ÇİN’İN YENİ İPEK YOLU VİZYONU VE TÜRKİYE’YE YANSIMALARI
CHİNA’S NEW SİLK ROAD INİTİATİVE AND ITS REFLECTİONS ON TURKEY
Yazar: Basılgan, Müslüm
Dergi: Ekonomi Bilimleri Dergisi, Vol. 18 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Regional Economy ; Bölgesel Ekonomi ; İpek Yolu,Kuşak ve Yol,Türkiye,Çin,BRI ; İpek Yolu,Kuşak ve Yol,Türkiye,Çin,BRI

Bu çalışmanın temel amacı, Çin’in 2013 yılında tarihi İpek Yolu’nu yeniden canlandırmak üzere başlattığı Kuşak ve Yol Girişimi’nin genel çerçevesini ve ekonomik koridorlarını analiz etmek; Türkiye’nin bu girişimdeki konumunu değerlendirerek iki ülke arasındaki iş birliğinin ekonomik ve politik yansımalarını ortaya koymaktır. Kuşak ve Yol Girişimi ile Çin bir yanda iç ekonomisinde ortaya çıkan dengesizliklere çözüm üretmeyi amaçlarken, diğer yandan artan ulusal üretim kapasitesi ile uluslararası yatırımlarını daha tutarlı ve sürdürülebilir bir küresel kalkınma modeline dönüştürmeyi hedeflemektedir. Söz konusu model, Asya’dan Afrika ve Avrupa’ya uzanan tamamlayıcı kaynak ve kapasitelere sahip ülkeleri birbirine bağlayan altı ana ekonomik koridor etrafında yapılandırılmıştır. Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Çin, özellikle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde altyapı yatırımlarına ağırlık vermiş; karayolları, demiryolları, havaalanları ve limanlar inşa ederek küresel ticaret akışını kolaylaştırmayı ve hammadde tedarikini güvence altına almayı planlamıştır.  Bu bağlamda Türkiye, Asya ile Avrupa arasında stratejik bir köprü konumunda yer alması ve tarihî İpek Yolu üzerindeki kilit noktalarından biri olması nedeniyle Kuşak ve Yol Girişimi için büyük önem taşımaktadır. Türkiye zaman zaman bu tarihî rotanın yeniden canlandırılmasına yönelik olarak Çin mallarının Orta Asya ve Türkiye’den Avrupa’ya geçişine imkan verecek projelere girişmiştir. Bu projelerden biri “Orta Koridor” girişimidir.  Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş nedeniyle Kuzey Koridoru'nun işlememesi ve İran'a uygulanan ambargolar nedeniyle Güney Koridoru'nun işlevsiz kalması, Çin’in Avrupa’ya ulaşmasında Türkiye'nin ve Orta Koridor'un oynadığı rol oldukça önemli hale gelmiştir. Kuşak ve Yol Girişimi’nde Çin-Orta Asya-Batı Asya Ekonomik Koridoru’nda yer alan Türkiye ile Çin arasında 2015 yıllında Orta Koridor ile Kuşak ve Yol Girişimi’nin uyumlaştırmak amacıyla “Mutabakat Muhtırası” imzalanmıştır. Bu tarihten itibaren, Türkiye’de faaliyet gösteren Çinli şirketlerin sayısında önemli bir artış olmuş; özellikle enerji ve inşaat sektörlerinde gittikçe artan yatırımlar yapılmıştır. Bu ortaklık temelinde her iki ülke bir çeşit “kazan-kazan stratejisi”ne dayalı olarak iş birliklerini geliştirmişlerdir.

Bu çalışmanın temel amacı, Çin’in 2013 yılında tarihi İpek Yolu’nu yeniden canlandırmak üzere başlattığı Kuşak ve Yol Girişimi’nin genel çerçevesini ve ekonomik koridorlarını analiz etmek; Türkiye’nin bu girişimdeki konumunu değerlendirerek iki ülke arasındaki iş birliğinin ekonomik ve politik yansımalarını ortaya koymaktır. Kuşak ve Yol Girişimi ile Çin bir yanda iç ekonomisinde ortaya çıkan dengesizliklere çözüm üretmeyi amaçlarken, diğer yandan artan ulusal üretim kapasitesi ile uluslararası yatırımlarını daha tutarlı ve sürdürülebilir bir küresel kalkınma modeline dönüştürmeyi hedeflemektedir. Söz konusu model, Asya’dan Afrika ve Avrupa’ya uzanan tamamlayıcı kaynak ve kapasitelere sahip ülkeleri birbirine bağlayan altı ana ekonomik koridor etrafında yapılandırılmıştır. Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Çin, özellikle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde altyapı yatırımlarına ağırlık vermiş; karayolları, demiryolları, havaalanları ve limanlar inşa ederek küresel ticaret akışını kolaylaştırmayı ve hammadde tedarikini güvence altına almayı planlamıştır.  Bu bağlamda Türkiye, Asya ile Avrupa arasında stratejik bir köprü konumunda yer alması ve tarihî İpek Yolu üzerindeki kilit noktalarından biri olması nedeniyle Kuşak ve Yol Girişimi için büyük önem taşımaktadır. Türkiye zaman zaman bu tarihî rotanın yeniden canlandırılmasına yönelik olarak Çin mallarının Orta Asya ve Türkiye’den Avrupa’ya geçişine imkan verecek projelere girişmiştir. Bu projelerden biri “Orta Koridor” girişimidir.  Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş nedeniyle Kuzey Koridoru'nun işlememesi ve İran'a uygulanan ambargolar nedeniyle Güney Koridoru'nun işlevsiz kalması, Çin’in Avrupa’ya ulaşmasında Türkiye'nin ve Orta Koridor'un oynadığı rol oldukça önemli hale gelmiştir. Kuşak ve Yol Girişimi’nde Çin-Orta Asya-Batı Asya Ekonomik Koridoru’nda yer alan Türkiye ile Çin arasında 2015 yıllında Orta Koridor ile Kuşak ve Yol Girişimi’nin uyumlaştırmak amacıyla “Mutabakat Muhtırası” imzalanmıştır. Bu tarihten itibaren, Türkiye’de faaliyet gösteren Çinli şirketlerin sayısında önemli bir artış olmuş; özellikle enerji ve inşaat sektörlerinde gittikçe artan yatırımlar yapılmıştır. Bu ortaklık temelinde her iki ülke bir çeşit “kazan-kazan stratejisi”ne dayalı olarak iş birliklerini geliştirmişlerdir.