İLKOKULDA OKUTULAN DERS KİTAPLARINDA YAŞLI KARAKTERİNİN TEMSİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
İLKOKULDA OKUTULAN DERS KİTAPLARINDA YAŞLI KARAKTERİNİN TEMSİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Yazar: Sevinç Tan, Hayriye; İnce, Mustafa
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Human Centered Computing (Other) ; İnsan Merkezli Bilgi İşleme (Diğer) ; yaşlılık,ders kitaplarında yaşlılar,ilkokul,yaşlı temsili

öz:Bu makale, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında ilkokullarda (ilkokul birinci sınıftan dördüncü sınıfa kadar) okutulan ders kitaplarında yaşlı karakterlerinin nasıl yansıtıldığını incelemektedir. Bir çocuğun yaşama dair değer ve yargıların bilişsel olarak temel oluşturulduğu dönem ilköğretim sürecidir. Bu yaş grubu öğrencilerin eğitim gördüğü kitaplarda bulunan görsellerin ve resimlerin ait olduğu gruba karşı tutum ve yargıları şekillendirmektedir. Araştırmanın amacı; Türkiye'deki ilkokul ders kitaplarında bulunan yaşlı kişilerin resimlerle temsil ve tasvir edilmesinin ilkokul öğrencilerinin zihinlerinde oluşan yaşlı ve yaşlılığa dair algıyı incelemek ve bu algıyı değerlendirmektir. Yaşlı grubun, toplumun önemli bir kesimini teşkil etmesine karşın, eğitim materyallerinde bu gruba dair temsilin yeterli ve uygun şekilde olup olmadığı sorgulanmaktadır. Makalede, yaşlı karakterlerin kitaplarda nasıl temsil edildiği, hangi özelliklerle öne çıkarıldıkları, yaşlı bireylerin fiziksel görünümleri ve toplumsal rollerinin nasıl ele alındığı analiz edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada, yaşlı karakterlerin temsilinin, öğrencilerin yaşlılara karşı tutumlarını ve empati düzeylerini nasıl etkileyebileceği de tartışılmaktadır. Çalışmamızda yaşlıların fiziksel özellikleri aktivite düzeyleri bulundukları mekânlara göre sağlık durumlarına göre incelenmesi sonucu genel olarak olumlu ön yargılar oluşturacak şekilde resmedildiği görülmüştür. Yaşlılar genellikle dışarıda, sağlıklı bir duruşa sahip genellikle erkek karakterler bir iş alanında teknik işlerde görevli veya bir satıcı veya bir müdür olarak resmedilmiştir. Genelde bayan karakterler yarı yarıya evde ve dışarıda olarak temsil edilmiş. Bu da genelde anne olmalarından kaynaklı evin genel işlerine yürüten kişiye anne olarak toplumda kodlandığı için ders kitaplarında da bu şekilde resmedilmiş. Yaşlı karakterler genellikle sevecen ve olumlu bir yüz ifadesine sahiptirler, bu da çocuklarda yaşlılara karşı olumlu bir ön yargı oluşmasını sağlayacaktır ve bu çocuklar yaşlı gördüklerinde onlara gülümseyecek ve sevecenlikle yaklaşacağı düşünülmektedir. Yapılan görsellerdeki incelemelere göre yaşlılığın toplumda herhangi bir soruna neden olacak şekilde resmedilmemesi çocuklarda yaşlılığın toplumsal bir sorun olarak görülmemesine sağlamaktadır. Ayrıca hiçbir yaşlı huzurevinde resmedilmemiş çoğu ailesi ile birlikte torunları ile çocukları ile birlikte evde temsil edilmiştir.Çalışma kapsamında, ilgili kitapların içerikleri incelenerek yaşlı karakterlerin çoğunlukla hangi derslere ait kitaplarda yer aldığı ve bu karakterlerin hikayelere/olaylara nasıl entegre edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır.Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, ilkokullarda okutulan kitaplarda yaşlı karakterlerin genellikle ‘bilge’, ‘saygıdeğer’ ve ‘yardıma muhtaç’ gibi kalıplaşmış rollerde temsil edildiği görülmüştür. Bununla birlikte, yaşlıların tecrübeli, kültürel mirasın taşıyıcısı, eğitimde ve yaşamda örnek alınan figürler olarak sunuldukları da gözlemlenmiştir.Anahtar kelimeler: Yaşlılık, ders kitaplarında yaşlı, ilkokul, yaşlı temsili

