Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarındaki Küresel Sorunların İncelenmesi
Examination of Global Problems in Middle School Turkish Textbooks
Yazar: Önal, Aydın; Maden, Sedat
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 26 No. 3, 2022
Anahtar kelimeler: Ortaokul,Türkçe,küresel sorunlar,ders kitapları,metinler ; Secondary school,Turkish,global problems,textbooks,text

Araştırmada ortaokul Türkçe ders kitaplarında işlenen küresel sorunları belirlemek amaçlanmıştır.  Çalışma nitel modellerden doküman analizi ile kurgulanmıştır. Araştırmanın veri kaynağını, ortaokul Türkçe ders kitapları (5, 6, 7 ve 8.sınıf) oluşturmaktadır. Ders kitaplarında işlenen küresel sorunları belirlemek için doküman analizi ile veriler toplanmış ve veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Bu çerçevede belirlenen küresel sorunlar; çevre (küresel ısınma, toprak, hava, deniz ve akarsu kirliliği vb.), sağlık, göç, savaş ve terör, hayvan neslinin tükenmesi, deprem, yoksulluk, ekonomik kriz ve demografik sorunlar başlıkları altında kodlanıp sınıflandırılmıştır. Ayrıca belirli kategorilere ayrılan küresel sorunlar sınıf seviyelerine göre tablolar hâlinde sunulmuştur. Çalışma sonucunda, ortaokul Türkçe ders kitaplarında çeşitli küresel sorunların işlendiği belirlenmiştir. Ancak küresel sorunların ders kitaplarında dengeli dağılmadığı ve güncel problemlerin kitaplarda yeterli düzeyde bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Yine incelenen ders kitaplarında en fazla çevre sorunlarının yer aldığına tespit edilmiştir. Göç, savaş ve terör, salgın hastalıklar ve yoksulluk gibi önemli meselelerin ise ders kitaplarında çok az işlendiği anlaşılmıştır. Bunların yanı sıra sınıf seviyeleri dikkate alınarak küresel sorunların işlenmesinde nitelik ve nicelik olarak değişikliğe gidilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Küresel sorunların temalara göre dağılımında ise “Doğa ve Çevre” temasının ön planda olduğu belirlenmiştir. Diğer temalarda ise küresel sorunların daha az işlendiği görülmüştür. Bunların yanı sıra küresel sorunların metinlerin içinde ve etkinlikler bölümünde sıkça geçtiği, diğer kısımlarda ise az ya da hiç olmadığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, ortaokul Türkçe ders kitaplarının küresel sorunları yansıtma konusunda eksiklikler barındırdığını göstermiştir.

In the research, it was aimed to determine the global problems covered in secondary school Turkish textbooks. The study was constructed with document analysis, one of the qualitative models. The data source of the research consists of secondary school Turkish textbooks (5, 6, 7 and 8th grade). In order to identify the global problems covered in the textbooks, data were collected with document analysis and the data were analyzed with descriptive analysis. The global problems identified in this framework are coded and classified under the titles of environment (global warming, soil, air, sea and river pollution, etc.), health, migration, war and terrorism, animal extinction, earthquake, poverty, demographic problems, economic crisis. In addition, global problems divided into certain categories are presented in tables according to grade levels. As a result of the study, it was determined that various global problems were handled in secondary school Turkish textbooks. However, it has been concluded that global problems are not evenly distributed in the textbooks and that current problems are not found at a sufficient level in the textbooks. Again, it was determined that environmental problems were the most common in the examined textbooks. It has been understood that important issues such as migration, war and terrorism, epidemics and poverty are rarely covered in the textbooks. In addition to these, it was concluded that there was no change in terms of quality and quantity in the processing of global problems, taking into account the grade levels. In the distribution of global problems according to themes, it has been determined that the theme of "Nature and Environment" is at the forefront. In other themes, it was seen that global problems were less discussed. In addition to these, it has been determined that global problems are frequently mentioned in the texts and in the activities section, while it is less or not at all in the other parts. The results of the research showed that secondary school Turkish textbooks have deficiencies in reflecting global problems.