Cumhuriyet Dönemi Millî İktisat Politikasına Bir Örnek: “Bursa Dokumacılık AŞ. Nizamnamesi”
An Example of the National Economy Policy in the Republican Era: “The By-law of Bursa Dokumacılık Inc”
Yazar: Ersevinç, Mine
Dergi: Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları No. 48, 2024
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; National Economy,Bursa,Silk Weaving,Atatürk,Republic ; Millî İktisat,Bursa,İpekli Dokuma,Atatürk,Cumhuriyet

Cumhuriyet Türkiye’sinin kuruluşundan itibaren temel hedeflerinden biri, iktisadi kalkınma olmuştur. Bu durum Atatürk’ün çeşitli söylemlerinden izlenebilmektedir. Örneğin; Atatürk için “iktisadi kalkınma, bağımsız ve özgür Türkiye’nin, daima daha güçlü, daima daha refahlı Türkiye idealinin bel¬kemiğidir” ve “büyük dava¬mız, en uygar ve en kalkınmış ulus olarak varlığımızı yükseltmektir.” Görüldüğü üzere iktisadi kalkınma, uygar bir ulus ve refah içinde bir toplum hâline gelmenin temel öncüllerinden biridir. Atatürk’e göre iktisadi alanda başarısızlık, kazanılan zaferi gölgede bırakacak ve ülkeyi yoksulluğa sürükleyecektir. Bu çerçevede Atatürk döneminde iktisadi kalkınmanın sağlanabilmesi için çözülmesi gereken birçok sorun içinde öncelik verilen sanayileşme olmuştur. Bir taraftan millî sermaye/millî burjuvazi geliştirilmeye çalışılırken bir taraftan da çeşitli yatırımlar hayata geçirilmiştir. Bunun örneklerinden biri, Osmanlı Devleti dönemine uzanan “Bursa Mensucat-ı Osmaniye Anonim Şirketi”dir. Şirket, her ne kadar kurucu sermayesi farklı girişimcilerden oluşsa da tekstilde makineleşmenin önemli örneklerinden biridir. Cumhuriyet döneminde yine tekstilde makineleşme/sanayileşme yatırımlarının ilk örneklerinden biri söz konusu işletmenin devamı olan “Bursa Dokumacılık Türk Anonim Şirketi”dir. Günümüzde “İpekiş Mensucat AŞ” adıyla varlığını sürdüren işletme gerek Türkiye gerekse de Bursa ekonomisi için önemli bir yere sahiptir. Çalışmada millî iktisat siyasası kapsamında şirketin ilk kuruluş tüzüğü ve dönem gazete haberleri incelenerek iktisadi anlamda etkileri değerlendirilecektir.

Economic development has been one of the fundamental goals of the Republic of Türkiye since its establishment. This can be observed from various statements made by Atatürk. For instance, for Atatürk, “economic development is the backbone of an independent and free Türkiye, and of the ideal of an always stronger, always more prosperous Türkiye,” and “our great cause is to elevate our existence as the most civilized and developed nation.” As seen, economic development is one of the basic prerequisites for becoming a civilized nation and a prosperous society. According to Atatürk, failure in the economic field would overshadow the victory achieved and plunge the country into poverty. In this context, industrialization was given priority among the many problems that needed to be solved to ensure economic development during the Atatürk era. While national capital/national bourgeoisie was being developed on the one hand, various investments were implemented on the other. One example of this is the “Bursa Mensucat-ı Osmaniye Anonim Şirketi” (Ottoman Textiles Joint Stock Company), which dates back to the Ottoman Empire period. Even though the founding capital of the company consisted of various entrepreneurs, it is one of the significant examples of mechanization in textiles. One of the first examples of mechanization/ industrialization investments in textiles during the Republican period is the “Bursa Dokumacılık Türk Anonim Şirketi” (Bursa Weaving Turkish Joint Stock Company), which is the successor to the aforementioned enterprise. The company, which continues its existence today under the name “İpekiş Mensucat AŞ” (İpekiş Textiles Inc.), holds an important place for both the economy of Türkiye and Bursa. In this study, the company’s first founding by-law (nizamname) and contemporary newspaper reports will be examined within the scope of the national economy policy, and its economic impacts will be evaluated.