hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Necâtî Beyin/Mevlânâ Sâkî’nin Bir Şiiri Üzerine Bazı Düşünceler
Some Thoughts on a Poem of Necâtî Bey/Mevlânâ Sâkî
Yazar: Aktaş, Neslihan Polat
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 25 No. 25, 0
Anahtar kelimeler: Necâtî Bey,Mevlânâ Sâkî,kıt'a ; Necâtî Bey,Mevlânâ Sâkî,kıt'a

Klasik Türk edebiyatının 15. yüzyıldaki en büyük edebî şahsiyetlerinden biri Necâtî Beydir. Necâtî Bey, temsilcisi olduğu mahallîleşme akımı ile yaşadığı devirde ve sonrasında pek çok takipçisi olmuş, üstad kabul edilmiş, ekol sahibi bir şairdir. Şairi üslupta örnek kabul eden bu takipçilerden biri de kaynaklarda herhangi bir eserinden söz edilmemekle birlikte iki şiir mecmû?asında bazı şiirleri yer alan 15. yüzyıl şairi Mevlânâ Sâkî’dir. Çalışmamızın konusu da Necâtî Bey Dîvânı’nda yer alan iki beyitlik bir kıt?anın aslında şairin takipçilerinden Mevlânâ Sâkî’ye ait olabileceği düşüncesi yahut söz konusu kıt?anın bazı beyit eklemeleriyle Mevlânâ Sâkî’ye ait bir kıt?aya/gazele dönüşmüş olma ihtimalidir. Bunun yanı sıra bahsi geçen iki ihtimal üzerinden Klasik Türk edebiyatı nazım şekillerinden “kıt'a” hakkında daha detaylı düşünülmeye gayret edilmiştir.

One of the greatest literary figures of Classical Turkish Literature in the 15th century is Necâtî Bey. He is an influential poet who had many followers during and after the period he lived with the indigenization movement he represented. One of these followers is the 15th century poet Mevlânâ Sâkî, whose work is not mentioned in the sources, but some of his poems are included in the poetry collections. The subject of our study is the idea that a two-couplet in the divan of Necâtî Bey might actually belong to Mevlânâ Sâkî, or the possibility that the couplet in question turned into a kıt?a/ghazal belonging to Mevlânâ Sâkî with the addition of some couplets. In addition, efforts have been made to contemplate in a detailed way about “kıt'a” from Classical Turkish Literature verse forms over the two possibilities mentioned.
Klasik Türk Şiirinde Melâmî İbadet Anlayışının Şiirsel Terennümleri
Poetic Signs of Melâmî Understanding of Worship in Classic Turkish Poetry
Yazar: Sevimli, Erdem
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 25 No. 25, 0
Anahtar kelimeler: Tasavvuf Şiiri,Melâmet,Melâmîlik,İbadet Anlayışı,Melâmî Şairler ; Sufi Poetry,Melâmet,Melâmism,Understanding of Worship,Melâmi Poets

Melâmîlik, Horosan’da Hicri IV  M. IX  yüzyıldan itibaren görülen ve pek çok zümre ve tarikatı etkileyen bir tasavvufî düşüncedir. Bu düşünce aşka ve tasavvuf hayranlığına dayalı bir anlayış olarak gelişmiştir. Tasavvufu geniş bir edebî birikimle ele alan klasik Türk şiirinde bu düşüncenin pek çok yönü yanında, ibadet anlayışı da ele alınmıştır. Çalışmada bu anlayışın bazı edebî yönleri yedi başlık altında detaylı incelenmiştir. Bunları çalışmadan hareketle şöyle sırlamak mümkündür: İbadetlerinde gösterişe başvurmama ve Allah yolunda nefisle amansız mücadele etmek, aşka ibadet niteliğiyle sarılmak ve Melâmî yoldan vazgeçilmezlik, hırkaya, posta ve taca aldırmama, ümit tüccarlığı yapmama, halktan ve sultandan gelen caizeleri, vakıf gelirlerini dışlama. Bu edebî söylemlere İslami kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak, “bezm-i elest” te verilen ikrara bağlılık ve Peygamber ahlakına sahip olmak gibi ahlakî ilkeleri eklemek gerekir. Bu ilave nitelikler İslam'da ibadet hükmündedir. Bu yolda kendilerini rint olarak konumlayan klasik pek çok şairin şiirsel söyleminde, sufînin gösteriş içerikli dindarlığı ile erişilemeyen bu ibadet anlayışı/Melâmet büyük beğeni toplamıştır. Bu makalede, klasik gelenekte asıl sevgiliye duyulan aşk anlayışında da yer elan bu düşüncenin şiirsel terennümleri incelenmiştir.

