hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Mîzânü’l-müdde‘îyeyn fî-ikâmeti’l-beyyineteyn Adlı Eserin Aidiyet Problemi
Mîzânü’l-müdde‘îyeyn fî-ikâmeti’l-beyyineteyn Adlı Eserin Aidiyet Problemi
Yazar: Yiğit, Rukiye
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; muhâkeme,Esîrîzâde,yazma eser

Mîzânü’l-müdde‘îyeyn fî ikâmeti’l-beyyineteyn, muhâkeme hukuku alanında kaleme alınmış bir eserdir. Eserde, iki kişi arasındaki mülkiyet davalarının ispatı için mahkemeye sunulan delillerin tercihi meselesi doksan altı başlıkta, hasr ve istikrâ metotları kullanılarak ele alınmıştır. Dünyanın farklı ülkelerindeki kütüphanelerde çok sayıda yazma nüshası bulunan eser bazı kaynak ve kataloglarda birden fazla müellife ait olarak gösterilmiştir. Bu çalışma kapsamında Türkiye yazma kütüphanelerinde ve diğer ülkelerdeki ulaşılabilen yazma nüshaları incelenmiş, aidiyet problemine sebebiyet veren hususlara işaret edilerek eserin Esîrîzâde Abdülbaki Efendi’ye ait olduğu kanaatine varılmıştır.

Mîzânü’l-müdde‘îyeyn fî ikâmeti’l-beyyineteyn, muhâkeme hukuku alanında kaleme alınmış bir eserdir. Eserde, iki kişi arasındaki mülkiyet davalarının ispatı için mahkemeye sunulan delillerin tercihi meselesi doksan altı başlıkta, hasr ve istikrâ metotları kullanılarak ele alınmıştır. Dünyanın farklı ülkelerindeki kütüphanelerde çok sayıda yazma nüshası bulunan eser bazı kaynak ve kataloglarda birden fazla müellife ait olarak gösterilmiştir. Bu çalışma kapsamında Türkiye yazma kütüphanelerinde ve diğer ülkelerdeki ulaşılabilen yazma nüshaları incelenmiş, aidiyet problemine sebebiyet veren hususlara işaret edilerek eserin Esîrîzâde Abdülbaki Efendi’ye ait olduğu kanaatine varılmıştır.
Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı
Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) ‘Terceme-i Hâli’ne Bir Katkı
Yazar: Kalaycı, Mehmet
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Veliyyüddin Carullah Efendi,Osmanlı,Ulema,Otobiyografi

Bu yazının amacı, Veliyyüddin Carullah'ın terceme-i haline dair Muhammed Usame Onuş tarafından kaleme alınmış bir yazıyı tamamlayacak bir katkı sunmaktır. Laleli Koleksiyonu 1256 numarada kayıtlı bulunan ve Veliyyüddîn Efendi’nin temellük kaydının bulunduğu bir eserin zahriye sayfasına kendisi tarafından düşülmüş otobiyografik bir not, sunmak istediğimiz katkının merkezinde yer almaktadır. Veliyyüddîn Efendi, bu kısa notta İstanbul’da başlayıp Hicaz’a ve diğer İslam beldelerine uzanan, sonrasında da tekrar İstanbul’a dönmesiyle neticelenen kendi yaşam kronolojisini ana hatlarıyla ortaya koymaktadır. Not, Veliyyüddîn Efendi’nin nerede ne kadar kaldığı bilgisinin yanı sıra, bilhassa İstanbul’dan ayrılmadan önce ve buraya döndükten sonraki hayatı hakkında mevcut bilgilerimizi genişletecek önemli ayrıntılar ihtiva etmektedir. Bu çerçevede önce Veliyyüddîn Efendi’nin ilgili notu hakkında genel bir bilgi sunulmuş, ardından notun muhtevasına yansıyan hususlar başta Onuş’un yazısı olmak üzere Açıl’ın editörlüğünde gerçekleştirilen çalışma içerisinde yer alan yazılarla da ilişkilendirilerek tahlil edilmiştir. En sonda da zahriye notunun Arapça ve Türkçe metni ile görseli ek olarak sunulmuştur.

