1905 Haritalarında Antalya Kaleiçi ve Çevresi
Antalya Kaleiçi and Its Surroundings on the 1905 Maps
Yazar: Dayar, Evren
Dergi: Art-Sanat No. 21, 2023
Anahtar kelimeler: Art History ; Sanat Tarihi ; Antalya,Kent haritaları,tarihî yapılar,Mimarlık tarihi,Modernleşme ; Antalya,City maps,Historical places,Architectural history,Modernization

Haritalar, oluşturuldukları dönemdeki gerçekliğin görsel bir temsilini sundukları için tarihî kaynak olarak son derece değerlidir. Haritaların tarihî kaynak olarak önemi, Antalya gibi tarihî yapıları önemli ölçüde tahrip olmuş kentleri incelerken veya günümüzde artık var olmayan yapıları tespit etmeye çalışırken daha da belirgin hâle gelmektedir. Bu haritalar, bu tür kentlerin tarihî dokusunu yeniden inşa etmek için önemli bir araç hâline gelmekte ve geçmişle bugün arasında köprü kurmayı sağlamaktadır. Bu makale, arşiv belgeleri, kitabeler ve farklı görsel kaynaklardan faydalanarak 27 Mart 1905 tarihinde hazırlanmış iki Antalya haritasını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 20. yüzyıl başlarında Antalya sur duvarları ile burçlarında gerçekleştirilen tahribatı belgelemek amacıyla hazırlanan bu haritalar, kentin belli başlı nirengi noktalarının tespit edilmesi ve kentsel modernleşmenin anlaşılması açısından oldukça işlevseldir. Makalede, 1905 haritalarından hareketle kentin limanı, iç kale (Tophane), Kaleiçi mahalleleri, sur duvarları ve kent kapıları ile sur dışı yerleşim alanı tasvir edilmiş; bu suretle 20. yüzyılın başlarında Antalya’nın panoramik bir görünümü sunulmuştur. Bunların yanı sıra 1905 haritaları, günümüzde mevcut olmayan bazı yapılara dair de önemli bilgiler vermektedir. İç kale mevkiindeki hamam yapısı, Bayrakdar Baba Türbesi, bugüne kadar 1921 yılında inşa edildiği düşünülen saat kulesinin ilk yeri, 1905 haritaları vasıtasıyla tespit edilebilmiştir.

Maps are highly valuable as historical sources because they offer a visual representation of the reality, they depict during the time they were created. The significance of maps as historical resources becomes even more apparent when studying cities like Antalya, which have experienced significant damage to their historical structures, or when attempting to identify structures that no longer exist today. The maps become crucial tools for reconstructing the historical fabric of such cities and bridging the gap between the past and the present. This article aims to evaluate two maps of Antalya prepared on March 27, 1905, utilizing archival documents, inscriptions, and various visual sources. These maps, created to document the damage to the walls and towers of Antalya in the early 20th century, are highly functional for identifying key reference points in the city and understanding urban modernization. In the article, based on the 1905 maps, the city’s harbor, Antalya Citadel (Tophane), Kaleiçi neighborhoods, city walls, city gates, and the settlement areas outside the walls are depicted, presenting a panoramic view of early 20th-century Antalya. In addition, the 1905 maps provide significant information about some structures that are no longer present today. Through the 1905 maps, it has been possible to identify the bathhouse structure in the citadel, the Bayrakdar Baba Tomb, and the original location of the clock tower, claimed to have been constructed in 1921.