OSMANLI CEZA HUKUKUNDA HİLE (ALDATMA-DOLANDIRICILIK) SUÇLARI VE CEZALARI
OSMANLI CEZA HUKUKUNDA HİLE (ALDATMA-DOLANDIRICILIK) SUÇLARI VE CEZALARI
Yazar: Koç, Mehmet
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: OSMANLI,HİLE,ALDATMA,TAZİR,DAYAK

Klasik fıkıh kitaplarında suçlar, şâri‘ tarafındancezası belirlenmiş olup olmadığı ve suçun çeşidini de dikkate alan had, kısasve ta‘zîr suçları ve cezaları şeklinde tasnif edilmektedir. Had suçları Allahhakkı olarak yerine getirilmesi gereken, miktar ve keyfiyeti nasla belirlenmişcezaî müeyyideleri ifade eder. Kısas suçu, şahısların hayat ve vücutbütünlüğüne karşı yapılan haksız saldırı sonucu oluşur. Bu suçlar kastenişlenirse öngörülen asli ceza kısastır ve bu şâri‘ tarafından belirlenmiştir.Ta‘zîr suçları, şâri‘ tarafından hakkında belirlenmiş bir ceza müeyyidesiolmayan, had ve kısas suçları dışında kalan, miktarı ve uygulaması yasamaorganına veya belli ölçüler dahilinde takdiri hakime bırakılmış Allah veya kulhakkını ihlal eden hukuka aykırı fiillere denir.  Hile (aldatma-dolandırıcılık) eylemleri İslamceza hukukunda ta‘zîr suçları kapsamında değerlendirildiği gibi İslam hukukununbüyük ölçüde tatbik edildiği Osmanlı ceza hukukunda da ta‘zîr suçları içerisindedeğerlendirilmektedir. Osmanlı hukukunda hile suçlarını çoğunlukla kalpazanlık,sahte evrak düzenlemek ve esnafın yiyecek maddeleri ile alakalı aldatmaeylemleri oluşturmaktadır. Çoğunlukla alışveriş işlemlerinde karşılaşılan busuç tipleri insanların aldanmasına yol açtığı ve ticari faaliyetlerde olmazsaolmaz kabul edilen karşılıklı güven duygusunu zedelediği ve haksız kazançlarayol açtığı için İslam ceza hukukunda bu suçun faillerine çoğunlukla ta‘zîrcezası olan dayak cezası uygulanmaktadır. Ancak Osmanlı’da benzer suçları işleyen faillere, Osmanlı ceza hukukununyazılı kaynakları kabul edilen fetva mecmuaları, kanunname maddeleri ve mahkemedefterlerinde gördüğümüz üzere suçun, suçlunun vasfı ve suça etkili olan hallerde dikkate alınarak hafif-ağır çeşitli ta‘zîr yaptırımları uygulanmaktadır.  Osmanlı hukuk uygulamalarında suçlularasiyaseten katl, organ kesme, kürek, hapis, kalebentlik, pranga, sürgün, dayak,teşhir, meslekten ihraç, azil, müsadere ve para cezaları gibi çeşitli ta‘zîryaptırımları icra edilmektedir. Anahtarsözcükler:-Osmanlı, hile, aldatma, ta‘zîr, dayak

Klasik fıkıh kitaplarında suçlar, şâri‘ tarafındancezası belirlenmiş olup olmadığı ve suçun çeşidini de dikkate alan had, kısasve ta‘zîr suçları ve cezaları şeklinde tasnif edilmektedir. Had suçları Allahhakkı olarak yerine getirilmesi gereken, miktar ve keyfiyeti nasla belirlenmişcezaî müeyyideleri ifade eder. Kısas suçu, şahısların hayat ve vücutbütünlüğüne karşı yapılan haksız saldırı sonucu oluşur. Bu suçlar kastenişlenirse öngörülen asli ceza kısastır ve bu şâri‘ tarafından belirlenmiştir.Ta‘zîr suçları, şâri‘ tarafından hakkında belirlenmiş bir ceza müeyyidesiolmayan, had ve kısas suçları dışında kalan, miktarı ve uygulaması yasamaorganına veya belli ölçüler dahilinde takdiri hakime bırakılmış Allah veya kulhakkını ihlal eden hukuka aykırı fiillere denir.  Hile (aldatma-dolandırıcılık) eylemleri İslamceza hukukunda ta‘zîr suçları kapsamında değerlendirildiği gibi İslam hukukununbüyük ölçüde tatbik edildiği Osmanlı ceza hukukunda da ta‘zîr suçları içerisindedeğerlendirilmektedir. Osmanlı hukukunda hile suçlarını çoğunlukla kalpazanlık,sahte evrak düzenlemek ve esnafın yiyecek maddeleri ile alakalı aldatmaeylemleri oluşturmaktadır. Çoğunlukla alışveriş işlemlerinde karşılaşılan busuç tipleri insanların aldanmasına yol açtığı ve ticari faaliyetlerde olmazsaolmaz kabul edilen karşılıklı güven duygusunu zedelediği ve haksız kazançlarayol açtığı için İslam ceza hukukunda bu suçun faillerine çoğunlukla ta‘zîrcezası olan dayak cezası uygulanmaktadır. Ancak Osmanlı’da benzer suçları işleyen faillere, Osmanlı ceza hukukununyazılı kaynakları kabul edilen fetva mecmuaları, kanunname maddeleri ve mahkemedefterlerinde gördüğümüz üzere suçun, suçlunun vasfı ve suça etkili olan hallerde dikkate alınarak hafif-ağır çeşitli ta‘zîr yaptırımları uygulanmaktadır.  Osmanlı hukuk uygulamalarında suçlularasiyaseten katl, organ kesme, kürek, hapis, kalebentlik, pranga, sürgün, dayak,teşhir, meslekten ihraç, azil, müsadere ve para cezaları gibi çeşitli ta‘zîryaptırımları icra edilmektedir. Anahtarsözcükler:-Osmanlı, hile, aldatma, ta‘zîr, dayak