hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
TÜRK DÜNYASININ ENTEGRASYONUNDA DİLİN ROLÜ
The Role of Language in the Integration of Turkish World
Yazar: Ercilasun, Ahmet Bican
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Türk Dünyası, Dil, Entegrasyon

Türk Dünyası 13. yüzyıla kadar bir, 13. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar iki yazı dili (edebî dil) kullandı. Batı Türkleri 13. yy.dan sonra Osmanlı-Azerbaycan edebî dilini, Doğu ve Kuzey Türkleri Çağatay edebî dilini kullandılar. Bu iki edebî dilin şairleri, birbirlerinin eserlerini okuyup anlıyorlar ve birbirlerine nazireler yazıyorlardı.İsmail Gaspıralı 19. yy. sonları ile 20. yy. başlarında çıkardığı Tercüman gazetesi ve kurdurduğu cedit mektepleriyle İstanbul Türkçesini bütün Türk Dünyasına yayarak entegrasyonu sağlamaya çalıştı. Sovyet dönemi dil politikaları ise entegrasyona zıt yönde gelişti. Bu sebeple her Türk topluluğunun ayrı bir edebî dili vardır. Türk dünyasında yeni bir dil entegrasyonu isteyenler, bugünkü gerçekliği bilmek ve oradan hareket etmek zorundadır. Dil entegrasyonu için iki ana yol takip edilebilir. 1) Türk topluluklarına başka Türklerin edebî dillerini öğretmek. Türkiye’deki Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümleri, Kırgızistan’daki Manas Üniversitesi ve Kazakistan’daki Ahmet Yesevî Üniversitesi bunu yapıyor. 2) Bugünkü edebî dillerden birini bütün Türk dünyasında öğretmek. Çalışmada bu iki konuda neler yapılabileceği belirtilecek ve dil entegrasyonunun yeni bir Türk uygarlığı rönesansındaki önemi vurgulanacaktır

Türk Dünyası 13. yüzyıla kadar bir, 13. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar iki yazı dili (edebî dil) kullandı. Batı Türkleri 13. yy.dan sonra Osmanlı-Azerbaycan edebî dilini, Doğu ve Kuzey Türkleri Çağatay edebî dilini kullandılar. Bu iki edebî dilin şairleri, birbirlerinin eserlerini okuyup anlıyorlar ve birbirlerine nazireler yazıyorlardı.İsmail Gaspıralı 19. yy. sonları ile 20. yy. başlarında çıkardığı Tercüman gazetesi ve kurdurduğu cedit mektepleriyle İstanbul Türkçesini bütün Türk Dünyasına yayarak entegrasyonu sağlamaya çalıştı. Sovyet dönemi dil politikaları ise entegrasyona zıt yönde gelişti. Bu sebeple her Türk topluluğunun ayrı bir edebî dili vardır. Türk dünyasında yeni bir dil entegrasyonu isteyenler, bugünkü gerçekliği bilmek ve oradan hareket etmek zorundadır. Dil entegrasyonu için iki ana yol takip edilebilir. 1) Türk topluluklarına başka Türklerin edebî dillerini öğretmek. Türkiye’deki Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümleri, Kırgızistan’daki Manas Üniversitesi ve Kazakistan’daki Ahmet Yesevî Üniversitesi bunu yapıyor. 2) Bugünkü edebî dillerden birini bütün Türk dünyasında öğretmek. Çalışmada bu iki konuda neler yapılabileceği belirtilecek ve dil entegrasyonunun yeni bir Türk uygarlığı rönesansındaki önemi vurgulanacaktır
SELÇUKLU İKTİDARININ BELİRLENMESİNDE ROL OYNAYAN GÜÇLER VE MELİKŞÂH'IN BÜYÜK SELÇUKLU TAHTINA ÇIKIŞ
The Forces in the Determination of the Political Power in the Seljuk State and the Accession of Melikşah to the Throne of Greater Seljuk
Yazar: Koca, Salim
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Türk Hâkimiyet Anlayışı, “Kuvvet ve Mücadele Yöntemi”

