hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin Zâhirîliği
The Zāhirīsm of Muhyiddīn Ibn al-ʻArabī
Yazar: Balcı, Ali Osman
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Ibn al-ʻArabī,Zāhirī,Zāhirī school,Qiyas. ; İslam Mezhepleri Tarihi,İbnü’l-Arabî,Zâhirîlik,Zâhiriyye,Kıyas

Muhyiddîn İbnü’l-Arabî (ö. 638/1240), mutasavvıf kişiliği, yazdığı eserler, ele aldığı konular ve hakkında yapılan değerlendirmelerle İslam düşünce tarihinde önemli bir yer edinmiştir. İbnü’l-Arabî’nin İslami ilimlerin farklı alanlarında ortaya koyduğu fikirler, yalnızca onu destekleyenler arasında değil, aynı zamanda muhalif çevrelerde de geniş bir şekilde tartışılmıştır. Gençlik yıllarında Endülüs’te aldığı eğitim, onun düşünce dünyasında derin izler bırakmıştır. Bu coğrafyada etkili olan Zâhirîlik mezhebi, onun ilmî birikiminde önemli bir yere sahip olmuştur. Bu durum, bazı kaynaklarda İbnü’l-Arabî’nin Zâhirî bir alim olarak nitelendirilmesine yol açmıştır. Ancak, İbnü’l-Arabî bu tür yaklaşımları reddetmiş, kendisini Zâhirî olarak tanımlayan görüşlere karşı çıkmıştır. Buna rağmen, eserlerinde zâhirî yönteme dayalı unsurların belirgin bir şekilde yer aldığı görülmektedir. Bu çalışmada, İbnü’l-Arabî’nin kendi eserleri ve hakkında yazılmış klasik ile modern kaynaklar temel alınarak, onun Zâhirîlik ile ilişkisi tarihsel ve kavramsal bağlamda ele alınmıştır. Özellikle, eserlerinde yer alan zâhirî bakış açısı incelenmiş ve bu yöntemin Zâhirîlik mezhebiyle bağlantısı farklı yönlerden ele alınmıştır. Çalışmada, karşılaştırmalı bir yöntem kullanılmış ve İbnü’l-Arabî’nin Zâhirîlik ile ilişkisinin niteliği tarafsız bir bakış açısıyla analiz edilmiştir.

Muhyiddīn Ibn al-ʻArabī (d. 638/1240) holds a significant place in the history of Islamic thought due to his Sufi persona, the works he authored, the subjects he explored, and the evaluations made about him. The ideas put forward by Ibn al-'Arabī in different fields of Islamic sciences have been widely discussed, not only among his supporters but also within opposing circles. His education in Andalusia during his youth left a profound mark on his intellectual world. The influence of the Zāhirī school, which was prominent in this region, played a significant role in shaping his scholarly background. As a result, some sources have described Ibn al-'Arabī as a Zāhirī scholar. However, Ibn Ibn al-'Arabī rejected such approaches and opposed views that defined him as Zāhirī. Nevertheless, elements based on the Zāhirī methodology can be clearly seen in his works. This study examines Ibn al-'Arabī’s relationship with Zāhirīsm in both historical and conceptual contexts, drawing on Ibn al-'Arabī’s own works as well as classical and modern sources written about him. Specifically, the Zāhirī perspective found in his writings is analyzed, and its connection to the Zāhirī school is explored from various angles. A comparative method is employed in the study to analyze the nature of Ibn al-'Arabī’s relationship with Zāhirīsm from an impartial standpoint.
Mezhepsel Gerilim ve Vekâlet Savaşları: İran Ezilen Şiileri Dış Politikada Nasıl Araçsallaştırıyor?
Sectarian Tension and Proxy Wars: How Iran Instrumentalizes Oppressed Shiites in Foreign Policy?
Yazar: Kazdal, Melih; Rakipoğlu, Mehmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Islamic Sects,Sectarian Politics,Discrimination,Shiism,Iran. ; İslam Mezhepleri,Mezhepsel Politikalar,Ayrımcılık,Şiilik,İran.

