Zâtü’s-Savârî Deniz Muhârebesi (34/654-655)
The Naval Battle of Dhāt al-Ṣawārī (34/654-655)
Yazar: Öztürk, Murat; Koçuk, İsmail
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 45, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Zâtü’s-Savârî,Hz. Osmân,Muâviye,Bizans İmparatorluğu,II. Konstans ; Dhāt al-Ṣawārī,Caliph ʿUthmān,Muʿāwiya,the Byzantine Empire,Constans II

Yakın Doğu ve Orta Akdeniz’de yürüttüğü bahrî faâliyetler neticesinde Müslüman Araplar ile Bizans İmparatorluğu’nun karşı karşıya geldikleri, gemi direklerinin panoramaya hâkim olmasından ötürü Zâtü’s-Savârî olarak adlandırılan çarpışma, meşhur bir deniz savaşıdır. Hz. Osmân (23-35/644-656) devrinde Suriye (Şâm) Vâlisi Muâviye b. Ebû Süfyân (ö. 60/680) ve Mısır Vâlisi Abdullah b. Sa‘d b. Ebû Serh (ö. 36/656-657) tarafından kıyı şehirleriyle, yeni fethedilen yerlerin muhâfazası ve Bizanslıların Akdeniz’deki kuvvetini azaltmak amacıyla muhkem bir donanma inşâ edildi. En nihâyetinde Abdullah b. Sa‘d, 200 gemiden müteşekkil Mısır ve Şâm filolarıyla Akkâ’dan kuzeybatı yönünde denize açıldı. Müslümanların bu seyrüseferine karşılık Bizans donanması bizzat İmparator II. Konstans (641-668) kumandasında harekete geçti. İki taraf arasında Antalya’nın Finike sâhilinde deniz harbi başladığında Müslümanlar halat ve zincirlerle düşman gemilerini kendi binitlerine bağlayıp karada muhârebe eder gibi Bizans askerleriyle göğüs göğüse çarpışmaya başladılar. Kaynakların rivâyetine göre; savaş öğlene doğru bittiğinde, deniz akan kanlarla kırmızıya boyanmış ve İmparator II. Konstans esir düşmekten ancak tebdîl-i kıyâfetle kurtulabilmişti. 31 (652) veya 34 (655) yılında meydana gelen, İslâm Hilâfeti’nin kesin zaferiyle neticelenen bu harp ile Bizans İmparatorluğu yalnızca doğudaki en kıymetli şehirlerini yitirmekle kalmamış, ayrıca Akdeniz’de geniş çaplı harekâtlara başlayacak bir rakibi de karşısında bulmuştu. Bu bağlamda makalede ana kaynakların verdiği mâlûmat ışığında Zâtü’s-Savârî (Direkler Savaşı) tetkik edilmiştir.

Naval activities of the Muslim Arabs in the Middle East and central Mediterranean led to a famous sea battle with the Byzantine Empire, known as Dhāt al-Ṣawārī since the ships’ masts dominated the panorama. During the reign of Caliph ʿUthmān, the governors of Syria and Egypt, Muʿāwiya b. Abī Sufyān and ʿAbd Allāh b. Saʿd b. Abī Sarḥ, respectively, built a strong navy to protect the coastal cities and the newly conquered territories, and also to break the power of the Byzantium in the Mediterranean. ʿAbd Allāh b. Saʿd sailed from ʿAkkā to the northwest with the Egyptian and Shām fleets 200 ships strong. In response to the Muslim campaign, the Byzantine navy set sail under the personal command of Emperor Constans II (641-668). When the naval battle began on the coast of Finike (Phoenix) in Antalya, the Muslims tied the enemy ships to their own with ropes and chains and then started a hand-to-hand combat as if they were on land. When the battle was over towards noon, according to the sources, the sea was red with blood and the Emperor barely escaped from captivity under disguise. With the decisive victory of the Islamic Caliphate in 31 (652) or 34 (655), the Byzantine Empire not only lost its most valuable cities in the East, but also found a rival that was about to launch large-scale campaigns in the Mediterranean. This article examines Dhāt al-Ṣawārī (The Battle of the Masts) in light of the information from the main sources.