Eski Türk hâkimiyet anlayışı, tahta çıkma hususunda bütün hanedan üyelerine eşit hak tanımaktadır. Hükümdarın sağlığında oğullarından birini veliaht tayin etmesi ve bu veliahtın da tahta çıkması, meseleyi çözmemektedir. Mesele, genellikle “kuvvet ve mücadele yöntemi” ile çözülmektedir. Bu durum Selçuklu devrinde de değişmemiştir. Büyük Selçuklu sultanı Alp Arslan, sağlığında oğlu Melikşâh’ı veliaht tayin edip, gerekli bütün önlemleri aldıysa da Melikşâh, iktidarını korumak için amcası Kirman meliki Kara Arslan Kavurt’a karşı iktidar mücadelesi vermek zorunda kalmıştır. Sultan Melikşâh bu mücadelede, vezir Nizâmü’l-Mülk’ün desteği ve yardımı ile Kavurt’a galip geldiği gibi, iktidarına karşı çıkan güçleri de (Türkmenler, Selçuklu ordusu) birer birer bertaraf etmiştir. Dolayısıyla Sultan Alp Arslan’dan sonra oğlu Melikşâh’ın iktidara gelişi, tamamen Türk hâkimiyet anlayışına uygundur

Eski Türk hâkimiyet anlayışı, tahta çıkma hususunda bütün hanedan üyelerine eşit hak tanımaktadır. Hükümdarın sağlığında oğullarından birini veliaht tayin etmesi ve bu veliahtın da tahta çıkması, meseleyi çözmemektedir. Mesele, genellikle “kuvvet ve mücadele yöntemi” ile çözülmektedir. Bu durum Selçuklu devrinde de değişmemiştir. Büyük Selçuklu sultanı Alp Arslan, sağlığında oğlu Melikşâh’ı veliaht tayin edip, gerekli bütün önlemleri aldıysa da Melikşâh, iktidarını korumak için amcası Kirman meliki Kara Arslan Kavurt’a karşı iktidar mücadelesi vermek zorunda kalmıştır. Sultan Melikşâh bu mücadelede, vezir Nizâmü’l-Mülk’ün desteği ve yardımı ile Kavurt’a galip geldiği gibi, iktidarına karşı çıkan güçleri de (Türkmenler, Selçuklu ordusu) birer birer bertaraf etmiştir. Dolayısıyla Sultan Alp Arslan’dan sonra oğlu Melikşâh’ın iktidara gelişi, tamamen Türk hâkimiyet anlayışına uygundur
ARKEOLOJİK KALINTI, BULUNTU VE YAZILI BELGELERE GÖRE KÖL TİGİN-BİLGE KAĞAN ANITLIKLARI VE BU ANITLIKLARDAKİ TÜRK KÜLTÜR UNSURLARI
Kul Tigin-Bilge Kagan Monuments According to Archaeological Remains, Findings and Written Documents and the Turkish Cultural Elements in Those Monuments
Yazar: Durmuş, İlhami
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Türk, Bilge Kağan, Köl Tigin, Kültür, Tarih, Arkeoloji

Türk tarih ve kültürü araştırmalarında Köl Tigin ve Bilge Kağan Anıtlıkları önemli bir yer tutmaktadır. Anıtlıkların sunak taşları, heykelleri, taşbabaları ve balbalları arkeolojik buluntularını oluşturmaktadır. Yazıtlı taşları ise yazılı belgeleridir. Yazılı belgelerin okunmaları sonucunda Türklerin sosyal, siyasî, iktisadi, hukuki, askerî ve dinî durumları hakkında bilgi sahibi olmaktayız. Arkeolojik kalıntı ve buluntular Türk kültür unsurlarının değerlendirilebilmelerini mümkün kılmaktadır. Arkeolojik ve yazılı kaynakların birlikte değerlendirilmeleri Türk kültürü üzerine yeni sonuçların ortaya konulmasına katkı sağlamaktadır. Yeni yapılan arkeolojik kazılar ve ortaya çıkarılan buluntuların değerlendirilmeleriyle anıtlıkların Türklük araştırmalarındaki önemi daha da artmış bulunmaktadır

