hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
On Dokuzuncu Yüzyılda Çanakkale Boğazı’nda Yeni Bir Savunma Noktası: Bigalı Kalesi
Fort Bigali: A Nineteenth-Century Defensive Position in the Dardanelles
Yazar: Keskin, Özkan
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 22 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Dardanelles,Fort Bigalı,bastions,Ottoman Empire ; Çanakkale    Boğazı,Bigalı    Kalesi,tabya,Osmanlı    İmparatorluğu

On     dokuzuncu     yüzyıl     başında     Osmanlı-Rus     gerginliğinin     giderek     tırmanmasıyla  Çanakkale  Boğazı’nda  tabya  ve  batarya  yapımını  devletin  öncelikli  işleri  arasına  girmişti.  Osmanlı  Devleti,  Rusya  ile  yapmış  olduğu  1799   ittifakına   rağmen   barışın   kalıcı   olmayacağını   görüyor   ve   Fransa’ya   yakınlaşmayı tercih ediyordu. Gelişmeler Osmanlı yönetiminin öngörülerinde yanılmadığını   gösterdi   ve   Rusya   ile   gerginleşen   ilişkiler   1806’da   savaşa   dönüştü.  Bu  noktada  İngiltere,  müttefiki  Rusya’nın  tüm  askeri  kuvvetlerini  Avrupa’da   devam   eden   IV.   Koalisyon   Savaşında   kullanmasını   istiyordu.   Osmanlı   Devleti’nin   sulh   müzakerelerine   oturtulması,   ancak   İstanbul’un   zorlanması  ile  mümkün  olabilirdi.  Bu  amaçla  Çanakkale  Boğazı  açıklarında  bekleyen  İngiliz  donanması  19  Şubat  1807’de  Boğaz’dan  kolayca  geçerek  ertesi  gün  İstanbul  Boğazı’na  demirledi.  İstanbul’daki  İngiliz  baskısı  devam  ederken,   Çanakkale   Boğazı’nın   Avrupa   yakasında   Bigalı   adıyla   bir   tabya   yapımına  başlandı.  Ancak  Sultan  III.  Selim’in  de  tespit  ettiği  gibi,  Çanakkale  Boğazı’ndaki görevliler tabyanın yapımına gereken önemi vermemişlerdi. Bu çalışmada başta Osmanlı arşiv belgelerinden yararlanılarak, mimarı ve yapım tarihi literatürde tam olarak bilinmeyen Bigalı Kalesi’nin yapımı ele alınacaktır.

In the early nineteenth century, the escalation of Ottoman–Russian tensions forced   the   Ottoman   empire   to   construct   forts   and   batteries   along   the   Dardanelles Strait. Despite the 1799 alliance with Russia, the Ottoman Empire sought  diplomatic  proximity  with  France.  At  the  time,  Great  Britain  wanted  Russia  as  an  ally  and  aimed  to  use  its  military  forces  at  the  Fourth  Coalition  War  that  occurred  in  Europe  against  France.  To  include  the  Ottoman  State  into  peace  negotiations,  the  British  Fleet  crossed  the  Strait  on  February  19,  1807 and anchored at the Bosphorus on the next day. Despite the continued pressure  exerted  by  the  British  on  Istanbul,  the  construction  of  a  fort  named  Bigali  on  the  European  side  of  the  Dardanelles had begun. Thus, the study examines the construction of Fort Bigali, unveils its little-known architect and construction date, by referring primarily to Ottoman archival documents.
Yeni Kaynaklar Işığında Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti
Ottoman Society for Engineers and Architects in the Light of New Sources
Yazar: Kocaman, Meltem
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 22 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Osmanlı,Mühendislik Tarihi,Mimarlık Tarihi

SALT Araştırma, Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti’nin tarihine ışık tutacak yeni bir dijital koleksiyonu internet ortamında erişime açtı. Bu koleksiyonda, Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti’nin 1920’lerde üyelerinden topladığı, kendi el yazılarıyla kaleme alınmış Osmanlıca özgeçmişleri ve Cemiyet’e ait üye listeleri bulunmaktadır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü’nden iki araştırmacı bu koleksiyona ve diğer güncel kaynaklara başvurarak Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti’ne ve üyelerine odaklanan bir kitap projesine başlamıştır.

