hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Türkçede Yakınanlamlılık ve Karşıtanlamlılık Olgusunun Derlem Temelli İncelenmesi
Corpus-Based Study of Near-Synonym and Antonymy Fact in Turkish Language
Yazar: Gündoğdu, Ayşe Eda
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: near-synonym,antonymy,adjective,corpus ; yakınanlamlılık,karşıtanlamlılık,sıfat,derlem

Bu çalışmada, Türkçede aynı içlem kapsamında değerlendirilebilensoğuk/serin/ılık/sıcak ve yüksek/alçak/uzun/kısa sıfatlarının düzanlamsal vedeğişmeceli anlamsal görünümleri arasındaki yakınanlamlılık-karşıtanlamlılıkilişkiselliğini derlem temelli ve karşılaştırmalı olarak ortaya koymakamaçlanmaktadır. Bu çerçevede inceleme konusu sözcüklerin gönderimsel alanısomuttan soyuta doğru ilerledikçe, diğer bir deyişle düzanlamsal görünümlerdendeğişmeceli anlam boyutuna doğru geçiş yapıldıkça, sözcüklerarası anlamilişkisinin hangi koşullar altında sağlanabildiği ve ne tür bağlamsaldurumlarda farklılaştığı araştırma sorusu olarak kabul edilmiştir. Çalışmadayöntem açısından betimsel tarama kullanılmış, elde edilen sonuçlar yüzde vesıklık tabloları aracılığıyla yorumlanmıştır. Sonuç olarak, sıfatlar arasındakiyakınanlamlılık ve karşıtanlamlılık ilişkilerinin genel olarak düzanlamsaldüzeyde kaldığını, anlam soyutlaştıkça söz konusu ilişkilerin kurulmasınıngüçleştiği gözlemlenmiştir.

The main purpose of this studyis to reveal the near-synonym and antonymy relationality between the denotativeand figurative semantic aspects of such adjectives as cold / cool / warm / hotand high / low / long / short which can be evaluated in the same sense inTurkish language. In this framework, it has been revealed under whichconditions the inter-lexical semantic relation can be achieved and in what kindof contextual situations this relation may differ as the referential meaning ofthe abovementioned adjectives progresses from concrete to abstract (i.e. fromdenotative aspects into figurative semantic dimension). In this study, themethod of descriptive scanning has been used, and the results of the study havebeen interpreted through the percentage and frequency tables. In conclusion, ithas been observed that the near-synonym and antonymy aspects generally remainat the denotative level and the establishment of abovementioned sense relationsbecomes more difficult as the meaning gets more abstract.
Türkçede Aitlik Ulamı ve Biçimsel İfadesi
Türkçede Aitlik Ulamı ve Biçimsel İfadesi
Yazar: Kunduracı, Aysun
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 26 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Türkçe, biçimbilim, aitlik, kişi, uyum, iyelik öbekleri

Bu çalışma aitliğin Türkçede bir dilbilgisel ulam olduğunu ve alanyazında şimdiye dek “3. tekil kişi iyelik” eki olarak gösterilen -(s)I ekinin kişi, sayı ve aitlik yerine yalnızca aitlik ulamını gösterdiğini, diğer bir deyişle, -(s)I ekinin kişi ve sayı bilgisi içermeyen bir “aitlik” eki1 olduğunu önermektedir. -(s)I ekinin işlevi için önerilen çözümleme, ekin eklenme sürecini, belirdiği ortamı, iyelik öbeklerini, iyelik öbeklerinin anlamsal, yapısal ve biçimsel özelliklerini de kapsamaktadır. Önerilen çözümleme, biçimbilimi özerk bir sistem olarak kabul etmekte ve anlam ve biçimin ayrı süreçlere dayandığı bir biçimbilim modelini izlemektedir. Çalışma, ayrıca, iyelik öbeklerinde uyum ilişkisine değinmekte, sunulan önerileri desteklemek ve çalışmayı daha ilginç kılmak adına farklı dillerden veriler sunmaktadır.Anahtar sözcükler: Türkçe, biçimbilim, aitlik, kişi, uyum, iyelik öbekleri