Türk tarih ve kültürü araştırmalarında Köl Tigin ve Bilge Kağan Anıtlıkları önemli bir yer tutmaktadır. Anıtlıkların sunak taşları, heykelleri, taşbabaları ve balbalları arkeolojik buluntularını oluşturmaktadır. Yazıtlı taşları ise yazılı belgeleridir. Yazılı belgelerin okunmaları sonucunda Türklerin sosyal, siyasî, iktisadi, hukuki, askerî ve dinî durumları hakkında bilgi sahibi olmaktayız. Arkeolojik kalıntı ve buluntular Türk kültür unsurlarının değerlendirilebilmelerini mümkün kılmaktadır. Arkeolojik ve yazılı kaynakların birlikte değerlendirilmeleri Türk kültürü üzerine yeni sonuçların ortaya konulmasına katkı sağlamaktadır. Yeni yapılan arkeolojik kazılar ve ortaya çıkarılan buluntuların değerlendirilmeleriyle anıtlıkların Türklük araştırmalarındaki önemi daha da artmış bulunmaktadır
ERMENİ HARFLİ KIPÇAK TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ TÖRE BİTİGİ VE BU ESERDEKİ TÖRE, YARGI, BİTİK TERİMLERİ ÜZERİNE
Töre Bitigi Written in Armeno-Kypchak and on the Terms tore, yargi, bitik in This Work
Yazar: Çengel, Hülya Kasapoğlu
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi, Töre Bitigi, töre, yargı, bitik

Bu yazıda öncelikle XVI. yüzyılda Batı Ukrayna’da (L’vov, KamenetsPodol’sk) Ermeni harfli Kıpçak Türkçesiyle yazılmış Töre Bitigi (Kanun Kitabı) adlı eser tanıtılacak, daha sonra eserde geçen temel Türkçe hukuk terimleri olan töre, yargı, bitik üzerinde durulacaktır. Bu terimler tarihî kökene sahip olması bakımından tarihî perspektifler içinde hem dil, hem de muhteva açısından ele alınacak; ayrıca, söz konusu terimlerin, modern Türk yazı dillerindeki izlerine de yer verilerek orta zaman Kıpçak Türkçesinin, özellikle Ermeni harfli Kıpçak yazılı mirasının, bugünkü modern Kıpçak yazı dillerine dil ve hukuk tarihi açısından önemli bir belge teşkil ettiğine dikkat çekilecektir

Bu yazıda öncelikle XVI. yüzyılda Batı Ukrayna’da (L’vov, KamenetsPodol’sk) Ermeni harfli Kıpçak Türkçesiyle yazılmış Töre Bitigi (Kanun Kitabı) adlı eser tanıtılacak, daha sonra eserde geçen temel Türkçe hukuk terimleri olan töre, yargı, bitik üzerinde durulacaktır. Bu terimler tarihî kökene sahip olması bakımından tarihî perspektifler içinde hem dil, hem de muhteva açısından ele alınacak; ayrıca, söz konusu terimlerin, modern Türk yazı dillerindeki izlerine de yer verilerek orta zaman Kıpçak Türkçesinin, özellikle Ermeni harfli Kıpçak yazılı mirasının, bugünkü modern Kıpçak yazı dillerine dil ve hukuk tarihi açısından önemli bir belge teşkil ettiğine dikkat çekilecektir
RAVZÎ'NİN EDİNCİK ŞEHRENGİZİ
Ravzi's Edincik Sehrengiz
Yazar: Aydemir, Yaşar
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Ravzî, Edincik Şehrengizi, Muhammes, XVI. yüzyıl, Esnaf