SALT Research has published online a new digital collection that will shed light on the history of the Ottoman Society for Engineers and Architects. The collection includes the résumés that the Ottoman Society for Engineers and Architects collected from its members in the 1920s, each written in Ottoman Turkish in their own handwriting, and the list of members of the Society. Two researchers from the Department of the History of Science at Istanbul University Faculty of Letters started a book project focusing on the history of the Society and its members by referring to this collection and other current sources.
Max Pfannenstiel’in Yüksek Ziraat Enstitüsü Kütüphane Müdürlüğü Yılları (1938-1941)
Max Pfannenstiel as a Library Director at the Higher Institute of Agriculture (1938–1941)
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 22 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Max Pfannenstiel,Higher Institute of Agriculture (Ankara),Anatolian geology,Lorenz Oken ; Max   Pfannenstiel,Yüksek   Ziraat   Enstitüsü   (Ankara),Anadolu jeolojisi,Lorenz Oken

1933   yılında   Ankara’da   açılan   Yüksek   Ziraat   Enstitüsü’nün   (YZE)   kuruluş   yıllarında,    Alman    Hükümeti    tarafından    gönderilen    bilim    insanlarının    görev  yaptığı  bilinmektedir.  Bunların  dışında,  Nazi  yönetiminden  kaçarak  Türkiye’ye  sığınan  az  sayıda  mülteci  bilim  insanı  da  bu  kurumda  görev  almıştır. Aralarında, jeolog-kütüphaneci Max Jakob Pfannenstiel (1902-1976) de   vardır.   Pfannenstiel,   Türkiye’de   bulunduğu   1938-1941   yılları   arasında   YZE    Kütüphanesi’nin    müdürlüğünü    yürütmüştür.    Andreas    Hoppe,    bu    doğa  bilimcinin  biyografisini  Almanca  olarak  kitaplaştırmıştır.  Biyografide,  Pfannenstiel’in  Ankara  dönemini  anlatan  bir  bölüm  vardır.  Bu  bölümde,  Pfannenstiel’in  müdür  olarak  görev  yaptığı  YZE  Kütüphanesi,  Ankara’daki  Alman    kolonisi    ve    Pfannenstiel’in    Ankara’daki    kütüphane    çalışmaları,    Anadolu’nun  jeolojisi  hakkındaki  çalışmaları  ve  doğa  bilimci  Lorenz  Oken  üzerine  yazdığı  kitabın  basımı  ile  ilgili  bilgiler  yer  almaktadır.  Bu  bilgiler,  Ankara’nın  bilim  hayatına  ve  YZE  tarihine  bir  katkı  olarak  görüldüğünden,  anılan bölüm Türkçeye çevrilmiştir.

The  Higher  Institute  of  Agriculture  was  founded  in  Ankara,  Turkey  in  1933.  During  its  early  years,  it  benefited  from  the  experience  of  German  scholars  either sent to Turkey by the Third Reich or who fled the Nazi regime. Among the latter was the geologist Max Jakob Pfannenstiel (1902–1976). Pfannenstiel was  the  director  of  the  Institute’s  library  between  1938  and  1941.  A  recent  book  by  Andreas  Hoppe  traces  the  biography  of  Pfannenstiel  and  includes  a  chapter  introducing  Pfannenstiel’s  years  in  Turkey.  The  paper  presents  the  Turkish  translation  of  the  said  chapter,  which  discusses  the  German  colony  in  Ankara,  Pfannenstiel’s  library  work,  his  research  on  Paleolithic  Anatolia  and Anatolian geology, and the publication of his book on Lorenz Oken, the German  natural  historian.  This  chapter  was  translated  into  Turkish  to  shed  light  on  German  scholars  in  Ankara  at  the  beginning of the World War II and on the history of the Institute.
II. Abdülhamid Dönemi’nde İstanbul’da Modern Protez İmalatı Girişimleri
Modern Prosthetic Manufacturing in Istanbul: Initiatives Taken Under the Reign of Abdülhamid II
Yazar: Aktaş, Esat
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 23 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Ottoman society,Social state,Disability,Prosthesis,Artificial limbs ; Osmanlı toplumu,Sosyal devlet,Engellilik,Protezler,Yapay uzuv,Yapay organ

