Tarımsal Üretim Verilerinde Uç Değer Analizi Yaklaşımı: Manda ve Sığır Et Üretimi Örneği
Outlier Analysis Approach in Agricultural Production Data: The Case of Buffalo Meat and Beef Production
Yazar: Çimen, Murat
Dergi: ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, Vol. 35 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Stock Farming and Treatment ; Büyükbaş Hayvan Yetiştirme ve Islahı ; Tarım,mühendislik,veri,analiz,uç veri,manda,sığır,et,karkas ; Agriculture,engineering,data,analysis,outlier,buffalo,cattle,meat,carcass

Tarımsal araştırmalarda her bir faktöre (yıl, il, bölge vb.) ait tek adet veriden oluşan veri setlerinde verileri kendi aralarında sayısal üstünlük veya düşüklüklerine göre sıralamada istatistikî yöntem olarak outlier analizinden yararlanma imkânları çalışmanın ana fikrini oluşturmaktadır. Bu amaçla TUİK bünyesinden 2001-2024 yılları için elde edilen manda ve sığır et (karkas) üretimleri ile ilgili veriler kullanılmıştır. 2020-2024 yılları arasındaki yıllara ait manda et üretim değerlerinin uç veri olarak diğer verilerden ayrıldığı belirlenmiştir. Söz konusu yıllara ait veriler uç değer verileri olduğundan diğer yıllara (2001-2019) ait üretim değerlerine göre istatistiksel olarak daha yüksek üretim değerleri olarak değerlendirilebilir. Uç veri olarak en yüksek manda et üretimi 2023 yılında 15386 ton olarak gerçekleşmiştir. Sığır et üretimlerinde adı geçen yıllar arasında uç veri saptanamadığından yıllara ait et üretim miktarları arasında istatistikî derecelendirmeler yapılamamıştır. Outlier analizinin, uç veri barındıran veri setlerinde verilerin kendi aralarında istatistikî olarak derecelendirilmesinde büyük katkılar sunduğu araştırma sonuçlarından anlaşılmaktadır. Yapılan çalışma, normal dağılımı sağlama amacıyla uç veri ayıklamada kullanılan outlier analizinin, veri setlerinde veriler arasında istatistikî olarak derecelendirilmelerinde de kullanılabileceğini göstermesi açısından önemlidir. Bu, sıralamaların yalnızca sayısal üstünlüğe değil, istatistiksel öneme dayalı olarak yapılmasını sağlar; çünkü sayısal üstünlük her zaman anlamlı olmayabilir.

The main idea of this study was to utilize outlier analysis as a statistical method in ranking data sets consisting of a single piece of data for each factor (year, province, region, etc.) in agricultural research based on their numerical superiority or inferiority. For this purpose, data on buffalo and cattle meat (carcass) production obtained from TUIK for the years 2001-2024 were used. It was found that buffalo meat production values for the years 2020-2024 were distinguished from other data as outliers. Since the data for these years are outlier data, they can be considered as statistically higher production values than the production for other years (2001-2019). The highest buffalo meat production, as an outlier, was realized in 2023 at 15386 tons. Since no outliers were detected in cattle meat production between the mentioned years, statistical rankings could not be made between the meat production amounts of the years. Research results demonstrated that outlier analysis significantly contributed to the statistical ranking of data within data sets containing outliers. This study is significant because it demonstrated that outlier analysis, used to extract outlier data to ensure normal distribution, can also be used to statistically rank data within data sets. This enables rankings to be made based on statistical relevance rather than merely numerical dominance, which may not be meaningful.