Şehrengizler, bir şehrin doğal ve tarihi güzellikleri ile o şehrin esnaflarını “güzellerini” manzum olarak tanıtan eserlerdir. Bugün Balıkesir’in Bandırma ilçesine bağlı bir nahiye olan Edincik, Osmanlı döneminde önemli bir merkez olmuştur. XVI. asırda yaşamış olan Edincikli Ravzî, mütekerrir muhammes nazım şekliyle Edincik şehrengizi yazmıştır. Tamamı 106 bent tutan şehrengizde 95 güzele yer verilmiştir. Makalemizde, adı geçen şehrengizin tanıtım ve incelemesi yapılmış, transkripsiyonlu metni ortaya konulmuştur

Şehrengizler, bir şehrin doğal ve tarihi güzellikleri ile o şehrin esnaflarını “güzellerini” manzum olarak tanıtan eserlerdir. Bugün Balıkesir’in Bandırma ilçesine bağlı bir nahiye olan Edincik, Osmanlı döneminde önemli bir merkez olmuştur. XVI. asırda yaşamış olan Edincikli Ravzî, mütekerrir muhammes nazım şekliyle Edincik şehrengizi yazmıştır. Tamamı 106 bent tutan şehrengizde 95 güzele yer verilmiştir. Makalemizde, adı geçen şehrengizin tanıtım ve incelemesi yapılmış, transkripsiyonlu metni ortaya konulmuştur
HALEP'TE KINALIZÂDE HASAN ÇELEBİ'NİN ŞAİRLER MECLİSİ
Kinalizâde Hasan Celebi's Poet's Gathering in Halep
Yazar: Çeltik, Halil
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Halep, Şair, Şiir, Edebî Muhit, Divan Şiiri

Osmanlı Devletinde başta padişah olmak üzere, şehzadeler, beyler ve devlet ileri gelenleri âlim ve sanatçıları desteleyerek bulundukları yerde birer edebî muhit oluşturmuşlardır. Prof. Dr. Haluk İpekten, Divan Edebiyatındaki edebî muhitler hakkında kapsamlı bir çalışma yapmıştır. Bu çalışma, genellikle Anadolu sahasını ele almaktadır. Oysa, Anadolu sahası dışındaki şehirlerde de canlı bir edebî hayat olduğu bilinmektedir. Bu şehirler arasında Halep’in de özel bir yeri vardır.Bu yazıda, Halep’te Hasan Çelebi’nin etrafında oluşan şairler meclisi ve buradaki edebî muhit araştırılmıştır. Vereceğimiz bilgiler, edebî muhitler konusundaki bilgilere yeni ve özgün katkılar sağlamaktadır

Osmanlı Devletinde başta padişah olmak üzere, şehzadeler, beyler ve devlet ileri gelenleri âlim ve sanatçıları desteleyerek bulundukları yerde birer edebî muhit oluşturmuşlardır. Prof. Dr. Haluk İpekten, Divan Edebiyatındaki edebî muhitler hakkında kapsamlı bir çalışma yapmıştır. Bu çalışma, genellikle Anadolu sahasını ele almaktadır. Oysa, Anadolu sahası dışındaki şehirlerde de canlı bir edebî hayat olduğu bilinmektedir. Bu şehirler arasında Halep’in de özel bir yeri vardır.Bu yazıda, Halep’te Hasan Çelebi’nin etrafında oluşan şairler meclisi ve buradaki edebî muhit araştırılmıştır. Vereceğimiz bilgiler, edebî muhitler konusundaki bilgilere yeni ve özgün katkılar sağlamaktadır
ESKİ TÜRK YAZITLARININ YAZILIŞ VE DİKİLİŞLERİ ÜZERİNE
On the Erection and the Engravement of the Old Turkish Inscriptions
Yazar: Aydın, Erhan
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Eski Türk Yazıtları, Yazılış ve Dikiliş Öyküleri, Yazıt

