YENİLİKÇİ UZUN SAP BOZUK DÜZENDE TRANSPOZE İCRAYA YÖNELİK TESPİTLER
YENİLİKÇİ UZUN SAP BOZUK DÜZENDE TRANSPOZE İCRAYA YÖNELİK TESPİTLER
Yazar: Dursun, Doğukan
Dergi: İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Music Performance ; Müzik Performansı ; Bağlama,Akort,Transpoze.

Bu çalışmada, yenilikçi bozuk düzen transpoze icrada karşılaşılan problemeler ve bu problemlere yönelik çözüm önerileri sunulmuştur. Ayrıca, Türk Halk Müziğinin en önemli ve en çok kullanılan çalgılarından biri olan bağlamanın Dede Korkut’tan günümüze gelene kadar tarihsel süreç içerisinde uğradığı değişimler irdelenmiştir. Kopuzdan bağlamaya kadar gelen süreçte bağlamanın uğradığı yapısal değişimle birlikte isminde olan değişiklik arasında bir bağlantı kurulmaya çalışılmıştır. Bağlama ismini almasında kesin bir yargıya varılmamasıyla birlikte farklı görüşlere ulaşılmaktadır. Farklı bölgelerde farklı boyutlarda kişisel istek ve deneyimlerine göre oluşan fiziksel yapısı ve icra boyutuyla kullanılan bağlamalar, bağlama ailesini oluşturmaktadır. Anadolu’nun farklı yörelerinde farklı düzenler icra edilmektedir. Tercih edilen akort düzenine göre pozisyon ve konumlandırmalar belirlenmektedir. Bununla birlikte birçok düzende farklı icra çeşitliliği geleneksel Türk Halk Müziğinin zenginliği ortaya çıkarmaktadır. Düzenlerde farklı konumlandırmanın bağlamada transpoze icra mantığıyla örtüştüğüne ve olumlu aktarım yapılmasına yardımcı olacağı görüşüne değinilmiştir. Transpoze gerçekleştirilirken belirlenen karar perdesi üzerinden düşünüldüğünde perde dizilimi müsaade ettiği sürece transpoze icra gerçekleştirilebilmektedir. Bu probleme yönelik olarak, perde diziliminin müsaade etmediği kararlarda, ilave perdeler eklenerek bu probleme yönelik çözüm önerisi sunulmuştur. Temelde transpoze icranın, bağlamanın farklı müzik türlerindeki icralarda kullanılmasıyla birlikte oluşan ihtiyaçtan kaynaklı ortaya çıktığı düşünülmektedir. Oluşan icranın geleneksel icradan farklı yenilikçi icra şeklinde sunulduğu ve bu tür icraların farklı çalım tekniğini geliştiren farklı repertuvarlar kazandıran geleneksel icranın dışında çalım tekniğini geliştirdiği söylenebilir. Birçok bağlama düzeninde icra yapılırken konumlandırma mantığının oluşmasıyla olumlu aktarım yaparak tek akortta bağlamanın perde dizilimlerini sağlayan ve ilave perdelerle dizilimi sağlamasına yardımcı olan öneriler sunularak bağlamanın icrasında pozisyon zenginliğiyle çalım tekniğinin geliştirilmesine katkı sunacağı düşünülmektedir.

Bu çalışmada, yenilikçi bozuk düzen transpoze icrada karşılaşılan problemeler ve bu problemlere yönelik çözüm önerileri sunulmuştur. Ayrıca, Türk Halk Müziğinin en önemli ve en çok kullanılan çalgılarından biri olan bağlamanın Dede Korkut’tan günümüze gelene kadar tarihsel süreç içerisinde uğradığı değişimler irdelenmiştir. Kopuzdan bağlamaya kadar gelen süreçte bağlamanın uğradığı yapısal değişimle birlikte isminde olan değişiklik arasında bir bağlantı kurulmaya çalışılmıştır. Bağlama ismini almasında kesin bir yargıya varılmamasıyla birlikte farklı görüşlere ulaşılmaktadır. Farklı bölgelerde farklı boyutlarda kişisel istek ve deneyimlerine göre oluşan fiziksel yapısı ve icra boyutuyla kullanılan bağlamalar, bağlama ailesini oluşturmaktadır. Anadolu’nun farklı yörelerinde farklı düzenler icra edilmektedir. Tercih edilen akort düzenine göre pozisyon ve konumlandırmalar belirlenmektedir. Bununla birlikte birçok düzende farklı icra çeşitliliği geleneksel Türk Halk Müziğinin zenginliği ortaya çıkarmaktadır. Düzenlerde farklı konumlandırmanın bağlamada transpoze icra mantığıyla örtüştüğüne ve olumlu aktarım yapılmasına yardımcı olacağı görüşüne değinilmiştir. Transpoze gerçekleştirilirken belirlenen karar perdesi üzerinden düşünüldüğünde perde dizilimi müsaade ettiği sürece transpoze icra gerçekleştirilebilmektedir. Bu probleme yönelik olarak, perde diziliminin müsaade etmediği kararlarda, ilave perdeler eklenerek bu probleme yönelik çözüm önerisi sunulmuştur. Temelde transpoze icranın, bağlamanın farklı müzik türlerindeki icralarda kullanılmasıyla birlikte oluşan ihtiyaçtan kaynaklı ortaya çıktığı düşünülmektedir. Oluşan icranın geleneksel icradan farklı yenilikçi icra şeklinde sunulduğu ve bu tür icraların farklı çalım tekniğini geliştiren farklı repertuvarlar kazandıran geleneksel icranın dışında çalım tekniğini geliştirdiği söylenebilir. Birçok bağlama düzeninde icra yapılırken konumlandırma mantığının oluşmasıyla olumlu aktarım yaparak tek akortta bağlamanın perde dizilimlerini sağlayan ve ilave perdelerle dizilimi sağlamasına yardımcı olan öneriler sunularak bağlamanın icrasında pozisyon zenginliğiyle çalım tekniğinin geliştirilmesine katkı sunacağı düşünülmektedir.