Edebi Yazında Kültürel Ögelerin Aktarımının Betimleyici Çeviri Araştırmaları Kapsamında İncelenmesi
Edebi Yazında Kültürel Ögelerin Aktarımının Betimleyici Çeviri Araştırmaları Kapsamında İncelenmesi
Yazar: Tanrıkulu, Lokman
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 22 No. 3, 2018
Anahtar kelimeler: Edebi çeviri,betimleyici çeviri,kültür aktarımı,Halide Edip Adıvar

Aynı dilikonuşmayan toplumlar ve bireyler arasında iletişimi sağlayan, önemli bir bilgiaktarım etkinliği olan çeviri,  çokyönlü, karmaşık ve disiplinler arası bir olgudur.  Çeviri, aynı zamanda iki farklı dil vekültürün iç içe geçtiği bir etkinlik olup, iki dil ve kültür arasında köprü göreviniüstlenmektedir.Dil vekültürü birbirinden ayrı düşünmemiz mümkün değildir. Buradan hareketle, kaynakdilden hedef dile çeviride kültürel unsurlar en önemli olgu olarak karşımızaçıkmaktadırlar. Dolayısıyla farklı iki dil arasında yapılan her çevirietkinliğinde aynı zamanda kültür aktarımı da yapılmış olmaktadır. Kültüraktarımının en yoğun gerçekleştiği çeviri alanı ise edebi çeviridir. Çevirmeningörevi, bahsedilen bu aktarımda söz konusu kültürel unsurlara hedef dilde enuygun karşılıkları bulmak ve yazarın üslubunu koruyarak edebi eserin sözcükbilgisi, dilbilgisi kuralları ve kültürel ögelerini hedef dil okurununanlayabileceği bir biçimde hedef dile taşıyabilmektir. Bundan dolayı çevirmenher iki kültürü de iyi tanımak zorundadır. Bunu başarabilmek için çevirmenbilinçli veya bilinçsiz bir şekilde çeviri kuramlarından yararlanmaktadır. Biliminsanları, çeviribilime ilişkin farklı kuramlar ortaya koymuşlardır. Bukuramlar çeviri sürecine ışık tutmaktadır.Bu çalışmada,Türk yazar Halide Edip Adıvar tarafından kaleme alınmış olan “Türk’ün Ateşleİmtihanı” adlı edebi eserinin “Die Feuerprobe der Türken” adlı Almanca çevirisindekültürel ögeler, Gideon Toury’nin betimleyici çeviri araştırmaları çerçevesindekarşılaştırmalı olarak incelenmiştir.  Çalışmada,ele aldığımız edebi eserin içerdiği kültürel ögelerin çevirisi kapsamında  “dini ögelerin aktarımı”, “deyim veatasözlerin aktarımı” ve “özel isimlerin aktarımı” şeklinde üç başlık altında,kaynak metnin kültürel ögelerinin hedef metne nasıl çevrildiği örneklerleaçıklanmıştır.

Aynı dilikonuşmayan toplumlar ve bireyler arasında iletişimi sağlayan, önemli bir bilgiaktarım etkinliği olan çeviri,  çokyönlü, karmaşık ve disiplinler arası bir olgudur.  Çeviri, aynı zamanda iki farklı dil vekültürün iç içe geçtiği bir etkinlik olup, iki dil ve kültür arasında köprü göreviniüstlenmektedir.Dil vekültürü birbirinden ayrı düşünmemiz mümkün değildir. Buradan hareketle, kaynakdilden hedef dile çeviride kültürel unsurlar en önemli olgu olarak karşımızaçıkmaktadırlar. Dolayısıyla farklı iki dil arasında yapılan her çevirietkinliğinde aynı zamanda kültür aktarımı da yapılmış olmaktadır. Kültüraktarımının en yoğun gerçekleştiği çeviri alanı ise edebi çeviridir. Çevirmeningörevi, bahsedilen bu aktarımda söz konusu kültürel unsurlara hedef dilde enuygun karşılıkları bulmak ve yazarın üslubunu koruyarak edebi eserin sözcükbilgisi, dilbilgisi kuralları ve kültürel ögelerini hedef dil okurununanlayabileceği bir biçimde hedef dile taşıyabilmektir. Bundan dolayı çevirmenher iki kültürü de iyi tanımak zorundadır. Bunu başarabilmek için çevirmenbilinçli veya bilinçsiz bir şekilde çeviri kuramlarından yararlanmaktadır. Biliminsanları, çeviribilime ilişkin farklı kuramlar ortaya koymuşlardır. Bukuramlar çeviri sürecine ışık tutmaktadır.Bu çalışmada,Türk yazar Halide Edip Adıvar tarafından kaleme alınmış olan “Türk’ün Ateşleİmtihanı” adlı edebi eserinin “Die Feuerprobe der Türken” adlı Almanca çevirisindekültürel ögeler, Gideon Toury’nin betimleyici çeviri araştırmaları çerçevesindekarşılaştırmalı olarak incelenmiştir.  Çalışmada,ele aldığımız edebi eserin içerdiği kültürel ögelerin çevirisi kapsamında  “dini ögelerin aktarımı”, “deyim veatasözlerin aktarımı” ve “özel isimlerin aktarımı” şeklinde üç başlık altında,kaynak metnin kültürel ögelerinin hedef metne nasıl çevrildiği örneklerleaçıklanmıştır.