hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Kırgızların Eski Yazısının Tarihi Hakkındaki Görüşler
The History of Kyrgyz Ancient Writing
Yazar: Nurmatov, Mirlanbek
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Kyrgyz, Kyrgyz runic alphabets, Yenisei runic inscriptions, Suci inscription ; Kırgızlar, Kırgız runik yazısı, Yenisey runik yazıtları, Suci yazıtı

Türklerin bilinen en eski yazısı runik yazıdır. Kadim Türk halklarından biri olan Kırgızlar da runik yazıyı kullandılar. Bilim dünyası tarafından XVIII. yüzyıl başlarında ilk olarak Yenisey Kırgızlarının kullandığı runik yazılar keşfedildi. Yenisey runik yazıtları Orhun yazıtları ile aynı olmakla birlikte, ikisi arasında bazı dönemsel ve dilsel farklar da mevcuttur. Yenisey runik yazısı, bilinen Türk runik yazısının daha ilkel şekli olabilir. Runik yazısının kökleri İran üzerinden Aramice’ye kadar götürülür. Bununla birlikte Kırgız runik yazılarında Kırgızların boy tamgalarının da faal olarak kullanıldığını görebiliyoruz. Yenisey Kırgızları bütün zorluklara rağmen runik yazılarını Rusların Sibirya’yı işgaline kadar kullandılar

The oldest known Turkic writing is runic. One of the ancient Turkic nation Kyrgyz people also have used the runic alphabets. In the early first XVIII. century Yenisei Kyrgyz runic alphabet is discovered by the scientists. Although the Yenisei runic alphabets are the same as the Orkhon inscriptions, there are some periodic and linguistic differences between them. Yenisei runic alphabet might be more primitive form of the known Turkish runic alphabet. Roots of the runic writing based on Aramaic via Iran. However, we can see that the Kyrgyz tribe tamga are also actively used in the Kyrgyz runic inscriptions. Despite all the difficulties, Yenisei Kyrgyz used up runic alphabets until the invasion of Siberia by the Russians
A Turkic Medical Treatise from Islamic Central Asia: A Critical Edition of a Seventeenth–Century Chagatay Work by Sub?an Qulï Khan. Edited, Translated and Annotated by László KÁROLY. Brill’s Inner Asian Library. Volume 32. Editors: Michael DROMPP; Devin DEWEESE; Mark C. ELLIOTT. ISBN: 9789004282568. Leiden. 2015
A Turkic Medical Treatise from Islamic Central Asia: A Critical Edition of a Seventeenth–Century Chagatay Work by Sub?an Qulï Khan. Edited, Translated and Annotated by László KÁROLY. Brill’s Inner Asian Library. Volume 32. Editors: Michael DROMPP; Devin DEWEESE; Mark C. ELLIOTT. ISBN: 9789004282568. Leiden. 2015
Yazar: Uçar, Erdem
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015

Bu çalışma, László KÁROLY’nin Szeged’te Mária IVANICS’in danışmanlığında 2000 yılında başlayıp 2002 yılında tamamlanan, Sayyid Subhān Qulï Muḥammad Bahādur kán orvosi traktátuma [Seyid Subhân Kulı Muhammed Bahâdur Han’ın Tıp Hakkındaki Çalışması] adlı yüksek lisans tezine dayanmaktadır. Yazar, tezi için konu ararken Macar Bilimler Akademisi, Şark Yazmaları Koleksiyonu Ármin VÁMBÉRY bölümünde muhafaza edilen tıpla ilgili bir Çağatayca yazma keşfetmiş ve bu yazmayı tez olarak hazırlamıştı. Doktorasını tamamladıktan sonra, yüksek lisans tezini yayına hazırlarken Özbekistan’a yaptığı bir seyahatte, yazar Ebu Reyhan El Birunî Şarkşinaslık Enstitüsünde (Taşkent) bu yazmanın diğer nüshalarını da keşfetmiştir. Böylece tanıtımını yapacağımız eser ortaya çıkmıştır.Eserin ‘Giriş’ kısmı dokuz ayrı bölümden meydana gelmektedir.İlk bölüm, (s. 1–5) Türklerdeki tıp geleneği hakkındaki genel bilgilerin yer aldığı bir kısımla başlamaktadır. Yazar, Türklerdeki tıp geleneğini, coğrafî, kronolojik, İslâm öncesi ve sonrası gibi ölçütlere dayanarak üç ana başlıkta tasnif etmektedir: 1. İç Asya’daki göçebe topluluklar arasındaki tıp bilgisi. Yazar, bu gelenekle ilgili yazılı birincil kaynaklara sahip olunmadığını belirtmektedir.2. Hint ve Çin geleneğiyle ilişkili Doğu Türkistan bölgesi tıp bilgisi. Eski Uygur toplumundan bu gelenek hakkında oldukça değerli bilgiler elimize ulaşmıştır.3. İslâm dünyasındaki Kâdim Yunan–İslâmî tıp bilgisi. Bu gelenek de kendi içerisinde dört ana gruba ayrılmaktadır: a. Anadolu tıp bilgisi (Osmanlı)