Melâmîlik is a Sufi idea that has been active in Khorasan since the Hicri 4th  M. 9th  century and has influenced many coteries and sects. This idea developed as an understanding based on love and mystical admiration. In classical Turkish poetry, which deals with Sufism with a wide literary accumulation, the concept of worship is also handled besides many aspects of this idea. In the study, some literary aspects of this understanding have been examined in detail under seven titles. It is possible to categorize these based on this study as not showing off in worships, fighting the nafs mercilessly in the way of Allah, clinging to love as worship and the indispensability of the Melâmî road, ignoring cardigan, skin, and crown, not being a merchant of hope, refusing reward and foundation income from the public and the sultan. İt is necessary to add Melâmî moral principles to these literary discourses such as strict adherence to Islamic rules, commitment to the admission given to the “elest assembly” and having the morality of our Prophet. These added qualities are in worship provisions in Islam. In the poetic discourse of many classical poets who have positioned themselves as rint thataway, this understanding of worship/Melâmet, which is inaccessible with the flagrant piety of the Sufi, has been highly appreciated. In this article, the poetic signs of this idea, which is also included in the understanding of love for the true lover/Allah in the classical tradition, has been examined.
Yöneticilere Sunulan Kasideler Üzerinden Osmanlı Edebî Himâye Geleneğinin Seyri
The Progress of the Ottoman Literary Patronage Tradition Based on Qasidas Presented to the Rulers
Yazar: Durmuş, Tuba Işınsu
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 25 No. 25, 0
Anahtar kelimeler: kaside,hami,divan,himaye ; qasida,patron,divan,patronage

Bu makalede Osmanlı dönemine ait basılı divanlar yanında tez olarak hazırlanmış ve henüz basılmamış metinlerde Osmanlı şairlerinin divanlarında devir yöneticilerine yazılmış olan kasideler üzerinden Osmanlı edebi himaye geleneğinin seyri izlenmektedir. Böyle bir çalışma ile Osmanlı yöneticilerine yazılan övgü şiirlerinin niteliği ve niceliği üzerinden hami olarak varlıkları, şiir piyasasında ne ölçüde gündemde oldukları, hangi isimlerin kendi yöneticilik dönemlerinde hami olarak öne çıktıkları gibi sorular da cevap bulmuş ve bir bütün olarak değerlendirilmiş olmaktadır. Makalede divanlardaki övgü şiirleri üzerinden değerlendirildiğinde yüzyıllara göre farklı oranlar olmakla birlikte sarayın desteğinin ve etkisinin her yüzyılda gündemde olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

In this article, we take a closer look at the historical developments in the Ottoman literary patronage trandition based on qasidas written by the Ottoman poets for the administrators of their times. To this end, we make use of published divans in the Ottoman period as well as as of yet unpublished texts that are prepared as theses. This study enables us to answer and provide an overall evaluation of questions such as what the patron status of Ottoman administrators was, how popular they were in the poetry market and which administrators were more active and involved as patrons in their period. We find that, when evaluated on the basis of the poems of praise in divans, the Ottoman court supported and influened such endavours in each and every century despite the proportional changes in its involvement in different centuries.
Hoca Ahmed Yesevî, Yunus Emre Çizgisinde Bir Şair: ʿArabzâde ve Şiirleri
THE DİVANÇE OF ARABZADE
Yazar: Ay, Orhan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 31, 2023
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Turkish Literature,Divançe,Arabzade,Advices,Pendname ; Türk Edebiyatı,Divançe,Arabzade,Nasihatname,Pendname

