hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
DEDE KORKUTUN YENİ NÜSHASI ÜZERİNE KONU - BAĞLANTILAR - YER - ZAMAN - OKUYUŞ
DEDE KORKUTUN YENİ NÜSHASI ÜZERİNE KONU - BAĞLANTILAR - YER - ZAMAN - OKUYUŞ
Yazar: Ercilasun, Ahmet Bican
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; dede korkut,yeni nüsha,dil özellikleri

Makalede, Dede Korkut Kitabı’nın, İran’daki Türkmensahra bölgesinde yeni bulunan nüshasının dil özellikleri üzerinde durulmuştur. Nüshanın nerede ve ne zaman yazıldığı, dil özelliklerine dayanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. Ulaşılan sonuca göre yeni nüsha, 17-18. yüzyıllarda Güney Azerbaycan bölgesinde yazılmıştır. Bu sonuca göre metnin nasıl okunması gerektiği de maddeler hâlinde açıklanmıştır. Makalede, yeni nüshayla ilgili bazı eski bağlantılar da değerlendirilmiştir.

Makalede, Dede Korkut Kitabı’nın, İran’daki Türkmensahra bölgesinde yeni bulunan nüshasının dil özellikleri üzerinde durulmuştur. Nüshanın nerede ve ne zaman yazıldığı, dil özelliklerine dayanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. Ulaşılan sonuca göre yeni nüsha, 17-18. yüzyıllarda Güney Azerbaycan bölgesinde yazılmıştır. Bu sonuca göre metnin nasıl okunması gerektiği de maddeler hâlinde açıklanmıştır. Makalede, yeni nüshayla ilgili bazı eski bağlantılar da değerlendirilmiştir.
İNSAN VÜCUDUYLA İLGİLİ ADLARI SINIFLANDIRMA DENEMESİ: GARİBNÂME ÖRNEĞİ
İNSAN VÜCUDUYLA İLGİLİ ADLARI SINIFLANDIRMA DENEMESİ: GARİBNÂME ÖRNEĞİ
Yazar: Kırmızı, Yudum
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; organ adları,aşık paşa,garipname

İnsan vücuduyla ilgili adlar üzerine çeşitli dil bilgisi ve dil bilimi çalışmaları yapılmış ancak bu çalışmalarda insan vücuduyla ilgili adları tanımlama ve sınıflandırma sorunlarıyla karşılaşılmıştır. Mevcut çalışmalar yüzeysel bir sınıflandırmanın ötesine geçememiştir. Bu çalışma, Âşık Paşa’nın Garibnâme adlı eserinde geçen insan vücuduyla ilgili adların bir tasnif denemesinden oluşmaktadır. Topografik (bölgesel) anatominin insan bedenini önce bölgelere ayırıp, sonra yukarıdan aşağıya ve dıştan içe doğru inceleme yöntemi esas alınmıştır. Tıp biliminin verilerinden faydalanılarak yapılan bu tasnifin, insan vücuduyla ilgili adların kavramlaştırılmasını incelemede de büyük kolaylık sağlayacağı düşünülmektedir.

İnsan vücuduyla ilgili adlar üzerine çeşitli dil bilgisi ve dil bilimi çalışmaları yapılmış ancak bu çalışmalarda insan vücuduyla ilgili adları tanımlama ve sınıflandırma sorunlarıyla karşılaşılmıştır. Mevcut çalışmalar yüzeysel bir sınıflandırmanın ötesine geçememiştir. Bu çalışma, Âşık Paşa’nın Garibnâme adlı eserinde geçen insan vücuduyla ilgili adların bir tasnif denemesinden oluşmaktadır. Topografik (bölgesel) anatominin insan bedenini önce bölgelere ayırıp, sonra yukarıdan aşağıya ve dıştan içe doğru inceleme yöntemi esas alınmıştır. Tıp biliminin verilerinden faydalanılarak yapılan bu tasnifin, insan vücuduyla ilgili adların kavramlaştırılmasını incelemede de büyük kolaylık sağlayacağı düşünülmektedir.
YENİSEY VE KIRGIZİSTAN YAZITLARINDA YÖNELME HÂL EKİ NÖBETLEŞMESİ
YENİSEY VE KIRGIZİSTAN YAZITLARINDA YÖNELME HÂL EKİ NÖBETLEŞMESİ
Yazar: Alan, Sümeyra
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; yenisey yazıtları,kırgızistan yazıtları,hal eki,nöbetleşme

