Moğol istilası ve haçlı seferleri sonrasında anadolu beylikleri’nin kıbrıs ile ilişkileri
The relatıonshıps between the anatolıan beylıks and cyprus after the mongol ınvasıon and the crusades
Yazar: İlbars, Emre
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: History of Islam ; İslam Tarihi ; Islamic History,Cyprus,Mongol Invasion,Crusades,Anatolian Principalities. ; İslam Tarihi,Kıbrıs,Moğol İstilâsı,Haçlı Seferleri,Anadolu Beylikleri.

Doğu Akdeniz, tarih boyunca siyasi, ticari ve kültürel etkileşimlerin en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olmuştur. Bu coğrafyada Bizans, Emevîler, Abbâsîler, Selçuklular, Haçlı devletleri, Moğollar ve Anadolu Beylikleri gibi devletlerin hakimiyet alanları, karasal sınırlarla sınırlı kalmamış; deniz yolları, liman kentleri ve ada coğrafyası da bu mücadelenin önemli birer unsuru haline gelmiştir. Özellikle Kıbrıs Adası, jeopolitik konumu sebebiyle Orta Çağ boyunca hem Doğu Akdeniz hâkimiyetinin anahtar noktalarından biri sayılmış, hem de bölgedeki siyasi gelişmeleri derinden etkilemiştir. Haçlı Seferleri’nin başlamasıyla birlikte Kıbrıs, Avrupa’dan yola çıkan Haçlı ordularının doğuya açılan ilk lojistik üssü hâline gelmiştir. 1191 yılında İngiltere Kralı I. Richard’ın adayı ele geçirmesi ve hemen ardından Lüzinyan hanedanına devretmesiyle Kıbrıs, Haçlılar açısından kurumsallaşmış bir monarşi tarafından yönetilen kalıcı bir güç merkezine dönüşmüştür. Öte yandan, 13. yüzyılda Moğol İstilası'nın Anadolu’yu etkisi altına alması Selçuklu Devleti’ni zayıflatmış, siyasi otoritenin çözülmesi sonucunda birçok Anadolu Beyliği ortaya çıkmıştır. Bu beylikler, bölgelerinde siyasi güç mücadelesi yürütürken Kıbrıs Krallığı ile zaman zaman düşmanlık temelinde, zaman zaman da ticaret ve diplomasi zemininde ilişki kurmuşlardır. Söz konusu çalışmamız bu doğrultuda Haçlı Seferleri ve Moğol İstilası sonrası Doğu Akdeniz siyasi yapısını, Anadolu Beylikleri ile Kıbrıs Krallığı arasındaki ilişkiler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hedefi, söz konusu dönemde Anadolu–Kıbrıs hattında gerçekleşen askeri, siyasi, diplomatik, ticari ve kültürel etkileşimleri kronolojik bir bütünlük içerisinde ortaya koymak; böylece literatürde dağınık hâlde bulunan bilgileri sistematik bir çerçeveye oturtmaktır.

The Eastern Mediterranean has been one of the regions where political, commercial and cultural interactions have been most intense throughout history. In this geographical setting, the spheres of influence of states such as the Byzantine Empire, Umayyads, Abbasids, Seljuks, Crusader states, Mongols and Anatolian principalities were not limited to land borders; sea routes, port cities and island geography also became important elements of this struggle. Cyprus, in particular, due to its geopolitical position, was considered one of the key points of dominance in the Eastern Mediterranean dominance throughout the Middle Ages and also deeply influenced political developments in the region. With the start of the Crusades, Cyprus became the first logistical base for the Crusader armies setting out from Europe towards the East. In 1191, King Richard I of England seized the island and immediately transferred it to the Lusignan dynasty, transforming Cyprus into a permanent centre of power governed by an institutionalised monarchy from the Crusaders' perspective. Meanwhile, the Mongol invasion of Anatolia in the 13th century weakened the Seljuk Empire, and the collapse of political authority led to the emergence of numerous Anatolian principalities. These principalities, engaged in political power struggles within their regions, established relations with the Kingdom of Cyprus, sometimes on the basis of hostility, sometimes on the basis of trade and diplomacy. This study aims to examine the political structure of the Eastern Mediterranean after the Crusades and the Mongol invasion, within the context of the relations between the Anatolian Beyliks and the Kingdom of Cyprus. The main objective of the research is to present the military, political, diplomatic, commercial and cultural interactions that took place between Anatolia and Cyprus during this period in a chronological context, thereby systematising the scattered information found in the literature.