Bu yazının amacı, Veliyyüddin Carullah'ın terceme-i haline dair Muhammed Usame Onuş tarafından kaleme alınmış bir yazıyı tamamlayacak bir katkı sunmaktır. Laleli Koleksiyonu 1256 numarada kayıtlı bulunan ve Veliyyüddîn Efendi’nin temellük kaydının bulunduğu bir eserin zahriye sayfasına kendisi tarafından düşülmüş otobiyografik bir not, sunmak istediğimiz katkının merkezinde yer almaktadır. Veliyyüddîn Efendi, bu kısa notta İstanbul’da başlayıp Hicaz’a ve diğer İslam beldelerine uzanan, sonrasında da tekrar İstanbul’a dönmesiyle neticelenen kendi yaşam kronolojisini ana hatlarıyla ortaya koymaktadır. Not, Veliyyüddîn Efendi’nin nerede ne kadar kaldığı bilgisinin yanı sıra, bilhassa İstanbul’dan ayrılmadan önce ve buraya döndükten sonraki hayatı hakkında mevcut bilgilerimizi genişletecek önemli ayrıntılar ihtiva etmektedir. Bu çerçevede önce Veliyyüddîn Efendi’nin ilgili notu hakkında genel bir bilgi sunulmuş, ardından notun muhtevasına yansıyan hususlar başta Onuş’un yazısı olmak üzere Açıl’ın editörlüğünde gerçekleştirilen çalışma içerisinde yer alan yazılarla da ilişkilendirilerek tahlil edilmiştir. En sonda da zahriye notunun Arapça ve Türkçe metni ile görseli ek olarak sunulmuştur.
Son Dönem Osmanlı Hukukçularından Mehmed Said Bey’in Ahkâmu’l-bey‘ bi’l-vefâ İsimli Eserinin İncelemesi ve Transkripsiyonu
A Study and Transcription of Late Ottoman Jurist Mehmed Said’s Aḥkām al-bay‘ bi al-wafā
Yazar: Küçüksucu, Selman
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Mehmed Said,Bey‘ bi’l-vefâ,Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye,Kavl-i câmi‘,Rehin ; Mehmed Said,Bay‘ bi al-wafā,Majalla al-Ahkām al-‘Adliyya,al-Qavl al-cāmi‘,al-Rahin

Ahkâmu’l-bey‘ bi’l-vefâ, son dönem Osmanlı hukukçularından Mehmed Said Bey tarafından vefâen satış akdini konu alan ve Fetvâhâne’ye arz edilmek üzere kaleme alınmış bir risaledir. Tarih boyunca Hanefi fakihler tarafından çeşitli değerlendirmelere tabi tutulan bey‘ bi’l-vefâ akdi son dönem Osmanlı hukukunun en önemli eserlerinden biri sayılan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’de de kendine yer bulmuştur. Mecelle’nin üç farklı yerinde zikri geçen bu akit, her birinde diğerinden farklı anlamlara gelecek şekilde ifade edilmiştir. Bu duruma dikkat çeken Mehmed Said Bey eserinde ilk olarak bey‘ bi’l-vefâ akdi için Hanefi mezhebinde oluşan görüşleri kısa bir şekilde aktarmış ve bu görüşler arasında dönemin ihtiyaçlarına en uygun olacak şekilde bir tercihte bulunmuştur. Ayrıca Mecelle’deki maddeleri tercih ettiği görüş çerçevesinde değerlendirerek maddeler arasındaki çelişkiyi ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Mehmed Said Bey eserinin son kısmına ise Ahmet Cevdet Paşa’nın konu ile alakalı risalesini de eklemiş ve tercih ettiği kavl-i câmi‘in Cevdet Paşa’nın da tercihi olduğunu belirterek kendisini desteklemiştir.

The treatise of Aḥkām al-bay‘ bi al-wafā is written by Mehmed Said, an Ottoman jurist of the late modern period, with the intent of presenting it to the Fatwa Office (Fetvākhāne). The work deals with the loyalty contracts, i.e. bay‘ bi al-wafā. This type of contract, being tackled from various aspects by Hanafi jurists throughout the history of Islamic law, took an important place with its different meanings in Majalla al-Aḥkām al-‘Adliyya, which is considered one of the important works of the late Ottoman law. The contract was quoted in three different articles of Majalla and had distinct meanings in each of them. Drawing attention to this situation in his work, Mehmed Said Bey, at first, briefly articulates the provisions formed in the Hanafi school for the contract of bay‘ bi al-wafā and then makes a choice between these provisions in a way that best suits the needs of his period. Besides, he tries to eliminate the contradiction between the articles by evaluating them within the framework of the preferred provision. Finally, Mehmed Said Bey adds Ahmet Cevdet Pasha’s epistle to the last part of his work and aims to support his own opinion by stating that the al-qavl al-cāmi‘, which is also preferred by Cevdet Pasha.
Şeyh Alî El-Bistâmî’nin (Musannifek) “Hakāiku’lİmân Li-Ehli’l-Yakîn Ve’l-İrfân” Adlı Eseri Üzerine Bir İnceleme
A Review of The Work of Sheikh Alî Al-Bistâmî (Musannifak) Named “Hakāiku’l-İmân Li-Ehli’l-Yakîn Ve’l-İrfân”
Yazar: Karaver, Ümit
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Sheikh Alî al-Bistâmî Musannifak,Islamic Law (fıqh),Sufism,Persian,Hakāiku’l-îmân,Bursa İnebey Library ; Şeyh Alî el-Bistâmî Musannifek,Hakāiku’l-îmân,Farsça,Fıkıh,Tasavvuf,Nüsha,Bursa İnebey Kütüphanesi

