hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Tehlîla Nehcu’l-Enama Mela Xelîlê Sêrtî
Tehlîla Nehcu’l-Enama Mela Xelîlê Sêrtî
Yazar: Sönmez, Nesim
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 7, 2018
Anahtar kelimeler: Mela Xelîlê Sêrtî,Nehcul’l-Enam,Medrese,Seyda,Helbest

Mela Xelîlê Sêrtî bi eslê xwe ji navçeya Hîzanê ya ku girêdayî bi Bedlîsê va ye. Lê ji bo ku çûye li bajarê Sêrtê bi cîh bûye bi vî bajarî hatiye naskirin. Ew kesayetek naskiriye û bi dehan berhemên wî yên îlmî hene û wî tesîrek mezin li ser medreseyên Kurdan kiriye. Ne tenê di warê dînî da berhem nivîsandine di warê edebî da jî xwedan berhemên qedirblind e. Berhemên wî ne tenê bi Erebî ne, bi zimanê Kurdî jî hene. Ji berhemên wî yên Kûrdî yek jî Nehcul’l- Enam e. Mela Xelîl ev berhema xwe bi awayekî menzûm û ji bona zarokên ku teze dest bi medresê dikin û ji bona gel nivîsandiye. Bi gelemperî mijarên wê mijarên seretayî ne û mijar bi awayekî herikbar hatine hûnandin. Di vê gotarê da ji aliyê şikil, ziman û naverokê va tehlîla berhema Mela Xelîlê Sêrtî ya bi navi Nehcul’l-Enamê hatiye kirin.

Mela Xelîlê Sêrtî bi eslê xwe ji navçeya Hîzanê ya ku girêdayî bi Bedlîsê va ye. Lê ji bo ku çûye li bajarê Sêrtê bi cîh bûye bi vî bajarî hatiye naskirin. Ew kesayetek naskiriye û bi dehan berhemên wî yên îlmî hene û wî tesîrek mezin li ser medreseyên Kurdan kiriye. Ne tenê di warê dînî da berhem nivîsandine di warê edebî da jî xwedan berhemên qedirblind e. Berhemên wî ne tenê bi Erebî ne, bi zimanê Kurdî jî hene. Ji berhemên wî yên Kûrdî yek jî Nehcul’l- Enam e. Mela Xelîl ev berhema xwe bi awayekî menzûm û ji bona zarokên ku teze dest bi medresê dikin û ji bona gel nivîsandiye. Bi gelemperî mijarên wê mijarên seretayî ne û mijar bi awayekî herikbar hatine hûnandin. Di vê gotarê da ji aliyê şikil, ziman û naverokê va tehlîla berhema Mela Xelîlê Sêrtî ya bi navi Nehcul’l-Enamê hatiye kirin.
Mehmet Akif Demir u Mewluda Zazaki
Mehmet Akif Demir u Mewluda Zazaki
Yazar: Dağılma, İbrahim
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 7, 2018
Anahtar kelimeler: Şiir,Mewlıd,İslam,Peyxember,Welıdiyayiş

Edebiyato klasik ê Zazaki hetê eserani zaf dewlemend niyo; ê esere ki nusiyeyi miyonê inan dı mewlıdi veciyeni verni. Dunyaya İslam dı mevlidi, hem yo tewirê edebi yê, hem zi yo rituel i. Miyanê welatani İslam dı derheqê mewlıdan dı xebati muhimi biyi. Ini xebati, serrani peyinan dı beynatê Zazayan dı zi zêdıyayi u new hebi mewlıdi Zazaki nusiyeyi. Mewlıdonê Zazaki ra mewlıdo peyin ınê Mehmet Akif Demir ‘Mewluda Zazaki’ yo. Ina meqale, tenkidê ıni mewlıd ser ra wa. Ina meqale dı ıno mewlıd hem hetê tedeyi, hem şekil hem zi ziwon ra etud biyo.

