hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Emîr Mu‘izzî Dîvânı’nda Sultan Melikşâh, Nizâmülmülk, Fahrülmülk, Terken Hâtun ve Mucîrüddevle İçin Yazılan Mersiyeler
Elegies Written for Sultan Malekshāh, Nizām al-Mulk, Fahr al-Mulk, Terken Khātun (Lady Terken), Mucīr al-Davla in Amīr Mo‘ezzī’s Dīwān
Yazar: Gökmen, Gökhan
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Mo‘ezzī,Great Seljuk Empire,Malekshāh,Nizām al-mulk,Elegy ; Mu‘izzî,Büyük Selçuklu Devleti,Melikşâh,Nizâmülmülk,Mersiye

Büyük Selçuklu Devleti sarayında meliküşşü‘arâ unvanıyla yarım asrı aşkın bir süre bulunan Emîr Mu‘izzî (öl. 518-521/1124-1127), methiye konulu şiir yazma özelliğiyle esas kimliğini kazanmış Büyük Selçuklu tarihi ve kültürü açısından önemli bir edebî şahsiyettir. Sultan Alp Arslan’ın şairi olan babası Burhânî sayesinde çocukluğundan itibaren saray çevresinde yaşayan Mu‘izzî’nin 19.000 beyit civarındaki Dîvân’ı, bilhassa Selçuklu sultanları ve devlet adamları için yazılmış şiirlerden oluşmaktadır. Bu tarihî şahsiyetler hakkında verilen malumat Büyük Selçuklu tarihi ve edebiyatı açısından ne kadar mühimse, bu şahsiyetlerin vefatlarının ardından onları anmak ihtiyacı; devlet, millet ve din için yaptıklarını ve özelliklerini anlatmak da bir o kadar mühimdir. Bu bağlamda bu çalışma Mu‘izzî’nin, Dîvân’da Sultan Melikşâh, Nizâmülmülk, Fahrülmülk, Terken Hâtun ve Mucîrüddevle için yazılan bilgi dolu ve tafsilatlı mersiyelerinden özgün örnekler sunmaktadır. Çalışma şair divanlarının da tarihe kaynaklık edecek bilgiler taşıdığını, hatta bazı manzumelerin özellikle kaside ve mersiyelerin döneme tanıklık edecek birinci elden bilgiler taşıdığını ortaya koymaktadır.

Amīr Mo‘ezzī (518-521/1124-1127), who was on duty with the title as maliku’s-shu‘arā in the Great Seljuk Palace for more than half a century is a poet of the Great Seljuk Empire creating his essential identity with his features of writing praise in terms of the history and culture of the Great Seljuk Empire. Thanks to his father, Burhānī, who was Sultan Alp Arslan’s poet, Mo‘ezzī lived around the palace and has a dīwān with 19.000 verses especially consisting of poems written for Seljuk sultans and statesmen since his childhood. The information about these historical characters is important not only in the aspect of the history and literature of the Great Seljuk Empire but also for introducing who they are and what they did for the government, the nation and the religion in the need of memorializing them after their death. In this context, this study presents unique samples from the detailed and informative elegies written for Sultan Malekshāh, Nizām al-mulk, Fahr al-mulk, Terken Khātun (Lady Terken), Mucīr al-davla in Mo‘ezzī’s Dīwān. This study reveals that poets’ Dīwāns involve the information which will be resource for the history and even some poems, odes and elegies carry the information which will be witness to an age at first hand.
Uzlette Bir Şair: Mehmed Bey b. Musâ Paşa (Emîrî)
Uzlette Bir Şair: Mehmed Bey b. Musâ Paşa (Emîrî)
Yazar: Akpınar, İsa
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Emîrî,Kızıl Ahmed,divân,mesnevi,tercüme

