Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi
Determination of Type-2 reactions of some barley (Hordeum vulgare L.) varieties registered in Türkiye against Fusarium culmorum and Fusarium graminearum head blight diseases
Yazar: Hekimhan, Hakan; Sipahi, Hülya; Yumurtacı, Ayşen
Dergi: Bitki Koruma Bülteni, Vol. 65 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Phytopathology ; Fitopatoloji ; barley,head blight,disease,Fusarium,resistance,varieties ; arpa,başak yanıklığı,hastalık,Fusarium,dayanıklılık,çeşit

Arpada önemli bir hastalık olan Fusarium başak yanıklığı, ürün verimini azaltmanın yanı sıra kalite üzerinde de olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu çalışmada, bazı arpa çeşitlerinin Fusarium culmorum (Wm.G.Sm.) Sacc. (syn. Fusisporium culmorum Wm.G.Sm.; Fusarium culmorum var. leteius) ve Fusarium graminearum Schwabe sensu lato (syn. Gibberella zeae (Schwein.) Petch) başak yanıklığı etmenlerine karşı dayanıklılık düzeyleri belirlenmiştir. Araştırma, İzmir/Menemen’de tarla koşullarında suni inokulasyon yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Türkiye'de yaygın olarak yetiştirilen 32 arpa çeşidi ile hassas kontrol çeşidi olarak kullanılan Stander çeşidi incelenmiştir. Deneme öncesinde, arpa tohumları yüzey dezenfeksiyon işlemine tabi tutulmuş, laminer kabinde kurutulmuş ve steril petri kaplarında kurutma kâğıtları üzerinde nemlendirilip çimlendirilmiştir. Çimlenen tohumlar, soğuklama ihtiyacını karşılamak amacıyla 4 hafta boyunca buzdolabına alınmıştır. Fusarium graminearum ve Fusarium culmorum izolatları Adana yöresinden temin edilmiş ve SNA besiyerinde kültüre alınmıştır. Çiçeklenme döneminde 1x10⁵ makrokonidi/ml konsantrasyonunda hazırlanan sıvı inokulumlar, her çeşidin 10 başağına püskürtülmüş ve penetrasyonunu sağlamak amacıyla başaklar bir gün boyunca şeffaf torbalarla kaplanmıştır. Süt olum döneminin sonunda (inokulasyondan 2-3 hafta sonra), başaklardaki enfeksiyon oranları yüzdesel olarak ve skala değerlerine göre değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen 33 arpa çeşidinden F. culmorum için 1 çeşidin, F. graminearum için ise 4 çeşidin çok duyarlı (VS) olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca F. culmorum ve F. graminearum için, 7 ve 14 çeşit hassas (S), 18 ve 11 çeşit orta hassas (MS), 5 ve 2 çeşit ise orta dayanıklı (MR) tepki göstermiştir. Clarice ve Hilal çeşitlerinin her iki patojene karşı da dayanıklı (R) olduğu belirlenmiştir.

Fusarium head blight, an important disease of barley, not only reduces crop yield but also negatively affects quality. In this study, Fusarium culmorum (Wm.G.Sm.) Sacc. (syn. Fusisporium culmorum Wm.G.Sm.; Fusarium culmorum var. leteius) and Fusarium graminearum Schwabe sensu lato (syn. Gibberella zeae (Schwein.) Petch) spike blight agents were determined. The research was conducted under field conditions using artificial inoculation methods at Menemen, İzmir. A total of 32 barley varieties widely grown in Türkiye, along with a sensitive control variety (Stander), were included in the study. Before the experiment, the barley seeds underwent surface disinfection, were dried in a laminar flow cabinet, and then germinated on moistened blotting paper in sterilized Petri dishes. Germinated seeds were then cold-treated in a refrigerator for 4 weeks to provide their vernalization requirement. Fusarium graminearum and Fusarium culmorum isolates were obtained from the Adana region and cultured on SNA medium. During the flowering stage, liquid inoculum containing 1×10⁵ macroconidia/ml was sprayed onto the spikes of each variety (10 spikes per replicate). The inoculated spikes were enclosed in transparent plastic bags for 24 hours to induce pathogen penetration. At the milk stage (2–3 weeks’ post-inoculation), infection rates on the spikes were assessed as percentages and scored using a standard scale. Among the 33 barley varieties examined, one variety was found to be highly susceptible (VS) to F. culmorum, while four varieties were highly susceptible to F. graminearum. Additionally, 7 and 14 varieties were classified as susceptible (S), 18 and 11 varieties as moderately susceptible (MS), and 5 and 2 varieties as moderately resistant (MR) to F. culmorum and F. graminearum, respectively. Notably, Clarice and Hilal varieties exhibited resistance (R) to both pathogens.