Türkiye Otoyollarında Karayolu Ulaşımı Kaynaklı Hava Kirliliğinin Değerlendirilmesi
Assessment of Road Transport-Induced Air Pollution on Türkiye’s Highways
Yazar: Coskun, Nevfel Yunus
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Environmental Assessment and Monitoring ; Çevresel Değerlendirme ve İzleme ; Air Quality,Vehicles Technologies,Exhaust Emissions,Traffic Density,Highways,Energy ; Hava Kalitesi,Taşıt Teknolojileri,Egzoz Emisyonları,Trafik Yoğunluğu,Otoyollar,Enerji

Hava kirliliği, küresel ölçekte insan sağlığı, ekosistem dengesi ve iklim sistemi üzerinde çok boyutlu olumsuz etkiler yaratan çevresel bir sorundur. Ulaşım sektörü, özellikle içten yanmalı motorlara sahip taşıtlar aracılığıyla bu kirleticilerin başlıca kaynaklarından biri haline gelmiştir. Türkiye’de artan taşıt sayısıyla şehirlerin trafik yoğunluğu, otoyol hatlarında taşıt kaynaklı emisyonların belirgin biçimde yükselmesine yol açmaktadır. Otoyollar hem yoğun taşıt geçişinin hem de dizel motorlu ağır taşıtların yaygınlığının etkisiyle çevresel açıdan kritik alanlar haline gelmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'deki otoyollarda karayolu ulaşımından kaynaklanan hava kirletici emisyonlarının (karbonmonoksit, azot oksitler, uçucu organik bileşikler ve partikül madde) bölgesel düzeyde değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Avrupa Çevre Ajansı 2023 Hava Kirletici Emisyon Envanteri Kılavuzu'ndaki güncel emisyon faktörleri ve Tier-1 metodolojisi kullanılarak, Karayolları Genel Müdürlüğü'nden temin edilen 2023 yılı gişe bazlı trafik verileri ile hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Hesaplamalar sonucunda, trafik yoğunluğunun en yüksek olduğu İstanbul (Ispartakule-Mahmutbey kesimi), Ankara (İvedik-Esenboğa kesimi) ve İzmir (Otoyol Ayr.-Üniversite kesimi) çevre yollarında karbonmonoksit ve azot oksit emisyonlarının en üst seviyelere ulaştığı tespit edilmiştir. Özellikle sanayi ve lojistik koridoru üzerinde bulunan Adana (Adana Batı-Doğu kesimi) bölgesinde, ağır taşıt kaynaklı azot oksit emisyonunun 2.875 kg/gün gibi oldukça yüksek bir değere ulaştığı belirlenmiştir. Bu bulgular, hava kalitesi yönetimi ve sürdürülebilir ulaşım planlaması için bölgesel ölçekte, veriye dayalı bir temel oluşturmaktadır.

Air pollution is an environmental problem that exerts multidimensional adverse effects on human health, ecosystem balance, and the climate system on a global scale. The transportation sector has become one of the primary sources of these pollutants, particularly through vehicles powered by internal combustion engines. In Türkiye, the increasing number of vehicles has led to rising traffic density in urban areas, resulting in a marked increase in vehicle-related emissions along highway corridors. Highways have thus emerged as environmentally critical areas due to both intensive traffic flow and the widespread presence of diesel-powered heavy-duty vehicles. This study aims to evaluate, at a regional scale, air pollutant emissions (carbon monoxide, nitrogen oxides, volatile organic compounds, and particulate matter) originating from road transport on highways in Türkiye. Emission calculations were performed using the updated emission factors and Tier-1 methodology provided in the European Environment Agency’s 2023 Air Pollutant Emission Inventory Guidebook, based on toll-station traffic data for the year 2023 obtained from the General Directorate of Highways. The results indicate that emissions of carbon monoxide and nitrogen oxides reached their highest levels on the ring roads of İstanbul (Ispartakule–Mahmutbey section), Ankara (İvedik–Esenboğa section), and İzmir (Highway Junction–University segment), where traffic density is greatest. In particular, in the Adana region (Adana West–East section), which is located along a major industrial and logistics corridor, nitrogen oxides emissions originating from heavy-duty vehicles were found to reach a notably high value of 2,875 kg/day. These findings provide a data-driven regional basis for air quality management and sustainable transportation planning.