Türkiye Türkçesinde hâl kavramı, bir ismin cümle içinde başka bir kelimeyle ilgi kurmak üzere veya ek alarak girdiği durum olarak tanımlanırken, durum ekleri ise; genellikle adlarla tümcenin asıl öğesi olan yüklem arasında ilişki kuran, tümce içindeki isimleri diğer sözcüklere değişik anlam ilişkileri çerçevesinde bağlayan biçimbirimler olarak tanımlanmaktadır. Türkiye Türkçesinde ismin yalın hâl, araç, bulunma, çıkma, eşitlik, ilgi, yönelme, yükleme ve yön gösterme hâli olmak üzere dokuz hâli vardır. Bu hâl durumlarına gelen ekler kendi kazandıkları anlam dışında yeni anlamlar ifade etmeye de yararlar. Hâl eki nöbetleşmesi olarak da özetleyeceğimiz bu durum Yenisey ve Kırgızistan Yazıtlarında da gözlenmiştir. İsmin yönelme hâli (datif) olarak tanımlanan hâlin yalın hâl (nominatif), bulunma (lokatif),ayrılma (ablatif) ve ilgi (genitif) durumları yerine kullanılması makalemizin ana temasını oluşturmuş olup yazıtlarda yer alan örnekler elimizdeki diğer çalışmalarla karşılaştırmalı olarak incelenmiş, incelenen metinler örneklerle tanıklanmış, okuma ve yorum farklılıkları belirtilmiştir.

Türkiye Türkçesinde hâl kavramı, bir ismin cümle içinde başka bir kelimeyle ilgi kurmak üzere veya ek alarak girdiği durum olarak tanımlanırken, durum ekleri ise; genellikle adlarla tümcenin asıl öğesi olan yüklem arasında ilişki kuran, tümce içindeki isimleri diğer sözcüklere değişik anlam ilişkileri çerçevesinde bağlayan biçimbirimler olarak tanımlanmaktadır. Türkiye Türkçesinde ismin yalın hâl, araç, bulunma, çıkma, eşitlik, ilgi, yönelme, yükleme ve yön gösterme hâli olmak üzere dokuz hâli vardır. Bu hâl durumlarına gelen ekler kendi kazandıkları anlam dışında yeni anlamlar ifade etmeye de yararlar. Hâl eki nöbetleşmesi olarak da özetleyeceğimiz bu durum Yenisey ve Kırgızistan Yazıtlarında da gözlenmiştir. İsmin yönelme hâli (datif) olarak tanımlanan hâlin yalın hâl (nominatif), bulunma (lokatif),ayrılma (ablatif) ve ilgi (genitif) durumları yerine kullanılması makalemizin ana temasını oluşturmuş olup yazıtlarda yer alan örnekler elimizdeki diğer çalışmalarla karşılaştırmalı olarak incelenmiş, incelenen metinler örneklerle tanıklanmış, okuma ve yorum farklılıkları belirtilmiştir.
NİKOLAY YAKOVLEVİÇ MARR VE TÜRK DİLLERİ
NİKOLAY YAKOVLEVİÇ MARR VE TÜRK DİLLERİ
Yazar: Cikia, Sergi
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; NİKOLAY YAKOVLEVİÇ MARR,türk dilleri,inceleme

Yafetik Dil Teorisi’nin kurucusu ve Kafkas dilleri uzmanı Nikolay Yakovleviç Marr (1865-1934), kendi uzmanlık alanına giren dillerle Türk dilleri arasındaki çok yönlü ilişkileri de incelemiştir. Marr, Kafkas dillerinin Türkçe ile ilgisini araştırmak için 1909 yılında Osmanlı topraklarına (Lazistan’a Yolculuk) araştırma gezisi yapmıştır. Türk Hükümeti ülkede yürütülen geniş çaplı dil çalışmalarına katılmak amacıyla 1933 yılında Marr’ı Türkiye’ye davet etmiştir. Türk Dilini Tetkik Cemiyeti’nde dersler vermiştir. Bu derslerde Türkçenin geçmiş ve geleceğine ilişkin düşüncelerini belirtmiştir. Özellikle de ikinci gezi sırasında tuttuğu ve daha sonra yayınladığı notlar Türk Dil Devrimi, Yafetik Dil Teorisi ile Türk dilleri arasındaki ilişki, dönem Türkiyesindeki sosyal yaşam vd. konuları içermekte olup modern Türkçenin oluşum tarihine katkı yapacak niteliktedir .

