TÜRKÇE ÖĞRETMENİ ADAYLARININ METİN TÜRLERİNİ KAVRAMLAŞTIRMA EĞİLİMLERİ VE TÜR FARKINDALIKLARI
TÜRKÇE ÖĞRETMENİ ADAYLARININ METİN TÜRLERİNİ KAVRAMLAŞTIRMA EĞİLİMLERİ VE TÜR FARKINDALIKLARI
Yazar: Bozkurt, B. Ümit
Dergi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 19 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Metin türü kavramlaştırması,tür farkındalığı,Türkçe öğretmeni adayları

Metin türü farkındalığının okuduğunu anlama ve yazma süreçlerinietkilediği bilinmektedir. Bu süreçlerde kılavuz olacak Türkçe öğretmenlerininde metinlerin yapısına ilişkin farkındalıklarıyla ilgili araştırmalaragereksinim bulunmaktadır. Bu çerçevede araştırma, Türkçe öğretmeni adaylarınınmetin türlerine ilişkin kavramlaştırma eğilimlerini ve bu eğilimleri belirleyengerekçeleri keşfetmek amacıyla tasarlanmıştır. Araştırma nicel ve nitelverilerin toplanıp bütünleştirildiği eşzamanlı karma desen içinde yürütülmüştür.Katılımcılar, Türkiye’deki üç üniversitenin Eğitim Fakültesi Türkçe EğitimiAnabilim Dalı öğrencileridir (n=213). Metinlerin türünü belirlemeye ilişkin kapalı uçlu veri toplama işlemi (çoktanseçmeli) ile katılımcıların söz konusu metnin türünü belirlerken kullandıklarıgerekçeleri içeren açık uçlu veri toplamaişlemi, eşzamanlı yapılmıştır. Kapalı uçlu veriler için sıklık çözümlemesi;açık uçlu veriler içinse kategorisel çözümleme yapılmıştır. Bulgulara göreTürkçe öğretmeni adaylarının yarısı, seçilen haber metnini, “yaşanmış(gerçek) bir olaydan söz ettiği” ve “öyküleyicidil kullandığı” için anlatısalmetin olarak; %30’u ise “bilgi verdiği vebir olayı açıkladığı” için açıklayıcımetin olarak sınıflamışlardır. Katılımcıların çoğu anlatısal yapıdaki gezi yazısını, “yazarın okurun zihninde canlandıracak biçimde anlatmış olması”gerekçesiyle betimsel metin olarakbelirlemişlerdir. Açıklama metnindeise “bir konuda neden bildirerek açıklamayapma” veya “bilgi verme” özelliğiniöne çıkaran katılımcılar açıklayıcı; “yazar bilgi vermiş, öğretmek istemiş”belirlemesiyle hareket eden katılımcılar öğreticikavramına eğilim göstermişlerdir. Katılımcılar kişisel deneyim anlatısı ve denemeyleilgili ise tek bir seçeneğe yönelememişler; öğretici,anlatısal, açıklayıcı, betimleyici vetartışmacı türlerde, kararsız bir dağılım göstermişlerdir. Sonuç olarakkatılımcıların çoğunun metinlerin şematik yapısına ilişkin ayrımlarıbelirleyemedikleri, özellikle kişiseldeneyim anlatısı ile denemede türfarkındalığına sahip olmadıkları, öğreticimetinlerle açıklayıcı metinleriayıramadıkları ve tür belirlerken küçük ölçekli yapılara odaklandıkları ortayaçıkmıştır.

Metin türü farkındalığının okuduğunu anlama ve yazma süreçlerinietkilediği bilinmektedir. Bu süreçlerde kılavuz olacak Türkçe öğretmenlerininde metinlerin yapısına ilişkin farkındalıklarıyla ilgili araştırmalaragereksinim bulunmaktadır. Bu çerçevede araştırma, Türkçe öğretmeni adaylarınınmetin türlerine ilişkin kavramlaştırma eğilimlerini ve bu eğilimleri belirleyengerekçeleri keşfetmek amacıyla tasarlanmıştır. Araştırma nicel ve nitelverilerin toplanıp bütünleştirildiği eşzamanlı karma desen içinde yürütülmüştür.Katılımcılar, Türkiye’deki üç üniversitenin Eğitim Fakültesi Türkçe EğitimiAnabilim Dalı öğrencileridir (n=213). Metinlerin türünü belirlemeye ilişkin kapalı uçlu veri toplama işlemi (çoktanseçmeli) ile katılımcıların söz konusu metnin türünü belirlerken kullandıklarıgerekçeleri içeren açık uçlu veri toplamaişlemi, eşzamanlı yapılmıştır. Kapalı uçlu veriler için sıklık çözümlemesi;açık uçlu veriler içinse kategorisel çözümleme yapılmıştır. Bulgulara göreTürkçe öğretmeni adaylarının yarısı, seçilen haber metnini, “yaşanmış(gerçek) bir olaydan söz ettiği” ve “öyküleyicidil kullandığı” için anlatısalmetin olarak; %30’u ise “bilgi verdiği vebir olayı açıkladığı” için açıklayıcımetin olarak sınıflamışlardır. Katılımcıların çoğu anlatısal yapıdaki gezi yazısını, “yazarın okurun zihninde canlandıracak biçimde anlatmış olması”gerekçesiyle betimsel metin olarakbelirlemişlerdir. Açıklama metnindeise “bir konuda neden bildirerek açıklamayapma” veya “bilgi verme” özelliğiniöne çıkaran katılımcılar açıklayıcı; “yazar bilgi vermiş, öğretmek istemiş”belirlemesiyle hareket eden katılımcılar öğreticikavramına eğilim göstermişlerdir. Katılımcılar kişisel deneyim anlatısı ve denemeyleilgili ise tek bir seçeneğe yönelememişler; öğretici,anlatısal, açıklayıcı, betimleyici vetartışmacı türlerde, kararsız bir dağılım göstermişlerdir. Sonuç olarakkatılımcıların çoğunun metinlerin şematik yapısına ilişkin ayrımlarıbelirleyemedikleri, özellikle kişiseldeneyim anlatısı ile denemede türfarkındalığına sahip olmadıkları, öğreticimetinlerle açıklayıcı metinleriayıramadıkları ve tür belirlerken küçük ölçekli yapılara odaklandıkları ortayaçıkmıştır.