hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
XVII. YÜZYIL BATI RUMELİ TÜRKÇESİ
XVII. YÜZYIL BATI RUMELİ TÜRKÇESİ
Yazar: Kartallıoğlu, Yavuz
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; XVII. YÜZYIL BATI RUMELİ TÜRKÇESİ,kitap,inceleme

Teknolojinin ilerlemesine rağmen çağdaş ağız araştırmalarının zorlukları ortada iken tarihî ağız araştırması yapmaya çalışmak büyük bir cesaret ve geniş bir bilgi birikimi gerektirir. İncelenmesi planlanan tarihî döneme ait ses kayıtları da var olmadığına göre böyle bir ağız çalışması daha çok ağız özelliklerinin standart yazı özelliklerinden ayırt edilerek kaydedildiği metinler aracılığı ile yapılabilir. Tarihî Türkiye Türkçesi ağızları ile ilgili belki de en önemli verileri içeren kaynak Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eseridir. Seyahatname’de 17. yüzyıldaki konuşma dili, farklı diller ve ağızlara ait kayıtlar vardır; bu kayıtlardan bazıları da Batı Rumeli Türkçesine aittir. Prof. Dr.  Gürer Gülsevin’i tarihî bir ağız araştırmasına yönelten sebep de öncelikle Evliya Çelebi Seyahatnamesi’ndeki dönemin standart dilinden farklı olan bu kayıtlar olmalıdır.

Teknolojinin ilerlemesine rağmen çağdaş ağız araştırmalarının zorlukları ortada iken tarihî ağız araştırması yapmaya çalışmak büyük bir cesaret ve geniş bir bilgi birikimi gerektirir. İncelenmesi planlanan tarihî döneme ait ses kayıtları da var olmadığına göre böyle bir ağız çalışması daha çok ağız özelliklerinin standart yazı özelliklerinden ayırt edilerek kaydedildiği metinler aracılığı ile yapılabilir. Tarihî Türkiye Türkçesi ağızları ile ilgili belki de en önemli verileri içeren kaynak Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eseridir. Seyahatname’de 17. yüzyıldaki konuşma dili, farklı diller ve ağızlara ait kayıtlar vardır; bu kayıtlardan bazıları da Batı Rumeli Türkçesine aittir. Prof. Dr.  Gürer Gülsevin’i tarihî bir ağız araştırmasına yönelten sebep de öncelikle Evliya Çelebi Seyahatnamesi’ndeki dönemin standart dilinden farklı olan bu kayıtlar olmalıdır.
MIDDLE MONGOLIAN LOAN WORDS in VOLGA KIPCHAK LANGUAGE
MIDDLE MONGOLIAN LOAN WORDS in VOLGA KIPCHAK LANGUAGE
Yazar: Işıktaş Sava, Işılay
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; MIDDLE MONGOLIAN LOAN WORDS in VOLGA KIPCHAK LANGUAGE,kitap,inceleme

Diller arası etkileşim, o dilleri konuşan milletler arasındaki siyasî, iktisadî, kültürel ve tarihî münasebetler doğrultusunda gelişmiş ve şekillenmiştir. Bu etkileşimin, diller arasında kelime alışverişi, cümle yapısının tesiri, semantik kopyalama gibi bazen birinin bazen de hepsinin bir arada bulunduğu şekilleri karşımıza çıkmaktadır. Aynı dil ailesinden olan Türkçe ve Moğolca arasındaki ilişkiler çeşitli bilim insanları tarafından  farklı zamanlarda incelenmiştir (Ersoy, Clauson vb.). Ayrıca bu dil ilişkilerinde Moğolcadan Türkçeye ve Türk Lehçelerine geçen alıntı kelimeler hakkında da çalışmalar bulunmaktadır.

