EURO BOLGESiNiN PARA POLiTiKASI: Strateji ve Araçlar
EURO BOLGESiNiN PARA POLiTiKASI: Strateji ve Araçlar
Yazar: Oktar, Suat
Dergi: Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi, Vol. 10 No. 1, 2002
Anahtar kelimeler: Avrupa Merkez Bankası,Euro Sistemi,Maastricht Antlaşması

Bu makalede, Avrupa Merkez Bankasz 'nm (AMBY parasal biitiinle$mer;en;evesinde rolii ve ortak para politikasz ele ahnmz$tzr. Ortak para politikaszmnana hedefi fiyat istikrarzm saglamaktadzr. Bunun giivencesi de AMB'nin ekonomikve politik bagzmszzhgzdzr. AMB fiyat istikrarzm gen;ekle$tirmede r;e$itli parapolitikasz arar;larmdan yararlamr ve bu arar;larm kullammmda tamamzylaserbesttir. Bu durum, uygulanan para politikasmm kredibilitesi ir;in de ger;erlidir.Maastricht Antla$masz'yla varzlan uzla$ma sonucu Avrupa Birligi szmrlarzir;inde parasal birlige I Ocak I999 tarihi itibariyle ger;ilmi$ bulunmaktadzr.Maastricht uyum kriterlerini yerine getirdigi belirlenen II Birlik iiyesi arasmdagerr;ekle$en parasal biitiinle$meyle birlikte tek para uygulamasz da fiilen i$lerlikkazanmz$flr. Birligin ortak parasz Euro2 I Ocak 2002' den itibaren banknot vemadeni para cinsinden piyasada tedaviil gormeye ba$lamz$fzr. 28 $ubat 2002itibariyle de biitiin ulusal paralar tedaviilden kalkarken, tiim varhklar Eurocinsinden i$lem gorecektir.Birlik ir;erisinde para politikaszmn diizenlenmesinden ve yiiriitiilmesindenbiitiiniiyle AMB sorumlu tutulmu$tUr. I Ocak I998 'de kuru/an AMB, Birlik iiyesi I5iilkenin ulusal merkez bankalarzyla birlikte Avrupa Merkez Bankalarz Sistemini(AMBS) olu$turmaktadzr. Euro sistemi, AMB 'nin karar alma organ/an olanYiiriitme Kurulu ve Yonetim Konseyi tarafindan yonetilmektedir. Yiiriitme Kurulu eniist karar orgamdzr. AMB 'nin Ba$kam, Ba$kan Yardzmczsz ve dart iiyeden olu$anYiiriitme Kurulu, Yonetim Konseyi 'nin aldzgz kararlara gore para politikaszmnfiilen uygulayzczsz sorumlulugunu ta$zmaktadzr. Yonetim Konseyi ise YiiriitmeKurulu 'nun iiyeleri ile Euro bolgesine dahil II iiye iilkenin merkez bankalanmnguvernorlerinden olu$maktadzr. Yonetim Konseyi 'nin oncelikli gorevi ortak parapolitikasmm hazzrlanmasma ve uygulanmasma rehberlik yapmaszdzr.AMB 'nin ii{:iincii karar alma orgam Gene! Konsey 'dir. Bu organ AMB Ba$kam,Ba$kan Yardzmczsz ve AB iiyesi iilkelerin ulusal merkez bankalarm ba$kanlarmdanbiraraya gelmektedir. Euro alamna dahil olmayan iiye iilkelere ili$kin uyumkriterleri ile ilgili raporlarz hazzrlamak Gene! Konseyin oncelikli gorevidir.Yonetim Konseyi iiyelerinin her biri oy kullanma hakkma sahiptir. AvrupaBirligi Konseyi 'nin Ba$kam ve Avrupa Komisyonu iiyeleri toplantzlarakatzlabilmekte, ancak oy kullanma haklarz bulunmamaktadzr. Para politikaszylailgili olanlar da dahil, tiim kararlarm almmasmda salt {:ogunlugun oyuaranmaktadzr. Ancak, ulusal merkez bankalarla ilgili konular i{:in kullamlanoylarda ise, her ulusal merkez bankamn, AMB 'nin sermayesindeki payz dikkatealmmaktadzr.Maastricht