İran Devrimi’ni Okumak: Türkiye’de Basılan İran Devrimi Konulu Kitaplar Üzerine Bir Değerlendirme
İran Devrimi’ni Okumak: Türkiye’de Basılan İran Devrimi Konulu Kitaplar Üzerine Bir Değerlendirme
Yazar: Elhan, Nail
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 43 No. 4, 2019
Anahtar kelimeler: Türkiye,İran,İran Devrimi,Türkiye-İran İlişkileri,propaganda

1979 yılındaki İran Devrimi’nin, dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çoğu İslamcı hareketüzerinde büyük bir etkisi olmuştur. Devrimin ardından Türkiye’de devrime yönelik farklıtepkiler ortaya konulmuştur. Siyasi alanda Türkiye’nin üç önemli endişesi bulunmaktadır.Bunlar, İran’ın toprak bütünlüğünün bölünmesi endişesi, İran’ın komünizmin etkisi altınagirmesi endişesi ve İran’da kurulan şeriat rejiminin endişesidir. Siyasi endişelerin aksineTürkiye ve İran’ın ekonomik ilişkileri gelişerek devam etmiştir. Toplumsal düzeyde ise ikifarklı görüş bulunmaktadır. Türkiye’deki İslamcı çevreler İran Devrimi’ni farklı biçimlerdealgılamışlardır. Bu hareketler içerisinde Devrim’i tümden reddedenler ya da İslami birdevrim olarak kabul edip mezhebi yönden eleştirenler olduğu gibi, devrime tamamenolumlu yaklaşıp benimseyenler ve benzeri bir devrimi Türkiye’de de gerçekleştirmekisteyenler de olmuştur. İlk gruba göre İran Devrimi İslami bir devrim değildir ve Batı’nınya da Sovyetlerin etkisi altında gelişmiştir. Şiiliğe karşı olumsuz bir tavra sahip bu grubagöre Şiilik, İslam’a fitne sokmaktadır. Buna ek olarak, İran Devrimi’nin lideri AyetullahHumeyni dini araçsallaştırmakta ve Şiiliği bir din gibi sunmaktadır. Bu sebeple İranDevrimi’ne karşı çıkılması gerekmektedir. Diğer grup ise Şiiliği İslami bir mezhep olarakgörmekte ve İran Devrimi’nin ezilenlerin yanında ve müstakberlere karşı yapılmış biruyanış hareketi olduğunu düşünmektedir. Devrim’e yönelik bu farklı bakışlar siyasalve toplumsal hayatı etkilemesinin yanı sıra etkilerini basılan kitaplarda da göstermiştir.Propaganda niteliğinde sayılabilecek bu kitaplar, devrimi farklı yönlerden elealmışlardır. Kitaplardan bazıları, dini ve milli kimlikler üzerinden bir öteki algısı yaratmave böylelikle İran Devrimi’nin Türkiye toplumuna ve Türkiye’deki yerleşik dini yapıyayabancılığını vurgulayarak devrimin olası etkilerini azaltmayı amaçlamıştır. Bazıları isedevrimin ve devrimi gerçekleştiren kadronun öne sürdüğü evrensel ve kapsayıcı dinianlayış çerçevesinde devrimin önemini Türkiye’ye tanıtmayı hedeflemiştir. Çalışmabu bağlamda, Devrim’den sonra Türkiye’de yayımlanan ve İran Devrimi’ni konuedinen söz konusu bu kitaplar üzerinden Devrim’in Türkiye’de algılanışını ele alacaktır.Çalışma söz konusu kitapları üç parametre etrafında inceleyecektir. İlk olarak, devriminuluslararası boyutu ele alınacak ve söz konusu kitapların Soğuk Savaş konjonktüründedevrimin kaynağını tanımlamaları irdelenecektir. İkinci olarak, devrimin niteliğine, İranalgılayışına ve Humeyni hakkındaki fikirlerine bakılacaktır. Bu kısımda devrimin İslami olup olmadığı, Türkiye-İran ilişkileri gibi konular ele alınacaktır. Son olarak, söz konusukitapların Şiiliğe bakışları tartışılacaktır. Bu kısımda Şiiliğin Türkiye’deki toplumsalçevrelerden nasıl algılandığı izlenecektir. Sonuç olarak, devrimin İran’da yerleşme vebenimsenme sürecinde Türkiye’den görünüşünün bir fotoğrafı, söz konusu kitaplararacılığıyla çekilecektir. Çalışmada birincil kaynaklar kullanılmış olup çalışma Türkiye İranilişkilerine farklı bir boyut katmak ve Türkiye-İran ilişkilerini ele alan literatürtarafından henüz değinilmemiş bir alanı ele alması hasebiyle literatüre önemli bir katkısunmak iddiasındadır.