Diller arası etkileşim, o dilleri konuşan milletler arasındaki siyasî, iktisadî, kültürel ve tarihî münasebetler doğrultusunda gelişmiş ve şekillenmiştir. Bu etkileşimin, diller arasında kelime alışverişi, cümle yapısının tesiri, semantik kopyalama gibi bazen birinin bazen de hepsinin bir arada bulunduğu şekilleri karşımıza çıkmaktadır. Aynı dil ailesinden olan Türkçe ve Moğolca arasındaki ilişkiler çeşitli bilim insanları tarafından  farklı zamanlarda incelenmiştir (Ersoy, Clauson vb.). Ayrıca bu dil ilişkilerinde Moğolcadan Türkçeye ve Türk Lehçelerine geçen alıntı kelimeler hakkında da çalışmalar bulunmaktadır.
MAHTUMKULU ESERLERİNİN DEYİMLER SÖZLÜĞÜ
MAHTUMKULU ESERLERİNİN DEYİMLER SÖZLÜĞÜ
Yazar: Yılmaz, Tuğba
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; MAHTUMKULU ESERLERİNİN DEYİMLER SÖZLÜĞÜ,kitap,inceleme

Gazi Kitabevi Yayınları arasında çıkan Mahtumkulu Eserlerinin Deyimler Sözlüğü adlı eser, Türklük bilimi araştırmacılarının dikkatlerine sunulmuştur. Türk dünyasınınmüşterek bir değeri olarak kabul gören ve Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun’un sözün kanatlarında uçan şair diyerek takdim ettiği Mahtumkulu Firaki; dilinde İslamiyet, kaleminde Türklük şiarıyla da bilinmektedir. Bu eserde; 18. yüzyılda yaşamış ünlü Türkmen bilgesinin kullanmış olduğu deyimler ilk kez derlenmiş ve bir bütün olarak ele alınıp izah edilmiştir.

Gazi Kitabevi Yayınları arasında çıkan Mahtumkulu Eserlerinin Deyimler Sözlüğü adlı eser, Türklük bilimi araştırmacılarının dikkatlerine sunulmuştur. Türk dünyasınınmüşterek bir değeri olarak kabul gören ve Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun’un sözün kanatlarında uçan şair diyerek takdim ettiği Mahtumkulu Firaki; dilinde İslamiyet, kaleminde Türklük şiarıyla da bilinmektedir. Bu eserde; 18. yüzyılda yaşamış ünlü Türkmen bilgesinin kullanmış olduğu deyimler ilk kez derlenmiş ve bir bütün olarak ele alınıp izah edilmiştir.
TÜRKÇEDE ZAMAN VE GÖRÜNÜŞ SİSTEMİ
TÜRKÇEDE ZAMAN VE GÖRÜNÜŞ SİSTEMİ
Yazar: Bolat, Cuma
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRKÇEDE ZAMAN VE GÖRÜNÜŞ SİSTEMİ,kitap,inceleme

Görünüş, olayların sınırlarının farklı açılardan algılanması, başlangıç ve bitişleri bakımından farklı şekillerde hissedilmesidir. Görünüş, kategori olarak üç gruba ayrılır: sınırlararası olanlar, sınır sonrasılar, sonlular (Johanson 2016: 18). Zaman, fiziksel açıdan bakıldığı zaman devamlılığı, devam eden bir süreci tanımlar. Dilbilgisel açıdan ise, ‘‘gösterimsel bir kategori’’ olmasına bağlı olarak, olayları, durumları, hareketleri zaman ekseninde belirlemeyi, sınırlandırmayı ifade eder (Aydemir 2010: 14).

