Kurtubî’nin Tefsirinde Sahâbe Dönemi Olaylarına İlişkin İtikadî/Kelâmî Yaklaşım
The Creedal/Theological Approach in al-Qurṭubī’s Tafsir Regarding Events from the Era of the Companions
Yazar: Türcan, Saliha
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Tafsir ; Tefsir ; Tefsir,İtikâdî Tutum,Sahâbe Anlayışı,Hulefây-i Râşidin,Sahâbenin Fazileti ; Tafsir,Creedal Attitude,The View towards the Companions,al-Khulafa al-Rashidun,Virtue of the Companions,Eternal Knowledge

Bu çalışmanın amacı, Kurtubî’nin (ö. 671/1273) bazı ayetlerin tefsirinde sahâbe dönemi olaylarını ayetlerle ilişkilendirme biçimini ve bu tutumun arkasındaki itikadî yönelimi incelemektir. Yöntem olarak, Kurtubî’nin el-Câmi‘ li-ahkâm’il-Kurân adlı tefsirinde sahâbe ile doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkilendirdiği ayetler seçilmiş ve Kurtubî’nin yaklaşımını belirginleştirmek için kısmen diğer tefsirlerle karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu çerçevede araştırmanın odağını, Kurtubî’nin ayetleri sahâbe ile ilişkilendirme tarzı ve bu ilişki üzerinden geliştirdiği yorumların mahiyeti oluşturmaktadır. Çalışmanın özgün yönü, Kurtubî’nin sahâbe anlayışını merkeze alarak ayetleri yorumlama tarzının, diğer müfessirlerin genel yaklaşımlarından ayrıldığı noktalara odaklanmasıdır. Bu bağlamda çalışmada elde edilen bulgular şunlardır: Kurtubî’nin, tarihsel olayları -özellikle Hulefâ-yi Râşidîn’in hilâfeti ve sahâbe arasındaki iç savaşları- itikadî bir bakış açısıyla ayetler üzerinden temellendirme tavrı, benzer yaklaşımı sergileyen sınırlı sayıdaki müfessirlerle karşılaştırıldığında çok daha belirgin bir şekilde öne çıkmaktadır. Sonuç olarak Kurtubî, diğer müfessirlerin doğrudan sahâbenin fazileti ve tezkiyesiyle ilişkilendirmediği bazı ayetleri de bu bağlamda yorumlamakta ve böylece sahâbeye dair yerleşik anlayışı yeni delillerle desteklemektedir. Kurtubî’nin özgünlüğü, ayetleri sahâbenin fazilet ve tezkiyesine dayalı olarak onların tutum, davranış ve uygulamalarını itikadî bir perspektiften değerlendirmesinde ortaya çıkmaktadır.

The purpose of this study is to examine Qurtubi's (d. 671/1273) way of relating events during the companions' period to certain verses in his exegesis, and the theological orientation behind this approach. The methodology was to select verses from Qurtubi's exegesis, al-Jami' li-ahkam al-Qur'an, which he directly or indirectly relates to the companions. comparisons were made with other exegeses to clarify Qurtubi's approach. Within this framework, the focus of this study is on Qurtubi's way of relating verses to the companions and the nature of the interpretations he developed based on this relationship. The unique aspect of this study is its focus on the points where Qurtubi's interpretation of the verses, centered on the companions' understanding, differs from the general approaches of other commentators. In this context, the findings of the study are as follows: Qurtubi's approach to grounding historical events—especially the caliphate of the Rashidun cand the civil wars among the companions—in verses from a theological perspective stands out even more clearly when compared to the limited number of commentators who exhibit a similar approach. Consequently, Qurtubi interprets some verses that other commentators do not directly relate to the virtues and purification of the companions in this context, thus supporting the established understanding of the companions with new evidence. Qurtubi's originality emerges in his evaluation of the verses from a theological perspective, based on the virtues and purification of the companions.