XV. yüzyılın önemli simalarından biri olan, Horasan’dan diyar-ı Rum’a gelen Şeyh Alî el-Bistâmî Musannifek’in (ö. 875/1470) tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, tasavvuf, nahiv, belâgat konularında, telif, şerh ve haşiye olmak üzere kırka yakın eseri bulunmaktadır. Yazma halinde bulunan eserlerinin birçoğu henüz tahkik ve tercüme edilmemiştir. Bir kısım eserlerinin nüshalarına ise henüz ulaşılamamıştır. Musannifek’in nüshası yeni fark edilen eserlerinden biri de 841/1437 senesinin başlarında Herat’ta iken Farsça olarak kaleme aldığı, İslâm, imân ve ona müteallık olan hususları ihtiva eden, Hakāiku’lîmân li-ehli’l-yakîn ve’l-irfân adlı eseridir. Çalışmamızda 2015 yılında Bursa İnebey Kütüphanesinde bir nüshasına ulaşılan bu eser ile ilgili genel bilgiler verilmiş; ardından muhtevası, metodu, kaynakları ve nüshası ile ilgili bilgiler okuyucunun istifadesine sunulmuş ve tanıtımı yapılmıştır.

Sheikh Alî al-Bistâmî Musannifak (d. 875/1470), one of the important figures of the 15th century, coming from Horasan to Anatolia, has written about forty books on the themes of tafsir, hadith, İslâmic law (fıqh), kalam, Sufism, syntax, rhetoric, compilation, sharh, and hashiyah. Many of his existing manuscripts have not yet been reviewed and translated. Some copies of his manuscirpts have not even been discovered yet. One of Musannifek’s recently discovered manuscripts is Hakāiku’l-îmân li-ehli’l-yakîn ve’l-irfân, which he wrote in Persian early in the year 841/1437 when he was in Herat, It, covers the subject of Islâm, faith, and related topics. In our work, a copy of this manuscript, attained in Bursa İnebey Library in 2015 has been throughly examined by considering the name, author, the reason for writing, the date of its writing, sources, content, methodology, and the existing copy. The findings are presented for the review of the reader.
Mele’ İfadesinin Anlam Yelpazesi ve Kur’an Kıssalarındaki Yansımaları
The Meaning Range of Mele’ Expression and Its Reflections in the Qur’anic Stories
Yazar: Yaşar, Mehmet
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Tafsir,Meleʾ,Meleʾi’l-a’lâ,Qur’anic Stories,Meccan Period ; Tefsir,Mele',Mele'i'l-a'lâ,Kur'ân Kıssaları,Mekkî Dönem

Kur’an kıssaları, birçok mesaj barındırmaktadır. Bu sebeple de çok çeşitli yönlerden irdelenmesi gerekmektedir. Özellikle Kur’an’ın, aktardığı kıssalarda ön plana çıkardığı ifadelerin ve hakikatlerin incelenip anlaşılması, Kur’an’ın arzuladığı mefhuma ulaşmak noktasında ayrı bir ehemmiyete sahiptir. Kur’an’ın kıssalarda yoğunlukla zikrettiği ve neredeyse her kıssada altını çizdiği ifadelerden biri mele’ ifadesidir. Mele’ Arap dilinde birçok anlama gelmektedir. Kur’an’da da bu ifade çeşitli anlamalarda zikredilmiş ve el-meleü’l-a‘lâ tamlaması şeklinde de kullanılmıştır. Bu açıdan bakıldığında Kur’an kıssalarının mesajlarının iyi anlaşılması için Kur’an’ın bu ifadeye hangi anlamlar yüklediğinin tespiti son derece önemlidir. Bu çalışma, mele’ ifadesinin gerek Arap dilinde gerekse Kur’an’da hangi anlamlarda kullanıldığını konu edinmektedir. Bu bağlamda meleʾ ve el-meleü’l-a‘lâ ifadeleriyle ilgili müfessirlerin ve Arap dilcilerin görüşleri, ilgili âyetlerin bağlamı ve Kur’an’ın bu ifadeyi zikrettiği yerlerde kıssaların merkezinde değerlendirip değerlendirmediği bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra bu çalışma, meleʾ topluluğunun peygamberlerin davetine, muhataplara ve Mekkî döneme ne gibi yansımaları olduğuna da dikkat çekmeyi hedeflemektedir.

