hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Modernleşmenin Tefsirde İki Komplikasyonu: Kur'ancılık/Meâlcilik ve Tarihselcilik
Modernleşmenin Tefsirde İki Komplikasyonu: Kur'ancılık/Meâlcilik ve Tarihselcilik
Yazar: Bağçivan, Mehmet
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Tefsir,Modernleşme,Kur'ancılık/Meâlcilik,Tarihselcilik,Çağdaş Tefsir Yöntemleri

Yaklaşık olarak XVII. yüzyılda Avrupa’da ortaya çıkan modernite; Aydınlanma ile birlikte, Batı’nın askerî, ekonomik ve kültürel hâkimiyetine ve siyasî yayılmacılığına paralel olarak tüm dünyayı etkisi altına alan değerler sistemi olarak tanımlanmaktadır. Bilindiği gibi; akılcılık, pozitif bilim, hümanizm, demokrasi, bireycilik ve sekülerizm bu sistem içinde en önde gelen değerlerdir. Batı’nın siyasî, askerî, ekonomik ve kültürel hegemonyası altında tarihinin en büyük krizini yaşayan İslâm dünyası, Avrupa’dan gelen ve yabancısı olduğu bu büyük tehdide karşı çeşitli psikolojik reaksiyonlar göstermiştir. Bu tavırlar genel olarak, apolojik/savunmacı ve adaptasyoncu olmak üzere iki temel kategoride değerlendirilebilir. Bu yazıda; adaptasyoncu, diğer bir deyişle İslâm dünyasının yaşadığı bunalıma Batı’yı taklit ederek ve onun değerler sistemine uyum sağlayarak çözüm bulmaya çalışan modernleşmeci İslâm entelektüelleri ve bu düşüncenin Kur’an yorumunda yol açtığı komplikasyonlar olarak Kur’ancılık ve tarihselcilik yaklaşımları ele alınacaktır. Bu makalede, söz konusu iki yaklaşımın, İslam dünyasının içinde bulunduğu krize çözüm olarak sunulan modernite değerleriyle uzlaşı anlayışının doğurduğu menfi sonuçlardan olduğu örnekleriyle gösterilmeye çalışılacaktır.

Yaklaşık olarak XVII. yüzyılda Avrupa’da ortaya çıkan modernite; Aydınlanma ile birlikte, Batı’nın askerî, ekonomik ve kültürel hâkimiyetine ve siyasî yayılmacılığına paralel olarak tüm dünyayı etkisi altına alan değerler sistemi olarak tanımlanmaktadır. Bilindiği gibi; akılcılık, pozitif bilim, hümanizm, demokrasi, bireycilik ve sekülerizm bu sistem içinde en önde gelen değerlerdir. Batı’nın siyasî, askerî, ekonomik ve kültürel hegemonyası altında tarihinin en büyük krizini yaşayan İslâm dünyası, Avrupa’dan gelen ve yabancısı olduğu bu büyük tehdide karşı çeşitli psikolojik reaksiyonlar göstermiştir. Bu tavırlar genel olarak, apolojik/savunmacı ve adaptasyoncu olmak üzere iki temel kategoride değerlendirilebilir. Bu yazıda; adaptasyoncu, diğer bir deyişle İslâm dünyasının yaşadığı bunalıma Batı’yı taklit ederek ve onun değerler sistemine uyum sağlayarak çözüm bulmaya çalışan modernleşmeci İslâm entelektüelleri ve bu düşüncenin Kur’an yorumunda yol açtığı komplikasyonlar olarak Kur’ancılık ve tarihselcilik yaklaşımları ele alınacaktır. Bu makalede, söz konusu iki yaklaşımın, İslam dünyasının içinde bulunduğu krize çözüm olarak sunulan modernite değerleriyle uzlaşı anlayışının doğurduğu menfi sonuçlardan olduğu örnekleriyle gösterilmeye çalışılacaktır.
KĀDÎ ABDÜLCEBBÂR VE EBÜ’L-MUÎN EN-NESEFÎ’NİN BÜYÜK GÜNAH HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
KĀDÎ ABDÜLCEBBÂR VE EBÜ’L-MUÎN EN-NESEFÎ’NİN BÜYÜK GÜNAH HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Yazar: Gülverdi, Selim
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Kadı Abdülcebbar,Ebü'l-Muin en-Nesefi,Büyük Günah,Mürtekib-i Kebire,Mu'tezile

