Çin Arktika’da: Arktika İpek Yolu
Çin Arktika’da: Arktika İpek Yolu
Yazar: Sezen, Seriye
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Çin,Arktika,Arktika İpek Yolu,Bir Kuşak Bir Yol,Svalbard.

Küresel iklim değişikliği ile buzların erimesi ivme kazanan Arktika’da gelecekte yazdöneminde hiç buz kalmayacağı öngörülmektedir. Deniz buzunun erimesinin yaratacağıyeni ekonomik ve ticari fırsatlar ile bölgenin zengin enerji-maden kaynaklarınaerişimin kolaylaşacak olması, birçok ülkenin dikkatini bölgeye yöneltmiştir. Potansiyelekonomik, ticari fırsatlardan yararlanma beklentileri ile Arktika ülkesi olmayan amaArktika Konseyi’nin gözlemci üyesi bazı ülkeler Arktika politika belgelerini açıklamıştır.Arktika ülkesi olmayan ama Arktika’yla yakında ilgilenen, bölgede yatırımlarını, bilimselaraştırmalarını artıran, birçok Arktika ülkeleriyle ilişkilerini güçlendiren Çin HalkCumhuriyeti (Çin) 2018’de Arktika İpek Yolu olarak anılan Arktika politika belgesiniyayımlamıştır. Makale, Çin’in bölgeye ilgisinin nedenlerini, bölgeden beklentileriniincelemeyi, açıklamayı ve beklentilerinin olabilirliğini tartışmayı amaçlamaktadır. Üçbölümde yapılandırılan çalışmada önce Arktika’nın coğrafyası ve hukuki durumubetimlenmekte, ardından, Spitsbergen Antlaşması ile Svalbard Takımadaları’nınyönetimi üzerinde durulmaktadır. İzleyen bölümde, Çin’in Arktika politikasınındayanakları incelenmekte, ülkenin Arktika’dan neyi, niçin istediği soruları yanıtlanmaktave Arktika ülkelerinin Çin’in bu girişimine yaklaşımları özetlenmektedir. Son olarak,bölgenin karmaşık hukuksal/yönetsel ve jeopolitik yapısı ile Arktika ülkelerininyaklaşımları çerçevesinde Çin’in bölgeden beklentilerinin olabilirliği tartışılmaktadır.Çin’in bölgeye yönelmesinde ana dürtü, ekonomik-ticari beklentiler olmakla birlikte,bu ilgi, Çin’in diğer girişimleriyle birlikte ve uluslararası ekonomi politik bağlam içindeanaliz edilmelidir. Bu bağlamda makalenin temel savı, Çin’in Arktika politikasının,ülkenin son yirmi yıldır izlediği ve tonu giderek artan aktif dış politikasının, uluslararasısistemde kural koyucu lider ülke olma isteğinin yeni bir dışavurumu ve Bir Kuşak Bir YolGirişiminin tamamlayıcı bir unsuru olduğudur. Bu nedenle Arktika yalnızca ekonomikçıkar arayışında olan ülkelerin mücadele alanı değil, ABD ve Çin arasında devam edeniktidar mücadelesinin yaşandığı bir coğrafyadır. Bu mücadeleye dahil edilmesi gerekenbir diğer Arktika ülkesi, bölgede güçlü çıkarları olan Rusya’dır. Bu nedenlerle, ABD, Çinve Rusya arasında rekabet alanına dönüşen Arktika’nın geleceğini ve Çin’in bölgedekikonumunu belirleyecek olan, diğer değişkenlerin yanı sıra, öncelikle bu rekabetinsonuçlarıdır.

Küresel iklim değişikliği ile buzların erimesi ivme kazanan Arktika’da gelecekte yazdöneminde hiç buz kalmayacağı öngörülmektedir. Deniz buzunun erimesinin yaratacağıyeni ekonomik ve ticari fırsatlar ile bölgenin zengin enerji-maden kaynaklarınaerişimin kolaylaşacak olması, birçok ülkenin dikkatini bölgeye yöneltmiştir. Potansiyelekonomik, ticari fırsatlardan yararlanma beklentileri ile Arktika ülkesi olmayan amaArktika Konseyi’nin gözlemci üyesi bazı ülkeler Arktika politika belgelerini açıklamıştır.Arktika ülkesi olmayan ama Arktika’yla yakında ilgilenen, bölgede yatırımlarını, bilimselaraştırmalarını artıran, birçok Arktika ülkeleriyle ilişkilerini güçlendiren Çin HalkCumhuriyeti (Çin) 2018’de Arktika İpek Yolu olarak anılan Arktika politika belgesiniyayımlamıştır. Makale, Çin’in bölgeye ilgisinin nedenlerini, bölgeden beklentileriniincelemeyi, açıklamayı ve beklentilerinin olabilirliğini tartışmayı amaçlamaktadır. Üçbölümde yapılandırılan çalışmada önce Arktika’nın coğrafyası ve hukuki durumubetimlenmekte, ardından, Spitsbergen Antlaşması ile Svalbard Takımadaları’nınyönetimi üzerinde durulmaktadır. İzleyen bölümde, Çin’in Arktika politikasınındayanakları incelenmekte, ülkenin Arktika’dan neyi, niçin istediği soruları yanıtlanmaktave Arktika ülkelerinin Çin’in bu girişimine yaklaşımları özetlenmektedir. Son olarak,bölgenin karmaşık hukuksal/yönetsel ve jeopolitik yapısı ile Arktika ülkelerininyaklaşımları çerçevesinde Çin’in bölgeden beklentilerinin olabilirliği tartışılmaktadır.Çin’in bölgeye yönelmesinde ana dürtü, ekonomik-ticari beklentiler olmakla birlikte,bu ilgi, Çin’in diğer girişimleriyle birlikte ve uluslararası ekonomi politik bağlam içindeanaliz edilmelidir. Bu bağlamda makalenin temel savı, Çin’in Arktika politikasının,ülkenin son yirmi yıldır izlediği ve tonu giderek artan aktif dış politikasının, uluslararasısistemde kural koyucu lider ülke olma isteğinin yeni bir dışavurumu ve Bir Kuşak Bir YolGirişiminin tamamlayıcı bir unsuru olduğudur. Bu nedenle Arktika yalnızca ekonomikçıkar arayışında olan ülkelerin mücadele alanı değil, ABD ve Çin arasında devam edeniktidar mücadelesinin yaşandığı bir coğrafyadır. Bu mücadeleye dahil edilmesi gerekenbir diğer Arktika ülkesi, bölgede güçlü çıkarları olan Rusya’dır. Bu nedenlerle, ABD, Çinve Rusya arasında rekabet alanına dönüşen Arktika’nın geleceğini ve Çin’in bölgedekikonumunu belirleyecek olan, diğer değişkenlerin yanı sıra, öncelikle bu rekabetinsonuçlarıdır.