The stories within the Qur’an contain many messages. Consequently, it is important to examine the text from various perspectives. In particular, examining and understanding the expressions and truths that the Qur’an espouses is essential understanding its essence. One of the expressions that the Qur’an frequently mentions in the stories is “mele.” Mele has several meanings in the Arabic language. In the Qur’an, this expression is mentioned through various meanings and has been used as the phrase meleʾi’l-a’lâ. Therefore, it is extremely important to determine the meanings the Qur’an attributes to this expression to facilitate greater understanding of the messages within the Qur’anic stories. This study analyzes the meanings of the word “mele” used both in the Arabic language and in the Qur’an. In this context, the views of commentators and Arabic linguists on the expressions meleʾ and meleʾi’l-aʿlâ, the context of the relevant verses, and whether the Qur’an considers this expression at the center of its stories, constitutes the subject of this study. In addition, this study aims to highlight the influence the angel community had on the invitation of the prophets, the addressees, and the Meccan period.
Son Dönem Osmanlı Âlimlerinden Muhammed Zâhid Kevserî’nin Tasavvufun Çeşitli Meselelerine Yaklaşımı
A Late Ottoman Scholar Muḥammad Zāhid Al-Kawtharī’s Approach to The Certain Issues of Ṣūfism
Yazar: Baş, Emrah
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Tasavvuf,Zâhid Kevserî,Nakşibendiyye,Gümüşhâneviyye,Tevessül ; Ṣūfism,Zāhid al-Kawtharī,Naqshbandiyya,Gumushānawiyya,Tawassul.

Osmanlı’nın son dönemlerinde yetişen ve birtakım siyasi nedenlerle Mısır’a gitmek zorunda kalan Muhammed Zâhid Kevserî (öl. 1371/1952); hadis, kelâm ve fıkıh başta olmak üzere İslâmî ilimlerin çeşitli alanlarıyla ilgilenmiş ve önemli eserler kaleme almıştır. İlmî ve tasavvufî bir muhitte yetişen Kevserî, hayatı boyunca tasavvuf erbabıyla ilişkide bulunmuştur. Daha çok tarikatların silsileleriyle ilgili araştırmalar yapan Kevserî, kaleme aldığı eserlerle tasavvuf literatürüne önemli katkılarda bulunmuştur. Kevserî’nin ayrıca o dönemde yazılan eserlerin tahkiklerine yazdığı takriz ve takdimlerde de tasavvufun bazı meselelerine temas ettiği görülmektedir. Kevserî, daha çok Cüneyd-i Bağdâdî (öl. 297/909) gibi sûfîlerin öncülüğünde teşekkül eden Sünnî tasavvuf anlayışını benimsemiş ve pek çok görüşünü bu bağlamda temellendirmiştir. İlmî ve amelî kemâlâtı barındırması, marifetle sonuçlanan takvayı içermesi ve ahlaki olgunlaşmayı hedeflemesi sebebiyle tasavvufun günümüz için de hakikate ulaşmak için yegâne yol olduğunu belirtmiş ve varlık, insan, şeyh-mürid ilişkisi, kerâmet, râbıta, üveysîlik, tevessül gibi konular hakkında fikir beyan etmiştir.