Edebiyato klasik ê Zazaki hetê eserani zaf dewlemend niyo; ê esere ki nusiyeyi miyonê inan dı mewlıdi veciyeni verni. Dunyaya İslam dı mevlidi, hem yo tewirê edebi yê, hem zi yo rituel i. Miyanê welatani İslam dı derheqê mewlıdan dı xebati muhimi biyi. Ini xebati, serrani peyinan dı beynatê Zazayan dı zi zêdıyayi u new hebi mewlıdi Zazaki nusiyeyi. Mewlıdonê Zazaki ra mewlıdo peyin ınê Mehmet Akif Demir ‘Mewluda Zazaki’ yo. Ina meqale, tenkidê ıni mewlıd ser ra wa. Ina meqale dı ıno mewlıd hem hetê tedeyi, hem şekil hem zi ziwon ra etud biyo.
Estanıkanê Zazaki Dı Motifê Lu
Estanıkanê Zazaki Dı Motifê Lu
Yazar: Yakışan, Bilal
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 7, 2018
Anahtar kelimeler: Estanık,Motif,Lu,Zazaki

Motifi ki estanıkan dı şuxuliyeni derheqê kulturê yew mılet dı zaf melumat dani. Ma eşkeni estanıkan ra baweri, cuyayiş, kultır û exlaqê aya mılet texmin bıker. Estanıkanê ma Zazayan dı, derheqê luyan dı zaf estanıki esti û miyanê şarê ma dı zaf vaciyeni. Ma eşkeni vace, estanıkanê Zazaki dı motifê lu, motifi ki tor zaf şuxuliyeni inan ra yew zi motifê lu ya. Lu pê fendkari, qurnazti û pê aqılê xu yena şınasnayiş. Lu rehet rehet heyatê xu nêerzena tehluke. Her çendêk lu, pê ıni xısusiyetan bêro şınasnayiş, lu heywanêka merhemetın û zerrtenıka. Estanıkanê Zazaki dı zi ıni xususiyeti lu aseni. Ma ına xebata xu dı, ma estanıkanê Zazaki dı motifê lu ser vındeni. Estanıkan dı lu seni yew wezife gena xu ser, ıni wezifeyê xu dı bena serfıraz ya nêbena, ma cewabê ıni persan zerreyê nuşteyê xu dı vineni.

Motifi ki estanıkan dı şuxuliyeni derheqê kulturê yew mılet dı zaf melumat dani. Ma eşkeni estanıkan ra baweri, cuyayiş, kultır û exlaqê aya mılet texmin bıker. Estanıkanê ma Zazayan dı, derheqê luyan dı zaf estanıki esti û miyanê şarê ma dı zaf vaciyeni. Ma eşkeni vace, estanıkanê Zazaki dı motifê lu, motifi ki tor zaf şuxuliyeni inan ra yew zi motifê lu ya. Lu pê fendkari, qurnazti û pê aqılê xu yena şınasnayiş. Lu rehet rehet heyatê xu nêerzena tehluke. Her çendêk lu, pê ıni xısusiyetan bêro şınasnayiş, lu heywanêka merhemetın û zerrtenıka. Estanıkanê Zazaki dı zi ıni xususiyeti lu aseni. Ma ına xebata xu dı, ma estanıkanê Zazaki dı motifê lu ser vındeni. Estanıkan dı lu seni yew wezife gena xu ser, ıni wezifeyê xu dı bena serfıraz ya nêbena, ma cewabê ıni persan zerreyê nuşteyê xu dı vineni.
Ortak Atasözlerinin Hikâyeleri: Farsî-Kurmancî-Zazakî -6-
Ortak Atasözlerinin Hikâyeleri: Farsî-Kurmancî-Zazakî -6-
Yazar: Çiftci, Hasan
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 8, 2018
Anahtar kelimeler: Atasözü,hikâye,Allah büyüktür,Farsî,Kurmancî,Zazakî

Bu makale karşılaştırmalı halk edebiyatıyla ilgilidir. Ortadoğu’nun eski halklarının dillerinden Farsî, Kurmancî ve Zazakî bazı ortak atasözlerini ve hikâyelerini konu edinmektedir. Yer yer atasözleriyle ortak olan Arapça ve Türkçe atasözlerine de yer verilecektir. Atasözleri halkların tarihi süreçte şekillenen yaşam biçimlerini, adet ve geleneklerini ifade eden yasalar hükmündedir. Atasözleri yüzyılların geçmesiyle şekillenir ve toplumun ahlâkî, dinî ve dünyevî değerlerini ifade ederler. Toplumların tarihsel kültürünü kuşaktan kuşağa aktarırlar. Bu makale, aynı konuda daha önce bu derginin muhtelif sayılarında seri halde yayımlananların altıncısıdır. Bu çalışmada da insanın içinde bulunduğu en zor durumlarda karamsarlığa kapılmadan yaratıcı gücün devreye girmesini ümit etmesini işaret eden bazı ortak atasözleri (mesel) ve ilgili hikâyeler üzerinde durulacaktır.