Orta Asya’nın çok değişik coğrafyalarına yayılmış olarak bulunan eski Türk yazıtlarında anlatılanları Çin, Bizans ve Arap kaynaklarıyla karşılaştırma olanağı bulunmaktadır. Ancak bu karşılaştırma, kağanlık yazıtlarının sahiplerinin anılan devletlerle, devlet bağlamında ilişkileri varsa yapılabilir. Kağanlık yazıtları dışındaki yazıtların özellikle kime ait oldukları ve nasıl yazıldıklarıyla dikildikleri hakkındaki bilgiyi ancak taştaki verilerden anlamak zorundayız. Bu bağlamda yazıtların büyük bir kısmında neden yazılıp dikildikleri belirtilmiştir. Taşların ölçüleri ve ağırlığı düşünüldüğünde bunların nasıl dikildikleri de merak konusu olmaktadır. Bunlardan Yenisey havzasında bulunan bazı yazıtların nasıl taşındığı ve dikildiğine dair bilgiler bulunmaktadır.Bu çalışmada yazıtların yazılış ve dikiliş öykülerinin anlatıldığı cümleler bir araya getirilmiş, bozkır hayatı ile ilişki kurulup eski Türklerin sosyal hayatı hakkında bilinenlere yeni bilgiler eklenmeye çalışılmıştır. Cümlelerdeki problemli kelime ve ibareler hakkında, yazıtlar üzerinde çalışan araştırmacıların eserleriyle karşılaştırılarak bazı öneriler getirilmiştir

Orta Asya’nın çok değişik coğrafyalarına yayılmış olarak bulunan eski Türk yazıtlarında anlatılanları Çin, Bizans ve Arap kaynaklarıyla karşılaştırma olanağı bulunmaktadır. Ancak bu karşılaştırma, kağanlık yazıtlarının sahiplerinin anılan devletlerle, devlet bağlamında ilişkileri varsa yapılabilir. Kağanlık yazıtları dışındaki yazıtların özellikle kime ait oldukları ve nasıl yazıldıklarıyla dikildikleri hakkındaki bilgiyi ancak taştaki verilerden anlamak zorundayız. Bu bağlamda yazıtların büyük bir kısmında neden yazılıp dikildikleri belirtilmiştir. Taşların ölçüleri ve ağırlığı düşünüldüğünde bunların nasıl dikildikleri de merak konusu olmaktadır. Bunlardan Yenisey havzasında bulunan bazı yazıtların nasıl taşındığı ve dikildiğine dair bilgiler bulunmaktadır.Bu çalışmada yazıtların yazılış ve dikiliş öykülerinin anlatıldığı cümleler bir araya getirilmiş, bozkır hayatı ile ilişki kurulup eski Türklerin sosyal hayatı hakkında bilinenlere yeni bilgiler eklenmeye çalışılmıştır. Cümlelerdeki problemli kelime ve ibareler hakkında, yazıtlar üzerinde çalışan araştırmacıların eserleriyle karşılaştırılarak bazı öneriler getirilmiştir
DÎVÂN ŞİİRİNDE "SENLİ BENLİ GAZELLER" ÜZERİNE BİR İNCELEME
A Review on Gazels That Express You/the Lover and Me/the Beloved in Classical Turkish Poetry
Yazar: Keskin, Neslihan Koç
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Gazel, Senli Benli Gazeller, Söz Paralellikleri/Senli Benli Tekrarlar, Âşık, Sevgili

“Senli benli gazeller” olarak adlandırdığımız bu şiirlerde, âşık (ben) ile sevgili (sen), fizîkî ve rûhî bir takım özellikleri ile karşılaştırmalı olarak anlatılmıştır. Cem Sultan, Necâtî, Muhibbî, Bâkî, Emrî, Yahyâ Efendi, Cevrî, Şehrî, Hikmetî, Birrî, Hevâyî ve Tırsî’nin, dîvânlarında yer alan gazellerin bazılarının mısra/beyit başlarında veya ortalarında “bir sencileyin-bir bencileyin, bir sen tek-bir ben tek, senün var isebenim de, benüm-senün” şeklinde söz paralellikleri/senli benli tekrarlar; bazılarının da mısra/beyit sonlarında “işte sen/işte ben” şeklinde gazelin âhengini artıracak redifler yer almıştır. Senli benli gazellerde dîvân şiiri geleneğinin biraz dışında âşık da sevgili kadar önemsenmiş ve övülmüştür. Dîvân şiirinin simetrik yapısını da sergileyen senli benli gazeller, makalemizde “karşılaştırma unsuru” ön planda tutularak, mısra başı, ortası ve sonundaki paralelliklere göre değerlendirilecektir

