Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet
Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet
Yazar: Apaydın, Hacı Yunus
Dergi: Bilimname, Vol. 2018 No. 35, 2018
Anahtar kelimeler: Fıkıh,adalet,hakkaniyet,denge,erdem

Öz:Felsefeciler, özellikle hukuk felsefecileri, geneldehukukun en temel idesi olarak niteledikleri adaletin tanımlanmasının zor, hattaimkânsız olduğunu ifade etmişlerdir. Müslüman bilginler açısından ise adalet esasitibariyle tanımlanabilir ve gerçekleştirilebilir bir şeydir.“Adalet nedir?” sorusuna, İslam bilginlerigenel olarak “Adalet dengedir, orta noktadır.” cevabını vermişler ve bunutemelde biri bireysel diğeri toplumsal olmak üzere belli başlı iki düzeyaçısından birbirini tamamlar mahiyette açıklamışlardır. Bireyseldüzeydeki denge daha çok ahlaki erdem bağlamında insanın şehevî, gazabî vebehîmî arzularının ifrat ve tefritten uzak olarak denge noktasında, orta birseviyede tutulması anlamında alınır. Üç temel ahlaki erdem kabul edilen hikmet,iffet ve şecaat, bunların aşırı uçlarından kaçınarak sağlanabilmekte ve budengenin sağlanması adalet sonucunu vermektedir.Üç temel erdemin ifrat ve tefritten korunmasıdurumunun adalet olarak nitelendirilmesinde olduğu gibi zarûrat-ı hamsedenilen ve korunması şeriatın amacı olan beş temel değerin (can, din, akıl, malve nesil) korunup gerçekleştirilmesi de toplumsal-hukuki adalet sonucunuvermektedir. Bu bakımdan beş temel değer arasında adaletin özellikle sayılmasınagerek duyulmamış, belki de korunması amaçlanan beş temel değerin gerektiğibiçimde korunması durumunda adaletin gerçekleşmiş olacağı düşünülmüştür.Kur’an’daki kullanımlardan ve İslam bilginlerinin onaatfettikleri anlam ve getirdikleri yorumlardan hareketle “adalet”in içeriğinibelirlemek ve bu içeriğin İslam bilimlerine ve özellikle fıkha nasılyansıdığını tespit etmek ve bu tespitler üzerinden İslam bilginlerinin adaletigerek birey gerekse toplum açısından nasıl gözle görülür, elle tutulur ve gerçekleştirilebilirbir şey haline getirdiklerini ortaya koymak bu yazının temel amacınıoluşturmaktadır

Öz:Felsefeciler, özellikle hukuk felsefecileri, geneldehukukun en temel idesi olarak niteledikleri adaletin tanımlanmasının zor, hattaimkânsız olduğunu ifade etmişlerdir. Müslüman bilginler açısından ise adalet esasitibariyle tanımlanabilir ve gerçekleştirilebilir bir şeydir.“Adalet nedir?” sorusuna, İslam bilginlerigenel olarak “Adalet dengedir, orta noktadır.” cevabını vermişler ve bunutemelde biri bireysel diğeri toplumsal olmak üzere belli başlı iki düzeyaçısından birbirini tamamlar mahiyette açıklamışlardır. Bireyseldüzeydeki denge daha çok ahlaki erdem bağlamında insanın şehevî, gazabî vebehîmî arzularının ifrat ve tefritten uzak olarak denge noktasında, orta birseviyede tutulması anlamında alınır. Üç temel ahlaki erdem kabul edilen hikmet,iffet ve şecaat, bunların aşırı uçlarından kaçınarak sağlanabilmekte ve budengenin sağlanması adalet sonucunu vermektedir.Üç temel erdemin ifrat ve tefritten korunmasıdurumunun adalet olarak nitelendirilmesinde olduğu gibi zarûrat-ı hamsedenilen ve korunması şeriatın amacı olan beş temel değerin (can, din, akıl, malve nesil) korunup gerçekleştirilmesi de toplumsal-hukuki adalet sonucunuvermektedir. Bu bakımdan beş temel değer arasında adaletin özellikle sayılmasınagerek duyulmamış, belki de korunması amaçlanan beş temel değerin gerektiğibiçimde korunması durumunda adaletin gerçekleşmiş olacağı düşünülmüştür.Kur’an’daki kullanımlardan ve İslam bilginlerinin onaatfettikleri anlam ve getirdikleri yorumlardan hareketle “adalet”in içeriğinibelirlemek ve bu içeriğin İslam bilimlerine ve özellikle fıkha nasılyansıdığını tespit etmek ve bu tespitler üzerinden İslam bilginlerinin adaletigerek birey gerekse toplum açısından nasıl gözle görülür, elle tutulur ve gerçekleştirilebilirbir şey haline getirdiklerini ortaya koymak bu yazının temel amacınıoluşturmaktadır