Bu çalışma aitliğin Türkçede bir dilbilgisel ulam olduğunu ve alanyazında şimdiye dek “3. tekil kişi iyelik” eki olarak gösterilen -(s)I ekinin kişi, sayı ve aitlik yerine yalnızca aitlik ulamını gösterdiğini, diğer bir deyişle, -(s)I ekinin kişi ve sayı bilgisi içermeyen bir “aitlik” eki1 olduğunu önermektedir. -(s)I ekinin işlevi için önerilen çözümleme, ekin eklenme sürecini, belirdiği ortamı, iyelik öbeklerini, iyelik öbeklerinin anlamsal, yapısal ve biçimsel özelliklerini de kapsamaktadır. Önerilen çözümleme, biçimbilimi özerk bir sistem olarak kabul etmekte ve anlam ve biçimin ayrı süreçlere dayandığı bir biçimbilim modelini izlemektedir. Çalışma, ayrıca, iyelik öbeklerinde uyum ilişkisine değinmekte, sunulan önerileri desteklemek ve çalışmayı daha ilginç kılmak adına farklı dillerden veriler sunmaktadır.Anahtar sözcükler: Türkçe, biçimbilim, aitlik, kişi, uyum, iyelik öbekleri
Sinema göstergebilimi
Sinema göstergebilimi
Yazar: Bağder, Duygu
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Göstergebilim, gösterge dizgelerinin bilimi anlamına gelir. Sıklıkla tekrar edildiği gibi, göstergebilimin varlığı ve diğer bilimler arasında önemli bir yer tutacağı Saussurc tarafından çok önceleri belirtilmiştir. Yine Saussure tarafından belirtildiği gibi, göstergebilim, diğer iletişim dizgelerini (dildışı) ve dilbilimi de içine alan bir bilimdir. Fakat dilbilimin inceleme nesnesi olan, kullandığımız eklemli ve doğal dil, gösterge dizgeleri içinde en belirgin ve en düzenli olan bir iletişim dizgesi olduğundan, sonraları göstergebilimi içine alan bir bilim olur. Daha doğrusu göstergebilim, yapısal dilbilimin uygulama ve inceleme yöntemlerini benimser ama "terim olarak içerdiği göstergenin gerekliliğini yadsır" (Yalçın: 1994:10) diyen Henault göstergebilimi tanımlarken şöyle der: "Göstergebilim, ilk bakışta çelişkili gelecek biçimde, Saussure'ün gösterge sorunsalından ayrılmaktadır: Bugünün göstergebilimi için, anlamları incelemek, ne bir göstergeler öğretisi oluşturmak, ne de göstergelerle ilgilenmektir; göstergelerden kurtulmaktır."

Göstergebilim, gösterge dizgelerinin bilimi anlamına gelir. Sıklıkla tekrar edildiği gibi, göstergebilimin varlığı ve diğer bilimler arasında önemli bir yer tutacağı Saussurc tarafından çok önceleri belirtilmiştir. Yine Saussure tarafından belirtildiği gibi, göstergebilim, diğer iletişim dizgelerini (dildışı) ve dilbilimi de içine alan bir bilimdir. Fakat dilbilimin inceleme nesnesi olan, kullandığımız eklemli ve doğal dil, gösterge dizgeleri içinde en belirgin ve en düzenli olan bir iletişim dizgesi olduğundan, sonraları göstergebilimi içine alan bir bilim olur. Daha doğrusu göstergebilim, yapısal dilbilimin uygulama ve inceleme yöntemlerini benimser ama "terim olarak içerdiği göstergenin gerekliliğini yadsır" (Yalçın: 1994:10) diyen Henault göstergebilimi tanımlarken şöyle der: "Göstergebilim, ilk bakışta çelişkili gelecek biçimde, Saussure'ün gösterge sorunsalından ayrılmaktadır: Bugünün göstergebilimi için, anlamları incelemek, ne bir göstergeler öğretisi oluşturmak, ne de göstergelerle ilgilenmektir; göstergelerden kurtulmaktır."
dA"nın İşlevleri
dA"nın İşlevleri
Yazar: Çelik, Mehmet
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Türkçe'deki d/l1 parçacığının belirteç ve bağlaç olarak kullanımı dilbilim çalışmalarında iyi işlendiği halde, dA"nın daha birçok kullanımının ve işlevinin incelenmediği görülmüştür (Lewis, 1967; Underhill, 1980; EdiSkun, 1988; Ergin, 1990). Sözkonusu işlevler arasında yetenek, olasılık, uyum bildirme, amaç lümceciklerinin bağlacı, koşullu ve yardımcı tümcecik bağlacı, ve odaklama bulunmaktadır. Bu çalışma, dA biçimbiriminin adı geçen işlevlerini söylem içinde inceleyerek, dilbilgisi açısından anlamsal öbeklendirmeyi amaçlamaktadır. Bunun yanısıra, dilbilim çalışmalarında değinildiği halde, tatmin edici bir açıklama getirilemeyen ve tümce düşümleriyle ortaya çıkan dA kullanımlarına bir açıklama getirilmeye çalışılmıştır. Değerlendirmeler ve incelemelerde, konuya daha iyi ışık tutmak amacıyla, İngilizce dilbilgisi kurallarına olduğu gibi, Türkçe ifadelerin İngilizce olası karşılıklarına da göndermeler yapılmıştır.

