Hz. Osmân (23-35/644-656) Döneminde Denizcilik Faâliyetleri
Maritime Activities During The Period of Caliph ʻUthmān b. ‘Affān (23-35/644-656)
Yazar: Öztürk, Murat
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 18, 2021
Anahtar kelimeler: Hz. Osmân,Muâviye,Akdeniz,adalar,çıkarmalar,kıyı şehirleri,Zâtü’s-Savârî ; ʻUthmān,Muʻāwiya,Mediterranean,islands,landings,coastal cities,Dhāt al-Sawārī

Hz. Osmân b. Affân, hilâfeti zamanında kazanılan deniz zaferleriyle temâyüz etmiştir.Bizans İmparatorluğu’nun denizdeki üstünlüğü devam ettiği sürece Bilâdü’ş-Şâm veMısır’daki hâkimiyetlerinin tehdit altında olduğunu ve Bizans’a karşı mücâdelenin donanmanındesteği olmadan yürütülemeyeceğini fark eden ilk devlet adamı olan Suriye(Şâm) Vâlisi Muâviye b. Ebû Süfyân’ın (ö. 60/680) deniz seferleriyle ilgili isteklerini ilkbaşta selefi Hz. Ömer b. el-Hattâb (13-23/634-644) gibi reddeden Hz. Osmân, en nihâyetindeonun denize açılma isteğini bâzı şartların yerine getirilmesi koşuluyla kabul etti.Hz. Osmân’dan aldığı izinle denizcilik faâliyetlerini hızlandıran Muâviye b. Ebû Süfyânönderliğinde Müslüman Araplar, Kıbrıs, Ervâd (Arados), Sicilya, Rodos, Kos, Girit adalarınave Endülüs’e seferler düzenleyerek çok miktarda ganîmet elde ettiler. Kaynaklarınverdiği bilgilere göre bu dönemde İstanbul’a da deniz seferi yapan Müslüman Araplar, 31(652) veya 34 (655) yılında Antalya’nın Finike (Phoenix) ilçesi açıklarında, İmparator II.Konstans’ın (641-668) kumandası altındaki Bizans donanmasını İslâm tarihinde Zâtü’s Savârî adıyla anılan muhârebede yenmek sûretiyle ilk büyük deniz zaferini elde ederekBizans’ın Doğu Akdeniz’deki hâkimiyetine son verdiler. Bu makalede Müslümanlarındenize açılma sebepleri, bahrî anlamda kıyı şehirlerinde yürüttükleri faâliyetler, tertipedilen çıkarma harekâtları öncesinde yapılan hazırlıklar ve seferlerin netîceleri hem İslâmhem de Hıristiyan kaynaklarında verilen bilgilerin ışığında değerlendirilecektir.

ʻUthmān b. ʻAffān shined through the sea victories at the time of his caliphate.Muʻāwiya b. Abī Sufyān (d. 60/680), the governor of Syria (Shām), was the first statesmanto realize that as long as Byzantium’s rule in the sea continued, their dominance inBilād al-Shām and Egypt was under threat and that the struggle against Byzantium couldnot be carried out without the support of the navy. Although Muʻāwiya’s requests fornaval expeditions were initially rejected by ‘Uthmān just like the former Caliph ‘Umarb. al-Khaṭṭāb (13-23/634-644), he accepted his request to sail only if certain conditionswere met. Under the leadership of Muʻāwiya b. Abī Sufyān, who accelerated his maritimeactivities with the permission of ʻUthmān, the Muslim Arabs made expeditions to Cyprus,Arados, Sicily, Rhodes, Cos, Crete Islands and Andalusia. According to the informationgiven by the sources, Muslim Arabs who made the sea expedition also to Istanbul in thisperiod, defeated the Byzantine navy under the command of Emperor Constans II (641-668) around Antalya Phoenix in the battle called Dhāt al-Sawārī [The Battle of Masts] inIslamic history in 31 (652) or 34 (655). This was the first major naval victory achieved byMuslim Arabs and it ended Byzantium’s dominance in the Eastern Mediterranean. In thisarticle, the reasons for the sailing of Muslims, the activities carried out in coastal cities inmaritime sense, the preparations made before the landing operations and the results of theexpeditions will be evaluated in the light of both Islamic and Christian sources.