Müze Saraylar İçin Önleyici / Pasif Koruma
Preventive Conservation for Palace Museums
Yazar: Kuzucuoğlu, Alpaslan Hamdi
Dergi: Art-Sanat No. 11, 2018
Anahtar kelimeler: Müze Saraylar,Önleyici koruma,Kültürel miras ; Palace Museums,Preventive conservation,Cultural heritage

Saraylar, her milletin kendi geçmiş kültür ve medeniyetinin sembolleri olarak tarihten günümüze ulaşabilen nadidekültürel miras eserleridir. Günümüze ulaşabilen bu yapılardan Osmanlı Sarayları, saray kompleksleri içinde yer alansaray yapısı, müştemilat ve bahçeleri ile döneminin mimari ve estetik anlayışını yansıtmaktadır. Bu nedenle öncelikle veciddiyetle korunması gereken kültür mirasımızdır. Boğaz içinde ve kentsel alanlarda inşa edilmiş bu sarayların bazı yapılarıgünümüze kadar ulaşabilmiş, yangın ve deprem gibi afetler ve kamulaştırma çalışmaları nedeniyle bina ve müştemilatlarınbir kısmı da günümüze ulaşamamıştır. Bu haliyle saray kompleksinin ve koleksiyonlarının özgünlüğü ve bütünlüğü debozulmuştur. Ulusal ve uluslararası koruma ilkeleri çerçevesinde bu yapıların ışık, sıcaklık, bağıl nem, toz, titreşim, havakirliliği, mikrobiyolojik aktivite, güvenlik kontrolleri gibi koruma yöntemlerinin önleyici koruma kapsamında uygulanmasıgereklidir. Önleyici koruma ile hasar meydana gelmeden korumanın sağlanması, tarihi mirasın gelecek nesillereulaşmasında ve kültürel belleğin oluşmasına önemli katkılar sunmaktadır. Müze saraylar için asıl amaç, bünyesindekieserlerin uzun süre, sağlıklı ve güvenli olarak korunmalarıdır. Bu nedenle müze koruma stratejileri; kısa değil, uzun sürelikoruma amacına hizmet etmelidir. Avrupa’daki müze sarayların iç ve dış mekânlarında önleyici koruma koşullarınınsağlanmasına yönelik pek çok proje ve bilimsel etkinlikler yürütülmektedir. Bu projeler ile müze saray yapılarına uygunolmayan risk faktörlerinin elimine edilmesi için ulusal ve uluslararası düzeyde platformlar kurulmaktadır. Bunun yanındakorumaya yönelik periyodik eğitimler de müze saray koleksiyonları ilgililerine verilmelidir. Meydana geldiğinde ciddiolumsuz sonuçlar bırakacak yangın gibi yıkıcı afetler, insan hata ve kusurları nedeniyle ya da doğal nedenlerden meydanagelebilmektedir. Bu yıkıcı etkiler meydana gelmeden önce yapılacak risk değerlendirmesi ve acil durum planlamaçalışmaları büyük önem arz etmektedir. Pek çok paydaş kurumun birlikte çalışacağı bir acil durum planının ivediliklehazırlanarak acil durum prosedürlerinin geliştirilmesi gerekir. Yapılan çalışma ile müze saraylarda uygulanabilecek hertürlü riske yönelik risk yönetiminin profesyonelce ve ayrıntılarıyla yürütülebilmesi amaçlanmıştır. Bunun için önceliklebir risk tanımlama ekibinin oluşturulması ve tüm risklerin bu ekip tarafından dokümante edilmesi, bu öngörülen risklerinönceki ve mevcut tahribat ve bozulma sebeplerine göre ortak platformlar kurularak tartışılmasının sağlanmasıdır. Bunedenle çalışmanın kapsamını müze saraylardaki yöneticiler, koruma profesyonelleri (restoratör ve konservatörler), işgüvenliği profesyonelleri ve bilgi profesyonelleri oluşturmaktadır. Tüm risk parametrelerinin gözden geçirilerek en yetkinve güncel risk yönetim tekniklerinin belirlenmesi bütçe, iş gücü ve zaman kayıplarını da önleyecektir. Tüm risklere karşımüze sarayların direncini artırmaya yönelik etkili bir risk yönetim ve acil durum yönetim stratejisine karar verilerek budoğrultuda hızlı karar alma mekanizmalarının kurulmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

Palaces are cultural heritage sites that have survived from the past to the present day as symbols of a nation’s individualculture and civilization. The Ottoman Palaces which can be currently accessed reflect the architectural and aesthetic conception as well as the palace structure, annexation and gardens of the palace complexes of the period. Forthis reason, they should be protected as a priority as examples of unique cultural heritage. Some sections ofthese palaces built on the Bosphorus and in urban areas have survived to the present day, while some of thebuildings and outbuildings could not be accessed due to damage from fires and earthquakes or expropriationworks. As a result, the originality and integrity of the palace complex and its collections have also been distorted.Protection methods such as light, temperature, relative humidity, dust, vibration, air pollution, microbiologicalactivity, and safety controls should be applied in the scope of preventive protection within the frameworkof national and international conservation principles. Preventive protection is an important contribution tothe achievements in safeguarding historical heritage sites, to extend their life into future generations andthe formation of cultural memory. The main purpose of museum palaces is to protect the collections storedwithin not only for a long time, but also safely. Therefore, museum protection strategies should aim for longtermprotection. Many projects and scientific activities are being carried out in order to provide preventiveprotection conditions in indoor and outdoor sections of museum palaces in Europe. With these projects,national and international platforms are being established to eliminate risk factors that are detrimental tomuseum palace structures. In addition, periodic training on preservation methods should be given to directorsand staff of museum palace collections. Destructive disasters such as fire, which can cause serious negativeconsequences, may occur naturally or may be attributable to human error and flaws. Risk assessment andemergency planning studies therefore have great importance faced with these destructive effects. Emergencyprocedures and plans should be developed by many stakeholder institutions as a matter of urgency. The aim ofthis work is to ensure the creation of a professional and detailed “risk management application” for potentialrisks in museum palaces. The establishment of a risk identification team and the documentation of all risks bythis team would ensure that these risks are discussed and set up on the basis of prior or existing damage anddeterioration. The scope of the work extends to museum managers, conservation professionals (restorers andconservators), occupational health and safety professionals and information professionals. The determinationof the most appropriate and up-to-date risk management techniques by monitoring all the risk parameterswill also prevent budget, labor and time losses. These efforts should be made to establish fast decision makingmechanisms for effective risk management and emergency management strategies to increase the fortificationof museum palaces against all risks.