hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Çarlık Rusya’sı ve Sovyetler Döneminde Azerbaycan’da Yaşayan Dağ Yahudilerinin Dinî ve Sosyal Durumları
Çarlık Rusya’sı ve Sovyetler Döneminde Azerbaycan’da Yaşayan Dağ Yahudilerinin Dinî ve Sosyal Durumları
Yazar: Osmanlı, Cabir; Güç, Ahmet
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Azerbaycan,Çarlık Rusya’sı,Dağ Yahudileri,Tat Halkı,Sovyet Rusya'sı

ÖzetBu makalede ilk önce Dağ Yahudilerinin Çarlık Rusya’sı döneminde etnik halk olarak tanınarak ticari, siyasi ve sosyal alanlardaki faaliyetlerini tespit etmek için resmî kayıtlara alınmaları konu edinilmiştir. Daha sonra devlet politikası gereği veya toplumun talebi üzerine yerleşim yerlerinin değiştirilmesi, farklı bölgelerdeki dindaşlarıyla dinî ve kültürel irtibatlarının devam ettirilmesi ile birlikte toplum içerisinde okuma yazma bilen bazı kesimlerin siyonist faaliyetler içerisinde bulunmaları araştırılmıştır. Çarlık Rusya’sının dağılmasından sonra Kafkasya’da kurulan, iki senelik ömründe önemli yeniliklere imza atan Azerbaycan Demokratik Halk Cumhuriyeti döneminde Dağ Yahudilerinin sosyal ve siyasi durumlarından söz edilmiştir. Makalenin sonlarına doğru Sovyetlerin kurulma tarihinden, dağılmasına kadarki dönemde dinî ve kültürel baskılardan, Kafkasya’daki farklı etnik kökenlerin “Tat” halkı şeklinde tek çatı altında birleştirilmeye zorlanmaları ve başka ülkelere veya bölgelere göç etme zorunda bırakılmaları incelenmiştir.

ÖzetBu makalede ilk önce Dağ Yahudilerinin Çarlık Rusya’sı döneminde etnik halk olarak tanınarak ticari, siyasi ve sosyal alanlardaki faaliyetlerini tespit etmek için resmî kayıtlara alınmaları konu edinilmiştir. Daha sonra devlet politikası gereği veya toplumun talebi üzerine yerleşim yerlerinin değiştirilmesi, farklı bölgelerdeki dindaşlarıyla dinî ve kültürel irtibatlarının devam ettirilmesi ile birlikte toplum içerisinde okuma yazma bilen bazı kesimlerin siyonist faaliyetler içerisinde bulunmaları araştırılmıştır. Çarlık Rusya’sının dağılmasından sonra Kafkasya’da kurulan, iki senelik ömründe önemli yeniliklere imza atan Azerbaycan Demokratik Halk Cumhuriyeti döneminde Dağ Yahudilerinin sosyal ve siyasi durumlarından söz edilmiştir. Makalenin sonlarına doğru Sovyetlerin kurulma tarihinden, dağılmasına kadarki dönemde dinî ve kültürel baskılardan, Kafkasya’daki farklı etnik kökenlerin “Tat” halkı şeklinde tek çatı altında birleştirilmeye zorlanmaları ve başka ülkelere veya bölgelere göç etme zorunda bırakılmaları incelenmiştir.
Vatandaşlık Teorileri Bağlamında Dinin Kamusal Taleplerine İlişkin Karşılaştırmalı Bir İnceleme
Vatandaşlık Teorileri Bağlamında Dinin Kamusal Taleplerine İlişkin Karşılaştırmalı Bir İnceleme
Yazar: Ülker Shahavatov, Özlem
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Vatandaşlık,Din,Küreselleşme,Liberalizm,Komüniteryanizm,Katılımcı Cumhuriyetçilik

