Paphlagonia’dan Yeni Bir Keşif: Hadrianopolis İç Kalesi’ndeki Kare İçinde Haç Planlı Yapı (İlk Tespitler)
A New Discovery from Paphlagonia: The Cross-in-Square Planned Building in Hadrianopolis Citadel (First Results)
Yazar: Verim, Ercan
Dergi: Art-Sanat No. 20, 2023
Anahtar kelimeler: Art History ; Sanat Tarihi ; Byzantine,Paphlagonia,Hadrianopolis,Citadel,The Cross-in-square plan ; Bizans,Paphlagonia,Hadrianopolis,İç Kale,Kare İçinde Haç Plan

Hadrianopolis, Karabük’ün Eskipazar ilçesi sınırlarındaki önemli bir Güney Paphlagonia kentidir. 2003 yılından beri süregelen kazı çalışmalarıyla, kentte hepsi Erken Bizans Dönemi’ne tarihlendirilen yedi yapı ortaya çıkarılmıştır. Bunlardan biri de bu çalışmanın konusu olan ve Hadrianopolis İç Kalesi’ndeki Kare İçinde Haç Planlı Yapı olarak adlandırılan yapıdır. Epigrafik kaynakların eksikliği ve kazı çalışmalarındaki buluntuların yetersizliği, yapının kim tarafından, hangi tarihte yaptırıldığı veya hangi işlevde kullanıldığı konusunda net bilgiler verilmesini engellemektedir. Bulunduğu konum, mimari özellikleri ve buluntular, idari veya askerî işlevli bir yapı olduğuna işaret etmektedir. Yapının iki farklı inşa evresi bulunmaktadır. İlk olarak Roma Dönemi’nde, muhtemelen 2.-3. yüzyıl civarında inşa edilmiş, Erken Bizans Dönemi başlarında büyük ihtimalle 4.-5. yüzyıl arasında yıkılmış ve kare içinde haç planlı olarak yeniden yapılmıştır. Kare içinde haç plan, Bizans mimarlığında daha çok kilise, martyrium ve mausoleum gibi dinî işlevli yapılarda uygulanmıştır. Bu yayında tanıtılan kare içinde haç planlı yapı ise idari veya askerî işlevlidir. Erken Bizans Dönemi’ne tarihlenen az sayıdaki kare içinde haç planlı yapılardan biri olmasının yanında, idari veya askerî işlevli yapıda bu plan tipinin uygulanması, yapıyı Bizans mimarlığı içerisinde önemli kılmaktadır. Bu çalışmada, yapının tarihi, mimari özellikleri ve buluntuları detaylı şekilde açıklanarak işlevine dair öneriler sunulmuş ve yapının Bizans mimarlığındaki önemi vurgulanmaya çalışılmıştır.

Hadrianopolis is an important Southern Paphlagonian ancient city within the borders of Eskipazar district of Karabük. As a result of the excavations that have been going on since 2003, the ruins of seven buildings, date to the Early Byzantine period were discovered in the city. The one of them called as The Cross-in-Square Planned Building in Hadrianopolis Citadel, is also the subject of this article. Its location, architectural characteristics and findings indicate that it was an administrative or military building. Its construction has been completed in two stages, the first construction was in the Roman period, probably around the 2nd-3rd century AD. and it was destroyed at the beginning of the Early Byzantine period between the 4th and 5th centuries and rebuilt with the cross-in-square plan. The cross-in-square plan was common in Byzantine architecture mostly in religious buildings such as churches, martyrium and mausoleums. The cross-in square planned building adressed in this article had an administrative or military function. Besides the rarity of its type of plan in the Early Byzantine period, its military or administrative function makes it more particular as a cross-in-squared planned building of this era. In this study, the history, architectural characteristics and findings of the building were explained in detail, and suggestions about its function were presented and the importance of the building in Byzantine architecture is tried to be emphasized.