Zihinsel ve bedensel engellilik durumu, doğuştan olabileceği gibi hayatın akışı içerisinde de meydana gelebilir. Her toplumda olabilecek engellilik hâli, Osmanlı toplumundaki insanlarda da görülmüştür. Bu doğrultuda, hastalık ya da kaza sonucunda kaybedilen uzvun yerine “suni uzuv” olarak isimlendirilen protezler yapılmıştır. Kullanılan protezler içinde kol, bacak ve göz protezleri yer almaktadır. On dokuzuncu yüzyılda Avrupa’da yaygın imâl edilen protezler, Osmanlı Devleti’nde on dokuzuncu yüzyılın sonunda, II. Abdülhamid Dönemi’nde (1876-1909) yapılmaya başlanmıştır. Döneme ait arşiv belgelerinde ise ağırlıklı olarak protez bacak yapımına dair talepler dikkati çekmektedir. Devlet, Paris’teki bir atölyeye bu işe yatkın kişileri protez yapımını öğrenmeleri için göndermiştir. Bununla birlikte ihtiyaç duyulan imalathaneler, Tersane-i Amire ve Tophane-i Amire başta olmak üzere devletin çeşitli birimlerinde kurulmuştur. Özel imalathanelerin de bulunduğu İstanbul’da, protez masraflarının devlet tarafından karşılanması için birçok engelli tarafından başvuru yapılmıştır. Protez için yapılan talepler, ilgili kurumlarca değerlendirilmiş ve sosyal devlet olmanın gereği olarak bunların büyük bir kısmının masrafı da devlet tarafından karşılanmıştır.

Mental and physical disabilities can be congenital or acquired at any stage in life. As in any other society, these disabilities were also prevalent among the Ottomans. Accordingly, prostheses, also called “artificial limbs,” were manufactured to replace limbs lost as a result of illness or accident. Commonly used prostheses include those for legs, arms, and eyes. Although prostheses were already manufactured in Europe in the 19th century, initiatives to introduce them in Istanbul began in the reign of Abdülhamid II in the late 19th century. The archival documents from this period typically relate instances of demands made for the manufacture of prosthetic legs. Skilled individuals were sent to Paris to attend a workshop for and undergo training in manufacturing prostheses. In addition, factories were established at various units of the Imperial Dockyards (Tersane-i Amire) and in the State Gun Factory (Tophane-i Amire). Private workshops producing prosthetic devices were also prevalent. The demands for prostheses were evaluated by the relevant institutions and the expenditures incurred for most of them were covered by the state in the capacity of its identification as a social state.
Bir Sergi ve Bir Kitap: Heilbronn Botanik Bahçesinin Yaşama Tutunuşu
The Heilbronn Botanical Garden’s Perseverance: Exhibition-cum-Essay
Yazar: Günergun, Feza
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 22 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Heilbronn,Turhan Baytop,Asuman BAytop,Botanik,Botanik Bahçesi,Dilşad Aladağ,Eda Aslan ; Heilbronn,Asuman Baytop,Turhan Baytop,Botany,Botanical Garden,Dilşad Aladağ,Eda Aslan

Mimar Dilşad Aladağ ile sanatçı Eda Aslan’ın 2017 yılından beri ‘Heilbronn Botanik Bahçesi’ üzerine yürüttükleri “Unutma Bahçesi” projesinin ürünlerinden biri olan ve aynı adı taşıyan sergi, 14 Nisan 2021’de DEPO’da (Tophane, İstanbul) açıldı.  Sergi, Aladağ ve Aslan ikilisinin Bir Yerin İzinde Pek Çok Yer (İstanbul: Manifold, 2021) kitabı ile taçlandı.

Mimar Dilşad Aladağ ile sanatçı Eda Aslan’ın 2017 yılından beri ‘Heilbronn Botanik Bahçesi’ üzerine yürüttükleri “Unutma Bahçesi” projesinin ürünlerinden biri olan ve aynı adı taşıyan sergi, 14 Nisan 2021’de DEPO’da (Tophane, İstanbul) açıldı.  Sergi, Aladağ ve Aslan ikilisinin Bir Yerin İzinde Pek Çok Yer (İstanbul: Manifold, 2021) kitabı ile taçlandı.
Avusturyalı Bir Hekimin Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’ye Mirası: Graziadio Friedrich Vallon (1819-1859) ve Kütüphanesi
Legacy of an Austrian Physician at the Imperial School of Medicine: Graziadio Friedrich Vallon (1819–1859) and His Library
Yazar: Aykut, Ebru
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 23 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: The history of Ottoman medicine,Graziadio Friedrich Vallon,the library of the Imperial School of Medicine,Viennese School of Medicine,Austro-Ottoman medical encounters ; Osmanlı tıp tarihi,Graziadio Friedrich Vallon,Mekteb-iTıbbiye-i Şahane kütüphanesi,Viyana Tıp Ekolü,Avusturya-Osmanlı tıbbiilişkileri

Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, Osmanlı İmparatorluğu’nun en önemli eğitim kurumlarından biriydi. 1838’den itibaren Viyana’dan davet edilen Avusturyalı hekimler, okul müfredatının ve kamu sağlığı hizmetlerinin yeniden düzenlenmesinde büyük rol oynadılar. Bu hekimler arasında Karl Ambros Bernard, Sigmund Spitzer, Joseph Wartbichler ve Lorenz Rigler’in biyografileri çalışılmış, Osmanlı tıp eğitimine katkıları büyük ölçüde teslim edilmiştir. Viyana ekolünün Tıbbiye’deki son temsilcisi Graziadio Friedrich Vallon (1819-1859) ise literatürde ihmal edilmiş bir figür olarak kalmıştır. Bu makale, Avusturya Ulusal Kütüphanesi ve Bavyera Devlet Kütüphanesi digital arşivlerindeki süreli tıbbi yayınlardan faydalanarak Vallon’un hayatı ve kariyerine ışık tutmayı amaçlarken, aynı zamanda Osmanlı Arşivi’nde bulunan bir dosyaya odaklanıyor. Dosya, Vallon’un kütüphanesindeki kitapları listeleyen bir defter ihtiva etmekte ve bu kitapların Vallon’un vefatının ardından Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane kütüphanesi için satın alındığını göstermektedir. Bu defter sayesinde, bir on dokuzuncu yüzyıl hekiminin özel kütüphanesine yakından göz atma ve 1859’dan sonra okulun kütüphanesinde bulunan kitap koleksiyonunu kısmen de olsa keşfetme imkânı buluyoruz.

The Imperial School of Medicine was one of the foremost educational institutions of the Ottoman Empire. From 1838 onward, the Austrian physicians invited from Vienna played a significant part in reorganizing the school’s curriculum and public health services. Among these physicians were Karl Ambros Bernard, Sigmund Spitzer, Joseph Wartbichler, and Lorenz Rigler. Their biographies and contributions to Ottoman medical education have received relatively large attention, whereas the final representative of the Viennese physicians at the Imperial School of Medicine, Graziadio Friedrich Vallon (1819– 1859), has remained a neglected figure in the literature. This article seeks to shed light on Vallon’s life and career by using medical periodicals available in the digitized archives of the Austrian National Library, the Bavarian State Library, and a dossier from the Ottoman archives. The dossier includes an inventory listing Vallon’s books from his personal library, thereby showing that the library of the Imperial School of Medicine purchased the books after his death. Thanks to this inventory, we have the opportunity to take a closer look at the private library of a 19th century physician and explore, in some measure, the book collection the school’s library owned after 1859.
Mecmûa-i İber-i İntibâh ve Osmanlı Popüler Bilim Dergileri Arasında İlk Polemikler
The Mecmûa-i İber-i İntibâh and the Early Polemics Among Ottoman Popular Science Journals
Yazar: Yurtoğlu, Bilal
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 23 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Mecmûa-i İber-i İntibâh,Mecmûa-i İbretnümâ,Cemiyet-i Kitâbet,Mecmûa-i Fünûn,Ibn Khaldun,Bahaeddinal-Âmûlî,Vidinli Tevfik ; Mecmûa-i İber-i İntibâh,Mecmûa-i İbretnümâ,Cemiyet-iKitâbet,Mecmûa-i Fünûn,İbn Haldun,Bahaeddin el-Âmulî,Vidinli Tevfik

