Tarihi Yapılarda Kullanılan Harç Örneklerinin Malzeme Karakterizasyonu: Savatra (Türkiye) Örneği
Material Characterization of Mortar Samples Used in Historical Building: The Case of Savatra (Turkey)
Yazar: Arkan Demirörs, Tuba; Çınar, Kerim
Dergi: Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Construction Materials ; Yapı Malzemeleri ; Ancient City of Savatra,Wall Mortar,Material Characterisation,Building Material ; Savatra Antik Kent,Duvar Örgü Harcı,Malzeme Karakterizasyonu,Yapı Malzemesi

Tarihi yapılar ülkelerin sahip olduğu en değerli kültürel miras unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir. Tarihi yapıların korunmasında temel amaç, yapısal bütünlüklerini ve özgünlüklerini bozmadan gelecek nesillere sağlıklı bir biçimde aktarılmasını sağlamaktır. Bu bağlamda, tarihi yapıların korunması sürecinde harç gibi özgün yapı malzeme bileşimlerinin doğru şekilde belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Koruma ve onarım çalışmalarında, kullanılacak onarım harçlarının özgün harçlarla benzer özellikler göstermesi hem malzeme uyumluluğu açısından hem de müdahelelerin başarısı bakımından gereklidir. Bu çalışmada, Türkiye’nin Orta Anadolu bölgesinde yer alan Konya ilinin Yağlıbayat mahallesinde konumlanan Savatra antik kentte yapılan kazı çalışmaları ile gün yüzüne çıkan yapılarda kullanılan yapı malzemelerinin içerik analizleri yapılması amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında; Savatra Antik kentte yer alan tiyatro yapısının sahne binasından çeşitli harç örnekleri alınmıştır. Alınan harç örnekleri laboratuvar da uygun koşullar altında çeşitli karakterizasyon çalışmaları için hazırlanmıştır. Duvar örgü harç numunelerinin karakterizasyon çalışmaları için XRF, XRD, FTIR, FESEM ve Tane Boyut incelemeleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda; yapılan analizler incelendiğinde duvar örgü harç numunelerinin ana bileşenlerinin kalsit (CaCO3) ve kuvars (SiO2) olduğu tespit edilmiştir.  Elde edilen sonuçlar geçmiş dönemlerde kullanılan yapı malzemelerinin içeriklerini belirlemek açısından ve arkeolojik yapıların restorasyon çalışmaları için kullanılacak özgününe uygun malzeme içerik altyapısının ve formülasyonunun belirlenmesi için önemli bir yere sahiptir.

Historical buildings are considered one of the most valuable elements of a country's cultural heritage. The primary objective in the conservation of historical buildings is to ensure that they are passed on to future generations in a healthy manner without compromising their structural integrity and authenticity. In this context, the accurate identification of the compositions of original building materials such as mortar is of great importance in the conservation of historical buildings. In conservation and restoration work, it is essential that the restoration mortars used exhibit similar properties to the original mortars in terms of both material compatibility and the success of the interventions. In this study, content analyses of the building materials used in the structures uncovered during excavation work at the ancient city of Savatra in the Yağlıbayat neighbourhood of Konya province in Turkey's Central Anatolia region are being conducted. Within the scope of the study, various mortar samples were taken from the stage building of the theatre building located in the ancient city of Savatra. The mortar samples were prepared in the laboratory under appropriate conditions for various characterisation studies. XRF, XRD, FTIR, FESEM and grain size analyses were performed for the characterisation of the wall mortar samples. The results of the study revealed that the main components of the wall mortar samples were calcite (CaCO3) and quartz (SiO2). The findings are significant in determining the composition of construction materials used in the past and in establishing the appropriate material composition and formulation for the restoration of archaeological structures.