İlmî Kişiliği Bağlamında Ebu’t-Tayyib et-Taberî: Hayatı ve Şâfiî Mezhebi İçindeki Konumu
Abu Al-Tayyib al-Tabari In The Context Of His Scholarly Personality: His Life and Position In The Shafi'’ School
Yazar: Işık İlhan, Esra
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; Ebu’t-Tayyib et-Taberî,Şâfiî Mezhebi,Irak Ekolü,et-Ta‘lîkatü’l-kübrâ,Ashâb-ı vücûh. ; Abu al-Tayyib al-Tabari,Shafi,Iraqi School,al-Ta,ashāb al-wujūh.

Taberistân’ın Âmül şehrinde 348/959 yılında dünyaya gelen Ebu’t-Tayyib et-Taberî (ö. 450/1058), Şâfiî mezhebinin önemli simalarından birisidir. İlim tahsiline on dört yaşında iken doğduğu yerde başlayan Taberî Âmül, Cürcân, Dinever, Nîsâbûr ve Bağdat gibi şehirlere irtihal etmiş ve alanında mütebahhir birçok âlimden dersler almıştır. Önemli hocaları arasında Ebu’l-Hasen el-Mâsercisî (ö. 384/994), Ebû Muhammed el-Bâfî (ö. 398/1007), Ebû Hâmid el-İsferâyînî (ö. 406/1015) gibi isimler bulunmaktadır. Irak tarîkinin imamı olan Ebû Hâmid el-İsferâyînî ile birlikte Irak ekolünün en önemli iki musannifinden biri olarak kabul edilen Taberî, Irak ekolü özelinde aldığı fıkhî birikimi geliştirmiş ve kendinden sonraki nesillere aktarmada önemli bir rol oynamıştır. ‘el-İmâm’, ‘el-Kâdı’ ve ‘eş-Şeyh’ gibi sıfatlarla anılan Taberî’nin yetiştirdiği talebeleri arasında Hatîb el-Bağdâdî (ö. 463/1071) Ebû İshâk eş-Şîrâzî (ö. 476/1083) ve İbnu’s-Sabbâğ (ö. 477/1084) gibi mezhebe kayda değer katkıları bulanan fakihler bulunmaktadır. Taberî fıkıh, usûl, cedel, hilâf gibi alanlarda ön plana çıkmış ve bu alanlara dair çok sayıda eser te’lif etmiştir. Taberî aynı zamanda hadis ilmine de hâkim olup sadece kendisi tarikiyle rivayet edilen hadislerin bulunduğu bilinmektedir. Ayrıca şair vasfı da bulanan Taberî’nin, tabakat eserlerinde şiirlerine sayfalarca yer verilmiş ve Taberî kaleme aldığı eserlerde hem kendi hem de başka şairlerin şiirleri ile sıkça istişhatta bulunmuştur. Taberî’nin yazdığı eserler arasında en önemlisi Müzenî’nin (ö. 264/878) el-Muhtasar’ı üzerine kaleme aldığı hilâf tarzındaki geniş hacimli şerhidir. Bu eser, sonraki dönemlerde Şâfiî fakihlerinin sıkça kullandığı bir kaynak haline gelmiştir. Tabakâtü’l-fukahâ taksiminde ashâb-ı vücûhtan sayılan Taberî’nin İmâm Şâfiî’nin nasslarına veya usûlüne dayanarak tahric yaptığı meseleler bulunmaktadır. Sözü geçen şerhinde gerek mezhep içi gerek mezhep dışı birçok fakihin görüşüne yer veren Taberî çoğu zaman mezhep içi ihtilaflarda tercihlerini de beyan etmektedir.

Abu al-Tayyib al-Tabari (d. 450/1058), who was born in 348/959 in the city of Āmul in Tabaristān, is one of the important figures of the Shāfi'i sect. Al-Tabari began his studies at the age of fourteen in his hometown and traveled to cities such as Aamul, Jurjān, Dinever, Nīsābūr, and Baghdad, where he learned from many scholars. Among his important teachers were Abu al-Hasan al-Māserjisī (d. 384/994), Abū Muhammad al-Bāfī (d. 398/1007), and Abū Hāmid al-Isferāyīnī (d. 406/1015). Tabari, who is consi-dered as one of the two most important musannīs of the Iraqi school together with Abū Ḥāmid al-Isferāyīnī, the imam of the Iraqi school, developed the fiqh accumula-tion he received in the Iraqi school and played an important role in transmitting it to the next generations. Al-Tabari, who is referred to as 'al-Imām', 'al-Qāḍī' and 'al-Shaykh', had many students. Among them were such jurists as al-Khatīb al-Baghdādī (d. 463/1071), Abū Ishāq al-Shīrāzī (d. 476/1083), and Ibn al-Sabbāgh (d. 477/1084), who made notable contributions to the sect. Tabari came to the forefront in fields such as fiqh, usul, jadal, and hilâf, and it is stated that he composed a large number of works in these fields. Tabari was also well versed in the science of hadith and it is re-ported that there are hadiths narrated only through him. In addition, al-Tabari was also a poet and his poems were given pages of space in his works of tabakat. Again, al-Tabari frequently referred to his own and other poets' poems in his works. The most important of al-Tabari's works is his large-volume commentary on al-Muhtasar of al-Musanī in the style of hilâf. This work became a source frequently used by Shafi'i ju-rists in later periods. Tabaqāt al-fuqaha, in which Tabaqāt al-fuqaha is divided into the issues that al-Ṣabarī, who is considered to be one of the ashab al-wujūh, has made tah-ric based on Imām al-Shāfi'ī's nafs. In the aforementioned commentary, al-Tabari inc-luded the opinions of many jurists both within and outside the sect, and often decla-red his preferences in intra-sectarian disputes.