Bu makale karşılaştırmalı halk edebiyatıyla ilgilidir. Ortadoğu’nun eski halklarının dillerinden Farsî, Kurmancî ve Zazakî bazı ortak atasözlerini ve hikâyelerini konu edinmektedir. Yer yer atasözleriyle ortak olan Arapça ve Türkçe atasözlerine de yer verilecektir. Atasözleri halkların tarihi süreçte şekillenen yaşam biçimlerini, adet ve geleneklerini ifade eden yasalar hükmündedir. Atasözleri yüzyılların geçmesiyle şekillenir ve toplumun ahlâkî, dinî ve dünyevî değerlerini ifade ederler. Toplumların tarihsel kültürünü kuşaktan kuşağa aktarırlar. Bu makale, aynı konuda daha önce bu derginin muhtelif sayılarında seri halde yayımlananların altıncısıdır. Bu çalışmada da insanın içinde bulunduğu en zor durumlarda karamsarlığa kapılmadan yaratıcı gücün devreye girmesini ümit etmesini işaret eden bazı ortak atasözleri (mesel) ve ilgili hikâyeler üzerinde durulacaktır.
Çîrokên Werger Ên Mela Mehmûdê Bazîdî (1797-1870)
Çîrokên Werger Ên Mela Mehmûdê Bazîdî (1797-1870)
Yazar: Öztürk, Mustafa
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 8, 2018
Anahtar kelimeler: Mela Mehmûdê Bazîdî,Aleksandre Jaba,Edebiyata Klasîk,Farsî,Kurmancî,Werger,Çîrok

Mela Mehmûdê Bazîdî wekî zanyarekî Kurd, xwedîyê ked û berhemên girîng in di gelek qadên ji hev cuda de. Bazîdî di berhevkarîya folklorê, istînsaxa destxetên Kurdî, nivîskarîya berhemên cûrbicûr, rêzimannasî, civaknasî û hwd de gelek xebat pêk anîne. Qadeke din ya ku Bazîdî bi wê re mijûldar bûye jî wergernasî ye. Di Koleksîyona Aleksandre Jaba de destnivîsa bi hejmara Kurd 43’yê ji 84 çîrokên Farsî û wergerên wan ên Kurmancî û Fransî pêk tê. Wergerên Kurmancî ji alîyê Mela Mehmûdê Bazîdî ve û yên Fransî jî ji alîyê A. Jaba ve hatine kirin. Ev çîrokên ku dikarin li ser qada edebiyata klasîk bên hesibandin, li gorî agahîyên berdest, nimûneyên ewil ên çîroka pexşan a Kurdî ya klasîk in. Di vê xebatê de ewilî li ser çîroka klasîk bi giştî û taybetîyên destnivîsa Kurd 43’yê hatîye rawestan û pişt re jî tîpguhêzîya destnivîsê ya Kurmancî hatîye dayin.

Mela Mehmûdê Bazîdî wekî zanyarekî Kurd, xwedîyê ked û berhemên girîng in di gelek qadên ji hev cuda de. Bazîdî di berhevkarîya folklorê, istînsaxa destxetên Kurdî, nivîskarîya berhemên cûrbicûr, rêzimannasî, civaknasî û hwd de gelek xebat pêk anîne. Qadeke din ya ku Bazîdî bi wê re mijûldar bûye jî wergernasî ye. Di Koleksîyona Aleksandre Jaba de destnivîsa bi hejmara Kurd 43’yê ji 84 çîrokên Farsî û wergerên wan ên Kurmancî û Fransî pêk tê. Wergerên Kurmancî ji alîyê Mela Mehmûdê Bazîdî ve û yên Fransî jî ji alîyê A. Jaba ve hatine kirin. Ev çîrokên ku dikarin li ser qada edebiyata klasîk bên hesibandin, li gorî agahîyên berdest, nimûneyên ewil ên çîroka pexşan a Kurdî ya klasîk in. Di vê xebatê de ewilî li ser çîroka klasîk bi giştî û taybetîyên destnivîsa Kurd 43’yê hatîye rawestan û pişt re jî tîpguhêzîya destnivîsê ya Kurmancî hatîye dayin.
شێوازی شیعرە كوردییەكانی تاهیر بەگی جاف
شێوازی شیعرە كوردییەكانی تاهیر بەگی جاف
Yazar: ڕەسوول, یادگار
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 8, 2018
Anahtar kelimeler: تاهیر بەگی

پوختەئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی)شێوازی شیعرە کوردییەکانی تاهیر بەگیجاف(، هەولێکە بۆ دەستنیشان کردن و خستنەڕووی ئەو تایبەتمەندییەشێوازیانەی کە لە شیعرەکانی تاهیر بەگی جافدا بەدی دەکرێن، هەروەها بە هۆیئەو تایبەتمەندییانەوە شیعرەکانی لە شیعری شاعیرانی تر جیا دەکرێتەوە.ئەم توێژینەوەیە لە دەروازەیەک و دوو بەش پێکهاتووە، لە دەروازەکەداهەوڵ دراوە زاراوە و چەمک و جۆرەکانی شێواز ڕوون بکرێنەوە. لە بەشییەکەمیشدا لە تایبەتمەندییەکانی شێوازی شاعیر لە ئاستی زمان کۆڵدراوەتەوە.بەشی دووەمیش تایبەتکراوە بە لێکۆلینەوە لە تایبەتمەندییەکانی شێوازی شاعیرلە ئاستی ئەدەب و هزردا. لە کۆتاییشدا دەرئەنجامی توێژینەوەکە بە چەندخالێک خراونەتەڕوو.وشە کلیلیەکان: شێواز، مۆسیقا، كێش، سه روا، ڕه گ هزدۆزی، ئه د هب و شێواز،هزر و شێواز.

پوختەئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی)شێوازی شیعرە کوردییەکانی تاهیر بەگیجاف(، هەولێکە بۆ دەستنیشان کردن و خستنەڕووی ئەو تایبەتمەندییەشێوازیانەی کە لە شیعرەکانی تاهیر بەگی جافدا بەدی دەکرێن، هەروەها بە هۆیئەو تایبەتمەندییانەوە شیعرەکانی لە شیعری شاعیرانی تر جیا دەکرێتەوە.ئەم توێژینەوەیە لە دەروازەیەک و دوو بەش پێکهاتووە، لە دەروازەکەداهەوڵ دراوە زاراوە و چەمک و جۆرەکانی شێواز ڕوون بکرێنەوە. لە بەشییەکەمیشدا لە تایبەتمەندییەکانی شێوازی شاعیر لە ئاستی زمان کۆڵدراوەتەوە.بەشی دووەمیش تایبەتکراوە بە لێکۆلینەوە لە تایبەتمەندییەکانی شێوازی شاعیرلە ئاستی ئەدەب و هزردا. لە کۆتاییشدا دەرئەنجامی توێژینەوەکە بە چەندخالێک خراونەتەڕوو.وشە کلیلیەکان: شێواز، مۆسیقا، كێش، سه روا، ڕه گ هزدۆزی، ئه د هب و شێواز،هزر و شێواز.
Ortak Atasözlerinin Hikâyeleri: Farsî-Kurmancî-Zazakî -7-
Ortak Atasözlerinin Hikâyeleri: Farsî-Kurmancî-Zazakî -7-
Yazar: Çiftci, Hasan
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 9, 2019
Anahtar kelimeler: Atasözü,Hikâye,Düşmanlık,Kuyruk Acısı

