Şeyh Rızâeddîn Remzî ve Şerh-i Rumûzât-ı Câmî’si
Sheikh Rizāeddin Ramzī and His Sharh al-Rumūzāt al-Jāmī
Yazar: Yıldırım, Yusuf
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 23 No. 23, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Turkish Islamic Litarature,Persian Literature,Sufi Literature,Sharh,Translation,Molla Jāmī ; Türk İslam Edebiyatı,Fars Edebiyatı,Tasavvuf Edebiyatı,Şerh,Tercüme,Molla Câmî

Molla Abdurrahman Câmî çeşitli ilimlerdeki derin vukufuna denk, belki daha yüksek bir şekilde edebî ilimlerde de üstün bir başarı kaydetmiştir. Eserlerinin birçoğu daha hayatta iken Türkçeye tercüme edilmiş, bazılarına şerhler yazılmıştır. Gazel ve kasidelerini topladığı Fâtihatü’ş-şebâb, Vâsıtatü’l-ıkd ve Hâtimetü’l-hayât adlı üç divanı Türk edebiyatında aynı ölçüde etkili olamamıştır. Molla Câmî’nin Türk edebiyatı üzerindeki etkilerinden biri de besmelenâme türünün oluşmasında önemli katkısı olduğu bilinen besmele muhtevalı manzumeleri dolayısıyladır. Bu makalede Molla Câmî’nin Fâtihatü’ş-şebâb adlı divanında yer alan besmeleye dair bir kasidesine, Şeyh Rızâeddîn Remzî adlı bir şarih tarafından yapılan şerh tanıtılacak ve metnin çeviri yazısına yer verilecektir. Ancak bunun öncesinde Molla Câmî’nin klasik Türk şiiri üzerindeki derin ve kalıcı etkisi, eserlerine yapılmış tercüme, şerh ve nazireler bağlamında değerlendirilecek, ardından besmele muhtevalı şiir geleneğinin oluşması ve gelişmesindeki rolü hakkında detaylı olmayacak şekilde bazı değerlendirmelerde bulunulacaktır. Osmanlının son döneminde bir Rıfâî şeyhi olması dışında Rızâeddîn Remzî’nin hayatı hakkında neredeyse hiçbir bilgi yoktur. Makalede, biyografik kaynaklarda bahsi geçmeyen bu meçhul zatın kim olduğu hususunda, kaleme aldığı eserlerinden ve bazı ipuçlarından hareketle -az olmakla birlikte- bazı bilgiler verilecektir.

Molla ʿAbd al-Rahman Jāmī has achieved a superior success in literary sciences, perhaps even higher, in accordance with his deep knowledge in various sciences.  Many of these works were translated into Turkish while he was still alive, and some of them were written with commentaries. However, his divans, in which he collected ghazals and qaṣīdas, were not as effective.  He collected his poems that he wrote in three divans under the names of Fātihata'l-shabāb, Vāsitata'l-ikd and Khātemeta'l-hayāt. One of the effects of Molla Jāmī on Turkish literature is the visual of his basmala-containing poems, which are known to have important effects on the external appearance of the results of the basmala. In this article, the commentary made by a commentator named Sheikh Rizāeddin Ramzī will be introduced to the qaṣīda of Molla Jāmī on the basmala in his divan called Fātihat al- shabāb. Then translation of the text will be included. However, before that, Molla Jāmī’s deep and lasting influence on classical Turkish poetry will be evaluated in the context of translations, commentaries and naẓīrahs on his works. Then some evaluations will be made, although not detailed, about the formation and development of the tradition of basmala-containing poetry. There is almost no information about Rizāeddin Ramzī's life, except that he was a Rifaʽi sheikh in the last period of the Ottoman State. In the article, information, though insufficient, will be given about the identity of this unknown person, who is not mentioned in biographical sources, based on his works and some clues.