Ortaokul Öğrencilerinin Düşünme Süreçlerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Gömülü Teori Çalışması
A Grounded Theory Study on Determining the Thinking Processes of Middle School Students
Yazar: Gül, Mustafa; Çeliköz, Nadir
Dergi: Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 46 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Curriculum Development in Education ; Eğitimde Program Geliştirme ; Readiness in Education ; Eğitimde Hazırbulunuşluluk ; Bilşsel süreç,Gömülü teori,Düşünme,Düşünme süreci ; Cognitive Process,Grounded Theory,Thinking,Thinking Process

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin düşünme süreçlerinin nasıl gerçekleştiğini belirlemek ve düşünme sürecine ilişkin bir teori ortaya koymaktır. Nitel araştırma desenlerinden birisi olan gömülü teori ile yürütülen araştırma 6 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar düşünme ile ilgili orta ve üst düzeyde korelasyon ortaya koyabileceği varsayılan bazı bireysel özellikler açısından farklılıklar taşıyacak şekilde oluşturulmuştur. Bu özellikler; akademik başarı, biliş üstü beceriler, problem çözme, baskın zekâ, öğrenme stili, dinleme-izleme becerileri, okuma ve öğrenme stratejileri ile dikkat ve kişilik özellikleridir. Veriler görüşme, gözlem ve doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda bütün katılımcıların düşünme sürecinde ortak bir şekilde yedi aşamayı sıralı bir biçimde gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir. Bu yedi aşamada ise düşünme sürecindeki işleyişi gösteren toplam 40 gösterge belirlenmiştir. Bununla birlikte tespit edilen göstergeler arasında bir aşamalılık söz konusu değildir ve öğrencilerin bireysel farklılıklarına göre kullandıkları gösterge sayıları çeşitlilik göstermektedir. Öğrencilerin düşünme sürecinde bulundukları ortak aşamalar ile bu aşamalar esnasında iken bulundukları eylemsel göstergeler sırasıyla; (I) uyarıcılarla karşılaşma [dinleme, izleme, tatma, dokunma, koklama, okuma, gözlem ve merak], (II) önbilgileri harekete geçirme [hatırlama, hissetme, sezme, fark etme ve tahmin], (III) bağ kurma [ilişkilendirme ve empati], (IV) odaklanma [sorgulama, farklı bakış, strateji belirleme, planlama ve yoğunlaşma], (V) anlamlandırma [sınıflandırma, karşılaştırma, sıralama, örgütleme, özümseme, mantığa uydurma ve derinleştirme], (VI) sonuç çıkarma/karar verme [çıkarımda bulunma, yorumlama, genelleme, fikir üretme, oluşturma/üretme, açıklama, düşünmeyi düşünme, değer haline getirme, süreklilik, transfer etme] ve (VII) duygu [mutluluk, üzüntü ve gurur] şeklindedir.

a theory of thinking. The research conducted with grounded theory, which is one of the qualitative research designs, was carried out with 6 participants. The participants were selected to differ in individual characteristics assumed to reveal medium- and high-level thinking-related correlations. These characteristics include academic achievement, metacognitive skills, problem-solving, dominant intelligence, learning style, listening-monitoring skills, reading and learning strategies, and attention and personality traits. The data was obtained through interviews, observation and document review. A content analysis approach was used to analyze the data. As a result of the research, it was determined that all participants followed seven stages in a common, sequential manner in the thinking process. A total of 40 indicators were determined showing the functioning in the thinking process in these seven stages. However, there is no gradualness among the indicators determined, and the number of indicators used by the students varies according to their individual differences. The common stages that the students are in the thinking process and the operational indicators they are in during these stages are, respectively; (I) exposure to stimuli [listening, watching, tasting, touching, smelling, reading, observation and curiosity], (II) activating prior knowledge [recalling, feeling, intuition, noticing and predicting], (III) establishing connection [association and empathy], (IV) focusing [Inquiry, looking from multiple perspectives, strategy development, planning and concentration], (V) sense-making [classification, comparison, sequencing, organization, assimilation, rationalization and Internalization], (VI) Inferencing/decision-making [making inferences, interpretation, generalization, Idea generation, creation/production, explanation, meta-thinking, valuing, continuity, transferring] and (VII) emotion [happiness, sadness and pride].