Yafetik Dil Teorisi’nin kurucusu ve Kafkas dilleri uzmanı Nikolay Yakovleviç Marr (1865-1934), kendi uzmanlık alanına giren dillerle Türk dilleri arasındaki çok yönlü ilişkileri de incelemiştir. Marr, Kafkas dillerinin Türkçe ile ilgisini araştırmak için 1909 yılında Osmanlı topraklarına (Lazistan’a Yolculuk) araştırma gezisi yapmıştır. Türk Hükümeti ülkede yürütülen geniş çaplı dil çalışmalarına katılmak amacıyla 1933 yılında Marr’ı Türkiye’ye davet etmiştir. Türk Dilini Tetkik Cemiyeti’nde dersler vermiştir. Bu derslerde Türkçenin geçmiş ve geleceğine ilişkin düşüncelerini belirtmiştir. Özellikle de ikinci gezi sırasında tuttuğu ve daha sonra yayınladığı notlar Türk Dil Devrimi, Yafetik Dil Teorisi ile Türk dilleri arasındaki ilişki, dönem Türkiyesindeki sosyal yaşam vd. konuları içermekte olup modern Türkçenin oluşum tarihine katkı yapacak niteliktedir .
BALKAN DİLLERİNDEKİ VURGUSUZ ÜNLÜ (SCHWA), GAGAVUZCANIN ÜNLÜ SİSTEMİ VE BULGARCANIN ETKİSİ SORUNU
BALKAN DİLLERİNDEKİ VURGUSUZ ÜNLÜ (SCHWA), GAGAVUZCANIN ÜNLÜ SİSTEMİ VE BULGARCANIN ETKİSİ SORUNU
Yazar: Stachowski, Marek
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; balkan dilleri,gagavuzca,ünlü sistemi

Gagavuzca muhtemelen 14. veya 15. yüzyılda Anadolu’daki Türk lehçelerinden Bulgaristan’a taşınmış ve 18. yüzyılda çoğunlukla Moldova’da kullanılmış bir Türk dilidir. Gagavuzca, iki tipik Balkan dili olan Bulgarca ve Rumence ile 700 yıl etkileşim halinde olmasının doğal bir neticesi olarak zamanla Balkan dillerine ait bazı özellikleri bünyesinde geliştirmiş veya onlara benzemiştir. Bunlardan biri de Gagavuzcada vurgusuz ünlü tarzında bir ünlünün ortaya çıkmasıdır. Bu çalışmada Gagavuzcada vurgusuz ünlünün varlığı araştırılacaktır.

Gagavuzca muhtemelen 14. veya 15. yüzyılda Anadolu’daki Türk lehçelerinden Bulgaristan’a taşınmış ve 18. yüzyılda çoğunlukla Moldova’da kullanılmış bir Türk dilidir. Gagavuzca, iki tipik Balkan dili olan Bulgarca ve Rumence ile 700 yıl etkileşim halinde olmasının doğal bir neticesi olarak zamanla Balkan dillerine ait bazı özellikleri bünyesinde geliştirmiş veya onlara benzemiştir. Bunlardan biri de Gagavuzcada vurgusuz ünlü tarzında bir ünlünün ortaya çıkmasıdır. Bu çalışmada Gagavuzcada vurgusuz ünlünün varlığı araştırılacaktır.
ESKİ UYGURCA DİLBİLGİSİ TERİMLERİ: vibakti-samaz
ESKİ UYGURCA DİLBİLGİSİ TERİMLERİ: vibakti-samaz
Yazar: Özer, Ayşe Kübra
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ESKİ UYGURCA DİLBİLGİSİ TERİMLERİ: vibakti-samaz,kitap,inceleme

Türk Dil Kurumunun başlattığı Eski Uygurca Kütüphanesi isimli dizinin altıncı çalışması olan Eski Uygurca Dilbilgisi Terimleri: vibakti-samaz, Murat Elmalı tarafından 2017 yılında hazırlanmıştır. Mehmet Ölmez tarafından kaleme alınan Sunuş yazısı ve Elmalı’nın Ön Söz yazısının ardından çalışma; Giriş, Metin, Çeviri, Notlar, Dizin ve Tıpkıbaskı bölümlerinden oluşmaktadır. Toplam altı bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünü 1. Giriş (s. 13-55) oluşturmaktadır. Çalışmanın Giriş kısmında bolca alt başlık kullanıldığı görülmektedir.