Hayatı hakkında tezkire ve diğer biyografi kaynaklarında bilgi bulunmayan Emîrî, 16. yüzyıl şairlerindedir. Bu yüzyılın ilk çeyreğinde dünyaya gelen şairin annesi, Pîrî Mehmed Paşa’nın kızı Ala Hanım’dır. Babası Musâ Paşa ise Kızıl Ahmed’in oğludur. Küçük yaşta devlet hizmetine giren Emîrî, zamanla yükselerek sancak beyi olmuştur. Beyşehir, Ankara ve Bursa’da sancak beyi olarak görev yapmıştır. 1579 yılında, sancak beyliğinden ayrıldıktan sonra, memleketi Bolu’ya dönerek şiirle ilgilenmeye başlamıştır. Emîrî, şiirlerinde Türkçe ve Farsçayı aynı düzey ve yoğunlukta kullanan bir şairdir. Yaklaşık on yıl gibi kısa bir zaman zarfında, dört divan ve on dört mesnevi vücuda getirmiştir. Heft Vâdî, Mergûbu’l-Kulûb, Mahzen-i Râz, Sohbet-nâme, Sıfâtu’lÂşıkîn, Ahlâk-ı Kâmilîn, Bostân Tercümesi, Gülşen-i Ebrâr ve Mir’atü’l-Ebrâr, Aşknâme, Muhabbet-nâme, Tarîkat-nâme, İrâdet-nâme ve Pend-nâme isimlerini taşıyanmesnevilerinin çoğu Farsça’dan tercümedir.Bu makalede, hayatı ve eserleri hakkında çok az şey bilinen Emîrî’nin kısa bir monografisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde şairin hayatının karanlık dönemlerine ışık tutmak için dedesi ve babası hakkında etraflıca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, arşiv ve dönemin kroniklerinden yararlanarak, Emîrî’nin hayatı aydınlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, Emîrî’nin eserleri hakkında bilgi verilerek yazma nüshaları tanıtılmıştır. Son bölümde ise Emîrî’nin edebî hüviyeti üzerinde durulmuştur.

Hayatı hakkında tezkire ve diğer biyografi kaynaklarında bilgi bulunmayan Emîrî, 16. yüzyıl şairlerindedir. Bu yüzyılın ilk çeyreğinde dünyaya gelen şairin annesi, Pîrî Mehmed Paşa’nın kızı Ala Hanım’dır. Babası Musâ Paşa ise Kızıl Ahmed’in oğludur. Küçük yaşta devlet hizmetine giren Emîrî, zamanla yükselerek sancak beyi olmuştur. Beyşehir, Ankara ve Bursa’da sancak beyi olarak görev yapmıştır. 1579 yılında, sancak beyliğinden ayrıldıktan sonra, memleketi Bolu’ya dönerek şiirle ilgilenmeye başlamıştır. Emîrî, şiirlerinde Türkçe ve Farsçayı aynı düzey ve yoğunlukta kullanan bir şairdir. Yaklaşık on yıl gibi kısa bir zaman zarfında, dört divan ve on dört mesnevi vücuda getirmiştir. Heft Vâdî, Mergûbu’l-Kulûb, Mahzen-i Râz, Sohbet-nâme, Sıfâtu’lÂşıkîn, Ahlâk-ı Kâmilîn, Bostân Tercümesi, Gülşen-i Ebrâr ve Mir’atü’l-Ebrâr, Aşknâme, Muhabbet-nâme, Tarîkat-nâme, İrâdet-nâme ve Pend-nâme isimlerini taşıyanmesnevilerinin çoğu Farsça’dan tercümedir.Bu makalede, hayatı ve eserleri hakkında çok az şey bilinen Emîrî’nin kısa bir monografisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde şairin hayatının karanlık dönemlerine ışık tutmak için dedesi ve babası hakkında etraflıca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, arşiv ve dönemin kroniklerinden yararlanarak, Emîrî’nin hayatı aydınlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, Emîrî’nin eserleri hakkında bilgi verilerek yazma nüshaları tanıtılmıştır. Son bölümde ise Emîrî’nin edebî hüviyeti üzerinde durulmuştur.
Geç Dönem Ortaçağ’dan Altın Yelken Çağının Başlangıcına, Akdeniz’de Gemi İnşa Ve Dizaynına Dair Yazılı Tezler (İS. 1300-1650)
Geç Dönem Ortaçağ’dan Altın Yelken Çağının Başlangıcına, Akdeniz’de Gemi İnşa Ve Dizaynına Dair Yazılı Tezler (İS. 1300-1650)
Yazar: Özbey, Muhammet Talha
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Gemi,Gemi inşa,Gemi inşa tezi,Karavel,Kadırga,Cog