Aralık 1862’de Cemiyet-i Kitâbet tarafından yayınlanmaya başlanan Mecmûa-i İber-i İntibâh Osmanlı’nın ikinci popüler bilim dergisidir. Dergi, Haziran 1864 yılındaki sekizinci sayıdan sonra yayınına ara vermiş, Ekim 1865’ten itibaren adını Mecmûa-i İbretnümâ olarak değiştirerek dokuzuncu sayıdan devamla bu kez aylık olarak düzenli şekilde tekrar yayınlanmaya başlamıştır. On altıncı ve son sayısı Mayıs 1866 tarihlidir. Eğitimin önemini vurgulayan dergi, amacını okul çocuklarının okuyup faydalanacağı bir eser olmak şeklinde açıklamaktadır. İçerdiği yazılardan, söz konusu topluluğun ve dergisinin geleneksel bir kültür anlayışına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Derginin, ilk Osmanlı popüler bilim dergisi olan Mecmûa-i Fünûn ile bilimsel olmayan sert polemiklere girdiği görülmektedir. Dergideki bazı yazıların Mukaddime’den aktarmalarla oluşturulması İbn Haldun’un o dönem Osmanlı kültür yaşamındaki etkisini göstermesi bakımından önemlidir. Vidinli Tevfik’in Bahaeddin el-Âmulî’nin Arapça Hülâsatu’l-Hisâb adlı aritmetiğe ilişkin eserinin Türkçe açıklamalar da içeren çevirisine başladığı gösteren tefrikası dâhil olmak üzere, o dönemde yayınlanmış ancak ilgili bibliyografyalarda kaydı bulunmayan bazı bilim tarihi kitapları hakkında verdiği bilgiler, derginin bilim ve kültür tarihimiz açısından önemli yönleri olarak değerlendirilebilir.

First published in December 1862 by the Cemiyet-i Kitâbet, the Mecmûa-i İber-i İntibâh was the second most popular Ottoman science journal. The journal ceased publication after its 8th issue in June 1864. Its name was changed to Mecmûa-i İbretnümâ from its 9th issue (October 1865) onward, and thereafter, it became a monthly journal. Its 16th and final issue was dated May 1866. Emphasizing the importance of education, the journal’s aim was to provide reading materials for school children. Its content reflects the traditional understanding of culture and society. It went into non-scientific polemics with the Mecmûa-i Fünûn, the first popular science magazine of the Ottoman Empire. Journal’s articles quoting from the Mukaddime witness the influence of Ibn Khaldun on Ottoman cultural life of the time. The journal further informs regarding the Turkish translation by Vidinli Tevfik from Bahaeddin el-Âmûlî’s arithmetical book, Hülâsatü’l-Hisâb, and some history of science books of the time, which were not recorded in bibliographies. These pieces of information are crucial because they attest to the unknown aspects of Turkish scientific and cultural history.
Gustave Flaubert’in Madame Bovary Adlı Fransızca Romanının İngilizce ve Türkçe Çevirilerinin Eşdeğerlik Bağlamında Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi
A Comparison of Gustave Flaubert’s French Novel Madame Bovary in The Equivalence of English and Turkish Translations
Yazar: Özcan, Murat; Çelik, Aslı
Dergi: İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, Vol. 0 No. 15, 2021
Anahtar kelimeler: Translation,literary translation,equivalence in translation,cultural elements,contrasting translations ; Çeviri,yazın çevirisi,çeviride eşdeğerlik,kültürel unsurlar,çeviri karşılaştırması

Toplumların kültür farkları, yaşama ve düşünce biçimlerindeki farklılıklar dillerine yansır. Böylece her dil bünyesinde kendine özgü özellikler bulundurur. Bir toplumun sahip olduğu kültürel birikim çeviri için önemli bir bileşendir. Çevirinin kültürden kültüre gerçekleşen bir eylem olması dillere yansıyan özelliklerin başka dilde dengini bulmayı gerekli hale getirir. Çeviri metnin işlevsel olabilmesi kaynak kültürün doğru alımlanmasına ve erek kültürü de göz önünde bulundurmaya bağlıdır. Bundan dolayı çeviri eyleminin hem dilbilimsel, anlamsal ve biçimsel özelliklere hem de kültürel unsurlara dikkat edilerek gerçekleştirilmesi beklenir. Bu bağlamda algılanan kaynak kültürün her iki erek kültürde nasıl yansıdığını ortaya koymak çalışmanın başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Bu çalışma Gustave Flaubert’in “Madame Bovary” adlı romanından seçilen örneklerin İngilizce ve Türkçe çevirileri ile eşdeğerlik kuramına bağlı kalarak karşılaştırmalı bir biçimde incelenmesini içerir. Betimleyici yöntem temelinde karşılaştırmalı olarak yapılan çalışmanın amacı eşdeğerliğin sağlanmasında kültürlerin etkisini ortaya koymaktır.

