Avrupa Hukukunun Hukuk-ı Aile Kararnamesi Üzerindeki Etkisi
The Influence of European Law on the Ottoman Law of Family Rights
Yazar: Sarıtaş, Sümeyye
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; Islamic Law,Ottoman Law of Family Rights (Hukūk-ı Āile Kararnāmesi),Ihzār al-Qawānīn Commission,Supplementary Civil Code Commission (Kanun-ı Medenī Tālī Komisyonu),Seyyid Bey ; İslam Hukuku,Hukuk-ı Aile Kararnamesi,İhzâr-ı Kavânîn Komisyonu,Kanun-ı Medeni Tali Komisyonu,Seyyid Bey

Bu makale Hukuk-ı Aile Kararnamesi’ni bir yandan dönemin Osmanlı toplumunun ihtiyaçlarına çözüm arayan, diğer yandan Avrupa medeni kanunlarında yer alan bazı hükümleri Osmanlı aile hukukuna uyarlamaya çalışan bir metin olarak ele almaktadır. Özellikle evlilik yaşının sınırlandırılması, nikah öncesi ilan şartı, evlendirme velayetinin daraltılması gibi düzenlemeler, Fransız Medeni Kanunu ile başlayan Avrupa’daki kanunlaştırma sürecinin ortaya çıkardığı hukuk anlayışının etkilerini açıkça yansıtmaktadır. Avrupa medeni kanunlarında yer alan hükümlerin kararnamede yer bulabilmesi, başkanlığını Seyyid Bey’in yürüttüğü Kanun-ı Medeni Tali Komisyonunun belirlediği şu iki ilke ile mümkün olmuştur: Hanefî mezhebiyle sınırlı kalmaksızın diğer müçtehitlerin görüşlerinden yararlanmak ve şer‘î hükümlere aykırı olmamak kaydıyla yabancı hukuk sistemlerinden hüküm iktibas etmek. Böylelikle Avrupa hukukundan alınan bazı düzenlemeler farklı müçtehitlerin görüşleriyle temellendirilerek kararnameye dahil edilebilmiştir. Bu iki ilke, Kanun-ı Medeni Tali Komisyonunun hazırladığı mazbatada fıkıh ve usûl-ı fıkıh çerçevesinde temellendirilmiştir. Bu makalede, söz konusu temellendirmeyi yapan kişinin Seyyid Bey olduğu öne sürülmektedir.

This article examines the Ottoman Law of Family Rights (Hukūk-ı Āile Kararnāmesi, hereafter OLFR) as a legal text that, on the one hand, aimed to respond to the pressing social needs of late Ottoman society, and on the other hand, sought to adapt specific provisions from European civil codes into the Ottoman family law. Regulations such as the restriction of the minimum age for marriage, the requirement of public announcement before marriage and the limitation of the guardian’s authority to arrange a marriage clearly reflect the influence of the legal mindset produced by the European codification movement that began with the French Civil Code.The incorporation of provisions from European civil codes into the OLFR was made possible by two principles adopted by the Supplementary Civil Code Commission (Kanun-ı Medenī Tālī Komisyonu), chaired by Seyyid Bey: first, drawing upon the opinions of other mujtahids beyond the Ḥanafī school, and second, borrowing norms from foreign legal systems so long as they did not contradict Islamic legal principles. This approach justified specific regulations inspired by European law based on non-Ḥanafī views and incorporated into the OLFR.In the commission’s lāyiha (report), both the recourse to multiple madhhabs and the adoption of norms from foreign legal systems were justified within fiqh and uṣūl al-fiqh frameworks. This article argues that Seyyid Bey formulated these justifications.