Denizci gemiler bilinmeyeni keşfetmek isteyen insanoğlu için en mükemmel araçlardı. Nitekim gelişen teknoloji deniz yolculuklarını uzak mesafeler için daha tercih edilir kıldı. Gemiler, Akdeniz etrafında birleşen medeniyetlerin kültürlerini temsil etmekteydi. Bununla birlikte halklar arasında kısalan mesafeler ve artan iletişim gemileri mükemmel dizayna götüren yolu açtı. Alaylı gemi inşa ustaları tecrübelerini gelecek nesillere sözlü aktarımın yanı sıra yazılı olarak da aktarmaya başladı. Bir coğrafyada yazılan tez bir başka coğrafyada ilham kaynağı oldu.Bu makalede Geç Dönem Ortaçağ’dan altın yelken çağının başlangıcına (İ.S. 1650 yak.) kadar gemi inşasına dair yazılan tezler/el yazmalarına yer verilmiştir. Büyük bir çoğunluğu Ortaçağ’dan itibaren denizciliği, tarihin akışını değiştirecek bir biçimde etkin kullanan halkların coğrafyasından neşet eden bu tezler gemi inşa temelli müracaat edilecek birincil kaynaklardır. Bu kaynaklardan faydalanılarak konu bağlamında diğer bir birincil kaynak olan arkeolojik kazılarda elde edilen enkaz/batık gemilerin sınıflandırılması ve rekonstrüksiyonu yapılabilir.

Denizci gemiler bilinmeyeni keşfetmek isteyen insanoğlu için en mükemmel araçlardı. Nitekim gelişen teknoloji deniz yolculuklarını uzak mesafeler için daha tercih edilir kıldı. Gemiler, Akdeniz etrafında birleşen medeniyetlerin kültürlerini temsil etmekteydi. Bununla birlikte halklar arasında kısalan mesafeler ve artan iletişim gemileri mükemmel dizayna götüren yolu açtı. Alaylı gemi inşa ustaları tecrübelerini gelecek nesillere sözlü aktarımın yanı sıra yazılı olarak da aktarmaya başladı. Bir coğrafyada yazılan tez bir başka coğrafyada ilham kaynağı oldu.Bu makalede Geç Dönem Ortaçağ’dan altın yelken çağının başlangıcına (İ.S. 1650 yak.) kadar gemi inşasına dair yazılan tezler/el yazmalarına yer verilmiştir. Büyük bir çoğunluğu Ortaçağ’dan itibaren denizciliği, tarihin akışını değiştirecek bir biçimde etkin kullanan halkların coğrafyasından neşet eden bu tezler gemi inşa temelli müracaat edilecek birincil kaynaklardır. Bu kaynaklardan faydalanılarak konu bağlamında diğer bir birincil kaynak olan arkeolojik kazılarda elde edilen enkaz/batık gemilerin sınıflandırılması ve rekonstrüksiyonu yapılabilir.
Roma Dönemi Şehircilik Anlayışı
Roma Dönemi Şehircilik Anlayışı
Yazar: Altunbeğ Turgut, Ceren
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Roma şehir planı,Roma mimarisi,Roma forumu,Roma hamamı

İnsanın şehir kurma çabaları kendini tanımlaması, varlığına anlam atfetmesi ve hayatını devam ettirme arzusu ile yakından ilişkilidir. Şehir, insanın sosyal yaşamını düzenlemek ve toplumsal ilişkilerini yönlendirmek amacıyla oluşturduğu bir üründür. Roma İmparatorluğu şehirlerin imparatorluğuydu. Roma şehirleri ise Roma uygarlığının yapısını oluşturan kültürel, dini, sosyal ve politik bir sistemin kalesiydi. Roma’nın toprakları genişledikçe, yeni şehirler ve kasabalar kuruldu. Kentsel birimlerinin kurulma amacı askeri güvenliği sağlama, toprakları idare etmeyi kolaylaştırma ve hakimiyet altına alınan bölgelerden ekonomik anlamda yararlanmanın yanı sıra Romalılaşma sürecine hız kazandırmaktı. Yeni şehirlerde klasik şehir planlamasının örnekleri gözler önüne serilmektedir. Romalılar kent planlaması ve mimaride Yunanlılar ve Etrüsklerden etkilenmişler, ancak kendilerine özgü teknik ve yeniliklerle kentleri yeniden biçimlendirmişlerdir. İhtişamlı, etkileyici, süslü anıtsal yapılar inşa eden Romalılar hem estetik açıdan hem de kullanım açısından oldukça başarılı mimari yapılar ortaya koymuşlardır. Günümüzde küreselleşme olgusu kentleri standartlaştırsa da yaşadığımız şehirler birçok açıdan klasik kentin devamı niteliğindedir.

