Maceraperest Hille Emîri Dübeys B. Sadaka’nın 1132-1135 Yılları Arasında Irak Selçuklu Sultanları, Abbâsî Hilâfeti ve Büyük Selçuklu Hükümdarı ile Münasebetleri
The Relations of Dubays b. Sadaḳa, the Adventurer Amīr of Ḥilla, with the Irāḳ Saldjūḳid Sultans, the ʿAbbāsid Caliphate and the Great Saldjūḳid Ruler Between 1132-1135
Yazar: Tan, Pınar Kaya
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 19, 2022
Anahtar kelimeler: Dübeys b. Sadaka,I. Tuğrul,Mesʻûd b. Muhammed Tapar,Abbâsîler,Sencer,Müsterşid-Billâh ; Dubays b. Sadaḳa,Toghril I,Masʻūd b. Muḥammad Tapar,ʿAbbāsids,Sandjar,al-Mustarshid Bi’llāh

Dübeys b. Sadaka başta Hille olmak üzere merkezî Irak’ta bulunan hânedanı Mezyedîlerinotoritesini artırmak isteyen bir Arap Emîri’ydi. Bu sebeple hem Abbâsî Hilâfetiile hem de Irak Selçuklu Devleti ile bölgedeki çıkarları yüzünden ters düşmüş ve her ikisiyasî teşekkülle sıklıkla karşı karşıya kalmıştı. Bu münasebetle o, kimi zaman AbbâsîHalifelerinin güçsüz durumlarından faydalanmaya çalışmış; kimi zamansa Irak Selçukluhânedan mensupları arasındaki taht mücadeleleri Dübeys’e aradığı fırsatı sunmuştu.Ancak karşısına çıkan her türlü fırsattan istifade etmeye çalışmışsa da Dübeys b. Sadakaistediği başarıları tam manasıyla elde edememişti. Muvaffak olamadığı zamanlardabölgeden kaçmak zorunda kalıp çevredeki hâkim güçlere sığınmış ve Dübeys’le birliktehânedanı da zor günler yaşamıştı. Bununla beraber onun yağma ve talan faaliyetleri hemAbbâsîlere hem Irak Selçuklularına zarar vermiş, halkı güç durumda bırakmıştı. NitekimDübeys b. Sadaka yadsınamaz şekilde her daim kendisinden korkulan emîrlerden biri olmuştu.Mezkûr emîrin Batı ve Doğu’daki Selçuklular, ayrıca Abbâsîler ile münasebetleriniinceleyen makalenin devamı niteliğindeki bu araştırmada Dübeys b. Sadaka’nın Büyük Selçuklu hükümdarı, Abbâsî Hilâfeti ve Irak Selçukluları üçgeninde 1132-1135 seneleriarasında vuku bulan olaylardaki rolü, kaynaklardaki bilgiler ışığında değerlendirilecektir.

Dubays b. Sadaḳa was an Arab amīr who wanted to increase the authority of his dynastyMazyadids in central ʿIrāḳ, especially in Ḥilla. As a result, he conflicted with boththe ʿAbbāsid Caliphate and the ʿIrāḳ Saldjūḳ State because of his interests in the regionand he often confronted them. Sometimes he tried to take advantage of the weaknessof the ʿAbbāsid caliphs; sometimes the struggle for the throne among the members ofthe ʿIrāḳ Saldjūḳid dynasty gave Dubays the opportunity he was looking for. However,although Dubays b. Sadaḳa tried to take advantage of every opportunity that came hisway, he couldn’t achieve the success he desired. When he was unsuccessful, he had toflee from the region and took refuge in the surrounding dominant forces, and not onlyDubays but also his dynasty went through hard times. In addition, his looting and plunderingactivities hurt both the ʿAbbāsids and the ʿIrāḳ Saldjūḳids and left the public in adifficult position. Eventually Dubays b. Sadaḳa undeniably became one of the amīrs whowas always feared. In this research, which is a continuation of the article examining therelations of the aforementioned amīr with the Saldjūḳs in the West and the East, as well asthe ʿAbbāsids, the role of the Dubays b. Sadaḳa in the events that took place between theyears 1132-1135 in the triangle of the Great Saldjūḳ ruler, ʿAbbāsid Caliphate and ʿIrāḳSaldjūḳids will be evaluated in the light of the information in the sources.