Türk Dil Kurumunun başlattığı Eski Uygurca Kütüphanesi isimli dizinin altıncı çalışması olan Eski Uygurca Dilbilgisi Terimleri: vibakti-samaz, Murat Elmalı tarafından 2017 yılında hazırlanmıştır. Mehmet Ölmez tarafından kaleme alınan Sunuş yazısı ve Elmalı’nın Ön Söz yazısının ardından çalışma; Giriş, Metin, Çeviri, Notlar, Dizin ve Tıpkıbaskı bölümlerinden oluşmaktadır. Toplam altı bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünü 1. Giriş (s. 13-55) oluşturmaktadır. Çalışmanın Giriş kısmında bolca alt başlık kullanıldığı görülmektedir.
EVRENSEL DİLBİLGİSİ VE TÜRKÇEDE İSTEM
EVRENSEL DİLBİLGİSİ VE TÜRKÇEDE İSTEM
Yazar: Yıldız, Şahin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; EVRENSEL DİLBİLGİSİ VE TÜRKÇEDE İSTEM,kitap,inceleme

Grafiker Yayınları tarafından 2017 yılında ilk baskısı yapılan Evrensel Dilbilgisi ve Türkçede İstem adlı eser Işıl Aydın Özkan’ın doktora tezinin kitaplaştırılmış şeklidir. Eser; Giriş (s.17-36), Durum Kavramı (s.46-74), İstem Kavramı (s.79-203), İstemin  Diğer Dilbilgisel Kategorilerle İlişkisi (s.207-236), Türkçede Eylemlerle Kurulmuş Bazı Yapıların İstemleri Üzerine Çeşitli Saptamalar (s.241-258), Uygulamalı Dilbilim Açısından İstem (s.259-284), Dil Tipolojisi ve Dil Evrensellikleri Açısından İstem (s.285-289) olmak üzere yedi ana bölümden oluşmaktadır. Eserin sonunda ise çalışmanın genelinden hareketle ortaya konulan bilgilerin toplu olarak verildiği Sonuç (s.291-301) bölümü bulunmaktadır.

Grafiker Yayınları tarafından 2017 yılında ilk baskısı yapılan Evrensel Dilbilgisi ve Türkçede İstem adlı eser Işıl Aydın Özkan’ın doktora tezinin kitaplaştırılmış şeklidir. Eser; Giriş (s.17-36), Durum Kavramı (s.46-74), İstem Kavramı (s.79-203), İstemin  Diğer Dilbilgisel Kategorilerle İlişkisi (s.207-236), Türkçede Eylemlerle Kurulmuş Bazı Yapıların İstemleri Üzerine Çeşitli Saptamalar (s.241-258), Uygulamalı Dilbilim Açısından İstem (s.259-284), Dil Tipolojisi ve Dil Evrensellikleri Açısından İstem (s.285-289) olmak üzere yedi ana bölümden oluşmaktadır. Eserin sonunda ise çalışmanın genelinden hareketle ortaya konulan bilgilerin toplu olarak verildiği Sonuç (s.291-301) bölümü bulunmaktadır.
KAZAK TÜRKOLOG PROF. DR. ÄBDUWÄLİ TUWĞANBAYULI QAYDAR’IN ARDINDAN
KAZAK TÜRKOLOG PROF. DR. ÄBDUWÄLİ TUWĞANBAYULI QAYDAR’IN ARDINDAN
Yazar: Kabadayı, Osman
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 24, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ÄBDUWÄLİ TUWĞANBAYULI QAYDAR,türkolog,nekroloji

Kazak dil bilimi ve kültürüne büyük hizmetleri olan tanınmış Türkolog Prof. Dr. Äbduwäli Tuwğanbayulı Qaydar, 27 Şubat 2019 tarihinde 95 yaşında hayata gözlerini yumdu. Qaydar’ın cenaze töreni 1 Mart 2019 tarihinde Cuma günü saat 9.00’da Almatı’daki evinde gerçekleştirildi. Törenin ardından Ahmet Baytursunoğlu Dil Bilimi Enstitüsünde bilim adamlarınca Qaydar’ın anısına saygı ve bir anma toplantısı gerçekleştirildi.