Küreselleşme süreçleri,  çokkültürlü toplumların ortaya çıkışına ve bununla birlikte homojen bir topluma dayalı modern vatandaşlık anlayışının dönüşümüne ilişkin taleplerin yükselişine yol açmıştır. Eş zamanlı olarak, modernite ile benimsenen din-devlet ayrılığının sekülarist yorumları nedeniyle özel alana özgü bir olgu konumuna indirgenen dinin de kamusal taleplerinin yükselişi söz konusu olmuştur. Bu makale, küreselleşme ile birlikte ortaya çıkan, vatandaşlık ve dine dair bu eş zamanlı gelişmelerin birbiriyle ilişkisini ortaya koymayı hedeflemekte ve liberal teori, komüniteryan teori, katılımcı cumhuriyetçilik ve ılımlı post-modern çoğulculuktan oluşan dört temel vatandaşlık teorisinin seçtiğimiz temsilcilerinin, modern vatandaşlığın krizi karşısında, günümüz çokkültürlü/çok dinli toplumsal yapıyı dikkate alarak ürettikleri vatandaşlık anlayışlarından hareketle dinin kamusal taleplerine ilişkin sundukları cevaplar karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda, vatandaşlık ve dine dair sorunsallar, bireysel haklar/grup hakları, kamusal alan-özel alan, anayasal ilkeler ve demokrasi, kimlik-aidiyet ve çok-hukukluluk başlıkları altında tartışılmakta,  devletin tarafsızlığı ve din özgürlüğü arasındaki dengenin sağlanmasında ortaya çıkabilecek açmazlar irdelenmektedir.

Küreselleşme süreçleri,  çokkültürlü toplumların ortaya çıkışına ve bununla birlikte homojen bir topluma dayalı modern vatandaşlık anlayışının dönüşümüne ilişkin taleplerin yükselişine yol açmıştır. Eş zamanlı olarak, modernite ile benimsenen din-devlet ayrılığının sekülarist yorumları nedeniyle özel alana özgü bir olgu konumuna indirgenen dinin de kamusal taleplerinin yükselişi söz konusu olmuştur. Bu makale, küreselleşme ile birlikte ortaya çıkan, vatandaşlık ve dine dair bu eş zamanlı gelişmelerin birbiriyle ilişkisini ortaya koymayı hedeflemekte ve liberal teori, komüniteryan teori, katılımcı cumhuriyetçilik ve ılımlı post-modern çoğulculuktan oluşan dört temel vatandaşlık teorisinin seçtiğimiz temsilcilerinin, modern vatandaşlığın krizi karşısında, günümüz çokkültürlü/çok dinli toplumsal yapıyı dikkate alarak ürettikleri vatandaşlık anlayışlarından hareketle dinin kamusal taleplerine ilişkin sundukları cevaplar karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda, vatandaşlık ve dine dair sorunsallar, bireysel haklar/grup hakları, kamusal alan-özel alan, anayasal ilkeler ve demokrasi, kimlik-aidiyet ve çok-hukukluluk başlıkları altında tartışılmakta,  devletin tarafsızlığı ve din özgürlüğü arasındaki dengenin sağlanmasında ortaya çıkabilecek açmazlar irdelenmektedir.
Niyazi Berkes’e Göre İslam ve Çağdaşlaşma
Niyazi Berkes’e Göre İslam ve Çağdaşlaşma
Yazar: Kobya, Murat
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Din Sosyolojisi,Niyazi Berkes,Çağdaşlaşma,Laiklik,İslam Hukuku,Batı Merkezcilik

Niyazi Berkes (1908-1988), Türk modernleşmesi ve çağdaşlaşması ile ilgili görüşleriyle tanınan önemli bir fikir adamı ve sosyologdur. Berkes’in, çağdaşlaşma meselesini; aydınlanmacı-pozitivist, modernleşmeci, batı merkezci bir paradigmadan hareketle çözümlemekte olduğu görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu paradigmaya yönelik tüm eleştirilerin Berkes’e de yöneltilebileceğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Onun Kur’an, Sünnet, İslam Hukuku, Tasavvuf gibi konulardaki yazıları, yer yer ilgi çekici, değerli tespitler de barındırmakla birlikte; ilahiyat alanına yabancı olmanın, müsteşriklerin taraflı yorumlarına itibar etmenin ve aydınlanmacı-pozitivist din tasavvuruna sahip olmanın yarattığı çelişkiler ve sınırlılıklarla maluldür. Berkes’in; İslam Hukuku’nun, dini dogmalara dayandığı için durağan bir toplum yarattığı, toplumsal değişmeye karşı, çağdaş ihtiyaçları karşılamaktan uzak olduğu gibi tespitleri bizce gerçeği yansıtmamaktadır. Fıkıh bilginleri, dinin ruhuna ve açık naslara aykırı olmayan örf ve adetleri muteber kabul etmiş, zamanın değişmesiyle hükümlerin de değişeceğini İslam Fıkhının külli kaidelerinden biri olarak tespit etmişlerdir. Onlar, verdikleri hükümlerde, kamu yararını gözetmişler, hakkında naslarda kesin bir hüküm bulunmayan konularda, dinin temel maksatlarını gözetmek kaydıyla, sosyal gerçekliği de göz önünde bulunduran içtihatlarda bulunmuşlardır.

