Çin Dış Politikasında Devamlılık ve Değişim: Mao Zedong’dan Xi Jinping’e
Çin Dış Politikasında Devamlılık ve Değişim: Mao Zedong’dan Xi Jinping’e
Yazar: Durmaz, Ferhat
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 48 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: International Politics ; Uluslararası Siyaset ; Çin Dış Politikası,Mao Zedong,Deng Xiaoping,Hu Jintao,Xi Jinping

Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1949’dan günümüze Çin’in dış politika hedefleri önemli bir dönüşüme uğramıştır. Mao Zedong liderliğindeki (1949-1976) Çin, dış politikada, yeni kurulan devletin güvenliğini sağlamayı hedeflerken, Deng Xiaoping (1978-1992) dış politikada ülkenin ekonomik kalkınmasını gerçekleştirmeye yönelik ilişkilerin kurulmasını öncelik haline getirmiş ve “gücünüzü gizleyin, asla liderlik etmeyin ve zamanınızı bekleyin” şeklinde düşük profilli bir yaklaşımı takip etmiştir. Jiang Zemin (1992-2002) büyük ölçüde ve Hu Jintao (2002-2012) ise 2008 ekonomikkrizine kadar olan dönemde Deng’in düşük profilli politikasını sürdürmüştür. 2008 krizi sonrası süreçte Hu, Deng’in düşük profilli dış politika yaklaşımını “aktif olarak bir şeyleri başarmak” olarak değiştirmiş ve Çin’in bölgesel ile uluslararası ilişkilerde nüfuz kazanması için daha iddialı bir dış politika izlemesi gerektiğini belirtmiştir. Bu noktadan hareketle, çalışmanın temel argümanı Deng’in ortaya koyduğu düşük profilli dış politika yaklaşımının Çin dış politikasında uzun süre geçerliliğini koruduğu ve düşük profilli yaklaşımdan farklı iddialı eylemler geliştirilmeye başlanmasının ilk defa Hu döneminde başladığıdır. Çalışmaya göre, Hu döneminde başlayan bu değişimin temel belirleyicisi 2008 krizi sonrası süreçte uluslararası sistemde güç dengesi ve çok kutupluluk açısından Çin lehine olumlu bir dönüşüm yaşanmasıdır. Hu sonrası dönemde, Xi liderliğindeki (2012-) Çin, dış politikada, proaktif bir rol üstlenmiş, ikili ve bölgesel iş birliğini daha güçlü bir şekilde teşvik etmiş ve bölgesel siyasette etkin bir aktör olmaya yönelik bir yaklaşım ortaya koymuştur. Bu noktadan hareketle, çalışmanın bir diğer argümanı, Xi liderliğindeki Çin’in dış politikada Deng’in düşük profilli yaklaşımını tamamen terk ettiğidir. Xi, Hu’nun ileri sürdüğü birçok girişimi/kavramı daha da geliştirerek Hu’nun başlattığı dış politika açılımını sürdürmüştür. Bunun temel nedeni, 2008 krizi sonrası uluslararası sistemde başlayan dönüşümün derinleştiği/genişlediği bir konjonktürde, Çinli karar alıcıların geçmişte zayıf olan ve bugün büyük güç haline gelen Çin’in yeni koşullara uygun bir dış politika izlemesi gerektiğini savunmalarıdır.Çalışma, Mao’dan Xi’e Çin dış politikasının gelişmelere yönelik düşük profilli ve temkinli bir yaklaşımdan olayları değiştirmeyi ve süreci tamamen kendi lehine şekillendirmeyi amaçlayan dinamik bir vizyona evrildiği sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca çalışma, dış politikada kuruluş dönemindeki Komünizm vurgusu hariç pragmatizmin önemli bir belirleyici olduğunu, her dönemde büyük güçlerin eylemlerinin Çin dış politikasının şekillenmesinde kayda değer bir dinamik olduğunu ve Tayvan ile Hong Kong olmak üzere egemenliği güçlendirmeye yönelik milliyetçi girişimler ile söylemlerin her zaman dış politikada kritik bir yer tuttuğunu göstermiştir. Bu çalışmanın temel amacı, Çin’in kurucu devlet başkanı Mao Zedong’dan mevcut lider Xi Jinping’e Çin dış politikasının geçirdiği dönüşümü analiz etmektir. Bu çerçevede, çalışmada Çin dış politikasını şekillendiren temel dinamikler, politikanın genel niteliği ve uygulamaya yansımaları incelenmiştir. Çalışma yöntem olarak eleştirel literatür değerlendirmesine başvurmuş ve Çin dış politikasındaki devamlılık ile değişim unsurlarını açığa çıkarmayı hedeflemiştir.