“Senli benli gazeller” olarak adlandırdığımız bu şiirlerde, âşık (ben) ile sevgili (sen), fizîkî ve rûhî bir takım özellikleri ile karşılaştırmalı olarak anlatılmıştır. Cem Sultan, Necâtî, Muhibbî, Bâkî, Emrî, Yahyâ Efendi, Cevrî, Şehrî, Hikmetî, Birrî, Hevâyî ve Tırsî’nin, dîvânlarında yer alan gazellerin bazılarının mısra/beyit başlarında veya ortalarında “bir sencileyin-bir bencileyin, bir sen tek-bir ben tek, senün var isebenim de, benüm-senün” şeklinde söz paralellikleri/senli benli tekrarlar; bazılarının da mısra/beyit sonlarında “işte sen/işte ben” şeklinde gazelin âhengini artıracak redifler yer almıştır. Senli benli gazellerde dîvân şiiri geleneğinin biraz dışında âşık da sevgili kadar önemsenmiş ve övülmüştür. Dîvân şiirinin simetrik yapısını da sergileyen senli benli gazeller, makalemizde “karşılaştırma unsuru” ön planda tutularak, mısra başı, ortası ve sonundaki paralelliklere göre değerlendirilecektir
KUMUK TÜRKÇESİ ATASÖZLERİ HAKKINDA YAPILMIŞ YENİ BİR ÇALIŞMA ÜZERİNE
On a New Study Dealt with Proverbs of Kumyk Turkish
Yazar: Akca, Hakan
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 1, 2015

Türkçesinde aynen kullanıldığı, 305 atasözünün ise Türkiye Türkçesiyle aynı anlamda  olduğu tespit edilmiştir. Ancak yazar Türkiye Türkçesiyle yapılan kıyaslamada yalnızca  Ömer Asım Aksoy’un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü adlı eserini esas almış, Türkiye  Türkçesindeki atasözleriyle ilgili farklı kaynaklara başvurmamıştır. Konuyla ilgili  farklı kaynaklara başvurulduğunda Türkiye Türkçesinde aynen kullanıldığı söylenen  atasözü sayısı ile, anlamca aynı olan atasözü sayısının artacağı söylenebilir. Örneğin  Metin Yurtbaşı’nın A Dictionary of Turkish Proverbs “Türk Atasözleri Sözlüğü”  (Yurtbaşı 1993) adlı çalışmasında yaklaşık 5000 atasözü bulunmaktadır. Aynı şekilde,  yine Ömer Asım Aksoy’un Bölge Ağızlarında Atasözü ve Deyimler I-II (Aksoy 2004)  adlı çalışmasıyla da bir kıyaslama yapılabilirdi. Çünkü söz konusu çalışmada Türkiye  sınırları içerisinde derlenmiş 4248 atasözü bulunmaktadır