Öz: İslam düşünce tarihinde ilk tartışılan konulardan biri olan büyük günah problemi, kelâm ekollerinin büyük günahın kapsamı ve büyük günah işleyen kimsenin dini statüsünün ne olduğu hakkında uzun süre tartıştığı bir konu olagelmiştir. Günümüzde Harici anlayışın etkisi altında olan Selefî akımların, Müslümanları tekfir ederek şiddete yönelmeleri problemin hâlâ güncelliğini koruduğu kanaatindeyiz. Bu makalede Hariciler, Mu‘tezîle, Mürcie ve Ehl-i Sünnet’in büyük günah konusundaki görüşleri hakkında genel bilgi verildikten sonra Kādî Abdülcebbâr ve Ebü’l-Muîn en-Nesefî’nin iman ve mahiyeti, iman-amel ilişkisi ve mürtekib-i kebîrenin isimlendirilmesi ilgili düşünceleri karşılaştırılarak ele alınmıştır. Ayrıca Ehl‐i Sünnet kelâm ekolüne bağlı olan Nesefî’nin, Mu‘tezîli kelâmcı Kadî Abdülcebbâr’ın konu ilgili düşüncelerine yönelttiği eleştiriler dikkate alınarak büyük günah işleyenlerin mümin olarak isimlendirilmesi gereği üzerinde durulmuştur.

Öz: İslam düşünce tarihinde ilk tartışılan konulardan biri olan büyük günah problemi, kelâm ekollerinin büyük günahın kapsamı ve büyük günah işleyen kimsenin dini statüsünün ne olduğu hakkında uzun süre tartıştığı bir konu olagelmiştir. Günümüzde Harici anlayışın etkisi altında olan Selefî akımların, Müslümanları tekfir ederek şiddete yönelmeleri problemin hâlâ güncelliğini koruduğu kanaatindeyiz. Bu makalede Hariciler, Mu‘tezîle, Mürcie ve Ehl-i Sünnet’in büyük günah konusundaki görüşleri hakkında genel bilgi verildikten sonra Kādî Abdülcebbâr ve Ebü’l-Muîn en-Nesefî’nin iman ve mahiyeti, iman-amel ilişkisi ve mürtekib-i kebîrenin isimlendirilmesi ilgili düşünceleri karşılaştırılarak ele alınmıştır. Ayrıca Ehl‐i Sünnet kelâm ekolüne bağlı olan Nesefî’nin, Mu‘tezîli kelâmcı Kadî Abdülcebbâr’ın konu ilgili düşüncelerine yönelttiği eleştiriler dikkate alınarak büyük günah işleyenlerin mümin olarak isimlendirilmesi gereği üzerinde durulmuştur.
Genel Hatlarıyla Osmanlı Kıraat İlmi Eserleri
Genel Hatlarıyla Osmanlı Kıraat İlmi Eserleri
Yazar: Gökdemir, Ahmet
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Kur'an,Mushaf İmlâsı,Kıraat,Osmanlı,Kurrâ,vakf-ibtidâ

Makalede genel hatlarıyla Osmanlı kıraat ilmi eserleri kaleme alınmıştır. Bu bağlamda sırasıyla yedi ve on, yediyi ona tamamlayan üç ve şâz kıraatler olarak bilinen dört kıraat, resm-i mushâf, vakf-ibtidâ, kıraat ilmiyle alakalı bazı usûl meselelerinin yanı sıra isnâd ve tabakât ile addü’l-ây mevzularına değinilmiştir. Makalenin yazımında Osmanlı kıraat eserlerinden söz konusu başlıklar altında bir araya getirilebilen eserler aynı başlıkta değerlendirmeye tabi tutularak, konuyla alakalı birtakım yargılara varılmıştır.Araştırmanın amacı Osmanlı kıraat eserlerinin genel özelliklerini ortaya koymaktır. Diğer bir gaye ise Osmanlı’da bahsi geçen alanda telif edilen eserleri açığa çıkarmak suretiyle bu sahada çalışma yapmak isteyenlere alan açmaktır. Araştırmanın sonucunda Osmanlı kıraat eserlerinin birçoğunun yedi ve on kıraate yönelik ele alındığı, bazı teliflerin kıraatin usûlü denilebilecek kâideleriyle alakalı yazıldığı, ayrıca isnâd ve tabakâtle ilgili de eser kaleme alındığı neticesine varılmıştır. Araştırmada ulaşılan bir diğer sonuç Osmanlı kıraat eserlerinin daha önceki birikim üzerine bina edildiği ve önceki kıraat eserleriyle alakalı telif edildiğidir.