İnsanın şehir kurma çabaları kendini tanımlaması, varlığına anlam atfetmesi ve hayatını devam ettirme arzusu ile yakından ilişkilidir. Şehir, insanın sosyal yaşamını düzenlemek ve toplumsal ilişkilerini yönlendirmek amacıyla oluşturduğu bir üründür. Roma İmparatorluğu şehirlerin imparatorluğuydu. Roma şehirleri ise Roma uygarlığının yapısını oluşturan kültürel, dini, sosyal ve politik bir sistemin kalesiydi. Roma’nın toprakları genişledikçe, yeni şehirler ve kasabalar kuruldu. Kentsel birimlerinin kurulma amacı askeri güvenliği sağlama, toprakları idare etmeyi kolaylaştırma ve hakimiyet altına alınan bölgelerden ekonomik anlamda yararlanmanın yanı sıra Romalılaşma sürecine hız kazandırmaktı. Yeni şehirlerde klasik şehir planlamasının örnekleri gözler önüne serilmektedir. Romalılar kent planlaması ve mimaride Yunanlılar ve Etrüsklerden etkilenmişler, ancak kendilerine özgü teknik ve yeniliklerle kentleri yeniden biçimlendirmişlerdir. İhtişamlı, etkileyici, süslü anıtsal yapılar inşa eden Romalılar hem estetik açıdan hem de kullanım açısından oldukça başarılı mimari yapılar ortaya koymuşlardır. Günümüzde küreselleşme olgusu kentleri standartlaştırsa da yaşadığımız şehirler birçok açıdan klasik kentin devamı niteliğindedir.
Şam Vilâyeti Mehâyif Teftişi (H.956/M.1549)
Şam Vilâyeti Mehâyif Teftişi (H.956/M.1549)
Yazar: Yazıcı, Muhammed
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Teftiş,Şam,Müfettiş,Mahkeme,mehâyif

Osmanlı İmparatorluğu’nda reayaya yapılan her türlü zulüm ve baskının önlenmesi hususunda devreye giren mekanizmalardan biri de ilgili bölgede teftiş yapılmasıdır. Bu bağlamda Şam Valisi Sinan Paşa ve subaşılarının görev alanlarında reayaya yaptıkları zulmün teftişi amacıyla 1549 yılında Sansunîzâde Ahmed Efendi Şam’a gönderilmiştir. Teftiş kapsamında 1.166 kişi Sinan Paşa ve subaşıları hakkındaki zulüm iddialarını mahkemeye taşımışlardır. Karara bağlanan dava sayısı 1.157’dir. Davalardan anlaşıldığı kadarıyla subaşılar reayaya suç isnat etmek yoluyla maddi kazanç elde etmişler ayrıca çeşitli sürelerle hapis, zincire vurma gibi cezalar da vermişlerdir

Osmanlı İmparatorluğu’nda reayaya yapılan her türlü zulüm ve baskının önlenmesi hususunda devreye giren mekanizmalardan biri de ilgili bölgede teftiş yapılmasıdır. Bu bağlamda Şam Valisi Sinan Paşa ve subaşılarının görev alanlarında reayaya yaptıkları zulmün teftişi amacıyla 1549 yılında Sansunîzâde Ahmed Efendi Şam’a gönderilmiştir. Teftiş kapsamında 1.166 kişi Sinan Paşa ve subaşıları hakkındaki zulüm iddialarını mahkemeye taşımışlardır. Karara bağlanan dava sayısı 1.157’dir. Davalardan anlaşıldığı kadarıyla subaşılar reayaya suç isnat etmek yoluyla maddi kazanç elde etmişler ayrıca çeşitli sürelerle hapis, zincire vurma gibi cezalar da vermişlerdir
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Yakup Kadri’nin Kadınlığa Bakışını Değerlendirmek
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Yakup Kadri’nin Kadınlığa Bakışını Değerlendirmek
Yazar: Kuzgun, Meral
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 27, 2019
Anahtar kelimeler: Feminizm,Kadın,Yakup Kadri,Kadınlık ve Kadınlarımız,Türk Kadını

