Bitki Virüsleriyle Mücadelede Yeni Stratejiler: Virüs Enfeksiyonlarına ve Vektörlerine Karşı Dayanıklılığın Geliştirilmesi
New Strategies in Control of Plant Viruses: Resistance Development to Virus Infections and Their Vectors
Yazar: Yeşil, Serkan; Ertunç, Filiz
Dergi: Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Vol. 2 No. 4, 2012
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; Virus diseases,natural resistance,pathogen derived resistance,coat protein gene ; Virüs hastalıkları, doğal dayanıklılık, patojen kaynaklı dayanıklılık, kılıf proteini geni

Kültür bitkilerinde kalite ve verim azalışına sebep olan virüs hastalıkları mücadele zorluğu açısından ayrıbir önem taşımaktadır. Virüsten ari (virüssüz) üretim materyali kullanmak, virüse ve vektör organizmaya dayanıklılıkıslahı ve vektör organizmalarla mücadele ederek hastalığın bulaşmasını engellemek viral hastalık etmenleriylemücadelede en etkili yöntemlerdir. Üzerinde en fazla çalışılan yöntem virüslere karşı dayanıklı bitki genotipleriningeliştirilmesidir. Virüslere dayanıklı çeşitler, hem doğal dayanıklılık genleri içeren hatlarla ekonomik değeriolan çeşitlerin tozlaştırılması şeklinde klasik ıslah metotlarıyla hem de son yıllarda, genetik mühendisliği yöntemlerikullanılarak transgenik olarak elde edilebilmektedir. Bitkileri virüslere karşı dayanıklı hale getirmek için üç temeltransgen kaynağından faydalanılmaktadır. Bunlar doğal dayanıklılık genleri, viral sekanslardan türetilen genler(Patojen kaynaklı dayanıklılık) ve diğer kaynaklardan elde edilen ve hedef virüsü engelleyici çeşitli genlerdir.Patojen kaynaklı dayanıklılık (PDR) uygulamalarının temeli, patojenezdeki moleküler etkileşimlerin anlaşılmasıve bunların patojen aleyhine bozulmasıdır. Hedef virüsün kılıf proteini (CP) geninin aktarılması ve transkripsiyonsonrası gen susturulması (Post Transcriptional Gene Silencing) patojen kaynaklı dayanıklılıkta son yıllarda en çoküzerinde durulan uygulamalardır. Bu derlemede bitki patojeni virüslerle mücadelede özellikle virüslere ve vektörlerinekarşı kültür bitkilerini dayanıklı hale getirme yöntemleri özetlenmektedir.

Virus diseases, which decrease quality and quantity of crop yield, have importance because of thedifficulties in control. The most efficient methods to control virus diseases are use of virus-free plant material,breeding resistant varieties to viruses or vectors, controlling vector organisms to prevent the viral diseases. Recently,development of resistant varieties became one of the prevalent methods. Besides the naturally resistantvarieties, it can be obtained by classically crossing of varieties containing natural resistance genes with commercialvarieties or by genetic engineering methods in two decades. There are three main trans-gene sources to obtain resistanttransgenic plants against virus infections. Naturally resistance genes, pathogen derived resistance genes andvarious genes are obtained from the other sources. Pathogen derived resistance is commonly used comparing to theothers. These methods are based on understanding of molecular interactions in pathogenesis and interference ofthese interactions against plant pathogens. The most commonly used methods are transfer coat protein (CP) geneof target virus and gene silencing (Post Transcriptional Gene Silencing). In this review, the methods for makingresistant plants against viruses and vectors are summarized.