DİVAN ŞİİRİNDE ‘GÖNÜL’ KAVRAMININ REDİF BAĞLAMINDA KAZANDIĞI ANLAMLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
DİVAN ŞİİRİNDE ‘GÖNÜL’ KAVRAMININ REDİF BAĞLAMINDA KAZANDIĞI ANLAMLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Yazar: Çalka, Mehmet Sait; Türk, Fatma
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi, 2018
Anahtar kelimeler: Divan Edebiyatı,Redif,Gönül,Anlam dünyası

Gönül,Türklerin ilk yazılı kaynakları olan Göktürk Yazıtlarından itibaren yazılıedebiyatımızda sıklıkla kullanılan bir kelime olup sözlükte, duyguların merkeziolarak tanımlanmaktadır. İnsan vücudunda somut bir organ olmasa da genelliklekalp olarak algılanmaktadır. Esas olarak duygulara dayalı durumları anlatırkenkullanılan bu kelime, edebiyatın önemli bir parçasıdır. Özellikle edebisanatlarla inşa edilmiş Divan şiirinde sıklıkla kullanılan ve kendisinesayısızca mana yüklenen gönül ifadesi, farklı yönleriyle incelemeye değer mefhumlardandır.Gönülkelimesi divan edebiyatı ürünleri olan manzumelerde sıklıkla kullanılır. Aynışekilde çeşitli ekler alarak veya farklı kelimelerle yan yana gelerek beyitsonlarında redif olarak kullanılır. Redif, sadece divan şiiri için değil Cumhuriyetdönemi Türk edebiyatına dek bütün geleneklerde şiirin önemli bir parçasınıteşkil etmektedir. Öyle ki divan edebiyatı geleneğinde şiirlerin başlığıolmadığı için şiirler, genellikle redif kelime ile adlandırılmaktadır. Redifkelimenin bir diğer önemi ise, şiirdeki konunun onun etrafında şekillenmesidir.Bu çalışmada, 13.asırdan başlayarak Divan edebiyatı üslubuyla kaleme alınmış divanlarınbulunduğu 20. yüzyıla kadar ulaşılabilen yaklaşık 650 divan içinde 450 farklıdivanda 1600’den fazla ‘gönül’ redifli manzume tespit edilmiş olup butespitlerin sayım ve dökümü örneklerle verilmiştir. Yine bu çalışmada manzumelerdekullanılan ‘gönül’ redifinin gerek tek başına gerekse etrafında kullanılankelime ve eklerle nasıl bir anlam mecrasına girdiği üzerinde değerlendirmeleryapılmış ve bu değerlendirmeler sayısal verilerle de desteklenmiştir.

Gönül,Türklerin ilk yazılı kaynakları olan Göktürk Yazıtlarından itibaren yazılıedebiyatımızda sıklıkla kullanılan bir kelime olup sözlükte, duyguların merkeziolarak tanımlanmaktadır. İnsan vücudunda somut bir organ olmasa da genelliklekalp olarak algılanmaktadır. Esas olarak duygulara dayalı durumları anlatırkenkullanılan bu kelime, edebiyatın önemli bir parçasıdır. Özellikle edebisanatlarla inşa edilmiş Divan şiirinde sıklıkla kullanılan ve kendisinesayısızca mana yüklenen gönül ifadesi, farklı yönleriyle incelemeye değer mefhumlardandır.Gönülkelimesi divan edebiyatı ürünleri olan manzumelerde sıklıkla kullanılır. Aynışekilde çeşitli ekler alarak veya farklı kelimelerle yan yana gelerek beyitsonlarında redif olarak kullanılır. Redif, sadece divan şiiri için değil Cumhuriyetdönemi Türk edebiyatına dek bütün geleneklerde şiirin önemli bir parçasınıteşkil etmektedir. Öyle ki divan edebiyatı geleneğinde şiirlerin başlığıolmadığı için şiirler, genellikle redif kelime ile adlandırılmaktadır. Redifkelimenin bir diğer önemi ise, şiirdeki konunun onun etrafında şekillenmesidir.Bu çalışmada, 13.asırdan başlayarak Divan edebiyatı üslubuyla kaleme alınmış divanlarınbulunduğu 20. yüzyıla kadar ulaşılabilen yaklaşık 650 divan içinde 450 farklıdivanda 1600’den fazla ‘gönül’ redifli manzume tespit edilmiş olup butespitlerin sayım ve dökümü örneklerle verilmiştir. Yine bu çalışmada manzumelerdekullanılan ‘gönül’ redifinin gerek tek başına gerekse etrafında kullanılankelime ve eklerle nasıl bir anlam mecrasına girdiği üzerinde değerlendirmeleryapılmış ve bu değerlendirmeler sayısal verilerle de desteklenmiştir.