TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE VURGU TASNİFİ ÜZERİNE YAPILAN İLK DENEME: FUAT KÖSERAİF’İN OSMANLI TÜRKÇESİNDE VURGU ADLI MAKALESİ
First Essay on Stress Classification: Raif Fuad’s Article on Stress in Ottoman Turkish
Yazar: Öztürk, Muhammet Raşit
Dergi: Gazi Türkiyat No. 36, 2024
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Stress,Prosody,Fuat Koseraif,Raif Fuad,Ottoman Turkish ; Türkçe,ses bilgisi,vurgu,bürün bilim,Fuat Köseraif,Râif Fuâd

Parçalar üstü ses birimleri içerisinde özel bir yere sahip olan vurgu, temel anlamıyla, bir hece veya kelimenin birlikte kullanıldığı diğer hece veya kelimelerden daha baskılı söylenmesidir. “Kelime vurgusu”, “öbek vurgusu” ve “cümle vurgusu” gibi görünümlerle karşımıza çıkan vurgu, bildirişimin sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesinde önemli bir görev üstlenmekte ve dilin tabii çizgisini koruyarak onun gelişim seyrine olumlu katkılarda bulunmaktadır. Vurgunun bu özel konumu, vurgu üzerine pek çok çalışmanın ve tasnif denemesinin yapılmasına olanak tanımıştır. Bu çalışmalar ve tasnif denemeleriyle, vurgunun ana hatları ortaya konulmaya ve bildirişimdeki rolü saptanmaya çalışılmıştır. Bugünkü bilgilerimizle, bu tasnif denemelerinin ilki, “öz Türkçecilik” anlayışının öncülerinden kabul edilen Fuat Köseraif’in Osmanlı Türkçesinde Vurgu başlıklı makalesidir. Türk Derneği dergisinin H 1327 (1909-1910) yılında çıkmış 1. ve 2. sayılarında yayımlanmış olan bu makalede Köseraif, vurgu bahsini konu edinmiş ve 20. yüzyıl Türkçesinin vurgu kurallarını saptamaya çalışmıştır. Köseraif’in bu makalesi Türkiye’de henüz bürün bilimi çalışmalarının tam anlamıyla başlamadığı o yıllar için başarılı sayılabilecek bir çalışmadır. Kaleme alınan bu makalenin amacı vurgu üzerine yapılmış olan tasnifleri karşılaştırmalı olarak incelemek ve Fuat Köseraif’in Osmanlı Türkçesinde Vurgu başlıklı makalesinin bu tasnifler arasındaki yerini ortaya koymaktır.

Stress, which has a special place among suprasegmental phonemes, is when a syllable or word is pronounced with more pressure than other syllables or words with which it is used. Stress, which appears as “word stress”, “phrase stress” and “sentence stress”, plays an important role in the healthy realization of communication and protects the natural line of the language. This special position of stress has enabled many studies and classification attempts to be made on stress. These studies have tried to outline the main lines of stress and to determine its role in communication. The first of these classification attempts is Fuat Koseraif’s who is considered to be one of the pioneers of “oz Turkcecilik”, article titled Stress in Ottoman Turkish. In this article, which was published in the 1st and 2nd issues of the Turkish Association journal in H 1327 (1909-1910), Koseraif focused on the subject of stress and tried to determine the rules of stress in Turkish. Koseraif’s article is a successful work for those years when prosody studies had not yet begun in Turkey. The main purpose of this study is to examine the classifications on stress comparatively and to reveal the place of Fuat Koseraif’s article titled Stress in Ottoman Turkish among the classifications. The fact that this article of Koseraif has not been translated into Latin letters and has not been evaluated until now reveals the importance and original value of this work.