İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA TÜRKİYE’NİN NÜFUS POLİTİKASI 1940 VE 1945 YILI NÜFUS SAYIMLARI
Türkiye’s Population Policies During Of Türkiye in The Years Second World War: Census Of 1940 And 1945 Year
Yazar: Demir, Enes Mert
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi No. 77, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; Türkiye Nüfusu,1940 Nüfus Sayımı,1945 Nüfus Sayımı,İkinci Dünya Savaşı.,Nüfus,Nüfus Politikası ; Population of Türkiye,1940 Population Census,1945 Population Census. Second World War,Population

Türkiye, kalkınma ve gelişme hedefi çerçevesinde nüfusunun miktarını ve niteliğini de önemli görmüş; Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren nüfus artış hızı teşvik edilerek buna yönelik tedbirler hayata geçirilmiştir. Bu kapsamda ilk iki nüfus sayımında (1927 ve 1935) bu yöndeki çabaların nispeten sonuç verdiği ve nüfusun arttığı görülmüştür. Ancak İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması nedeniyle nüfusun yükseliş ivmesi de yavaşlamıştır. Zira Türkiye, etkileri büyük olan savaşın tehlikelerinden korunabilmek için ordusunu seferber etmek mecburiyetinde kalmıştır. Bu durum erkeklerin askere alınması nedeniyle nüfus artış hızını düşürmüştür. Bu süreçte iki nüfus sayımı gerçekleştirilmiş olup ilki savaşın tüm hızıyla devam ettiği bir ortamda, Ekim 1940’ta; ikincisi ise savaşın bitiminde, Ekim 1945’te yapılmıştır. Özellikle ikinci sayım, sonuçları itibarıyla savaş yıllarının olumsuz etkisini gözler önüne sermiştir.  Bu çalışmada da 1940 ve 1945 yılları nüfus sayımları ekseninde Türkiye nüfusunun nicel ve nitel durumunun tespit edilmesi, böylece ülke nüfusunun Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren ne yönde bir gelişim kaydettiğinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu çerçevede benimsenen nüfus politikası, sayım öncesi hazırlıklar, sayımın ne şekilde gerçekleştirildiği ve sayım sonrasındaki yansımalar etraflıca incelenmiştir. İki nüfus sayımı sonucunda elde edilen nüfus verileri, nicel ve nitel yöntemler ile ele alınarak karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışmada birçoğu ilk defa araştırmaya konu edilen dönemin gazeteleri ile konuya ilişkin literatürden istifade edilmiştir.

Türkiye has considered the size and quality of its population to be important in the context of its development and growth objectives. Since the founding of the Republic, population growth has been encouraged and measures have been implemented to this end. In this context, the first two population censuses (1927 and 1935) showed that efforts in this direction had been relatively successful and that the population had increased. However, the onset of World War II slowed the upward trend in population growth. Türkiye was forced to mobilize its army to protect itself from the dangers of the war, which had a significant impact. This situation reduced the population growth rate due to the conscription of men into the army. Two population censuses were conducted during this period: the first in October 1940, when the war was still raging, and the second in October 1945, after the war had ended. The second census, in particular, revealed the negative effects of the war years.In this study, it is aimed to analyse the quantitative and qualitative status of Türkiye’s population on the basis of the 1940 and 1945 censuses, and thus to reveal how the country’s population has developed since the foundation of the Republic. The population data obtained as a result of the two censuses were analysed comparatively by using quantitative and qualitative methods. In the study, newspapers of the period, many of which were subject to research for the first time, and the literature on the subject were utilised.