USULÎ KAZANILMIŞ HAKKIN SINIRLARININ BELİRLENMESİNDE YAŞANAN SORUNLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
USULÎ KAZANILMIŞ HAKKIN SINIRLARININ BELİRLENMESİNDE YAŞANAN SORUNLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Yazar: Eroğlu, Orhan
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 6, 2018
Anahtar kelimeler: Usulü Kazanılmış Hak,Kamu Düzeni,Taraf ve Mahkeme Usul İşlemi,Bozmaya Uyma

Türk hukuksisteminde istikrarın sağlanması, kişilerin yargıya olan güvenininsarsılmasının önlenmesi amacı ile usulî kazanılmış hak müessesesi kabul edilmiştir. Usulî kazanılmış hak; bir davada, tarafveya mahkeme usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve uyulması zorunluolan haktır. Usulî kazanılmış hak, mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü MuhakemeleriKanunu' nda ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu' nda düzenlenmemiş olup;bu kurum Yargıtay uygulamaları ile oluşturulmuş ve öğretide de kabul görmüştür.İhtiyaç sonucu doğan bu kurum, kamu düzeni kaygısı ile geliştirilmişse dekanunda düzenlenmediği ve sınırları belirli bir şekilde çizilmediği için yargımercilerince hatalı olarak uygulanmakta ve hak kayıplarına sebep olmaktadır. Usulîkazanılmış hakkın birçok görünüş şekli mevcuttur. Örneğin, taraflardan birininbilirkişi raporuna itiraz etmemesi halinde itiraz eden taraf lehine, hâkiminkendiliğinden taraflardan birine yemin teklif etmesi halinde yemin teklifedilen taraf lehine, hâkimin kesin süre vermesi halinde karşı taraf lehine,HUMK’ un yürürlükte olduğu dönemde tanık dinletme talebine itiraz edilmemesihalinde tanık dinletme talebinde bulunan lehine, Yargıtay' ın bozmakararına uyulması ile bozma  kararılehine olan taraf açısından usulî kazanılmış hak oluşmaktadır. Usulî kazanılmış hak, kamu düzenigözetilerek kabul görmüş bir kurumdur. Ancak bu hakkın mutlak olarakuygulanması bazı sakıncalara yol açacaktır. Bu nedenle yine kamu düzenigözetilerek usulî kazanılmış hakka istisnalar getirilmiştir. Türk hukuksisteminde, usulî kazanılmış hakka kamu düzeni gözetilerek her geçen günistisnalar getirilmektedir. Kendi içerisinde belirli olmayan ve tamameniçtihatlar ile sınırları çizilen bu kurumu, yargılamada bir sınır olarak görmekhakkaniyete aykırı sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle, usulî kazanılmış hak ile ilgili birdüzenleme yapılmalı, usulü kazanılmış hakkın sınırları belirlenmeli, yargımercilerinden aynı olay için farklı kararlar çıkmasının önüne geçilmelidir. Buçalışmada, usulî kazanılmış hakkın Türk hukuk sistemindeki yeri, usulî kazanılmış hakkın sınırlarınınbelirli olmaması sebebi ile uygulamada yaşanan sorunlar ve bu sorunlara ilişkinçözüm yolları değerlendirilmiştir. 

Türk hukuksisteminde istikrarın sağlanması, kişilerin yargıya olan güvenininsarsılmasının önlenmesi amacı ile usulî kazanılmış hak müessesesi kabul edilmiştir. Usulî kazanılmış hak; bir davada, tarafveya mahkeme usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve uyulması zorunluolan haktır. Usulî kazanılmış hak, mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü MuhakemeleriKanunu' nda ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu' nda düzenlenmemiş olup;bu kurum Yargıtay uygulamaları ile oluşturulmuş ve öğretide de kabul görmüştür.İhtiyaç sonucu doğan bu kurum, kamu düzeni kaygısı ile geliştirilmişse dekanunda düzenlenmediği ve sınırları belirli bir şekilde çizilmediği için yargımercilerince hatalı olarak uygulanmakta ve hak kayıplarına sebep olmaktadır. Usulîkazanılmış hakkın birçok görünüş şekli mevcuttur. Örneğin, taraflardan birininbilirkişi raporuna itiraz etmemesi halinde itiraz eden taraf lehine, hâkiminkendiliğinden taraflardan birine yemin teklif etmesi halinde yemin teklifedilen taraf lehine, hâkimin kesin süre vermesi halinde karşı taraf lehine,HUMK’ un yürürlükte olduğu dönemde tanık dinletme talebine itiraz edilmemesihalinde tanık dinletme talebinde bulunan lehine, Yargıtay' ın bozmakararına uyulması ile bozma  kararılehine olan taraf açısından usulî kazanılmış hak oluşmaktadır. Usulî kazanılmış hak, kamu düzenigözetilerek kabul görmüş bir kurumdur. Ancak bu hakkın mutlak olarakuygulanması bazı sakıncalara yol açacaktır. Bu nedenle yine kamu düzenigözetilerek usulî kazanılmış hakka istisnalar getirilmiştir. Türk hukuksisteminde, usulî kazanılmış hakka kamu düzeni gözetilerek her geçen günistisnalar getirilmektedir. Kendi içerisinde belirli olmayan ve tamameniçtihatlar ile sınırları çizilen bu kurumu, yargılamada bir sınır olarak görmekhakkaniyete aykırı sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle, usulî kazanılmış hak ile ilgili birdüzenleme yapılmalı, usulü kazanılmış hakkın sınırları belirlenmeli, yargımercilerinden aynı olay için farklı kararlar çıkmasının önüne geçilmelidir. Buçalışmada, usulî kazanılmış hakkın Türk hukuk sistemindeki yeri, usulî kazanılmış hakkın sınırlarınınbelirli olmaması sebebi ile uygulamada yaşanan sorunlar ve bu sorunlara ilişkinçözüm yolları değerlendirilmiştir.