XIX. Yüzyılda Osmanlı Toplumunda Aşiretler ve Hukuk: Urfa Örneği
The Tribes and Law in Ottoman Society in 19th Century: The Case of Urfa
Yazar: Şanda, Mehmet Nuri
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 20, 2022
Anahtar kelimeler: Ottoman,society,tribe,customs and traditions ; Osmanlı,toplum,Urfa,aşiret,örf ve adetler

Aşiretler, kendi aralarında asayiş ve düzeni sağlamak, konargöçer hayatta karşılaştıklarısorunların üstesinden gelmek, diğer aşiretlerle ve devletle olan ilişkilerini düzenlemekgayesiyle genellikle şer’i hukuka ve merkezi idarenin koyduğu yazılı kanunlaraters düşmeden bazı sözlü kurallar benimsemişlerdir. Töre olarak da adlandırılan bu sözlükurallar kaynağını aşiretlerin örf ve adetlerinden almaktadır. Töreler idari, ekonomik, hukukive sosyal alanlarda birçok düzenlemeyi kapsamaktadır.Bu araştırmada X IX. yüzyılda Urfa sancağındaki aşiretlerin evlenme, boşanma, miras,borç, yağma ve gasp gibi konularda uyguladığı sözlü ve yazılı kurallar üzerinde durulacaktır.Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırma yöntemi, örneklemeyöntemi ve doküman-içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Nitel araştırma yönteminde,araştırılan konu hakkında tespit edilen problemlere güvenilir ve somut çözümler sunmakiçin titiz bir şekilde belgelerin toplanması, dikkatli bir şekilde çözümlenmesi ve yorumlanarakanaliz edilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda Osmanlı arşiv belgeleri, şer‘iyyesicilleri, salnâmeler ve araştırma-inceleme eserlerde aşiretlerin gelenek ve görenekleriyle ilgili bölümler tespit edilmiş, bu bölümler dikkatli bir şekilde çözümlendikten sonra analizedilerek bilim dünyasının hizmetine sunulmuştur.Literatürde Urfa’daki aşiretler hakkında bazı tez ve araştırmaların yapılmış olduğugörülse de bu araştırmalarda önemli bazı arşiv belgelerinin kullanılmadığı tespit edilmiştir.Bu arşiv belgelerinin alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

In order to maintain safe and security among themselves, overcome the problemsthey face in nomadic life, and regulate their relations with other tribes and the state, thetribes have generally adopted some oral rules without contradicting the shar’i law and thewritten laws established by the central administration. These oral rules, also called “morallaws”, derive their source from the customs and traditions of the tribes. Moral laws includemany regulations in administrative, economic, legal and social fields.In this study, issues such as marriage, divorce, inheritance, debt, looting and highjackwill be emphasised on the oral and written rules applied by the tribes in Urfa sanjak inthe 19th century. In the research, the historical research method, sampling method anddocument-content analysis technique from qualitative research methods have been used.In the qualitative research method, it is necessary to elaborately collect documents, carefullyanalyse and interpret to provide for reliable and concrete solutions to the problemsidentified about the researched subject. Accordingly, the sections related to the customsand traditions of the tribes in Ottoman archive documents, court records, annuals andresearch-study works have been looked over, and these sections have been analysed carefullyto present to the service of the science world.Although, in the literature some theses and studies have been conducted on the tribesin Urfa, it has been detected that some important archival documents have not been usedin those studies. These archieve documents have been believed to contribute to the field.