A Turkic Medical Treatise from Islamic Central Asia:  A Critical Edition of a Seventeenth–Century Chagatay  Work by Subḥān Qulï Khan. Edited, Translated and  Annotated by László KÁROLY. Brill’s Inner Asian  Library. Volume 32. Editors: Michael DROMPP; Devin  DEWEESE; Mark C. ELLIOTT.  ISBN: 9789004282568. Leiden. 2015
Klaus Röhrborn, Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. II: Nomina – Pronomina – Partikeln. Teil 1: a – asvık. Neubearbeitung. Stuttgart, 2015. XXVI, 307 S. Kartoniert ISBN 978-3-515-11006-8
Klaus Röhrborn, Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. II: Nomina – Pronomina – Partikeln. Teil 1: a – asvık. Neubearbeitung. Stuttgart, 2015. XXVI, 307 S. Kartoniert ISBN 978-3-515-11006-8
Yazar: Yıldız, Hüseyin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015

ačite, ačiti † / ”čyty < toch. B ajite < skr. ajita- ,,unbesiegt“,  auch Personenname (vgl. TochSprachB 88 u.). Var.: ”čyt’  (Fehler für ”čytyt’ ?) Maitr 89 r. 4. Männl. Eigenname // erkek adı: a) ein himmlischer  Musikant // tanrısal bir çalgıcı: timbure pančašike  čitrasene n(a)nta a. ulatı t(ä)ŋridäm oyınčılar ,,Tumburu

Peter Zieme OLZ 73 (1978): 325-330; Os- man F. Sertkaya, TK 187 (1978): 441-444,  TDED 23 (1979): 347-352; Lars Johanson  AOH 42 (1981): 121-124; A. von Gabain  MS 36 : 708-711  Lars Johanson AOH 42 (1981): 121-124;  Peter Zieme OLZ 77 (1982): 174-177; A.  von Gabain MS 36 : 708-711  Lars Johanson AOH 45 (1984): 194-195;  A. von Gabain MS 36 : 708- 711; Peter Zieme OLZ 84 (1989): 59-62 Lars Johanson AOH 50 (1989): 179-180;  Peter Zieme OLZ 84 (1989): 59-62 Mehmet Ölmez TDA 4 (1994): 207-208;  Peter Zieme OLZ 90 (1995): 199-201 Peter Zieme OLZ 95 (2000): 72-78
Cengiz Alyılmaz, İpek Yolu Kavşağının Ölümsüzlük Eserleri, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2015, ISBN:978-975-442-676-2
Cengiz Alyılmaz, İpek Yolu Kavşağının Ölümsüzlük Eserleri, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2015, ISBN:978-975-442-676-2
Yazar: Şimşek, Yaşar
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015

olmayan tarihî mirasın Türklerin ve komşularının dünya algısını göstermesi  bakımından son derece önemli olduğu bilinmektedir. Kozmogonik ve mitolojik  araştırmalara eşsiz kaynaklar sağlayan bu mirasa kitapta hatırı sayılır bir bölüm  ayrılmıştır . İlgili bölümde verilen 225 fotoğrafın büyük bir bölümü  Hutubi, Altay, Seterli, Yinchuan ve Kâşgar bölgelerindendir. Turfan, Hutubi,  Altay ve Yinchuan bölgelerindeki kaya üstü tasvirler üzerinde gerçekleştirilen  araştırma ve incelemeler sonucunda Turfan, Altay ve Hutubi bölgelerindeki  kaya üstü tasvirlerin Asya, Kafkasya ve Anadolu coğrafyasındakiler ile  (Moğolistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Azerbaycan, Türkiye…)  büyük benzerlikler taşıdığı, Yinchuan bölgesindekilerin ise özellikle Hakasya