Görünüş, olayların sınırlarının farklı açılardan algılanması, başlangıç ve bitişleri bakımından farklı şekillerde hissedilmesidir. Görünüş, kategori olarak üç gruba ayrılır: sınırlararası olanlar, sınır sonrasılar, sonlular (Johanson 2016: 18). Zaman, fiziksel açıdan bakıldığı zaman devamlılığı, devam eden bir süreci tanımlar. Dilbilgisel açıdan ise, ‘‘gösterimsel bir kategori’’ olmasına bağlı olarak, olayları, durumları, hareketleri zaman ekseninde belirlemeyi, sınırlandırmayı ifade eder (Aydemir 2010: 14).
AZӘRBAYCAN DİLİNİN FUNKSİONAL QRAMMATİKASI: MORFOLOGİYAYA YENİ BAXIŞLAR VӘ LEKSEMATİKA – II. CİLT
AZӘRBAYCAN DİLİNİN FUNKSİONAL QRAMMATİKASI: MORFOLOGİYAYA YENİ BAXIŞLAR VӘ LEKSEMATİKA – II. CİLT
Yazar: Baldane, Orhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; AZӘRBAYCAN DİLİNİN FUNKSİONAL QRAMMATİKASI: MORFOLOGİYAYA YENİ BAXIŞLAR VӘ LEKSEMATİKA – II. CİLT,kitap,inceleme

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet başkanı İlham Әliyev’in 29 Mayıs 2012 tarihinde imzaladığı karar doğrultusunda Azǝrbaycan Dilinin Funksional Grammatikası üst başlığıyla bir gramer hazırlama projesi başlatılmıştır. Kamal Abdullayev (proje başkanı), Ağamusa Axundov, Tofiq Hacıyev, Vasif Mǝmmǝdǝliyev ve Fǝxrǝddin Veysǝlli gibi Azerbaycan’ın önde gelen dilci Türkologlarından oluşan bir inceleme heyeti de bu projeyi yönlendirmiştir. Bunun sonucundaysa 2014 yılında dört ciltlik bir eser ortaya çıkmıştır.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet başkanı İlham Әliyev’in 29 Mayıs 2012 tarihinde imzaladığı karar doğrultusunda Azǝrbaycan Dilinin Funksional Grammatikası üst başlığıyla bir gramer hazırlama projesi başlatılmıştır. Kamal Abdullayev (proje başkanı), Ağamusa Axundov, Tofiq Hacıyev, Vasif Mǝmmǝdǝliyev ve Fǝxrǝddin Veysǝlli gibi Azerbaycan’ın önde gelen dilci Türkologlarından oluşan bir inceleme heyeti de bu projeyi yönlendirmiştir. Bunun sonucundaysa 2014 yılında dört ciltlik bir eser ortaya çıkmıştır.
MODERN JAPONCADA GEÇİŞLİLİK VE ÇATI KAVRAMINA GİRİŞ
MODERN JAPONCADA GEÇİŞLİLİK VE ÇATI KAVRAMINA GİRİŞ
Yazar: Gençer, Zeynep
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 11 No. 21, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; MODERN JAPONCADA GEÇİŞLİLİK VE ÇATI KAVRAMINA GİRİŞ,kitap,inceleme

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dünya sahnesinde önemli araştırmalara imza atan Japonya, gerek dili gerek ekonomisi ve kültürüyle birçok ülkenin üzerinde çalışmalar yaptığı bir ülke haline gelmiştir. Türkiye’deki Japonca çalışmalarının tarihi fazla eskiye dayanmamakla birlikte, akademik anlamda Japon Dili araştırmalarının Ankara (1986), Çanakkale Onsekiz Mart (1993) ve Erciyes (1994) Üniversiteleri’nde ilgili anabilim dallarının açılmasıyla bir ivme kazandığı görülmektedir. Bu bölümlerden mezun olan akademisyenlerin, çoğunluğu Japonca olan çalışmalarının sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Bu yazımızda, Türkçe olarak kaleme alınmış olan Modern Japoncada Geçişlilik ve Çatı Kavramına Giriş adlı eser tanıtılacaktır.