Kazak dil bilimi ve kültürüne büyük hizmetleri olan tanınmış Türkolog Prof. Dr. Äbduwäli Tuwğanbayulı Qaydar, 27 Şubat 2019 tarihinde 95 yaşında hayata gözlerini yumdu. Qaydar’ın cenaze töreni 1 Mart 2019 tarihinde Cuma günü saat 9.00’da Almatı’daki evinde gerçekleştirildi. Törenin ardından Ahmet Baytursunoğlu Dil Bilimi Enstitüsünde bilim adamlarınca Qaydar’ın anısına saygı ve bir anma toplantısı gerçekleştirildi.
DİLİN KÖKENİ ARAYIŞLARI 4: NEANDERTALLERİN DİLİ VAR MIYDI?-I
DİLİN KÖKENİ ARAYIŞLARI 4: NEANDERTALLERİN DİLİ VAR MIYDI?-I
Yazar: Kerimoğlu, Caner
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; neandertaller,dilin kökeni,dilin evrimi

Dilin evrimi insanın evriminden bağımsız değerlendirilemez. Dil, insanın bir “özelliğidir” ve bu özelliğin hem kültürel hem de biyolojik temelleri vardır. Dilin köklerini araştırırken insanın evrimsel geçmişini de göz önünde bulundurmak gerekir. Bugün sözcükleri üretmemizi ve anlamamızı sağlayan “mekanizma”nın parçalarını bilimin ayrı ayrı ele aldığını görüyoruz. Beyin, genler ve morfolojik yapı gibi farklı parçaların dile olan katkısı mercek altındadır. Bu özelliklerin insanda hangi zamandiliminden itibaren görüldüğü biyolojik antropolojinin fosiller üzerindeki çalışmalarıyla ortaya konmaktadır. Bilim dünyasında dilin insan türlerindeki görünümleri konusunda tartışmalar sürmektedir. Homo sapiens dışındaki insan türlerinde dil olup olmadığı büyük bir merak konusudur. Bu türler içinde en çok odaklanılan tür Neandertallerdir. Neandertaller, modern insana en yakın tür olarak kabul edilir. Bu incelemede Neandertallerin dili ile ilgili tartışmalar ele alınmaktadır. Neandertal ve dil ilişkisi iki bölümlük bir yazı dizisi şeklinde değerlendirilecektir. Bu ilk yazıda insanın evrimi ve insan türlerinin geçmişi hakkında bilim dünyasındaki son bulgular sunulmaktadır.

Dilin evrimi insanın evriminden bağımsız değerlendirilemez. Dil, insanın bir “özelliğidir” ve bu özelliğin hem kültürel hem de biyolojik temelleri vardır. Dilin köklerini araştırırken insanın evrimsel geçmişini de göz önünde bulundurmak gerekir. Bugün sözcükleri üretmemizi ve anlamamızı sağlayan “mekanizma”nın parçalarını bilimin ayrı ayrı ele aldığını görüyoruz. Beyin, genler ve morfolojik yapı gibi farklı parçaların dile olan katkısı mercek altındadır. Bu özelliklerin insanda hangi zamandiliminden itibaren görüldüğü biyolojik antropolojinin fosiller üzerindeki çalışmalarıyla ortaya konmaktadır. Bilim dünyasında dilin insan türlerindeki görünümleri konusunda tartışmalar sürmektedir. Homo sapiens dışındaki insan türlerinde dil olup olmadığı büyük bir merak konusudur. Bu türler içinde en çok odaklanılan tür Neandertallerdir. Neandertaller, modern insana en yakın tür olarak kabul edilir. Bu incelemede Neandertallerin dili ile ilgili tartışmalar ele alınmaktadır. Neandertal ve dil ilişkisi iki bölümlük bir yazı dizisi şeklinde değerlendirilecektir. Bu ilk yazıda insanın evrimi ve insan türlerinin geçmişi hakkında bilim dünyasındaki son bulgular sunulmaktadır.
ESKİ TÜRKÇEDEN SAYAN TÜRKÇESİNE ANLAM DEĞİŞMELERİ: ADAK
ESKİ TÜRKÇEDEN SAYAN TÜRKÇESİNE ANLAM DEĞİŞMELERİ: ADAK
Yazar: Koçoğlu Gündoğdu, Vildan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; adak,alt,sayan,tuva