olmayan tarihî mirasın Türklerin ve komşularının dünya algısını göstermesi  bakımından son derece önemli olduğu bilinmektedir. Kozmogonik ve mitolojik  araştırmalara eşsiz kaynaklar sağlayan bu mirasa kitapta hatırı sayılır bir bölüm  ayrılmıştır . İlgili bölümde verilen 225 fotoğrafın büyük bir bölümü  Hutubi, Altay, Seterli, Yinchuan ve Kâşgar bölgelerindendir. Turfan, Hutubi,  Altay ve Yinchuan bölgelerindeki kaya üstü tasvirler üzerinde gerçekleştirilen  araştırma ve incelemeler sonucunda Turfan, Altay ve Hutubi bölgelerindeki  kaya üstü tasvirlerin Asya, Kafkasya ve Anadolu coğrafyasındakiler ile  (Moğolistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Azerbaycan, Türkiye…)  büyük benzerlikler taşıdığı, Yinchuan bölgesindekilerin ise özellikle Hakasya
Fatih Özek (2014), Tarihî Türk Lehçelerinde Ünlüler, Akçağ Yayınları, Ankara, 286 s., ISBN: 978-605-605-152-8
Fatih Özek (2014), Tarihî Türk Lehçelerinde Ünlüler, Akçağ Yayınları, Ankara, 286 s., ISBN: 978-605-605-152-8
Yazar: Baldane, Orhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015

ğini ifade eden yazar, tarihî Türk lehçeleri için uzun ve kısa ünlü karşıtlığının  esas alınacağını söylemektedir. Yine bu kısımda Türkçenin tartışmalı konuların- dan olan birincil uzun ünlülerin varlığı meselesiyle ilgili önemli görüşlere yer  verilmiş ve ağız ünlüleriyle ilgili bahis sonlandırılmıştır. Bundan sonra ise kayan  ünlüler ve yarı ünlüler ile ilgili değerlendirmelerin yer aldığı kısım gelmektedir.  Burada, çağdaş lehçelerden Yakut Türkçesi ve Türkmen Türkçesi, tarihî lehçe- lerden de Ana Çuvaşça ve Volga Bulgarcası üzerinden kayan ünlülerle ilgili bil- giler ve örnekler verilmiştir. Yarı ünlü başlığı altında da konuyla ilgili görüşler  zikredildikten sonra Türkçe için /y/ ünsüzünün ve iki ünlü arasındaki /v/ ünsüzü

ğini ifade eden yazar, tarihî Türk lehçeleri için uzun ve kısa ünlü karşıtlığının  esas alınacağını söylemektedir. Yine bu kısımda Türkçenin tartışmalı konuların- dan olan birincil uzun ünlülerin varlığı meselesiyle ilgili önemli görüşlere yer  verilmiş ve ağız ünlüleriyle ilgili bahis sonlandırılmıştır. Bundan sonra ise kayan  ünlüler ve yarı ünlüler ile ilgili değerlendirmelerin yer aldığı kısım gelmektedir.  Burada, çağdaş lehçelerden Yakut Türkçesi ve Türkmen Türkçesi, tarihî lehçe- lerden de Ana Çuvaşça ve Volga Bulgarcası üzerinden kayan ünlülerle ilgili bil- giler ve örnekler verilmiştir. Yarı ünlü başlığı altında da konuyla ilgili görüşler  zikredildikten sonra Türkçe için /y/ ünsüzünün ve iki ünlü arasındaki /v/ ünsüzü
Yeter Torun, Türkçede Gelecek Zaman ve Kiplik Özellikleri, Karahan Kitabevi, Adana, 2013, 209 s. ISBN: 978-605-4454-87-7
Yeter Torun, Türkçede Gelecek Zaman ve Kiplik Özellikleri, Karahan Kitabevi, Adana, 2013, 209 s. ISBN: 978-605-4454-87-7
Yazar: Güneri, Aysun Demirez
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015

bölümde sözü edilen başlıkla ilgili çalışmalar değerlendirilmiştir. Kiplik  bölümünde alt başlıklarla kiplik türleri, kiplik kişi ilişkisi, kipliği belirleyen  dil birimleri verilmiştir: Kiplik türleri , eyleyici odaklı kiplik (Agent- oriented madality), konuşur odaklı kiplik (Speaker-orented modality), yükümlülük  kipliği(deontic modality), bilgi kipliği (epistemic madality), yardımcı/ bağımlı  cümle kipliği (subordinating modality) başlıkları altında incelenmiştir

