İSLÂM HUKUKU’NDA KATL-MAKÂSID İLİŞKİSİ
HOMICIDE AND THE PURPOSES OF SHARĪ’AH (MAQĀSID) RELATIONSHIP IN ISLAMIC LAW
Yazar: Kıylık, Mustafa Harun
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Islamic Law,Legislator,Homicide,The Aims and Purposes of Sharī’ah ; İslâm Hukuku,Kanun Koyucu,Öldürme,Makâsıd

Kur’ân’da birçok yerde zikri geçen “katl” kavramı, İslâm Hukukunda kasten, kasta benzer ve hataenöldürme gibi başlıklar altında incelenmiş ve bu kavrama sistematik bir yapıkazandırılmıştır. Geniş anlamda bir kullanımı olmakla birlikte “katl” kavramıİslâm Hukukunda çok özel bir tarzda ele alınmış, katle sebep olan fiillerinmahiyeti doğrultusunda farklı katl türlerinden bahsedilmiştir. Katl, ölümdeolduğu gibi ruhun cesetten ayrılmasıdır. Ne var ki bu durum bir başkasıtarafından gerçekleştirildiğinde katl; hayatın kendiliğinden sona ermesi durumundaise “mevt” diye ifadeedilmiştir. İslâmhukukçuları, birinin diğeri üzerinde herhangi bir fiili söz konusu olmaksızınhayatın kendiliğinden sona ermesini, yani “mevt’i” katl olarakdeğerlendirmemişlerdir. Öldürme anlamına gelen katl kavramı, haksız yere biriniöldürme anlamına geldiği gibi, kişinin kendini öldürmesini, haklı gerekçelerle meydanagelen öldürmeleri, hataen vuku bulan öldürmeleri ve Allah yolundaöldürülmeyi/şehitliği de ifade eder. Hangi türden olursa olsun meydana gelenöldürmelerin ortak noktası, birinin hayat bütünlüğünün müessir bir fiilleortadan kaldırılmasıdır. Bu açıdan bakıldığında akla: “Nasıl olur da neticesiaynı olan bu fiillere farklı hükümler bağlanmıştır?” şeklinde bir sorugelebilir ki bu sorunun cevabını, kanun koyucunun hükümleri koymadaki maksatlarını/gâyelerini ifadeeden bir kavram olan “makâsıd” çerçevesinde aramak daha doğru olacaktır. Bu bağlamadaele alındığında muhtelif katl türlerinin bu gâyeler ile önemli bir ilgisininolduğu gözlenecektir. Örneğin Şâri’, kişinin başkalarını haksız yere öldürmesiile kendini öldürmesini yasaklanmışken, Allah yolunda öldürme ve öldürülmeleri teşviketmiş, bir hak gereği icra edilen öldürmeleri meşru görmüş, kısas ile ilgilihükümler tayin etmiştir. İşte bu çalışma, muhtelif öldürme türlerini Şâri’in gâyeleriaçısından incelemeyi hedeflemektedir.

The Qur’ān hasthe concept of “qatl” (killing) in many places. This concept, in Islamic law,has been dealt with under the headings of intentional homicide,intentional-like homicide and mistakenly homicide. Although it has a wide rangeof uses, the concept of killing has been dealt with in a very specific way inIslamic Law, and different forms of killing have been mentioned in accordancewith the nature of the acts that lead to the killing. Like death, the killingis also the separation of the soul from the body. When someone else carries outthe act of killing, it is called “qatl.” However, when the life isspontaneously ended it is called “mawt.” Islamic jurists did not regardspontaneously death, which happened without act of someone as homicide orkilling. The notion of “qatl” has various meanings, such as killinghimself/herself, to kill someone for right reasons, killing someone for unjustreasons, killing someone by mistake and being killed (martyrdom) in the way ofAllah. “Maqāsıd” means the aims and purposes of thelawmaker (who is Allah for Islamic Law) behind the enacted laws. In this sense,various types of killing have a significant relevance to the purposes inquestion. When the concept of “qatl” is evaluated in this respect, thefollowing result is obtained: It is forbidden for someone to kill himself andothers unfairly. Nevertheless, to kill in the way of Allah and being killed forthis cause are encouraged as well as the provisions related to the act ofretaliation is determined. This study aims to examine the different types ofhomicide in terms of the aims and purposes of Sharī’ah.