Okul Öncesi Döneme Yönelik Hikâye Kitaplarının Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem ve Dil Gelişimi Çerçevesinde İncelenmesi
An Analysis of Preschool Storybooks within the Framework of the Maarif Model's Virtue-Value-Action Approach and Their Functions in Language Development
Yazar: Şahin, Merve
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Education ; Türkçe Eğitimi ; Okul öncesi eğitim,Maarif Modeli,Erdem-Değer-Eylem,çocuk edebiyatı,dil gelişimi ; Preschool education,Maarif Model,Virtue-Value-Action,children’s literature,language development

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye’de okul öncesi eğitimde yaygın olarak başvurulan hikâye kitaplarının, Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim Programı’nda yer alan "Maarif Modeli Erdem–Değer–Eylem" çerçevesiyle olan ontolojik ve pedagojik örtüşme düzeyini belirlemektir. Araştırma kapsamında ayrıca, söz konusu materyallerin dil gelişimini destekleyen fonksiyonları Vygotsky ve Bruner’in kuramsal perspektiflerinden hareketle analiz edilmiştir. Nitel araştırma desenlerinden doküman analizi modeliyle yürütülen çalışmada, 15 öğretmen ve 15 velinin önerileri doğrultusunda maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenen 30 popüler çocuk kitabı temel veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Bulgular, incelenen eserlerin modelin "Değer" (duyuşsal) ve "Eylem" (davranışsal) boyutlarını temsil etmede oldukça başarılı olduğunu; ancak modelin bilişsel temeli olan "Erdem" boyutunun temsilinde sınırlı kaldığını göstermiştir. Değerlerin dağılımında sevgi ve dostluk gibi sosyal-duygusal temalar baskınken; adalet, dürüstlük ve vatanseverlik gibi değerlerin ihmal edildiği saptanmıştır. Sonuç olarak, çocuk edebiyatının dil ve karakter inşasındaki kritik rolü teyit edilmekle birlikte, Maarif Modeli'nin bütüncül hedefleri doğrultusunda içeriklerin bilişsel derinlik ve değer çeşitliliği açısından zenginleştirilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

The aim of this study is to examine the extent to which widely used storybooks in early childhood education in Türkiye align with the Virtue–Value–Action (VVA) framework of the Maarif Model included in the Ministry of National Education's Preschool Education Curriculum, and to analyze the pedagogical functions these books serve in supporting language development. The research adopted a document analysis design, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 30 popular preschool storybooks selected through maximum variation sampling, based on interviews with 15 teachers and 15 parents. Data were collected using a content analysis form developed by the researchers, measuring both the dimensions of the Maarif Model (Virtue, Value, Action) and the functions of language development (based on Vygotsky, Bruner). Qualitative analysis findings indicated that the analyzed books strongly represented the Value (Affective) and Action (Behavioral) dimensions of the model, while the representation of the Virtue (Cognitive) dimension was more limited. Frequency analysis of values revealed that social-emotional values such as Friendship, Love, and Respect were predominant, whereas many values like Justice, Frugality, and Honesty were either rarely represented or not represented at all. Furthermore, the language development analysis showed that the same books offered rich pedagogical functions for supporting basic language structures (rhythmic repetition), social-emotional language (conflict resolution), and higher-order cognitive-linguistic skills (symbolic thought, layered narrative). In conclusion, popular preschool storybooks aligned with parental and teacher demands by strongly supporting social-emotional development (Value/Action dimensions) and language development; however, they required additional pedagogical support to fully reflect the holistic goals of the Maarif Model, particularly the Virtue (Cognitive) dimension and certain social values (e.g., Justice, Honesty).