GÖLPAZARI’NIN KURULUŞU, GELİŞMESİ VE FONKSİYONEL ÖZELLİKLERİ
GÖLPAZARI’NIN KURULUŞU, GELİŞMESİ VE FONKSİYONEL ÖZELLİKLERİ
Yazar: Başkaya, Zafer
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 16 No. 25, 2012
Anahtar kelimeler: Fonksiyon, Şehir, Kasaba, Nüfus, Gölpazarı

Gölpazarı, Bilecik iline bağlı bir ilçe yönetim merkezi olup, Marmara ile Karadeniz bölgeleri sınırına yakın bir alanda, Batı Karadeniz Bölümü’nde yer alır. Gölpazarı Ovası kuzeyinde kurulan yerleşme; Bilecik il merkezine 43, Eskişehir’e 121, Bursa’ya 130, Sakarya’ya (Adapazarı)120, İzmit’e 155, İstanbul’a 250 km mesafededir. 15. ve 16. yüzyıllardan itibaren çeşitli zamanlarda Hüdavendigâr Livası’na bağlı kaza ve nahiye merkezi olan Gölpazarı, 1926 yılında Bilecik iline bağlı bir ilçe merkezi olmuştur. 15. yüzyıldan beri yönetim merkezi özeliğini koruyan yerleşme, ilçe merkezi olduktan sonra bu özelliğini daha da güçlendirmiştir. Gölpazarı’nda faal nüfusun %61,5’i hizmetler, %20,5’i tarım, %18’i de sanayi sektöründe çalışmaktadır. Yerleşmede faal nüfusun sektörel dağılımına göre tarım dışı sektörler hâkimdir. Ancak 10.000 ve 20.000 nüfus kriterleri, fizyonomik görünüm ve şehirsel hayat tarzı dikkate alındığında, yoğun tarımsal faaliyetler yanında bazı şehirsel fonksiyonların gelişme gösterdiği ve hizmet fonksiyonunun ön planda olduğu tarım-hizmet kasabası yerleşmelerine bir örnek oluşturur. Kasabada kurulan yüksekokul ve askerî birim, yerleşmenin tarımhizmet kasabası özelliğini desteklemektedir. Son yıllarda hizmetler ve sanayi sektöründe yatırımların yetersiz olması, ilçe merkezi ve kırsal kesimden göçler yoluyla hızlı bir şekilde nüfus azalmasına neden olmuştur. Bu durum ise ilçe merkezinin şehirsel fonksiyonlarının gelişmesini engellemiş, yerleşme Bilecik ve Eskişehir başta olmak üzere İstanbul, İzmit, Bursa ve Adapazarı gibi çevresindeki şehirlerin etki sahasında kalmıştır. Yerleşme ve çevresinden dışarıya göçlerin azalmasına katkı sağlamak, tarımsal ürün potansiyelini değerlendirmek ve mevcut üretimi artırmak amacıyla kasabada tarıma dayalı sanayi kuruluşlarının sayısının artırılması gerekmektedir. Bu çalışmada Gölpazarı’nın kuruluşu ve tarihî, nüfusun tarihsel gelişimi ve özellikleri, yatay ve dikey gelişimi ve fonksiyonel özellikleri coğrafi bakış açısıyla ele alınmış ve değerlendirilmiştir.

Gölpazarı, Bilecik iline bağlı bir ilçe yönetim merkezi olup, Marmara ile Karadeniz bölgeleri sınırına yakın bir alanda, Batı Karadeniz Bölümü’nde yer alır. Gölpazarı Ovası kuzeyinde kurulan yerleşme; Bilecik il merkezine 43, Eskişehir’e 121, Bursa’ya 130, Sakarya’ya (Adapazarı)120, İzmit’e 155, İstanbul’a 250 km mesafededir. 15. ve 16. yüzyıllardan itibaren çeşitli zamanlarda Hüdavendigâr Livası’na bağlı kaza ve nahiye merkezi olan Gölpazarı, 1926 yılında Bilecik iline bağlı bir ilçe merkezi olmuştur. 15. yüzyıldan beri yönetim merkezi özeliğini koruyan yerleşme, ilçe merkezi olduktan sonra bu özelliğini daha da güçlendirmiştir. Gölpazarı’nda faal nüfusun %61,5’i hizmetler, %20,5’i tarım, %18’i de sanayi sektöründe çalışmaktadır. Yerleşmede faal nüfusun sektörel dağılımına göre tarım dışı sektörler hâkimdir. Ancak 10.000 ve 20.000 nüfus kriterleri, fizyonomik görünüm ve şehirsel hayat tarzı dikkate alındığında, yoğun tarımsal faaliyetler yanında bazı şehirsel fonksiyonların gelişme gösterdiği ve hizmet fonksiyonunun ön planda olduğu tarım-hizmet kasabası yerleşmelerine bir örnek oluşturur. Kasabada kurulan yüksekokul ve askerî birim, yerleşmenin tarımhizmet kasabası özelliğini desteklemektedir. Son yıllarda hizmetler ve sanayi sektöründe yatırımların yetersiz olması, ilçe merkezi ve kırsal kesimden göçler yoluyla hızlı bir şekilde nüfus azalmasına neden olmuştur. Bu durum ise ilçe merkezinin şehirsel fonksiyonlarının gelişmesini engellemiş, yerleşme Bilecik ve Eskişehir başta olmak üzere İstanbul, İzmit, Bursa ve Adapazarı gibi çevresindeki şehirlerin etki sahasında kalmıştır. Yerleşme ve çevresinden dışarıya göçlerin azalmasına katkı sağlamak, tarımsal ürün potansiyelini değerlendirmek ve mevcut üretimi artırmak amacıyla kasabada tarıma dayalı sanayi kuruluşlarının sayısının artırılması gerekmektedir. Bu çalışmada Gölpazarı’nın kuruluşu ve tarihî, nüfusun tarihsel gelişimi ve özellikleri, yatay ve dikey gelişimi ve fonksiyonel özellikleri coğrafi bakış açısıyla ele alınmış ve değerlendirilmiştir.