İbâdî Âlim Ebû Ya‘kūb el-Vercelânî’ye Göre Halku’l-Kur’ân
Halku'l-Qur'an According to Ibâdî Scholar Ebû Ya'kūb el-Vercelânî
Yazar: Bilen, Osman
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Sects ; İslam Mezhepleri ; History of Islamic Sects,Ibadism,Vercelânî,Halku’l-Qur’an,Divine Attributes ; İslam Mezhepleri Tarihi,İbâdîlik,Vercelânî,Halku’l-Kur’ân,İlahî Sıfatlar

Halku’l-Kur’ân tabiri Kur’ân’ın yaratılmış olup olmadığıyla ilgilidir. Bu kavram Kur’ân-ı Kerim’de yer almamaktadır. Erken dönem hadis kaynaklarında da bu tabire rastlamak mümkün değildir. Bu mesele ilâhî sıfatlar çerçevesinde tartışılmıştır. Bu tartışmaların sonucunda fırkaların ayrışmasında odak konulardan birisi durumuna gelerek, siyasi ve itikadî bir mesele halini almıştır. İtikadî ve siyasi sonuçları olması nedeniyle farklı düşünen grupların ve tarafların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Toplumda meydana gelen kamplaşmalar dolayısıyla yöneticilerin tutumlarını da etkilemiştir. Halku’l-Kur’ân konusu Abbasiler döneminde yöneticilerin sert tutumları nedeniyle içinde âlimlerin olduğu birçok kesimi olumsuz yönde etkilemiştir. Siyasi ve itikadî tartışmaları beraberinde getiren bu konunun İbâdîler tarafından nasıl tartışıldığını, hangi konular merkeze alındığını İbâdîlerin önemli bir âlimi olan Ebû Ya‘kūb el-Vercelânî’nin (ö. 570/1175) eserlerini inceleyerek ortaya koymaya çalıştık. İbâdîlerin önemli âlimlerinden olan Ebû Ya‘kūb el-Vercelânî’nin ed-Delîl ve’l-burhân li-ehli’l-ʿuḳūl adlı eserinde Vercelânî, Halku’l-Kur’ân konusunu ilâhî sıfatları merkeze alarak izah etmeye çalışmış ve bu konuda farklı düşünen fırkalara karşı eleştirilerini ortaya koymuştur. Çalışmamızda İbâdîlerin Halku’l-Kur’ân meselesine dair fikirlerini ve Vercelânî’nin meseleye dair görüşlerini, iddialarını ve eleştirilerini tespit etmeye çalıştık.

The term Halku’l-Qur’an is related to whether the Quran was created or not. This concept does not appear in the Holy Quran. It is not possible to come across this expression in early hadith sources. This issue has been discussed within the framework of divine attributes. As a result of these discussions, it became one of the focal issues in the separation of sects and became a political and religious issue. Due to its religious and political consequences, it has led to the emergence of groups and parties that think differently. The polarizations that occurred in the society therefore also affected the attitudes of the administrators. The issue of Halku’l-Qur’an negatively affected many groups, including scholars, due to the harsh attitudes of the rulers during the Abbasid period. We tried to reveal how this issue, which brought about political and theological debates, was discussed by the Ibādīs, and which topics were focused on, by examining the works of Ebû Ya’kūb al-Vercelânî (d. 570/1175), an important scholar of the Ibādīs. In the work titled ed-Delîl ve’l-burhân li-ehli’l-ʿuḳūl by Ebû Ya’kūb al-Vercelânî, one of the important scholars of the Ibâdîs, Vercelânî tried to explain the subject of the people of the Qur’an by focusing on divine attributes and He put forward his criticisms against sects that thought differently. In our study, we tried to determine the ideas of the Ibādīs on the issue of Khalq al-Qur’an and Vercelânī’s views, claims and criticisms on the issue.