Tayin, Terfi ve İhraç Üçgeninde Bir Osmanlı Polisi
An Ottoman Police Officer in The Triangle of Appointment, Promotion and Exportation
Yazar: Yüksel, Ahmet
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. - No. 69, 2020
Anahtar kelimeler: Osmanlı,polis,Ali Rıza Efendi,Terfi,Azil

Osmanlı polis teşkilatı 1845 yılındaki ilk teşekkülünden imparatorluğun yıkılışına kadar geçen süreçte pek çok değişim ve dönüşüm yaşamıştır. Teşkilat ve çalışanları; çeşitli isim ve yapılar altında vazifelerini sürdürmüş, II. Abdülhamid döneminde, özellikle 1880’li yıllardan itibaren modern ve bugünküne oldukça yakın bir tarzda devlet ve kamu hayatındaki yerlerini almışlardır. Bu çalışmaya konu olan Ali Rıza Efendi söz konusu teşkilatın taşrada görevli ilk mensuplarından birisidir. Onun son derece hareketli bir sosyal ve meslekî yaşantısı olmuştur. Özellikle sürekli bir düşüş ve yükseliş gösteren meslek hayatının her bir evresi esasında Osmanlı polisinin gelişim çizgisini takip edip anlamaya yarayacak nice ilginçlikleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı Arşivi’nden temin edilen vesikalar ışığında dikkat çekilen ilginçliklerle birlikte Osmanlı polisinin sosyal yaşantısından kesitler sunmayı kendisine amaç edinmiştir. Sunumun daha net bir görüntü içerisinde aktarımı için de döneme ait yasal düzenlemelerle politik gelişmelere atıfta bulunulmuş, diğer bir ifadeyle onların Osmanlı polis teşkilatının gelişim ve dönüşümünde nasıl bir etkiye sahip olduklarına işaret edilmiştir. Bu sayede nizamnamelerden yoksun olunan ve zaptiye-polis ayrımının net bir biçimde ortaya konulamadığı, ancak sağlanması yolunda önemli adımların atıldığı bir süreçte Osmanlı polisinin tayin, terfi, azil ve sicil işlemlerinin nasıl gerçekleştiğine, o noktada hangi resmî yazışmaların yürütüldüğüne dair bazı detaylar paylaşılmıştır.

The Ottoman police organization experienced many changes and transformations from the first establishment in 1845 to the fall of the empire. Organization and its employees, continued their duties under various names and structures, during the reign of Sultan Abdülhamid II they took their place in the state and public life in a modern and very close style to the present especially since the 1880s. Ali Rıza Efendi, who is the subject of this study, is one of the first members of the organization in question in the countryside. It was an extremely active social and professional life. Especially in every phase of the professional life, which shows a continuous decrease and rise, it contains many interesting things that will follow and understand the development line of the Ottoman police. This study aims to present sections of the social life of the Ottoman police with the interesting points of attention in the light of the documents obtained from the Ottoman Archive. For the transfer of the presentation in a clearer image, the legal regulations of the period were referred to the political developments, in other words, what effect they had on the development and transformation of the Ottoman police force. In this way, some details were shared on how the appointment, promotion, dismissal and registry procedures of the Ottoman police were carried out, and which official correspondence was carried out at that point, in a process devoid of regulations and where the police-policemen (zaptiye) distinction could not be clearly revealed, but important steps were taken to ensure it.