Yrd. Doç. Dr., GÜ Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, adguneri@gmail.com. 1 Bybee, J., Perkins R. And PagliucaW.(1994), The Evolution of Grammar: Tense, Aspect and Modality in Languages  of the World, Chicago: University of Chicago Press. 2 Bybee, J. ve Fleischman, S.(1992), Modality in Grammar and Discourse, Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamins  Publishing Company
TÜRKÇEDE FİİLDEN İSİM YAPMA EKİ -P
TÜRKÇEDE FİİLDEN İSİM YAPMA EKİ -P
Yazar: Kirişçioğlu, Mehmet Fatih
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 9 No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; -p, fiilden isim yapma eki,arkaik ek,Ana Türkçe

Bu çalışmada G. Clauson’ın bir makalesinde 8.yy.dan önce kullanılan ekler listesinde ele aldığı -p fiilden isim yapma eki incelenmiştir. Önce bu ekle ilgili yazılanlar irdelenmiş; sonra bu ekin geçtiğini düşündüğümüz ap (ab), alp, çöp, ip (yıp), kap, kip, küp, hep (kop), sap, sarp, tüp kelimeleri tek tek ele alınmıştır. Bu kelimelerde ekin mevcut olup olamayacağı daha önce yapılan çalışmalar ve etimoloji sözlüklerinin yardımıyla irdelenmiştir. Sonuç olarak bu kelimelerin çoğunda bu ekin mevcudiyeti delilleriyle ortaya konmuştur.

Bu çalışmada G. Clauson’ın bir makalesinde 8.yy.dan önce kullanılan ekler listesinde ele aldığı -p fiilden isim yapma eki incelenmiştir. Önce bu ekle ilgili yazılanlar irdelenmiş; sonra bu ekin geçtiğini düşündüğümüz ap (ab), alp, çöp, ip (yıp), kap, kip, küp, hep (kop), sap, sarp, tüp kelimeleri tek tek ele alınmıştır. Bu kelimelerde ekin mevcut olup olamayacağı daha önce yapılan çalışmalar ve etimoloji sözlüklerinin yardımıyla irdelenmiştir. Sonuç olarak bu kelimelerin çoğunda bu ekin mevcudiyeti delilleriyle ortaya konmuştur.
ULAÇ (FİİLİN ZARFSI ŞEKLİ) KAVRAMI ÜZERİNE
ULAÇ (FİİLİN ZARFSI ŞEKLİ) KAVRAMI ÜZERİNE
Yazar: Guzev, Viktor; Deniz Yılmaz, Özlem
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 9 No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; fiil çekimi ulamları,ulaç ulamı,ulaç

Dil biliminde yerleşmiş görüşe göre, ulaç, esas eyleme tâbi ikincil (yani yardımcı, ilâve) eylem ileten bitimsiz (infinit) ve şahıssız fiil şeklidir. Ancak bu tanım, ulaç oluşumları bakımından zengin Türk dili malzemesi verileriyle doğrulanmadığı için, bizce yeniden işlenip geliştirilmelidir. Türkiye Türkçesinde -Dİ -(y)Elİ, -Dİ mİ, -mİş -mEmİş (idi), -Dİ mİ (idi), -mİyor mİ, -mEz mİ, -sE gibi belirteç (sirkonstans) anlamlarına sahip bitimli (finit) şekillerin varlığı, ulaçların bitimsiz fiil ad(lık) şekilleri oldukları tezini şüpheli kılar. Bu oluşumların bitimli şekil olması, ulaç olmalarına engel teşkil etmemekte, diğer bir deyişle belirteç anlamı, bitimli şekil anlamıyla çelişmemektedir. Üstelik yukarıda sıralanan bitimli ulaç şekilleri ile -DİğİndE gibi belirteç anlamlı oluşumlar, yerleşmiş görüşün tersine,ulaçların çekimlenebilen, dolayısıyla şahıs anlam birimcikleri (semleri)’ne sahip olabilen şekiller de olduğunu gösterir. Makalede bu görüşler doğrultusunda ulaç kavramı ele alınıp işlenmektedir.