Makalede genel hatlarıyla Osmanlı kıraat ilmi eserleri kaleme alınmıştır. Bu bağlamda sırasıyla yedi ve on, yediyi ona tamamlayan üç ve şâz kıraatler olarak bilinen dört kıraat, resm-i mushâf, vakf-ibtidâ, kıraat ilmiyle alakalı bazı usûl meselelerinin yanı sıra isnâd ve tabakât ile addü’l-ây mevzularına değinilmiştir. Makalenin yazımında Osmanlı kıraat eserlerinden söz konusu başlıklar altında bir araya getirilebilen eserler aynı başlıkta değerlendirmeye tabi tutularak, konuyla alakalı birtakım yargılara varılmıştır.Araştırmanın amacı Osmanlı kıraat eserlerinin genel özelliklerini ortaya koymaktır. Diğer bir gaye ise Osmanlı’da bahsi geçen alanda telif edilen eserleri açığa çıkarmak suretiyle bu sahada çalışma yapmak isteyenlere alan açmaktır. Araştırmanın sonucunda Osmanlı kıraat eserlerinin birçoğunun yedi ve on kıraate yönelik ele alındığı, bazı teliflerin kıraatin usûlü denilebilecek kâideleriyle alakalı yazıldığı, ayrıca isnâd ve tabakâtle ilgili de eser kaleme alındığı neticesine varılmıştır. Araştırmada ulaşılan bir diğer sonuç Osmanlı kıraat eserlerinin daha önceki birikim üzerine bina edildiği ve önceki kıraat eserleriyle alakalı telif edildiğidir.
Niyâzî-i Mısrî’de Ledün İlmi ve Tahsili
Niyâzî-i Mısrî’de Ledün İlmi ve Tahsili
Yazar: Güldütuna, Hatice Dilek
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Niyâzî-i Mısrî,ilm-i ledün,seyr ü sülûk,kâmil insan,Mecma‛u’l-Bahreyn

Kehf sûresinin 60-82. âyetleri arasında nakledilen, Niyâzî-i Mısrî’nin eserlerinde önemli yer verdiği Hızır ile Musâ kıssası sûfîler için önemli kavram ve işâretler ihtivâ etmektedir ki bunlardan birisi de Hz. Musâ’nın sefere çıkma sebebi olan ilm-i ledün’dür. İlm-i ledün kavramı kesbî/kitâbî bilginin karşısında Hak tarafından doğrudan ilham olunan ilim türünü ifade eder. İdrak organı akıl değil kalptir. Bu sebeple eğitimi kalbin tezkiyesini, cehd ve gayreti gerektirmektedir. Âyetlerde anlatılan yolculuk ve safhaları, zaman ve mekânın ötesinde mânevî sülûkün safhalarının sembolüdür. Mecma‛u’l-bahreyn,  insanda kemâl noktasını anlatır; ilimleri bir bilen, hepsinin ehline hakkını veren ve aralarında barışı ve tevhidi imar etmeye gayret eden kâmil insanın makāmıdır.     .

Kehf sûresinin 60-82. âyetleri arasında nakledilen, Niyâzî-i Mısrî’nin eserlerinde önemli yer verdiği Hızır ile Musâ kıssası sûfîler için önemli kavram ve işâretler ihtivâ etmektedir ki bunlardan birisi de Hz. Musâ’nın sefere çıkma sebebi olan ilm-i ledün’dür. İlm-i ledün kavramı kesbî/kitâbî bilginin karşısında Hak tarafından doğrudan ilham olunan ilim türünü ifade eder. İdrak organı akıl değil kalptir. Bu sebeple eğitimi kalbin tezkiyesini, cehd ve gayreti gerektirmektedir. Âyetlerde anlatılan yolculuk ve safhaları, zaman ve mekânın ötesinde mânevî sülûkün safhalarının sembolüdür. Mecma‛u’l-bahreyn,  insanda kemâl noktasını anlatır; ilimleri bir bilen, hepsinin ehline hakkını veren ve aralarında barışı ve tevhidi imar etmeye gayret eden kâmil insanın makāmıdır.     .
Sebeb-i Nüzûl Rivayetlerinin Ayetlerin Parçacı Anlaşılmasına Olan Etkileri
Sebeb-i Nüzûl Rivayetlerinin Ayetlerin Parçacı Anlaşılmasına Olan Etkileri
Yazar: Kurt, Mehmet
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Tefsir,Âyet,Bağlam,Sebeb-i Nüzûl,Parçacı Anlama