ÖzetBu makale karşılaştırmalı halk edebiyatıyla ilgilidir. Ortadoğu’nun eski halklarının dillerinden Farsça, Kurmancî ve Zazakî’de ortak atasözlerinin hikâyelerini ve kaynaklarını konu edinmektedir. Yer yer atasözleriyle ortak olan Arapça ve Türkçe atasözlerine de yer verilecektir. Atasözleri halkların tarihi süreçte şekillenen yaşam biçimini, adet ve geleneklerini ifade eden yasalar hükmündedir. Atasözleri yüzyılların geçmesiyle şekillenir ve toplumun ahlâkî, dinî ve dünyevî değerlerini ifade ederler. Toplumların tarihsel kültürünü kuşaktan kuşağa aktarırlar. Bu makale, aynı konuda daha önce bu derginin muhtelif sayılarında seri halde yayımlananların yedincisidir. Bu makalede düşmanlık ve barışla ilgili halk arasında yaygın kuyruk acısı deyimi ve ilgili atasözleri ile hikâyeleri incelenecektir.Anahtar kelimeler: Atasözü, Hikâye, Düşmanlık, Kuyruk Acısı, Farsça, Kurmancî, Zazakî.

ÖzetBu makale karşılaştırmalı halk edebiyatıyla ilgilidir. Ortadoğu’nun eski halklarının dillerinden Farsça, Kurmancî ve Zazakî’de ortak atasözlerinin hikâyelerini ve kaynaklarını konu edinmektedir. Yer yer atasözleriyle ortak olan Arapça ve Türkçe atasözlerine de yer verilecektir. Atasözleri halkların tarihi süreçte şekillenen yaşam biçimini, adet ve geleneklerini ifade eden yasalar hükmündedir. Atasözleri yüzyılların geçmesiyle şekillenir ve toplumun ahlâkî, dinî ve dünyevî değerlerini ifade ederler. Toplumların tarihsel kültürünü kuşaktan kuşağa aktarırlar. Bu makale, aynı konuda daha önce bu derginin muhtelif sayılarında seri halde yayımlananların yedincisidir. Bu makalede düşmanlık ve barışla ilgili halk arasında yaygın kuyruk acısı deyimi ve ilgili atasözleri ile hikâyeleri incelenecektir.Anahtar kelimeler: Atasözü, Hikâye, Düşmanlık, Kuyruk Acısı, Farsça, Kurmancî, Zazakî.
Mela Mehmûd An Jî Hemîdî: Şa‘irê Berî Melayê Cizîrî û Yekem Mulemme‘a Kurdî
Mela Mehmûd An Jî Hemîdî: Şa‘irê Berî Melayê Cizîrî û Yekem Mulemme‘a Kurdî
Yazar: Doskî, Tehsîn îbrahîm; Ertekin, M. Zahir
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 9, 2019
Anahtar kelimeler: Destpêka Edebiyata Kurdî,Mulemme’,Melayê Cizîrî

PUXTEWekî ku ji sernavê jî eşkere dibe, du diyardeyên nû, dê cih bigirin di vê nivîsarê da. Yek jê, bi dîtina mulemme’a Mela Mehmûd (Hemîdî) keşifbûna şa’irekî berî Melayê Cizîrî ye, yanî, berî Melayê Cizîrî, şairên kurmanc hebûn. Eger Elî Herîrî hevçaxê Melayê Cizîrî be, vêca destpêka edebiyata kurdî kurmancî ya klasîk bi dîtina helbesta Hemîdî tê guherîn. Ya din, guherîna tarîxa nivîsîna mulemme’a kurdî ye, wate; beriya Ehmedê Xanî ji sed salî zêdetir mulemme’a çar zimanî ya bi kurdî-kurmancî hatiye nivîsîn. Ev nivîsar li dor hin boçûn û angaştên halbestkar û helbestkariya kurmancî ya klasîk ya berî Melayê Cizîrî dizivire. Herwiha li ser mulleme’a Hemîdî -ku destpêka mulemme’a kurdî-kurmancî ye- û şa’irê wê radiweste. Berî ku mijar bê ser Hemîdî û mulemme’a wî destpêkeke kurt bo mijarê dê bihê pêşkeşkirin. Piştî wê derketina mulemme’an û pêdiviya wan bo şairan, mulemme’ li nav şairên kurd û psîkolojiya nivîsîna mulemme’an dê were nirxandin.Peyvên Sereke: Destpêka Edebiyata Kurdî, Mulemme’, Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Mela Mehmûd (Hemîdî).

