Türkçe Sözlük Birimlerinin Kazandığı Yeni Yan Anlamlar
The New Connotations Acquired by Turkish Lexemes
Yazar: Çolakbostancı, Gülcan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 16 No. 16, 2015
Anahtar kelimeler: Lexeme, secondary meaning, vocabulary, lexicography ; Sözlük birimi, yan anlam, söz varlığı, sözlükçülük

Canlı bir varlık olan dil; coğrafi, tarihî, toplumsal, kültürel dokuya ve kendi iç dinamiklerine bağlı olarak sürekli bir gelişim ve dönüşüm içindedir. Dildeki anlamsal, biçimsel, sözdizimsel ve söz varlığına yönelik değişimleri daha çok artzamanlı değerlendirmeler ile görmek mümkündür. Bu makalede sözcüklerin anlamlarında yaşanan değişimler ekseninde, çağdaş genel (Türkçe) sözlüklerdeki bazı madde başı ve madde içi sözlük birimlerinin kazandıkları ve Türkçe Sözlük’e (TDK 2011) henüz geçmemiş yeni yan anlamları ele alınmaktadır.Dil göstergesinin gösteren ögesi, tek bir biçime sahipken gösterileni birden fazla olabilmektedir. Temel ve yan anlamlarıyla birden fazla gösterilene sahip olan bu çok anlamlı göstergelerde, anlamların -kullanım sıklığı ve yaygınlıklarına göre- sıraları değişebilmekte, kimisi unutulmakta ya da gösterge yeni somut ve soyut yan anlamlar kazanabilmektedir. Bu çalışmada, 23 madde başı, 1 madde içi sözlük biriminin, Türkçe Sözlük’te (TDK 2011) açıklanmamış yan anlamları tespit edilmiş, söz konusu bu anlamların kullanımı, tarama araştırması ve içerik analiziyle elde edilen örnek cümlelerle kanıtlanmıştır. Tarama araştırmasında kullanılmak üzere bir anket geliştirilmiş ve bu anket, 2013 yılında, 26’sı kadın 22’si erkek ve yaş ortalaması 30 olan farklı eğitim düzeylerinden 48 kişiye uygulanmıştır. İçerik analizi için Türkçe Ulusal Derlemi’nden, edebi eserlerden ve çeşitli gazetelerdeki köşe yazılarından yararlanılmıştır. Her iki yöntem sonucunda elde edilen verilerle, bu sözcüklerin yeni yan anlamlar kazandığı tespit edilmiştir

Language is a living organism that is continuously developing, changing and transforming connected to geographical, historical, societal and cultural changes and its own internal dynamics. It is mainly possible to see the changes and developments in language aimed at meaning, morphological, syntactics, and vocabulary with diachronic evaluations. This paper will treat the new connotations that have not yet entered Türkçe Sözlük (TDK 2011) and what is acquired at the headwords and within the units of lexemes in the contemporary general Turkish dictionaries within the axis of changes experienced in the meanings of words.Despite the fact that the element, which is the signifier of the sign of language, is in a single form, what is signified can be more than one. The meanings of these polysemous signs, which have more than one signified with their denotation and connotations, could change their orders –according to their frequency and prevalence of use– and the meanings of some are forgotten or the sign can acquire new concrete or abstract connotations. In this study, 23 headwords and 1 word within the lexeme for which connotations have been determined that have not been disclosed in Türkçe Sözlük (TDK 2011) have been proven with sample sentences obtained for the use of these subject meanings, survey research and analysis of contents. A questionnaire was developed to be used in the survey study and this questionnaire was implemented in 2013 on 48 persons, 26 females and 22 males, with an average age of 30 and from different educational levels. The Turkish National Corpus and the writings of columnists in various newspapers were utilized for the content analysis. It was determined that new secondary meanings were acquired by these words with the data obtained at the conclusion of both methods