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dünya sahnesinde önemli araştırmalara imza atan Japonya, gerek dili gerek ekonomisi ve kültürüyle birçok ülkenin üzerinde çalışmalar yaptığı bir ülke haline gelmiştir. Türkiye’deki Japonca çalışmalarının tarihi fazla eskiye dayanmamakla birlikte, akademik anlamda Japon Dili araştırmalarının Ankara (1986), Çanakkale Onsekiz Mart (1993) ve Erciyes (1994) Üniversiteleri’nde ilgili anabilim dallarının açılmasıyla bir ivme kazandığı görülmektedir. Bu bölümlerden mezun olan akademisyenlerin, çoğunluğu Japonca olan çalışmalarının sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Bu yazımızda, Türkçe olarak kaleme alınmış olan Modern Japoncada Geçişlilik ve Çatı Kavramına Giriş adlı eser tanıtılacaktır.
CODEX CUMANİCUS’TA /W/ SESİ VAR MIDIR?
CODEX CUMANİCUS’TA /W/ SESİ VAR MIDIR?
Yazar: Argunşah, Mustafa
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Kuzey Kıpçak Türkçesi,Memluk Kıpçak Türkçesi,Codex Cumanicus

Codex Cumanicus, 13. yüzyılın sonlarıyla 14. yüzyılın başlarında, Karadeniz’in kuzeyinde Latin alfabesiyle yazılmış bir eserdir. “Kumanca El Kitabı” anlamına gelen ve üç dilli bir sözlükle çeşitli metinlerden oluşan bu eserde karışık bir alfabe sistemi kullanılmıştır. Bazı sesler yazılmamış, bazıları da birden çok harfle karşılanmıştır. Bu durum metinlerin transkribe edilmesinde önemli sorunlar oluşturmaktadır. Bu çalışmada, bazen yazılmayan, bazen de birden çok harfle gösterilen /v/ sesi üzerinde durulacaktır. Bazı araştırmacılar hangi işaretle gösterilirse gösterilsin, bütün /v/ seslerinin çeviri yazısını /w/ harfiyle yapmışlardır. Codex Cumanicus ve Memluk Kıpçak Türkçesi metinleri üzerinde yaptığımız çalışmalar sonucunda, Karahanlı ve Harezm Türkçesi metinlerinde bulunan /w/ sesinin Güney ve Kuzey Kıpçak Türkçesinde /v/ sesine dönüştüğü kanaatine vardık. Ayrıca Codex Cumanicus’taki harf çeşitliliğinin müellif veya müstensihlerin Türkçenin fonetiğine tam hâkim olmamalarından kaynaklandığını düşünüyoruz.

Codex Cumanicus, 13. yüzyılın sonlarıyla 14. yüzyılın başlarında, Karadeniz’in kuzeyinde Latin alfabesiyle yazılmış bir eserdir. “Kumanca El Kitabı” anlamına gelen ve üç dilli bir sözlükle çeşitli metinlerden oluşan bu eserde karışık bir alfabe sistemi kullanılmıştır. Bazı sesler yazılmamış, bazıları da birden çok harfle karşılanmıştır. Bu durum metinlerin transkribe edilmesinde önemli sorunlar oluşturmaktadır. Bu çalışmada, bazen yazılmayan, bazen de birden çok harfle gösterilen /v/ sesi üzerinde durulacaktır. Bazı araştırmacılar hangi işaretle gösterilirse gösterilsin, bütün /v/ seslerinin çeviri yazısını /w/ harfiyle yapmışlardır. Codex Cumanicus ve Memluk Kıpçak Türkçesi metinleri üzerinde yaptığımız çalışmalar sonucunda, Karahanlı ve Harezm Türkçesi metinlerinde bulunan /w/ sesinin Güney ve Kuzey Kıpçak Türkçesinde /v/ sesine dönüştüğü kanaatine vardık. Ayrıca Codex Cumanicus’taki harf çeşitliliğinin müellif veya müstensihlerin Türkçenin fonetiğine tam hâkim olmamalarından kaynaklandığını düşünüyoruz.
ARTİN HİNDOĞLU’NUN HAZİNE-İ LUGAT, DICTIONNAIRE TURC-FRANÇAIS ADLI ESERİ ÜZERİNE
ARTİN HİNDOĞLU’NUN HAZİNE-İ LUGAT, DICTIONNAIRE TURC-FRANÇAIS ADLI ESERİ ÜZERİNE
Yazar: Kartallıoğlu, Yavuz
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Artin Hindoğlu,Hazine-i Lugat,çeviriyazılı metinler