PUXTEWekî ku ji sernavê jî eşkere dibe, du diyardeyên nû, dê cih bigirin di vê nivîsarê da. Yek jê, bi dîtina mulemme’a Mela Mehmûd (Hemîdî) keşifbûna şa’irekî berî Melayê Cizîrî ye, yanî, berî Melayê Cizîrî, şairên kurmanc hebûn. Eger Elî Herîrî hevçaxê Melayê Cizîrî be, vêca destpêka edebiyata kurdî kurmancî ya klasîk bi dîtina helbesta Hemîdî tê guherîn. Ya din, guherîna tarîxa nivîsîna mulemme’a kurdî ye, wate; beriya Ehmedê Xanî ji sed salî zêdetir mulemme’a çar zimanî ya bi kurdî-kurmancî hatiye nivîsîn. Ev nivîsar li dor hin boçûn û angaştên halbestkar û helbestkariya kurmancî ya klasîk ya berî Melayê Cizîrî dizivire. Herwiha li ser mulleme’a Hemîdî -ku destpêka mulemme’a kurdî-kurmancî ye- û şa’irê wê radiweste. Berî ku mijar bê ser Hemîdî û mulemme’a wî destpêkeke kurt bo mijarê dê bihê pêşkeşkirin. Piştî wê derketina mulemme’an û pêdiviya wan bo şairan, mulemme’ li nav şairên kurd û psîkolojiya nivîsîna mulemme’an dê were nirxandin.Peyvên Sereke: Destpêka Edebiyata Kurdî, Mulemme’, Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Mela Mehmûd (Hemîdî).
Tarixê Tiyatroyi u Edebiyatê Zazaki Dı Tiyatro
Tarixê Tiyatroyi u Edebiyatê Zazaki Dı Tiyatro
Yazar: Dağılma, İbrahim
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 9, 2019
Anahtar kelimeler: Zazaki,Edebiyat,Tiyatro,Kay

KILMVATEEdebiyatê Zazaki, Edebiyatê nuşteki ser hema newe yo. Esero Zazakiyo verin yo mewlid o. Ehmedê Xasi ıno mewlid serra 1899 dı nuşto. Esero dıyin zi, yo mewlid o. Ino mewlid serra 1906 dı hetê ‘Usman Efendiyo Babıci ra omeyo nuştış. Edebiyatê Zazaki dı pê herfanê Latinki u hewayê modern dı nuşteyê verin 1960 ra pê nusiyeni u serranê 1990 ra pê ıno ware dı xebati zêdiyeni. Tewırê kay u tiyatro dı eseri zi serranê 2000 ra dıma nusiyeni. Edebiyatê Zazaki ê modern dı berdevomi ri yo hişa hira u yo bedıliyayişo pit lazım ê; ıno bedıliyayiş qey tiyatroyê Zazaki zi lazım o. Zazaki, hem hetê zıwan hem zi hetê edebiyat ra wareyê modern biyayişi dı newe ya. Inay ra yo yema sıst ser runayişê edebiyat zuar o. Ina zuari, nuştışê kay u tiyatro dı zi xu ramuecnena. Kayê Zazaki serranê 90’ın ra heta eka qey daşınasnayişê yo şari u kulturê yın yo xizmet diyo. Serranê peyinan dı kayi Zazaki, yo çerçewaya ‘mizahi u ironi’ dı meseleyanê şexısan u şari ani verê çımani. Eger ma tiyatroyê Zazaki u tiyatroyê zobina edebiyatan bınon tiver ma vineni ki Zazaki hetê tiyatro ra hema zaf newe ya u sıst a.Kelimeyi Mıfteyi: Zazaki, Edebiyat, Tiyatro, Kay, Tiyatroya Zazayan

