MAHİYETİN TANIMLANABİLİRLİĞİ MESELESİ: İBN SÎNÂ VE FAHREDDİN ER-RÂZÎ’NİN EPİSTEMOLOJİK YAKLAŞIMLARI
The Issue of the Definability of Quiddity: The Epistemological Approach of Avicenna and Fakhr al-Dīn al-Rāzī
Yazar: Öztürk Kocabıyık, Nilüfer; Çoşar, Hakan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Philosophy ; İslam Felsefesi ; Islamic Philosophy,Logic,Quiddity,Avicenna,Fakhr al-Dīn al-Rāzī ; İslâm Felsefesi,Mantık,Mahiyet,İbn Sînâ,Fahreddin er-Râzî.

Aristoteles’ten itibaren günümüzde de mahiyet kavramının felsefe tarihinde ve mantıkta önemli bir yer işgal ettiği bilinmektedir. Nitekim mahiyet hem ontolojide (varlık felsefesi) hem de mantıkla ilgili olan kısmı nedeniyle epistemolojide (bilgi felsefesinde) tartışmalara konu olmaya devam eden bir kavramdır. Bu çalışma, mahiyetin tanımlanabilirliği meselesini İbn Sînâ ve Fahreddin er-Râzî’nin epistemolojik yaklaşımları çerçevesinde incelemektedir. Mahiyet kavramı hem varlık hem de bilgi felsefesi açısından felsefî düşüncenin merkezinde yer almakta olup tanım teorisinin temel problemlerinden birini oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, İbn Sînâ’nın mahiyetin tanımlanabilirliğini savunan rasyonalist yaklaşımı ile Râzî’nin bu anlayışı eleştiren tutumu arasındaki farkı ortaya koymak ve bu farkın bilgi elde etme sürecine etkilerini tartışmaktır. Nitel araştırma yöntemi kullanılmış, metin analiziyle her iki filozofun eserleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma, mahiyetin tanımlanabilirliği tartışmasının sadece mantık düzleminde değil, bilginin imkânı ve zihnin sınırları bağlamında da ele alınması gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak mahiyet meselesi, insanın bilme ediminin sınırlarını sorgulayan temel bir felsefî problem olarak önemini korumaktadır.

It has been recognised since the period of Aristotle's philosophical contributions that the concept of quiddity occupies a significant position within the historical development of philosophy and logic. Indeed, the idea of quiddity remains a subject of debate within the fields of ontology (the philosophy of being) and epistemology (the philosophy of knowledge), primarily due to its significant implications for logic. The present article examines the issue of the definability of quiddity within the framework of the epistemological approaches of Avicenna and Fakhr al-Din al-Rāzī. The concept of quiddity occupies a central place in philosophical thought from both the perspectives of ontology and epistemology, constituting one of the fundamental problems of definition theory. The objective of this study is to elucidate the distinction between Avicenna's rationalist perspective, which advocates for the definability of quiddity, and al-Rāzī's critique of this conception, and to discuss the implications of this disparity for the process of knowledge acquisition. The present study employed qualitative research methods to undertake a comparative analysis of the works of these two philosophers through textual analysis. The research demonstrates that the debate over the definability of essence must be addressed not only on the level of logic but also in the context of the possibility of knowledge and the limits of the mind. In conclusion, the question of quiddity remains a fundamental philosophical problem that challenges the limits of human cognition.