İzmitli Karaveys el-Kocevî'nin Kavsu Kuzah Adlı Risâlesinin Tahkik, Tercüme ve Tahlili
Izmitian Karaveys al-Kocavī's Risālah on Kavsu Kuzah Analysis, Translation and Critique
Yazar: Şahan, Ramazan
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Karaveys el-Kocavî,Qavsu Quzah,Mevlânâzâde,Ebherî,Reflection,Circle,Color ; Karaveys el-Kocavî,Kavsu Kuzah,Mevlânâzâde,Ebherî,Şua’,Dâire,Levn

Esirüddin el-Ebherî’nin Hidâyetü’l-Hikmeadındaki eserinin bir bölümünde atmosferde meydana gelen olaylar anlatılırken, zelzele,rüzgâr, bulut, yağmur gibi hadiselerin anlatıldığı bir bölümde bir miktar da “KavsuKuzah (Gökkuşağı)” hakkında bilgi verilmektedir. Bu eseri izah etmek üzere ŞerhuHidâyeti’l-Hikme adlı eseri yazan Mevlânâzâde (Mollazâde) el-Herevî de bir sayfacivarında bu bölümü şerh etmektedir. Ebherî’nin anlatım sırasını hiç bozmadan konularıtek tek ele alıp şerh eden Mevlânâzâde atmosferdeki olayları anlatırken “ve minhâ kavsu kuzahin…/onlardan biri de gökkuşağıdır…” diyerekkonuyu izah eder. Daha sonraki dönemlerde bu gökkuşağı hadisesi oldukça dikkat çekmişki bazı âlimler bu konuda özel risâle kaleme almış, bazıları var olanı şerh etmiş,kimi de bunlara hâşiye yazmıştır. Mevlânâzâde’nin Kavsu Kuzah ile ilgiliverdiği bilgiler Şerhu Hidâyeti’l-Hikme adlı eserin bir bölümünde bulunduğugibi özel olarak Risâletü Kavsu Kuzah diye de istinsah edilmiştir.İzmit’te yetişmiş âlimlerden Karaveysel-Kocavî, kendisine yapılan bir talep üzerine Mevlânâzâde’nin “Kavsu Kuzah”adlı risâlesine bir hâşiye yazarak özellikle bu konuda yeni başlayan, istekli vesamimi talebelere yardımcı olmak istemiştir. Şârihin cümlelerini tek tek ele alarakizah ederken yer yer de ilave bilgiler vermektedir. Işık kaynağından gelen ışınınparlak cisme vurup yansıması esnasında farklı açıların oluşmasını çizmiş olduğubir takım geometrik şekillerle de izah etmektedir.Bu çalışmada bir yandan nüshalar arasıfarklılıklar dikkate alınarak risâle tahkik ve tenkîd edilirken, aynı zamanda hemEbherî’ye ait metin, hem Mevlânâzâde’yeait şerh (Kavsu Kuzah) hem de Kocavî’ye ait hâşiye tercümeleriylebirlikte verilerek konunun ve eserin daha iyi anlaşılması sağlanacaktır. Bu mütevazıçalışmayla gerek astronomi ve menâzır ilmine, gerekse Kocaeli’nin ilim ve kültürtarihine az da olsa bir katkı sunulması amaçlanmıştır.

In a chapter from Esirüddin el-Ebherî’swork entitled Hidâyetü’l-Hikme, besides meteorological incidents like earthquake,winds, clouds and rain, he also gives some information about “Kavsu Kuzah (Rainbow)”.Mevlânâzâde (Mollazâde) el-Herevî has written a work to explain Hidâyetü’l-Hikmeand included a one-page explanation of this particular chapter. The name of hiswork is “Şerhu Hidâyeti’l-Hikme”. Mevlânâzâdedid not change Ehberi’s order and he examined the subjectsone by one. While telling of the atmospheric incidents, he explained it by saying“ one of them is a rainbow”. Later on, this rainbow incident caught people’s attentionand some scholars have written special risālahs on this particular subject. Someof them annotated the existing material and some of them have written hashiyas.Mevlânâzâde’s writings on Kavsu Kuzah (Rainbow) takes place in a chapter of “ŞerhuHidâyeti’l-Hikme” and also they have been exclusively hand-copied and titled “RisalatuKavsu Kuzah”.Karaveys el-Kocavî is a scholar whowas raised in Kocaeli, he has written a hashiya for Mevlânâzâde’s risālah titled“Kavzu Kuzah” on request and he intended to help the newer, eager and sincere studentswith this. He examined the sentences of the risālah one by one and occasionallygave extra information. He explained with some geometrical drawings, the creationof different angles during the reflections of a ray coming from a source of lightand hitting a shiny object.In this study, we will examine and criticizethe risālah while considering the differences between copies of the work. We willensure that the subject is well explained by giving the Ebheri’s text, Mevlânâzâde’sexplanatory booklet and Kocavî’s hashiya with their translations. With this modeststudy, we intend to contribute to both astronomy and optics sciences and Kocaeli’scultural legacy.