KONYA-KARAPINAR KARA KUMULU AĞAÇLANDIRMALARINDA KULLANILAN ALTI AĞAÇ TÜRÜNÜN BOZKIR YETİŞME ORTAMINA UYUMU KONUSUNDA BİR DEĞERLENDİRME
AN ASSESSMENT ON THE ADAPTATION OF 6 TREE SPECIES TO STEPPE HABITAT DURING KONYA-KARAPINAR SAND-DUNE AFFORESTATIONS
Yazar: Kantarcı, M. Doğan; Özel, Halil Barış; Ertekin, Murat; Kırdar, Erol
Dergi: Bartın Orman Fakültesi Dergisi, Vol. 13 No. 19, 2011
Anahtar kelimeler: Ağaçlandırma,Kumul,Adaptasyon ; Afforestation,Sand-dune,Adaptation

Karapınar (Sultaniye) Konya -Ereğli arasında yer almaktadır. Karapınar yaylaları batıdan doğuya doğru; kuzeydeÜzecek Dağı sırtları, Sultaniye Ovası ve Karaca Dağ, güneyde Hotamış Ovası (eski bataklık), Hasanoba Dağı,Osmancık Dağı, Meke Dağı, Acıtuz Mekesi ve Küçük Meke Dağı ile çevrilidir. Meke Dağı ile Karaca Dağvolkanik kütleler olup; andazit, porfirit, bazalt, dolorit ve volkanik tüfler ile aglomeralardan oluşmuştur.Güneydeki Hasanoba ve Osmancık mermerlerden oluşmuştur. Bu mermerler Bolkar Dağlarının mermerlerinindevamıdır. Kuzeydeki ve güneydeki sırtlar karasal (kireçli) pliosen materyalleridir. Ovayı oluşturan alüviyalarazi Pleistosen (Quaterner) göl ve akarsu tortullarından oluşmuştur. Eski iç gölün batıdaki kalıntısı HotamışGölü, doğudaki kalıntısı ise Ereğli’nin çevresindeki Akgöl sazlıklarıdır. Göl tortulları killi ve kireçli materyallerolup, göl kuruduktan sonra topraklaşmışlardır. Đklimin kuraklığından dolayı bölgede orman yetişememiş, bozkırbitkileri araziyi kaplamıştır. Bu sebeple düzlük arazi uzun süre otlak olarak kullanılmış ve özellikle koyunculukyapılmıştır. Aşırı otlatma ile bitki örtüsünün tahrip edildiği yerlerde toprağın ince bölümü (kil ve toz) taşınmıştır.Geriye kalan kum bölümü de rüzgâr ile kısa mesafelerde taşınarak araziyi geniş bir kara kumulunadönüştürmüştür. Giderek gelişen kara kumulu 1956 yılından itibaren Karapınar yerleşim alanını etkilemeğebaşlamıştır. Özellikle Mart 1962’de hızı 110 km/saate ulaşan rüzgâr çok şiddetli bir kum fırtınasına sebep olmuşve zarar vermiştir. Bu olay üzerine gerekli incelemeler yapılmış ve 1963 yılında kumul önleme çalışmalarınabaşlanmıştır (Toprak Su Konya Bölge Müdürlüğü (VI), Rüzgâr Erozyonu Plan ve Tatbikat GrubuBaşmühendisliği). Daha sonra kurulan “Atış Alanı” askerî tesislerinin çevresinde de rüzgâr erozyonunu önleyiciağaçlandırmalar yapılmıştır. Rüzgâr Erozyonu Plan ve Tatbikat Grubu Başmühendisliğinin çalışmaları 1972’debitirilmiş ve kumulun ilerlemesi durdurulmuştur. Askerî alandaki ağaçlandırma çalışmaları 2000’li yıllarda dadevam ettirilmiştir. Yapılan ağaçlandırmalarda orman ağaçlarından; Kara Servi (Cupressus sempervirens var.horizontalis ile var. pyramidalis L.), Karaçam (Pinus nigra Arnold.), Sedir (Cedrus libani a. Rich.), SalkımAğacı (Robinia pseudoacacia L.), Kuş Đğdesi (Eleagnus angustifolia L.), Yabani Badem (Amygdalus communisL.) yaygın olarak kullanılmıştır. Bu ağaç türlerinin tohumları bozkıra yakın yörelerdeki ormanlardan veağaçlardan alınmıştır. Bu türler bozkır ikliminin soğuk kışları ile erken ve geç don olaylarına dayanmışlardır.Dikilen fidanlar sulanmıştır. Yüzeydeki kumul tabakasının altında killi balçık türünde göl tortulu bulunmaktadır.Sulanan fidanlar hızlı büyümüşlerdir. Ancak kökleri killi materyalde yeterli derinliğe ulaşamamıştır. Sulamanındevam ettirildiği askerî alanda 1969 yılında dikilmiş olan karaçamlardan boyları 17 m’ye ulaşanlar şiddetlirüzgâr etkisi ile devrilmişlerdir. Sulamanın devam ettirilmediği ağaçlandırma alanlarında ise ağaçların boyları10-11 m’ye kadar ulaşmış olup, bunlar devrilmemiştir. Son yıllarda artan sıcaklığa bağlı olarak buharlaşma vekuraklık artmıştır. Özellikle yaz kuraklığı ağaçların gelişmesini olumsuz etkilemeğe başlamıştır. Ağaçlandırmaalanlarında yaşama oranlarının yaşa göre az da olsa düşmesi kök/gövde (ibre ve yaprak kütlesi) arasındakidengenin kuraklık artışı ile bozulduğunu işaret etmektedir. Özellikle sedir ağaçlarındaki kurumalar dikkatçekicidir. Kuraklık yetişme ortamının ekolojik hassasiyetini arttırmıştır. Bozkırda ısınma ve kuraklaşma süreciorman, otlak ve tarım topraklarının daha erken kurumalarına sebep olmaktadır. Sığ köklü olan tarım bitkilerikuru rüzgârlardan daha fazla etkilenmektedirler. Daha fazla sulama suyu kullanılmaktadır. Kuru rüzgârlarıntoprağı kurutucu etkilerini azaltmak ve toprağın ince bölümünün taşınmasını önlemek için rüzgâr perdeleri tesisetmek ve ağaçlandırmalar yapmak gerekmektedir. Derin toprak işlemesi orman ağaçlarının kök sistemleriningelişmesini ve kuraklıktan daha az etkilenmelerini sağlar. Karapınar kumul ağaçlandırmalarında arazide yeteri kadar bilgi birikimi sağlanmıştır. Bu çalışmada kumul ağaçlandırmaları ölçülmüş, arazideki bilgi birikimisayısallaştırılmış ve değerlendirilip, yeni ağaçlandırmalarda kullanılmak üzere sunulmuştur.

