MADENCİLİK FAALİYETLERİNİN TOPRAKTAKİ AĞIR METALLER (AS, CD, CO, FE VE NI) ÜZERİNE ETKİSİ: ORHANELİ VE BÜYÜKORHAN (BURSA) ÖRNEĞİ
Effect of mining activities on heavy metals in soil (As, Cd, Co, Fe andNi): The case of Orhaneli and Büyükorhan (Bursa)
Yazar: Mentese, Serpil; Böbrek, Olgun
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 29 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Heavy metals,Büyükorhan,geographical information systems,mining activities,Orhaneli,soil pollution ; Ağır Metaller,Büyükorhan,Coğrafi Bilgi Sistemleri,Madencilik Faaliyetleri,Orhaneli,Toprak Kirliliği

Madenler ve madencilik faaliyetleri bulundukları alandaki ve ülkelerindeki en önemli ekonomik faaliyetlerden birini teşkil etmektedir. Bu nedenle de madenlerin bulundukları alanlara ve ülkelerinin ekonomilerine büyük katkıları vardır. Ancak bu avantajlarının yanı sıra dezavantajları bulunmaktadır. Toprak, su, hava ve gürültü kirliliği, atık problemi, bitki örtüsünün tahrip edilmesi ve biyoçeşitliliğin azalması, faunaya zarar verilmesi ve faunanın göçü, arazinin bozulması ve sağlık problemlerinin artması gibi çok sayıda dezavantajı bulunmaktadır. Bunun için madenciliğin ülke ekonomisine olan katkılarının yanı sıra zararları da düşünülmelidir.  Bu nedenle bu çalışmada Orhaneli ve Büyükorhan’da yapılan madencilik faaliyetlerinin topraktaki ağır metal (arsenik (As), kadmiyum (Cd), kobalt (Co), demir (Fe) ve nikel (Ni)) düzeylerine olan etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaçla çalışma alanı 8 km2 büyüklükteki gridlere bölünmüş ve bu gridler içerisinden sistematik rastgele yöntemle 19 adet toprak numunesi alınmıştır. Toprak numunelerinin analizi sonucunda koordinat değerleri ve bu koordinatlardaki ağır metal oranlarının işlendiği veri tabanı oluşturulmuştur. Araştırma alanındaki her bir ağır metalin mekansal dağılışı jeoistatistiksel yöntemlerden ordinary kriking yöntemi ile analiz edilmiştir. Ağır metallerin risk değerlendirmesi de Lindsay tarafından topraktaki ağır metaller için kritik bulunması gereken değerlere bağlı olarak Indicator kriking yöntemi ile belirlenmiştir.  Ayrıca ağır metaller ile maden ocakları arasındaki ilişkiyi tespit etmek için de mesafe analizinden yararlanılmıştır. Ağır metal oranlarının olduğu harita üzerine rastgele 100 nokta atanmış ve her bir noktanın ağır metal oranları ile maden ocaklarına olan mesafe değerlendirilmiştir. Araştırma alanında belirlenen ağır metal değerlerinin maden ocaklarına yaklaştıkça ya da uzaklaştıkça nasıl değiştiği Pearson ‘Bivariate' Korelâsyon analizi ile tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma alanının kuzey kesimlerinde neredeyse tüm ağır metallerde daha yüksek seviyeler belirlenmiştir. Ayrıca yapılan incelemede, yalnızca demir elementi için belirtilen sınır değerlerin altında seviyeler tespit edilirken arsenik, kadmiyum, kobalt ve nikel için sınır değerlerin üstünde seviyeler tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında araştırılan ağır metaller ile maden ocakları arasındaki ilişki sonucunda anlamlı ilişki tespit edilmiştir.

Mining activities constitute one of the most important economic activities in their area and their countries. Therefore, mines have a great contribution to the economies of the countries. Besides these advantages, they have disadvantages. There are many disadvantages such as soil, water, air and noise pollution, waste problem and decrease in biodiversity, damage to fauna, degradation of land and increased health problems. For this, besides the contributions of mining to the country's economy, damages should also be considered. Therefore, the aim of this study was to determine the effect of mining activities in Orhaneli and Büyükorhan on the levels of heavy metals (arsenic (As), cadmium (Cd), cobalt (Co), iron (Fe) and nickel (Ni)) in the soil. For this purpose, the study area was divided into 8 km2 grids and 19 soil samples were taken from these grids by systematic random method. As a result of the analysis of soil samples, a database was created in which coordinate values and heavy metal ratios in these coordinates were processed. The distribution of each heavy metal in the study area was analyzed by ordinary kriking methods. The risk assessment of heavy metals was determined by using the Indicator kriking methods. In addition, distance analysis was used to determine the relationship between heavy metals and mines. Pearson ‘Bivariate' correlation analysis found how heavy metal values determined in the research area changed as they approached or moved away from mines. As a result, higher levels were detected in almost all heavy metals in the northern parts of the study area. In addition, the levels below the limit values specified for the Fe element were determined, while the levels above the limit values were determined for As, Cd, Co and Ni. As a result of the relationship between heavy metals and mines, significant relationships were determined.