Bu çalışma, Ortadoğu’nun çok dinli ve mezhepli yapısında Şiilerin durumunu ele almakta ve Irak, Bahreyn, Suudi Arabistan gibi ülkelerde Şii topluluklarına yönelik kötü muamelelerin İran’ın bu toplulukları vekil olarak kullanmasının zeminini nasıl hazırladığını incelemektedir. Araştırma Ortadoğu’daki Şii topluluklarının maruz kaldığı ayrımcılık ve baskının, İran’ın bu grupları bir dış politika aracı olarak kullanmasını kolaylaştırmakta mıdır sorusuna cevap aramaktadır. Çalışmanın temel iddiası ise Ortadoğu’daki Arap devletlerinin, özellikle Suudi Arabistan, Bahreyn ve Irak, Şii topluluklarına yönelik uyguladığı ayrımcılığın İran’ın bu gruplar üzerinden nüfuz genişletmesine olanak sağladığı ve bu durumun bölgede mezhepçi tansiyonu yükselttiğidir. Bu bağlamda İran, Şiilere uygulanan baskıları kendi lehine çevirerek, bu grupları bölgedeki siyasi ayaklanmalarda kullanmakta ve kendisini bu grupların yegâne hamisi olarak konumlandırmaktadır.

This research investigates the status of Shia communities within the complex religious and sectarian framework of the Middle East, analyses how the persecution of Shia groups in nations such as Iraq, Bahrain, and Saudi Arabia has enabled Iran to leverage these communities as proxies. This paper looks for an answer to the question of whether Iran's use of Shia communities as a foreign policy tool is facilitated by the discrimination and repression faced by Shia communities in the Middle East. The main argument of this paper is that Arab states' discrimination against Shia communities, particularly in Saudi Arabia, Bahrain and Iraq, has allowed Iran to expand its influence through these groups, thereby intensified sectarian tensions in the region. Within this framework, by capitalizing on the repression of Shia groups, Iran is utilizing them political disturbances in that region and positioning itself as the only protector of these groups.
Şiî Kaynaklara Göre On İki İmamın Aşırı Şiîlere Yaklaşımı
The Approach of The Twelve Imams to Shiite Extremists
Yazar: Futuvvet, Ubeyd
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Shī,Ghulāt,Extremist Sects,Twelve Imams. ; İslam Mezhepleri Tarihi,Şîa,Gulât,Aşırı Fırkalar,On İki İmam.

İslam mezhepleri tarihi kaynakları, Müslümanlar arasında çıkan fırkaların daha çok Şîa fırkaları içerisinde tezahür ettiğini vurgulamaktadır. Bu çalışmanın amacı, aşırı Şiî fırkaların ortaya çıkışı, ortaya çıkış sebepleri, onların ileri sürdükleri fikir ve düşünceleri, İsnâaşeriyye imamlarının aşırı Şiî fırkalar ve onların liderleri ile irtibatları, imamların onlara karşı tavır ve tutumlarını incelemektir. Yöntem olarak ilgili veriler önce incelenmiş, konuyla alakalı kısımlar değerlendirilmiştir. Tez özeti mahiyetinde olan bu araştırmada Müslümanlar arasında meydana gelen aşırı Şiî görüşlerin hicrî birinci asırda ortaya çıktığı ancak yoğun olarak hicrî ikinci asrın ikinci çeyreğinde zuhur ettiği, aşırı Şiî fırka liderlerinin bazılarının önce imamlarla yakın ilişkisi olup daha sonra imamlar tarafından reddedildikleri tespit edilmiştir. Ayrıca bu fırkaların ulûhiyet, nübüvvet, hulûl, tenasüh, teşbih, bedâ gibi düşüncelere sahip oldukları da çalışmanın bulgularındandır.

The sources of the history of Islamic sects emphasize that the extremist sects that have emerged among Muslims have mostly emerged within the Shi'a sects. The aim of this article, which is a summary of the thesis, is to examine the emergence of the extremist Shi'a sects, the reasons for their emergence, the ideas and thoughts they put forward, the Isnāashariyya imams' contacts with the extremist Shi'a sects and their leaders, and the imams' attitudes and attitudes towards them. As a method, the relevant data were first analyzed and the relevant parts were evaluated. In this research, which is in the form of a thesis summary, it has been determined that the extreme Shiite views that emerged among the Muslims emerged in the first century of the Hijri, but intensely emerged in the second quarter of the second century of the Hijri, and that some of the leaders of the extreme Shiite factions first had close relations with the imams and then were rejected by the imams. In addition, the findings of the study also show that these factions hold ideas such as divinity, prophethood, hulūl, tenasuh, tashbīh, and bedā.
Hanbelîliğin Eş‘arîleşmesi Hicrî IV-VI. Yüzyılda Bağdat Örneği
The Ash‘arization of Hanbalism: The Case of Baghdad in the 4th-6th Centuries AH
Yazar: Oğuz, Elif
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Kalam,Hanbalism,Ash‘arism,Baghdad. ; İslam Mezhepleri Tarihi,Kelam,Hanbelîlik,Eş‘arîlik,Bağdat.