Türkçe'deki d/l1 parçacığının belirteç ve bağlaç olarak kullanımı dilbilim çalışmalarında iyi işlendiği halde, dA"nın daha birçok kullanımının ve işlevinin incelenmediği görülmüştür (Lewis, 1967; Underhill, 1980; EdiSkun, 1988; Ergin, 1990). Sözkonusu işlevler arasında yetenek, olasılık, uyum bildirme, amaç lümceciklerinin bağlacı, koşullu ve yardımcı tümcecik bağlacı, ve odaklama bulunmaktadır. Bu çalışma, dA biçimbiriminin adı geçen işlevlerini söylem içinde inceleyerek, dilbilgisi açısından anlamsal öbeklendirmeyi amaçlamaktadır. Bunun yanısıra, dilbilim çalışmalarında değinildiği halde, tatmin edici bir açıklama getirilemeyen ve tümce düşümleriyle ortaya çıkan dA kullanımlarına bir açıklama getirilmeye çalışılmıştır. Değerlendirmeler ve incelemelerde, konuya daha iyi ışık tutmak amacıyla, İngilizce dilbilgisi kurallarına olduğu gibi, Türkçe ifadelerin İngilizce olası karşılıklarına da göndermeler yapılmıştır.
Ben ve Ötekiler
Ben ve Ötekiler
Yazar: Aksanıran, Ayşe
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Tahsin Yücel'in birinci baskısı 1983 de, ikinci baskısı 1988 de yapılan. Ben ve Öteki başlıklı kitabı 1960 sonları ile 1980 li yıllarda yazılmış on altı öyküyü içermektedir. Öykülerin tümü içöyküsel anlatıcı «ben» tarafından anlatılmaktadır; kendisine her öyküde Memedali adlı bir kahraman eşlik etmektedir. Diğer kimi kahramanlar da değişik öykülerde yalnız adlarıyla da olsa varlıklarını sürdürürler. Örneğin Karadede hem «Yaşadıktan Sonra», hem «Dönüşüm» adlı öykülerde. Ebe de «Öteyaşama» ve «Üçlem»de yer alırlar. Bu özellik yapıta bütünlük ve süreklilik kazandırmaktadır. İlk öykülerden içöyküsel anlatıcının çocuk ("Ben de Memedali de sayıları yeni öğrenmiştik."; «Önü», s.9)*, ortaokul öğrencisi ("Ama ortaokula başlayınca..." «Öteyaşama», s.20)> sonrakilerden de delikanlı olduğunu anlıyoruz: "Gidip bir kahveye oturduk, sigara, çay, gazoz içtik, bir iki saate tükettik paralan" («Bebekler», s.237). Görüldüğü gibi içöyküsel anlatıcı bir öykü kahramanı olarak Memedali ile birlikte büyüyor. Son öyküde ise öykü kahramanı kimliğinin ortadan kalktığını, uzam ve zaman göndergelerinin silindiğini, yalnız içöyküsel anlatıcının sesinin duyulduğunu saptıyoruz («Sonu»).