ʿArabzâde Dîvânçesi, Diyanet İşleri Başkanlığı Yazma Eserler Kütüphanesi Dewey 810. 24 23 numarada kayıtlı yazmanın 1b-19a varakları arasında yer almaktadır. Dîvânçe müellifi olan ʿArabzâde’nin hayatına dair kaynaklarda herhangi bir bilgiye rastlanmamıştır. Dîvânçe’nin yazılış tarihine dair eserde herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak gerek konunun işlenişi ve dil özellikleri gerekse de çok sayıda vezin acemilikleri ve kusurlarını barındırmasından yola çıkarak Dîvânçe’nin milâdî 14.-15. yüzyıllarda yazıldığını söylemek mümkündür. Dîvânçe’nin 19a varağında ferağ kaydı olup eserin 1115/1703-1704 senesinde Hafız Ahmed talebesi olan Seyyid Muhammed tarafından istinsâh edildiğine dair bir bilgi mevcuttur. Dîvânçe, Arap alfabesinin her harfiyle rediflenmiş 29 musammat kasideden oluşmuş olup nasihatnâme/ pendnâme türünde yazılmıştır. ʿArabzâde; Dîvânçe’de toplumsal hayatı düzenleyen kuralların yanı sıra Allah aşkı, güzel ahlak, ibadetler, tövbe, dünya sevgisi, ölüm, kabir azabı, dünya hayatının geçiciliği, şeytanın hîle ve tuzakları, cennet ve cehennem tasvirleri gibi dinî ve toplumsal konularda okura çeşitli nasihatlerde bulunmaktadır. Bu minvâlde çok çeşitli ve renkli bir içeriğe sahip olan ʿArabzâde Dîvânçesi’nin önemli bir nasihatnâme/ pendnâme olduğunu söylemek mümkündür.

The Divançe of Arabzade is among the pages 1b-19a of the manuscript registered at the Presidency of Religious Affairs Manuscripts Library Dewey 810. 24 23. No information has been found in the sources about the life of Arabzade, the author of Divançe. Here is no information in the work about the date of writing of The Divançe. However, based on both the treatment of the subject and the linguistic features, as well as the inexperience and flaws in many metres,  The Divançe dates back to the 14th - 15th centuries. It is possible to say that it was written in the centuries. There is a record of waiver on page 19a of The Divançe and there is information that the work was copied by Seyyid Muhammed, a student of Hafız Ahmed, in 1115/1703-1704. Divançe consists of 29 musammat kasides, redifed with each letter of the Arabic alphabet, and is written in the advices/pendname type. ʿArabzade; ın addition to the rules regulating social life, The Divançe gives various advice to the reader on religious and social issues such as the love of God, good morals, worship, repentance, love of the world, death, torment in the grave, the transience of worldly life, the tricks and traps of the devil, and descriptions of heaven and hell. It is possible to say that The Divançe of Arabzade, which has a diverse and colorful content, is an important advice/pendname.
Fahrî Dîvânı'nın Yeni Bulunan Yazma Nüshaları ve Dîvâna Katkıları
Fahrî Dîvânı'nın Yeni Bulunan Yazma Nüshaları ve Dîvâna Katkıları
Yazar: Yarar, Yeşim
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 31, 2023
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; 18. Yüzyıl,Fahrî-i Celvetî,dîvân,yeni şiirler,yeni bilgiler

Bu çalışmada; 18. yüzyıl şairi Fahrî-i Celvetî (ö. 1799) dîvânının Vatikan Kütüphanesi Vat. turc. 208 ve Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesi 035773/16 numarada kayıtlı iki yazma nüshasında tespit edilen medhiyye, mersiyye, kudûmiyye, tebrikiyye, mahlasnâme, davetnâme, tarih, takriz, şarkı, manzum mektup türlerinde ve beyt, gazel, kaside, mesnevî, rubâ’î, kıt’a, kıt’a-i kebîre, murabba, kalenderî, dîvân, koşma, tahmis şekillerinde Dîvân'da mevcut olmayan toplam 72 şiir ve 1 bendin metni verilmekte; Dîvân’da mevcut olan 6 tarih şiirinin bilinmeyen/belirtilmeyen tarih mısraları ile 5’inin mevcut olmayan rakamsal tarihleri sunulmakta; Fahrî’ye dair şahsi, ailevi, mesleki, edebî, vb. yeni bilgiler gündeme getirilmekte; böylece Fahrî Dîvânı  ve edebiyat tarihine katkıda bulunmak hedeflenmektedir.

