Neolitik dönem kerpiç yapı malzemelerinin teknolojik özellikleri: Ulucak Höyük yerleşimi, İzmir
Technological properties of adobe building materials belonging to Neolithic period: Ulucak Höyük settlement, İzmir
Yazar: Erol, Fatıma; Tavukcuoglu, Ayse; Caner-saltık, Emine Nevin
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 37 No. 3, 2021
Anahtar kelimeler: Architecture ; Mimarlık ; Adobe construction material,compositional properties,raw material analysis,Ulucak Höyük,Neolithic settlement ; kerpiç yapı malzemesi,bileşim özellikleri,ham madde analizleri,Ulucak Höyük,Neolitik yerleşim

Ulucak Höyük arkeolojik alanı (Kemalpaşa, İzmir), Batı Anadolu’nun bilinen en eski köy yerleşimidir. Bu yerleşimin Neolitik dönemine ait kerpiç malzemelerinin özgün karışım özelliklerinin keşfi, Anadolu topraklarında gelişen tarihi kerpiç teknolojisinin daha iyi anlaşılması ve sürdürülmesi bakımından değerlidir. Bu çalışmada, Ulucak Höyük’ün Erken ve Geç Neolitik tabakalarından alınan kerpiç yapı malzemelerinin bileşim ve ham madde özelliklerini belirlemeye yönelik kapsamlı laboratuvar analizleri yapılmıştır. Laboratuvar analizleri kapsamında, kerpiç tuğla, kerpiç blok, iç sıva ve zemin harcı örneklerinin kil+mil oranı, agrega oranı, agregaların tane boyu dağılımları, kil boyutundaki tanelerin bileşimi ve organik madde yüzdeleri belirlenmiştir. Ulucak Höyük Neolitik dönem kerpiç yapı malzemeleri, işlevlerine göre birim hacim ağırlıkları, kil+mil yüzdesi ve agrega tane boyu dağılımı bakımından farklılıklar göstermektedir. Kerpiç karışımlarında (i) mika-illit veya mika-illit-kaolin gibi kil gruplarını içeren nitelikli toprak kullanılmış olması, (ii) kil+mil karışımlarının değişen oranlarda kil boyutunda kalsiyum karbonat içermesi, (iii) agrega karışımlarında 2 mm tane boyundan daha büyük iri agregaların varlığı, Ulucak Höyük Neolitik yerleşiminde kullanılan kerpiç yapı malzemelerinin nitelikli olduğunu göstermektedir. Bu bilinçli üretim teknolojisinin höyüğün Erken ve Geç Neolitik tabakalarında kullanılıyor olması, bu birikimin yüzyıllar boyunca sürdüğüne işaret etmektedir. Kerpiç malzemelerin özgün bileşim özellikleri, koruma çalışmalarında kullanılabilecek kerpiç malzemelerin üretimine yönelik ipuçlarını da ortaya çıkarmıştır. Elde edilen veriler, sadece koruma çalışmaları için değil, günümüz kerpiç malzeme ve yapım teknolojisinin geliştirilmesi için de yararlı olan bir birikimdir.

Ulucak Höyük archaeological site (Kemalpaşa, İzmir) is the oldest village settlement known in Western Anatolia. The discovery of the adobe materials’ original compositions belonging to Ulucak Höyük Neolithic settlement has vital importance to better understand and sustain the historical adobe technology developed in Anatolia. In this study, comprehensive research was done on the compositional and raw material properties of adobe materials belonging to the Early and Late Neolithic periods of Ulucak Höyük settlement. The laboratory tests were conducted on some adobe brick, adobe block, interior plaster and floor mortar samples and involved the analyses of clay+silt composition, clay+silt ratio, aggregate ratio, organic matter ratio, and particle size distribution. Depending on their functions, adobe brick/block, floor mortar, and interior plasters of Ulucak Höyük Neolithic period differ in their density (unit weight), clay+silt ratio, and particle size distribution of aggregates. The features such as (i) the use of proper soil containing mica-illite or mica-illite-kaolin types of clays in adobe mixtures, (ii) clay+silt compositions containing clay sized calcium carbonate in varying proportions, and (iii) presence of coarse aggregates larger than 2mm grain size in the aggregate compositions, indicate that adobe products of Ulucak Höyük Neolithic settlement are qualified building materials. This qualified adobe technology existing in both the early and late Neolithic layers of Ulucak Höyük signals that this knowledge has survived for centuries. The data on compositional properties of original adobe materials are guiding for the production of new adobe materials that can be used in conservation studies. The knowledge achieved is useful not only for conservation studies but also for the development of today's adobe materials and construction technologies.