İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme
İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme
Yazar: Işılak, Halil
Dergi: Bilimname, Vol. 2018 No. 36, 2018
Anahtar kelimeler: İslam Mezhepleri Tarihi,İmâmiyye Şîası,Gâib İmam

İmâmiyyeŞîası’nda İmamın gaybetiyle birlikte intizar nazariyesi çerçevesinde onunotoritesini kimin üstleneceğiyle ilgili ilk dönemlerden itibaren farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Dördüncüasırdan itibaren mezhep uleması bu otoritenin müctehidler tarafından üstlenilmesigerektiğiyle ilgili çeşitli nazariyeler geliştirmişledir. Fakat imamın; cihad,fey dağıtımı, Cuma imamlığı, ahkâmı uygulama, hadleri ikame etme, zekât vehumus gibi görevlerinden hangilerini ve bu görevleri ne dereceye kadar ulemanınüstleneceği meselesi tarihisüreçte temel tartışma noktalarından birisi olmuştur. Gâib imamın otoritesininulemaya devrinde, on dokuzuncu asrın ortalarından itibaren fiili olarak ortaya çıkmayabaşlayan merci-i taklîd nazariyesiyle birlikte yeni bir aşamaya geçilmiş ve budevir işlemi artık daha kurumsal bir yapıya doğru evirilmiştir. Bu noktadaimamın naibi olarak karşımıza çıkan ulemanın taşıması gereken temel vasıflarkonusunda çeşitli kriterler ortaya konulmuştur. Genel olarak ilim, adalet vetakva bir müctehidin merci-i taklîd olabilmesi için taşıması gereken temelvasıflar olarak belirlenmekle birlikte, fiiliyatta bu makama yükselmek içinfarklı unsurlar da etkili olmuştur. 1979 İran İslam Devrimi ve ulus devletlerinteşekkülü gibi siyasal dönüşümler, müctehidin bulunduğu ülkedeki toplumsalyapı, selefinin tayini, zekât, humus gibi dini gelirler üzerindeki hâkimiyetkabiliyeti, toplumsal ve siyasal dönüşümler karşısında müctehidin konumu,bulunduğu ülkelerdeki yönetimlerin onlara karşı tutumları gibi unsurlarfiiliyatta merce’iyyeti şekillendirmiştir. Makalemizde, teorik ve pratikyönüyle bir müctehidin merci-i taklîd makamına yükselmesindeki temel etkenlertahlil edilecektir.

İmâmiyyeŞîası’nda İmamın gaybetiyle birlikte intizar nazariyesi çerçevesinde onunotoritesini kimin üstleneceğiyle ilgili ilk dönemlerden itibaren farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Dördüncüasırdan itibaren mezhep uleması bu otoritenin müctehidler tarafından üstlenilmesigerektiğiyle ilgili çeşitli nazariyeler geliştirmişledir. Fakat imamın; cihad,fey dağıtımı, Cuma imamlığı, ahkâmı uygulama, hadleri ikame etme, zekât vehumus gibi görevlerinden hangilerini ve bu görevleri ne dereceye kadar ulemanınüstleneceği meselesi tarihisüreçte temel tartışma noktalarından birisi olmuştur. Gâib imamın otoritesininulemaya devrinde, on dokuzuncu asrın ortalarından itibaren fiili olarak ortaya çıkmayabaşlayan merci-i taklîd nazariyesiyle birlikte yeni bir aşamaya geçilmiş ve budevir işlemi artık daha kurumsal bir yapıya doğru evirilmiştir. Bu noktadaimamın naibi olarak karşımıza çıkan ulemanın taşıması gereken temel vasıflarkonusunda çeşitli kriterler ortaya konulmuştur. Genel olarak ilim, adalet vetakva bir müctehidin merci-i taklîd olabilmesi için taşıması gereken temelvasıflar olarak belirlenmekle birlikte, fiiliyatta bu makama yükselmek içinfarklı unsurlar da etkili olmuştur. 1979 İran İslam Devrimi ve ulus devletlerinteşekkülü gibi siyasal dönüşümler, müctehidin bulunduğu ülkedeki toplumsalyapı, selefinin tayini, zekât, humus gibi dini gelirler üzerindeki hâkimiyetkabiliyeti, toplumsal ve siyasal dönüşümler karşısında müctehidin konumu,bulunduğu ülkelerdeki yönetimlerin onlara karşı tutumları gibi unsurlarfiiliyatta merce’iyyeti şekillendirmiştir. Makalemizde, teorik ve pratikyönüyle bir müctehidin merci-i taklîd makamına yükselmesindeki temel etkenlertahlil edilecektir.