PSİKOLOJİK SÖZLEŞME İHLALİNİN ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK ‎DAVRANIŞLARI ÜZERİNE ETKİSİ: ÜNİVERSİTE ÖĞRETİM ‎ELEMANLARI ÜZERİNDE BİR UYGULAMA
PSİKOLOJİK SÖZLEŞME İHLALİNİN ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK ‎DAVRANIŞLARI ÜZERİNE ETKİSİ: ÜNİVERSİTE ÖĞRETİM ‎ELEMANLARI ÜZERİNDE BİR UYGULAMA
Yazar: Kılıçaslan, Semiha
Dergi: İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Psikolojik Sözleşme,Psikolojik Sözleşme İhlali,Örgütsel Vatandaşlık Davranışı

Psikolojik sözleşme; işgörenlerinzihinlerinde şekillenen ve örgüt ile kendileri arasında var olduğunainandıkları yükümlülükler ile beklentileri kapsayan ve yazılı olarak ifade edilmeyenüstü kapalı algısal sözleşmelerdir. Örgütün, bireyin psikolojik sözleşmesiiçindeki herhangi bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi, birey tarafındanpsikolojik sözleşme ihlali olarak algılanmaktadır. İhlal algısı olumsuz çalışandavranışlarına neden olmaktadır. Bu davranışlardan biri, çalışanların örgütselvatandaşlık davranışlarını geri çekmeleridir. Örgütsel başarı için gerekli olanörgütsel vatandaşlık davranışı; biçimsel iş tanımlarının ötesine geçen veörgütün biçimsel ödül sisteminde doğrudan ve açık bir biçimde tanımlanmayan,ancak bir bütün olarak örgütün etkili ve verimli çalışmasına yardımcı olan,gönüllülüğe dayalı bireysel davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Çalışmanınamacı; psikolojik sözleşme ihlallerinin örgütsel vatandaşlık davranışlarıüzerinde yordama gücü (etkisi) olup olmadığını belirlemektir. Ayrıcakatılımcıların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitimseviyesi, iş tecrübesi, unvan ve görev yaptığı üniversite) ile araştırmadeğişkenleri arasında anlamlı farklılıklar bulunup bulunmadığını belirlemek vede ülkemizde eğitim ve öğretim hizmetlerinin kilit aşamalarından olanüniversitelerde farklı bölgelerde görev yapan akademisyenlerin, psikolojiksözleşme ihlali algıları ve örgütsel vatandaşlık davranışı seviyeleri ileilgili durum tespiti yapmaktır. Farklı bölgelerde (Ege, İç Anadolu, DoğuAnadolu) yer alan sekiz ayrı üniversitede görev yapan akademik personele anketuygulanmıştır. Psikolojik sözleşme ihlali ile örgütsel vatandaşlık davranışı vealt boyutları arasındaki ilişkiye bakıldığında; psikolojik sözleşme ihlaliningenel olarak örgütsel vatandaşlık davranışını negatif yönlü ve anlamlı olarakyordama gücüne sahip olduğu görülmüştür. Psikolojik sözleşme ihlali ileörgütsel vatandaşlık davranışının alt boyutlarının etkileşimine bakıldığındaise; özgecilik (altruism) hariç bütün alt boyutların psikolojik sözleşmeihlalinden negatif yönde ve anlamlı bir şekilde etkilendiği belirlenmiştir

Psikolojik sözleşme; işgörenlerinzihinlerinde şekillenen ve örgüt ile kendileri arasında var olduğunainandıkları yükümlülükler ile beklentileri kapsayan ve yazılı olarak ifade edilmeyenüstü kapalı algısal sözleşmelerdir. Örgütün, bireyin psikolojik sözleşmesiiçindeki herhangi bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi, birey tarafındanpsikolojik sözleşme ihlali olarak algılanmaktadır. İhlal algısı olumsuz çalışandavranışlarına neden olmaktadır. Bu davranışlardan biri, çalışanların örgütselvatandaşlık davranışlarını geri çekmeleridir. Örgütsel başarı için gerekli olanörgütsel vatandaşlık davranışı; biçimsel iş tanımlarının ötesine geçen veörgütün biçimsel ödül sisteminde doğrudan ve açık bir biçimde tanımlanmayan,ancak bir bütün olarak örgütün etkili ve verimli çalışmasına yardımcı olan,gönüllülüğe dayalı bireysel davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Çalışmanınamacı; psikolojik sözleşme ihlallerinin örgütsel vatandaşlık davranışlarıüzerinde yordama gücü (etkisi) olup olmadığını belirlemektir. Ayrıcakatılımcıların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitimseviyesi, iş tecrübesi, unvan ve görev yaptığı üniversite) ile araştırmadeğişkenleri arasında anlamlı farklılıklar bulunup bulunmadığını belirlemek vede ülkemizde eğitim ve öğretim hizmetlerinin kilit aşamalarından olanüniversitelerde farklı bölgelerde görev yapan akademisyenlerin, psikolojiksözleşme ihlali algıları ve örgütsel vatandaşlık davranışı seviyeleri ileilgili durum tespiti yapmaktır. Farklı bölgelerde (Ege, İç Anadolu, DoğuAnadolu) yer alan sekiz ayrı üniversitede görev yapan akademik personele anketuygulanmıştır. Psikolojik sözleşme ihlali ile örgütsel vatandaşlık davranışı vealt boyutları arasındaki ilişkiye bakıldığında; psikolojik sözleşme ihlaliningenel olarak örgütsel vatandaşlık davranışını negatif yönlü ve anlamlı olarakyordama gücüne sahip olduğu görülmüştür. Psikolojik sözleşme ihlali ileörgütsel vatandaşlık davranışının alt boyutlarının etkileşimine bakıldığındaise; özgecilik (altruism) hariç bütün alt boyutların psikolojik sözleşmeihlalinden negatif yönde ve anlamlı bir şekilde etkilendiği belirlenmiştir