Yeni Belgeler Işığında Kadıköy İbrahim Ağa Zaviyesi (Camisi), Sıbyan Mektebi ve Karakolu
Considering the New Documents, Kadıköy İbrahim Ağa Lodges (Mosque), Primary School and Police Station
Yazar: Baçaru, Veli
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 34, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Arts ; İslam Sanatları ; History of Architecture ; Mimarlık Tarihi ; Art History ; Sanat Tarihi ; Karaferye Zaimi İbrahim Ağa,Koşuyolu,İbrahim Ağa Foundation,Primary School,Police Station,Kadıköy ; Karaferye Zaimi İbrahim Ağa,Koşuyolu,İbrahim Ağa Vakfı,Sıbyan Mektebi,Karakol,Kadıköy

Bu çalışmada Kadıköy, Koşuyolu Mahallesi’nde bulunan İbrahim Ağa Camisi (Zaviyesi), sıbyan mektebi ve karakol6 unun, ulaşılan yeni belgeler ışığında yeniden ele alınması hedeflenmektedir. Literatüre yansıyan haliyle caminin H. 988 (M. 1580681) tarihinde III. Murad’ın babüsssade ağalarından İbrahim Ağa tarafından inşa ettirildiği belirtilmek6 tedir. Topkapı Sarayı Arşivi’nde bulunan TS. MA. d 7071 numaralı vakfiye ile Osmanlı Arşivi’ndeki bazı belgelerden yapının banisinin ve inşa tarihinin yayınlara yansıyan bilgilerden farklı olduğu anlaşılmaktadır. H. 907 (M. 1501) tarihli vakfiyeden, yapının Karaferye Zaimi Tavaşi İbrahim Ağa tarafından, bünyesinde mescit, han, mutfak ve üç odası olan bir zaviye olarak kurulduğu bilgisine ulaşılmaktadır. Zaviye olarak kurulan eser, 17. yüzyıl sonlarında İbrahim Ağa Tekkesi olarak faaliyet göstermeye başlamış, 18. yüzyıl ortalarında ise mescidine minber konularak camiye çevrilmiştir. Mescidi dışındaki diğer unsurların ne zaman ortadan kalktığı anlaşılamamıştır. Kurulduğunda bünyesinde sıbyan mektebi veya karakol bulunmadığı anlaşılan yapı topluluğuna, arşiv belgelerinden edinilen bilgilere göre 1849650’de hazirenin doğusuna karakol, 1869’da avlu kapısının üstüne sıbyan mektebi inşa ettirilmiştir. 1869 tarihli olan bu belge ekinde cami, mektep ve karakolun yerlerine dair detayları içeren bir kroki de yer almaktadır.

This study aims to reconsider the İbrahim Ağa Mosque (Zaviye), primary school and police station located in Koşuyolu Neighbourhood, Kadıköy, in light of newly obtained documents. According to the literature, the mosque was built by İbrahim Ağa, one of the Babüsssade Ağas of Murad III, in 988 A.H. (1580681 A.D.). It is understood from the foundation charter number TS. MA. d 7071 in the Topkapı Palace Archives and some documents in the Ottoman Archives that the patron and construction date of the building are different from the information reflected in the publications. From the foundation charter dated 907 H. (1501 A.D.), it is known that the structure was founded by Karaferye Zaimi Tavaşi İbrahim Ağa as a zawiya with a mosque, inn, kitchen and three rooms. Founded as a zawiya, the structure began operating as the İbrahim Ağa Lodge in the late 17th century, and in the mid618th century, it was converted into a mosque by adding a pulpit to its masjid. It is not understood when the other elements except the mosque were removed. There was no primary school or police station in the complex when it was founded. According to information obtained from archive documents, a police station was built to the east of the graveyard in 1849650 A.D. and a primary school was built above the courtyard gate in1869 A.D. This document, dated 1869 A.D., also includes a sketch detailing the locations of the mosque, school and police station.