Niyazi Berkes (1908-1988), Türk modernleşmesi ve çağdaşlaşması ile ilgili görüşleriyle tanınan önemli bir fikir adamı ve sosyologdur. Berkes’in, çağdaşlaşma meselesini; aydınlanmacı-pozitivist, modernleşmeci, batı merkezci bir paradigmadan hareketle çözümlemekte olduğu görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu paradigmaya yönelik tüm eleştirilerin Berkes’e de yöneltilebileceğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Onun Kur’an, Sünnet, İslam Hukuku, Tasavvuf gibi konulardaki yazıları, yer yer ilgi çekici, değerli tespitler de barındırmakla birlikte; ilahiyat alanına yabancı olmanın, müsteşriklerin taraflı yorumlarına itibar etmenin ve aydınlanmacı-pozitivist din tasavvuruna sahip olmanın yarattığı çelişkiler ve sınırlılıklarla maluldür. Berkes’in; İslam Hukuku’nun, dini dogmalara dayandığı için durağan bir toplum yarattığı, toplumsal değişmeye karşı, çağdaş ihtiyaçları karşılamaktan uzak olduğu gibi tespitleri bizce gerçeği yansıtmamaktadır. Fıkıh bilginleri, dinin ruhuna ve açık naslara aykırı olmayan örf ve adetleri muteber kabul etmiş, zamanın değişmesiyle hükümlerin de değişeceğini İslam Fıkhının külli kaidelerinden biri olarak tespit etmişlerdir. Onlar, verdikleri hükümlerde, kamu yararını gözetmişler, hakkında naslarda kesin bir hüküm bulunmayan konularda, dinin temel maksatlarını gözetmek kaydıyla, sosyal gerçekliği de göz önünde bulunduran içtihatlarda bulunmuşlardır.
Mâtürîdî’nin Kitâbü’t-Tevhîd Adlı Eseri Bağlamında Muhammed İbn Şebîb el-Basrî’nin Kelâmî Görüşleri
Mâtürîdî’nin Kitâbü’t-Tevhîd Adlı Eseri Bağlamında Muhammed İbn Şebîb el-Basrî’nin Kelâmî Görüşleri
Yazar: Ulutaş, Yasin
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Kelam,Tevhid,Adalet,İrca,Kebire,Muhammed b. Şebib

