Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin  morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi
Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin  morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi
Yazar: Baduna Koçyiğit, Müsteyde; Akay, Hüseyin; Babaiban, Egemen
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 36 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; Doğu Akdeniz Havzası,ani taşkın potansiyeli,havza önceliklendirilmesi,morfometrik analiz,temel bileşen analizi

Bu çalışmada Doğu Akdeniz Havzası’nın ani taşkın potansiyeli morfometrik analiz yardımıyla incelenmiştir. Havza sekiz ana, toplamda 775 adet alt havzaya ayrılmış ve her alt havzaya ait on iki morfometrik parametre hesaplanmıştır. Temel bileşen analizi sonucunda alt havzaların ani taşkın potansiyeline göre sınıflandırılmasında drenaj yoğunluğu, Ro katsayısı ile dallanma, tekstür, uzunluk ve dairesellik oranlarının kullanılmasına karar verilmiştir. Alt havzalar ani taşkın potansiyelleri bakımından çok yüksek, yüksek, orta, düşük ve çok düşük olmak üzere beş kategoriye ayrılmıştır. Elde edilen kategoriler ile havzadaki kayıtlı taşkın olayları karşılaştırılmış, yaklaşımın güvenilirliği ve uygulanabilirliği test edilmiştir. Büyük drenaj alanına sahip ana alt havzalarda başarılı sonuçlar elde edilmiş, küçük drenaj alanına sahip alt havzalarda taşkınların genellikle düşük ani taşkın potansiyeline sahip alt havzalarda yaşandığı, yüksek risk kategorisinde bulunan alt havzalarda ise kayıtlara göre hiç taşkın meydana gelmediği tespit edilmiştir. Bu sonuçların temel bileşen analizinde Doğu Akdeniz Havzası’na ait 775 adet alt havzanın tümünün değerlendirilerek bileşenlerin belirlenmesi olduğu, analiz sonucunda küçük ve yapısal farklılıklara sahip alt havzalarda etkili parametrelerin tüm havza genelinde değerlendirildiğinde etkisini yitirmiş olabileceği düşünülmektedir. Elde edilen sonuçların geliştirilebilmesi için morfometrik parametrelerin yanı sıra yağış akış ilişkisini doğrudan etkileyen bitki örtüsü, arazi kullanımı, havza jeolojisi ile havzadaki su kullanımı gibi faktörlerin de dikkate alınması gerektiği düşünülmektedir.

Bu çalışmada Doğu Akdeniz Havzası’nın ani taşkın potansiyeli morfometrik analiz yardımıyla incelenmiştir. Havza sekiz ana, toplamda 775 adet alt havzaya ayrılmış ve her alt havzaya ait on iki morfometrik parametre hesaplanmıştır. Temel bileşen analizi sonucunda alt havzaların ani taşkın potansiyeline göre sınıflandırılmasında drenaj yoğunluğu, Ro katsayısı ile dallanma, tekstür, uzunluk ve dairesellik oranlarının kullanılmasına karar verilmiştir. Alt havzalar ani taşkın potansiyelleri bakımından çok yüksek, yüksek, orta, düşük ve çok düşük olmak üzere beş kategoriye ayrılmıştır. Elde edilen kategoriler ile havzadaki kayıtlı taşkın olayları karşılaştırılmış, yaklaşımın güvenilirliği ve uygulanabilirliği test edilmiştir. Büyük drenaj alanına sahip ana alt havzalarda başarılı sonuçlar elde edilmiş, küçük drenaj alanına sahip alt havzalarda taşkınların genellikle düşük ani taşkın potansiyeline sahip alt havzalarda yaşandığı, yüksek risk kategorisinde bulunan alt havzalarda ise kayıtlara göre hiç taşkın meydana gelmediği tespit edilmiştir. Bu sonuçların temel bileşen analizinde Doğu Akdeniz Havzası’na ait 775 adet alt havzanın tümünün değerlendirilerek bileşenlerin belirlenmesi olduğu, analiz sonucunda küçük ve yapısal farklılıklara sahip alt havzalarda etkili parametrelerin tüm havza genelinde değerlendirildiğinde etkisini yitirmiş olabileceği düşünülmektedir. Elde edilen sonuçların geliştirilebilmesi için morfometrik parametrelerin yanı sıra yağış akış ilişkisini doğrudan etkileyen bitki örtüsü, arazi kullanımı, havza jeolojisi ile havzadaki su kullanımı gibi faktörlerin de dikkate alınması gerektiği düşünülmektedir.