Türbe’den Hazire’ye Osmanlı Sanatı Açısından Kasap İlyas Bey Camii Haziresi
Tomb to Graveyard The Graveyard of Kasap Ilyas Bey’s Mosque in Terms of Ottoman Art
Yazar: Yakut, Semih
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Niʿme’l-ceyş,Kutlu Asker,Kasap İlyas Bey,Cerrahpaşa,Samatya,Konstantiniyye’nin Fethi,Mezar,Mezar Taşı,Hazire ; Naama al-Jaish,the Mubarak Soldiers,Kasap Ilyas Bey,Cerrahpasha,Samatya,the Conquest of Constantinople,Grave,Headstone,Graveyard

İstanbul Fethi’ne katılan askerden biri olan Kasap İlyas Bey, fetih sırasında ordunun et iaşesinden sorumlu kişilerden biriydi. Bu sebeple, fetihten sonra da İstanbul şehrinin et iaşesi sorumluluğu Kasap İlyas Bey’e verilmiştir. Şehrin et iaşesi, Yedikule-Aksaray hattında bulunan Kasap Yolu (Samatya Caddesi) güzergâhı üzerinde yapılması nedeniyle ömrünün son yıllarında buraya kendi adıyla anılan cami merkezli bir vakıf kurmuştur. Kurduğu bu vakıf, zaman içinde bir mahalle özelliği kazanmış ve 2008 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan mahalle düzenlemesine kadar da Kasap İlyas Bey Mahallesi olarak varlığını sürdürmüştür. 1494 yılında vefat eden Kasap İlyas Bey, Kasap Yolu üzerinde yaptırdığı caminin yola bakan güneydoğu ucuna defnedilmiştir. Bu alan, açık türbe şeklinde olup Kasap İlyas Sokağı’na bakan bir hacet penceresiyle üç asır boyunca türbe olarak varlığını devam ettirmiştir. 18. yüzyıldan itibaren ise İstanbul’da tarihi yarımada içinde bulunan ibadet alanlarının bahçe kısımları yavaş yavaş nekropole dönüşmeye başlaması üzerine bu türbe, 19. yüzyılın sonlarına doğru bir hazire hâline gelmiştir. Çalışmamızda, bu hazire içerisinde yer alan mezarlar; mezar tipleri ve süsleme programları açısından değerlendirilmiştir. Bu mezarların baş şâhideleri; başlık türleri, süsleme özellikleri, yazı kompozisyonları, teknik ve malzeme açısından da ele alınmıştır.

One of the soldiers who participated in Constantinople’s conquest, Kasap Ilyas Bey, was responsible for the army’s meat supply during the war. He was therefore given the responsibility of supplying meat to Istanbul after the battle. Because the city’s meat supply was transported on Kasap Yolu [Butcher Road], now Samatya Street. along the Yedikule-Aksaray route, he established a small mosque-centered foundation named after him in the last years of his life. Over time, his foundation took on the characteristics of a neighborhood and had continued to exist as a neighborhood under his name up until the Istanbul Metropolitan Municipality neighborhood arrangement of 2008. Kasap Ilyas Bey died in 900 AH/1494 CE and was buried at the southeast edge of the masjid he had built on Kasap Yolu facing the road. His tomb was maintained as a tomb for three centuries, with the hajat [wish prayer] window overlooking Kasap Ilyas Street. In the 18th century, the city of Istanbul had started to transform from a metropolis to a necropolis, and toward the end of the 19th century, this tomb had completely become a graveyard. This graveyard has been examined in terms of footstones and headstones, grave types, topknot types, ornamental features, writing compositions, construction techniques, and grave materials.