Türk tarihinde Türk kadının toplum hayatı içindeki yeri ve önemi dönemin sosyal, ekonomik, kültürel ve dini değerleri çerçevesinde büyük bir değişim göstermiştir. Kadının konumu ve hakları sorunu, II. Meşrutiyet’ten sonra feminizmin etkisi altına girmiştir. Bu dönemde birçok Türk aydını, Türk toplumunun gelişmesini; kadının ilerlemesine engel olan sebeplerin ortadan kaldırılmasına bağlamıştır. Böyle bir atmosfer içinde feminist çizgiden tamamen ya da kısmen ayrılan Yakup KadriKaraosmanoğlu’nun Kadınlık ve Kadınlarımız isimli eserinin muhalif bir izlenim oluşturduğu söylenebilir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, kaleme aldığı Kadınlık ve Kadınlarımız adlı eserini, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu Birinci Dünya Harbi ve sonrasındaki Milli Mücadele döneminin getirdiği ağır ve yorucu sürecin aşılmasından sonra 1923 yılında yayınlamıştır. Bu çalışmanın amacı; Yakup Kadri’nin gün ışığına pek çıkmamış bu eserindeki Müslüman Türk kadın tipini, II. Meşrutiyet sonrasında kuvvet bulmaya başlayan feminist yaklaşımlarla mukayese ederek bilim dünyasına tanıtmak ve kadın meselesine bakışındaki temel noktaları ortaya koyabilmektir.

Türk tarihinde Türk kadının toplum hayatı içindeki yeri ve önemi dönemin sosyal, ekonomik, kültürel ve dini değerleri çerçevesinde büyük bir değişim göstermiştir. Kadının konumu ve hakları sorunu, II. Meşrutiyet’ten sonra feminizmin etkisi altına girmiştir. Bu dönemde birçok Türk aydını, Türk toplumunun gelişmesini; kadının ilerlemesine engel olan sebeplerin ortadan kaldırılmasına bağlamıştır. Böyle bir atmosfer içinde feminist çizgiden tamamen ya da kısmen ayrılan Yakup KadriKaraosmanoğlu’nun Kadınlık ve Kadınlarımız isimli eserinin muhalif bir izlenim oluşturduğu söylenebilir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, kaleme aldığı Kadınlık ve Kadınlarımız adlı eserini, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu Birinci Dünya Harbi ve sonrasındaki Milli Mücadele döneminin getirdiği ağır ve yorucu sürecin aşılmasından sonra 1923 yılında yayınlamıştır. Bu çalışmanın amacı; Yakup Kadri’nin gün ışığına pek çıkmamış bu eserindeki Müslüman Türk kadın tipini, II. Meşrutiyet sonrasında kuvvet bulmaya başlayan feminist yaklaşımlarla mukayese ederek bilim dünyasına tanıtmak ve kadın meselesine bakışındaki temel noktaları ortaya koyabilmektir.
XVI-XVII. Yüzyıl Osmanlı Katl Davalarında Bürokratik Prosedür: Mahkeme ve Dîvân Kayıtları Üzerine Bir İnceleme
XVI-XVII. Yüzyıl Osmanlı Katl Davalarında Bürokratik Prosedür: Mahkeme ve Dîvân Kayıtları Üzerine Bir İnceleme
Yazar: Tak, Ekrem
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 27, 2019
Anahtar kelimeler: Şeriye Sicili,Katl,Mahkeme,Kadı,Dîvân-ı Hümâyûn

Osmanlı hukuk literatüründe ceza davaları ve bu davaların muhakeme usulleri, infaz şekilleri, mahkeme sonuçlarının kayda geçirilmesi ve bu süreçlerde uygulanan bürokratik prosedür bir bütün olarak incelenmemiştir. Alanın önemli sorunlarından biri de ceza hukukunun ana konularından olan had ve kısas davalarında hâkim kararlarının sicillere kaydedilip edilmediği veya kadıların had ve kısas davalarında nihai kararı verme yetkilerinin olup olmadığıdır. Bazı hukukçu ve hukuk tarihçilerikadıların mahkemelerde gördükleri davaların sonucunda, verilen hükmün erken dönemlerde kaydedilmemesinden yola çıkarak kadıların sadece mahkeme safahatınıtescil edip bu tür davalarda hüküm vermedikleri kanaatine varmışlardır. Bu çalışmada Osmanlı mahkeme kayıtları ve Divan-ı Hümayun defter verileri esas alınarak İslamceza hukukunun had ve kısas cezası gerektiren suçlardan birisi olarak kabul ettiği katl davalarının örfî ve şerî hukuktaki yeri ve Osmanlı mahkemelerinde davanın nasılgörüldüğü, nasıl hüküm verildiği, verilen hükmün kayıt şekli ve cezaların örfî ve şerî hukuka göre infaz edilip edilmediği incelenecektir

