Gelecek İçin Belleği Korumak: Tiyatro Arşivi Oluşturma Gerekliliği
Protecting Memories for the Future: The Necessity of Establishing a Theatre Archive
Yazar: Pelister, Gözde
Dergi: Konservatoryum, Vol. 9 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Applied Theatre ; Uygulamalı Tiyatro ; Theatre,Archive,Memory ; Tiyatro,,bellek,arşiv

Günümüz  kuramsal  çalışmaları  kapsamında  tarih,  bellek  çalışmalarıyla  farklı  açılardan anlaşılmaya çalışılmaktadır. Tiyatro ise doğası gereği insanın geçmişten günümüze  olan  yolculuğunu  performans  dolayımıyla  sahneye  taşımaktadır.  Bu  bağlamda tiyatro oyunlarının, tarihin resmi olmayan belgeleri olarak korunması önemlidir.  Tarihin  en  önemli  kaynağı  bellektir.  Arşivler  ise  tarihsel  belgelerle  kolektif  belleğin  depolarıdır.  Arşivler  hatırlanmaya  değer  şeylerin  geçmişten  bugüne ardından da geleceğe taşındığı mekanlardır. Özellikle batı kültürü köklü bir arşiv geleneğine sahiptir. Toplumsal ve politik olayların kayıtlarının tutulması geçmişi   anlayıp   bugünü   anlamlandırmaya   yardımcı   olmaktadır.   Türkiye’de   devlet  arşivi,  Osmanlı  İmparatorluğu  dönemine  uzanan  güçlü  bir  geleneğe  sahiptir.  Türk  tiyatrosunun  ise,  depolama  alışkanlığına  sahip  olsa  da  özellikle  bağımsız  tiyatroların  sayılarının  arttığı  günümüzde,  gerek  tiyatroların  gerekse  araştırmacıların  taleplerini  karşılayacak  çağa  uygun  bir  arşivleme  alışkanlığına  sahip olduğu maalesef söylenemez. Bu bağlamda tiyatroların sahnelediği oyunlar ve  tecrübeleriyle  toplumsal  arşivler  oldukları  söylenebilir.  Toplumsal  bellek  ve  tiyatro belleğini korumanın dijital çağda daha da önemli hale geldiği açıktır. Bu makalenin  amacı,  tarih,  bellek  ve  arşiv  ilişkisi  bağlamında  2009  yılında  Birleşik  Devletler’de  başlayan  Amerikan  Tiyatrosu  Arşiv  Projesi  (ATAP)  örneği  üzerinden  Türk   tiyatrosunun   belleğini   korumak   için   tiyatroların   arşiv   oluşturmalarının   önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır

The   attempt   is   made   within   the   context   of   today’s   theoretical   studies   to   understand   history   through   different   perspectives   using   memory   studies.   Meanwhile,  theatre  inherently  carries  the  journey  of  humanity  from  past  to  present by means of performance. In this regard, theatre plays are said to be the unofficial documents of history. Archives are the stores of collective memory and also  the  places  where  the  things  that  are  worth  remembering  are  transferred  from  the  past  to  present.  Western  culture  has  a  very  rooted  archival  tradition.  Keeping  records  of  social  and  political  events  is  helpful  in  understanding  the  past.  Turkiye  also  has  a  strong  archival  tradition  with  roots  in  the  Ottoman  Empire.  Although  Turkish  theatre  has  an  archival  nature,  to  say  that  a  modern  archive nature is present which answers not only the needs of theatre companies themselves but also the needs of researchers is unfortunately difficult these days  where the number of independent theatre companies is increasing. Protecting the collective memory and legacy of theatre in this digital world is obviously very important. The aim of this article is to present how important establishing archives is for protecting the Turkish theatre’s legacy in terms of the relationships among history, memories, and archives, and this is done using the example of the American Theatre Archive Project (ATAP) that was started in the United States in 2009.