Türkçesinde aynen kullanıldığı, 305 atasözünün ise Türkiye Türkçesiyle aynı anlamda  olduğu tespit edilmiştir. Ancak yazar Türkiye Türkçesiyle yapılan kıyaslamada yalnızca  Ömer Asım Aksoy’un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü adlı eserini esas almış, Türkiye  Türkçesindeki atasözleriyle ilgili farklı kaynaklara başvurmamıştır. Konuyla ilgili  farklı kaynaklara başvurulduğunda Türkiye Türkçesinde aynen kullanıldığı söylenen  atasözü sayısı ile, anlamca aynı olan atasözü sayısının artacağı söylenebilir. Örneğin  Metin Yurtbaşı’nın A Dictionary of Turkish Proverbs “Türk Atasözleri Sözlüğü”  (Yurtbaşı 1993) adlı çalışmasında yaklaşık 5000 atasözü bulunmaktadır. Aynı şekilde,  yine Ömer Asım Aksoy’un Bölge Ağızlarında Atasözü ve Deyimler I-II (Aksoy 2004)  adlı çalışmasıyla da bir kıyaslama yapılabilirdi. Çünkü söz konusu çalışmada Türkiye  sınırları içerisinde derlenmiş 4248 atasözü bulunmaktadır
"DİYÂR-I BEKR" BÖLGESİNDE KURULMUŞ TÜRK DEVLETLERİ VE BEYLİKLERİYLE İLGİLİ TARİHÎ ŞAHIS VE YER ADLARININ TÜRK KÜLTÜRÜ BAKIMINDAN ANLAM VE DEĞERİ
The Meaning and Value of Historical Personal and Place Names for Turkish Culture, Related with the Turkish States and Principalities Found in the "Diyâr-i Bakr" Region
Yazar: Koca, Salim
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Güney-Doğu Anadolu Türkmen Beylikleri, Diyâr

Bugünkü Güney-Doğu Anadolu Bölgesinin büyük bir kısmını oluşturan tarihî “Diyâr-ı Bekr” bölgesi, Sultan Melikşâh zamanında fethedilerek (1085), Büyük Selçuklu Devletine ilhak olunmuştur. Bu fetih ve ilhak ile birlikte Diyâr-ı Bekr bölgesinde ilk defa Türk kitlelerinin yerleşmesi ve bölgenin Türkleşmesi faaliyeti başlamıştır. Bitlis, Erzen ve Batman’da “Dimlaç/Dilmaç veya Toğan Arslan Oğulları ”, Hasankeyf (Hısn-ı Keyfâ), Mardin ve Harput’ta “Artuk Oğulları ”, Âmid’de “Yınal Oğulları” ve Ahlat’ta “Ahlatşâhlar veya Sökmenliler ”gibi Türkmen Beyliklerinin kurulmasıyla da bu yerleşme ve Türkleşme faaliyeti daha da kuvvetlenmiş ve yaygınlaşmıştır. görüşler ileri sürmeye çalışacağız. Ayrıca bu bildirimizde, Diyâr-ı Bekr bölgesi için bir toponimi (toponymie=yer adları) çalışmasının gerekliliğine işaret edeceğiz. Çünkü, bölgenin fethinden ve ilhakından itibaren kaynaklarda Türk topluluklarının iskânını ve Türk kültürünün hâkimiyetini gösteren birçok yer ismi geçmektedir. Bu toponimik isimler, bölgenin sadece tarihteki değil, günümüzdeki etnik ve kültür yapısına da kuvvetli bir ışık tutacak niteliktedir

Bugünkü Güney-Doğu Anadolu Bölgesinin büyük bir kısmını oluşturan tarihî “Diyâr-ı Bekr” bölgesi, Sultan Melikşâh zamanında fethedilerek (1085), Büyük Selçuklu Devletine ilhak olunmuştur. Bu fetih ve ilhak ile birlikte Diyâr-ı Bekr bölgesinde ilk defa Türk kitlelerinin yerleşmesi ve bölgenin Türkleşmesi faaliyeti başlamıştır. Bitlis, Erzen ve Batman’da “Dimlaç/Dilmaç veya Toğan Arslan Oğulları ”, Hasankeyf (Hısn-ı Keyfâ), Mardin ve Harput’ta “Artuk Oğulları ”, Âmid’de “Yınal Oğulları” ve Ahlat’ta “Ahlatşâhlar veya Sökmenliler ”gibi Türkmen Beyliklerinin kurulmasıyla da bu yerleşme ve Türkleşme faaliyeti daha da kuvvetlenmiş ve yaygınlaşmıştır. görüşler ileri sürmeye çalışacağız. Ayrıca bu bildirimizde, Diyâr-ı Bekr bölgesi için bir toponimi (toponymie=yer adları) çalışmasının gerekliliğine işaret edeceğiz. Çünkü, bölgenin fethinden ve ilhakından itibaren kaynaklarda Türk topluluklarının iskânını ve Türk kültürünün hâkimiyetini gösteren birçok yer ismi geçmektedir. Bu toponimik isimler, bölgenin sadece tarihteki değil, günümüzdeki etnik ve kültür yapısına da kuvvetli bir ışık tutacak niteliktedir
ESKİ TÜRK DEVLETLERİNİN OLUŞUMUNUN TEMEL UNSURLARI
Main Ingredients in the Constitution of State in Ancient Turks
Yazar: Durmuş, İlhami
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Türk, devlet, istiklal, halk, ülke, kanun, adalet, eşitlik

