Antakya’da Bulunan Selahattin Ökten Sabunhanesi ve Sabunhane Plan Tipolojisi Üzerine Bir Değerlendirme
Selahattin Ökten Soap Factory in Antakya and an Evaluation on Soap Factory Plan Typology
Yazar: Çiftyürek, Müge; İnce, Kasım
Dergi: Art-Sanat No. 19, 2022
Anahtar kelimeler: Soap,Soap Industry,Soap Factory Typology ; Sabun,Sabun Sanayi,Sabunhane Tipolojisi,Antakya,Soap,Soap Industry,Soap Factory Typology

Bitkisel ve hayvansal ürünlerle oluşturulan ilkel sabunların kimyası pek çok buluş ve yöntemlerle geliştirilmiş ve sabunculuk bir sanayi sektörü hâline gelmiştir. Sabun endüstrisi, başlıca ham maddesinin zeytinyağı olması sebebiyle zeytin ağacının yetiştiği uygun iklim şartlarına sahip merkezlerde gelişmiştir. Bu etkinin sonucunda, çeşitli belgelerden anlaşıldığı üzere 19. yüzyılda İzmir, Urla, Ayvalık, Edremit, Burhaniye, Havran, Ayvacık, Antakya, Gaziantep, Nizip, Kilis ve Birecik gibi merkezlerde sabunhaneler inşa edilmiştir. Bahsi geçen merkezler içinde Antakya’nın sabun imalatında önemli bir payı vardır.Antakya’da çok sayıda sabunhane olduğu çeşitli kaynaklardan öğrenilmektedir. Günümüze ulaşan yapılardan biri de Selahattin Ökten Sabunhanesi’dir. Bu makalenin amacı ise 19. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendirilen sabunhanenin mimari ve işlevsel özelliklerinin tanıtılmasının yanında diğer sabun üretim merkezlerinde tespit edilen sabunhanelerle birlikte bir plan tipolojisi denemesi ortaya koymaktır. Her tipolojinin özellikleri hakkında genel bir değerlendirme yapılarak bunlara örnekler verilmiştir. Selahattin Ökten Sabunhanesi’nin bu tipoloji denemesindeki yeri belirlenmiştir. Nitekim sabunhanelerin birbirine benzeyen özellikleri olsa da genel olarak plan tipolojisi ve mimari özelliklerinin birbirinden farklılaştığına değinilmiştir.

The chemistry of primitive soaps made with herbal and animal products has been developed by many inventions and various methods. Over time, soap making has become an industrial sector. The most preferred raw material in the soap industry is olive oil. Therefore, soap production has also come to the fore in the centers where olive trees are grown. In addition, as it is understood from various documents, soap factories were built in such centers like İzmir, Urla, Ayvalık, Edremit, Burhaniye, Havran, Ayvacık, Antakya, Gaziantep, Nizip, Kilis and Birecik in the 19th century. Among these centers, Antakya has an important share in soap production.It is known from various sources that there have been lots of soap factories in Antakya. The Selahattin Ökten Soap Factory is one of those factories that survived to the present. The aims of this article are: the first is to introduce the architectural and functional features of Selahattin Ökten Soap Factory which belongs to the second half of the 19th century, and the second is to reveal a plan typology together with the soap factories identified in other soap centers. For this purpose, general evaluations of the characteristics of each typology were made and exemplified. The place of Selahattin Ökten Soap Factory in this typology has been determined. As a result, it has been explained that although soap factories have similar features, they have differences in terms of plan typology and architectural features.