir. Genelleme yapmak mümkün ve gereklidir. Tümevarım bilimler için oldukça önemlidir ve dört aşamadan meydana gelmektedir. Bunlar gözlem ve deney yoluyla veri toplama, akıl yürütme (bu aşamada incelenen şeyler için doğru olabilecek hipotezler oluşturulur), kıyas veya diğer tümdengelim yöntemleriyle hipotezin doğru olması halinde doğru olabilecek belli olgulara ulaşma, hazırlanmış bilgileri çıkarımlarla karşılaştırmaya devam etme, yani yeni deney ve gözlemlerle tekrar bilgilerin doğruluğunu sınamadır.

The 19th century is significant for the science of logic because witnessed an acceleration of symbolic logic studies, the development of alternative methods to syllogisms, and the design and implementation of logic machines. In this context, W. Stanley Jevons (1835-1882) made numerous contributions to logic. Among his most important works are his studies on the "logical alphabet," "logical abacus," and "logic machine," as well as his view on the interchangeability of similar concepts. This study is limited in scope to 19th-century logic and Jevons’s work, "Logic" which presents his key ideas. This article aims to provide the reader with information about Jevons’s views, which hold an important place in the history of logic, and to offer a critical perspective through some comparisons. The methodology employed includes source research, reading, and interpretation. Significant findings were obtained through the collection and evaluation of data. In his book "Logic" Jevons addresses logical topics with a number of additions. Starting with reasoning, it examines the logical stages of the process of gathering information from nature, including concepts and types of concepts, propositions, syllogisms, types of syllogisms, observation, and experimentation. The final section briefly touches upon logical fallacies. Logic lessons should be considered important in education and instilled in individuals from a young age. "Similarity" is important for logic and the sciences. In inferences and symbolization, propositions can be reduced to similar propositions to make inferences. Generalization is possible and necessary. Induction is quite important for the sciences and consists of four stages.