Bireysel Eylemin Politik Olanağı: Türkiye Vicdani Ret Örneği
The Political Possibility of Individual Action: The Case of Conscientious Objection in Turkey
Yazar: Sevgili Canpolat, Ebru
Dergi: Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Vol. 81 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Conscientious objection,political action,individuality,plurality,responsibility ; Vicdani ret,politik eylem,bireysellik,çoğulluk,sorumluluk

Bu makale, vicdani ret literatüründe yaygın olan bir varsayıma —vicdanın bireysel ve sübjektif niteliği nedeniyle çoğulluk ilkesine dayanan politik alanın dışında tutulması gerektiği yönündeki kabule— itiraz etmektedir. Çalışmanın temel iddiası, vicdanın bireysellik vasfının, onu zorunlu olarak politik alanın dışına yerleştirmeyi gerektirmediğidir. Bu argüman, çoğulluk ilkesinin yalnızca eylemsel düzeyde değil; değerlerin inşası, içselleştirilmesi gibi eylemi önceleyen düşünümsel süreçler ile bu değerlerin eylemde somutlaşması sırasında, ötekiyle kurulan etik-politik sorumluluk bağlamında da geçerli olduğu kabulüne dayanmaktadır. Söz konusu kuramsal çerçeve, politik niteliği sıklıkla vurgulanan Türkiye’deki vicdani ret örneği üzerinden somutlaştırılmaktadır. Bu bağlamda araştırma, 1989–2024 yılları arasında ilan edilen ret deklarasyonları ve 18 vicdani retçiyle yapılan derinlemesine mülakatlara dayalı nitel bir vaka çalışmasına dayanmaktadır. Elde edilen veriler, tekil olan ile evrensel olan arasındaki bağın kurulduğu türden bir sorumluluk ilişkisini içeren bireysel ret biçimlerinin politik alanda değerlendirilebileceğini ve Türkiye’deki vicdani ret pratiklerinin önemli bir kısmının bu nitelikte olduğunu göstermiştir. Makale, hareketin politik karakterini, kolektif eylemsellikten ziyade, ilişkisel sorumluluk temelli bir bireysellik zemininde tartışmaya açarak alana özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

This article challenges a common assumption in the literature on conscientious objection —namely, that conscience, due to its individual and subjective nature, should be excluded from the political sphere grounded in the principle of plurality. It argues that this individual aspect of conscience does not necessarily require its exclusion from the realm of politics. The argument rests on the premise that the principle of plurality operates not only at the level of action but also within the reflective processes that precede action —such as the construction and internalization of values— as well as in the ethical-political responsibility established with the Other during the embodiment of these values in action. The theoretical framework is substantiated through the example of conscientious objection in Turkey, a case frequently emphasized for its political character. The study draws on a qualitative case analysis based on conscientious objection declarations issued between 1989-2024 and in-depth interviews with 18 conscientious objectors. The findings demonstrate that individual forms of refusal, insofar as they entail a relation of responsibility through which a connection is forged between the singular and the universal, can be situated within the political realm, and that a substantial share of conscientious objection practices in Turkey exhibit this character. By discussing the political character of the movement through an individualized ground shaped by relational responsibility rather than collective action, the article aims to offer an original contribution to the field.