Tahsin Yücel'in birinci baskısı 1983 de, ikinci baskısı 1988 de yapılan. Ben ve Öteki başlıklı kitabı 1960 sonları ile 1980 li yıllarda yazılmış on altı öyküyü içermektedir. Öykülerin tümü içöyküsel anlatıcı «ben» tarafından anlatılmaktadır; kendisine her öyküde Memedali adlı bir kahraman eşlik etmektedir. Diğer kimi kahramanlar da değişik öykülerde yalnız adlarıyla da olsa varlıklarını sürdürürler. Örneğin Karadede hem «Yaşadıktan Sonra», hem «Dönüşüm» adlı öykülerde. Ebe de «Öteyaşama» ve «Üçlem»de yer alırlar. Bu özellik yapıta bütünlük ve süreklilik kazandırmaktadır. İlk öykülerden içöyküsel anlatıcının çocuk ("Ben de Memedali de sayıları yeni öğrenmiştik."; «Önü», s.9)*, ortaokul öğrencisi ("Ama ortaokula başlayınca..." «Öteyaşama», s.20)> sonrakilerden de delikanlı olduğunu anlıyoruz: "Gidip bir kahveye oturduk, sigara, çay, gazoz içtik, bir iki saate tükettik paralan" («Bebekler», s.237). Görüldüğü gibi içöyküsel anlatıcı bir öykü kahramanı olarak Memedali ile birlikte büyüyor. Son öyküde ise öykü kahramanı kimliğinin ortadan kalktığını, uzam ve zaman göndergelerinin silindiğini, yalnız içöyküsel anlatıcının sesinin duyulduğunu saptıyoruz («Sonu»).
Sözceleme ve Göstergebilim
Sözceleme ve Göstergebilim
Yazar: Kıran, Zeynel
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Göstergebilimin konusu «anlam»dır. Anlam felsefeden dilbilime,budunbilimden tarihe, ruhbilimden toplumbilime «insanbilimleri» adı altında toplanan bilim dallarının tümünü ilgilendiren son derece geniş bir alandır. Göstergebilim dilin değişik biçimleriyle kavranan anlamın görünen kısmıyla, yani anlamı gerçekleştiren, onu iletişimsel kılan söylemle ilgilenir.Göstergebilim kuramı anlatısal metinlerden yola çıkılarak oluşturulmasına karşın, açıklayıcı gücü sayesinde, bu alanı aşmıştır. Anlamla ilişkili olarak ortaya koyduğu genel varsayımlar, bugün her tür metne, ayrıca toplumsal davranışlara, insan ilişkilerine, kurumlara, uzamların kullanım ve düzenlenmesine kadar pek çok değişik kültürel olguya uygulanabilmektedir.

Göstergebilimin konusu «anlam»dır. Anlam felsefeden dilbilime,budunbilimden tarihe, ruhbilimden toplumbilime «insanbilimleri» adı altında toplanan bilim dallarının tümünü ilgilendiren son derece geniş bir alandır. Göstergebilim dilin değişik biçimleriyle kavranan anlamın görünen kısmıyla, yani anlamı gerçekleştiren, onu iletişimsel kılan söylemle ilgilenir.Göstergebilim kuramı anlatısal metinlerden yola çıkılarak oluşturulmasına karşın, açıklayıcı gücü sayesinde, bu alanı aşmıştır. Anlamla ilişkili olarak ortaya koyduğu genel varsayımlar, bugün her tür metne, ayrıca toplumsal davranışlara, insan ilişkilerine, kurumlara, uzamların kullanım ve düzenlenmesine kadar pek çok değişik kültürel olguya uygulanabilmektedir.
Verlaine'de Uzam-Özne İlişkisi
Verlaine'de Uzam-Özne İlişkisi
Yazar: Korkut, Ece
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Fransız şair Paul Verlaine (1844-1896)'in, Arthur Rimbaud (1854-1891) ile yaşadığı tutkulu beraberliğin sonunda, Rimbaud'yu silahla yaralaması sonucunda 1873-75 yılları arasını Brüksel ve Mons hapishanelerinde geçirdiği bilinir. Yukarıdaki şiir tutukluluğunun son döneminde yazılmıştır. Şiirin bütünü (göreli olarak uzun) bir süredir kapalı bir uzamda tutulan bir öznenin "artık" dışarıda olmaya duyduğu özlemi ifade eden sözcük ve anlatımlarla örülmüş, öznenin temel tutkusu, kapalı uzamdan (esensiz) açık uzama (esenli) geçebilmektir,

