Sosyal Hizmetler Aracılığıyla Toplumsal Dayanışmayı Güçlendiren Mekânlardan Biri Olarak Cemevleri
Cemevis as One of the Places Strengthening Social Solidarity through Social Services
Yazar: Rençber, Fevzi; Bilen, Osman
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 41, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; Alevilik,Cemevi,Sosyal Hizmetler,Toplumsal Dayanışma,Sosyal Yardımlaşma. ; Alevism,Cemevi,Social Services,Social Solidarity,Social Assistance.

Sosyal hizmetler, toplumsal yardımlaşma ve dayanışma kültürünü güçlendiren önemli kurumsal yapılar olarak, her millet ve kültürde farklı şekillerde tezahür etmektedir. Müslüman toplumlarda ise bu hizmetlerin kendine özgü biçimleri ortaya çıkmıştır. İslâm dini, sosyal hizmetlerin temel değerleri arasında yer aldığını en açık şekilde göstermektedir. Nitekim İslâm medeniyeti, tarih boyunca sadece ibadet ve ahlak prensiplerini değil, aynı zamanda toplumun maddi ve manevi zor durumda olan kesimlerine yönelik bir duyarlılık ve yardımlaşma anlayışını da ön plana çıkarmıştır.Kur'an-ı Kerim’de yer alan birçok ayet, komşuluk haklarından yoksullara yardım etmeye, yetimlerin ve öksüzlerin haklarını gözetmeye kadar geniş bir sosyal sorumluluk yelpazesini kapsamaktadır. Bu bağlamda sosyal hizmetler, toplumda maddi ve manevi ihtiyaçları karşılayamayan grupların desteklenmesini amaçlayan bir alan olarak tanımlanabilir. Peygamber Efendimiz (sav), hayatı boyunca bu değerleri somut bir şekilde yaşamakta, bizlere bu mirası bırakmakta ve Müslümanları sosyal adalet ile yardımlaşmaya teşvik etmektedir. Sosyal hizmetlerin tarihi, günümüzdeki durumu ve geleceği, sadece akademik bir tartışma değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, cemevi örnekleminde sosyal hizmetlerin kökenini, İslâm medeniyetindeki yerini ve modern dünyadaki önemini kapsayacak şekilde ele alarak bu alandaki değerleri daha iyi anlamaya çalışmak olacaktır.Çalışmamızda günümüzde cem erkânının icra edildiği mekân olan cemevlerinin sosyal hizmetler bağlamındaki işleyişi tartışılmıştır. Anadolu ve coğrafyasında yer alan cemevleri, Alevi geleneğinin önemli bir parçası olan cem ayinlerinin gerçekleştirildiği mekânlardır. Bu mekânlar, sosyal yardımlaşma, dayanışma, eğitim, kültürel faaliyetler ve basın-yayın hizmetleri gibi çeşitli alanlarda hizmet sunmaktadır. Bu çalışmada, cemevlerinin sunduğu hizmetlerin, Alevî ve Bektaşi toplulukların ihtiyaçlarını karşıladığı sonucuna varılmıştır.

Social services, as significant institutional structures that strengthen the culture of social solidarity and mutual assistance, manifest themselves in diverse forms across different nations and cultures. In Muslim societies, however, these services have developed their own distinctive characteristics. Islam explicitly presents social services as one of its core moral and social values. Indeed, throughout history, Islamic civilization has emphasized not only the principles of worship and morality but also a profound sense of compassion and solidarity toward the materially and spiritually disadvantaged segments of society.The Qur’an encompasses a wide range of verses that address social responsibility—from the rights of neighbors to the duty of assisting the poor and protecting the rights of orphans and the vulnerable. In this context, social services can be defined as a field aimed at supporting individuals and groups who are unable to meet their material or spiritual needs. The Prophet Muhammad (peace be upon him) embodied these values throughout his life, leaving behind a legacy that continues to inspire Muslims toward social justice and mutual aid. The history, present state, and future of social services thus represent not merely an academic subject of discussion but also a shared social responsibility. The aim of this study is to explore the origins of social services, their place within Islamic civilization, and their relevance in the modern world—specifically through the example of cemevis (Alevi community centers)—in order to better understand the underlying values of this field.In this study, the functioning of cemevis, the contemporary venues in which the cem ritual is performed, is examined within the context of social services. Situated across Anatolia and its surrounding regions, cemevis serve as vital institutions within the Alevi tradition, where communal rituals are conducted. These spaces also provide a variety of services in areas such as social assistance, solidarity, education, cultural activities, and media outreach. The findings of this study suggest that the services offered by cemevis effectively address the social and cultural needs of Alevi and Bektashi communities.