Nerdüş Deresi’nin (Şırnak) su kalitesine asfaltit ocaklarının etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the impact of asphaltite mines on the water quality of Nerdüş Stream (Şırnak)
Yazar: Kantarcı, Orkun; Baran, Hacı Alim; Kantarcı, Sadiye; Nalbantçılar, M Tahir
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, Vol. 14 No. 3, 2024
Anahtar kelimeler: Coal ; Kömür ; Mine Design, Management and Economy ; Maden Tasarımı, İşletme ve Ekonomisi ; Mining Methods and Mine System Analysis ; Madencilik Yöntemleri ve Maden Sistem Analizi ; Hydrogeology ; Hidrojeoloji ; Open pit,Asphaltite,Mining,Nerdüş,Water quality ; Açık ocak,Asfaltit,Madencilik,Nerdüş Deresi,Su kalitesi

Bu çalışmada, Şırnak il merkezinde işletilmekte olan asfaltit madenlerinin yakınından akan Nerdüş Deresi’nin su kalitesi ve suda madenlerden kaynaklı metal yüklerinin asidiklik etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, dereden mevsimsel değişime bağlı olarak kurak ve yağışlı dönemde olmak üzere alınan su örneklerinin fiziksel parametreleri yerinde ölçümlerle ve majör anyon-katyon içerikleri ise laboratuvar analizleriyle belirlenmiştir. Dereden alınan örneklerin analizleri genellikle Ca+2+Mg+2>Na++K+ olup, karbonatlı ve sülfatlı sular tipinde ve HCO3-+CO3-2>Cl-+SO4-2 olan sulardan oldukları belirlenmiştir. Su örneklerinin majör anyon-katyon analiz sonuçları WHO (2011) ve TS 266 (2005) standartlarına göre değerlendirildiğinde, elementlerin genel olarak sınır değerler içerisinde olduğu, ancak yağışlı dönemde potasyum ve kurak dönemde sülfat içerikleri bakımından içme amaçlı kullanıma uygun olmadıkları belirlenmiştir. TDS değerinin 300-900 mg/L sınır değerleri aralığında olup “kabul edilebilir ve adil” sınıfta yer aldığı, fakat bu değerin nispeten yüksek olmasının nedeninin, dere çevresinde yer alan asfaltit maden sahalarının jeolojik formasyonlarının suyun kimyasını etkilemesinden kaynaklanabileceği değerlendirilmiştir. Ayrıca; su örneklerinin C2-C3 (Orta Tuzlu–Yüksek Tuzlu Su) sınıfında yer aldığı, suyun nötr ve düşük metal konsantrasyon içeriğine sahip olmasından dolayı madenden kaynaklı bir asidite olmadığı belirlenmiştir. Nerdüş Deresi’nin suyunun orta derecede tuza ihtiyacı olan ve sodyuma karşı hassas olan bitkiler dışındaki bitkiler için kullanılabilirliği mümkün olacaktır.

In this study, the water quality of Nerdüş Stream, which flows near the asphaltite mines operated in Şırnak city center, and the acidity effect of metal loads in the water originating from the mines were investigated. For this purpose, the physical parameters of water samples taken from the stream during dry and rainy periods, depending on seasonal changes, were determined by on-site measurements and major anion-cation contents were determined by laboratory analyses. Analyzes of the samples taken from the stream generally showed Ca+2+Mg+2>Na++K+, and it was determined that they were carbonated and sulphate type waters and HCO3-+CO3-2>Cl-+SO4-2. When the major anion-cation analysis results of water samples were evaluated according to WHO (2011) and TS 266 (2005) standards, it was determined that the elements were generally within the limit values, but they were not suitable for drinking purposes in terms of potassium content in the rainy period and sulfate content in the dry period. It has been evaluated that the TDS value is within the limit values of 300-900 mg/L and is in the "acceptable and fair" class, but the reason why this value is relatively high may be because the geological formations of asphaltite mines affect the chemistry of the water. Moreover, It was determined that the water samples were in the C2-C3 (Medium Saline – High Saline Water) class, and that there was no acidity caused by the mine since the water was neutral and had a low metal concentration content. It will be possible to use the water of Nerdüş Stream for plants other than those that need moderate salt and are sensitive to sodium.