Bu çalışmada sebeb-i nüzûl rivâyetlerinin Kur’ân âyetlerinin bağlam dışı anlaşılmasına olan etkisi üzerinde durulmuştur. Âyetlerin doğru bir şekilde anlaşılmasında gerek iç bağlamın gerekse dış bağlamın dikkate alınması son derece önem arz eden bir durumdur. Dış bağlamın önemli bir unsuru da kuşkusuz âyetlerin neden indirildiğini açıklayan sebeb-i nüzûl rivâyetleridir. Dolayısıyla Kur’ân’ın bazı âyetlerinin doğru bir şekilde anlaşılmasında bu rivâyetler önemli bir role sahiptir. Bazı âyetlerin anlaşılmasında sebeb-i nüzûl rivâyetlerinin göz ardı edilmesi, âyetlerin dış bağlamıyla olan irtibatını kopardığı için, iç bağlamın da kurulmasını zorlaştırmakta ve birtakım bağlam dışı parçacı anlamalara kapı aralamaktadır, aynı zamanda bazı âyetlerin anlaşılmasında sebeb-i nüzûl rivâyetlerine aşırı önem verilmesi de parçacı anlamalara neden olabilmektedir. Zira bazı âyetlerde sebeb-i nüzûl rivâyetlerine aşırı bir rol biçilmekte ve bu durum da âyetin iç bağlamına aykırı anlamaların ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir.

Bu çalışmada sebeb-i nüzûl rivâyetlerinin Kur’ân âyetlerinin bağlam dışı anlaşılmasına olan etkisi üzerinde durulmuştur. Âyetlerin doğru bir şekilde anlaşılmasında gerek iç bağlamın gerekse dış bağlamın dikkate alınması son derece önem arz eden bir durumdur. Dış bağlamın önemli bir unsuru da kuşkusuz âyetlerin neden indirildiğini açıklayan sebeb-i nüzûl rivâyetleridir. Dolayısıyla Kur’ân’ın bazı âyetlerinin doğru bir şekilde anlaşılmasında bu rivâyetler önemli bir role sahiptir. Bazı âyetlerin anlaşılmasında sebeb-i nüzûl rivâyetlerinin göz ardı edilmesi, âyetlerin dış bağlamıyla olan irtibatını kopardığı için, iç bağlamın da kurulmasını zorlaştırmakta ve birtakım bağlam dışı parçacı anlamalara kapı aralamaktadır, aynı zamanda bazı âyetlerin anlaşılmasında sebeb-i nüzûl rivâyetlerine aşırı önem verilmesi de parçacı anlamalara neden olabilmektedir. Zira bazı âyetlerde sebeb-i nüzûl rivâyetlerine aşırı bir rol biçilmekte ve bu durum da âyetin iç bağlamına aykırı anlamaların ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir.
GUSTAVE LE BON’NUN KİTLELER VE DEVRİM PSİKOLOJİSİNDEKİ DÜŞÜNCE YAPISI
GUSTAVE LE BON’NUN KİTLELER VE DEVRİM PSİKOLOJİSİNDEKİ DÜŞÜNCE YAPISI
Yazar: Aktürkoğlu, Mustafa Enes
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: gustave le bon,kitle,devrim,rejim,demokrasi