KILMVATEEdebiyatê Zazaki, Edebiyatê nuşteki ser hema newe yo. Esero Zazakiyo verin yo mewlid o. Ehmedê Xasi ıno mewlid serra 1899 dı nuşto. Esero dıyin zi, yo mewlid o. Ino mewlid serra 1906 dı hetê ‘Usman Efendiyo Babıci ra omeyo nuştış. Edebiyatê Zazaki dı pê herfanê Latinki u hewayê modern dı nuşteyê verin 1960 ra pê nusiyeni u serranê 1990 ra pê ıno ware dı xebati zêdiyeni. Tewırê kay u tiyatro dı eseri zi serranê 2000 ra dıma nusiyeni. Edebiyatê Zazaki ê modern dı berdevomi ri yo hişa hira u yo bedıliyayişo pit lazım ê; ıno bedıliyayiş qey tiyatroyê Zazaki zi lazım o. Zazaki, hem hetê zıwan hem zi hetê edebiyat ra wareyê modern biyayişi dı newe ya. Inay ra yo yema sıst ser runayişê edebiyat zuar o. Ina zuari, nuştışê kay u tiyatro dı zi xu ramuecnena. Kayê Zazaki serranê 90’ın ra heta eka qey daşınasnayişê yo şari u kulturê yın yo xizmet diyo. Serranê peyinan dı kayi Zazaki, yo çerçewaya ‘mizahi u ironi’ dı meseleyanê şexısan u şari ani verê çımani. Eger ma tiyatroyê Zazaki u tiyatroyê zobina edebiyatan bınon tiver ma vineni ki Zazaki hetê tiyatro ra hema zaf newe ya u sıst a.Kelimeyi Mıfteyi: Zazaki, Edebiyat, Tiyatro, Kay, Tiyatroya Zazayan
Tarîxu Meyyafariqîn a Îbnu’l-Ezreq El-Fariqî Û Girîngîya Wê Di Dîroka Kurdên Merwanî De
Tarîxu Meyyafariqîn a Îbnu’l-Ezreq El-Fariqî Û Girîngîya Wê Di Dîroka Kurdên Merwanî De
Yazar: Seyari, Ahmet
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 9, 2019
Anahtar kelimeler: Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî,Tarîxu Meyyafariqîn

KurteÎbnu’l-Ezreq el-Fariqî di sedsala XII’an de jîyaye. Fariqî di serdema Artûqîyan de di hin karên rêvebirîya dewletê de cih girtiye. Navê wî Ehmedê kurê Yusuf kurê Elî kurê Ezreq e. Ji ber ku ji Farqînê ye jê re el-Fariqî hatiye gotin. Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî di sala 572/1176an de berhema xwe ya bi navê Tarîxu Meyyafariqîn nivîsîye. Du destxetên vê berhemê li Londonê di muzeya Britishê de cih digirin. Tarîxu Meyyafariqîn der heqê dewlet û mîrektîyên serdema navîn ên wekî Hemdanî, Buweyhî, Merwanî, Artûqî, Emewî, Ebasî û Selçûqîyan de agahîyên çandî û siyasî dide. Behsa têkilîyên van mîrnişîn û dewletên ku li Şam, Iraq, Cezîre, Ermenistan û Îranê hatine damezirandin dike. Hem li ser têkilîyên wan ên navxweyî û hem jî yên bi Endulus, Fatîmî û Bîzansîyan re disekine. Di vê gotarê de derbarê Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî, bajar û welatên ku li wan gerîyaye, peywirên wî yên di rêvebirîya dewletê de, kesayeta wî ya ilmî û berhemên wî de agahî hatine dayîn. Danasîna Tarîxu Meyyafariqîn hatiye kirin û taybetî û girîngîya wê, xebatên ku li ser hatine kirin, naveroka wê, çavkanîyên wê û rêbaza wê hatine vegotin.Peyvên Sereke: Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî, Tarîxu Meyyafariqîn, dîrok, çand, şaristanî.