öz:Bu makale, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında ilkokullarda (ilkokul birinci sınıftan dördüncü sınıfa kadar) okutulan ders kitaplarında yaşlı karakterlerinin nasıl yansıtıldığını incelemektedir. Bir çocuğun yaşama dair değer ve yargıların bilişsel olarak temel oluşturulduğu dönem ilköğretim sürecidir. Bu yaş grubu öğrencilerin eğitim gördüğü kitaplarda bulunan görsellerin ve resimlerin ait olduğu gruba karşı tutum ve yargıları şekillendirmektedir. Araştırmanın amacı; Türkiye'deki ilkokul ders kitaplarında bulunan yaşlı kişilerin resimlerle temsil ve tasvir edilmesinin ilkokul öğrencilerinin zihinlerinde oluşan yaşlı ve yaşlılığa dair algıyı incelemek ve bu algıyı değerlendirmektir. Yaşlı grubun, toplumun önemli bir kesimini teşkil etmesine karşın, eğitim materyallerinde bu gruba dair temsilin yeterli ve uygun şekilde olup olmadığı sorgulanmaktadır. Makalede, yaşlı karakterlerin kitaplarda nasıl temsil edildiği, hangi özelliklerle öne çıkarıldıkları, yaşlı bireylerin fiziksel görünümleri ve toplumsal rollerinin nasıl ele alındığı analiz edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada, yaşlı karakterlerin temsilinin, öğrencilerin yaşlılara karşı tutumlarını ve empati düzeylerini nasıl etkileyebileceği de tartışılmaktadır. Çalışmamızda yaşlıların fiziksel özellikleri aktivite düzeyleri bulundukları mekânlara göre sağlık durumlarına göre incelenmesi sonucu genel olarak olumlu ön yargılar oluşturacak şekilde resmedildiği görülmüştür. Yaşlılar genellikle dışarıda, sağlıklı bir duruşa sahip genellikle erkek karakterler bir iş alanında teknik işlerde görevli veya bir satıcı veya bir müdür olarak resmedilmiştir. Genelde bayan karakterler yarı yarıya evde ve dışarıda olarak temsil edilmiş. Bu da genelde anne olmalarından kaynaklı evin genel işlerine yürüten kişiye anne olarak toplumda kodlandığı için ders kitaplarında da bu şekilde resmedilmiş. Yaşlı karakterler genellikle sevecen ve olumlu bir yüz ifadesine sahiptirler, bu da çocuklarda yaşlılara karşı olumlu bir ön yargı oluşmasını sağlayacaktır ve bu çocuklar yaşlı gördüklerinde onlara gülümseyecek ve sevecenlikle yaklaşacağı düşünülmektedir. Yapılan görsellerdeki incelemelere göre yaşlılığın toplumda herhangi bir soruna neden olacak şekilde resmedilmemesi çocuklarda yaşlılığın toplumsal bir sorun olarak görülmemesine sağlamaktadır. Ayrıca hiçbir yaşlı huzurevinde resmedilmemiş çoğu ailesi ile birlikte torunları ile çocukları ile birlikte evde temsil edilmiştir.Çalışma kapsamında, ilgili kitapların içerikleri incelenerek yaşlı karakterlerin çoğunlukla hangi derslere ait kitaplarda yer aldığı ve bu karakterlerin hikayelere/olaylara nasıl entegre edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır.Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, ilkokullarda okutulan kitaplarda yaşlı karakterlerin genellikle ‘bilge’, ‘saygıdeğer’ ve ‘yardıma muhtaç’ gibi kalıplaşmış rollerde temsil edildiği görülmüştür. Bununla birlikte, yaşlıların tecrübeli, kültürel mirasın taşıyıcısı, eğitimde ve yaşamda örnek alınan figürler olarak sunuldukları da gözlemlenmiştir.Anahtar kelimeler: Yaşlılık, ders kitaplarında yaşlı, ilkokul, yaşlı temsili