ÖzMezhepler arası ilişkilerin zaman, mekân ve bağlam çerçevesinde incelenmesi, düşünce ekollerinin gelişim süreçlerinin ve kırılma noktalarının anlaşılmasında önemli bir perspektif sunmaktadır. İslam düşünce tarihinde itikadî meselelerde katı duruşuyla bilinen Hanbelî mezhebi, hicrî IV-VI. yüzyıllarda Bağdat’ta yaşanan siyasî ve entelektüel gelişmelerin etkisiyle önemli fikirsel dönüşümler geçirmiştir. Bu bağlamda Mustafa Karatay'ın Hanbelîliğin Eş‘arîleşmesi: Hicrî IV-VI. Yüzyılda Bağdat Örneği adlı eseri, Hanbelî mezhebinin Eş‘arî düşünceyle olan etkileşimini detaylı bir şekilde ele almaktadır. Çalışma, mezhepler arası ilişkilere karşıtlık üzerinden değil, etkileşim açısından yaklaşmakta, Hanbelîlik ve Eş‘arîlik arasındaki bu fikrî etkileşimi âlimler ve teolojik meseleler çerçevesinde analiz etmektedir. Karatay’ın bu eseri, Hanbelî mezhebinin Eş‘arî düşünceye yönelme sürecini, dönemin ilmî ve siyasî dinamikleri doğrultusunda derinlemesine incelemekte ve bu iki ekol arasındaki etkileşime dair önemli bir bakış açısı sunmaktadır.

Examining inter-sect relations within the time, place, and context framework offers a crucial perspective for understanding the developmental processes and turning points of various intellectual traditions. In the history of Islamic thought, the Hanbali school, known for its rigid stance on theological matters, underwent significant intellectual transformations under the influence of political and intellectual developments in Baghdad during the 4th to 6th centuries AH. In this regard, Mustafa Karatay’s work, The Ash’arization of Hanbalism: The Case of Baghdad in the 4th-6th Centuries AH, thoroughly examines the interaction between Hanbali and Ash’ari thought. This study approaches the relationship between the two schools not from an antagonistic perspective but rather in terms of interaction, analyzing the intellectual exchange between Hanbalism and Ash’arism through prominent scholars and theological issues. Karatay’s work provides an in-depth examination of the Hanbali school’s orientation toward Ash’ari thought, framed within the scientific and political dynamics of the period, thus offering an insightful perspective on the interplay between these two schools of thought.
Düzeltme: 20. Asırda Adana’da Yaşamış Arap Alevîsi (Nusayrî)  Âlimler
Arab ʿAlawī (Nuṣayrī) Scholars Who Lived in Adana in the 20th  Century
Yazar: Sonay, Ahmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; The History of Islamic Sects,ʿAlawism,Nusayrīs,Arab ʿAlawī scholars,Adana ; İslam Mezhepleri Tarihi,Alevîlik,Nusayrîlik,Arap Alevîsi Âlimler,Adana

Arap Alevîleri, Adana’da yaşayan en eski dinî gruplardan biridir. Arap Alevîlerinin Adana’daki varlığı, kimi kaynaklar tarafından 10. asra kadar götürülmektedir. Siyasî destekten yoksun olmalarına rağmen Arap Alevîlerinin Adana’daki varlıklarını bu kadar uzun süre koruyabilmelerinde en büyük katkılardan biri, hiç şüphesiz Arap Alevîsi âlimlere aittir. Söz konusu âlimlerin çoğu hakkında günümüze bilgi ulaşmamıştır. Bununla birlikte yakın tarihte Adana’da yaşamış bazı Arap Alevîsi âlimlere ilişkin elimizde somut bilgiler bulunmaktadır. Bu makalenin konusu, 20. asırda Adana’da yaşamış ve haklarında somut bilgilere sahip olduğumuz Arap Alevîsi âlimlerdir. Makale, bahsi geçen konuyu ilmî bir üslupla araştırmak suretiyle Arap Alevîlerinin Adana’daki yakın tarihine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Makalede tasvirci metot takip edilmiş, objektif olmaya özen gösterilmiştir. Konuyla ilgili yazılı kaynakların toplanması için zorlu bir saha çalışması yapılmış, bunun yanı sıra, konuya vâkıf Arap Alevîsi kanaat önderleriyle temas kurularak onlardan tamamlayıcı şifahî bilgiler alınmıştır. Bu makale aracılığıyla ileride konuya ilişkin çalışma yapacak araştırmacılara sağlam bir hareket noktası temin edilmiş, ayrıca konuya ilgi duyan okuyuculara güvenilir bir başvuru kaynağı sunulmuştur.

