Katılım Bankacılığının Boyutları Üzerine Bir Din Sosyolojisi Araştırması
A Sociology of Religion Research on the Dimensions of Participation Banking
Yazar: Karaşahin, Hakkı; Akgün, Yusuf Ziya
Dergi: Bilimname No. 54, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Din sosyolojisi,Katılım Bankacılığı,İmaj Boyutu,Din Boyutu,Ekonomi Boyutu,Tercih Boyutu ; Sociology of Religion,Participation Banking,Image Dimension,Religion Dimension,Economy Dimension,Preference Dimension

Bu araştırmanın amacı, katılım bankacılığının imaj, din, tercih ve ekonomi boyutlarına yönelik tutumların din sosyolojisi perspektifinden analiz edilmesidir. Din sosyolojisi geleneğinin din ve ekonomi ilişkisine yönelik teori ve uygulamaya dayalı mirası, bu araştırmaya duyulan ilginin ve gereksinimin temel belirleyicisidir. Zira, din sosyolojisi bir disiplin olarak tesis edildiğinden itibaren, din ve ekonomi kurumlarının karşılıklı ilişkisini hem kurumsal hem de bireysel ölçekte temel araştırma problemi ve nesnelerinden biri olarak kurmuştur. Bu araştırmada, söz konusu geleneğe bağlı olarak katılım bankacılığına ilişkin tutumlar temel problem alanı olarak belirlenmiştir. Araştırmada veriler, anket tekniği kullanılarak toplanmıştır. Çalışmanın örneklemini İzmir’de katılım bankacılığı müşterisi olan 321 kişi oluşturmaktadır. Örneklem üzerine imaj, din, ekonomi ve tercih boyutlarından oluşan katılım bankacılığı ölçeği uygulanmıştır. Katılımcıların, katılım bankacılığının boyutlarına ilişkin tutumları, frekans dağılımı ve aritmetik puan ortalama testleriyle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, katılım bankacılığına yönelik tutumların kendi içerisinde bir dizi zıtlığı barındırdığını ortaya koymuştur. Katılımcıların hemen hemen yarısından fazlası katılım bankacılığına yönelik olumlu tutum düzeyinde olsa da azımsanamayacak düzeyde olumsuz tutumlar da kendisini göstermektedir.  Konvansiyonel bankacılılık ve faize karşı bazı kesimlerin gösterdiği direnç, bu kurumlara yönelik tutumları olumlu yönde etkilemiştir. Araştırmada nihai olarak katılım bankacılığı ile din ilişkileri arasında üçlü bir yapının var olduğu tespit edilmiştir.  Bu yapılar, katılım bankacılığı ile dini inançları “uzlaştırma”, “meşruiyet” ve katılım bankacılığının dini inançlar ile uygunluğu konusunda “kararsızlık” yaşama şeklinde tasnif edilmiştir.

The aim of this research is to analyze attitudes towards the image, religion, preference and economy dimensions of participation banking from the perspective of sociology of religion. The theoretical and practical legacy of the sociology of religion regarding the relationship between religion and economy drives the interest and need for this research. Since its inception, the sociology of religion has focused on the reciprocal relationship between religion and economic institutions at both institutional and individual levels.. In this research, attitudes towards participation banking have been determined as the main problem area depending on the aforementioned tradition. In the research, data were collected using the questionnaire technique. The sample of the study consists of 321 people who are participation banking customers in Izmir.  Participation banking scale consisting of image, religion, economy and preference dimensions was applied to the sample. Participants' attitudes towards the dimensions of participation banking were analyzed using frequency distribution and arithmetic score mean tests. The findings of the study revealed that attitudes towards participation banking contain a series of contradictions. Although almost more than half of the participants have positive attitudes towards participation banking, there is also a significant level of negative attitudes. The resistance shown by some segments against conventional banking and interest has positively affected attitudes towards these institutions. In the study, it was finally determined that there is a triple structure between participation banking and religion.  These structures are classified as “reconciliation” between participation banking and religious beliefs, ‘legitimacy’ and “uncertainty” about the compatibility of participation banking with religious beliefs.