BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA BALKANLARDA ERMENİ SEFERBERLİĞİ VE ERMENİ GÖNÜLLÜLERİ
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA BALKANLARDA ERMENİ SEFERBERLİĞİ VE ERMENİ GÖNÜLLÜLERİ
Yazar: Cırık, Bülent
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 13 No. 3, 2015
Anahtar kelimeler: World War I, Armenian Committees, Volunteer Corps, Bulgaria, Romania ; Birinci Dünya Savaşı, Ermeni Komiteleri, Gönüllü

Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı sırasında Ermenileri sevk ve iskân etmesinin en önemli sebeplerinden birisi, Ermeni komitecilerin İtilaf Devletleri, özellikle Rusya ordusuna her yönden yardımda bulunmalarıdır. Daha Osmanlı Devleti savaşa girmeden başlayan Ermen komitelerinin Rusya ile diyalogları, savaş sırasında Ermenilerin gönüllü birlikler halinde Osmanlı topraklarından, Avrupa ve ABD’den Kafkas cephesine katılmaları ile sonuçlanmıştır. XIX. yüzyıldan itibaren Balkan coğrafyasında teşkilatlanmaya başlayan Ermeni Taşnaksütyun ve Hınçak cemiyetleri, savaş sırasında özellikle Bulgaristan ve Romanya’da Rus diplomatlarının da yönlendirmeleri ile gönüllü kaydına başlayarak bunları Rus ordusuna göndermişlerdir. Komiteler böylece savaş sonunda Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermenistan’ın kurulması için çalıştıklarını açıklamışlardır. Bulgaristan ve Romanya’da bulunan Osmanlı Devleti elçileri komitelerin çalışmalarını yakından takip ederek gönüllü hareketi ile ilgili bilgileri İstanbul’a göndermişlerdir. Sofya, Bükreş, Rusçuk, Köstence, İbrail, Sünne ve Varna, Ermeni komitelerinin gönüllü toplama ve Rusya’ya sevk etme işinde en yoğun çalıştıkları şehirlerdir. Bu şehirlerdeki Osmanlı temsilcileri Ermenilerin gayri kanuni çalışmalarını önlemek için yerel yönetimler nezdinde teşebbüslerde bulunmuşlar ancak Ermenilerin gönüllü olarak Rus ordusuna katılmalarını önleyememişlerdir. Bu çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri ve diğer kaynaklar ışığında Ermeni komitelerinin gönüllü olarak Rus ordusuna katılma süreçleri ve Balkanların bu süreçteki rolü ele alınmıştır.

One of the most important reasons for the Ottoman State to dispatch and settle Armenians during World War I was that the Armenian komitacılar (supporters of secret society) helped the Allied Powers, especially the Russian army, in every aspect. The dialogues of Armenian committees with Russia, having started even before the Ottoman State entered the war, resulted in the dispatchment of the Armenians from the Ottoman lands to Europe and the USA to join the Caucasian front-line as voluntary corps. From XIXth century on, the Armenian Hnchak and Dashnaktsutyun committees started to be organized in the Balkans and to enrol volunteers to be sent to the Russian army during the war upon the encouragements from Russian diplomats especially in Bulgaria and Romania. The committees thus stated that they were struggling to establish an independent Armenia in Anatolia at the end of the War. The Ottoman Ambassadors in Bulgaria and Romania followed the committees’ activities closely and sent the information about the activities of volunteer movement to Istanbul. Sofia, Bucharest, Ruse, Constanta, Ibrail and Varna were the cities where Armenian committees worked the most to gather volunteers and send them to Russia. The Ottoman local authorities tried to prevent the illegal efforts of Armenians but couldn’t stop Armenians from joining the Russian army voluntarily. In this study, in the light of the documents from the Ottoman Archives of the Prime Ministry, the participation processes of Armenian komitacılar into the Russian army voluntarily and the role of the Balkans in this process are examined