Dil biliminde yerleşmiş görüşe göre, ulaç, esas eyleme tâbi ikincil (yani yardımcı, ilâve) eylem ileten bitimsiz (infinit) ve şahıssız fiil şeklidir. Ancak bu tanım, ulaç oluşumları bakımından zengin Türk dili malzemesi verileriyle doğrulanmadığı için, bizce yeniden işlenip geliştirilmelidir. Türkiye Türkçesinde -Dİ -(y)Elİ, -Dİ mİ, -mİş -mEmİş (idi), -Dİ mİ (idi), -mİyor mİ, -mEz mİ, -sE gibi belirteç (sirkonstans) anlamlarına sahip bitimli (finit) şekillerin varlığı, ulaçların bitimsiz fiil ad(lık) şekilleri oldukları tezini şüpheli kılar. Bu oluşumların bitimli şekil olması, ulaç olmalarına engel teşkil etmemekte, diğer bir deyişle belirteç anlamı, bitimli şekil anlamıyla çelişmemektedir. Üstelik yukarıda sıralanan bitimli ulaç şekilleri ile -DİğİndE gibi belirteç anlamlı oluşumlar, yerleşmiş görüşün tersine,ulaçların çekimlenebilen, dolayısıyla şahıs anlam birimcikleri (semleri)’ne sahip olabilen şekiller de olduğunu gösterir. Makalede bu görüşler doğrultusunda ulaç kavramı ele alınıp işlenmektedir.
SÖYLEM KURAMLARI: BİR SINIFLANDIRMA ÇALIŞMASI
SÖYLEM KURAMLARI: BİR SINIFLANDIRMA ÇALIŞMASI
Yazar: Elbirlik, Tolga; Karabulut, Ferhat
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 9 No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; söylem,söylem kuramları,söz,sözceleme,dil kullanımı

Söylem, 1960’lı yıllardan bu yana Batı’da sosyal bilimlerde ortaya konan bilimsel makale ve eserlerde revaçta olan bir terimdir. Dilbilimi içinde söylem terimi önce cümle ötesi en büyük birim ve daha sonra da dil kullanımı olarak kabul edildi. Dilbiliminin dışında ise toplumsal bir pratik olarak görüldü. Dilbilimsel olan ya da olmayan disiplinler arası çalışmaların kökeninde Saussure’ün bir dil sistemi olarak ortaya koyduğu ikililer (ikili zıtlıklar) vardır. Bu makale söylem kuramlarının parole/lingua, soyut nesnelcilik/somut öznellik, kognetif dil/performatif dil, eş zamanlılık/art zamanlılık, evrenselci/görececi, güç/direnç gibi ikililerden yola çıkan farklı düşüncelerini ortaya koyar. Ayrıca makale tematik olarak on farklı yaklaşımı sınıflandırır, geçişleri ve bağlantıları açıklar.

Söylem, 1960’lı yıllardan bu yana Batı’da sosyal bilimlerde ortaya konan bilimsel makale ve eserlerde revaçta olan bir terimdir. Dilbilimi içinde söylem terimi önce cümle ötesi en büyük birim ve daha sonra da dil kullanımı olarak kabul edildi. Dilbiliminin dışında ise toplumsal bir pratik olarak görüldü. Dilbilimsel olan ya da olmayan disiplinler arası çalışmaların kökeninde Saussure’ün bir dil sistemi olarak ortaya koyduğu ikililer (ikili zıtlıklar) vardır. Bu makale söylem kuramlarının parole/lingua, soyut nesnelcilik/somut öznellik, kognetif dil/performatif dil, eş zamanlılık/art zamanlılık, evrenselci/görececi, güç/direnç gibi ikililerden yola çıkan farklı düşüncelerini ortaya koyar. Ayrıca makale tematik olarak on farklı yaklaşımı sınıflandırır, geçişleri ve bağlantıları açıklar.
{-DIr} BİÇİMBİRİMİNİN SÖZLÜ SÖYLEMDEKİ KİPLİK ALANLARI VE KULLANIMLARI
{-DIr} BİÇİMBİRİMİNİN SÖZLÜ SÖYLEMDEKİ KİPLİK ALANLARI VE KULLANIMLARI
Yazar: Kerimoğlu, Caner; Aksu, Cansu
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 9 No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; söylem bilgisi,kiplik,{-DIr} biçimbirimi