Arab ʿAlawīs are one of the oldest religious groups living in Adana. The presence of Arab ʿAlawīs in Adana is dated back to the 10th century by some sources. Despite their lack of political support, Arab ʿAlawī scholars undoubtedly made one of the greatest contributions to the Arab ʿAlawīs' ability to maintain their presence in Adana for so long. No information has survived to this day about most of these scholars. However, we have concrete information about some Arab ʿAlawī scholars who lived in Adana recently. The subject of this article is the Arab ʿAlawī scholars who lived in Adana in the 20th century and about whom we have concrete information. This article aims to shed light on the recent history of Arab ʿAlawīs in Adana by researching this issue in a scholarly manner. The descriptive method was followed in the article and care was taken to be objective. A challenging fieldwork was carried out in order to collect written sources on the subject, in addition to contacting Arab ʿAlawī opinion leaders who were familiar with the subject and receiving complementary oral information from them. Through this article, a solid starting point has been provided for researchers who will study on the subject in the future, and a reliable reference source has been presented to readers who are interested in the subject.
Çağdaş Arap Alevîsi (Nusayrî) Âlimler: Tarsus Özelinde Biyografik Bir Araştırma
Contemporary Arab ʿAlawī (Nusayrī) Scholars: A Biographical Research Specific to Tarsus
Yazar: Sonay, Ahmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: History of İslamic sects ; İslam Mezhepleri Tarihi ; History of Islamic Sects,Shiism,Arab ʿAlawism,Arab ʿAlawī Scholars,Tarsus ; İslam Mezhepleri Tarihi,Şiîlik,Arap Alevîliği,Arap Alevîsi Âlimler,Tarsus

Tarsus, önemli bir tarım merkezi olma vasfıyla 17. asırdan itibaren Arap Alevîlerinin ilgisini çekmiştir. Uçsuz bucaksız verimli toprakları ve vergilerin nispeten düşüklüğü, burasını Arap Alevîleri için cazip hale getirmiştir. Böylece Arap Alevîlerinin dalgalar halinde Suriye’den Tarsus’a göçü başlamıştır. Bu göç dalgalarına Arap Alevîsi âlimler de iştirak etmişlerdir. Söz konusu âlimlerin çoğu hakkında günümüze herhangi bir bilgi ulaşmamıştır. Buna karşın, 20. asırda Tarsus’ta yaşamış bazı Arap Alevîsi âlimler hakkında elimizde somut bilgiler bulunmaktadır. Bu makale, 20. asırda Tarsus’ta yaşamış olup haklarında somut bilgiler bulunan Arap Alevîsi âlimler üzerine odaklanmaktadır. Bu âlimlerin hayatlarını, eserlerini ve dinî faaliyetlerini ilmî bir üslupla araştırmak suretiyle Arap Alevîlerinin Tarsus’taki yakın tarihine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Makalede tasvirci yaklaşımı esas alan nesnel bir yöntem gözetilmiştir. Konuyla ilgili yazılı kaynakların toplanması hususunda yoğun çaba harcanmış, bazı bilgi eksikliklerini tamamlamak için Arap Alevîsi kanaat önderlerine başvurulmuştur. Makalede, Arap Alevîliğinin Tarsus’taki varlığının bugüne kadar devam etmesinde ekole mensup âlimlerin büyük payı olduğu sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte bu âlimlerin sayısının son zamanlarda önemli ölçüde azaldığı tespit edilmiştir.