Fransız şair Paul Verlaine (1844-1896)'in, Arthur Rimbaud (1854-1891) ile yaşadığı tutkulu beraberliğin sonunda, Rimbaud'yu silahla yaralaması sonucunda 1873-75 yılları arasını Brüksel ve Mons hapishanelerinde geçirdiği bilinir. Yukarıdaki şiir tutukluluğunun son döneminde yazılmıştır. Şiirin bütünü (göreli olarak uzun) bir süredir kapalı bir uzamda tutulan bir öznenin "artık" dışarıda olmaya duyduğu özlemi ifade eden sözcük ve anlatımlarla örülmüş, öznenin temel tutkusu, kapalı uzamdan (esensiz) açık uzama (esenli) geçebilmektir,
Gazete Söyleminde Kiplik ve İşlevleri
Gazete Söyleminde Kiplik ve İşlevleri
Yazar: Oktar, Lütfiye; Cem Değer, Ayşen
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Her toplumun, insanlar, yetileri ve birbirleriyle etkileşim biçimlerini içeren yaşama ilişkin inanç dizgeleri vardır. Toplumsal düzeni ve gerçeğin kurgulanmasını hem açıklayan hem de meşrulaştıran bu inanç dizgeleri, yani ideolojiler din, siyaset, etik ve estetik değerler, kitle iletişim araçları gibi toplumsal kurumlarla aktarıiırlar ve dil içinde ve dil aracılığıyla ifade edilirler. Dil düzleminde hem sözdizimsel hem de sözetiksel yapılar aslında tarafsızdır; ancak kullanım düzleminde onlara toplumsal ve simgesel anlamlar yüklenmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma gazete söyleminde fikir ve düşüncelerin kurgulanmasında dilsel yapının rolünü araştırmayı amaçlamakladır. Çünkü gazete söyleminde — aslında tüm kitle iletişim araçlarında - bakış açısını oluşturmak ve sürdürmek için sistematik olarak belli dilsel düzenekler kullanılmaktadır. Dilbilimsel çözümlemeler, sistematik olarak kullanılan sözdizimsel yapıların ve sözcükleştirmenin niteliklerini betimleme işlevini görmektedir. Bu çalışmada gazete söyleminin ideolojik özelliğini belirlemek amacıyla, hemen hemen tüm anlamların toplumsal olarak kurgulandığı, söylemin toplumsal bir ürün ve toplumsal bir pratik olduğu görüşünü benimseyen işlevsel- dizgeci dilbilim kuramının temel alındığı Eleştirel Söylem Çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır.