Bu çalışmada; 18. yüzyıl şairi Fahrî-i Celvetî (ö. 1799) dîvânının Vatikan Kütüphanesi Vat. turc. 208 ve Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesi 035773/16 numarada kayıtlı iki yazma nüshasında tespit edilen medhiyye, mersiyye, kudûmiyye, tebrikiyye, mahlasnâme, davetnâme, tarih, takriz, şarkı, manzum mektup türlerinde ve beyt, gazel, kaside, mesnevî, rubâ’î, kıt’a, kıt’a-i kebîre, murabba, kalenderî, dîvân, koşma, tahmis şekillerinde Dîvân'da mevcut olmayan toplam 72 şiir ve 1 bendin metni verilmekte; Dîvân’da mevcut olan 6 tarih şiirinin bilinmeyen/belirtilmeyen tarih mısraları ile 5’inin mevcut olmayan rakamsal tarihleri sunulmakta; Fahrî’ye dair şahsi, ailevi, mesleki, edebî, vb. yeni bilgiler gündeme getirilmekte; böylece Fahrî Dîvânı  ve edebiyat tarihine katkıda bulunmak hedeflenmektedir.
Yahya Nazîm Çelebi’nin Hayatına Dair Yeni Bilgiler
Yahya Nazîm Çelebi’nin Hayatına Dair Yeni Bilgiler
Yazar: Çetin, Engin
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 31 No. 31, 2023
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Yahya Nazim Çelebi,biyografi,Edebiyat tarihi,Osmanlı bürokrasisi

Klasik Türk edebiyatının en önemli naat şairlerinden ve Türk musikisinin büyük bestekârlarından Yahya Nazîm Çelebi’nin (ö. Cemâziyelâhir 1139/Ocak 1727) hayatına dair bilinenler, temelde şairin Dîvân-ı Belâgat-Unvân-ı Nazîm adlı eseri ile devrin şuara tezkireleri ve çeşitli biyografi derlemelerine dayanmaktadır. Uzun süredir bu temel kaynaklara dayalı olarak inşa edilmiş olan biyografisine herhangi bir katkı sunulmamıştır. Bu makalede ilk defa arşiv vesikalarından hareketle Nazîm’in kariyeri, maaş işlemleri, akraba ve yakınları ile ikamet ettiği ev hakkında yeni tespit edilen bilgiler ele alınmıştır. Mevcut biyografilerdeki bir kısım boşlukları dolduran, kimi bilgileri teyit ve bazı yanlışlıkları tashih eden bu verilerin şairin yaşamı gibi sanatı için de son derece mühim olduğu Dîvân’ında yer alan mazmun ve teşbihlerle görevleri arasındaki münasebetten de anlaşılmaktadır. Osmanlı eliti olarak tarif edilen kimselerin esasen büyük oranda bürokrat olmaları hasebiyle benzer isimlerin biyografisi için başvurulması gereken kaynakların başında Osmanlı arşiv belgelerinin geldiği Nazîm örneği üzerinden gösterilmeye çalışılmıştır. Haliyle bu incelemenin Yahya Nazîm Çelebi’nin biyografisine katkı sunmanın yanında edebiyat tarihi araştırmaları için arşiv vesikalarının önemini hatırlatmak gibi dolaylı bir amacı da bulunmaktadır.

Klasik Türk edebiyatının en önemli naat şairlerinden ve Türk musikisinin büyük bestekârlarından Yahya Nazîm Çelebi’nin (ö. Cemâziyelâhir 1139/Ocak 1727) hayatına dair bilinenler, temelde şairin Dîvân-ı Belâgat-Unvân-ı Nazîm adlı eseri ile devrin şuara tezkireleri ve çeşitli biyografi derlemelerine dayanmaktadır. Uzun süredir bu temel kaynaklara dayalı olarak inşa edilmiş olan biyografisine herhangi bir katkı sunulmamıştır. Bu makalede ilk defa arşiv vesikalarından hareketle Nazîm’in kariyeri, maaş işlemleri, akraba ve yakınları ile ikamet ettiği ev hakkında yeni tespit edilen bilgiler ele alınmıştır. Mevcut biyografilerdeki bir kısım boşlukları dolduran, kimi bilgileri teyit ve bazı yanlışlıkları tashih eden bu verilerin şairin yaşamı gibi sanatı için de son derece mühim olduğu Dîvân’ında yer alan mazmun ve teşbihlerle görevleri arasındaki münasebetten de anlaşılmaktadır. Osmanlı eliti olarak tarif edilen kimselerin esasen büyük oranda bürokrat olmaları hasebiyle benzer isimlerin biyografisi için başvurulması gereken kaynakların başında Osmanlı arşiv belgelerinin geldiği Nazîm örneği üzerinden gösterilmeye çalışılmıştır. Haliyle bu incelemenin Yahya Nazîm Çelebi’nin biyografisine katkı sunmanın yanında edebiyat tarihi araştırmaları için arşiv vesikalarının önemini hatırlatmak gibi dolaylı bir amacı da bulunmaktadır.
Şair Bir Selçuklu Şehzadesi: Melik Toganşah ve Sikkeleri
Şair Bir Selçuklu Şehzadesi: Melik Toganşah ve Sikkeleri
Yazar: Kucur, Sadi S.
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 32 No. 32, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Toganşah,Büyük Selçuklular,Herat,Mervu'r-Rûd,Selçuklu sikkeleri