Artin Hindoğlu tarafından hazırlanan ve 1838 yılında Viyana’da basılan “Hazine-i Lugat, Dictionnaire Turc-Français” tespit edilebilen ilk Türkçe- Fransızca sözlüklerdendir. Hindoğlu, sözlüğünü yazı dilinden çok konuşma dilini, yani kelimelerin telaffuzlarını öğrenmek isteyenler -seyyahlar ve iş adamları- için hazırladığını belirtir; bu yüzden sözlüğü diğer Türkçe- Fransızca sözlüklerden ayıran en önemli özellik kelimelerin telaffuzlarının da gösterilmiş olmasıdır. Kelimeler aynı zamanda Latin harfleri ile de yazıldığı için Arap harfli imlanın gizlediği Türkçenin ünlü ve ünsüzleri açıkça görülmektedir. Sözlükte hem yazı dili hem de konuşma dili bir arada kaydedilmeye çalışılmıştır; bu da özellikle alıntı kelimelerin asli, ara ve Türkçeleşmiş şekillerinin bir arada görülmesini sağlar. Ara ve Türkçeleşmiş şekiller alıntı kelimelerin, özellikle de Arapça ve Farsça kelimelerin o dönemdeki asli imlalarına çoğu zaman uymayan telaffuzlarıdır. Makalede önce Artin Hindoğlu ve sözlüğü hakkında bilgi verilmiş, sonra sözlükteki veriler konuşma ve yazı dili özellikleri bakımından karşılaştırmalı olarak -diğer çeviri yazılı metinlerdeki kayıtlarla da karşılaştırılarak- incelenmiştir.

Artin Hindoğlu tarafından hazırlanan ve 1838 yılında Viyana’da basılan “Hazine-i Lugat, Dictionnaire Turc-Français” tespit edilebilen ilk Türkçe- Fransızca sözlüklerdendir. Hindoğlu, sözlüğünü yazı dilinden çok konuşma dilini, yani kelimelerin telaffuzlarını öğrenmek isteyenler -seyyahlar ve iş adamları- için hazırladığını belirtir; bu yüzden sözlüğü diğer Türkçe- Fransızca sözlüklerden ayıran en önemli özellik kelimelerin telaffuzlarının da gösterilmiş olmasıdır. Kelimeler aynı zamanda Latin harfleri ile de yazıldığı için Arap harfli imlanın gizlediği Türkçenin ünlü ve ünsüzleri açıkça görülmektedir. Sözlükte hem yazı dili hem de konuşma dili bir arada kaydedilmeye çalışılmıştır; bu da özellikle alıntı kelimelerin asli, ara ve Türkçeleşmiş şekillerinin bir arada görülmesini sağlar. Ara ve Türkçeleşmiş şekiller alıntı kelimelerin, özellikle de Arapça ve Farsça kelimelerin o dönemdeki asli imlalarına çoğu zaman uymayan telaffuzlarıdır. Makalede önce Artin Hindoğlu ve sözlüğü hakkında bilgi verilmiş, sonra sözlükteki veriler konuşma ve yazı dili özellikleri bakımından karşılaştırmalı olarak -diğer çeviri yazılı metinlerdeki kayıtlarla da karşılaştırılarak- incelenmiştir.
DİL BİLGİSİ ÇALIŞMALARINDA “KARIŞMA, KARIŞTIRILMA, YANLIŞ HECE BÖLÜNMESİ, YANLIŞ ÇÖZÜMLEME” GİBİ İFADELERLE AÇIKLANAN BULAŞMA (CONTAMINATION) ÖRNEKLERİ ÜZERİNE
DİL BİLGİSİ ÇALIŞMALARINDA “KARIŞMA, KARIŞTIRILMA, YANLIŞ HECE BÖLÜNMESİ, YANLIŞ ÇÖZÜMLEME” GİBİ İFADELERLE AÇIKLANAN BULAŞMA (CONTAMINATION) ÖRNEKLERİ ÜZERİNE
Yazar: Böler, Tuncay
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; dilbilgisi,bulaşma,kontaminasyon

