Edebi Metin Çevirisinde Yapay Zekâ ve İnsan Çevirisi: Bağlam, Üslup ve Duygu Aktarımı
Artificial Intelligence and Human Translation in Literary Text Translation: The Transfer of Context, Style, and Emotion
Yazar: Okatan, Semih; Aytatli, Tolga
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 17 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Cultural Studies (Other) ; Kültürel çalışmalar (Diğer) ; Artificial intelligence translation,human translation,literary text,translation ; Çeviri,edebi metin,insan çevirisi,yapay zeka çevirisi

Bu çalışma betimsel bir çalışma olup, edebi metin çevirisinde insan ve yapay zekâ çevirileri arasındaki farkı bağlam, üslup ve duygu aktarımı açısından ele almaktadır. Ayrıca çalışma, insan ve yapay zekâ tarafından üretilen çevirinin kaynak metin ve erek metin çifti arasındaki eğilimini belirleyip, bu eğilimi çevirinin kuramsal boyutu doğrultusunda değerlendirmektedir. Bu bağlamda çalışma, Virginia Woolf’un Deniz Feneri adlı romanının insan ve yapay zekâ tarafından üretilen üç farklı çeviri versiyonunu karşılaştırmalı olarak incelemiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, insan çevirisinin kaynak metindeki bağlamsal anlamı, duygusal derinliği ve üslup inceliklerini aktarmada yapay zekâ çevirisine kıyasla daha etkili olduğunu ortaya koymuştur. Yapay zekâ çevirisi ise, kaynak metnin kelime ve sözdizim yapısına daha bağlı çeviriler ürettiği için yazarın bilişsel ve duygusal katmanlarında gizlenen derin anlamları yakalamakta sınırlı kalmıştır. Öte yandan, insan çevirisi yapay zekâ çevirisine göre karakterlerin iç seslerini, psikolojik karmaşalarını ve duygusal tonlarını yorumlayarak daha etkili bir şekilde erek dile aktardığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla çalışmanın bulguları, insan çevirisinin erek metin odaklı, yapay zekâ çevirisinin ise kaynak metin odaklı olduğunu ortaya koymuştur. Çalışmanın bulguları araştırma bağlamı içerisinde tartışılmış ve yapay zekâ ile insan çevirisinin ayrıştığı noktalar ortaya konmuştur.

This study is a descriptive study that examines the differences between human and artificial intelligence translations in literary text translation in terms of the transfer of context, style, and emotion. In addition, the study determines the tendency of translation produced by human and artificial intelligence between the source-target text pair, and it evaluates this tendency in line with the theoretical dimension of translation. In this context, the study comparatively analyzed three different human and AI-generated translation versions of Virginia Woolf's novel To The Lighthouse. The findings of the study revealed that human translation was more effective than AI translation in conveying contextual meaning, emotional depth, and stylistic subtleties in the source text. Artificial intelligence translation was found to be limited in capturing the deeper meanings hidden in the author's cognitive and emotional layers, as it produced a translation that was more faithful to the lexical and syntactic structure of the source text. On the other hand, it was found that human translation more effectively transferred the characters' inner voices, psychological complexities, and emotional tones into the target language by interpreting them than artificial intelligence translation. Therefore, the findings of the study revealed that human translation was target text-oriented, while AI translation was source text-oriented. The findings of the study were discussed in the context of the research and the points of divergence between artificial intelligence and human translation were presented.