Büyük Selçuklu şehzadelerinden, Sultan Alp Arslan’ın oğlu Melik Toganşah’ın şiire düşkün olduğu, şairleri sevdiği hatta kendisinin de şiir söylediği hakkında bilgiler bulunmaktadır. Ancak kaynaklarda onun hayatıyla ilgili birkaç rivayet dışında siyasî faaliyetlerine ilişkin nerdeyse hiç bir bilgiye rastlanmamaktadır. Alp Arslan tarafından Herat melikliğine tayin edilmişse de bir süre sonra yerine başka birisinin gönderildiği kaydedilmektedir. Sultan Melikşah tahta çıktığı zaman ise onu tekrar Herat’a göndermiştir.Vaktiyle M. Fuad Köprülü onun hakkında iki kaynağın verdiği malumattan başka bilgiye rastlanmadığını yazmıştır. Mehmet Altay Köymen ise onun hakkında bu iki kaynaktan başka üç kaynakta daha kayıt bulunduğunu tespit etmiş ve bunları yayımlamıştır. Bu makalede söz konusu eserlerdeki kısıtlı bilgiler dışında hakkında daha önce tanıtılmayan ve değerlendirilmeyen Melik Toganşah’ın bizzat darb ettirdiği sikkeler ışığında onun siyasî hayatı biraz daha aydınlatılmaya çalışılmıştır. Darp ettirdiği sikkelere göre, onun 465 (1072) – 466 (1073-74), 468 (1075-76) - 473 (1080-81) ve 475 (1082-83) yıllarında Herat, 474 (1081-82) yılında ise Mervu’r-Rûd hakimi olduğu kesinlik kazanmaktadır.

Büyük Selçuklu şehzadelerinden, Sultan Alp Arslan’ın oğlu Melik Toganşah’ın şiire düşkün olduğu, şairleri sevdiği hatta kendisinin de şiir söylediği hakkında bilgiler bulunmaktadır. Ancak kaynaklarda onun hayatıyla ilgili birkaç rivayet dışında siyasî faaliyetlerine ilişkin nerdeyse hiç bir bilgiye rastlanmamaktadır. Alp Arslan tarafından Herat melikliğine tayin edilmişse de bir süre sonra yerine başka birisinin gönderildiği kaydedilmektedir. Sultan Melikşah tahta çıktığı zaman ise onu tekrar Herat’a göndermiştir.Vaktiyle M. Fuad Köprülü onun hakkında iki kaynağın verdiği malumattan başka bilgiye rastlanmadığını yazmıştır. Mehmet Altay Köymen ise onun hakkında bu iki kaynaktan başka üç kaynakta daha kayıt bulunduğunu tespit etmiş ve bunları yayımlamıştır. Bu makalede söz konusu eserlerdeki kısıtlı bilgiler dışında hakkında daha önce tanıtılmayan ve değerlendirilmeyen Melik Toganşah’ın bizzat darb ettirdiği sikkeler ışığında onun siyasî hayatı biraz daha aydınlatılmaya çalışılmıştır. Darp ettirdiği sikkelere göre, onun 465 (1072) – 466 (1073-74), 468 (1075-76) - 473 (1080-81) ve 475 (1082-83) yıllarında Herat, 474 (1081-82) yılında ise Mervu’r-Rûd hakimi olduğu kesinlik kazanmaktadır.
Bir Anlatım Aracı Olarak Hikâye ve 16. Yüzyıl Ahlak Mesnevilerinde Yer Alan Hikâyelerin Anlatılış Amaçları
Bir Anlatım Aracı Olarak Hikâye ve 16. Yüzyıl Ahlak Mesnevilerinde Yer Alan Hikâyelerin Anlatılış Amaçları
Yazar: Kırkıl, Harun
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 32 No. 32, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Kur’ân Kıssaları,hikaye,mesnevî,ahlak,ahlak mesnevileri,inanç,ibadet,sosyal hayat