Eski Türk devletleri oluşumlarının temel unsurları bakımından kendine özgü bir yapı oluşturmaktadırlar. Bu devletlerin oluşumunda dört temel unsur bulunmaktadır. Bunlar halk, istiklal, ülke ve kanun’dur. Halk, boyların bir araya gelmesiyle oluşmuş olup, devleti oluşturan unsurlardan birisidir. Eski Türk halkı disiplin, özgür düşünce, cesaret, kahramanlık, sözünde durma, geçmişe bağlılık ve vatan sevgisiyle kendini kanıtlamıştır. Devletin kurucu unsuru olan eski Türk halkı, devletine bağlılığını her zaman göstermiş ve devletini güçlü kılmaya çalışmıştır. Devletin temel unsurlarından biri de istiklaldir. Türkler, istiklallerine büyük önem vermişler ve devleti, istiklalle aynı görmüşlerdir. Eski Türk devletinin varlığı istiklale bağlanmıştır. İstiklal anlayışı hem halkta hem de devleti yönetenlerde en üst seviyede ortaya çıkmıştır. Devletin temel unsurlarından biri olan ülke, vatan toprağıdır. Her Türk devleti belirli bir arazi üzerinde kurulmuştur. Türkler kendi hayat tarzlarına uygun coğrafyalarda devletlerini kurmuşlardır. Eski Türk devletinin temel unsurlarından biri de kanundur. Türk devletleri, kanun demek olan töre hükümlerine göre yönetilmişlerdir. Adalet, faydalılık, eşitlik ve insanlık törenin değişmeyen hükümleriydi. Bu hükümler kişi hak ve hürriyetlerini güvence altına alan düzenlemelerdi

Eski Türk devletleri oluşumlarının temel unsurları bakımından kendine özgü bir yapı oluşturmaktadırlar. Bu devletlerin oluşumunda dört temel unsur bulunmaktadır. Bunlar halk, istiklal, ülke ve kanun’dur. Halk, boyların bir araya gelmesiyle oluşmuş olup, devleti oluşturan unsurlardan birisidir. Eski Türk halkı disiplin, özgür düşünce, cesaret, kahramanlık, sözünde durma, geçmişe bağlılık ve vatan sevgisiyle kendini kanıtlamıştır. Devletin kurucu unsuru olan eski Türk halkı, devletine bağlılığını her zaman göstermiş ve devletini güçlü kılmaya çalışmıştır. Devletin temel unsurlarından biri de istiklaldir. Türkler, istiklallerine büyük önem vermişler ve devleti, istiklalle aynı görmüşlerdir. Eski Türk devletinin varlığı istiklale bağlanmıştır. İstiklal anlayışı hem halkta hem de devleti yönetenlerde en üst seviyede ortaya çıkmıştır. Devletin temel unsurlarından biri olan ülke, vatan toprağıdır. Her Türk devleti belirli bir arazi üzerinde kurulmuştur. Türkler kendi hayat tarzlarına uygun coğrafyalarda devletlerini kurmuşlardır. Eski Türk devletinin temel unsurlarından biri de kanundur. Türk devletleri, kanun demek olan töre hükümlerine göre yönetilmişlerdir. Adalet, faydalılık, eşitlik ve insanlık törenin değişmeyen hükümleriydi. Bu hükümler kişi hak ve hürriyetlerini güvence altına alan düzenlemelerdi