Ayasofya Büyük Levhalarının Fotoğraf ve Gravürler Üzerinden Geçmişten Günümüze Durumu
The Status of Hagia Sophia Big Roundels From Past to Present Through Photographs and Engravings
Yazar: Çelebi, Ahmed Zahid
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Hagia Sophia,Kazasker Mustafa İzzet Efendi,Teknecizâde İbrahim Efendi,Jali thuluth,Islamic calligraphy ; Kazasker Mustafa İzzet Efendi,Teknecizâde İbrahim Efendi,celi sülüs,Hat sanatı,Ayasofya

Ayasofya  sanat  tarihi  için  önem  arz  eden,  mimarlarca  aşılmaya  çalışılan  bir  yapı  iken  siyasi  tarih  bağlamında  ise  ele  geçirilmeye  ve  üzerinden  siyasal  mesaj  verilmeye  çalışılan  bir  yapı  olmuştur.  Fatih  Sultan  Mehmed  tarafından   bir   cami   haline   getirildiği   günden   beri   içerisindeki   İslami   unsurlarla var olagelmiştir. Bunlardan en dikkat çekenlerin başında da hattat ve  musikişinas  Kazasker  Mustafa  İzzet  Efendi  tarafından  yazılan  levhalar  gelmektedir. Mustafa İzzet Efendi’nin levhaları Ayasofya’nın restorasyonuyla birlikte  asılmadan  önce  yerlerinde  Teknecizâde  İbrahim  Efendi’ye  ait  hat  levhaları  bulunmaktaydı.  1934  yılında  müzeye  dönüştürülen  Ayasofya’nın  hatları   yerlerinden   indirilmiş   ve   birçoğu   çevre   müzelere   dağıtılmıştır.   Mustafa  İzzet  Efendi’nin  levhaları  da  aynı  muameleye  maruz  kalmış  fakat  dışarı   çıkarılması   mümkün   olmamıştır.   Bu   süreçte   zeminde   bekleyen   levhalar,  indirilmesinin  üzerinden  15  sene  geçmesinin  ardından  gönüllüler  tarafından yerine asılmıştır. Bu makalede Teknecizâde’nin levhaları, dönemin gravürleri üzerinden tespit edilmiştir. İzzet Efendi’nin levhalarının hikayesi ve sanatsal özellikleri ele alınmıştır. Ayasofya Camii’nin müzeye çevrilmesinden sonra yerlerinden indirilen levhaların, kamuoyu ve ilgili kurullarca tartışılan durumu ortaya konmuştur. Levhaların tekrar yerlerine asılmasında çaba sarf eden  kişiler  ve  tanıklıkları  ile  ilgili  bilgiler  derlenip  bir  araya  getirilmiş  ve  değerlendirilmiştir.

The Hagia Sophia Holy Grand Mosque is an important work of architecture in  art  history.  Moreover,  many  architects  have  tried  to  match  or  exceed  its  greatness.  In  the  context  of  political  history,  it  is  a  structure  that  many  people  have  tried  to  capture  and  bestow  with  a  political  message.  The  Islamic elements of the structure have existed ever since it was turned into a mosque by Fatih Sultan Mehmed. The most striking of these elements are the  roundels  written  by  Kazasker  Mustafa  İzzet  Efendi,  a  calligrapher  and  musician. Before the signs of Mustafa İzzet Efendi were hung in the building as  part  of  the  restoration  of  the  Hagia  Sophia,  the  structure  was  adorned with  works  of  calligraphy  by  Teknecizâde  İbrahim  Efendi.  Many  of  the  works  of  calligraphy  in  the  Hagia  Sophia,  which  was  converted  into  a  museum  in  1934,  were  removed  from  their  original  places  and  sent  to  surrounding  museums. The roundels of Mustafa İzzet Efendi were also subjected to the same treatment, but it was not possible to remove them. As a result, they were left on the ground until they were hung by volunteers 15 years after they were  unloaded.  This  paper  shows  that  Teknecizâde’s  paintings  had  a  strong  influence  on  the  engravings  of  the  period. This paper discusses the stories and artistic style of Izzet Efendi’s roundels. After the Hagia Sophia Mosque was turned into a museum, the situation of the roundels that had been taken down from their original places was revealed.  Information  about  the  people  who  attempted  to  hang  the  roundels  in  their  original  places  and  their  testimonies were compiled and evaluated.