Rakip Paradigmalar: Alman Felsefesinin İstanbul Üniversitesi'ne Girişi
Competing Paradigms: On the Reception of German Philosophy at Istanbul University
Yazar: Roure, Pascale
Dergi: Felsefe Arkivi No. 49, 2018
Anahtar kelimeler: Philosophy ; Felsefe ; Bilgi Aktarımı,Türk-Alman Akademik İlişkileri,İstanbul Üniversitesi,Mantıksal ampirizm,Ontoloji,Felsefî Antropoloji ; Transfer of Knowledge,Turkish-German Academic Exchange,History of Academic Philosophy,Logic Empirism,Ontology,Philosophical Anthropology

Bu makalenin amacı, Almanya ile Türkiye arasındaki akademik ilişkiler çerçevesinde,Alman felsefesinin İstanbul Üniversitesi'ne girişini incelemektir. Bu karmaşıksüreç, Almanya'dan sürgün edilen profesörlerin 1930'lu yıllarda Türkiye'debulunmalarıyla sınırlı olmayıp siyasi ve uzun süreli bir bilgi aktarımı perspektifindendeğerlendirilmeyi gerekli kılmaktadır. Yeni-kantçı gelenek karşısındaki eleştireltartışmayla 1920'li yıllarda gelişen Alman felsefesinin rakip paradigmaları,Türkiye'de ulusal ve sekülerleştirilmiş bir akademik felsefenin yeniden tanzimiiçin kullanılmıştır. İstanbul Felsefe Bölümü'nde sürgündeki profesörlerin temsilettiği mantıksal ampirizm ve eleştirel pozitivizme paralel olarak, reformdan sonrailk doktoralı doçentlerinin de hocaları olan Rothacker'in kültürel antropolojisi ileHartmann'ın yeni ontolojisi de giderek artan bir ilginin konusu olmuştur. Almanfelsefesinin bu etkisi, savaş sonrasında ontoloji ve felsefî antropolojiyi temsil edenAlman hocaların da İstanbul'a gelmesiyle 1960'lı yıllara kadar iyice yoğunlaştıve ikinci kuşak doçentlerin formasyonuna katkıda bulundu. Ontoloji ve felsefîantropoloji hem geleneksel felsefî anlayışların bir ikamesi hem de İstanbul’dasürgündeki felsefecilerin desteledikleri paradigmalara -mantıksal ampirizm gibibiralternatifti. Alman felsefesinin söz konusu kurumsal olarak girişinin, Türkiye'deakademik felsefenin teorik ve lengüistik yeniden tanziminde oynadığı rol nedir? Bufarklı paradigmalar nasıl modernite söylemi içinde kullanıldı ve nasıl, geleneksel,metafizik ya da İslami denen kıymetten düşmüş felsefe kavramlarının yerini aldı?

The aim of this article is to analyze the reception of German philosophy at IstanbulUniversity in the context of the academic relations between Germany andTurkey. These complex relations should not just be restricted to the presence ofexiled German scholars in 1930s Istanbul. They must be reassessed in light of abroader political transfer of knowledge. The 1920s German philosophy paradigmsthat stood against the neo-Kantian tradition were used in Turkey in order to laythe foundations of a national and secularized academic philosophy. With thenomination of several associate professors trained in Germany in the 1930s,Nicolai Hartmann’s “new ontology” as well as philosophical anthropology becamethe most discussed philosophical paradigms at Istanbul University. They were perceived as a substitute for certain conceptions of philosophy which were deemed traditional, as well as an alternative tothe paradigms endorsed in 1930s Istanbul by exiled philosophers, such as logical empiricism. This influence of Hartmann’sontology and anthropologic theories continued to grow after the Second World War until the 1960s, with the arrival ofGerman professors who contributed to the training of the next generation of Turkish associate professors. What role didthat largely institutionalized reception of German philosophy play in the linguistic and theoretical reorganization of Turkishacademic philosophy? How were those different paradigms used in the discourse on modernity and how did they come toreplace the devaluated traditional conceptions of philosophy?