İslam dininin inanç ve ibadet esaslarını, incelik ve hakikatlerini, güzel ve üstün kabul ettiği ahlâki davranışlar kadar, çirkin ve kötü olarak reddettiği ahlâki davranışları da insanlara öğretmek amacıyla Türk İslam Edebiyatı’nda çok sayıda şair tarafından ahlak mesnevileri kaleme alınmıştır. Bu eserlerin en dikkat çekici tarafı, ele alınan her bir konudan sonra “hikâye”, “latîfe”, “temsîl”, “rivâyet” ya da “dâstân” başlığı altında, o mevzuyla alakalı bir ya da birden fazla hikâyenin anlatılıyor olmasıdır. Anlatılan bu hikayeler ile insanlara konuyla ilgili olumlu ya da olumsuz tutum, davranış, duygu, düşünce ve kişi örnekleri verilmiştir.Ahlak mesnevilerinde yer verilen hikayelerin hangi maksatlarla anlatıldığını tespit edebilmek amacıyla 16. Yüzyıl’da yaşamış 8 müellif tarafından yazılan 13 mesnevi incelenmiştir. Ahmed Rıdvan’ın Rıdvâniyye; Güvâhî’nin Pend-nâme; Taşlıcalı Yahya’nın Gencîne-i Râz, Gülşen-i Envâr ve Kitâb-ı Usûl; Şemseddîn Sivâsî’nin İbret-nümâ ve Mir'âtü'l-Ahlak; Za'îfi’nin Kitâb-ı Bâğ-ı Behişt; Cinânî’nin Riyâzü'l-Cinân ve Cilâu'l-Kulûb; Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Riyâzü’s-Sâlikîn ve Tuhfetü’l-Uşşâk’ı ile Vizeli Ramazan Behiştî’nin Heşt Behişt isimli mesnevîlerinden seçilen 723 hikâye incelenmiş, anlatılış amacı ve anlatıldığı konuyla alakası değerlendirilmeye çalışılmıştır.

İslam dininin inanç ve ibadet esaslarını, incelik ve hakikatlerini, güzel ve üstün kabul ettiği ahlâki davranışlar kadar, çirkin ve kötü olarak reddettiği ahlâki davranışları da insanlara öğretmek amacıyla Türk İslam Edebiyatı’nda çok sayıda şair tarafından ahlak mesnevileri kaleme alınmıştır. Bu eserlerin en dikkat çekici tarafı, ele alınan her bir konudan sonra “hikâye”, “latîfe”, “temsîl”, “rivâyet” ya da “dâstân” başlığı altında, o mevzuyla alakalı bir ya da birden fazla hikâyenin anlatılıyor olmasıdır. Anlatılan bu hikayeler ile insanlara konuyla ilgili olumlu ya da olumsuz tutum, davranış, duygu, düşünce ve kişi örnekleri verilmiştir.Ahlak mesnevilerinde yer verilen hikayelerin hangi maksatlarla anlatıldığını tespit edebilmek amacıyla 16. Yüzyıl’da yaşamış 8 müellif tarafından yazılan 13 mesnevi incelenmiştir. Ahmed Rıdvan’ın Rıdvâniyye; Güvâhî’nin Pend-nâme; Taşlıcalı Yahya’nın Gencîne-i Râz, Gülşen-i Envâr ve Kitâb-ı Usûl; Şemseddîn Sivâsî’nin İbret-nümâ ve Mir'âtü'l-Ahlak; Za'îfi’nin Kitâb-ı Bâğ-ı Behişt; Cinânî’nin Riyâzü'l-Cinân ve Cilâu'l-Kulûb; Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Riyâzü’s-Sâlikîn ve Tuhfetü’l-Uşşâk’ı ile Vizeli Ramazan Behiştî’nin Heşt Behişt isimli mesnevîlerinden seçilen 723 hikâye incelenmiş, anlatılış amacı ve anlatıldığı konuyla alakası değerlendirilmeye çalışılmıştır.
15. Asır Mutasavvıflarından Şeyh Abdurrahîm Tirsî’nin Neşredilmemiş Manzumeleri
15. Asır Mutasavvıflarından Şeyh Abdurrahîm Tirsî’nin Neşredilmemiş Manzumeleri
Yazar: Kayaokay, İlyas
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 32 No. 32, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Eski Anadolu Türkçesi,Eşrefoğlu Rumi,divan,metin neşri,tasavvuf

