Âmiran Kurtkan Bilgiseven’in Türk Sosyolojisine Katkıları
Contributions of Amiran Kurtkan Bilgiseven to Turkish Sociology
Yazar: Dikici, Erkan
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 13 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of History ; Tarih Sosyolojisi ; Amiran Kurtkan Bilgiseven,Sosyoloji,Türk Sosyolojisi,Yerli Sosyoloji ; Amiran Kurtkan Bilgiseven,Sociology,Turkish Sociology.,Native Sociology

Türkiye’de sosyoloji disiplini yaklaşık bir asırlık bir geçmişe sahiptir. Bu disiplinin kurumsallaşma süreci, özellikle erken Cumhuriyet döneminde Ziya Gökalp’in öncülüğünde başlamıştır. Gökalp, Türkiye’de sosyolojinin kurucu figürü olarak kabul edilmekte ve birinci kuşak sosyologlar arasında yer almaktadır. Onu izleyen ikinci kuşakta ise Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu ve Hilmi Ziya Ülken gibi isimler öne çıkmıştır. Üçüncü kuşakta ise Türk sosyolojisine özgün katkılarda bulunan birçok düşünür ortaya çıkmıştır; bunlardan biri de Âmiran Kurtkan Bilgiseven’dir. Âmiran Kurtkan’ın düşünsel yönelimi, hocası Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu’nun etkisiyle şekillenmiş ve bu doğrultuda gelişmiştir. Fındıkoğlu’nun düşünsel mirasını sürdüren Kurtkan, Türk sosyolojisinin önde gelen temsilcilerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Sosyolojinin çeşitli alt alanlarında üretken bir şekilde çalışmalar yürüten Kurtkan, kendi ifadesiyle 26 kitap, 113 makale ve 15 çocuk kitabı kaleme almıştır. Eserlerinde genel olarak bilim felsefesi, sosyolojik yöntem ve metodoloji, Türk toplum yapısı, toplumsal değişim ve kalkınma, iktisadî gelişme ile toplumsal çözülme gibi temalar üzerinde yoğunlaşmıştır. Kurtkan’ın özel önem atfettiği alanlardan biri de din sosyolojisidir. Türk-İslam kültür sentezini düşünsel referans noktası olarak benimseyen Kurtkan, sosyolojik analizlerinde İslamiyet’in ve Kur’ân-ı Kerîm’in hükümlerini dikkate almış; bu yönüyle dini referansları barındıran özgün bir sosyolojik perspektif geliştirmiştir. Millî kimlik ve kültürel mirasla uyumlu bir sosyolojik yaklaşım benimseyen Kurtkan, özellikle din, ekonomi ve eğitim kurumları üzerinden toplumsal yapı analizleri gerçekleştirmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, Türk sosyoloji geleneği içinde önemli bir yere sahip olan Âmiran Kurtkan’ın sosyolojik düşüncesini incelemek ve alana yaptığı katkıları ortaya koymaktır. Kurtkan, sosyolojinin birçok alanında özgün fikirler ileri sürerek disiplinin gelişimine anlamlı katkılarda bulunmuştur. Türk toplumunun yapısını tarihsel ve kültürel bağlamı içerisinde ele alma gerekliliğini vurgulayan Kurtkan, bu yönüyle Türk sosyolojisine özgün bir perspektif kazandırmıştır.

The discipline of sociology in Turkey has a history of nearly a century. The institutionalization process of this discipline began under the leadership of Ziya Gökalp, especially in the early Republican period. Gökalp is considered the founding figure of sociology in Turkey and is among the first-generation sociologists. In the second generation that followed him, names such as Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu and Hilmi Ziya Ülken came to the fore. In the third generation, many thinkers who made original contributions to Turkish sociology emerged; one of them is Amiran Kurtkan Bilgiseven. Amiran Kurtkan’s intellectual orientation was shaped by the influence of his teacher Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu and developed accordingly. Kurtkan, who continues Fındıkoğlu’s intellectual legacy, is considered one of the leading representatives of Turkish sociology. Kurtkan, who has worked productively in various subfields of sociology, has written, in his own words, 26 books, 113 articles and 15 children’s books. In his works, he generally focused on themes such as philosophy of science, sociological method and methodology, Turkish social structure, social change and development, economic development and social disintegration. One of the areas to which Kurtkan attaches special importance is the sociology of religion. Adopting the Turkish-Islamic cultural synthesis as an intellectual reference point, Kurtkan took into account the provisions of Islam and the Quran in his sociological analyses; in this respect, he developed an original sociological perspective that included religious references. Adopting a sociological approach compatible with national identity and cultural heritage, Kurtkan has conducted social structure analyses, particularly on religion, economy and educational institutions. The main purpose of this study is to examine the sociological thought of Amiran Kurtkan, who has an important place in the Turkish sociological tradition, and to reveal his contributions to the field. Kurtkan has made significant contributions to the development of the discipline by putting forward original ideas in many areas of sociology. Emphasizing the need to consider the structure of Turkish society within its historical and cultural context, Kurtkan has brought an original perspective to Turkish sociology in this respect.