Tarsus has attracted the attention of Arab ʿAlawīs since the 17th century as an important agricultural center. Its vast fertile lands and relatively low taxes made this place attractive for Arab ʿAlawīs. Thus, the migration of Arab ʿAlawīs from Syrian to Tarsus began in waves. Arab ʿAlawī scholars also participated in these migration waves. No information has survived to this day about most of the scholars in question. On the other hand, we have concrete information about some Arab ʿAlawī scholars who lived in Tarsus in the 20th century. This article focuses on Arab ʿAlawī scholars who lived in Tarsus in the 20th century and about whom there is concrete information. It aims to shed light on the recent history of Arab ʿAlawīs in Tarsus by researching the lives, works and religious activities of these scholars in a scientific style. In the article, an objective method based on a descriptive approach was observed. Intensive efforts were made to collect written sources on the subject, and the opinions of Arab ʿAlawī opinion leaders were consulted to complete some information gaps. In the article, it was concluded that the scholars of the school had a great share in the continuation of the existence of Arab ‘Alawism in Tarsus until today. However, it has been determined that the number of these scholars has decreased significantly in recent times.
Siyasi-İtikadi Bir Mezhep Olarak Hanbeliliğin Teşekkül Süreci
The Formation Process of Hanbalism as a Political-Theological Sect
Yazar: Bostancı, Şükrü
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: History of İslamic sects ; İslam Mezhepleri Tarihi ; History of Islamic Sects,Ahmad b. Hanbal,Hanbalism,Sect,Madhab ; İslam Mezhepleri Tarihi,Ahmed b. Hanbel,Hanbelilik,Fırka,Mezhep

Hanbeli gelenek Ahmed b. Hanbel’in (ö. 241/855) görüşleri etrafında şekillenmiş olup, özellikle hadis merkezli bir yaklaşımı benimsemesi ve naslara sıkı sıkıya bağlılığıyla tanınmakta olan siyasi, itikadi ve beşeri oluşumdur. Bu çalışma Muhyettin İğde tarafından Siyasi-İtikadi Bir Mezhep Olarak Hanbeliliğin Teşekkül Süreci adıyla yayımlanan ve Hanbeli geleneğin fıkhi bir mezhep olmasına ek olarak siyasi ve itikadi bir hüviyete de sahip olduğunu vurgulayıp bu yönünü ön plana çıkartan kitabının tanıtılması hakkındadır.

The Hanbali tradition was shaped around the views of Ahmad bin Hanbal (d. 241/855) and is a political, theological and humanitarian formation that is known especially for its adoption of a hadith-centred approach and strict adherence to the evidence. This study is about the introduction of Muhyettin İğde's book titled The Formation Process of Hanbalism as a Political Ittihadical Sect, which emphasises that the Hanbali tradition has a political and theological identity in addition to being a jurisprudential sect and brings this aspect to the forefront.
Cezayir’in Mizâb Bölgesine Seyahat ve Cezayir İbâzîleri Üzerine Notlar
Travel in the M'zab Region of Algeria and Notes on the Ibadi Community
Yazar: İğdi, Ahmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: History of İslamic sects ; İslam Mezhepleri Tarihi ; Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Islamic History,Algeria,M,Ibadis,Ibadi Educational Instutitions ; İslam Tarihi,Cezayir,Mizâb,İbâzıyye,İbâzî Eğitim Kurumları

19-28 Ocak 2025 tarihleri arasında Cezayir’in Mizâb diye anılan bölgesine bir seyahat gerçekleştirdim. Bu seyahata çıkma sebebim, daha önce uzun yıllar çalıştığım İbâzî topluluklarını kendi kültür çevrelerinde görmekti. Bu ziyareti hem İbâzî mezhebinden olan hem de Gardâye Üniversitesi’nde öğretim üyesi olan arkadaşım Prof. Dr. Bekîr Bûarva’nın bağlantıları sayesinde gerçekleştirdim. Ayrıca aynı üniversiteden ve Azzâbe heyeti üyesi de olan Prof Dr. Yahya Hâc Buhûn da özellikle başkent Cezayir’deki İbâzî kurumlarını gezmemde mihmandarlık etti. Gezi boyunca İbâzî mezhebinin gelenek olarak canlı yaşandığı ve tarihsel dokusunu da koruyan şehirlerini, camilerini ve mezarlıklarını gezdiğimiz gibi İbâzî eğitim ve araştırma kurumlarını da ziyaret ettim. Gezi bana kitaplarda anlatılan İbâzî gelenek ve inanışlarının canlı olarak yaşandığı bir kenti görme olanağı verdi.