Anla$masz 'mn baglayzcz kararz olarak AMB'nin asli gorevini fiyatistikrarzmn saglanmaszm olu$turuyor. Nitekim AMB yasasmm 2. maddesi bu gorevia{:zk bir bi{:imde tammlzyor. "AMB 'nin asli gorevi fiyat istikrarzmn saglanmaszolup, Banka, bu gorevi . a{:zk pazar ekonomisi prensiplerine gore yerinegetirecektir ". Maastricht Anla$masz 'nm 107. ve AMBS yasasmm 7. maddesi,AMB 'na, ulusal Merkez Bankalarma ve tiim karar alma organlarzna gorevleriniyerine getirmede ve kararlarzm uygulamada gerekli olan bagzmszzlzgz saglzyor. Bubagzmszzlzk sayesinde hi9birinin, iiye iilkelerin hiikiimetlerinden, Avrupa Birligi 'ninherhangi bir kurumundan ya da bir orgamndan direktif almasz soz konusu degildir.Yasayla giivence altzna alznmz$ olan bu bagzmszzlzkla, AMB her tiirlii politiktasarruftan ve niifuzdan izole olmu$ durumdadzr. Alman Merkez BankaszBundesbanK ornek almarak yapzlandmlan AMB, para politikaszmn yiiriitiilmesinegerekli kredibiliteyi de saglamayz umuyor. Ger{:ekten de kredibilitenin yiikseko/masz, para politikaszmn ba$arlSl i{:in bir onkO$Ul sayzlzyor. Bu bakzmdan hemsaygmlzgm hem de kredibilitenin tesisi biiyiik onem ta$zyor. Bu baglamda, AMB 'ninkamuoyuna kar$z da sorumlulugu one 9zkzyor. Nitekim, Bankamn, parapolitikasma ili$kin her tasarrufunun kamuoyuna ivedi bi9imde ve net olaraka9zklanmasz hiikme baglanmz$ bulunuyor. AMBS 'nin 15. maddesine gore: AMB 'ninEuro sisteminin finansal durumunu yansztacak haftalzk bir biilten, Euro sistemininfaaliyetlerine ili$kin ii9 aylzk bir rapor ve Euro sisteminin para politikaszyla ilgiliolarak da yzllzk bir rapor yaymlamasz zorunludur.

Bu makalede, Avrupa Merkez Bankasz 'nm (AMBY parasal biitiinle$mer;en;evesinde rolii ve ortak para politikasz ele ahnmz$tzr. Ortak para politikaszmnana hedefi fiyat istikrarzm saglamaktadzr. Bunun giivencesi de AMB'nin ekonomikve politik bagzmszzhgzdzr. AMB fiyat istikrarzm gen;ekle$tirmede r;e$itli parapolitikasz arar;larmdan yararlamr ve bu arar;larm kullammmda tamamzylaserbesttir. Bu durum, uygulanan para politikasmm kredibilitesi ir;in de ger;erlidir.Maastricht Antla$masz'yla varzlan uzla$ma sonucu Avrupa Birligi szmrlarzir;inde parasal birlige I Ocak I999 tarihi itibariyle ger;ilmi$ bulunmaktadzr.Maastricht uyum kriterlerini yerine getirdigi belirlenen II Birlik iiyesi arasmdagerr;ekle$en parasal biitiinle$meyle birlikte tek para uygulamasz da fiilen i$lerlikkazanmz$flr. Birligin ortak parasz Euro2 I Ocak 2002' den itibaren banknot vemadeni para cinsinden piyasada tedaviil gormeye ba$lamz$fzr. 28 $ubat 2002itibariyle de biitiin ulusal paralar tedaviilden kalkarken, tiim varhklar Eurocinsinden i$lem gorecektir.Birlik ir;erisinde para politikaszmn diizenlenmesinden ve yiiriitiilmesindenbiitiiniiyle AMB sorumlu tutulmu$tUr. I Ocak I998 'de kuru/an AMB, Birlik iiyesi I5iilkenin ulusal merkez bankalarzyla birlikte Avrupa Merkez Bankalarz Sistemini(AMBS) olu$turmaktadzr. Euro sistemi, AMB 'nin karar