Bu makalede, Türkçenin ilk yazılı metinlerinden bugüne değin takip edilen adak “ayak” sözünün, günümüz Türk yazı dillerinden Kuzey-Doğu grubu, Sayan Türkçesi alt grubunda yer alan Tuvacada “ayak” anlamından aşama aşama uzaklaşarak “alt, aşağı” anlamlarının temel anlama dönüşüm süreci ele alınmıştır. Eski anlamla ilgili olabilecek kullanımların ve yeni anlamın oluşturduğu kavram alanı örnek cümlelerle tanıklanmış; ayrıca kelimede, anlam değişiminin hangi türlerine rastlandığı üzerindedurulmuştur. Sözcüğün bağımlı birim hâline gelerek gramerleşmesi de tarihî delillerle örneklendirilmiştir. Bununla birlikte, kelimenin çokanlamlılığı, eşsesliliği gibi konularla ilgili olarak tarihsel boyutun, etimolojinin önemli olduğu vurgulanmış ve etimolojik sözlüklerde kelimenin kökeniyle ilgili bilgiler de makalenin bünyesine dâhil edilmiştir.

Bu makalede, Türkçenin ilk yazılı metinlerinden bugüne değin takip edilen adak “ayak” sözünün, günümüz Türk yazı dillerinden Kuzey-Doğu grubu, Sayan Türkçesi alt grubunda yer alan Tuvacada “ayak” anlamından aşama aşama uzaklaşarak “alt, aşağı” anlamlarının temel anlama dönüşüm süreci ele alınmıştır. Eski anlamla ilgili olabilecek kullanımların ve yeni anlamın oluşturduğu kavram alanı örnek cümlelerle tanıklanmış; ayrıca kelimede, anlam değişiminin hangi türlerine rastlandığı üzerindedurulmuştur. Sözcüğün bağımlı birim hâline gelerek gramerleşmesi de tarihî delillerle örneklendirilmiştir. Bununla birlikte, kelimenin çokanlamlılığı, eşsesliliği gibi konularla ilgili olarak tarihsel boyutun, etimolojinin önemli olduğu vurgulanmış ve etimolojik sözlüklerde kelimenin kökeniyle ilgili bilgiler de makalenin bünyesine dâhil edilmiştir.
KUTADGU BİLİG’DE AYET OLARAK DÜŞÜNÜLEN İBARELER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
KUTADGU BİLİG’DE AYET OLARAK DÜŞÜNÜLEN İBARELER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Yazar: Nalbant, Mehmet Vefa
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; KUTADGU BİLİG,KURAN TERCÜMELERİ,AYET,KARAHANLI TÜRKÇESİ

11. yüzyılın Türk kültür tarihi için en önemli eserlerinden biri şüphesizdir ki Kutadgu Bilig’dir. Kutadgu Bilig, Türk kültür tarihinde İslamiyet’in resmi din olarak kabul edilmesiyle gerçekleşen sosyal ortamın ürünüdür. Bilim insanları Kutadgu Bilig’in hangi kaynak ve kültürlerin etkisi altında yazıldığını uzun yıllardan beri tartışmaktadırlar. Bu kaynak ve kültürlerin bazısı çok belirgin bir biçimde esere yansımışken bazısı ise daha örtülü olarak kalmıştır. Eserde İslam kültürünün etkisi ise açık olarak tespit edilebilmektedir. Özellikle kutsal kitaptan alınmış ayetler ve peygambere ait hadisler İslami kültürün etkisini göstermektedir. Bununla birlikte KutadguBilig’de yer alan ve farklı bilimsel çalışmalarda ayetlerle ilişkilendirilen beyit sayısı sanıldığı kadar çok değildir. Bu değerlendirmenin ispatı için çalışmamızda kurucu yapı sentaksının yöntemlerinden farklı bir şekilde yararlanılmıştır. Sonuç olarak Kutadgu Bilig’de ayetlerle ilişkilendirilen beyitlerin bu ayetlerle ilgisinin olup olmadığı belirlenmiştir.

