Nitel Araştırmalarda Etik
Ethics in Qualitative Research
Yazar: Demirhan, Mehmet
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 3, 2024
Anahtar kelimeler: Qualitative Methods in Sociology ; Sosyolojide Niteliksel Yöntemler ; Ethics,Research,Study,Qualitative Research,Ethical Issues. ; Etik,Araştırma,Çalışma,Nitel Araştırma,Etik Hususlar.

Etik hususlar, bilimsel çalışma yapan bütün araştırmacıların dikkat etmesi gereken konulardır. Bilim tarihi incelendiğinde etik dışı davranışlar ve uygulamalarla dolu olduğu görülmektedir. Nitel araştırmalarda etik konular ile ilgili hususlar nitel araştırmacılar için çoğu zaman endişe kaynağı olmuştur ve nitel araştırmalar, farklı etik sorunları gündeme getirmektedir. Çünkü nitel araştırmalar genellikle doğal ortamlarda, nispeten yapılandırılmamış verilerin toplanmasını gerektirmekte ve esnek çalışma dizaynları içermektedir. Bu bakımdan nitel araştırmalarda etik davranışlar ve ilkeler, sadece veri toplama sürecinde araştırmacının dikkat etmesi gereken davranış ve ilkeler değildir. Araştırma tasarımının/konusunun belirlenme sürecinde başlayıp yayımlanma sürecine kadar araştırmanın tüm aşamalarında araştırmacının dikkat etmesi gereken hususlardır ve nitel araştırmacıların bu ilkeleri korumaları büyük bir sorumluluktur. Araştırmalar genellikle farklı kişiler, farklı disiplinler ve farklı kurumlar arasında çok fazla işbirliği içerdiğinden güven, hesap verilebilirlik, karşılıklı saygı, adalet gibi etik standartlar çalışmalar için gereklidir. Bu etik standartlar ve normlar araştırmacıların kamuoyuna karşı sorumlu tutulmasını sağlar. Bir araştırmadaki etik eksiklikler halka, katılımcılara, insanlara ve hayvanlara önemli ölçüde zarar verebilir. Nitel araştırmacılar, geçmişte hakim olan araştırmanın en önemli amacının bilgi üretmek ve insan çıkarlarını gözetmektir, şeklindeki görüşlere karşı çıkarak sosyal araştırmaların siyasi ve pratik amaçlara yönlendirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir Nitel araştırmacılar özellikle insan hakları ihlallerini ve sosyal eşitsizlikleri ortadan kaldırarak ya da hakim toplumsal düzenlemelere direnerek veya onları ortadan kaldırarak sosyal adaleti geliştirmeye yönelik bir tavır içerisindedir. Bu pozisyon bağlamında nitel bir araştırmanın tasarlanma süreci ve planlanma sürecinde araştırmacılar, çalışma süresince ne tür etik problemlerin ortaya çıkacağını ve bu problemlerin nasıl ele alınacağını düşünmek mecburiyetindelerdir. Bu kapsamda bu çalışmada nitel bir araştırmada, araştırmacıların çalışmanın her aşamasında dikkat etmesi gereken etik hususlar aşama aşama ele alınmış, ayrıntıları ile sunulmuş, nitel araştırmalarda ihlal edilen etik dışı çalışmalara çeşitli örnekler verilerek etik hususların önemine dikkat çekilmiştir. Ayrıca hızlı bir şekilde gerçekleşen dijital dönüşüm sürecinde, yapay zeka gibi uygulamaların kullanılmasında gündeme gelen farklı etik problemlere dikkat çekilmeye çalışılmıştır.

Ethical issues are matters that all researchers conducting scientific work must pay attention to. When examining the history of science, it is evident that it is rife with unethical behavior and practices. Ethical issues in qualitative research have often been a source of concern for qualitative researchers, and qualitative research raises different ethical issues. This is because qualitative research generally requires the collection of relatively unstructured data in natural settings and involves flexible research designs. In this regard, ethical behavior and principles in qualitative research are not limited to the behaviors and principles that researchers must pay attention to during the data collection process. These are points that researchers must pay attention to throughout all stages of research, from the process of determining the research design/topic to the publication process, and it is a great responsibility for qualitative researchers to uphold these principles. Since research often involves extensive collaboration between different individuals, disciplines, and institutions, ethical standards such as trust, accountability, mutual respect, and fairness are essential for studies. These ethical standards and norms ensure that researchers are held accountable to the public. Ethical shortcomings in research can cause significant harm to the public, participants, people, and animals. Qualitative researchers have argued against the historically dominant view that the most important purpose of research is to produce knowledge and protect human interests, stating that social research should be directed toward political and practical goals. Qualitative researchers are particularly committed to developing social justice by eliminating human rights violations and social inequalities, or by resisting or eliminating prevailing social structures. In this context, when designing and planning qualitative research, researchers must consider what kind of ethical problems may arise during the study and how these problems will be addressed. In this context, this study examines the ethical issues that researchers should pay attention to at every stage of qualitative research, presenting them step by step in detail. It highlights the importance of ethical issues by providing various examples of unethical practices in qualitative research. Furthermore, in the rapidly unfolding digital transformation process, attention is drawn to the different ethical problems that arise in the use of applications such as artificial intelligence.