İdarî ve İtikâdî Boyutuyla Hacı Bektaş Kazası (Hurûfât Kayıtlarına Göre)
District of Haji Bektash in its Administrative and Religious  Dimensions (According to Hurûfât Records)
Yazar: Alandağlı, Murat
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Hacı Bektaş,Hurûfât Kayıtları,Sersem Ali Baba,Alevî-Bektaşî,Mucur ; Haji Bektash,Hurûfât Records,Sersem Ali Baba,Alevi-Bektashi,Mucur

Vakıf Arşivi’ndeki önemli fonlardan biri olan hurûfât kayıtları ülkemizde akademik olarak daha çok iskân ve kent tarihçiliği bağlamında ele alınmıştır. Fakat hurûfât kayıtlarında ait oldukları bölgelerin sosyo-iktisadî ve itikâdî durumlarına dair bilgilere erişmek de mümkündür. Çalışma, bir idarî birim olmakla birlikte Serçeşme, Hacı Bektaş Veli Dergâhı şeklinde itikâdî bir hüviyeti olan Hacı Bektaş kazası hakkında hurûfât kayıtlarının neler söylediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. İtikâdî boyutuyla kazadaki Bektaşî köyler ile Bektaşî olmayan köyler ve bunlara ait cami, mescit, medrese, zâviye ve tekkeler ile varsa vakıflar tarif edilmiştir. Bu maksatla hurûfât defterindeki Hacı Bektaş ve Mucur kazalarını ihtiva eden kayıtlar tetkik edilmiştir. Elde edilen bulgularda öncelikle Hacı Bektaş, Mucur mea Hacı Bektaş şeklinde kaza belirtmeleri ve bağlı mahalle ile köyleri ortaya konulmuştur. Sonra da serçeşme olması bakımından Hacı Bektaş dergâhı başta olmak üzere dergâha bağlı mahalle ve köyler ele alınmıştır. Gelinen noktada Hacı Bektaş hurûfât kayıtlarının kazanın idarî boyutu ve yapısı ile özellikle Bektaşî olmadığı düşünülen köylere ait çok daha fazla bilgi barındırdığı söylenebilir. Buna karşın kazadaki Bektaşî köy ve mahalleleri ile Hacı Bektaş Dergâhı, dergâhtaki postnişinler, dervişler, gelir ve gider durumlarına ait bilgiler oldukça sınırlıdır. Yine Osmanlı İmparatorluğu’nun diğer bölgelerindeki Bektaşî tarikatına bağlı tekke ve zâviyelere ait bilgilere hurûfât kayıtlarında rastlanılmamıştır.

Hurufat records, one of the most important funds in the Vakif (Foundation) Archive, have primarily been the subject of scholarly discussion in relation to Turkey's urban historiography and settlement policies. However, the Hurufat records also contain information about the socio-economic and religious circumstances of the regions to which they belong. This study aims to reveal what the Hurufat records say about the district of Haji Bektash, which is an administrative unit but has a religious identity as Ser-çeşme, Haji Bektash Veli lodge. With the religious aspect, the Bektashi villages and non-Bektashi villages in the district, their mosques, masjids, madrasas, zawiyas, lodges, and foundations, if any, are described. For this purpose, the records of Haji Bektash and Mucur district in the Hurufat registers were analyzed. In the findings obtained, first of all, the district designations as Haji Bektash, Mucur mea Haji Bektash, and the associated neighborhoods and villages were revealed. Then, in terms of being a ser-çeşme, the Haji Bektash dervish lodge and the neighborhoods and villages connected to the dervish lodge are discussed. At this point, it can be said that the Haji Bektash Hurufat records contain much more information about the administrative size and structure of the kaza, particularly regarding the villages that were not regarded as Bektashī. On the other hand, information on the Bektashi villages and neighborhoods in the district, the Haji Bektash Dervish Lodge, its postnishins, dervishes, income and expenditures is quite limited The Hurufat records contain no information about the lodges and dervish lodges of the Bektashī order in other regions of the Ottoman Empire.