19. yüzyıl ile birlikte kitlenin siyasi alanda bir aktör olarak ortaya çıkmaya başlaması, düşünürlerin kitle kavramını anlamlandırmaya itmiştir. Gustave Le Bon, kitle kavramını psikolojik ve sosyolojik açıdan ele alarak tanımlamaya çalışan düşünürlerden biridir. Yaşadığı yüzyılın siyasi atmosferinde ulus devletlerin kurulma sancılarının hissedildiği dönemde yeni bir politik söylemin ortaya çıkmasında Gustave Le Bon’nun büyük katkısı olmuştur. Le Bon,  psikoloji dünyasına sunduğu yeni kavramlarla (kitle, devrim) teorik kısmı ortaya koyarken iddia ettiği kavramları siyasi dünyayı (demokratik rejimleri) anlamlandırmada kullanarak pratik bilgiye dönüştürmüştür. Bu durum Gustave Le Bon’u iyi bir gözlemci vasfı ile birlikte politik bir şahsiyetinin de var olduğunu göstermektedir. Makale çalışmasında Gustave Le Bon’nun, Kitle Psikolojisi ve Devrim Psikolojisi isimli eserleri üzerinden düşünceleri ortaya konmuştur. Kitle kavramının tarifi ve bu tarif zemininden kitle eylemlerinin siyasi açıdan devrimlere etkisi, Le Bon’nun ortaya koyduğu örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmada, kitle devrimleri sonucunda demokratik rejimlerin kurulmasını Le Bon’nun fikirleri doğrultusunda değerlendirmeye çalışacaktır.

19. yüzyıl ile birlikte kitlenin siyasi alanda bir aktör olarak ortaya çıkmaya başlaması, düşünürlerin kitle kavramını anlamlandırmaya itmiştir. Gustave Le Bon, kitle kavramını psikolojik ve sosyolojik açıdan ele alarak tanımlamaya çalışan düşünürlerden biridir. Yaşadığı yüzyılın siyasi atmosferinde ulus devletlerin kurulma sancılarının hissedildiği dönemde yeni bir politik söylemin ortaya çıkmasında Gustave Le Bon’nun büyük katkısı olmuştur. Le Bon,  psikoloji dünyasına sunduğu yeni kavramlarla (kitle, devrim) teorik kısmı ortaya koyarken iddia ettiği kavramları siyasi dünyayı (demokratik rejimleri) anlamlandırmada kullanarak pratik bilgiye dönüştürmüştür. Bu durum Gustave Le Bon’u iyi bir gözlemci vasfı ile birlikte politik bir şahsiyetinin de var olduğunu göstermektedir. Makale çalışmasında Gustave Le Bon’nun, Kitle Psikolojisi ve Devrim Psikolojisi isimli eserleri üzerinden düşünceleri ortaya konmuştur. Kitle kavramının tarifi ve bu tarif zemininden kitle eylemlerinin siyasi açıdan devrimlere etkisi, Le Bon’nun ortaya koyduğu örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmada, kitle devrimleri sonucunda demokratik rejimlerin kurulmasını Le Bon’nun fikirleri doğrultusunda değerlendirmeye çalışacaktır.
İSLÂM CEZA HUKUKUNDA HÂKİMİN ŞAHİDE ŞAHİTLİĞİ İLE İLGİLİ TELKİNDE BULUNMASI
İSLÂM CEZA HUKUKUNDA HÂKİMİN ŞAHİDE ŞAHİTLİĞİ İLE İLGİLİ TELKİNDE BULUNMASI
Yazar: Çetintaş, Recep
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: İslam Ceza Hukuku,Şahit,Had,Telkin,Şahitlik

Şahit görerek bildiği bir olayı veya bir şahsın başkası üzerindeki hakkını hâkimin huzurunda “şahitlik ederim” diyerek haber veren kimseyi ifade eder. İslâm ceza hukukunda şahit beyanı, ikrardan sonra en kuvvetli ispat vasıtası kabul edilir. Ancak mahkemede bir olaya tanıklık eden şahidin kendiliğinden şahitliğinden dönmesi mümkün olduğu gibi hâkimin telkini sonucu da dönmesi mümkündür. Şahit gerek hüküm verilmeden önce gerek hüküm verilip infaz edilmeden önce şahitliğinden dönerse şahitliği hiç yapılmamış gibi geçersiz olur. Bu sebeple İslam hukukukçuları hâkimin mahkeme esnasında şahide şahitliği ile ilgili herhangi bir telkinde bulunup bulunmayacağını tartışma konusu etmişlerdir. İslam hukukçularının cumhuru insan hakları ile ilgili davalarda hâkimin şahide hiçbir şekilde telkinde bulunmasının caiz olmadığını söylerken bazıları bunun caiz olduğunu söylemişlerdir. Allah hakları kapsamına giren had davalarında hâkimin şahide şahitliğinden vazgeçmesini ya da şahitliğinden dönmesini telkin edip edemeyeceği konusunda da İslam hukukçuları ihtilafa düşmüşlerdir. Çoğunluk hâkimin bu konularda şahide telkinde bulunmasını caiz görürken bazıları bunun caiz olmadığını ileri sürmüşlerdir. Bu çalışmada hâkimin şahide şahitliği ile ilgili herhangi bir telkinde bulunmasının caiz olup olmadığı meselesini ele aldık.