Muhammed b. Şebib el-Basri’nin hayatı ve kelami görüşleri hakkında sistematik bir bilgi olmamakla beraber erken dönem Mutezile ekolu içerisinde yetişmiş bir kelamcıdır.  Daha çok yaşadığı dönemden yazılan eserlerden faydalanmak suretiyle İbn Şebib’in kelami görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. İbn Şebib, tevhit konusundaki derin bilgisi ile maddenin ve dolayısıyla tabiatın ezeli olduğunu savunan Dehriyye, Seneviyye ve Merkayûniye gibi felsefi akımları eleştirmiş, felsefi bir düzeyde onların görüşlerini çürütmeye çalışmıştır. Ayrıca hiçbir şekilde bilginin değerini kabul etmeyen Sofistlerle de tartışmaya girerek onların görüşlerini eleştirmiştir. Kendisinden sonra gelen kelamcılar, onun felsefi akımlarla yaptığı tartışma ve eleştirilerinden gerek metot olarak, gerek içerik olarak faydalanmışlardır. Âlem ve içindeki nesnelerin, varlıklarını kendi doğal yapılarından değil, sonradan bir başkası tarafından yaratıldığından hareketle Allah’ın varlığını ve birliğini, rasyonel olarak ispat etmeye çalışır. Bu metot, ilk dönem Mutezile kelamcılarının kullandığı bir metottur.  Tevhid ve adalet konularda mensubu olduğu Mutezile ekolu ile paralel görüşlere sahip iken, büyük günah ile va’d ve va’îd konularında ise Mürcie gibi düşünür. Makale, inanç ile ilgili özgün görüşlere sahip olan İbn Şebib’in, kelami görüşlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Muhammed b. Şebib el-Basri’nin hayatı ve kelami görüşleri hakkında sistematik bir bilgi olmamakla beraber erken dönem Mutezile ekolu içerisinde yetişmiş bir kelamcıdır.  Daha çok yaşadığı dönemden yazılan eserlerden faydalanmak suretiyle İbn Şebib’in kelami görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. İbn Şebib, tevhit konusundaki derin bilgisi ile maddenin ve dolayısıyla tabiatın ezeli olduğunu savunan Dehriyye, Seneviyye ve Merkayûniye gibi felsefi akımları eleştirmiş, felsefi bir düzeyde onların görüşlerini çürütmeye çalışmıştır. Ayrıca hiçbir şekilde bilginin değerini kabul etmeyen Sofistlerle de tartışmaya girerek onların görüşlerini eleştirmiştir. Kendisinden sonra gelen kelamcılar, onun felsefi akımlarla yaptığı tartışma ve eleştirilerinden gerek metot olarak, gerek içerik olarak faydalanmışlardır. Âlem ve içindeki nesnelerin, varlıklarını kendi doğal yapılarından değil, sonradan bir başkası tarafından yaratıldığından hareketle Allah’ın varlığını ve birliğini, rasyonel olarak ispat etmeye çalışır. Bu metot, ilk dönem Mutezile kelamcılarının kullandığı bir metottur.  Tevhid ve adalet konularda mensubu olduğu Mutezile ekolu ile paralel görüşlere sahip iken, büyük günah ile va’d ve va’îd konularında ise Mürcie gibi düşünür. Makale, inanç ile ilgili özgün görüşlere sahip olan İbn Şebib’in, kelami görüşlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
A’RAF SÛRESİ 189 VE 190. AYETLERİN MEALİNİ YENİDEN DÜŞÜNME
A’RAF SÛRESİ 189 VE 190. AYETLERİN MEALİNİ YENİDEN DÜŞÜNME
Yazar: Işık, Şemsettin
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Hz. Âdem,Hz. Havva,Şirk,İsrailiyyat,A’raf 189-190. ayet,Meal

Yüce Allah, Kur’an-ı Kerim’de muhatabın zihnini meşgul edecek hususlara dair gerekli şekillerde bilgilendirmeler yapmıştır. Özellikle kâinatın ve onun seçkin varlığı olan insanın yaratılışı hakkında çeşitli ayetlerde gereği veçhile malumat vermiş ve yaratılış gerçeğinin arka planında yer alan varlığına ve âlemlerin yegâne sahibi olduğuna dikkat çekmiştir. Hatta bu meseleye, imanî bir boyut kazandırmak suretiyle üzerinde durmuş ve mutlak hâkimiyetini hiçbir varlıkla paylaşmayacağını ısrarla belirtmiştir. Bu bağlamda ilk insanın yeryüzünde hayata başlaması ve daha sonra ondan bütün insanların türemesinden bahsedilmiştir. Akabinde biyolojik yönden çoğalma esnasında sebep-sonuç ilişkisinden hareketle şirke bulaşılmaması için A’raf suresi 189 ve 190. ayetlerde gerekli şekilde uyarı yapılmıştır. Ne yazık ki, yapılan bu ikazın boyut ve buutlarını anlamak için yapılan meal ve tefsir çalışmalarına İsrailiyyatın katılması ile daha da karmaşık bir hâle gelmiştir. Böylece ilk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem’in, yeryüzünde Allah’a şirk koşan ilk kişi olup olmadığı tartışılır olmuştur.Yapılan bu çalışma, söz konusu ayette bahsedilen şirk hususunun Hz. Âdem’in zürriyetine yönelik olduğu ve böyle bir duruma düşülmemesi için gerekli uyarının yapıldığı anlayışı üzerine temellendirilmiştir. Kur’an-ı Kerim’in bütünlüğü ve adı geçen ayetlerin bağlamı da buna mümkün kılmıştır.