Araştırmada söylem dilbilgisi yaklaşımı çerçevesinde Türkçe sözlü söylemde {-DIr} biçimlerinin kiplik alanları, sıklık ve kullanımlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ulusal kanallardaki sağlık, politik sohbet, güncel sohbet ve kültür-sanat konulu yayınlardan kaydedilen 15 saatlik veriler yazıya aktarılarak bir bütünce oluşturulmuştur. Çalışma verileri bütünce temelli söylem çözümlemesi yöntemiyle, “Bağlam İçinde Anahtar Sözcük Arama” (BİAS-TR) programı kullanılarak çözümlenmiştir. Bütüncede {-DIr} biçimbiriminin kullanıldığı cümleler ve cümlelerin içinde bulunduğu bağlamlar örneklem olarak seçilmiş, seçilen örneklemden hareketle, çalışmanın bulgular bölümünde {-DIr} biçimlerinin belirteçlerle ve diğer dilbilgisel yapılarla kullanım sıklığı ve anlamları belirlenmiş, bu belirlemeler tablolar üzerinde gösterilerek açıklanmıştır. Bunun yanında {-DIr} biçimbiriminin bulunduğu cümlelerin dizimsel özellikleri de açıklanmış, bütün bu anlam ve kullanımlar belirlenirken söylem çerçeveleri (bağlam, yer, zaman, katılımcıların özellikleri ve iletişim konusu) dikkate alınmıştır. Çalışmada bu belirlemelerin nasıl yapıldığına dair örnekler yer almaktadır. Çalışma sonunda {-DIr} biçimbiriminin 3. kişi belirten bir koşaç eki olmadığı, anlamını bağlamın ve belirteçlerin sınırlandırdığı bir kiplik belirticisi olduğu, sayısal veriler ve örneklerle ortaya konmuştur.

Araştırmada söylem dilbilgisi yaklaşımı çerçevesinde Türkçe sözlü söylemde {-DIr} biçimlerinin kiplik alanları, sıklık ve kullanımlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ulusal kanallardaki sağlık, politik sohbet, güncel sohbet ve kültür-sanat konulu yayınlardan kaydedilen 15 saatlik veriler yazıya aktarılarak bir bütünce oluşturulmuştur. Çalışma verileri bütünce temelli söylem çözümlemesi yöntemiyle, “Bağlam İçinde Anahtar Sözcük Arama” (BİAS-TR) programı kullanılarak çözümlenmiştir. Bütüncede {-DIr} biçimbiriminin kullanıldığı cümleler ve cümlelerin içinde bulunduğu bağlamlar örneklem olarak seçilmiş, seçilen örneklemden hareketle, çalışmanın bulgular bölümünde {-DIr} biçimlerinin belirteçlerle ve diğer dilbilgisel yapılarla kullanım sıklığı ve anlamları belirlenmiş, bu belirlemeler tablolar üzerinde gösterilerek açıklanmıştır. Bunun yanında {-DIr} biçimbiriminin bulunduğu cümlelerin dizimsel özellikleri de açıklanmış, bütün bu anlam ve kullanımlar belirlenirken söylem çerçeveleri (bağlam, yer, zaman, katılımcıların özellikleri ve iletişim konusu) dikkate alınmıştır. Çalışmada bu belirlemelerin nasıl yapıldığına dair örnekler yer almaktadır. Çalışma sonunda {-DIr} biçimbiriminin 3. kişi belirten bir koşaç eki olmadığı, anlamını bağlamın ve belirteçlerin sınırlandırdığı bir kiplik belirticisi olduğu, sayısal veriler ve örneklerle ortaya konmuştur.
TUNYUKUK YAZITINDAKİ ıda taşda İKİLEMESİ ÜZERİNE
TUNYUKUK YAZITINDAKİ ıda taşda İKİLEMESİ ÜZERİNE
Yazar: Şen, Serkan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 9 No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; eski türkçe,tunyukuk yazıtı,ikileme,taşra