Şahit görerek bildiği bir olayı veya bir şahsın başkası üzerindeki hakkını hâkimin huzurunda “şahitlik ederim” diyerek haber veren kimseyi ifade eder. İslâm ceza hukukunda şahit beyanı, ikrardan sonra en kuvvetli ispat vasıtası kabul edilir. Ancak mahkemede bir olaya tanıklık eden şahidin kendiliğinden şahitliğinden dönmesi mümkün olduğu gibi hâkimin telkini sonucu da dönmesi mümkündür. Şahit gerek hüküm verilmeden önce gerek hüküm verilip infaz edilmeden önce şahitliğinden dönerse şahitliği hiç yapılmamış gibi geçersiz olur. Bu sebeple İslam hukukukçuları hâkimin mahkeme esnasında şahide şahitliği ile ilgili herhangi bir telkinde bulunup bulunmayacağını tartışma konusu etmişlerdir. İslam hukukçularının cumhuru insan hakları ile ilgili davalarda hâkimin şahide hiçbir şekilde telkinde bulunmasının caiz olmadığını söylerken bazıları bunun caiz olduğunu söylemişlerdir. Allah hakları kapsamına giren had davalarında hâkimin şahide şahitliğinden vazgeçmesini ya da şahitliğinden dönmesini telkin edip edemeyeceği konusunda da İslam hukukçuları ihtilafa düşmüşlerdir. Çoğunluk hâkimin bu konularda şahide telkinde bulunmasını caiz görürken bazıları bunun caiz olmadığını ileri sürmüşlerdir. Bu çalışmada hâkimin şahide şahitliği ile ilgili herhangi bir telkinde bulunmasının caiz olup olmadığı meselesini ele aldık.
Erken Dönem Şîa’da Rivâyetlerin Takıyyeye Hamledilmesi Üzerine Bir İnceleme
Erken Dönem Şîa’da Rivâyetlerin Takıyyeye Hamledilmesi Üzerine Bir İnceleme
Yazar: Oktan, Yusuf
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Hadîs,Şîa,Takiyye,Rivâyet,Tûsî

İmâmiyye Şîa’sında İmâmların masum kabul edilmesi onların söz ve fiillerinin şerʻi bir değer kazanmasına sebep olmuştur. Bu bağlamda teşekkül eden Şiî hadîs ve fıkıh kitapları özellikle İmâmların uygulamalarına ve beyanlarına dayanmaktadır. Sonraki dönemlere intikal eden ve İmâmların beyanlarını barındıran kaynaklarda müteârız rivâyetlerin görülmesi bunların arasında teâruzu giderme uygulamasını gündeme getirmiştir. İmâmların kendi dönemlerinde bir takım sebeplerden dolayı takiyye yaptıkları ve bu durumun rivâyetlere yansıdığı iddiası takiyyeyi müteârız rivâyetlerde ihtilafı giderme yöntemlerinden biri yapmıştır. Rivâyetleri takiyyeye hamletme uygulaması mütekaddim Şiî ulemâ arasında nadir bir uygulama olmuştur. Hicrî 5. asırda Tûsî’nin (ö. 460/1067) sıklıkla başvurduğu bu uygulama takiyyeye hamlettiği rivâyetlerin kendinden önceki durumunu gündeme getirmektedir. Buna göre makale erken dönem Şîa’da rivâyetlerin takiyyeye hamledilme uygulamasının genel seyrini ele alarak Tûsî’nin bu uygulamaya sığınmasının muhtemel sebeplerini ve mütekaddim Şiî ulemanın Tûsî tarafından takiyyeye hamledilen bazı rivâyetlere yaklaşımını ortaya koymaya çalışacaktır.

