İSLAMİ FİNANS KURULUŞLARINDA YAPAY ZEKÂNIN BÜYÜMEYE ETKİSİ
THE IMPACT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ON THE GROWTH OF ISLAMIC FINANCIAL INSTITUTIONS
Yazar: Doğan, Seda; Budun, Fatma
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 34 No. Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, 2025
Anahtar kelimeler: Accounting, Auditing and Accountability (Other) ; Muhasebe, Denetim ve Mali Sorumluluk (Diğer) ; İslami Finans,Katılım Bankacılığı,Yapay Zekâ,Dijital Dönüşüm,Büyüme ; Islamic Finance,Participation Banking,Artificial Intelligence,Digital Transformation,Growth

Bankacılık sektörü, kaynakların verimli bir şekilde tahsis edilmesini sağlayarak ekonomik büyümenin teşvik edilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Küreselleşme çağında, sektör hızla gelişmeye devam etmekte ve yapay zekâ dönüştürücü bir güç olarak ortaya çıkarak müşteri merkezli hizmetleri ve operasyonel verimliliği artırmaktadır. Bu çalışma, yapay zekânın 2008-2024 yılları arasında Türkiye'de faaliyet gösteren İslami finans kuruluşlarının büyümesi üzerindeki etkisini incelemektedir. Keşifsel bir karma yöntem yaklaşımı kullanan araştırma, nitel içerik analizini nicel nedensellik testleriyle bütünleştirmektedir. Araştırma örnekleminde yer alan bankaların kuruluş yılları ve veri açıklama dönemlerindeki farklılıklar nedeniyle analizde iki farklı model geliştirilmiştir. Model 1, 5 katılım bankası için 2015-2024 dönemini kapsarken, Model 2 ise 6 katılım bankası için 2008-2024 dönemini içermektedir. Bulgular, dijital dönüşüm ile aktif kârlılığı, aktif büyüklüğü, özkaynak kârlılığı, sermaye yeterlilik oranı ve hisse başına kazanç gibi temel finansal performans göstergeleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Nedensellik testleri, Model 1'de dijital dönüşümün aktif kârlılığı, özkaynak kârlılığı, sermaye yeterlilik oranı ve hisse başına kazanç üzerinde tek yönlü bir nedensel etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Model 2'de, dijital dönüşüm aktif kârlılığı ve özkaynak kârlılığı ile tek yönlü ve sermaye yeterlilik oranı ile çift yönlü bir nedensellik sergilemektedir. Özellikle, Model 1'de dijital dönüşüm ile aktif kârlılığı arasında ve Model 2'de dijital dönüşüm ile aktif büyüklüğü arasında herhangi bir nedensellik bulunmamıştır.

The banking sector plays a pivotal role in fostering economic growth by ensuring the efficient allocation of resources. In the era of globalization, the sector continues to evolve rapidly, with artificial intelligence emerging as a transformative force, enhancing customer-centric services and operational efficiency. This study examines the impact of AI on the growth of Islamic financial institutions operating in Turkey between 2008 and 2024. Employing an exploratory mixed-methods approach, the research integrates qualitative content analysis with quantitative causality tests. Due to the differences in establishment years and data disclosure periods of the banks in the research sample, two different models were developed in the analysis. Model 1 covers the period from 2015 to 2024 for five participation banks, while Model 2 includes the period from 2008 to 2024 for six participation banks. The findings reveal a positive and significant correlation between digital transformation and key financial performance indicators, including return on assets (ROA), asset size, return on equity (ROE), capital adequacy ratio, and earnings per share (EPS). Causality tests reveal that, in Model 1, digital transformation has a unidirectional causal effect on return on assets, return on equity, capital adequacy ratio, and earnings per share. In Model 2, digital transformation exhibits a unidirectional causality with return on assets and return on equity, and a bidirectional causality with capital adequacy ratio. Notably, no causality is found between digital transformation and return on assets in Model 1, nor between digital transformation and total assets in Model 2.