Makalede birinci Tunyukuk yazıtının batı yüzünde dördüncü satırda geçen ıda taşda ikilemesinin izahı amaçlanmaktadır. Günümüze dek yapılan çalışmalarda ikilemenin unsurlarından ı’ya “bitki, ağaç, çalılık”; taş’a “taş” anlamı verilmek suretiyle bu ifade açıklanmaya çalışılmıştır. Oysa değinilen sözcüklerin ikileme çatısı altında kenetlenebilmesi için zikredilen anlamları yeterli görülmemektedir. Çalışmamızda Eski Türkçedeki ı sözcüğünün taş “dış” ile uyumlu kullanımları üzerinde durulacaktır. İkilemenin doğru anlaşılabilmesi için karşılaştırmalı veriler ışığında erişilen bulgular ortaya konacaktır. Ayrıca ıda taşda ikilemesinin yazıtlarda beliren dili çok daha gerilere götüren deliller arasında telakki edilmesi gerektiği ilgililerin dikkatine sunulacaktır.

Makalede birinci Tunyukuk yazıtının batı yüzünde dördüncü satırda geçen ıda taşda ikilemesinin izahı amaçlanmaktadır. Günümüze dek yapılan çalışmalarda ikilemenin unsurlarından ı’ya “bitki, ağaç, çalılık”; taş’a “taş” anlamı verilmek suretiyle bu ifade açıklanmaya çalışılmıştır. Oysa değinilen sözcüklerin ikileme çatısı altında kenetlenebilmesi için zikredilen anlamları yeterli görülmemektedir. Çalışmamızda Eski Türkçedeki ı sözcüğünün taş “dış” ile uyumlu kullanımları üzerinde durulacaktır. İkilemenin doğru anlaşılabilmesi için karşılaştırmalı veriler ışığında erişilen bulgular ortaya konacaktır. Ayrıca ıda taşda ikilemesinin yazıtlarda beliren dili çok daha gerilere götüren deliller arasında telakki edilmesi gerektiği ilgililerin dikkatine sunulacaktır.
KİBİN ve KİBİK EDATLARININ YAPILARI HAKKINDA BAZI TESPİTLER
KİBİN ve KİBİK EDATLARININ YAPILARI HAKKINDA BAZI TESPİTLER
Yazar: Dinar, Talat
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 9 No. 17, 2014
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; edat,kibin,kibik

Türkçenin zenginlikleri arasında değerlendirilen edatların pek çoğu takip edemediğimiz dönemlerde edatlık işlevini kazanmıştır. Bu sebeple yapıları hakkında yapabildiğimiz tespitler sınırlıdır. Ancak takip edebildiğimiz dönemlerde ortaya çıkan bazı edatların yapıları hakkında da araştırmacılar arasında bir fikir birliği bulunmamaktadır. Bu çalışmada Kâşgarlı’nın Oğuzca kaydıyla verdiği ve gelişimini nispeten takip edebildiğimiz kibi edatının ortaya çıkışını, Türk dilinin konuşulduğu bütün sahalara yayılışını ve varyantlarını aktarmaya çalıştık. Ayrıca kibi edatının varyantları arasında yer alan ve araştırmacılar arasında yapıları hakkında bir fikir birliği bulunmayan kibin ve kibik oluşumları hakkında tespitlerde bulunmaya çalıştık.

Türkçenin zenginlikleri arasında değerlendirilen edatların pek çoğu takip edemediğimiz dönemlerde edatlık işlevini kazanmıştır. Bu sebeple yapıları hakkında yapabildiğimiz tespitler sınırlıdır. Ancak takip edebildiğimiz dönemlerde ortaya çıkan bazı edatların yapıları hakkında da araştırmacılar arasında bir fikir birliği bulunmamaktadır. Bu çalışmada Kâşgarlı’nın Oğuzca kaydıyla verdiği ve gelişimini nispeten takip edebildiğimiz kibi edatının ortaya çıkışını, Türk dilinin konuşulduğu bütün sahalara yayılışını ve varyantlarını aktarmaya çalıştık. Ayrıca kibi edatının varyantları arasında yer alan ve araştırmacılar arasında yapıları hakkında bir fikir birliği bulunmayan kibin ve kibik oluşumları hakkında tespitlerde bulunmaya çalıştık.