Yüce Allah, Kur’an-ı Kerim’de muhatabın zihnini meşgul edecek hususlara dair gerekli şekillerde bilgilendirmeler yapmıştır. Özellikle kâinatın ve onun seçkin varlığı olan insanın yaratılışı hakkında çeşitli ayetlerde gereği veçhile malumat vermiş ve yaratılış gerçeğinin arka planında yer alan varlığına ve âlemlerin yegâne sahibi olduğuna dikkat çekmiştir. Hatta bu meseleye, imanî bir boyut kazandırmak suretiyle üzerinde durmuş ve mutlak hâkimiyetini hiçbir varlıkla paylaşmayacağını ısrarla belirtmiştir. Bu bağlamda ilk insanın yeryüzünde hayata başlaması ve daha sonra ondan bütün insanların türemesinden bahsedilmiştir. Akabinde biyolojik yönden çoğalma esnasında sebep-sonuç ilişkisinden hareketle şirke bulaşılmaması için A’raf suresi 189 ve 190. ayetlerde gerekli şekilde uyarı yapılmıştır. Ne yazık ki, yapılan bu ikazın boyut ve buutlarını anlamak için yapılan meal ve tefsir çalışmalarına İsrailiyyatın katılması ile daha da karmaşık bir hâle gelmiştir. Böylece ilk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem’in, yeryüzünde Allah’a şirk koşan ilk kişi olup olmadığı tartışılır olmuştur.Yapılan bu çalışma, söz konusu ayette bahsedilen şirk hususunun Hz. Âdem’in zürriyetine yönelik olduğu ve böyle bir duruma düşülmemesi için gerekli uyarının yapıldığı anlayışı üzerine temellendirilmiştir. Kur’an-ı Kerim’in bütünlüğü ve adı geçen ayetlerin bağlamı da buna mümkün kılmıştır.
Töre Ahunyň Risalasy, Yazar: Töre Murad Rahmankulu
Töre Ahunyň Risalasy, Yazar: Töre Murad Rahmankulu
Yazar: Orazov, Orazsahet
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Töre Murad,Risale

İslam’a göre, hayatta olan insanlar kadar vefat etmiş olan insanlar da saygın ve hürmete layıktır. Bu husus naslarda açıkça ifade edilmektedir. Bu nedenle vefat etmiş olan insanlar için yapılması gerekenler kaynaklarda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.  Özellikle füru fıkıh kitapların ibadetler bölümünün son kısmı bu konuya ayrılırken, konuyu anlatan müstakil eserler de kaleme alınmıştır. Bu eserlerden birisi de Molla Töre’nin Risale’sidir.  Risale’de vefat etmek üzere bulunan bir insanın (muhtezar) durumundan başlayıp, defnedilinceye kadar, hatta sonraki yas tutma konuları da dâhil olmak üzere müteveffa ile ilgili hususlar gündeme getirilmektedir. Esasen talebeler ve genel Müslüman çoğunluk için kaleme alınan Risale,  Molla Orazkulu Nurmammet tarafından Arapça harfli eski Türkmenceden günümüz Türkmen diline kril alfabesine sadeleştirilerek aktarılmış,  “Töre Ahunyň Risalasy” adıyla 1993 senesinde Aşkabat’ta neşredilmiştir.

İslam’a göre, hayatta olan insanlar kadar vefat etmiş olan insanlar da saygın ve hürmete layıktır. Bu husus naslarda açıkça ifade edilmektedir. Bu nedenle vefat etmiş olan insanlar için yapılması gerekenler kaynaklarda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.  Özellikle füru fıkıh kitapların ibadetler bölümünün son kısmı bu konuya ayrılırken, konuyu anlatan müstakil eserler de kaleme alınmıştır. Bu eserlerden birisi de Molla Töre’nin Risale’sidir.  Risale’de vefat etmek üzere bulunan bir insanın (muhtezar) durumundan başlayıp, defnedilinceye kadar, hatta sonraki yas tutma konuları da dâhil olmak üzere müteveffa ile ilgili hususlar gündeme getirilmektedir. Esasen talebeler ve genel Müslüman çoğunluk için kaleme alınan Risale,  Molla Orazkulu Nurmammet tarafından Arapça harfli eski Türkmenceden günümüz Türkmen diline kril alfabesine sadeleştirilerek aktarılmış,  “Töre Ahunyň Risalasy” adıyla 1993 senesinde Aşkabat’ta neşredilmiştir.
Devvânî’nin Akaid-i Adudiyye Şerhi’nde Hudûs ve Nazar (Çeviri)
Devvânî’nin Akaid-i Adudiyye Şerhi’nde Hudûs ve Nazar (Çeviri)
Yazar: Ed-devvânî, Celâleddîn
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Devvânî,Hudûs,Nazar,Felsefe,Kelam