İmâmiyye Şîa’sında İmâmların masum kabul edilmesi onların söz ve fiillerinin şerʻi bir değer kazanmasına sebep olmuştur. Bu bağlamda teşekkül eden Şiî hadîs ve fıkıh kitapları özellikle İmâmların uygulamalarına ve beyanlarına dayanmaktadır. Sonraki dönemlere intikal eden ve İmâmların beyanlarını barındıran kaynaklarda müteârız rivâyetlerin görülmesi bunların arasında teâruzu giderme uygulamasını gündeme getirmiştir. İmâmların kendi dönemlerinde bir takım sebeplerden dolayı takiyye yaptıkları ve bu durumun rivâyetlere yansıdığı iddiası takiyyeyi müteârız rivâyetlerde ihtilafı giderme yöntemlerinden biri yapmıştır. Rivâyetleri takiyyeye hamletme uygulaması mütekaddim Şiî ulemâ arasında nadir bir uygulama olmuştur. Hicrî 5. asırda Tûsî’nin (ö. 460/1067) sıklıkla başvurduğu bu uygulama takiyyeye hamlettiği rivâyetlerin kendinden önceki durumunu gündeme getirmektedir. Buna göre makale erken dönem Şîa’da rivâyetlerin takiyyeye hamledilme uygulamasının genel seyrini ele alarak Tûsî’nin bu uygulamaya sığınmasının muhtemel sebeplerini ve mütekaddim Şiî ulemanın Tûsî tarafından takiyyeye hamledilen bazı rivâyetlere yaklaşımını ortaya koymaya çalışacaktır.
İslam Hukukunda Cezalandırmada Gözetilmesi Gereken Esaslar
Principles to be Observed in Punishment in Islamic Law
Yazar: Ateş, Üveys
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: islamic law,punishment,principles of punishment,penal provision,execution of punishment imposition of penalty ; İslam Hukuku,Ceza,Cezalandırma Esasları,Ceza Hükmü,Cezanın İnfazı

Bir toplumun huzur ve güvenliğinin temin edilmesi ve toplum fertlerinin hukukunun korunması, o toplumda adil bir cezalandırma sisteminin bulunmasına bağlıdır. Bunun için cezalandırma sisteminin bir takım ilke ve esaslara sahip olması elzemdir. Adaletin hâkim kılınmasının temel amaç olarak görüldüğü İslam hukukunda da, cezalandırma sisteminin bu amacı gerçekleştirmeye dönük esasları bulunmaktadır. Gerek naslarda ve Hz. Peygamber’in (s.a.v.) uygulamalarında gerekse İslam hukukçularının ictihadlarında bu esasların izleri görülmektedir. Öte yandan suçluyu cezalandırma safhası, işlediği tespit edilen suça karşılık gelecek cezanın takdir edilmesi ve bu cezanın infaz edilmesi aşamalarını kapsamaktadır. Bu çalışmada İslam ceza hukukuna göre her iki aşamada gözetilmesi gereken ilke ve esaslar, ilgili naslardan, fıkıh kaynaklarından ve konuyla alakalı çağdaş dönemde yapılan akademik çalışmalardan istifade edilerek tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda tespit edilen; masum insanların cezalandırılmasının önüne geçmek için ceza vermede ihtiyatlı hareket edilmesi, adaletin gereği yerine getirilirken kimseye ayrıcalık tanınmaması, cezaların suçu önleyici mahiyette olmakla birlikte işlenen suç ile orantılı olması, suçlunun haysiyetinin ve temel haklarının ihlal edilmemesi prensiplerinin, adaletin sağlanması açısından öneminin ve gerekliliğinin ortaya konması amaçlanmıştır.

Maintaining the order and security of a community and protecting individuals rights are subjected to the existence of a fair criminal law system. Therefore, the criminal law system must have some basic principles. The penal system under Islamic law, where the supremacy of justice is considered the main purpose, has principles to achieve the relevant goal. On the other hand, the penalty phase of the offender includes the determination of equivalent punishment of a perpetrated crime and its imposing. In this study, the essentials and principles, that should be observed in both phases according to Islamic criminal law, have been tried to be determined by making use of the two main elements of Islamic law sources -Quran and Sunnah- fiqh sources and contemporary academic studies conducted on the subject. In this context, it is aimed to reveal the importance and necessity of the principles of acting cautiously in sentencing in order to prevent the punishment of innocent people and impose a proportional penalty to the crime while its preventing, not to privilege while administering the required justice or not to violate the dignity and fundamental rights of the offender in terms of ensuring justice.