Karapınar (Sultaniye) is located between Konya and Eregli districts. Karapınar high plateaus are surrounded bythe ridges of Uzecek Mountain, Sultaniye Plain and Karaca Mountain on the west, Hotamıs Plain (a previousquagmire) Hasanoba Mountain, Osmancık Mountain, Meke Mountain, Acıtuz Passive Volcano and Small MekeMountain on the south. Meke Mountain and Karaca Mountain are volcanic masses comprising andesite,porphyritic, basalt, dolerite, volcanic tuff and agglomerates. Hasanoba and Osmancık mountains on the south areformed of marbles. These marbles are the continuation of the marbles of Bolkar Mountains. The ridges on thenorth and south are of continental (calcic) pliocene. The alluvial land that made up the plain comprises Holocene(Quaterner) lacustrine sediment. The residue of the previous internal lake is Hotamış Lake in the west and Akgolreed beds around Eregli on the east. Lacustrine sediments are clayish and calcic materials and they turned intosoil after the lake dried. Because of the aridity of the climate, no forests developed in the region and steppeplants invaded the land. Therefore, flat terrain had been used as a pasture for long years and especially sheepraising was practiced here. In areas, where the plant cover is destroyed as a result of intensive grazing, the thinlayer of the soil (clay and silt) is removed. The remaining sand is removed by the wind in short distances andturned the land into a large continental dune. This increasing continental dune began to effect the Karapınarsettlement as of 1956. Particularly, in 1962 the wind that blew 110 km/hour caused a wild sand storm and seriousdestructions. Following this destruction, necessary studies were done and sand-dune prevention studies began in1963 (Regional Directorate of Rural Services (VI), Chief Engineering of Wind Erosion Plan and ApplicationGroup). Around the “Field of Fire” military establishment founded later, afforestation works were made toprevent wind erosion. The studies of Chief Engineering of Wind Erosion Plan and Application Group ended in1972 and the expansion of sand-dune was halted. Afforestation studies in military zones continued in 2000s.Among the forest trees widely used in the afforestation are; Mediterranean Cypres (Cupressus sempervirens var.horizontalis and var. pyramidalis L.), Black Pine (Pinus nigra Arnold.), Cedar (Cedrus libani A. Rich.), Locust(Robinia pseudoacacia L.), Oleaster (Eleagnus angustifolia L.), Wild Almond Tree (Amygdalus communis L.).The seeds of these species are taken from the forests and trees in the vicinity of the steppe. These species couldendure the cold winters of steppe climate as well as early and late frosts. Seedlings planted were watered. Underthe sand-dune layer on the surface there is lacustrine sediment in the form of clay loam. The seedlings wateredgrew rapidly. However, their roots could not reach the necessary depth inside the clayish material. In the militaryzone where irrigation was maintained, the black pines whose height reached up to 17 meters toppled with theeffect of strong wind. But in those areas where irrigation was not continued, the heights of the trees were up to10-11 meters and thus they did not topple.As a result of the rising temperatures in recent years, evaporation and aridity raised. Particularly, summer aridityhas influenced the growing of the tress negatively. Despite being slight, the decrease in survival rates inafforestation areas by age indicates that the balance between root/ stem (needle and leaf mass) is lost with therising of aridity. Particularly, the dry ups in cedar trees is remarkable. The aridity increased the ecologicalvulnerability of the habitat. The process of warm up and aridification in steppes cause the forests, pastures andagricultural soils to dry up earlier. Agricultural plants with shallow roots are affected more from the dry winds.More irrigation water is used. To minimize the drying effect of dry winds on the soil and to prevent the removalof the thin layer of the soil it is necessary to build up windbreaks and make afforestation. Deep soil tillageensures the improvement of root systems of forest trees and they are less impacted from the aridity. Necessaryknowledge in the land is obtained for Karapınar sand-dune afforestation. In this study, the sand-dune afforestation is measured, the knowledge in the land is digitized and assessed; and presented for use in newafforestations.