Her toplumun, insanlar, yetileri ve birbirleriyle etkileşim biçimlerini içeren yaşama ilişkin inanç dizgeleri vardır. Toplumsal düzeni ve gerçeğin kurgulanmasını hem açıklayan hem de meşrulaştıran bu inanç dizgeleri, yani ideolojiler din, siyaset, etik ve estetik değerler, kitle iletişim araçları gibi toplumsal kurumlarla aktarıiırlar ve dil içinde ve dil aracılığıyla ifade edilirler. Dil düzleminde hem sözdizimsel hem de sözetiksel yapılar aslında tarafsızdır; ancak kullanım düzleminde onlara toplumsal ve simgesel anlamlar yüklenmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma gazete söyleminde fikir ve düşüncelerin kurgulanmasında dilsel yapının rolünü araştırmayı amaçlamakladır. Çünkü gazete söyleminde — aslında tüm kitle iletişim araçlarında - bakış açısını oluşturmak ve sürdürmek için sistematik olarak belli dilsel düzenekler kullanılmaktadır. Dilbilimsel çözümlemeler, sistematik olarak kullanılan sözdizimsel yapıların ve sözcükleştirmenin niteliklerini betimleme işlevini görmektedir. Bu çalışmada gazete söyleminin ideolojik özelliğini belirlemek amacıyla, hemen hemen tüm anlamların toplumsal olarak kurgulandığı, söylemin toplumsal bir ürün ve toplumsal bir pratik olduğu görüşünü benimseyen işlevsel- dizgeci dilbilim kuramının temel alındığı Eleştirel Söylem Çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır.
Görsel Nesnelerin Çözümlenmesinde Göstergebilimsel Yöntem
Görsel Nesnelerin Çözümlenmesinde Göstergebilimsel Yöntem
Yazar: Öztokat, Nedret
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Dil dizgesi ve dilsel gösterge üzerine Saussure'iin gözlemleri son çözümlemede geniş bir göstergebilim kuramını öngörmüştür, Buna göre insana ilişkin temel olgulardan dil öteki dizgelerle birlikte göstergebilime bağlanır: "Dil, kavramları belirtilen bir göstergeler dizgesidir. Onun için de, yazıyla, sağır dilsiz abecesiyle, simgesel nitelikli kutsal törenlerle, incelik belirtisi sayılan davranış biçimleriyle, askerlerin belirtkeleriyle, vb. karşılaştırılabilir. Yalnız dil bu dizgelerin en önermişidir" (Saussure 1985:18-19).

Dil dizgesi ve dilsel gösterge üzerine Saussure'iin gözlemleri son çözümlemede geniş bir göstergebilim kuramını öngörmüştür, Buna göre insana ilişkin temel olgulardan dil öteki dizgelerle birlikte göstergebilime bağlanır: "Dil, kavramları belirtilen bir göstergeler dizgesidir. Onun için de, yazıyla, sağır dilsiz abecesiyle, simgesel nitelikli kutsal törenlerle, incelik belirtisi sayılan davranış biçimleriyle, askerlerin belirtkeleriyle, vb. karşılaştırılabilir. Yalnız dil bu dizgelerin en önermişidir" (Saussure 1985:18-19).
Türkçe'de Öznelik Eksiltme
Türkçe'de Öznelik Eksiltme
Yazar: Van Schaaik, Gerjan
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Bu makalede yükleyici oluşumu kavramının anlamca farklı olan ama ortak yapısal özellikler gösteren bazı Türkçe eylem biçimlerine nasıl uygulanabileceği anlatılmaktadır. İşlevsel Dilbilgisi (İD) temelli bir bakış açısıyla pek çok dildeki (örneğin Alman Dil Ailesi'ne ait dillerdeki) edilgen eylem biçimleri olgusu 'Seçeneksel Özne Ataması' yoluyla çözümlenirken, biçimbirimsel edilgen yapılar kullanan diller söz konusu olduğunda, aynı bakış açısı bazı sorunlara yol açmaktadır.

Bu makalede yükleyici oluşumu kavramının anlamca farklı olan ama ortak yapısal özellikler gösteren bazı Türkçe eylem biçimlerine nasıl uygulanabileceği anlatılmaktadır. İşlevsel Dilbilgisi (İD) temelli bir bakış açısıyla pek çok dildeki (örneğin Alman Dil Ailesi'ne ait dillerdeki) edilgen eylem biçimleri olgusu 'Seçeneksel Özne Ataması' yoluyla çözümlenirken, biçimbirimsel edilgen yapılar kullanan diller söz konusu olduğunda, aynı bakış açısı bazı sorunlara yol açmaktadır.
Prototip Kuramı Çerçevesinde Bir Araştırma
Prototip Kuramı Çerçevesinde Bir Araştırma
Yazar: Seferoğlu, Gölge
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

