Yeni Veriler Işığında Kütahya Kurşunlu Camii
Kütahya Kurşunlu Mosque Considering New Findings
Yazar: Gerengi, Ali
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 34, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Arts ; İslam Sanatları ; History of Architecture ; Mimarlık Tarihi ; Art History ; Sanat Tarihi ; Brick Decoration,Germiyanids,Kütahya,Mosque,Ottoman Architecture ; Camii,Germiyanoğulları,Kütahya,Osmanlı Mimarisi,Tuğla Dekorasyon

Tarihsel süreç içerisinde pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmış olan ülkemizin, yine bu dönemlere ait pek çok taşınmaz kültür varlığına da sahip olduğu tartışılmaz bir tarihi gerçektir. İster Türk devri isterse önceki dönemlere ait olsun söz konusu yapılarda koruma amacıyla gerçekleştirilen onarım çalışmalarında zaman zaman yapıların inşa edildikleri tarihten günümüze geçirmiş oldukları değişimleri ve bunların sebepleri konusunda fikir verebilecek birçok verinin kaybolmasına da yol açabilmektedir. Bu bağlamda Kütahya il merkezi, Paşam Sultan Mahallesi’nde, Paşam Sultan Türbesi’nin batısında yer alan Kurşunlu (Kasım Paşa) Camisinde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından başlatılan restorasyon çalışmaları esnasında tespit edilen veriler çerçevesinde yapının, gerek inşa tarihi ve gerekse mimari yapısındaki değişim ve dönüşümlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, söz konusu onarım faaliyetleri esnasında ortaya çıkan yeni bulgular ışığında yapının tarihlendirme, bani ve geçirmiş olduğu mimari değişlikler üzerine yoğunlaşmaktadır. Kareye yakın bir plana sahip kubbeli harim bölümü ile kuzeyinde üç gözlü son cemaat yeri bulunan yapının, planında görülen düzensizlikler ve harim bölümünün güneybatı köşesinde onarım çalışmaları neticesinde zemin kodunun altında ortaya çıkartılan yüzeyi sıvalı duvarlar; mevcut caminin bu alanda bulunan başka bir yapının (belki de başka bir caminin) duvarlarının kullanılarak yeniden inşa edildiğini göstermektedir. Restorasyon çalışmaları, yapının içerisinin zamanla dolduğunu ve zemin kodunun yükselmesiyle birlikte cephe, kapı ve pencereler ile mihrapta bazı değişikliklerin meydana geldiğini göstermektedir. Bugün yapıda bulunan üç satırlık Arapça kitabe ilk inşasının Germiyanoğulları devrinde gerçekleştiğini göstermekle birlikte, çalışmalar neticesinde ulaşılan sonuçlar, mevcut yapının 16. yüzyılda nerdeyse yeniden inşa edildiğini düşündürmektedir.

It is an indisputable historical reality that our country, which has hosted many civilisations in the historical process, also has many immovable cultural assets belonging to these periods. Whether they belong to the Turkish period or to previous periods, the repair works carried out for the purpose of conservation in these buildings can sometimes lead to the loss of many data that can give an idea about the changes that the buildings have undergone from the date they were built to the present day and the reasons for these changes. In this context, within the framework of the data detected during the restoration works initiated by the General Directorate of Foundations in the Kurşunlu (Kasım Paşa) Mosque, which is located to the west of the Paşam Sultan Tomb in the Paşam Sultan Quarter, Kütahya city centre, the changes and transformations in both the construction date and the architectural structure of the building should be re-evaluated. This study focuses on the dating of the building, its owner and the architectural changes it has undergone in light of the new findings that emerged during these restoration activities. The irregularities seen in the plan of the building, which has a domed harim section with a plan close to square and a three-eyed last congregation place in the north, and the plastered walls uncovered below the ground code as a result of the repair works in the southwest corner of the harim section; indicate that the existing mosque was rebuilt using the walls of another building (perhaps another mosque) in this area. Restoration works show that the interior of the building was filled in time and some changes occurred in the facade, doors and windows and mihrab with the rise of the ground code. Although the three-line Arabic inscription in the building today shows that the first construction took place during the Germiyanoğulları period, the results of the studies suggest that the existing building was almost rebuilt in the 16th century.