Hadis Yorumculuğunda Bireysel İlmî Gelişimin Rolü -Memlük Âlimi Bedruddîn El-Aynî Özelinde-
The role of individual scientific development in Hadith Interpretation:  In particular the Mamlūk scholar Badr al-Dīn al-‘Aynī
Yazar: Gökçe, Ferhat
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 25 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Hadith Commentaries,Understanding and Interpreting Hadiths,Mamlūk Period,Opening Period,Scientific-Cultural Environment ; Hadis Şerhleri,Hadislerin Anlaşılması ve Yorumlanması,Memlükler Dönemi,Açılım Dönemi,İlmî-Kültürel Ortam

Hadislerin anlaşılması ve yorumlanması meselesi günümüz hadis araştırmalarında üzerinde çokça durulan konuların başında gelmektedir. Söz konusu mesele hadis yorumculuğunun şerhler üzerinde gelişimi ekseninde incelemelere konu olmuştur. Hadis şerhlerinin tarihi süreç içerisindeki gelişimi pek çok çalışmada ele alınmış, bazı araştırmalarda mesele zaman ve dönemlerle sınırlandırarak incelenmiş, çoğu zaman hadis yorumlarını ve yorumculuğunu belirleyen siyâsî, sosyal ve kültürel etkenlerden bahsedilmiş ve böylece özellikle ülkemizde modern dönemlerde şerhler etrafında oldukça kapsamlı bir literatür ve araştırma alanı oluşmuştur. Ancak bir hadis yorumcusunun (şârih) yorumculuğundaki gelişim süreci, içerisinde bulunduğu ilmî-kültürel ortamın onun yorumculuğuna etkisi ve katkısı gibi konular üzerinde fazlaca durulmamıştır. Halbuki hadis yorumculuğunu etkileyen ve belirleyen en önemli husus şârihin ilmî hayatı boyunca edinmeye devam ettiği birikimidir. Bu birikim onun yetiştiği döneme intikal eden ilmî ve kültürel mirâs ile yakından ilgilidir. İşte bu çalışma hadis yorumculuğunun zirvesi sayılan bir dönemde bir Memlük âliminin yorumdaki gelişim serüvenine odaklanmaktadır. Bu memlük âlimi hicrî onuncu asırda dönemin ilim ve kültür merkezi sayılan Memlükler’in merkezi Kahire’de ilmî çalışmalarını sürdüren Buhârî şârihi Bedruddîn el-Aynî’dir (ö. 855/1451). Bu araştırmada Aynî’nin Anadolu’dan başlayıp ve Kahire’de tamamlanan ilim yolculuğundaki gelişim aşamaları ve bunların hadis yorumculuğundaki etkisi hadis şerhlerine tahsis ettiği eserleri üzerinden incelemektedir. Aynî’nin her biri hayatının farklı dönemlerinde yazdığı birini tamamladıktan sonra diğerine geçtiği, gençlik yıllarından yaşlanma dönemlerine kadar telif ettiği 4 hadis şerhi araştırmamıza temel teşkil edecek kaynaklar olmuştur. İlk şerhi ile son şerhi arasında neredeyse Bu çalışmalar göstermektedir ki Aynî, ilim yolunda ilerledikçe yazdığı şerhlerde de bir ilerleme kaydetmiştir.

The issue of understanding and interpreting hadith is one of the main topics extensively discussed in contemporary Hadith research. This issue has been explored within the framework of the development of hadith commentary, specifically in the context of its development through scholarly annotations. The historical development of hadith commentaries has been addressed in many studies, with some research focusing on specific periods and times, while others discuss the political, social, and cultural factors that shape hadith interpretations and commentary. As a result, especially in our country, a vast body of literature and research on commentaries has emerged in the modern era. However, the development process of a hadith commentator’s (shārih) interpretation, the impact and contribution of the academic-cultural environment they are part of, has not been sufficiently examined. Yet, the most significant factor that influences and shapes hadith commentary is the accumulation of knowledge the commentator continues to gain throughout their academic life. This accumulation is closely related to the scientific and cultural heritage of the period in which the commentator was raised. This study focuses on the development journey of a Mamlūk scholar’s interpretation during a period considered the peak of hadith commentary. This Mamlūk scholar is Badr al-dīn al-‘Aynī (d. 855/1451), a commentator of al-Bukhari, who continued his academic work in Cairo, the cultural and intellectual center of the Mamlūks in the 10th century of the Islamic calendar. This research examines the stages of development in al-‘Aynī’s academic journey, which began in Anatolia and was completed in Cairo, and their impact on his hadith commentary through the works he dedicated to hadith commentaries. Al-‘Aynī wrote four hadith commentaries throughout his life, progressing from his youth to his old age, each completed before moving on to the next one. The sources of this study are these four commentaries, which demonstrate that as al-‘Aynī advanced on his academic path, his commentary works also progressed.