1970 lerin başında Eleanor Rosch anlamsal ve algısal ulamların (semantic and perceptual categories) bütün öğelerinin bağlı bulundukları ulamı aynı şekilde temsil etmediklerini, ancak bir ulam içerisinde mümkün olan göndergeler arasında o ulamı temsil eden en iyi örnekler bulunduğunu ileri sürdü. Buna göre, örneğin "sebze" denilince en çok akla gelen sebzenin, "kuş" denilince en çok kuşa benzediği düşünülen kuşun ulamlarını en iyi temsil ettiklerini savundu ve bu en iyi örnekleri "prototip" olarak adlandırdı. Rosch Kaliforniya Üniversitesinde (Berkeley) yaptığı araştırmalarla desteklediği bu tezini ileri sürmeden önce ulamların kendi içlerinde dizgeleri olmayan (unstructured), birbirine eşit öğelerden oluştuğu görüşü psikoloji ve dilbilime hakimdi. Bu görüşe karşıt olarak Rosch (1973) anlamsal ve algısal ulamların kendi içlerinde belirli bir dizge içerisinde bulunduklarını ve her ulamın o ulamı en iyi temsil eden bir temel öğe etrafında ulamı daha az temsil eden öğelerle çevrili olduğunu ileri sürdü.

1970 lerin başında Eleanor Rosch anlamsal ve algısal ulamların (semantic and perceptual categories) bütün öğelerinin bağlı bulundukları ulamı aynı şekilde temsil etmediklerini, ancak bir ulam içerisinde mümkün olan göndergeler arasında o ulamı temsil eden en iyi örnekler bulunduğunu ileri sürdü. Buna göre, örneğin "sebze" denilince en çok akla gelen sebzenin, "kuş" denilince en çok kuşa benzediği düşünülen kuşun ulamlarını en iyi temsil ettiklerini savundu ve bu en iyi örnekleri "prototip" olarak adlandırdı. Rosch Kaliforniya Üniversitesinde (Berkeley) yaptığı araştırmalarla desteklediği bu tezini ileri sürmeden önce ulamların kendi içlerinde dizgeleri olmayan (unstructured), birbirine eşit öğelerden oluştuğu görüşü psikoloji ve dilbilime hakimdi. Bu görüşe karşıt olarak Rosch (1973) anlamsal ve algısal ulamların kendi içlerinde belirli bir dizge içerisinde bulunduklarını ve her ulamın o ulamı en iyi temsil eden bir temel öğe etrafında ulamı daha az temsil eden öğelerle çevrili olduğunu ileri sürdü.
Gazete Köşe Yazılarında Eşdizimsel Örüntüleme ve İdeoloji
Gazete Köşe Yazılarında Eşdizimsel Örüntüleme ve İdeoloji
Yazar: Yağcıoğlu, Semiramis
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 10, 2015

Hangi metinsel ve söylemsel öğelerin ve düzeylerin ideolojinin taşıyıcısı olabileceği sorusu, söylemi bir toplumsal etkinlik ve ideolojilerin çatışma alanı olarak ele alan Eleştirel Söylem Çözümlemesi yaklaşımının başlıca konusudur (Fairclough 1992) Genelde anlamların, özellikle sözcük anlamlarının, ideolojilerin konuşlandığı alanlar olduğu ileri sürülmüştür. Sözcük anlamlarının önemi yadsınmamakla birlikte önsayıltı (presupposition), eğreltileme (metaphor) ve bağdaşıklık (coherence) gibi anlamın diğer görünüşlerinin de dil ve ideoloji arasındaki bağların kurulmasındaki işlevlerinin araştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Hangi metinsel ve söylemsel öğelerin ve düzeylerin ideolojinin taşıyıcısı olabileceği sorusu, söylemi bir toplumsal etkinlik ve ideolojilerin çatışma alanı olarak ele alan Eleştirel Söylem Çözümlemesi yaklaşımının başlıca konusudur (Fairclough 1992) Genelde anlamların, özellikle sözcük anlamlarının, ideolojilerin konuşlandığı alanlar olduğu ileri sürülmüştür. Sözcük anlamlarının önemi yadsınmamakla birlikte önsayıltı (presupposition), eğreltileme (metaphor) ve bağdaşıklık (coherence) gibi anlamın diğer görünüşlerinin de dil ve ideoloji arasındaki bağların kurulmasındaki işlevlerinin araştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.