İlk Hristiyan Kadın Şairi Proba’nın Centosunda Eski Ve Yeni Ahit Anlatısı
Narratives from the Old and New Testaments in the Cento of Proba, the First Christian Female Poet
Yazar: Arslan, Ufuk; Öntuğ, Murat
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 12 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Ancient History (Other) ; Eskiçağ Tarihi (Diğer) ; Hristiyanlık Tarihi,Faltonia Betitia Proba,Cento Vergilianus de laudibus Christi

Bu çalışma, Faltonia Betitia Proba ismini taşıyan Romalı aristokrat bir kadının, İS IV. yüzyılın ortalarında kaleme aldığı Cento Vergilianus de laudibus Christi adlı esere odaklanmaktadır. Proba, eserini IV. yüzyılda son derece popüler bir edebi tür olan cento şeklinde kaleme almıştır. Cento, başka bir yazarın eserindeki dize ve pasajların kopyala-yapıştır yöntemiyle alınarak ve alınan bu dize ve pasajlara yeni anlamlar yükleyerek oluşturulan şiire verilen isimdir. Proba da Latin edebiyatının en önemli isimlerinden olan Vergilius’un; Aeneis, Georgica (Çiftçilik Sanatı) ve Ecloga (Çoban Türküleri) adlı eserlerinde kullandığı dize ve pasajları alarak, Eski ve Yeni Ahit’i yeniden yazmıştır. Proba’nın eserini, bir pagan olan İmparator Iulianus’un (İS 361-363) döneminde veya onun hükümdarlığının hemen sonrasında yazdığı kesin gibidir. Iulianus’un paganlığı canlandırmak adına uyguladığı politikalar ve aristokrat sınıfının üyeleri arasında azımsanmayacak derecede pagan taraftarı olması, onun bu eseri kaleme almasında etkin bir rol oynamıştır. Proba eserinde Hristiyanlığın, Roma’nın geleneksel sosyal ve dinî yaşamına çok da uzak olmadığını gösterme gayreti içerisindedir. Bu bağlamda, Vergilius’un eserleri ile Eski ve Yeni Ahit arasında tipolojik bağlantılar kurmuştur. Üstelik gayretinden sonuç elde edebilmek adına, Eski ve Yeni Ahit’in bazı bölümlerinde değişiklik yapmaktan da çekinmemiştir. Cento Vergilianus de laudibus Christi, Antik Çağda bir kadın tarafından kaleme alınan az sayıdaki eserden birisi olmasının yanı sıra Hristiyanlığın da erken dönem metinlerindendir; ki bu da bu eseri eşsiz kılmaktadır.

Bu çalışma, Faltonia Betitia Proba ismini taşıyan Romalı aristokrat bir kadının, İS IV. yüzyılın ortalarında kaleme aldığı Cento Vergilianus de laudibus Christi adlı esere odaklanmaktadır. Proba, eserini IV. yüzyılda son derece popüler bir edebi tür olan cento şeklinde kaleme almıştır. Cento, başka bir yazarın eserindeki dize ve pasajların kopyala-yapıştır yöntemiyle alınarak ve alınan bu dize ve pasajlara yeni anlamlar yükleyerek oluşturulan şiire verilen isimdir. Proba da Latin edebiyatının en önemli isimlerinden olan Vergilius’un; Aeneis, Georgica (Çiftçilik Sanatı) ve Ecloga (Çoban Türküleri) adlı eserlerinde kullandığı dize ve pasajları alarak, Eski ve Yeni Ahit’i yeniden yazmıştır. Proba’nın eserini, bir pagan olan İmparator Iulianus’un (İS 361-363) döneminde veya onun hükümdarlığının hemen sonrasında yazdığı kesin gibidir. Iulianus’un paganlığı canlandırmak adına uyguladığı politikalar ve aristokrat sınıfının üyeleri arasında azımsanmayacak derecede pagan taraftarı olması, onun bu eseri kaleme almasında etkin bir rol oynamıştır. Proba eserinde Hristiyanlığın, Roma’nın geleneksel sosyal ve dinî yaşamına çok da uzak olmadığını gösterme gayreti içerisindedir. Bu bağlamda, Vergilius’un eserleri ile Eski ve Yeni Ahit arasında tipolojik bağlantılar kurmuştur. Üstelik gayretinden sonuç elde edebilmek adına, Eski ve Yeni Ahit’in bazı bölümlerinde değişiklik yapmaktan da çekinmemiştir. Cento Vergilianus de laudibus Christi, Antik Çağda bir kadın tarafından kaleme alınan az sayıdaki eserden birisi olmasının yanı sıra Hristiyanlığın da erken dönem metinlerindendir; ki bu da bu eseri eşsiz kılmaktadır.