Makalede Muharrem Ergin’in Türk Dil Bilgisi ve Zeynep Korkmaz’ın Türk Dili Üzerine Araştırmalar adlı eserinde yer alan yazılar başta olmak üzere kimi dil bilgisi çalışmalarında “karışma, karıştırılma, yanlış çözümleme, yanlış hece bölünmesi” gibi ifadelerle açıklanan ve aslında bulaşma (contamination) örnekleri olarak değerlendirilmesi gereken ekler üzerinde durulmuştur. Bu yapılırken, söz konusu eke dair açıklamalar ilgili kaynaktan aynen alınmış; ardından ekle ilgili değerlendirmelerin bulaşma (contamination) teriminin sınırları içerisine girdiği gösterilmeye çalışılmıştır. Burada, makalede incelenen eklerle ilgili kimi değerlendirmelerin farklı araştırmacılar tarafından başka başka şekillerde yapıldığını da eklemek gerekir. Amacımız, Muharrem Ergin. Zeynep Korkmaz ve başkalarının açıklamalarının doğruluğunu sorgulamaktan ziyade, adı geçen araştırmacılar tarafından ele alınan bazı eklerin bulaşma (contamination) ile izah edilmesi gerektiğini göstermeye çalışmaktır.

Makalede Muharrem Ergin’in Türk Dil Bilgisi ve Zeynep Korkmaz’ın Türk Dili Üzerine Araştırmalar adlı eserinde yer alan yazılar başta olmak üzere kimi dil bilgisi çalışmalarında “karışma, karıştırılma, yanlış çözümleme, yanlış hece bölünmesi” gibi ifadelerle açıklanan ve aslında bulaşma (contamination) örnekleri olarak değerlendirilmesi gereken ekler üzerinde durulmuştur. Bu yapılırken, söz konusu eke dair açıklamalar ilgili kaynaktan aynen alınmış; ardından ekle ilgili değerlendirmelerin bulaşma (contamination) teriminin sınırları içerisine girdiği gösterilmeye çalışılmıştır. Burada, makalede incelenen eklerle ilgili kimi değerlendirmelerin farklı araştırmacılar tarafından başka başka şekillerde yapıldığını da eklemek gerekir. Amacımız, Muharrem Ergin. Zeynep Korkmaz ve başkalarının açıklamalarının doğruluğunu sorgulamaktan ziyade, adı geçen araştırmacılar tarafından ele alınan bazı eklerin bulaşma (contamination) ile izah edilmesi gerektiğini göstermeye çalışmaktır.
GEORGIUS DE HUNGARIA’NIN GOTİK HARFLERE AKTARDIĞI İKİ YUNUS EMRE ŞİİRİ (1480/1481) ÜZERİNE NOTLAR
GEORGIUS DE HUNGARIA’NIN GOTİK HARFLERE AKTARDIĞI İKİ YUNUS EMRE ŞİİRİ (1480/1481) ÜZERİNE NOTLAR
Yazar: Yağmur, Ömer
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; yunus emre,şiir,Georgius de Hungaria

Georgius de Hungaria 1438-1458 yılları arasında savaş esiri olarak Anadolu’da bulundu. Anadolu’da geçirdiği yirmi yıllık gözlemlerini Tractatus de Moribus, Condictionibus et Nequicia Turcorum adlı kitabında toplamıştır. Kitabının sonunda Gotik harflerle Yunus Emre Dîvânında tespit edilemeyen iki manzume bulunmaktadır. İlk olarak 1901’de Karl Foy tarafından ilim âlemine tanıtılan şiirler sonraki yıllarda bazı Türkologlar tarafından yeniden ele alınmıştır. Buna rağmen şiirler hâlâ yeni bakışaçılarıyla yorumlanmaya muhtaç görünmektedir. Bu yazıda ise sözü edilen şiirlerdeki bazı kelimelerin fonetik kodlarına dikkat çekilerek birkaç kelime için yeni okuma önerileri getirilmiştir.

