Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi
Bibliometric Analysis of Research on Artificial Intelligence Driven Surveillance
Yazar: Asıl, Sermin
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 27 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Communication Technology and Digital Media Studies ; İletişim Teknolojisi ve Dijital Medya Çalışmaları ; New Media ; Yeni Medya ; Yapay zekâ,gözetim,algoritmik gözetim,gözetim toplumu,bibliyometrik analiz ; rtificial intelligence,surveillance,algorithmic surveillance,surveillance society,bibliometric analysis

Yapay zekâ destekli gözetim, izlemeyle sınırlı kalmayıp bireylerin davranışlarını tahmin eden, sınıflandıran ve yönlendiren yeni bir denetim mekanizması oluşturmuştur. Bu sistemler, gözetimi teknik bir araçtan çok öznelliği yeniden kuran, kararları şekillendiren ve toplumsal rolleri belirleyen müdahale biçimine dönüştürmüştür. Yapay zekâ veriye dayalı öğrenme, öngörü ve karar mekanizmaları aracılığıyla insan davranışını hem kavramlaştıran hem de biçimlendiren bir işlev üstlenmektedir. Gözetim ise bireylerin izlenmesinin ötesinde sınıflandırma, karşılaştırma ve kontrol altına alma eylemidir. Bu dönüşüm gözetimin etik, toplumsal ve politik boyutlarının yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, yapay zekâ destekli gözetimle ilgili literatürdeki yönelimleri incelemeyi amaçlamaktadır. 2021–2025 yılları arasında Web of Science veri tabanında yayımlanmış 2340 yayın bibliyometrik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veriler, VOSviewer ve Biblioshiny (R-Stüdyo) programları kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, literatürde teknik disiplinlerin baskın olduğunu, özellikle “machine learning”, “privacy” ve “ethics” gibi kavramların öne çıktığını, ABD, Çin ve İngiltere gibi ülkelerde merkezileştiğini ve yazarlar arası iş birliğinin belirli kümelerde yoğunlaştığını göstermektedir. Bibliyometrik bulgular çalışmaların yalnızca teknoloji eksenli değil, aynı zamanda mahremiyet, etik ve normatif düzenlemeler gibi alanlarda da derinleştiğini göstermektedir. Bireyler yalnızca izlenen nesneler değil, aynı zamanda algoritmik karar süreçlerine maruz kalan özneler olarak konumlandırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, disiplinler arası etkileşimi teşvik ederken, yapay zekâ çağında toplumsal denetimin yeni biçimlerine dair eleştirel bir farkındalık oluşturmayı hedeflemektedir.

Artificial intelligence (AI)-enabled surveillance has evolved beyond passive observation, functioning as a sophisticated mechanism for predicting, classifying, and shaping behavior. These systems intervene to shape subjectivity, decisions, and social roles. AI both conceptualizes and structures human behavior, with surveillance going beyond monitoring to include classification, comparison, and control. This shift calls for renewed ethical, social, and political scrutiny of AI-driven surveillance. This study investigates the dominant trends in the scholarly literature on AI-driven surveillance. A bibliometric analysis of 2,340 publications indexed in the Web of Science between 2021 and 2025 was conducted using VOSviewer. The findings reveal a predominance of technical disciplines, with key terms such as “machine learning,” “privacy,” and “ethics” prominently featured. Research is primarily concentrated in the United States, China, and the United Kingdom, with author collaboration networks forming distinct clusters. Keyword co-occurrence analysis highlights thematic clusters around “ethics,” “privacy,” “human rights,” “transparency,” and “accountability.” The results indicate a growing focus not only on technological advancements but also on ethical, normative, and societal considerations. Individuals are increasingly positioned within algorithmic decision-making frameworks, transitioning from passive subjects to active participants in AI-driven systems. This study advocates for interdisciplinary collaboration and aims to promote critical awareness of emerging forms of social control in the era of AI.