Genç Erkek ve Kadın Yol Kullanıcılarının Yaya ve Sürücü Davranışları Arasındaki İlişkinin Araştırılması
Investigating Young Male and Female Road Users’ Behaviour as Pedestrians and Drivers
Yazar: Öztürk, İbrahim; Öz, Bahar
Dergi: Psikoloji Çalışmaları, Vol. 41 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Young road users,pedestrian behaviours,driver behaviours,aberrant road user behaviours,road safety ; Genç yol kullanıcıları,yaya davranışları,sürücü davranışları,sapkın yol kullanıcı davranışları,yol güvenliği

Genç yol kullanıcıları, sürücü veya yaya olarak trafik kazalarına maruz kalma konusunda en savunmasız gruplardan birini oluşturmaktadır. Yaya ve sürücü davranışları, yol kullanıcılarının güvenliğinin önemli yordayıcılarındandır. Bu çalışmanın temel amacı, genç erkek ve kadın yol kullanıcılarının yaya davranışları ile sürücü davranışları arasındaki ilişkiyi  araştırmaktır.  Çalışmaya  19-28  yaş  arası  (M  =  22.2, SD  =  1.77)  573  genç  yol  kullanıcısı  (316  erkek,  257 kadın) katılmıştır. Katılımcılar Yaya Davranışları Ölçeği (PBS), Sürücü Davranışları Ölçeği (DBQ), Olumlu Sürücü Davranışları  Ölçeği  (PDBS)  ve  demografik  bilgi  formundan  oluşan  bir  anket  bataryası  tamamlamıştır.  Çalışmanın amaçları doğrultusunda çalışmada ilk olarak yaya davranışları ölçeğinin faktör yapısı incelenmiştir. Bu aşamayı takiben, yaya ve sürücü davranışlarındaki cinsiyet farklılığı incelenmiştir. Cinsiyet farklılıkları açısından, erkekler kadınlara göre daha fazla yaya ihlalleri, yaya saldırgan ihlalleri, sürücü saldırgan ihlalleri, sürücü sıradan ihlalleri ve daha az sürücü dalgınlığı göstermiştir. Ayrıca, sapkın yaya davranışları sapkın sürücü davranışlarıyla pozitif ilişkili gösterirken, olumlu yaya davranışları sapkın sürücü davranışlarıyla negatif ilişki göstermiştir. Yaya dalgınlığı ve yaya saldırgan ihlalleri  olumlu  sürücü  davranışlarıyla  negatif  ilişki  gösterirken,  yaya  ihlalleri  ve  olumlu  yaya  davranışları  olumlu sürücü davranışlarıyla pozitif ilişki göstermiştir. Genel olarak, sonuçlar daha fazla sapkın yaya davranışları gösteren genç yol kullanıcılarının aynı zamanda daha fazla sapkın sürücü davranışları gösterdiğini vurgulamaktadır. Bulgular sapkın sürücü davranışlarına karşı alınacak önlemler ile ilgili olarak da tartışılmıştır. Bu çalışmada belirtilen yaya ve sürücü davranışları arasındaki tutarlılık dikkate alındığında, farklı yol kullanıcısı rollerine ayrıntılı olarak odaklanmanın, özellikle belirli trafik koşulları veya sürücü davranışları için müdahale programlarının planlanmasında önemli olduğu gösterilmiştir. Ek olarak, genç yol kullanıcılarının sahip olduğu farklı rollerin araştırılması, alan yazına trafik ortamının karmaşık ve dinamik yapısında saha yönetimlerine yansıtılabilecek ek bilgiler sağlamaktadır

Young  road  users  constitute  one  of  the  most  vulnerable  groups  in  terms  of experiencing road traffic accidents as either drivers or pedestrians. Pedestrian and driver behaviours are important predictors of the road users’ safety. The present study mainly aims to investigate the relationship between behaviours of young male and female road users as drivers and pedestrians. A total number of 573 young road users (316 male, 257 female) aged from 19 to 28 (M = 22.2, SD = 1.77) participated in the present study. Participants were requested to fill out a questionnaire package including demographic information form as well as the Pedestrian Behaviour Scale (PBS), the Driver Behaviour Questionnaire (DBQ) and the Positive Driver Behaviours Scale (PDBS). In line with the aims of the present study, first, the factor structure of the Pedestrian Behaviour Scale was investigated. Following that, gender differences in pedestrian and driver behaviours were examined. In terms of gender difference, males showed more pedestrian  transgressions,  pedestrian  aggressive  violations,  driver  aggressive violations,  driver  ordinary  violations  and  fewer  driver  lapses  compared  to females.  Moreover,  aberrant  pedestrian  behaviours  were  positively  related to  aberrant  driver  behaviour,  whereas  positive  pedestrian  behaviours  were negatively associated with aberrant driver behaviour. While pedestrian lapses and aggressive violations were negatively related to positive driver behaviours, pedestrian  transgression  and  positive  pedestrian  behaviours  were  positively associated  with  positive  driver  behaviours.  Overall,  the  results  indicated  that young  road  users  who  expressed  more  aberrant  pedestrian  behaviours  also showed more aberrant driver behaviours. The results were discussed in relation to  the  administration  of  countermeasures  against  aberrant  driver  behaviours. Considering the consistency between displayed pedestrian and driver behaviours evidenced in the present study; focusing on different road user roles in detail was shown to be important especially for planning intervention programs for specific traffic conditions or driver behaviours. Additionally, investigating different roles that young road users have provides the literature with additional knowledge which could be reflected in field administrations in the complex and dynamic nature of the traffic environment.