Türkiye’de Erken Dönem Sol’un Ziya Gökalp İlgisi: Kerim Sadi ve Abidin Nesimi Örneği
The Early Left's Interest in Zi̇ya Gökalp in Türkiye: The Example of Keri̇m Sadi̇ and Abi̇di̇n Nesi̇mi̇
Yazar: Ünüvar, Salih
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 26 No. Ölümünün 100. Yılında Ziya Gökalp ve Sosyoloji Sempozyumu Özel Sayısı, 2024
Anahtar kelimeler: Intellectual History of Politics ; Siyasi Düşünce Tarihi ; Change, Underdevelopment and Modernisation Sociology ; Değişme, Azgelişmişlik ve Modernleşme Sosyolojisi ; Ziya Gökalp,Kerim Sadi,Abidin Nesimi,left,historical materialism ; Ziya Gökalp,Kerim Sadi,Abidin Nesimi,sol,tarihi materyalizm

Ziya Gökalp (1876-1924) fikirleriyle Osmanlı Devleti’nin son döneminde ciddi etkileri olmuş ve Cumhuriyet’in kurucu kadrolarını da etkilemiş bir isimdir. Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Niyazi Berkes, Hilmi Ziya Ülken ve Baykan Sezer gibi Türk sosyolojisinin önde gelen isimlerinin Gökalp üzerine çalışmaları bulunmaktadır. Gökalp üzerine eser veren diğer isimlere bakıldığında ise 1930’lardan itibaren sadece üniversite çevreleriyle sınırlı olmayan Türkiye’de farklı düşünce eğilimlerinden isimlerin olduğu görülmektedir. Gökalp üzerine hazırlanmış bibliyografyalar incelediğinde, metinlerinin yeni harflerle bütünlüklü bir şekilde kamu kurumlarınca yayımlanmasının 1924’teki vefatından yaklaşık 50 yıl sonra yapıldığı görülür. Bu uzun arada Türkçülüğün Esasları kitabının Latin harfleriyle ilk baskısı 1940’ta Türkçü-milliyetçi çevrelerce gerçekleştirilecektir. Sonraki yıllarda Gökalp’in sağ-milliyetçi çevrelerde daha fazla ön plana çıktığı söylenebilir. Ancak İkinci Dünya Savaşı yılları Türkiye’de sağ ve sol düşüncelerin özellikle dergiler üzerinden yaygınlaştığı bir dönemdir. Bu dönemde sol eğilimli isimlerin de Gökalp üzerine yazılar yazdıkları veya müstakil eser verdikleri görülmektedir. Gökalp’ın sadece sağ milliyetçi çevreleri etkilemediği, ülke üzerine düşünen, kafa yoran herkesin ilgilendiği bir isim olduğu açıktır. Bunlardan hareketle Gökalp’ın sol çevreler üzerindeki etkisi ve solda nasıl anlaşıldığı tartışılmaktadır. Bu değerlendirmeler için sol düşünceye mensup Kerim Sadi’nin Ziya Gökalp: Tarihi Materyalizmin Muarızı (1940) ve Abidin Nesimi’nin Türkiye’nin Tekamül Hamlesinde Ziya Gökalp (1940) çalışmaları temel alınmaktadır.

Ziya Gökalp (1876-1924) was a figure whose ideas had a serious impact on the last period of the Ottoman Empire and influenced the founding cadres of the Republic. Leading figures of Turkish sociology such as Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Niyazi Berkes, Hilmi Ziya Ülken and Baykan Sezer have written on Gökalp. When we look at the other names who have written on Gökalp, it is seen that since the 1930s, there are names from different trends of thought in Turkey, which are not limited to university circles. When the bibliographies on Gökalp are analysed, it is seen that the publication of his texts in new letters by public institutions in a holistic manner took place approximately 50 years after his death in 1924. During this long interval, the first edition of Türkçülüğün Esasları in Latin letters was published in 1940 by Turkist-nationalist circles. In the following years, it can be said that Gökalp became more prominent in right-nationalist circles. However, the years of the Second World War were a period in which right-wing and left-wing ideas became widespread in Turkey, especially through journals. In this period, it is seen that left-leaning figures also wrote articles on Gökalp or gave independent works.It is clear that Gökalp did not only influence right-wing nationalist circles, but was also a name of interest to everyone who thought and pondered about the country. Based on these, Gökalp's influence on leftist circles and how he is understood by the left are discussed. For these evaluations, Kerim Sadi's Ziya Gökalp: Tarihi Materyalizmin Muarızı (1940) and Abidin Nesimi's Türkiye'nin Tekamül Hamlesinde Ziya Gökalp (1940) are taken as basis.