Muḥammad Zāhid al-Kawtharī (d. 1371/1952), who grew up in the late Ottoman period and relocated to Egypt for political reasons, was interested in various fields of Islamic sciences, especially ḥadīth, kalām, and fiqh and wrote many important works. Al-Kawtharī grew up in a scientific and mystical environment and established close relations with many important Ṣūfīs throughout his life. Al-Kawtharī dealt mainly with the spiritual lineage of the Ṣūfī orders and made essential contributions to the Ṣūfi literature by means of his books. He also dealt with some subjects of Ṣūfism in the comments and presentations he wrote in reviews of other works written at that time. Al-Kawtharī adopted the Sunni Ṣūfi understanding that was formed under the leadership of Ṣūfis, such as al-Junayd al-Baghdādī (d. 297/909) and grounded many of his views in this context. He stated that Ṣūfism is the only way to reach the truth today. It contains theoretical and practical perfection, includes taqwa resulting in gnosis and aims at moral maturity. Further, he expressed his views on important aspects of Ṣūfism, such as existence, human, the shaykh-disciple relationship, miracle, rābita, uwaysiyya, and tawassul..
Taşradan Dersaadet’e Uzanan Bir Zincir: Osmanlı Devleti’nde 1846 Sonrası Ceza Jurnalleri
A Chain Extending from the Periphery to Dersaadet: Criminal Journals in the Ottoman Empire after 1846
Yazar: Nugay, Kübra
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Islamic Law,Ottoman Criminal Law,Tanzimat Era,Transformation,Centralization,Journal ; İslam Hukuku,Osmanlı Ceza Hukuku,Tanzimat Dönemi,Değişim,Merkezileşme,Jurnal

1839 tarihinde Tanzimat Fermanı’nın ilanından sonra Osmanlı Ceza Hukukunda iki önemli değişim dikkat çekmektedir. Bunlardan birincisi, 1840 tarihli Ceza Kanunu ile başlayan kanunlaştırma çalışmaları (1840 tarihli Ceza Kanunu’nu daha sonra 1851 ve 1858 tarihli Ceza Kanunları izlemiştir), ikincisi ise ceza kanununda belirtilen suçlara dair ceza davalarının Şeriat Mahkemeleri’nden ayrı, taşrada kurulan meclislerde görülmeye başlanmasıyla taşradan merkeze uzanan aşamalı yeni bir ceza yargılama sisteminin inşa edilmesidir (Nitekim bu yeni ceza yargılama sistemi 1864 tarihinde kurulan Nizamiye Mahkemelerine zemin teşkil etmiştir). Ceza hukuku alanında yaşanan bu önemli değişimler detayda birçok değişimi de beraberinde getirmiştir. Suç işleyen kimselerin isimlerinin, suçlarının ve suça dair davalarının görüldüğü meclis tarafından takdir edilen cezalarının bendler halinde yazıldığı ceza jurnalleri bunlardan biridir. Bu çalışmada, ilk olarak Tanzimat sonrası düzenlenmeye başlanan ceza jurnallerinin tarihi sürecine, yapısal özelliklerine, önemli değişimler yaşayan ceza hukuku içerisindeki işlevine odaklanılacaktır. Esasında 1840 sonrası dönemde yaşanan değişimin küçük bir unsuru olan ceza jurnallerinden yola çıkarak bu dönemde Osmanlı Ceza Hukukunun yaşadığı büyük değişimi anlamak için farklı bir yöntem denenecektir.

Two critical changes are remarkable in Ottoman criminal law after the proclamation of the Tanzimat Edict in 1839. The first of these is the codification studies that started with the Penal Code of 1840 (followed by the 1851 and 1858 Penal Codes). The second is the formation of a new criminal jurisdiction system, which gradually extends from the periphery to the center. Penal Code-defined criminal cases started to be heard in the councils established in the periphery, separate from sharia courts. (Thus, this new criminal jurisdiction system formed the basis for the Nizamiye courts, established in 1864.) These critical changes in the area of criminal law have brought many changes in detail. One such change is the criminal journals, in which names of offenders, their crimes, and the punishments determined by the councils where the criminal case is heard were written in paragraphs. This study focuses on the historical process and the structural features of criminal journals, initially written after the Tanzimat (by the councils), and their function in criminal law, having experienced crucial changes. Different methods will be tried, such as understanding the significant changes experienced in Ottoman criminal law in this period, starting with the criminal journals, which are a limited element of the change experienced in the post-1840 period.
Bekir Kuzudişli, Hadis Rivayetinde Bağlam: Sebebü îrâdi’l-hadîs, İstanbul: Klasik Yayınları, 2020 (ISBN: 978-975-2484-55-9)
Bekir Kuzudisli, Context in Hadith Narration: Sababu Irad al- Hadith, Klasik Yayinlari 2020
Yazar: Eşer, Ahmet
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Hadith,Irad al-Hadith,Riwayat ; Hadis,İradu,Rivayet