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1949’dan günümüze Çin’in dış politika hedefleri önemli bir dönüşüme uğramıştır. Mao Zedong liderliğindeki (1949-1976) Çin, dış politikada, yeni kurulan devletin güvenliğini sağlamayı hedeflerken, Deng Xiaoping (1978-1992) dış politikada ülkenin ekonomik kalkınmasını gerçekleştirmeye yönelik ilişkilerin kurulmasını öncelik haline getirmiş ve “gücünüzü gizleyin, asla liderlik etmeyin ve zamanınızı bekleyin” şeklinde düşük profilli bir yaklaşımı takip etmiştir. Jiang Zemin (1992-2002) büyük ölçüde ve Hu Jintao (2002-2012) ise 2008 ekonomikkrizine kadar olan dönemde Deng’in düşük profilli politikasını sürdürmüştür. 2008 krizi sonrası süreçte Hu, Deng’in düşük profilli dış politika yaklaşımını “aktif olarak bir şeyleri başarmak” olarak değiştirmiş ve Çin’in bölgesel ile uluslararası ilişkilerde nüfuz kazanması için daha iddialı bir dış politika izlemesi gerektiğini belirtmiştir. Bu noktadan hareketle, çalışmanın temel argümanı Deng’in ortaya koyduğu düşük profilli dış politika yaklaşımının Çin dış politikasında uzun süre geçerliliğini koruduğu ve düşük profilli yaklaşımdan farklı iddialı eylemler geliştirilmeye başlanmasının ilk defa Hu döneminde başladığıdır. Çalışmaya göre, Hu döneminde başlayan bu değişimin temel belirleyicisi 2008 krizi sonrası süreçte uluslararası sistemde güç dengesi ve çok kutupluluk açısından Çin lehine olumlu bir dönüşüm yaşanmasıdır. Hu sonrası dönemde, Xi liderliğindeki (2012-) Çin, dış politikada, proaktif bir rol üstlenmiş, ikili ve bölgesel iş birliğini daha güçlü bir şekilde teşvik etmiş ve bölgesel siyasette etkin bir aktör olmaya yönelik bir yaklaşım ortaya koymuştur. Bu noktadan hareketle, çalışmanın bir diğer argümanı, Xi liderliğindeki Çin’in dış politikada Deng’in düşük profilli yaklaşımını tamamen terk ettiğidir. Xi, Hu’nun ileri sürdüğü birçok girişimi/kavramı daha da geliştirerek Hu’nun başlattığı dış politika açılımını sürdürmüştür. Bunun temel nedeni, 2008 krizi sonrası uluslararası sistemde başlayan dönüşümün derinleştiği/genişlediği bir konjonktürde, Çinli karar alıcıların geçmişte zayıf olan ve bugün büyük güç haline gelen Çin’in yeni koşullara uygun bir dış politika izlemesi gerektiğini savunmalarıdır.Çalışma, Mao’dan Xi’e Çin dış politikasının gelişmelere yönelik düşük profilli ve temkinli bir yaklaşımdan olayları değiştirmeyi ve süreci tamamen kendi lehine şekillendirmeyi amaçlayan dinamik bir vizyona evrildiği sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca çalışma, dış politikada kuruluş dönemindeki Komünizm vurgusu hariç pragmatizmin önemli bir belirleyici olduğunu, her dönemde büyük güçlerin eylemlerinin Çin dış politikasının şekillenmesinde kayda değer bir dinamik olduğunu ve Tayvan ile Hong Kong olmak üzere egemenliği güçlendirmeye yönelik milliyetçi girişimler ile söylemlerin her zaman dış politikada kritik bir yer tuttuğunu göstermiştir. Bu çalışmanın temel amacı, Çin’in kurucu devlet başkanı Mao Zedong’dan mevcut lider Xi Jinping’e Çin dış politikasının geçirdiği dönüşümü analiz etmektir. Bu çerçevede, çalışmada Çin dış politikasını şekillendiren temel dinamikler, politikanın genel niteliği ve uygulamaya yansımaları incelenmiştir. Çalışma yöntem olarak eleştirel literatür değerlendirmesine başvurmuş ve Çin dış politikasındaki devamlılık ile değişim unsurlarını açığa çıkarmayı hedeflemiştir.