alma organ/an olanYiiriitme Kurulu ve Yonetim Konseyi tarafindan yonetilmektedir. Yiiriitme Kurulu eniist karar orgamdzr. AMB 'nin Ba$kam, Ba$kan Yardzmczsz ve dart iiyeden olu$anYiiriitme Kurulu, Yonetim Konseyi 'nin aldzgz kararlara gore para politikaszmnfiilen uygulayzczsz sorumlulugunu ta$zmaktadzr. Yonetim Konseyi ise YiiriitmeKurulu 'nun iiyeleri ile Euro bolgesine dahil II iiye iilkenin merkez bankalanmnguvernorlerinden olu$maktadzr. Yonetim Konseyi 'nin oncelikli gorevi ortak parapolitikasmm hazzrlanmasma ve uygulanmasma rehberlik yapmaszdzr.AMB 'nin ii{:iincii karar alma orgam Gene! Konsey 'dir. Bu organ AMB Ba$kam,Ba$kan Yardzmczsz ve AB iiyesi iilkelerin ulusal merkez bankalarm ba$kanlarmdanbiraraya gelmektedir. Euro alamna dahil olmayan iiye iilkelere ili$kin uyumkriterleri ile ilgili raporlarz hazzrlamak Gene! Konseyin oncelikli gorevidir.Yonetim Konseyi iiyelerinin her biri oy kullanma hakkma sahiptir. AvrupaBirligi Konseyi 'nin Ba$kam ve Avrupa Komisyonu iiyeleri toplantzlarakatzlabilmekte, ancak oy kullanma haklarz bulunmamaktadzr. Para politikaszylailgili olanlar da dahil, tiim kararlarm almmasmda salt {:ogunlugun oyuaranmaktadzr. Ancak, ulusal merkez bankalarla ilgili konular i{:in kullamlanoylarda ise, her ulusal merkez bankamn, AMB 'nin sermayesindeki payz dikkatealmmaktadzr.Maastricht Anla$masz 'mn baglayzcz kararz olarak AMB'nin asli gorevini fiyatistikrarzmn saglanmaszm olu$turuyor. Nitekim AMB yasasmm 2. maddesi bu gorevia{:zk bir bi{:imde tammlzyor. "AMB 'nin asli gorevi fiyat istikrarzmn saglanmaszolup, Banka, bu gorevi . a{:zk pazar ekonomisi prensiplerine gore yerinegetirecektir ". Maastricht Anla$masz 'nm 107. ve AMBS yasasmm 7. maddesi,AMB 'na, ulusal Merkez Bankalarma ve tiim karar alma organlarzna gorevleriniyerine getirmede ve kararlarzm uygulamada gerekli olan bagzmszzlzgz saglzyor. Bubagzmszzlzk sayesinde hi9birinin, iiye iilkelerin hiikiimetlerinden, Avrupa Birligi 'ninherhangi bir kurumundan ya da bir orgamndan direktif almasz soz konusu degildir.Yasayla giivence altzna alznmz$ olan bu bagzmszzlzkla, AMB her tiirlii politiktasarruftan ve niifuzdan izole olmu$ durumdadzr. Alman Merkez BankaszBundesbanK ornek almarak yapzlandmlan AMB, para politikaszmn yiiriitiilmesinegerekli kredibiliteyi de saglamayz umuyor. Ger{:ekten de kredibilitenin yiikseko/masz, para politikaszmn ba$arlSl i{:in bir onkO$Ul sayzlzyor. Bu bakzmdan hemsaygmlzgm hem de kredibilitenin tesisi biiyiik onem ta$zyor. Bu baglamda, AMB 'ninkamuoyuna kar$z da sorumlulugu one 9zkzyor. Nitekim, Bankamn, parapolitikasma ili$kin her tasarrufunun kamuoyuna ivedi bi9imde ve net olaraka9zklanmasz hiikme baglanmz$ bulunuyor. AMBS 'nin 15. maddesine gore: AMB 'ninEuro sisteminin finansal durumunu yansztacak haftalzk bir biilten, Euro sistemininfaaliyetlerine ili$kin ii9 aylzk bir rapor ve Euro sisteminin para politikaszyla ilgiliolarak da yzllzk bir rapor yaymlamasz zorunludur.