Yeni Evrimsel Sosyoloji Perspektifinden Lévi-Strauss’a Bakmak: Doğa-Kültür İkiliği
Examining Lévi-Strauss from the Perspective of Neo-Evolutionary Sociology: The Nature-Culture Dichotomy
Yazar: Geçimli, Gözde
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Applied Sociology, Program Evaluation and Social Impact Assessment ; Uygulamalı Sosyoloji, Program Değerlendirmesi ve Sosyal Etki Değerlendirmesi ; Evolution,Neo-Evolutionary Sociology,Determinism,Social Theory,Nature-Culture,Claude Lévi-Strauss ; Evrim,Yeni Evrimsel Sosyoloji,Determinizm,Sosyal Teori,Doğa-Kültür,Claude Lévi-Strauss

Bu çalışma, 21. yüzyılda ön plana çıkan yeni evrimsel sosyolojinin, biyoloji ve sosyolojiyi sentezleyen multidisipliner yaklaşımından hareketle, Claude Lévi-Strauss’un ana akım antropolojiyi eleştiren ve mevcut kabulleri tersine çeviren metodolojisini ele almaktadır. Yeni evrimsel sosyolojinin doğa-insan arasındaki ilişkiyi geçmiş determinist tutumların aksine bir arada ve etkileşimli bir şekilde inceleme gayesinin, Lévi-Strauss’un doğa-kültür ikiliğindeki ayrışmaların yapaylığına dair vurgusuyla anlamlı bir şekilde örtüştüğü görülmektedir. Lévi-Strauss’un 20. yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte Batılı gözle inşa edilmiş olan modern-ilkel ve doğa-kültür ikiliklerindeki katılığın gerçekliği ne kadar yansıttığına yönelik sorgulamaları, yeni evrimsel sosyolojinin söz konusu sentez anlayışına katkı sağlaya bilecek değerlendirmeler içerir. Bu nedenle çalışma iki metodolojinin ortaklıklarına odaklanarak, günümüzde sosyoloji yapma biçimleri üzerine yeni bir teorik tartışma ve perspektif imkânı oluşturma niyetindedir. Bu amaç, güncel metodolojiler içerisinde sosyolojinin geçmişten bugüne uzanan doğa-insan ve doğa-kültür tartışmaları kapsamındaki değişim süreçlerini, bugünden bakarak eleştirel bir şekilde analiz edebilmeye olanak sağlayacaktır. Bu olanak ise sosyolojinin güncel kuramsal tartışmalarında biyoloji, sosyoloji ve antropoloji üçgeni içerisinde multidisipliner bir yaklaşımın, insan ve toplumları yorumlayabilmekte sağlayacağı avantaj ve dezavantaj üzerine yeni tartışmalar geliştirebilmek için somut ve gerekli bir zemin oluşturacaktır. Üstelik bu zeminin gerekliliği, yalnızca bu alanda düşünmeyi kişisel bir tercih haline getirmiş sosyologları ilgilendiren metodolojik bir eğilim değildir. 21. yüzyılda, çağdaş bilim paradigması içerisinde, sosyolojinin mevcut toplumsal gerçeklikleri yakalama potansiyelini artırabilmesi için geliştirilmesi neredeyse zorunlu bir tartışma alanıdır.

This study examines Claude Lévi-Strauss’s methodology, which critiques mainstream anthropology and reverses existing assumptions, through the multidisciplinary approach of neo-evolutionary sociology, a framework that has gained prominence in the 21st century by synthesizing biology and sociology. It is observed that neo-evolutionary sociology’s aim of analyzing the nature-human relationship in an integrated and interactive manner -contrary to past deterministic attitudes- meaningfully aligns with Lévi-Strauss’s emphasis on the artificiality of divisions within the nature-culture dichotomy. Lévi-Strauss’s inquiries into the extent to which the rigidity of modern-primitive and nature-culture dualisms -constructed through a Western gaze in the second half of the 20th century-reflects reality offer insights that can contribute to neo-evolutionary sociology’s synthetic perspective. Therefore, by focusing on the commonalities between these two methodologies, this study seeks to establish a theoretical discussion and a new perspective on contemporary ways of practicing sociology. This objective will enable a critical analysis of the historical transformation of nature-human and nature-culture debates within sociology by examining them from a contemporary standpoint. In turn, this opportunity will provide a concrete foundation for developing new discussions on the advantages and disadvantages of a multidisciplinary approach -situated at the intersection of  biology, sociology, and anthropology- in interpreting humans and societies within contemporary theoretical debates in sociology. Moreover, the necessity of this foundation is not merely a methodological inclination concerning sociologists who have personally chosen to engage in thinking within this field. In the 21st century, within the contemporary scientific paradigm, it has become an almost indispensable field of debate that must be developed for sociology to enhance its potential to capture existing social realities.