BİR DOYUM OLARAK GÖZETİM: THE TRUMAN SHOW FİLMİNDE İZLEYİCİ KONUMU
SURVEILLANCE AS A GRATIFICATION:  THE AUDIENCE POSITION IN THE TRUMAN SHOW
Yazar: Ceran, Mahmut
Dergi: İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), Vol. 9 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Communication Theories ; İletişim Kuramları ; Communication and Media Studies (Other) ; İletişim ve Medya Çalışmaları (Diğer) ; Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı,izleyici,The Truman Show ; Uses and gratifications theory,audience,The Truman Show

ÖzKullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, insanların kitle iletişim araçları yoluyla birtakım ihtiyaçlarını karşılayabileceklerini ve belirli doyumlara ulaşabileceklerini öne sürmektedir. Yaklaşımın Elihu Katz tarafından sistemli bir şekilde ortaya koyulduğu tarih olan 1959 yılından itibaren kitle iletişimi yoluyla sağlanan doyumlar pek çok araştırmanın konusu olmuştur. 1972’de Denis McQuail ve meslektaşları, kitle iletişim araçları aracılığıyla elde edilen doyumları dört alt grupta (oyalanma, kişisel ilişkiler, kişisel kimlik ve gözetim) kategorize ederek televizyon izleyicilerine yeni bir perspektifle bakmayı amaçlamışlardır. Yapılan literatür taramasında, yaklaşımın kullanıldığı çeşitli çalışmalarda, alt grupların içerisinde yer alan gözetim yoluyla doyum meselesinin göz ardı edildiği gözlemlenmiştir. Bu çalışmanın en temel amacı Denis McQuail ve meslektaşlarının belirlemiş oldukları, insanların medyayı kullanımları sonucunda elde ettikleri doyumlara ilişkin dört temel kategoriden biri olan, gözetim yoluyla sağlanan doyum meselesini derinleştirmektir. Söz konusu derinliğin sağlanabilmesi adına The Truman Show isimli sinema filminde yer alan Truman Show isimli televizyon programı izleyicilerinin programdan sağladıkları doyumlar tespit edilerek gözetim meselesinin kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı bağlamındaki önemini açıklamak çalışmanın hedefleri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda çalışma, kitle iletişim araçları yoluyla elde edilen doyumlarda gözetimin, diğer konumlar ile mukayese edildiğinde öncül bir konumda olduğunu ileri sürmektedir. Bu çalışmada, ilgili amaçlara ulaşılabilmesi noktasında nitel araştırma yöntemlerinin önemli bir aracı olan; inceleme nesnesine yönelik ayrıntıların açıklanmasına olanak sağlayan ve özellikle film incelemelerinde, filmlerin belirli fenomenlerle olan ilişkisini ortaya koymaya uygun bir zemin sunan betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın özgün değeri iki temel hat üzerinde kurgulanmış durumdadır: Çalışmada, filmleri sosyal söylemin bir parçası olarak kabul etmekte ve film içerisinde yer alan izleyicilerin sinemasal söylem oluşturmak noktasında önemli bir görünüm ortaya koyduğunu varsayılmaktadır; Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımını bağlamında sunulan doyumlardan gözetim boyutuna odaklanılmaktadır.

ÖzKullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, insanların kitle iletişim araçları yoluyla birtakım ihtiyaçlarını karşılayabileceklerini ve belirli doyumlara ulaşabileceklerini öne sürmektedir. Yaklaşımın Elihu Katz tarafından sistemli bir şekilde ortaya koyulduğu tarih olan 1959 yılından itibaren kitle iletişimi yoluyla sağlanan doyumlar pek çok araştırmanın konusu olmuştur. 1972’de Denis McQuail ve meslektaşları, kitle iletişim araçları aracılığıyla elde edilen doyumları dört alt grupta (oyalanma, kişisel ilişkiler, kişisel kimlik ve gözetim) kategorize ederek televizyon izleyicilerine yeni bir perspektifle bakmayı amaçlamışlardır. Yapılan literatür taramasında, yaklaşımın kullanıldığı çeşitli çalışmalarda, alt grupların içerisinde yer alan gözetim yoluyla doyum meselesinin göz ardı edildiği gözlemlenmiştir. Bu çalışmanın en temel amacı Denis McQuail ve meslektaşlarının belirlemiş oldukları, insanların medyayı kullanımları sonucunda elde ettikleri doyumlara ilişkin dört temel kategoriden biri olan, gözetim yoluyla sağlanan doyum meselesini derinleştirmektir. Söz konusu derinliğin sağlanabilmesi adına The Truman Show isimli sinema filminde yer alan Truman Show isimli televizyon programı izleyicilerinin programdan sağladıkları doyumlar tespit edilerek gözetim meselesinin kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı bağlamındaki önemini açıklamak çalışmanın hedefleri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda çalışma, kitle iletişim araçları yoluyla elde edilen doyumlarda gözetimin, diğer konumlar ile mukayese edildiğinde öncül bir konumda olduğunu ileri sürmektedir. Bu çalışmada, ilgili amaçlara ulaşılabilmesi noktasında nitel araştırma yöntemlerinin önemli bir aracı olan; inceleme nesnesine yönelik ayrıntıların açıklanmasına olanak sağlayan ve özellikle film incelemelerinde, filmlerin belirli fenomenlerle olan ilişkisini ortaya koymaya uygun bir zemin sunan betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın özgün değeri iki temel hat üzerinde kurgulanmış durumdadır: Çalışmada, filmleri sosyal söylemin bir parçası olarak kabul etmekte ve film içerisinde yer alan izleyicilerin sinemasal söylem oluşturmak noktasında önemli bir görünüm ortaya koyduğunu varsayılmaktadır; Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımını bağlamında sunulan doyumlardan gözetim boyutuna odaklanılmaktadır.