Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Londra Konferansı (21 Şubat 1921-12 Mart 1921)
Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Londra Konferansı (21 Şubat 1921-12 Mart 1921)
Yazar: Akan, Erkin
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 16 No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Sevr Antlaşması,Londra Konferansı,Nüfus,Milliyetler İlkesi,Arşiv

Bu çalışma, OsmanlıDevleti ile İtilaf hükümetleri arasında, 10 Ağustos 1920’de imzalanmış olan SevrBarış Antlaşması’nın bazı maddelerinin yeniden düzenlenmesi için Londra’da 21Şubat-12 Mart 1921 tarihleri arasında toplanmış olan Londra Konferansıgörüşmelerini Osmanlı Arşivi belgeleri üzerinden incelemeyi ve değerlendirmeyiamaçlar. Sevr Barış Antlaşması, Osmanlı Devletini mali, iktisadi, askerialanlarda denetim altına alarak; onun, egemen bir devlet olmasına izinvermeyen, aynı zamanda, devletin sınırlarını daraltan bir antlaşmadır. Sevr’inimzasından kısa bir süre sonra, bu antlaşmanın uygulanmasının mümkün olmadığıortaya çıkmıştır. Sevr’in uygulanmayacağının ilk belirtisi, BüyükMillet Meclisine bağlı orduların, Doğu Anadolu’da Ermenistan’a karşı başarıgösterip Ermenistan ile Büyük Millet Meclisi Hükümetleri arasında 2/3 Aralık1920’de Gümrü Antlaşması’nın imzalanmasıdır. İkinci belirti, Sevr’inuygulanması için baskı aracı olarak kullanılan Yunan askeri hareketinin, 10Ocak 1921’de I. İnönü Muharebesi ile durdurulmasıdır. İtilaf Devletleri, bu ikigelişmeden sonra, Sevr’in bazı maddelerini düzenlemek için hem İstanbulHükümetini hem de Ankara Hükümetini Londra Konferansına davet etmiştir. LondraKonferansı görüşmeleri 23 Şubat 1921-12 Mart 1921 tarihleri arasında yedi celseyapılmıştır. Görüşmelerde İstanbul Hükümeti ile Ankara Hükümeti birliktehareket etmiştir. İstanbul Hükümeti temsilcisi Tevfik Paşa, ağırlıklı olaraksözü Ankara Hükümeti temsilcisi Bekir Sami Bey’e bırakmıştır. Londra Konferansıgörüşmelerinde, Sevr’in, İzmir, Doğu Trakya, Ermenistan, Kürdistan ile ilgilimaddeleri görüşülmüştür. İtilaf Devletleri ekonomik ve mali konularla ilgilimaddelerin görüşülmesine yanaşmamışlardır. Konferans, Yunanistan’ın İzmir veDoğu Trakya’da uluslararası bir komisyonun inceleme yapmasını kabul etmemesinedeniyle bir sonuca varamamıştır. İtilaf Devletleri, Büyük Millet Meclisitemsilcilerini bu konferansa çağırarak, Ankara Hükümetini diplomatik olaraktanımışlardır.

Bu çalışma, OsmanlıDevleti ile İtilaf hükümetleri arasında, 10 Ağustos 1920’de imzalanmış olan SevrBarış Antlaşması’nın bazı maddelerinin yeniden düzenlenmesi için Londra’da 21Şubat-12 Mart 1921 tarihleri arasında toplanmış olan Londra Konferansıgörüşmelerini Osmanlı Arşivi belgeleri üzerinden incelemeyi ve değerlendirmeyiamaçlar. Sevr Barış Antlaşması, Osmanlı Devletini mali, iktisadi, askerialanlarda denetim altına alarak; onun, egemen bir devlet olmasına izinvermeyen, aynı zamanda, devletin sınırlarını daraltan bir antlaşmadır. Sevr’inimzasından kısa bir süre sonra, bu antlaşmanın uygulanmasının mümkün olmadığıortaya çıkmıştır. Sevr’in uygulanmayacağının ilk belirtisi, BüyükMillet Meclisine bağlı orduların, Doğu Anadolu’da Ermenistan’a karşı başarıgösterip Ermenistan ile Büyük Millet Meclisi Hükümetleri arasında 2/3 Aralık1920’de Gümrü Antlaşması’nın imzalanmasıdır. İkinci belirti, Sevr’inuygulanması için baskı aracı olarak kullanılan Yunan askeri hareketinin, 10Ocak 1921’de I. İnönü Muharebesi ile durdurulmasıdır. İtilaf Devletleri, bu ikigelişmeden sonra, Sevr’in bazı maddelerini düzenlemek için hem İstanbulHükümetini hem de Ankara Hükümetini Londra Konferansına davet etmiştir. LondraKonferansı görüşmeleri 23 Şubat 1921-12 Mart 1921 tarihleri arasında yedi celseyapılmıştır. Görüşmelerde İstanbul Hükümeti ile Ankara Hükümeti birliktehareket etmiştir. İstanbul Hükümeti temsilcisi Tevfik Paşa, ağırlıklı olaraksözü Ankara Hükümeti temsilcisi Bekir Sami Bey’e bırakmıştır. Londra Konferansıgörüşmelerinde, Sevr’in, İzmir, Doğu Trakya, Ermenistan, Kürdistan ile ilgilimaddeleri görüşülmüştür. İtilaf Devletleri ekonomik ve mali konularla ilgilimaddelerin görüşülmesine yanaşmamışlardır. Konferans, Yunanistan’ın İzmir veDoğu Trakya’da uluslararası bir komisyonun inceleme yapmasını kabul etmemesinedeniyle bir sonuca varamamıştır. İtilaf Devletleri, Büyük Millet Meclisitemsilcilerini bu konferansa çağırarak, Ankara Hükümetini diplomatik olaraktanımışlardır.