AZERBAYCAN ÂŞIK EDEBİYATINDA ÂŞIK ALI’NIN YERİ VE ÖNEMİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
AN EVALUATION ON THE PLACE AND IMPORTANCE OF ASHIK ALI IN AZERBAIJAN ASHIK LITERATURE
Yazar: Atmaca, Seher
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 0 No. 50, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Music ; Müzik Sosyolojisi ; Âşık Alı,Deyişme,Âşık Elesger,Usta,Çırak. ; Âşık Alı,Conversation,Âşık Elesger,Master,Apprentice

Azerbaycan âşık edebiyatı bakımından zengin bir birikime sahip bir ülkedir. Türk soylu devletlerarasında âşıklık sanatının bölgelere ayrılarak her bölgede yetişen âşıklar, Azerbaycan âşık havalarına önemli katkılar sunmuşlardır. Zengezur bölgesi içinde yer alan Göyçe, âşıklık sanatına ocaklık yapmış, bu ocakta Ağ Âşık, Âşık Alı ve Âşık Elesger gibi ustaların ustası olmuş âşıklara yurt olmuş bir bölge olarak anılmaktadır. Âşık Alı, Âşık Elesger gibi usta bir âşık yetiştirerek bu alanda Azerbaycan âşıklık sanatına önemli hizmetleri dokunmuştur. Âşık Alı, 1801 yılında Göyçe bölgesinin Kızılvəng köyünde doğmuştur. Babası Mirza kişi onu Molla mektebine yazdırır. Okuduğu yıllarda âşıklık sanatına ilgi duymaya başlamış ve Göyçe’de Ağ Âşık’ın yanında çıraklık yapmış onunla toylara, meclislere katılarak deyişmeler yapmıştır. Âşık Alı, Azerbaycan’ın birçok bölgesinin yanı sıra Tebriz, Kars, Erzurum bölgelerinde de tanınan, bilinen bir âşık olmuştur. Onun Âşık Alı’nın Türkiye Seferi destanında karşılaştığı bayan âşıklardan Âşık Besti ve Esmer ile deyişmelerinin yanı sıra âşık havalarına katmış olduğu Göyçe Şerili, Göyçe Gülü, Ağır Şerili, Göyçe Gaytağı gibi âşık havaları Azerbaycan âşık havalarına kazandırmıştır. Âşık Alı, günümüz Azerbaycan âşık edebiyatında adı bütün Türk dünyasında bilinen tanınan Âşık Elesger gibi bir usta âşığı yetiştirmiştir.

Azerbaijan is a country with a rich accumulation in terms of minstrel literature. Among the Turkic states, the art of minstrelsy was divided into regions and the minstrels who grew up in each region made significant contributions to the Azerbaijani minstrelsy. Goyce, which is located in Zengezur region, is known as a region that has been a home for minstrels who have been the hearth of the art of minstrelsy and who have been the masters of masters such as Ag Ashiq, Ashiq Alı and Ashiq Elesger in this hearth. Âşık Alı made important contributions to the art of Azerbaijani minstrelsy by training a master minstrel like Âşık Elesger. Âşık Alı was born in the Kızılvəng village of the Göyçe region in 1801. His father, Mirza, enrolled him in the Molla school. During her school years, she became interested in the art of minstrelsy and became an apprentice to Ağ Âşık in Göyçe, attending feasts and gatherings with her and performing exchanges. Ashiq Alı has become a well-known minstrel in many regions of Azerbaijan, as well as in Tabriz, Kars, Erzurum regions. In addition to his conversations with Ashiq Besti and Esmer, one of the female minstrels whom he met in the epic of Ashiq Alı's expedition to Turkey, the minstrel tunes such as Göyçe Şerili, Göyçe Gülü, Ağır Şerili, Göyçe Gaytağı, which he added to the minstrel airs, were introduced to Azerbaijani minstrel tunes. Âşık Alı trained a master ashik like Âşık Elesger, whose name is known throughout the Turkish world in today's Azerbaijani ashik literature.