Osmanlı hukuk literatüründe ceza davaları ve bu davaların muhakeme usulleri, infaz şekilleri, mahkeme sonuçlarının kayda geçirilmesi ve bu süreçlerde uygulanan bürokratik prosedür bir bütün olarak incelenmemiştir. Alanın önemli sorunlarından biri de ceza hukukunun ana konularından olan had ve kısas davalarında hâkim kararlarının sicillere kaydedilip edilmediği veya kadıların had ve kısas davalarında nihai kararı verme yetkilerinin olup olmadığıdır. Bazı hukukçu ve hukuk tarihçilerikadıların mahkemelerde gördükleri davaların sonucunda, verilen hükmün erken dönemlerde kaydedilmemesinden yola çıkarak kadıların sadece mahkeme safahatınıtescil edip bu tür davalarda hüküm vermedikleri kanaatine varmışlardır. Bu çalışmada Osmanlı mahkeme kayıtları ve Divan-ı Hümayun defter verileri esas alınarak İslamceza hukukunun had ve kısas cezası gerektiren suçlardan birisi olarak kabul ettiği katl davalarının örfî ve şerî hukuktaki yeri ve Osmanlı mahkemelerinde davanın nasılgörüldüğü, nasıl hüküm verildiği, verilen hükmün kayıt şekli ve cezaların örfî ve şerî hukuka göre infaz edilip edilmediği incelenecektir
Kulle (Turnu) ve Niğbolu Kalelerinin Tamirat ve Tahkimi ile Bölgeye Yapılan Avusturya Taarruzları (XVIII. Yüzyılın Son Çeyreğinde)
Kulle (Turnu) ve Niğbolu Kalelerinin Tamirat ve Tahkimi ile Bölgeye Yapılan Avusturya Taarruzları (XVIII. Yüzyılın Son Çeyreğinde)
Yazar: Fedakar, Cengiz
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 27, 2019
Anahtar kelimeler: Osmanlı,Rus,Avusturya,Niğbolu,Kulle/Turnu/Holovnik,Tuna

Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki en önemli rakibi XVI. ve XVII. yüzyıllarda Habsburg İmparatorluğu iken XVIII. yüzyılda Rus faktörü kendini göstermiş, yüzyılın son çeyreğinde ise Çarlık Rusyası, Osmanlı’nın mücadele ettiği en büyük düşman hüviyetini almıştı. Osmanlı Devleti, hem Avusturya hem Rusya hudutlarında ve önemlinehir boylarındaki (Tuna, Turla, Özi gibi) kaleleri, savaş öncesi tahkim ederek hazırlık yapmak durumundaydı. Tuna Nehri’nin iki yakasında yer alan ve nehirde geçişdenetimini sağlayan Niğbolu ve Kulle kaleleri de XVIII. yüzyılın son çeyreğinde tamir ve tahkimden geçmiştir. Niğbolu Kalesi, Osma Nehri vasıtasıyla Bulgaristan içlerine kadar; Kulle Kalesi ise Alauta Nehri vasıtasıyla Eflak içlerine kadar nüfuz etmekte idiler. Bu yüzden 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması sonrasında Niğbolu Kalesi ve özellikle Kulle Kalesi’nde tamirat ve tahkimata büyük önem verilmiştir. Söz konusu kaleler yaklaşık olarak XIX. yüzyılın son çeyreğine kadar fiilen Osmanlı idaresindekalmıştır.

Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki en önemli rakibi XVI. ve XVII. yüzyıllarda Habsburg İmparatorluğu iken XVIII. yüzyılda Rus faktörü kendini göstermiş, yüzyılın son çeyreğinde ise Çarlık Rusyası, Osmanlı’nın mücadele ettiği en büyük düşman hüviyetini almıştı. Osmanlı Devleti, hem Avusturya hem Rusya hudutlarında ve önemlinehir boylarındaki (Tuna, Turla, Özi gibi) kaleleri, savaş öncesi tahkim ederek hazırlık yapmak durumundaydı. Tuna Nehri’nin iki yakasında yer alan ve nehirde geçişdenetimini sağlayan Niğbolu ve Kulle kaleleri de XVIII. yüzyılın son çeyreğinde tamir ve tahkimden geçmiştir. Niğbolu Kalesi, Osma Nehri vasıtasıyla Bulgaristan içlerine kadar; Kulle Kalesi ise Alauta Nehri vasıtasıyla Eflak içlerine kadar nüfuz etmekte idiler. Bu yüzden 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması sonrasında Niğbolu Kalesi ve özellikle Kulle Kalesi’nde tamirat ve tahkimata büyük önem verilmiştir. Söz konusu kaleler yaklaşık olarak XIX. yüzyılın son çeyreğine kadar fiilen Osmanlı idaresindekalmıştır.
Aydın Vilayet Yıllıklarındaki Takvimlerde Önemli Günler
Aydın Vilayet Yıllıklarındaki Takvimlerde Önemli Günler
Yazar: Gökmen, Ertan
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 27, 2019
Anahtar kelimeler: Takvim,Salname,Halk Takvimi,Mevsimler,Meteoroloji,Müslüman,Hıristiyan,Yahudi,Güneş,Ay,Burçlar

Bu çalışmada Aydın vilayeti salnamelerinin ilk sayfalarında verilen takvimlerdeki bilgiler değerlendirilmiştir. Yıllıkların bazısında takvim bulunmakla birlikte bazısındabulunmamaktadır. Takvimlerde her ay için bir sayfa tahsis edilmiştir. Genel olarak on iki sayfadan oluşan bu takvimlerde öncelikle hicrî, rûmî, ve miladî takvimin ay ve günleri, sonrasında namaz vakitleri saat ve dakika olarak verilmiştir. Takvimlerin en önemli kısmını “eyyâm-ı meşhûre” sütunu başlığı altında verilen bilgiler oluşturmaktadır. Bu kısımda Güneş’in ve Ay'ın hareketlerine, burçlara, diğer gökcisimlerinin hareketlerine, meteorolojik olaylara, hayvanların davranışlarına, tarım ürünlerinin ekim ve dikim zamanlarına, sağlık uygulamalarına, nehirlerin suyunun yükselmesine ve alçalmasına, deniz suyunun hareketine, farklı din mensuplarınca kutlanan bayramlara ve yortu günlerine ve bazı önemli tarihi olaylara dair bilgiler verilmiştir. Takvimlerde verilen bu bilgiler vasıtasıyla halkın yukarıda belirtilen hususlarda bilgi sahibi olması ve buna göre davranması amaçlanmıştır. Takvimlerde yer alan bu hususlarla ilgili aşağıdaki paragraflarda geniş bilgiler verilmiştir. Bu bilgilere geçmeden önce insanların niçin takvim kullandığı, takvim çeşitleri ve Türklerin tarih boyunca hangi takvimleri kullandığı hususunda bilgiler verilmiştir.

Bu çalışmada Aydın vilayeti salnamelerinin ilk sayfalarında verilen takvimlerdeki bilgiler değerlendirilmiştir. Yıllıkların bazısında takvim bulunmakla birlikte bazısındabulunmamaktadır. Takvimlerde her ay için bir sayfa tahsis edilmiştir. Genel olarak on iki sayfadan oluşan bu takvimlerde öncelikle hicrî, rûmî, ve miladî takvimin ay ve günleri, sonrasında namaz vakitleri saat ve dakika olarak verilmiştir. Takvimlerin en önemli kısmını “eyyâm-ı meşhûre” sütunu başlığı altında verilen bilgiler oluşturmaktadır. Bu kısımda Güneş’in ve Ay'ın hareketlerine, burçlara, diğer gökcisimlerinin hareketlerine, meteorolojik olaylara, hayvanların davranışlarına, tarım ürünlerinin ekim ve dikim zamanlarına, sağlık uygulamalarına, nehirlerin suyunun yükselmesine ve alçalmasına, deniz suyunun hareketine, farklı din mensuplarınca kutlanan bayramlara ve yortu günlerine ve bazı önemli tarihi olaylara dair bilgiler verilmiştir. Takvimlerde verilen bu bilgiler vasıtasıyla halkın yukarıda belirtilen hususlarda bilgi sahibi olması ve buna göre davranması amaçlanmıştır. Takvimlerde yer alan bu hususlarla ilgili aşağıdaki paragraflarda geniş bilgiler verilmiştir. Bu bilgilere geçmeden önce insanların niçin takvim kullandığı, takvim çeşitleri ve Türklerin tarih boyunca hangi takvimleri kullandığı hususunda bilgiler verilmiştir.