İslamcı Düşünce, DP ve Milli İradecilik: Necip Fazıl, Eşref Edip ve Menderes Üzerine Bir Karşılaştırma
İslamcı Düşünce, DP ve Milli İradecilik: Necip Fazıl, Eşref Edip ve Menderes Üzerine Bir Karşılaştırma
Yazar: Selçuk, Ekin Kadir; Köse, Aynur
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Milli İradecilik,Necip Fazıl Kısakürek,Eşref Edip Fergan,İslamcıDüşünce,Çoğunlukçuluk,Otoriterlik.

Türkiye tarihinde sembolik bir önemi olan Arapça ezan yasağının kalkması veAyasofya’nın yeniden camiye çevrilmesi kararları Türkiye politik hayatında merkez sağile İslamcı muhafazakâr sağ arasındaki ilişkinin yeniden düşünülmesini gerektirmiştir.Zira her iki sembolik olayda da Türkiye’yi yönetenler birbirinin benzeri bir siyasalsöylem kullanarak aralarındaki ortaklığı açık etmişlerdir. Burada kullanılan temel sloganmilli irade söylemidir. Merkez sağ, milli iradecilik ve İslamcı düşünce ve düşünürleranahtar kelimeleriyle özetlenebilecek bu çalışmada birincil kaynaklar üzerinden DP veİslamcı-muhafazakâr yazarların söylemleri incelenmiştir. Çalışmanın amacı, 1950’lerTürkiye’sinde DP ile başlayan merkez sağ geleneğin İslamcılık ve muhafazakârlıklaarasındaki muğlak mesafenin izlerini milli iradecilik yaklaşımı etrafında analiz etmektir.Çalışmada dönemin hegemonya mücadelesinde DP ve İslamcı yazarların dinselsemboller ve değerler üzerinden milli irade ortak söyleminde birleşmelerinin, o dönemve sonrasında Türkiye sağ siyasetinin anti-demokratik çoğunlukçu bir siyaset halinegelmesinde etkili olduğu öne sürülmektedir. Nitel içerik analizi kullanılan makalede DPlideri Adnan Menderes ile Necip Fazıl ve Eşref Edip’in görüşlerini yansıtan yazılar milliiradeciliğin temel özellikleri çerçevesinde analiz edilmiştir. Buna göre “organik toplum veötekileştirici/düşmanlaştırıcı siyaset”, “çoğunlukçu siyaset” ve “otoriter siyaset” olarakanaliz kategorileri belirlenmiş ve söylemler çözümlenmiştir. Analiz sonucunda DP veİslamcı yazarların toplumu temelde din ve millet esasına dayalı bir bütün olarak görerekmilli iradeciliğin organik toplum idealini paylaştıkları saptanmıştır. Organik toplumundışında kalanlara ise düşmanlaştırıcı siyaset anlayışı çerçevesinde nasıl muameleedileceği gerek Menderes gerekse İslamcı yazarların söylemlerinde geniş yer bulmuştur.Seçimde çoğunluğun oyunu alan adayın milli iradenin tek temsilcisi olduğu esasınadayanan çoğunlukçu anlayış DP ve onu destekleyen İslamcı yazarların söylemlerindeortaklaştıkları noktalardan bir diğeridir. Organik bir toplum olarak görülen milletindüzen ve uyum içinde yaşaması için gerekirse özgürlüklerin sınırlandırılması hususundada tarafların görüş birliği içinde oldukları saptanmıştır. Bu özellikleriyle ortaya koymayaçalıştığımız milli iradecilik, üzerinde İslamcı yazarlarla merkez sağın ortaklaştığı veTürkiye’de otoriter siyasetin bugün de dahil olmak üzere on yıllar boyunca nasıl hakimolabildiğini anlamamızı sağlaması açısından önemlidir.

Türkiye tarihinde sembolik bir önemi olan Arapça ezan yasağının kalkması veAyasofya’nın yeniden camiye çevrilmesi kararları Türkiye politik hayatında merkez sağile İslamcı muhafazakâr sağ arasındaki ilişkinin yeniden düşünülmesini gerektirmiştir.Zira her iki sembolik olayda da Türkiye’yi yönetenler birbirinin benzeri bir siyasalsöylem kullanarak aralarındaki ortaklığı açık etmişlerdir. Burada kullanılan temel sloganmilli irade söylemidir. Merkez sağ, milli iradecilik ve İslamcı düşünce ve düşünürleranahtar kelimeleriyle özetlenebilecek bu çalışmada birincil kaynaklar üzerinden DP veİslamcı-muhafazakâr yazarların söylemleri incelenmiştir. Çalışmanın amacı, 1950’lerTürkiye’sinde DP ile başlayan merkez sağ geleneğin İslamcılık ve muhafazakârlıklaarasındaki muğlak mesafenin izlerini milli iradecilik yaklaşımı etrafında analiz etmektir.Çalışmada dönemin hegemonya mücadelesinde DP ve İslamcı yazarların dinselsemboller ve değerler üzerinden milli irade ortak söyleminde birleşmelerinin, o dönemve sonrasında Türkiye sağ siyasetinin anti-demokratik çoğunlukçu bir siyaset halinegelmesinde etkili olduğu öne sürülmektedir. Nitel içerik analizi kullanılan makalede DPlideri Adnan Menderes ile Necip Fazıl ve Eşref Edip’in görüşlerini yansıtan yazılar milliiradeciliğin temel özellikleri çerçevesinde analiz edilmiştir. Buna göre “organik toplum veötekileştirici/düşmanlaştırıcı siyaset”, “çoğunlukçu siyaset” ve “otoriter siyaset” olarakanaliz kategorileri belirlenmiş ve söylemler çözümlenmiştir. Analiz sonucunda DP veİslamcı yazarların toplumu temelde din ve millet esasına dayalı bir bütün olarak görerekmilli iradeciliğin organik toplum idealini paylaştıkları saptanmıştır. Organik toplumundışında kalanlara ise düşmanlaştırıcı siyaset anlayışı çerçevesinde nasıl muameleedileceği gerek Menderes gerekse İslamcı yazarların söylemlerinde geniş yer bulmuştur.Seçimde çoğunluğun oyunu alan adayın milli iradenin tek temsilcisi olduğu esasınadayanan çoğunlukçu anlayış DP ve onu destekleyen İslamcı yazarların söylemlerindeortaklaştıkları noktalardan bir diğeridir. Organik bir toplum olarak görülen milletindüzen ve uyum içinde yaşaması için gerekirse özgürlüklerin sınırlandırılması hususundada tarafların görüş birliği içinde oldukları saptanmıştır. Bu özellikleriyle ortaya koymayaçalıştığımız milli iradecilik, üzerinde İslamcı yazarlarla merkez sağın ortaklaştığı veTürkiye’de otoriter siyasetin bugün de dahil olmak üzere on yıllar boyunca nasıl hakimolabildiğini anlamamızı sağlaması açısından önemlidir.