I traveled to the region known as the M’zab in Algeria, between January 19–28, 2025. The purpose of this journey was to observe the Ibadi communities—whom I had studied extensively in the past—within their own cultural environment. This visit was made possible through the connections of my friend Prof. Dr. Bakir Bouarva, a member of the Ibadi community and a faculty member at the University of Ghardaia. Additionally, Prof. Dr. Yahya Haj Buhun, also from the same university and a member of the Azzaba council, acted as my guide, particularly in visiting Ibadi institutions in the capital, Algiers. During the trip, I explored cities, mosques, and cemeteries where Ibadi traditions remain vibrantly practiced and historically preserved, as well as Ibadi educational and research institutions. This journey provided me with the opportunity to witness firsthand a living embodiment of the Ibadi traditions and beliefs that are often described in scholarly texts.
Yahya b. Hamza ve er-Râik fî tenzîhi’l-Hâlık’ta Tenzih Doktrininin Temelleri
Yahya bin Hamza and the Foundations of the Doctrine of Tanzih in al-Rāiḳ fī Tanzīhi’l-Khāliḳ
Yazar: Kocabaş, Ayşe
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 18 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Kelam,Zeydiyye,Tenzih,Yahya b. Hamza,er-Râik fi tenzîhi’l-Hâlik ; Theology,Zaydiyya,Tanzih,Yahya bin Hamza,al-Rāiḳ fī  Tanzīhi’l-Khālīḳ

Yahya b. Hamza (ö. 749/1348) Şiîliğin Ehl-i Sünnet’e en yakın kolu olan Zeydiyye’nin önde gelen imamlarından olup Zeydiyye mezhebinin tarihinde önemli bir yere sahiptir. Özgün yorum ve değerlendirmeleriyle dikkat çekmekle birlikte temel kelamî konularda Zeydiyye mezhebinin genel çizgisine uygun şekilde Mu‘tezile’ye yakın görüşler benimsemiştir. Nitekim bazı alimlere göre o mutlak müçtehiddir. Onun özellikle tekfir gibi hassas konularda Ehl-i Sünnet’in yaklaşımına benzer bir ihtiyat ve temkin tutumu göze çarpmaktadır. Çeşitli alanlarda yüzü aşkın eseri bulunan üretken ve “ansiklopedik” bir âlim olan Yahya b. Hamza’nın er-Râik fî tenzîhi’l-Hâlik adlı eseri, Zeydiyye mezhe-bindeki kelamî düşüncenin temel kaynaklarından kabul edilmekte olup, özellikle tenzih anlayışına dair müstakil bir çalışma olması bakımından özgün ve önemli bir eserdir. Eserinde müellif Allah’ın hem cisim ve araz olmaktan, hem de cisim ve araz olmayı gerektiren bir cihet veya mekânda bulunmak, bir mekâna hulûl etmek, bir varlığa mahal olmak, acı veya haz duymaktan münezzeh olduğunu aklî ve naklî delillerle ortaya koymuştur. Müellifin, Allah’ın sıfatları konusunda mutedil çizgiyi temsil ettiğini düşündüklerini eserinde Münezzihe diye terimleştirmesi dikkat çeken hususlardandır.

Yahya bin Hamza (d. 749/1348) was one of the leading imams of Zaydiyya, the branch of Shiism closest to Ahl al-Sunnah, and had an important place in the sectarian thought in his later periods. In fundamental theological matters, he generally aligned with Mu‘tazilite views, in accordance with the doctrinal orientation of Zaydiyya, yet his original interpretations and assessments set him apart. Some scholars even consider him an absolute mujtahid. Notably, his cautious and measured approach to sensitive issues such as takfīr reflects a stance similar to that of Ahl al-Sunnah. A prolific and “encyclopedic” scholar with over a hundred works spanning various disciplines, Yahya bin Hamza’s al-Rāiḳ fī  Tanzīhi’l-Khāliḳ is recognized as a seminal source in Zaydī theological thought. It holds particular significance as an independent treatise dedicated to the doctrine of tanzīh (divine transcendence). In this work, the author systematically demonstrates—through both rational and scriptural evidence—that God is beyond corporeality and accidents, and that he does not occupy a direction or place, does not enter a location, is not a locus for any entity, and is free from sensations such as pain or pleasure. A striking aspect of his approach is his designation of those he deems to represent a moderate stance on divine attributes as Munezziha.