Selanik Tevkifhanesi Projesi ve Keşif Defteri Üzerine Bir Değerlendirme
Assessing the Thessaloniki Detention Center Project and the Discovery Book/Keşif Defteri
Yazar: Kolay, Emre; Çiftyürek, Müge
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 32, 2022
Anahtar kelimeler: History of Architecture ; Mimarlık Tarihi ; Osmanlı Mimarisi,Hapishane,Tevkifhane,Selanik,Kamu Yapısı ; Osmanlı Mimarisi,Hapishane,Tevkifhane,Selanik,Kamu Yapısı,Ottoman Architecture,Prison,Detention Center,Thessaloniki,Public Building ; Osmanlı Mimarisi,Hapishane,Tevkifhane,Selanik,Kamu Yapısı,Ottoman Architecture,Prison,Detention Center,Thessaloniki,Public Building ; Ottoman Architecture,Prison,Detention Center,Thessaloniki,Public Building

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren şekillenen modern Osmanlı hapishaneleri, bir yandan çıkartılan nizamnameler ile hukuki kimliğe bürünürken bir yandan da modern ceza hukukuna uygun mekân arayışı çerçevesinde ele alınır. Osmanlı ceza hukukunda evrensel hukukun uygulanması ile eş zamanlı olarak modern hapishane binalarının da inşası zorunluluğu gündeme gelir. Bu kapsamda pek çok Osmanlı kenti için projelendirilen hapishanelere ait keşif defterleri ve proje dosyalarına Osmanlı arşivlerinde ulaşmak mümkündür. Çalışmamızın ana odağını oluşturan Selanik Tevkifhanesi için hazırlanan keşif defteri ile ekine yerleştirilmiş proje dosyaları da Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı bünyesinde yer alan çok sayıda rastladığımız söz konusu dosyalardan birisidir. İlgili dosyada Selanik’te inşa edilmesi hedeflenen tevkifhane binasının yaklaşık maliyetini ve inşa esnasında yapılacak harcamaların dökümünü sunan keşif defteri ile yapının zemin, birinci ve ikinci kat planları ve cephe çizimlerini sunan proje dosyaları yer almaktadır. Kullanılan malzemenin miktarı, türü ve maliyetini takip edebildiğimiz keşif defterleri, bölgenin inşaat sektörü ile ilgili ipuçları sunması bakımından önem arz etmektedir. Selanik Tevkifhanesinin proje dosyaları ile yapının mekân organizasyonu ve dönemin diğer hapishane projeleri içindeki konumunu belirlememiz bağlamında kıymetlidir. Çalışmamız, bu hususta sanat ve mimarlık tarihi araştırmalarına, henüz bilimsel bir yayında rastlamadığımız özgün arşiv belgelerini sunması açısından katkı sağlamaktadır.

Modern Ottoman prisons had been shaped around the second half of the 19th century, taken on legal identities by issuing relevant legally based regulations, and been handled within the framework of the search. The need to construct modern prison buildings came to the fore at the same time that universal law was implemented in Ottoman criminal law. In this context, one can use the Ottoman archives to access the discovery books (keşif defterleri) and projects regarding the prisons that had been designed for many Ottoman cities. The discovery book prepared for the Thessaloniki prison is the main focus of the study, and the project files located in the study’s appendix come from one of the files that were encountered in the many Ottoman archives. This file, contains the project blueprints for the 1st-3rd floor plans as well as the elevation drawings for the prison building, that was being planned for construction in Thessaloniki, as well as a discovery book that provides the approximate cost of the detention center building and the expenses that would occur during its construction. One can keep track of material amounts, types, and costs in these discovery books, which are important in terms of providing clues about a region’s construction sector. The project files regarding the Thessaloniki detention center are valuable in terms of determining the spatial organization of the building and its position among other prison projects of the period. In this regard, this study contributes to research on the history of art and architecture in terms of presenting original archival documents that had not yet been encountered in a scientific publication.