15. asrın önemli mutasavvıf şairlerinden biri olan Abdurrahîm Tirsî (ö. 1520), küçük yaşta Eşrefoğlu Rûmî’ye intisap etmiş ve onun hem halifesi hem de damadı olmuştur. Abdurrahîm Tirsî’nin bilinen tek eseri divanı olup şeyhi Eşref-zâde ve Yunus Emre çizgisinde, çoğu hece ölçüsüyle manzumeler yazmıştır. Onun sârih bir Türkçeyle yazılmış ilahî ve kasideleri, uzun yıllar Kâdiri dergâhlarında bestelenip okunmuştur. Divanı üzerine iki çalışma yapılmış ve divanının beş nüshası tespit edilmiştir. Tenkidli neşirde toplam 166 manzumesinin olduğu belirlenmiştir. Bu makalede, yeni bulduğumuz bir nüshadan hareketle şairin daha evvel yayımlanmamış bir divançe hacmindeki şiirleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Şahsî kitaplığımızda yer alan mezkûr nüsha H. 999/ M. 1590-91 senesinde ölümünden 70 yıl sonra istinsah edilmiş olup bilinen en eski tarihli divan nüshasıdır. Nüshada kayıtlı 42 şiirden yalnızca 12 tanesinin yayımlanmış divan içerisinde olduğu 30 manzumenin yeni olduğu tespit edilmiştir. Yine çeşitli şiir mecmualarının taranması suretiyle yapılan tespit ve değerlendirmelerle Abdurrahîm Tirsî’nin bilinen şiir sayısı 166’dan 200’e çıkarılmış, nâ-tamam manzumeler de tamamlanmıştır. Çalışmamızda yeni manzumelerin tanıtımı, incelemesi ve transkripsiyonlu aktarımı yapılarak şairinin divanına katkı sunulmuştur.

15. asrın önemli mutasavvıf şairlerinden biri olan Abdurrahîm Tirsî (ö. 1520), küçük yaşta Eşrefoğlu Rûmî’ye intisap etmiş ve onun hem halifesi hem de damadı olmuştur. Abdurrahîm Tirsî’nin bilinen tek eseri divanı olup şeyhi Eşref-zâde ve Yunus Emre çizgisinde, çoğu hece ölçüsüyle manzumeler yazmıştır. Onun sârih bir Türkçeyle yazılmış ilahî ve kasideleri, uzun yıllar Kâdiri dergâhlarında bestelenip okunmuştur. Divanı üzerine iki çalışma yapılmış ve divanının beş nüshası tespit edilmiştir. Tenkidli neşirde toplam 166 manzumesinin olduğu belirlenmiştir. Bu makalede, yeni bulduğumuz bir nüshadan hareketle şairin daha evvel yayımlanmamış bir divançe hacmindeki şiirleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Şahsî kitaplığımızda yer alan mezkûr nüsha H. 999/ M. 1590-91 senesinde ölümünden 70 yıl sonra istinsah edilmiş olup bilinen en eski tarihli divan nüshasıdır. Nüshada kayıtlı 42 şiirden yalnızca 12 tanesinin yayımlanmış divan içerisinde olduğu 30 manzumenin yeni olduğu tespit edilmiştir. Yine çeşitli şiir mecmualarının taranması suretiyle yapılan tespit ve değerlendirmelerle Abdurrahîm Tirsî’nin bilinen şiir sayısı 166’dan 200’e çıkarılmış, nâ-tamam manzumeler de tamamlanmıştır. Çalışmamızda yeni manzumelerin tanıtımı, incelemesi ve transkripsiyonlu aktarımı yapılarak şairinin divanına katkı sunulmuştur.