HADİSLERDE BİR EĞİTİM YÖNTEMİ OLARAK SEÇENEK SUNMA
HADİSLERDE BİR EĞİTİM YÖNTEMİ OLARAK SEÇENEK SUNMA
Yazar: Ertuğay, Recep
Dergi: EKEV Akademi Dergisi No. 99, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Hadis,Eğitim,İlke,Yöntem,Seçenek sunma

Bu çalışmada Hz. Peygamber’in eğitim yöntemlerinden biri olarak değerlendirdiğimiz ve ‘seçenek sunma” olarak adlandırdığımız yaklaşım, ele alınıp günümüze taşınması amaçlamıştır. Çalışmanın girişinde ‘seçenek sunma’ ifâdesi pedegojik ve psikolojik yönleri ile tarif edilip konunun Kur’ânî temelleri örneklendirilirmiş, akabinde ayrıntılar hadislerle işlenmiştir. Çalışma nitel araştırma metoduyla yürütülmüştür. Yararlanılan kaynaklar doküman analizi yöntemleriyle sistemli olarak taranmış ve ulaşılan veriler, hadis ilimleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Peygamber’in (s.a.v.) “kitabı tebliğ etme”, “kitabı öğretme”, “hikmeti öğretme”, “bilinmeyenleri öğretme” ve “âyetleri açıklama” gibi öğretmenlik olarak ifade edilebilecek vasıflarına/görevlerine dikkat çekilmiştir. Hz. Peygamber de (s.a.v.)  “Ben ancak muallim olarak gönderildim.” sözüyle kendisini muallim/öğretmen olarak tarif etmiş ve vazifesinin de “güzel ahlâkı tamamlamak” olduğunu belirtmiştir. Hz. Peygamber, Kur’ân’ın “Rabbinin yoluna hikmetle, meviza-i hasene ile çağır.” emirlerine uyarak güzel ahlâkı benimsetme görevini en güzel şekilde ikmâl eylemiştir. Yine Kur’ân-ı Kerîm; “Rabbinden bir rahmetle onlara yumuşak davrandın.” beyanı ile Hz. Peygamber’in (s.a.v.) risâletteki üslûbunu ve tutumunu, eğitim öğretim ilke ve yöntemlerini tasvip etmiş ve övmüştür. Ferdî, ailevî ve içtimâî münasebetlerimizde örgün ve yaygın eğitimde “Allah Rasûlü’nde (s.a.v.) üsve-i hasene/güzel örnekler bulunmaktadır. Bu kapsamda Hz. Peygamber’in, (s.a.v.)  muhataplarına “seçenek sunma” olarak tanımladığımız yönteme başvurduğu görülmüştür. Hz. Peygamber’in (s.a.v.)  ashâbını seçenekler geliştirmeye teşvik ettiği, muhataplarına kolaylaştırıcı seçenekler, çoklu seçenekler, sınırlandırıcı seçenekler ve özendirici seçenekler sunduğu tespit edilmiş, bu kapsamda farklı disiplinlerde çalışmaların yapılmasında da fayda görülmüştür. Elde edilen bulgular ve öneriler sonuç başlığında detaylandırılmıştır.

Bu çalışmada Hz. Peygamber’in eğitim yöntemlerinden biri olarak değerlendirdiğimiz ve ‘seçenek sunma” olarak adlandırdığımız yaklaşım, ele alınıp günümüze taşınması amaçlamıştır. Çalışmanın girişinde ‘seçenek sunma’ ifâdesi pedegojik ve psikolojik yönleri ile tarif edilip konunun Kur’ânî temelleri örneklendirilirmiş, akabinde ayrıntılar hadislerle işlenmiştir. Çalışma nitel araştırma metoduyla yürütülmüştür. Yararlanılan kaynaklar doküman analizi yöntemleriyle sistemli olarak taranmış ve ulaşılan veriler, hadis ilimleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Peygamber’in (s.a.v.) “kitabı tebliğ etme”, “kitabı öğretme”, “hikmeti öğretme”, “bilinmeyenleri öğretme” ve “âyetleri açıklama” gibi öğretmenlik olarak ifade edilebilecek vasıflarına/görevlerine dikkat çekilmiştir. Hz. Peygamber de (s.a.v.)  “Ben ancak muallim olarak gönderildim.” sözüyle kendisini muallim/öğretmen olarak tarif etmiş ve vazifesinin de “güzel ahlâkı tamamlamak” olduğunu belirtmiştir. Hz. Peygamber, Kur’ân’ın “Rabbinin yoluna hikmetle, meviza-i hasene ile çağır.” emirlerine uyarak güzel ahlâkı benimsetme görevini en güzel şekilde ikmâl eylemiştir. Yine Kur’ân-ı Kerîm; “Rabbinden bir rahmetle onlara yumuşak davrandın.” beyanı ile Hz. Peygamber’in (s.a.v.) risâletteki üslûbunu ve tutumunu, eğitim öğretim ilke ve yöntemlerini tasvip etmiş ve övmüştür. Ferdî, ailevî ve içtimâî münasebetlerimizde örgün ve yaygın eğitimde “Allah Rasûlü’nde (s.a.v.) üsve-i hasene/güzel örnekler bulunmaktadır. Bu kapsamda Hz. Peygamber’in, (s.a.v.)  muhataplarına “seçenek sunma” olarak tanımladığımız yönteme başvurduğu görülmüştür. Hz. Peygamber’in (s.a.v.)  ashâbını seçenekler geliştirmeye teşvik ettiği, muhataplarına kolaylaştırıcı seçenekler, çoklu seçenekler, sınırlandırıcı seçenekler ve özendirici seçenekler sunduğu tespit edilmiş, bu kapsamda farklı disiplinlerde çalışmaların yapılmasında da fayda görülmüştür. Elde edilen bulgular ve öneriler sonuç başlığında detaylandırılmıştır.