Yenilgiyi Gözlerden Saklamak: Gelibolu’nun Tahliyesinde İngiliz Hava Gücü Faaliyetleri
Hiding Defeat From Eyes: British Air Force Activities in the Evacuation of Gallipoli
Yazar: Kurt, Emin
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 22 No. 35, 2023
Anahtar kelimeler: Çanakkale Muharebeleri,Tayyare,Uçak,Hava Gücü,RNAS ; Gallipoli Campaign,Aircraft,Airplane,Air Power,RNAS

Çanakkale Muharebeleri, Türk askeri ve siyasi tarihi için olduğu kadar dünya tarihi için de bir dönüm noktasıdır. Savaşın Türkler lehine sonuçlanması, Birinci Dünya Savaşı’nın akışını ve dünya tarihini ilelebet değiştirmiştir. Bu özelliği nedeniyle Çanakkale Savaşı, Birinci Dünya Savaşı içindeki herhangi bir savaştan daha çok incelenmiş, hakkında çok fazla araştırma yapılmıştır. Bazı yabancı yazarlar, Çanakkale Savaşı hakkında ormanları bitirecek kadar kâğıt ve denizleri kurutacak kadar mürekkep harcandığından bahsetmektedir. Bu iddianın gerçeklik payı çok yüksektir. Çanakkale Savaşı, hemen hemen savaşan tüm ülke araştırmaları içinde geniş bir literatüre sahiptir. Savaşın incelenmesi o dereceye varmıştır ki, deniz ve kara muharebelerini inceleyen çalışmaların yanında, savaş içinde gerçekleşen muharebeleri ve hatta bölgeleri inceleyen eserler ortaya konulmuştur. Çanakkale deniz ve kara muharebelerindeki kaynak bolluğunun aksine, hava harekâtı hakkında çok az kaynak mevcuttur. Bu pencereden bakıldığında; hava harekâtının Çanakkale Muharebelerinin unutulan cephesi olduğunu söylemek mümkündür. Karada ve denizdeki savaşın yoğunluğunun, gözleri ve dikkatleri, gökyüzüne ve yükseklerdeki savaşa yöneltmekten alıkoyduğu söylenebilir. Çanakkale Savaşı’nı konu alan birçok eserde, havacılık konusu; “Çanakkale’de uçaklar da kullanıldı” algısını yaratmaktan öteye gidememektedir. Bu eserlerde havacılık, kara ve deniz savaşlarının anlatımı renklendiren, anlatım zenginliği yaratan, değinilmiş olmak için anlatılan bir konudan ileriye gidememiştir.Bu çalışmada, Gelibolu’nun tahliyesinden sonra Müttefik, özelliklede İngiliz hava gücünün tahliyenin Türk uçaklarından gizlenmesi yönündeki faaliyetleri, Türk ve yabancı arşiv belgeleri, Çanakkale hava faaliyetleri konusunda yazılmış birincil kaynak kitaplardan incelenecek, tahliyeye yönelik İngiliz hava gücü faaliyetinin boyutu ortaya konulmaya çalışılacaktır.

The Battle of Çanakkale is a turning point not only for Turkish military and political history, but also for world history. The outcome of the war in favor of the Turks changed the course of the First World War and the history of the world forever. Due to this feature, the Battle of Gallipoli has been studied more than any other battle in the First World War, and a lot of research has been done about it. Some foreign writers talk about the Dardanelles War, that enough paper was spent to finish the forests and enough ink to dry the seas. The truth of this claim is very high.The Dardanelles War has a large literature in almost all warring country studies. The study of the war has reached such a degree that besides the studies examining the naval and land battles, works that examine the battles and even the regions that took place in the war have been revealed.Contrary to the abundance of resources in the naval and land battles of Çanakkale, very few resources are available about the air campaign. When viewed from this window; It is possible to say that the air campaign is the forgotten front of the Battle of Çanakkale. It can be said that the intensity of the war on land and sea keeps eyes and attention from turning to the sky and the war on high. In many works on the Battle of Çanakkale, the subject of aviation; It cannot go beyond creating the perception that "planes were also used in Çanakkale". In these works, aviation, land and naval wars could not go further than a subject that colored the narrative, created a richness of expression, and was told in order to be mentioned.In this study, the activities of the Allied, especially the British air power to conceal the evacuation from Turkish planes after the evacuation of Gallipoli, Turkish and foreign archival documents, primary source books written on Çanakkale air activities will be examined, and the extent of British air power activity for the evacuation will be tried to be revealed.