İNGİLİZ JOHN MURRAY’İN GEZİ REHBERİNDE OSMANLI TÜRKÇESİNİ ARAMAK
SEARCHING OTTOMAN TURKISH IN BRITISH JOHN MURRAY’S TRAVEL GUIDE
Yazar: Önal, Muhsin
Dergi: İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Linguistics ; Dilbilim ; Gezi rehberi,Gezgin,Osmanlı Türkçesi,Dil bilgisi,Osmanlı Devleti ; Travel guide,Traveler,Ottoman Turkish,Grammar,Ottoman State

Toplumsal iletişimin sağlanmasında en güçlü vasıta dildir. İnsanların gerek sözel gerekse yazılı olarak birbirleriyle irtibat kurmalarının temel aktörü olan dil bilgisinin, gündelik hayatın şekillenmesinde ciddi bir işlev üstlendiği bilinmektedir. Üstelik bu durum sadece aynı ülke topraklarını paylaşan insanlar için geçerli değildir. Nitekim dış dünya ile münasebete geçmenin en temel ihtiyaçlarından birisi de muhatap alınan ülkenin lisanı hakkında bilgi sahibi olmaktır. Günümüz dünyası için daha geçerli olan bu durumun, tarihsel bağlamda da hayli önem arz ettiği bilinmektedir. Tıpkı bugünkü gibi geçmiş dönemlerde de lisan bilgisi bilhassa da gezgin merakıyla farklı coğrafyalara yolculuk gerçekleştiren gezginlerin ziyaret ettikleri bölgelerde işlerini kolaylaştıracak vazgeçilemez unsurların başında yer almaktadır. Halkla doğrudan temas kuran, şahsi gayretleriyle işlerini yürütüp sorunlarını çözen bu kimselerin sadece kişisel ihtiyaçlarını daha rahat giderebilmek için değil aynı zamanda bilgi toplamak için de lisan bilmeleri gerekmektedir. Çünkü ziyaret ettikleri toprakların lisanı hakkında malumat sahibi olmak, onlara geniş imkânlar sunacaktır. Gezginler bu sayede misafir oldukları ülkenin dini ve siyasi yapısı, gelenek ve görenekleri, adet ve alışkanlıkları ile kültürel değerleri hakkında daha detaylı ve ilmi tahliller yapabilme fırsatını yakalayacaklardır. Bütün bu bilgiler ışığında, bu çalışmada, 19. yüzyılda İngiltere’de basılmış bir gezi rehberi doğrultusunda Türk dilinin sırları keşfedilmeye çalışılacaktır. Çalışmada ayrıca söz konusu gezi rehberinin ışığında Türkçedeki bazı temel kavramlar ile bu kavramların Batılıların zihninde uyandırdığı çağrışımlara yer verilecektir. Netice itibariyle bu çalışma, Batının Doğu dünyasının temel figürlerinden olan Osmanlı Devleti’ni belirli yönleriyle nasıl algıladığını ortaya koymak hedefiyle kaleme alınmıştır.

The most powerful means of ensuring social communication is language. It is known that knowledge of the language, which is the primary actor of both oral and written communication of people with each other, undertake a serious function in shaping everyday life. Moreover, this situation is not valid only for the people sharing the same country’s lands. Thus, one of the most basic necessities of getting in touch with the outer world is having information about the language of the addressee country. It is known that this situation which is more valid in today’s world also has great importance in historical context. Just as today, knowledge of language is one of the essential matters facilitating the works of travelers who travel to different lands with curiosity of wanderers in the past eras. These people, who contact directly with the public, carry out their work and solve their problems with their own efforts, need to know the language not only to meet their personal needs more easily but also to gather information. Because having information about the language of the country they visit will give them a vast opportunity. By this means, travelers will take the opportunity of making more detailed and scientific analyses about the religious and political structure, customs and traditions, habits, and cultural values of the country they visited. In the light of all this information, in this study, the secrets of the Turkish language will be tried to be discovered in line with a travel guide published in England in the 19th century. In addition, some basic concepts in Turkish and the connotations of these concepts evoke in the minds of Westerners will also be included in the study in the light of aforesaid travel guide. As a result, this study is written to reveal how the West perceived the Ottoman Empire, which is one of the main figures of the Eastern world, in certain aspects.