THE COMMITTEE OF UNION AND PROGRESS, WANGENHEIM, AND THE MAKING OF THE LIMAN VON SANDERS MISSION
İttihat ve Terakki, Wangenheim ve Liman von Sanders Misyonu’nun Oluşumu, Ocak-Aralık 1913
Yazar: Yellice, Gürhan
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 40 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Contemporary European History ; Çağdaş Avrupa Tarihi ; İttihat ve Terakki,Wangenheim,Almanya,Liman von Sanders

Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa’nın en önemli diplomatik krizlerinden biri olarak kabul edilen Liman von Sanders Misyonu’nun oluşum sürecini ele almaktadır. Birinci Balkan Savaşı sonrası askeri sisteminin çöküşünü kabul eden Osmanlı Devleti, 1913 yılında İstanbul ve Anadolu’nun savunmasını güçlendirmek amacıyla Almanya’dan bir askeri misyon talep etmiştir. Almanya ise Osmanlı’nın başka bir gücün etkisine girmesini önlemek ve stratejik çıkarlarını korumak amacıyla bu talebe olumlu yanıt vermiştir. Mahmut Şevket Paşa ile Wangenheim arasında yapılan görüşmelerde misyonun kapsamı belirlenmiş ve Aralık 1913’te Liman von Sanders liderliğindeki heyet İstanbul’a gönderilmiştir. Çalışma, Ocak-Aralık 1913 döneminde yaşanan gelişmeleri Türk-Alman ilişkileri çerçevesinde ele alarak, İttihat ve Terakki’nin misyon talebindeki nedenleri ile Almanya’nın bu talebe yanıt verme motivasyonlarını karşılaştırmalı bir bakış açısıyla analiz etmektedir. Literatürdeki diğer çalışmalardan farklı olarak, Osmanlı Devleti’nin Edirne ve Ege Adaları konusundaki hassasiyetlerini detaylı bir şekilde ele almakta ve Almanya’nın Osmanlı İmparatorluğu ile Birinci Dünya Savaşı öncesinde geliştirdiği stratejik ilişkilerin derinliğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Almanya’nın bölgede nüfuzunu artırmaya yönelik sistematik çabalarını ve bu çabaların Osmanlı’nın diplomatik ve askeri dönüşümü üzerindeki etkilerini çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmektedir. Çalışma temelde Osmanlı Devleti’nin Büyük Güçler arasındaki denge politikasını terk ederek Alman etkisine girdiği dönemin, Birinci Dünya Savaşı’ndaki stratejik kararlarının kökenlerini anlamak açısından kritik bir öneme sahip olduğunu vurgulamakta, bu bağlamda Almanya’ya nihai eklemlenmedeki en önemli dönüm noktası olduğunu iddia etmektedir. Büyük Güçler arasındaki Osmanlı güç dengesini kesin bir şekilde bozan bu kritik stratejik tercihi, yalnızca savaş sırasındaki pozisyonunu değil, aynı zamanda savaş öncesi dönemdeki diplomatik ve askeri dönüşümünü de şekillendirmiştir. Çalışma, bu tarihsel sürece ışık tutarak, Osmanlı-Alman ilişkilerinin savaşın stratejik dinamikleri üzerindeki etkilerini daha iyi anlamaya katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa’nın en önemli diplomatik krizlerinden biri olarak kabul edilen Liman von Sanders Misyonu’nun oluşum sürecini ele almaktadır. Birinci Balkan Savaşı sonrası askeri sisteminin çöküşünü kabul eden Osmanlı Devleti, 1913 yılında İstanbul ve Anadolu’nun savunmasını güçlendirmek amacıyla Almanya’dan bir askeri misyon talep etmiştir. Almanya ise Osmanlı’nın başka bir gücün etkisine girmesini önlemek ve stratejik çıkarlarını korumak amacıyla bu talebe olumlu yanıt vermiştir. Mahmut Şevket Paşa ile Wangenheim arasında yapılan görüşmelerde misyonun kapsamı belirlenmiş ve Aralık 1913’te Liman von Sanders liderliğindeki heyet İstanbul’a gönderilmiştir. Çalışma, Ocak-Aralık 1913 döneminde yaşanan gelişmeleri Türk-Alman ilişkileri çerçevesinde ele alarak, İttihat ve Terakki’nin misyon talebindeki nedenleri ile Almanya’nın bu talebe yanıt verme motivasyonlarını karşılaştırmalı bir bakış açısıyla analiz etmektedir. Literatürdeki diğer çalışmalardan farklı olarak, Osmanlı Devleti’nin Edirne ve Ege Adaları konusundaki hassasiyetlerini detaylı bir şekilde ele almakta ve Almanya’nın Osmanlı İmparatorluğu ile Birinci Dünya Savaşı öncesinde geliştirdiği stratejik ilişkilerin derinliğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Almanya’nın bölgede nüfuzunu artırmaya yönelik sistematik çabalarını ve bu çabaların Osmanlı’nın diplomatik ve askeri dönüşümü üzerindeki etkilerini çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmektedir. Çalışma temelde Osmanlı Devleti’nin Büyük Güçler arasındaki denge politikasını terk ederek Alman etkisine girdiği dönemin, Birinci Dünya Savaşı’ndaki stratejik kararlarının kökenlerini anlamak açısından kritik bir öneme sahip olduğunu vurgulamakta, bu bağlamda Almanya’ya nihai eklemlenmedeki en önemli dönüm noktası olduğunu iddia etmektedir. Büyük Güçler arasındaki Osmanlı güç dengesini kesin bir şekilde bozan bu kritik stratejik tercihi, yalnızca savaş sırasındaki pozisyonunu değil, aynı zamanda savaş öncesi dönemdeki diplomatik ve askeri dönüşümünü de şekillendirmiştir. Çalışma, bu tarihsel sürece ışık tutarak, Osmanlı-Alman ilişkilerinin savaşın stratejik dinamikleri üzerindeki etkilerini daha iyi anlamaya katkı sunmayı amaçlamaktadır.