Georgius de Hungaria 1438-1458 yılları arasında savaş esiri olarak Anadolu’da bulundu. Anadolu’da geçirdiği yirmi yıllık gözlemlerini Tractatus de Moribus, Condictionibus et Nequicia Turcorum adlı kitabında toplamıştır. Kitabının sonunda Gotik harflerle Yunus Emre Dîvânında tespit edilemeyen iki manzume bulunmaktadır. İlk olarak 1901’de Karl Foy tarafından ilim âlemine tanıtılan şiirler sonraki yıllarda bazı Türkologlar tarafından yeniden ele alınmıştır. Buna rağmen şiirler hâlâ yeni bakışaçılarıyla yorumlanmaya muhtaç görünmektedir. Bu yazıda ise sözü edilen şiirlerdeki bazı kelimelerin fonetik kodlarına dikkat çekilerek birkaç kelime için yeni okuma önerileri getirilmiştir.
ESKİ UYGUR METİNLERİNDE FİZYOLOJİ VE MAṆḌALA
ESKİ UYGUR METİNLERİNDE FİZYOLOJİ VE MAṆḌALA
Yazar: Tokyürek, Hacer
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; tantrik budizm,mandala,çakra

Budist Uygur metinleri dinî metinler olduğu için bu metinler pek çok anlamsal değer ifade eder. Eski Uygur metinlerinde mandal ve tilgen kelimeleri bulunmaktadır. Sanskrit kökenli olan maṇḍala kelimesi, Mahāyāna Budizm’inde ve Tantrik Budizm’de önemli bir yere sahiptir. Büyüsel ve simgesel bir anlam ifade eden maṇḍala, Budizm’de insan fizyolojisinin oluşumu, şehir, kent ve sarayların inşası ve evrenin oluşumuyla bağlantılıdır. Bu makalede ise insan fizyolojisi ile ilgili maṇḍala konusu incelenecektir. İnsan fizyolojisinin oluşumu canlının ölümüyle başlar. Ölen canlı ara dünyada 49 gün geçirir, fakat aynı zamanda bu ara dünyada yeniden doğumsüreci de başlamıştır. Yeniden doğum sürecine giren canlının bedeni de bu süreçte oluşmaya başlar. Bu bağlamda bu makalede hem insan bedeni hem de insan bedeninde bulunan enerji noktalarıyla birlikte Buddhalar ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Budist Uygur metinleri dinî metinler olduğu için bu metinler pek çok anlamsal değer ifade eder. Eski Uygur metinlerinde mandal ve tilgen kelimeleri bulunmaktadır. Sanskrit kökenli olan maṇḍala kelimesi, Mahāyāna Budizm’inde ve Tantrik Budizm’de önemli bir yere sahiptir. Büyüsel ve simgesel bir anlam ifade eden maṇḍala, Budizm’de insan fizyolojisinin oluşumu, şehir, kent ve sarayların inşası ve evrenin oluşumuyla bağlantılıdır. Bu makalede ise insan fizyolojisi ile ilgili maṇḍala konusu incelenecektir. İnsan fizyolojisinin oluşumu canlının ölümüyle başlar. Ölen canlı ara dünyada 49 gün geçirir, fakat aynı zamanda bu ara dünyada yeniden doğumsüreci de başlamıştır. Yeniden doğum sürecine giren canlının bedeni de bu süreçte oluşmaya başlar. Bu bağlamda bu makalede hem insan bedeni hem de insan bedeninde bulunan enerji noktalarıyla birlikte Buddhalar ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
(e)dgüti (e)şid ḳ(a)t(ı)ġdı tıŋla: SÖYLEDİĞİM BUDUR, KASTIM BU DEĞİLDİR
(e)dgüti (e)şid ḳ(a)t(ı)ġdı tıŋla: SÖYLEDİĞİM BUDUR, KASTIM BU DEĞİLDİR
Yazar: Dinçer, Aslıhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; edimbilim,anlambilim,çeviribilim

