Kimyasalların Bertarafı Sırasında Oluşan Emisyonların Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi
Evaluation of Emissions Arising from Chemical Disposal Processes in Terms of Occupational Health and Safety
Yazar: Ersoy, Sibel; Çelenk Kaya, Elif
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Occupational Health and Safety ; İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ; Kimyasal Riskler,Emisyon,Çalışan Sağlığı ve Güvenliği ; Chemical Hazards,Emissions,Occupational Health and Safety

Modern yaşamın vazgeçilmezi olan kimyasallar, beslenme ve sağlık gibi temel ihtiyaçlarımızın yanı sıra endüstriyel alanlarda kullanımı zorunlu olan maddelerdir. Sanayinin ve teknolojinin hızla gelişmesi, kullanılan kimyasalların çeşitliliğinde artışa neden olmakta ve birçok kimyasalın doğaya salınımını artırmaktadır. Çevresel kirliliğe ve insan sağlığına zarar verebilme potansiyeline sahip bu kimyasalların doğru kullanımı ve yönetimi yaşamsal öneme sahiptir. Bu nedenle, kimyasalların kullanımı ve bertarafı sırasında dikkatli ve sürdürülebilir yöntemlerin benimsenmesi, çevresel etkilerin minimize edilmesi ve çalışan sağlığı ve güvenliği açısından büyük önem taşır.Kimyasalların bertarafında kullanılan yöntemler ve teknikler, farklı kimyasal riskler oluşturabilir ve bu alanda çalışanların sağlığını ve güvenliğini tehdit edebilir. Bu kimyasal riskler; kullanılan kimyasal maddelerin türüne, bertaraf koşullarına ve kullanılan teknolojilere bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Kimyasal kalıntılar, enerji tüketimi ve emisyonlar bu risklerden bazılarıdır. Bertaraf sırasında sıklıkla açığa çıkan emisyonlar; kullanılan yöntem ve tekniklere göre farklılık gösterse de genel olarak karbondioksit (CO2), kükürtdioksit (SO2), azot oksitler (NOx), uçucu organik bileşikler ve çeşitli partikül maddelerdir. Bu çalışmada kimyasalların bertarafı süreçlerinde oluşabilecek emisyonların çalışan sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi amacı ile literatür sistematik olarak taranmıştır. Tarama sürecinde Google Scholar, WOS, Scopus, ScienceDirect ve EBSCO gibi uluslararası veri tabanları ile TR Dizin, DergiPark ve YÖK Ulusal Tez Merkezi gibi ulusal kaynaklar kullanılmış; ilgili çalışmalar “iş sağlığı ve güvenliği”, “kimyasal emisyon”, “maruziyet”, “risk değerlendirme”, “occupational exposure”, “emission control” gibi Türkçe ve İngilizce anahtar kelime kombinasyonlarıyla araştırılmıştır. Hakemli dergilerde yayımlanmış makaleler, lisansüstü tezler, ulusal ve uluslararası standartlar, mevzuat metinleri ve teknik raporlar öncelikli olarak incelenmiş; akademik niteliği bulunmayan metinler kapsam dışı bırakılmıştır.

Chemicals, which are essential to modern life, are critical not just for fundamental human needs like food and healthcare but also for other industrial uses. The rapid growth of industry and technology has led to a wider variety of chemicals being used, which in turn has increased the release of these substances into the environment. It is vitally important to use and handle these substances safely and efficiently, as they can affect the environment and human health. Therefore, the use of careful and sustainable techniques for managing and disposing of chemicals is crucial to reduce environmental damage and protect the health and safety of workers.The methods and technologies used in chemical disposal can create various chemical hazards, which pose significant concerns for the health and safety of people involved in these processes. The risks involved can vary depending on the specific chemicals used, the disposal methods chosen, and the technologies involved. Chemical residues, energy consumption, and airborne emissions are among the primary risk factors. Although the composition and quantity of emissions may vary depending on the applied techniques, common pollutants released during chemical disposal include carbon dioxide (CO₂), sulfur dioxide (SO₂), nitrogen oxides (NOₓ), volatile organic compounds and various particulate matter.This study conducts a systematic literature review to assess emissions that may occur during chemical disposal processes in terms of occupational health and safety. The search was conducted using international databases such as Google Scholar, WOS, Scopus, ScienceDirect and EBSCO as well as national resources such as TR Index, DergiPark, and the YÖK National Thesis Center. Relevant studies were identified using Turkish and English keyword combinations such as “occupational health and safety”, “chemical emissions”, “exposure”, “risk assessment”, “occupational exposure” and “emission control”. Articles published in journals, postgraduate theses, national and international standards, regulatory texts, and technical reports were primarily reviewed, and texts lacking academic merit were excluded.