11. yüzyılın Türk kültür tarihi için en önemli eserlerinden biri şüphesizdir ki Kutadgu Bilig’dir. Kutadgu Bilig, Türk kültür tarihinde İslamiyet’in resmi din olarak kabul edilmesiyle gerçekleşen sosyal ortamın ürünüdür. Bilim insanları Kutadgu Bilig’in hangi kaynak ve kültürlerin etkisi altında yazıldığını uzun yıllardan beri tartışmaktadırlar. Bu kaynak ve kültürlerin bazısı çok belirgin bir biçimde esere yansımışken bazısı ise daha örtülü olarak kalmıştır. Eserde İslam kültürünün etkisi ise açık olarak tespit edilebilmektedir. Özellikle kutsal kitaptan alınmış ayetler ve peygambere ait hadisler İslami kültürün etkisini göstermektedir. Bununla birlikte KutadguBilig’de yer alan ve farklı bilimsel çalışmalarda ayetlerle ilişkilendirilen beyit sayısı sanıldığı kadar çok değildir. Bu değerlendirmenin ispatı için çalışmamızda kurucu yapı sentaksının yöntemlerinden farklı bir şekilde yararlanılmıştır. Sonuç olarak Kutadgu Bilig’de ayetlerle ilişkilendirilen beyitlerin bu ayetlerle ilgisinin olup olmadığı belirlenmiştir.
KIPÇAK METİNLERİNDE ALLAH VE SIFATLARI İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞI
KIPÇAK METİNLERİNDE ALLAH VE SIFATLARI İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞI
Yazar: Kocapınar, Pelin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 13 No. 25, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; tarihi kıpçak türkçesi,mısır memluk sahası,ermeni kıpçak türkçesi

Tarihî Kıpçak Türkçesinin, çeşitli sebeplere bağlı olarak Deşt-i Kıpçak bölgesinde, Mısır-Memlûk sahasında ve bugünkü Ukrayna civarında üç kolu bulunmaktadır. Deşt-i Kıpçak bölgesinde bulunan Codex Cumanicus’un yanı sıra, Mısır-Memlük sahasında sözlükler, gramerler, edebî ve dinî eserler, askerlik ve veterinerlikle ilgili metinler yazılmış ve çevrilmiştir. 16-17. yüzyıllarda da Kırım, Romanya, Moldava, Polonya, Ukrayna bölgelerinde Ermeni harfli Kıpçak Türkçesiyle çeşitli eserler kaleme alınmıştır. Üç bölgenin dili arasındaki benzerlikler ve farklılıklar dikkat çekicidir. Bu çalışmada Allah ve sıfatlarıyla ilgili kelimeler, Kıpçak Türkçesinin üç bölgesini yansıtan sözlüklerden yola çıkılarak dil yönüyle ve çeşitli yönlerden değerlendirilecektir. Bunun için Türkçede konu ile ilgili hangi kavramlardan yararlanıldığı, hangi dillerin ve eklerin kullanıldığı, eserlerde kelimelerin fonetik varyantları incelenecektir. Böylece bölge ve din açısından yakın olan dönemlerin kelime hazinesiyle, farklı din ve bölge eserlerinin kelimeleri bu tür bir incelemeyle daha net görülecektir.

Tarihî Kıpçak Türkçesinin, çeşitli sebeplere bağlı olarak Deşt-i Kıpçak bölgesinde, Mısır-Memlûk sahasında ve bugünkü Ukrayna civarında üç kolu bulunmaktadır. Deşt-i Kıpçak bölgesinde bulunan Codex Cumanicus’un yanı sıra, Mısır-Memlük sahasında sözlükler, gramerler, edebî ve dinî eserler, askerlik ve veterinerlikle ilgili metinler yazılmış ve çevrilmiştir. 16-17. yüzyıllarda da Kırım, Romanya, Moldava, Polonya, Ukrayna bölgelerinde Ermeni harfli Kıpçak Türkçesiyle çeşitli eserler kaleme alınmıştır. Üç bölgenin dili arasındaki benzerlikler ve farklılıklar dikkat çekicidir. Bu çalışmada Allah ve sıfatlarıyla ilgili kelimeler, Kıpçak Türkçesinin üç bölgesini yansıtan sözlüklerden yola çıkılarak dil yönüyle ve çeşitli yönlerden değerlendirilecektir. Bunun için Türkçede konu ile ilgili hangi kavramlardan yararlanıldığı, hangi dillerin ve eklerin kullanıldığı, eserlerde kelimelerin fonetik varyantları incelenecektir. Böylece bölge ve din açısından yakın olan dönemlerin kelime hazinesiyle, farklı din ve bölge eserlerinin kelimeleri bu tür bir incelemeyle daha net görülecektir.