Mustafa Rahmi Balaban’ın İnsani ve İlahi Duygu Medeniyeti
Mustafa Rahmi Balaban’s Civilization of Human and Divine Emotions
Yazar: Çukurluöz, Özge; Bayraktar, Levent
Dergi: Erdem No. 89, 2025
Anahtar kelimeler: History of Turkish Ideas ; Türk Düşünce Tarihi ; Mustafa Rahmi Balaban,Civilization,Human and Divine Emotions,Civilization of Emotion,Philosophy of Civilization ; Mustafa Rahmi Balaban,Medeniyet,İnsani ve İlahi Duygular,Duygu Medeniyeti,Medeniyet Felsefesi

Mustafa Rahmi Balaban (1888-1953), Cumhuriyet dönemi Türk düşünce hayatında önemli bir yere sahip olmasına rağmen, yeterince tanınmayan bir aydındır. Osmanlı Devleti’nin son döneminde başlayan eğitim ve kültür hareketlerinin Cumhuriyet’le birlikte sistematik bir yapıya kavuşturulmasına öncülük etmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında çeşitli kurumlarda görev almış ve dönemin aydınlanma hareketine katkıda bulunmuştur. Ziya Gökalp ile Telif ve Tercüme Bürosu’nda çalışmış, eğitim alanında gerçekleştirilen ulusal kongrelerde aktif olarak yer almış ve uluslararası eğitim kongrelerinde Türkiye’yi temsil etmiştir. Balaban, Cumhuriyet dönemi modernleşme hareketlerinin bir parçası olarak, eğitim, medeniyet ve toplum alanlarındaki düşünceleriyle dikkat çekmiştir. Gazete ve dergilerde yayımladığı yazılarla Türk milletinin bilinçlenmesi ve çağdaşlaşması için çaba göstermiştir. Ayrıca, İzmir Halkevinde görev alarak düşüncelerini halkla doğrudan paylaşmayı tercih etmiştir. Eğitimci kimliğiyle tanınan Balaban, çalışmalarını sadece eğitimle sınırlı tutmamış, aynı zamanda medeniyet ve toplum konularında özgün görüşler geliştirmiştir. Cumhuriyetin aydınlanma mefkûresine katkı sağlayan Mustafa Rahmi, dönemin entelektüel ortamında önemli bir figür olmuştur. Bu çalışmanın amacı, Mustafa Rahmi Balaban’ın medeniyet düşüncesini incelemektir.Mustafa Rahmi Balaban, Balkan Savaşı ve I. ile II. Dünya Savaşlarına tanıklık etmiş ve bu deneyimler, onun medeniyet anlayışını şekillendirmiştir. Savaşların yarattığı yıkım ve acı, Balaban’ın sevgi ve dayanışmaya dayanan bir medeniyete özlem duymasına neden olmuştur. Bu yıkıcı toplumsal gerçeklik, onun düşünce dünyasını şekillendirmiş ve medeniyetin yalnızca teknik ilerlemeye dayanarak varlığını sürdüremeyeceğini savunmuştur. Balaban, teknik ilerlemenin medeniyetin inşasında önemli bir yer tuttuğunu kabul etmekle birlikte, bunun tek başına insanlık için yeterli olmadığını düşünmüştür. Ona göre, medeniyetin inşası ve devam etmesi için, teknik gelişmenin insani ve ilahi duygularla bütünleşmesi gerekir. Bu düşüncesini “İnsanî ve İlahi Duygu Medeniyeti” kavramıyla somutlaştırmış ve medeniyetin hem maddi hem de manevi boyutlarıyla şekillenmesi gerektiğini savunmuştur. İnsani ve ilahi duygu medeniyeti, teknik ilerlemenin insani duygular, değerler ve manevi ilkelerle bütünleştiği bir medeniyet anlayışıdır. Bu yaklaşım, medeniyetin inşasında maddi kalkınmanın yanı sıra ahlaki, duygusal ve ruhsal gelişimin de önemli bir rol oynadığını gösterir. Balaban, kendi çağı içinde medeniyet konusuna özel bir ilgi duymuş ve kendi medeniyet tasavvurunu insani ve ilahi duygu medeniyeti olarak ortaya koymuştur. O, medeniyetin insani, ilahî ve duygu boyutunun olduğunu düşünmüş ve bu boyutları bir bütün teşkil edecek şekilde bir araya getirmiştir. Bu anlayış hem Cumhuriyet dönemi medeniyet tasavvurlarında hem de medeniyet felsefesi bağlamında kendine özgü bir yer işgal etmektedir.

Mustafa Rahmi Balaban (1888-1953), despite having an important place in the Turkish intellectual life of the Republican period, is an intellectual who is not sufficiently recognized. He played a key role in the institutionalization of educational and cultural initiatives that began during the late Ottoman period and continued into the Republican era. Throughout his career, he worked in various state institutions, contributing to the intellectual and cultural development of the period. He collaborated with Ziya Gökalp at the Copyright and Translation Office, participated in national education congresses, and represented Turkey at international educational conferences. Balaban attracted attention with his ideas on education, civilization, and society during a time of modernization. He aimed to raise public awareness and promote modernization through his articles published in newspapers and journals. He also engaged in direct dialogue with the public through his work at the İzmir Halkevi. While primarily known as an educator, Balaban’s interests extended beyond pedagogy, as he developed a unique approach the civilization and society.Having witnessed the Balkan War and both World Wars, Balaban’s views on civilization were deeply influenced by the devastation caused by these conflicts. The destruction and suffering caused by these wars led him to envision a civilization based not only on technical advancement but also on love, solidarity, and spiritual depth. Although he recognized the importance of scientific and technological progress, he believed such development was insufficient on its own for the sustenance of civilization. Balaban argued that civilization must integrate both material and spiritual dimensions. He articulated this view through the concept of a “civilization of human and divine emotion” which emphasizes the union of technical progress with human emotions, moral values, and transcendent principles.The civilization of human and divine feeling is an understanding of civilization in which technical progress is integrated with feelings, values and spiritual principles. This approach shows that in addition to material development, moral, emotional and spiritual development plays an important role in the construction of civilization. Balaban showed particular interest in the question of civilization during his time. He evaluated the human, divine and emotional aspects of civilization as inseparable parts and brought these three elements together to form a whole. This understanding occupies a unique position both in the civilization discourses of the Republican era and within the context of civilization philosophy.