Malatya Ulu Camii Bezemelerinin Morfolojik Analiz Yöntemiyle Değerlendirilmesi
Evaluation of Malatya Grand Mosque Ornaments Using the Morphological Analysis Method
Yazar: Şahin, Murat; Olğun, Tuba Nur; Akbulut, Pınar
Dergi: Art-Sanat No. 23, 2024
Anahtar kelimeler: Visual Arts (Other) ; Görsel Sanatlar (Diğer) ; Malatya Grand Mosque,Morphological Analysis,Ornament,Fractal Analysis,Geometric Form ; Malatya Ulu Camii,Morfolojik Analiz,Bezeme,Fraktal Analiz,Geometrik Form

Malatya Ulu Camii, uygulanan plan şeması, teknik özellikleri, malzeme ve süslemeleri açısından Selçuklu Devleti’nin Anadolu’daki eşsiz eserlerinin başında gelmektedir. Cami’de kullanılan süsleme, bezeme ögeleri ve sırlı tuğla tekniği Anadolu’daki Türk-İslam süsleme sanatının gelişiminde etkili olmuştur. Bu çalışmanın amacı, Selçuklu Dönemi mimari eserlerinden biri olan Malatya Ulu Camii’nin bezemelerini analiz etmek ve bu bağlamda tezyinat ögeleri üzerinden kültürel mirasın korunmasının önemine dikkati çekmektir. Dönemin yapı bezemelerinin Türk-İslam mimarisi bakımından değeri göz önünde bulundurulduğunda, başta Malatya Ulu Camii olmak üzere benzer niteliklere sahip yapıların koruma altına alındıklarında tezyinat özellikleri yönünden de derinlemesine değerlendirmelerinin gerekliliği anlaşılmaktadır. Çalışmada, Malatya Ulu Camii’nin doğu ve batı yönündeki taç kapılarında, mihrap ve avlusunda yer alan bezemelerde bulunan biçimler dört ayrı başlık altında sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmaya göre her bezeme mikro ölçekte, fraktal analiz yöntemi kullanılarak morfolojik açıdan incelenmiştir. Buna göre elde edilen sonuçlar, taç kapılarda yer alan mukarnasların fraktal değerlerinin diğer tezyinat unsurlarından fazla olduğunu göstermektedir. Bunları sırasıyla geometrik geçmeler ve motifler, bitkisel motifler ve silmeler izlemektedir. Bu üç ögenin fraktal değerleri birbirine oldukça yakındır. Bu veriler taç kapıda bulunan mukarnasların, diğer süsleme ögelerine göre daha karmaşık bir geometriye sahip olduğunu göstermektedir.

The Malatya Ulu Mosque is one of the unique works of the Seljuk State in Anatolia in terms of its applied plan scheme, technical features, materials and ornaments. The decoration, ornamentation elements and glazed brick technique used in the mosque were influential in the development of Turkish-Islamic decorative art in Anatolia. The aim of this study is to analyze the ornaments of the Malatya Ulu Mosque, one of the architectural works of the Seljuk Period, and in this context, to draw attention to the importance of preserving cultural heritage through decorative elements. Considering the value of the building decorations of the period in terms of Turkish-Islamic architecture, it is understood that buildings with similar characteristics, especially the Malatya Ulu Mosque, need to be evaluated in depth in terms of their decorative features when they are taken under protection. In the study, the forms found in the ornaments on the east and west portals, the mihrab, and the courtyard of the Malatya Ulu Mosque were classified under four separate headings. According to this classification, each ornaments was examined morphologically at microscale using fractal analysis method. Accordingly, the results obtained show that the fractal values of the muqarnas on the crown gates are higher than those of the other decorative elements. These are followed by geometric interlaces and motifs, and vegetal motifs and moldings respectively. The fractal values of these three elements are quite close to each other. These data show that the muqarnas on the crown gate have a more complex geometry than the other decorative elements.