Antalya İli Kaş-Demre Platosu Kırsal Yerleşimlerinin Mimari Özellikleri
Architectural Characteristics of Rural Settlements on the Kaş-Demre Plateau in Antalya
Yazar: Nebioğlu, Ayşegül; Eres Özdoğan, Zeynep
Dergi: Art-Sanat No. 25, 2025
Anahtar kelimeler: Archaeology (Other) ; Arkeoloji (Diğer) ; Kırsal mimarlık,Yörükler,Antalya,Ev,Yöresel mimari ; Rural architecture,Yoruks,Antalya,House,Vernacular architecture

Antalya ili, Kaş-Demre Platosu’nda konar-göçer hayat süren Yörükler, Osmanlı Devleti’nin iskân politikaları çerçevesinde 19. yüzyıldan itibaren aynı bölgede yerleşik yaşama geçmişlerdir. Güneyde Akdeniz, kuzey ve kuzeybatıda Kasaba Havzası, doğu ve kuzeydoğuda ise Demre Çayı vadisi ile sınırlanan bu platodaki kırsal yerleşimlerin mimari karakteri kültürel açıdan bir bütünlük göstermektedir. Bu çalışma kapsamında Kaş-Demre Platosu’nde yer alan on bir köyde (Gürses, Davazlar, Yavu, Kapaklı, Çevreli, Sahilkılınçlı, Boğazcık, Sarılar, Çerler, Belkonak and Gökçeyazı) mimari belgeleme çalışması yapılarak Yörüklerin yerleşik düzene geçtiklerinde ilk kurdukları basit evler ve bu yapıların zamanla nasıl gelişkin bir mimariye doğru evrildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Köylerin merkezî yerleşiminin yanı sıra yakın çevrelerinde de ev, ahır, samanlık, tahıl ambarı gibi birimlerden oluşan yapı toplulukları bulunmaktadır. Bu yapıların çoğu terk edilmiş, yıkık ya da harap durumda olsa da özgün mimari niteliklerini korumaktadır. Alanda seçilen sekiz örnek, eklenerek büyüyen bir evin gelişimini anlatırken, seçilen bir örnek de tek seferde yapılmış gelişkin ev düzenini ortaya koymaktadır. 20. yüzyılın sonundan itibaren bölgedeki susuzluk ve işsizlik gibi sorunlar sebebiyle yerleşimlerin terk edildiği ve bu durumun günümüze kadar devam ettiği görülmektedir. Günümüzde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan bu yapıların belgelenmesi, 19. yüzyıldan 20. yüzyılın sonlarına kadar sürdürülen yerleşik Yörük mimarlığının ve bu yaşam düzeninin anlaşılması açısından gereklidir.

The nomadic Yoruk communities on the Kaş-Demre plateau in Antalya province adopted a settled lifestyle in the 19th century due to Ottoman Empire settlement policies. Bounded by the Mediterranean Sea to the south, the Kasaba Basin to the north and northwest, and the Demre Stream Valley to the east and northeast, the rural settlements on this plateau reflect a common cultural character in their architecture. This study presents architectural documents from 11 villages on the plateau and focuses on the simple houses built by the Yoruks and their gradual transformation into more advanced architectural forms. In addition to village centers, the settlements in the region consist of groups of structures dispersed around the surrounding areas. While many of these structures are abandoned or ruined, they retain their original architectural features. Eight selected examples show houses that have expanded with additions, while one example represents an advanced house layout built in a single phase. Since the late 20th century, water scarcity and unemployment have led to the abandonment of settlements in the region. Documenting these endangered structures is important to understand Yoruk architecture and way of life from the 19th to the late 20th century.