The cultural differences between the Turkish, English, and French societies and the differences in their respective ways of life and thought processes are reflected in their respective languages. Therefore, each language has its own features. The cultural accumulation of a society is a vital factor in translation. Translation takes typically involves the expression of text not only in a different (target) language but also a different cultural context; thus, during the translation process, it is essential to identify the equivalent features of the source language of the text in the target language. The functionality of the translated text depends upon the accuracy with which the source culture is perceived and the target culture acknowledged. Therefore, the act of translation must consider the semantic and formal characteristics of the languages as well as the formal and cultural elements of both cultures. In this context,this study examines the ways in which the perceived source culture is reflected in both the target cultures. This study entails a comparative analysis of examples selected from Gustave Flaubert’s novel Madame Bovary using their English and Turkish translations within the framework of equivalence theory. The aim of this comparative study—which employs the descriptive method—is to reveal the effect of cultures on ensuring equivalence.
Tanzimat ve Erken Cumhuriyet Dönemlerinde Girişilen Modernleşme Çabalarını Çeviri Kurumları Üzerinden Değerlendirmek: Encümen-i Daniş ve Tercüme Bürosu Örnekleri
Evaluating Modernization Efforts During the Tanzimat Era and Early Republican Period Through Translation Institutions: Examples of Encümen-i Daniş and Translation Bureau
Yazar: Uzunköprü, Barbaros; Demez, Neslihan
Dergi: İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi No. 16, 2021
Anahtar kelimeler: Tanzimat Era,early Republican period,Encümen-i Daniş,Translation Bureau,modernization,Westernization,Polysystem Theory ; Tanzimat Dönemi,erken Cumhuriyet dönemi,Encümen-iDaniş,Tercüme Bürosu,modernleşme,Batılılaşma,Çoğuldizge Kuramı

Tanzimat Fermanı ve onun açtığı dönem gerek modernleşme gerekse de kurumsal çeviri faaliyetleri açısından tarihimizde önemli bir eşiği temsil eder. Benzer şekilde erken Cumhuriyet döneminde de yoğun bir modernleşme süreci takip edilmiş hem bireyler hem de Tercüme Bürosu aracılığıyla dinamik bir çeviri faaliyeti sürdürülmüştür. Bu çalışmada Tanzimat Dönemi’nde kurulan Encümen-i Daniş ve erken Cumhuriyet döneminde kurulan Tercüme Bürosu örneklerinde çevirinin modernleşme ve Batılılaşma çabalarıyla ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Daha önce tarihsel süreçte var olan çeviri kurumları tekil olarak farklı bakış açılarıyla ele alınsa da farklı dönemlerden iki kurumun toplumsal değişim süreçlerine yapılan etki açısından karşılaştırmalı olarak birlikte incelenmesi bu çalışmanın literatüre özgün katkısını oluşturmaktadır. Çalışmada çeviri toplumsal, tarihî ve kültürel bir olgu olarak ele alındığından kuramsal altyapıyı oluşturması amacıyla Çoğuldizge Kuramı seçilmiştir. Elde edilen bulgulara göre Encümen-i Daniş’in ve Tercüme Bürosu’nun modernleşme ve Batılılaşma çabalarını destekledikleri ve ilgili dönemlerde gerçekleştirilen çeviri faaliyetlerinin bu kavramlarla doğrudan ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

The Tanzimat Edict and the period it opened represent an important threshold in our history in terms of both modernization and institutional translation activities. Similarly, an intense modernization process was followed in the early Republican period. A dynamic translation activity was conducted by both institutions, Encümen-i Daniş and the Translation Bureau. This study aimed to examine the relationship between translation and the modernization and Westernization efforts of Encümen-i Daniş established in the Tanzimat Era and the Translation Bureau established in the early Republican period. Although the translation institutions that existed in earlier periods were individually examined from different perspectives, this study provides a comparative analysis of their influence on social transformation processes. Because translation is a social, historical, and cultural phenomenon, the polysystem theory was selected as the theoretical basis. The findings indicated that Encümen-i Daniş and the Translation Bureau supported the modernization and Westernization efforts, and translation was directly related to these concepts.