Celâleddîn ed-Devvânî, felsefe ile kelâmın birleştiği dönemin önemli bir simasıdır. Onun felsefe ile din arasında temelde bir uzlaşı kurma çabasında olduğunu söylemek mümkündür. Kelâmî konulara dair görüşlerini daha çok Adududdin el-Îcî’nin el-Akâidu’l-Adudîyye’sinin şerhinde veren Devvânî, aynı zamanda el-Îcî’den itibaren başlayan şerh ve hâşiye geleneğinin zirve ismidir. Devvânî yaşadığı dönemin ruhuna uygun olarak müstakil eserler yazmak yerine önceki ulemanın eserlerine şerhler yazmıştır. Bu şerhlerden biri olarak Akâidu’l-Adudîyye şerhinde “hudûs” ve “nazar” konularına geniş yer açmış ve bu konuları felsefi bir perspektifle ele almıştır. Devvânî’den sonra bu eseri yoğun bir ilgi görmüş çok sayıda şerh ve haşiyeye konu olmuştur. Biz de bu çalışmamızda onun bu eserinde yazdığı hudus ve nazar konulu bölümlerini tercüme ederek ilim ehlinin istifadesine sunmak istedik. Halen Arapça metnini, geçmişte yazılmış çeşitli nüshaları üzerinden tahkik etmeye çalıştığımız bu eserin tercümede kullandığımız metni, Cemaleddin el-Afgânî ve Muhammed Abduh’un bu esere Hâşiyetu Şerhi’l-Akâid el-Adudîyye ismiyle yazdıkları haşiyenin matbu versiyonudur. Bu haşiye, et-Ta'likât alâ Şerhi’d-Devvânî lil-Akâid’ıl-Adudîyye, ismiyle Seyyid Hâdî Hüsrevşâh tarafından (1. bsk., Mektebetu’ş-Şurûkı’d-Devlîyye, Kahire 2002/1423) bastırılmıştır. Arapça eserin sayfa numaralarını çeviri içerisinde [ ] işaretiyle gösterdik.

Celâleddîn ed-Devvânî, felsefe ile kelâmın birleştiği dönemin önemli bir simasıdır. Onun felsefe ile din arasında temelde bir uzlaşı kurma çabasında olduğunu söylemek mümkündür. Kelâmî konulara dair görüşlerini daha çok Adududdin el-Îcî’nin el-Akâidu’l-Adudîyye’sinin şerhinde veren Devvânî, aynı zamanda el-Îcî’den itibaren başlayan şerh ve hâşiye geleneğinin zirve ismidir. Devvânî yaşadığı dönemin ruhuna uygun olarak müstakil eserler yazmak yerine önceki ulemanın eserlerine şerhler yazmıştır. Bu şerhlerden biri olarak Akâidu’l-Adudîyye şerhinde “hudûs” ve “nazar” konularına geniş yer açmış ve bu konuları felsefi bir perspektifle ele almıştır. Devvânî’den sonra bu eseri yoğun bir ilgi görmüş çok sayıda şerh ve haşiyeye konu olmuştur. Biz de bu çalışmamızda onun bu eserinde yazdığı hudus ve nazar konulu bölümlerini tercüme ederek ilim ehlinin istifadesine sunmak istedik. Halen Arapça metnini, geçmişte yazılmış çeşitli nüshaları üzerinden tahkik etmeye çalıştığımız bu eserin tercümede kullandığımız metni, Cemaleddin el-Afgânî ve Muhammed Abduh’un bu esere Hâşiyetu Şerhi’l-Akâid el-Adudîyye ismiyle yazdıkları haşiyenin matbu versiyonudur. Bu haşiye, et-Ta'likât alâ Şerhi’d-Devvânî lil-Akâid’ıl-Adudîyye, ismiyle Seyyid Hâdî Hüsrevşâh tarafından (1. bsk., Mektebetu’ş-Şurûkı’d-Devlîyye, Kahire 2002/1423) bastırılmıştır. Arapça eserin sayfa numaralarını çeviri içerisinde [ ] işaretiyle gösterdik.
Emevî Ailesine Mensup Valilerden Bişr b. Mervân ve Yönetimi
Emevî Ailesine Mensup Valilerden Bişr b. Mervân ve Yönetimi
Yazar: Kara, Cahid
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: İslam Tarihi,Emevîler,Vali,Irak

