Beşeri Sermaye Tahmini: Gizli Değişken Yaklaşımı
Beşeri Sermaye Tahmini: Gizli Değişken Yaklaşımı
Yazar: Albayrak, Nilcan; Abdioğlu, Zehra
Dergi: Yönetim Bilimleri Dergisi, Vol. 18 No. 36, 2018
Anahtar kelimeler: : Beşeri sermaye,gizli değişken,doğrulayıcı faktör analizi,çoklu gösterge-çoklu neden

Beşeri sermaye birülkenin iktisadi büyüme performansını açıklamada önemli bir rol oynamaktadır.Literatürde beşeri sermayenin bireysel düzeyde sayısal ölçümüne yönelik farklıyaklaşımlar önerilmiş, çapraz ülke düzeyinde eğitim stoğuna dayalı farklıölçümler ya da yine çapraz ülke düzeyinde beşeri sermayenin kısıtlıbileşenlerinin ortalamalarına dayalı yeni ölçümler geliştirilmiştir. Buyaklaşımlar arasında gizli değişken yaklaşımı, beşeri sermayenin karmaşık, çokyönlü, doğrudan gözlenemeyen ve kesin olarak ölçülemeyen bir olgu olduğunu yaniistatistiksel olarak beşeri sermayenin gizli bir değişken olduğunuönermektedir. Bu çalışmanın amacı, gizli değişken yaklaşımını benimseyerekTürkiye ekonomisi için 81 il kapsamında 2008-2013 dönemi panel verileri ilemakroekonomik düzeyde bir beşeri sermaye endeksi oluşturmaktır. Bu doğrultudaçalışmada gizli değişken tahmin yöntemlerinden Doğrulayıcı Faktör Analizi veÇoklu Gösterge-Çoklu Neden Modelleri kullanılmıştır. İller için kurulan modeltahminleri eğitim değişkenlerinin beşeri sermayeyi belirlemede iyi birergösterge olduklarını bir kez daha göstermiştir. Çoklu Gösterge-Çoklu Nedenmodel tahminlerine göre en yüksek etkiye sahip eğitim değişkeni ortaöğretimokullaşma oranı iken; Doğrulayıcı Faktör Analizi model tahmin sonuçlarına göreen yüksek etkiye sahip eğitim değişkeni üniversite mezun oranı olmuştur İllerbazında beşeri sermaye endeks değerleri incelendiğinde 2008 yılı için İstanbul,Ankara ve İzmir ilinin hem Doğrulayıcı Faktör Analizi hem de ÇokluGösterge-Çoklu Neden modellerinde beklenildiği üzere beşeri sermaye endeksdeğerleri bakımından öncü oldukları, bu illeri Eskişehir, Bursa, Konya ve Adanaillerinin takip ettiği tespit edilmiştir. En düşük beşeri sermaye endeksinesahip iller ise Iğdır, Hakkari, Şırnak, Kilis, Bayburt, Tunceli ve Ardahanolarak sıralanmaktadır. