KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HİCİV LİTERATÜRÜ
KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA HİCİV LİTERATÜRÜ
Yazar: Taşdemir, İpek
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 6, 2019
Anahtar kelimeler: Hiciv,Yergi,Mizah,Mübalağa,Literatür

Batı geleneğinde hiciv, genellikle çirkinyanlış ve gülünç âdetlerin ve olayların niteliğini zarafet ve maharetle ortayakoymak olarak algılanmış ve böylece hiciv edebî bir tür olmanın yanı sırasosyal bir fonksiyon da yüklenmiştir. Doğu edebiyatlarında ise hiciv,genellikle sosyal yönü olmayan daha çok gerçek kişilerin yerilmesine dayanan,şahsi kinlerin ortaya döküldüğü bir tür olarak görülmüş ve müstehcen, küfürlübir edebiyatı akla getirmiştir. Türk edebiyatında İslamiyet’in etkisi veiçerdiği galiz ifadeler nedeniyle hiciv türüne hoş bakılmamıştır. Tezkirelerdeya hiciv örneklerine yer verilmemiş; ya da bu tarz şiirden kaçınmak gerektiğikonusunda fikir beyan edilerek kısa bir örnekle yetinilmiştir. Bu nedenle çoğuşair hicviyelerinde mahlas kullanmamış ve hicivci kimliklerini şairkimliklerinden ayrı tutmaya çalışmışlardır. Klasik Türk edebiyatında hicivkonulu eserler, ilk olarak XIV. ve XV. asırlarda Risâletü’n-Nushiyye,Mesnevi, Garibnâme gibi eğitici nitelikli eserler olarak karşımızaçıkmaktadır. Özellikle XVI. yüzyıldan itibaren hiciv türünde yazılmış eser vetemsilcilerinde büyük bir artış görülmektedir. Lâmiî Çelebi, Kemalpaşazâde,Zâtî, Taşlıcalı Yahya, İshak Çelebi gibi şairlerle birlikte Klasik Türkedebiyatında bir hiciv yazma geleneği oluşmaya başlamıştır. XVII. yüzyıl isehiciv edebiyatının zirve yaptığı bir dönem olarak kabul edilmektedir. Bu dönemdehiciv alanında edebiyat tarihimizin en meşhur şairlerinden Nefʻî olmak üzereKaf-zâde Fâizî, Ganî-zâde Nâdirî, Veysî, Nevʻî-zâde Atâyî, Mantıkî, Riyâzî,Fehîm, Bahâyî, Tarzî, Tıflî gibi şairler, hiciv ve hezel sahasında şiirlerkaleme almışlardır. XVIII. yüzyılda Nedim, Sünbüzâde Vehbî, Kânî, Sürûrî,Hevâyî gibi şairler, hiciv türüne yeni bir soluk getirmiştir. XIX. yüzyıldanitibaren şair ve eser sayısında bir düşüş yaşanmışsa da hiciv geleneği YeniTürk edebiyatı bakış açısıyla günümüze kadar gelmiş, yeni ve farklı formlarlaedebiyatımızda varlığını sürdürmeye devam etmiştir.

Batı geleneğinde hiciv, genellikle çirkinyanlış ve gülünç âdetlerin ve olayların niteliğini zarafet ve maharetle ortayakoymak olarak algılanmış ve böylece hiciv edebî bir tür olmanın yanı sırasosyal bir fonksiyon da yüklenmiştir. Doğu edebiyatlarında ise hiciv,genellikle sosyal yönü olmayan daha çok gerçek kişilerin yerilmesine dayanan,şahsi kinlerin ortaya döküldüğü bir tür olarak görülmüş ve müstehcen, küfürlübir edebiyatı akla getirmiştir. Türk edebiyatında İslamiyet’in etkisi veiçerdiği galiz ifadeler nedeniyle hiciv türüne hoş bakılmamıştır. Tezkirelerdeya hiciv örneklerine yer verilmemiş; ya da bu tarz şiirden kaçınmak gerektiğikonusunda fikir beyan edilerek kısa bir örnekle yetinilmiştir. Bu nedenle çoğuşair hicviyelerinde mahlas kullanmamış ve hicivci kimliklerini şairkimliklerinden ayrı tutmaya çalışmışlardır. Klasik Türk edebiyatında hicivkonulu eserler, ilk olarak XIV. ve XV. asırlarda Risâletü’n-Nushiyye,Mesnevi, Garibnâme gibi eğitici nitelikli eserler olarak karşımızaçıkmaktadır. Özellikle XVI. yüzyıldan itibaren hiciv türünde yazılmış eser vetemsilcilerinde büyük bir artış görülmektedir. Lâmiî Çelebi, Kemalpaşazâde,Zâtî, Taşlıcalı Yahya, İshak Çelebi gibi şairlerle birlikte Klasik Türkedebiyatında bir hiciv yazma geleneği oluşmaya başlamıştır. XVII. yüzyıl isehiciv edebiyatının zirve yaptığı bir dönem olarak kabul edilmektedir. Bu dönemdehiciv alanında edebiyat tarihimizin en meşhur şairlerinden Nefʻî olmak üzereKaf-zâde Fâizî, Ganî-zâde Nâdirî, Veysî, Nevʻî-zâde Atâyî, Mantıkî, Riyâzî,Fehîm, Bahâyî, Tarzî, Tıflî gibi şairler, hiciv ve hezel sahasında şiirlerkaleme almışlardır. XVIII. yüzyılda Nedim, Sünbüzâde Vehbî, Kânî, Sürûrî,Hevâyî gibi şairler, hiciv türüne yeni bir soluk getirmiştir. XIX. yüzyıldanitibaren şair ve eser sayısında bir düşüş yaşanmışsa da hiciv geleneği YeniTürk edebiyatı bakış açısıyla günümüze kadar gelmiş, yeni ve farklı formlarlaedebiyatımızda varlığını sürdürmeye devam etmiştir.