1979 yılındaki İran Devrimi’nin, dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çoğu İslamcı hareketüzerinde büyük bir etkisi olmuştur. Devrimin ardından Türkiye’de devrime yönelik farklıtepkiler ortaya konulmuştur. Siyasi alanda Türkiye’nin üç önemli endişesi bulunmaktadır.Bunlar, İran’ın toprak bütünlüğünün bölünmesi endişesi, İran’ın komünizmin etkisi altınagirmesi endişesi ve İran’da kurulan şeriat rejiminin endişesidir. Siyasi endişelerin aksineTürkiye ve İran’ın ekonomik ilişkileri gelişerek devam etmiştir. Toplumsal düzeyde ise ikifarklı görüş bulunmaktadır. Türkiye’deki İslamcı çevreler İran Devrimi’ni farklı biçimlerdealgılamışlardır. Bu hareketler içerisinde Devrim’i tümden reddedenler ya da İslami birdevrim olarak kabul edip mezhebi yönden eleştirenler olduğu gibi, devrime tamamenolumlu yaklaşıp benimseyenler ve benzeri bir devrimi Türkiye’de de gerçekleştirmekisteyenler de olmuştur. İlk gruba göre İran Devrimi İslami bir devrim değildir ve Batı’nınya da Sovyetlerin etkisi altında gelişmiştir. Şiiliğe karşı olumsuz bir tavra sahip bu grubagöre Şiilik, İslam’a fitne sokmaktadır. Buna ek olarak, İran Devrimi’nin lideri AyetullahHumeyni dini araçsallaştırmakta ve Şiiliği bir din gibi sunmaktadır. Bu sebeple İranDevrimi’ne karşı çıkılması gerekmektedir. Diğer grup ise Şiiliği İslami bir mezhep olarakgörmekte ve İran Devrimi’nin ezilenlerin yanında ve müstakberlere karşı yapılmış biruyanış hareketi olduğunu düşünmektedir. Devrim’e yönelik bu farklı bakışlar siyasalve toplumsal hayatı etkilemesinin yanı sıra etkilerini basılan kitaplarda da göstermiştir.Propaganda niteliğinde sayılabilecek bu kitaplar, devrimi farklı yönlerden elealmışlardır. Kitaplardan bazıları, dini ve milli kimlikler üzerinden bir öteki algısı yaratmave böylelikle İran Devrimi’nin Türkiye toplumuna ve Türkiye’deki yerleşik dini yapıyayabancılığını vurgulayarak devrimin olası etkilerini azaltmayı amaçlamıştır. Bazıları isedevrimin ve devrimi gerçekleştiren kadronun öne sürdüğü evrensel ve kapsayıcı dinianlayış çerçevesinde devrimin önemini Türkiye’ye tanıtmayı hedeflemiştir. Çalışmabu bağlamda, Devrim’den sonra Türkiye’de yayımlanan ve İran Devrimi’ni konuedinen söz konusu bu kitaplar üzerinden Devrim’in Türkiye’de algılanışını ele alacaktır.Çalışma söz konusu kitapları üç parametre etrafında inceleyecektir. İlk olarak, devriminuluslararası boyutu ele alınacak ve söz konusu kitapların Soğuk Savaş konjonktüründedevrimin kaynağını tanımlamaları irdelenecektir. İkinci olarak, devrimin niteliğine, İranalgılayışına ve Humeyni hakkındaki fikirlerine bakılacaktır. Bu kısımda devrimin İslami olup olmadığı, Türkiye-İran ilişkileri gibi konular ele alınacaktır. Son olarak, söz konusukitapların Şiiliğe bakışları tartışılacaktır. Bu kısımda Şiiliğin Türkiye’deki toplumsalçevrelerden nasıl algılandığı izlenecektir. Sonuç olarak, devrimin İran’da yerleşme vebenimsenme sürecinde Türkiye’den görünüşünün bir fotoğrafı, söz konusu kitaplararacılığıyla çekilecektir. Çalışmada birincil kaynaklar kullanılmış olup çalışma Türkiye İranilişkilerine farklı bir boyut katmak ve Türkiye-İran ilişkilerini ele alan literatürtarafından henüz değinilmemiş bir alanı ele alması hasebiyle literatüre önemli bir katkısunmak iddiasındadır.