Emevî idarî yapısında eyalet valileri, devletin halifeden sonra en kuvvetli unsuru olmuşlardır. Bu anlamda valinin kişiliği, siyasî anlayış ve idarî mekanizmaları yönetmesi devletin bekası için her zaman önemli olmuştur. Emevîler’in ikinci fitne dönemi sonrasında İslam dünyasında tekrar yönetimi birleştirmelerini takiben, muhalif Şiî, Zübeyrî ve Hâricî hareketlerin merkezini oluşturan Kûfe’ye hanedan üyesi Bişr b. Mervân atanmıştır. Kendisi kısa süren valiliği döneminde özellikle Kûfe’de Emevî hakimiyetinin bölgede güçlenmesinde önemli bir etken olmuştur. Güçlü kişiliği bölgede muhalif hareketlerin oluşmasına izin vermemiştir. Yönetim üzerindeki hakimiyetini sadece askerî güçle sağlamaya çalışmamış, ayrıca para basması malî alanlardaki hakimiyetini sembolleştirmesine, halk tarafından kabul görmese de dinî uygulamalardaki bazı yenilikleri kendi yönetim tarzını ortaya koymak istemesine, muhalifleri şiddetle cezalandırması idaredeki demir yumruğuna, şiir ve şairlerle vakit geçirmeyi sevmesi edebiyata olan tutkunluğuna, halka karşı mesafeli fakat yeri geldiğinde müşfik olabilmesi adaletine işaret etmektedir. Bişr b. Mervân idarî alandaki bu özelliklerinin yanısıra şiir, şarap ve eğlenceye olan tutkusuyla da meşhur, dönemin hanedan üyesi Emevî valilerinden biridir.

Emevî idarî yapısında eyalet valileri, devletin halifeden sonra en kuvvetli unsuru olmuşlardır. Bu anlamda valinin kişiliği, siyasî anlayış ve idarî mekanizmaları yönetmesi devletin bekası için her zaman önemli olmuştur. Emevîler’in ikinci fitne dönemi sonrasında İslam dünyasında tekrar yönetimi birleştirmelerini takiben, muhalif Şiî, Zübeyrî ve Hâricî hareketlerin merkezini oluşturan Kûfe’ye hanedan üyesi Bişr b. Mervân atanmıştır. Kendisi kısa süren valiliği döneminde özellikle Kûfe’de Emevî hakimiyetinin bölgede güçlenmesinde önemli bir etken olmuştur. Güçlü kişiliği bölgede muhalif hareketlerin oluşmasına izin vermemiştir. Yönetim üzerindeki hakimiyetini sadece askerî güçle sağlamaya çalışmamış, ayrıca para basması malî alanlardaki hakimiyetini sembolleştirmesine, halk tarafından kabul görmese de dinî uygulamalardaki bazı yenilikleri kendi yönetim tarzını ortaya koymak istemesine, muhalifleri şiddetle cezalandırması idaredeki demir yumruğuna, şiir ve şairlerle vakit geçirmeyi sevmesi edebiyata olan tutkunluğuna, halka karşı mesafeli fakat yeri geldiğinde müşfik olabilmesi adaletine işaret etmektedir. Bişr b. Mervân idarî alandaki bu özelliklerinin yanısıra şiir, şarap ve eğlenceye olan tutkusuyla da meşhur, dönemin hanedan üyesi Emevî valilerinden biridir.