Bir hadisin sahâbeden tâbiûn tabakasına geçişi yani rivayeti, genelde hadis tarihini ve özelde ise sünnetin nakledilme serüvenini kavramada son derece önemlidir. I/VII. asır hadis rivayetini ve ilgili dönemin yapısını anlamada kilit bir role sahip olduğu görülen sebebü îrâdi’l-hadise (hadisin rivayet sebebine) dair bilgiler, bu kitabın hareket noktasıdır. Tanıtılan eserin başlığında, hem muhtevasını yansıtmak hem de hadis ilmi denilince rivayetlerin sebeplerine dair ilk zihne gelen “sebebü vürûdi’l-hadis” terkibinden ayırmak amacıyla “sebebü îrâdi’l-hadîs” kullanımı tercih edilmiştir.

Bir hadisin sahâbeden tâbiûn tabakasına geçişi yani rivayeti, genelde hadis tarihini ve özelde ise sünnetin nakledilme serüvenini kavramada son derece önemlidir. I/VII. asır hadis rivayetini ve ilgili dönemin yapısını anlamada kilit bir role sahip olduğu görülen sebebü îrâdi’l-hadise (hadisin rivayet sebebine) dair bilgiler, bu kitabın hareket noktasıdır. Tanıtılan eserin başlığında, hem muhtevasını yansıtmak hem de hadis ilmi denilince rivayetlerin sebeplerine dair ilk zihne gelen “sebebü vürûdi’l-hadis” terkibinden ayırmak amacıyla “sebebü îrâdi’l-hadîs” kullanımı tercih edilmiştir.
Salih Zeki’nin Makaleleri: Bir Bibliyografya Denemesi
Articles by Salih Zeki: A Preliminary Bibliographic Study
Yazar: Atasoy, Alper
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 23 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Salih Zeki,Bibliography Study,History of science,History of mathematics,Ottoman science,History of mathematics in Islam ; Salih Zeki,Bibliyografya,Bilim tarihi,Matematik tarihi,Osmanlı bilimi,İslam matematik tarihi

Bu çalışmada, 2018 yılında başladığımız ve 2021 yılında tamamladığımız bir araştırmaya dayanarak bilim tarihçisi, entelektüel ve eğitimci Salih Zeki Bey’in (1864-1921) makaleler bibliyografyası sunulmaktadır. Bu amaçla, öncelikle Salih Zeki’nin eserlerini tanıtan ve değerlendiren yayınlar incelenmiştir. Ardından Salih Zeki’nin makaleleri yıllara, konularına ve yayın yerlerine göre sınıflandırılmış ve Salih Zeki’nin yaklaşık 30 yıllık yazın hayatı üç döneme ayrılmıştır. 1889-1896 yılları arasındaki birinci dönemde yazılarının ağırlıklı olarak matematik ve astronomi tarihiyle ilgili olduğu görülmektedir. 1896-1908 yılları arasındaki ikinci dönemde, Salih Zeki, Rasathane-i Âmire müdürlüğü görevine paralel olarak daha çok jeoloji, meteoroloji, astronomi ve fizik ile ilgili bilimsel konularda yazmıştır. 1908 yılından ölümüne kadarki üçüncü dönemde eğitim, mantık ve felsefe gibi entelektüel konularla birlikte resmî saat, takvim ve istatistik daireleri gibi idarî konularda yazdığı tespit edilmiştir. Birbirinden böylesine farklı konuları kapsayan uzun yazın hayatı, Salih Zeki’nin yetkin bir bilim tarihçisi olduğu kadar, döneminin en etkili entelektüellerinden biri olduğunu göstermektedir.

In this study, the bibliography of articles by the Turkish historian of science and educator Salih Zeki (1864–1921) was examined as part of a research project that took place between 2018 and 2021. First, we reviewed the literature that introduced and evaluated the works of Salih Zeki. Next, we classified Salih Zeki’s articles by chronological order, topic, and periodical title. Salih Zeki’s 30 years of contribution to the literary field were further divided into three periods as a result of this classification. The first period (1889–1896) focused on the history of mathematics and astronomy. In the second period (1896–1908), he wrote mostly on scientific subjects related to geology, meteorology, astronomy, and physics, while serving as the director of the Ottoman Imperial Observatory. In the third period (1908–1921), he wrote on both arts and humanities subjects (e.g., education, logic, and philosophy), as well as administrative issues (e.g., the regulation of official time and calendarfor statistical offices). Together, these three periods of literary contribution across a variety of subjects suggest that Salih Zeki, while being a competent historian of science, was evidently one of the most influential intellectuals of his time.