Bir mesajın kodunu doğru çözmek, yalnız uygun dilbilimsel karşılıkları bulmaya değil; niyetin ne olduğunu bulmaya da bağlıdır. Ancak “söylenen”, niyet edilen”e işaret etmediği zaman bu süreç zorlu bir süreçtir. Çünkü birincisi dilsel araçlarla ortaya konurken ikincisi bağlamdan gelen anlamdır ve kimi zaman görünürde hiçbir izi yoktur; örtük, dolaylı veya sezdirime dayalıdır. Bununla birlikte bu ikinci ve asıl anlama ulaşamama, bazen söylemin gerçekleştiği taraflar arasında değildir; onu yorumlayanlar açısından bir sorundur. Buna yol açan başlıca nedenlerden birisi ise bağlamsal anlamdan değil, leksikal anlamdan hareket edilmesidir. Oysa bağlamdaki anlam  dinamiktir, ama leksikal anlam sabittir ve kodlanmış, depolanmış bilgileri içeren bu anlam, her bağlamda formül gibi işliyor değildir. Bu bakımdan anlamlandırma sürecinde bağlamın önemi büyüktür. Edimbilim, dil ögelerinin bildirdiği anlamı değil, konuşurun onları kullanarak gerçekte ne demek isteğini irdeleyen bir bakış açısı sergilediği için anlamada bağlamın anahtar rolünü vurgulayan bir disiplindir. Bu çalışma da edimbilimin bağlam vurgusunu Köl Tegin Yazıtı’nda geçen (e)dgüti (e)şid ḳ(a)t(ı)ġdı tıŋla cümlesi özelinde ele alırken ilgili literatürün metaforik anlamı göz ardı ettiğine ve konuşurun niyetini yansıtmadığına dikkati çekmektedir.

Bir mesajın kodunu doğru çözmek, yalnız uygun dilbilimsel karşılıkları bulmaya değil; niyetin ne olduğunu bulmaya da bağlıdır. Ancak “söylenen”, niyet edilen”e işaret etmediği zaman bu süreç zorlu bir süreçtir. Çünkü birincisi dilsel araçlarla ortaya konurken ikincisi bağlamdan gelen anlamdır ve kimi zaman görünürde hiçbir izi yoktur; örtük, dolaylı veya sezdirime dayalıdır. Bununla birlikte bu ikinci ve asıl anlama ulaşamama, bazen söylemin gerçekleştiği taraflar arasında değildir; onu yorumlayanlar açısından bir sorundur. Buna yol açan başlıca nedenlerden birisi ise bağlamsal anlamdan değil, leksikal anlamdan hareket edilmesidir. Oysa bağlamdaki anlam  dinamiktir, ama leksikal anlam sabittir ve kodlanmış, depolanmış bilgileri içeren bu anlam, her bağlamda formül gibi işliyor değildir. Bu bakımdan anlamlandırma sürecinde bağlamın önemi büyüktür. Edimbilim, dil ögelerinin bildirdiği anlamı değil, konuşurun onları kullanarak gerçekte ne demek isteğini irdeleyen bir bakış açısı sergilediği için anlamada bağlamın anahtar rolünü vurgulayan bir disiplindir. Bu çalışma da edimbilimin bağlam vurgusunu Köl Tegin Yazıtı’nda geçen (e)dgüti (e)şid ḳ(a)t(ı)ġdı tıŋla cümlesi özelinde ele alırken ilgili literatürün metaforik anlamı göz ardı ettiğine ve konuşurun niyetini yansıtmadığına dikkati çekmektedir.