Yunus Emre’nin Dilinde Karşıt Anlamlı Çiftler Üzerine Söz Dizimsel Bir Analiz
A Syntaxal Analysis on Antonym Pairs in the Language of Yunus Emre
Yazar: Kuyma, Erol
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 23 No. Yunus Emre ve Türkçe Özel Sayısı, 2021
Anahtar kelimeler: Karşıt anlamlılık,Yunus Emre,Söz dizimsel yapı ; Antonymy,Yunus Emre,Syntactic structure

Dilsel anlam ilişkileri arasında yer alan karşıt anlamlılık, günlük konuşma dilinden edebi söylemlere uzanan bir kullanım alanına ve sıklığına sahiptir. Duygu ve düşüncelerin aktarımında etkili bir söyleyiş tarzı oluşturmak ve anlatımı daha dikkat çekici kılmak için karşıt anlamlı sözlere başvurulur. Karşıt anlamlılık (antonymy), aralarında anlam yönüyle zıtlık bulunan sözcükler arasında gerçekleşir. Karşıt anlamlı çiftler ad, zarf ve sıfat türünde sözcüklerden oluşabileceği gibi fiillerden de meydana gelebilir. Genelde karşıt anlamlılıkla ilgili çalışmaların anlamsal/kavramsal bir çerçevede yapıldığı görülmektedir. Aslında söz dizimsel yapılar da karşıt anlamlı çiftlerin bağlam içi kullanımlarını belirleyen/etkileyen bir özelliğe sahiptirler. Bu çalışmada, Yunus Emre Divanında yer alan karşıt anlamlı çiftlerin kullanım birliktelikleri üzerine söz dizimsel bir inceleme yapılmıştır. Hem Eski Anadolu Türkçesi döneminin hem de tasavvufi şiir geleneğinin en önemli isimlerinden olan Yunus Emre, şiirlerinde tasavvufi düşüncenin halkın anlayacağı bir dile ve milli bir kimliğe ulaşmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Yapılan incelemede, karşıt anlamlı çiftlerin önemli bir kısmının X vü Y, hem X hem Y, ne X ne Y, ger X  ger Y, eger X eger Y, X ile / {+(y)IlA} Y, gâh X gâhY, kimi X kimi Y, kimin X kimin Y,  biri X biri Y şeklinde bağlaçların etkin olduğu yapılarda yer aldığı görülmektedir. Söz konusu söz dizimsel yapılar, karşıt anlamlılığı daha da belirginleştiren bir etkiye sahiptirler.

Antonym, which is among linguistic meaning relations, has a usage area and frequency ranging from colloquial language to literary language. Opposite words are used in order to create an effective style of expression in the transfer of feelings and thoughts and to make the expression more remarkable. Antonymy, occur between words that are opposite semantically. Antonymy pairs, can occur in words such as nouns, adverbs and adjectives, as well as verbs. In general, it is seen that studies on antonymy are carried out in a semantic/conceptual framework. In fact, syntactic structures have a feature that determines/affects the in-context use of antonyms. In this study, a syntactic analysis was made on the usage pairs of antonyms in Yunus Emre’s Divan. Yunus Emre, one of the most important names of both the Old Anatolian Turkish period and the sufic poetry tradition, an important role in reaching a national identity that the people could understand. In the examination, it is seen that a significant part of the pairs of antonyms are located in the structures in which X vü Y, hem X hem Y, ne X ne Y, ger X  ger Y, eger X eger Y, X ile / {+(y)IlA} Y, gâh X gâhY, kimi X kimi Y, kimin X kimin Y,  biri X biri Y shaped conjunctions are effective. These syntactic structures make the antonymy even more pronounced.