KurteÎbnu’l-Ezreq el-Fariqî di sedsala XII’an de jîyaye. Fariqî di serdema Artûqîyan de di hin karên rêvebirîya dewletê de cih girtiye. Navê wî Ehmedê kurê Yusuf kurê Elî kurê Ezreq e. Ji ber ku ji Farqînê ye jê re el-Fariqî hatiye gotin. Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî di sala 572/1176an de berhema xwe ya bi navê Tarîxu Meyyafariqîn nivîsîye. Du destxetên vê berhemê li Londonê di muzeya Britishê de cih digirin. Tarîxu Meyyafariqîn der heqê dewlet û mîrektîyên serdema navîn ên wekî Hemdanî, Buweyhî, Merwanî, Artûqî, Emewî, Ebasî û Selçûqîyan de agahîyên çandî û siyasî dide. Behsa têkilîyên van mîrnişîn û dewletên ku li Şam, Iraq, Cezîre, Ermenistan û Îranê hatine damezirandin dike. Hem li ser têkilîyên wan ên navxweyî û hem jî yên bi Endulus, Fatîmî û Bîzansîyan re disekine. Di vê gotarê de derbarê Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî, bajar û welatên ku li wan gerîyaye, peywirên wî yên di rêvebirîya dewletê de, kesayeta wî ya ilmî û berhemên wî de agahî hatine dayîn. Danasîna Tarîxu Meyyafariqîn hatiye kirin û taybetî û girîngîya wê, xebatên ku li ser hatine kirin, naveroka wê, çavkanîyên wê û rêbaza wê hatine vegotin.Peyvên Sereke: Îbnu’l-Ezreq el-Fariqî, Tarîxu Meyyafariqîn, dîrok, çand, şaristanî.
Hâfız Dîvân’ı İle Kürt Şairlerinin Şiirlerinde “Pîr”
Hâfız Dîvân’ı İle Kürt Şairlerinin Şiirlerinde “Pîr”
Yazar: Kezzâzî, Mîr Celâleddîn; Hayriye, Behruz
Dergi: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Vol. 5 No. 9, 2019
Anahtar kelimeler: Fars Edebiyatı,Kürt Edebiyatı

ÖzHâfız-i Şîrâzî adıyla meşhur olan Hâce Şemseddîn Muhammed Fars edebiyatının en seçkin şairlerindendir. Yıllardır şiirleri avam ve havasın dilinden düşmemektedir. İranlı az şairin şiirleri Hâfız’ın şiirleri kadar insanlar arasında revaç kazanmıştır. Hâfız seçip kullandığı özel kelime ve terkiplerle de çalışkan bir şairdir. Şiirlerinde sadece bazı kelimeleri özel anlamlarıyla kullanmamış, yaratıcı ve dinamik zihninin ürünü olan terkipleri de kullanmıştır. Hâfız’ın sanatkârlığına ilgi gösterip oluşturduğu bu terkipleri gören ondan sonraki şairler de Hâfız’ın şiirlerinde kullandığı bu özel terkipleri şiirlerinde kullanmışlardır. Kürt şairleri de Hâfız’dan etkilenmekten nasipsiz kalmamışlardır. Hâfız’ın şiirlerinde en çok kullanılan kelimelerden biri «Pîr» kelimesi ve onunla ilgili şu özel terkiplerdir: “Pîr-i Muğân, Pîr-i Meyhâne, Pîr-i Meykede”. Bu makalede bu kelimenin nasıl kullanıldığı, Kürt şairlerinin şiirleri ile Hâfız’ın şiirlerinde nasıl geçtiğine dair mukayese yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Fars Edebiyatı, Kürt Edebiyatı, Hâfız-ı Şîrazî, Kürt Şairleri, Pîr.

ÖzHâfız-i Şîrâzî adıyla meşhur olan Hâce Şemseddîn Muhammed Fars edebiyatının en seçkin şairlerindendir. Yıllardır şiirleri avam ve havasın dilinden düşmemektedir. İranlı az şairin şiirleri Hâfız’ın şiirleri kadar insanlar arasında revaç kazanmıştır. Hâfız seçip kullandığı özel kelime ve terkiplerle de çalışkan bir şairdir. Şiirlerinde sadece bazı kelimeleri özel anlamlarıyla kullanmamış, yaratıcı ve dinamik zihninin ürünü olan terkipleri de kullanmıştır. Hâfız’ın sanatkârlığına ilgi gösterip oluşturduğu bu terkipleri gören ondan sonraki şairler de Hâfız’ın şiirlerinde kullandığı bu özel terkipleri şiirlerinde kullanmışlardır. Kürt şairleri de Hâfız’dan etkilenmekten nasipsiz kalmamışlardır. Hâfız’ın şiirlerinde en çok kullanılan kelimelerden biri «Pîr» kelimesi ve onunla ilgili şu özel terkiplerdir: “Pîr-i Muğân, Pîr-i Meyhâne, Pîr-i Meykede”. Bu makalede bu kelimenin nasıl kullanıldığı, Kürt şairlerinin şiirleri ile Hâfız’ın şiirlerinde nasıl geçtiğine dair mukayese yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Fars Edebiyatı, Kürt Edebiyatı, Hâfız-ı Şîrazî, Kürt Şairleri, Pîr.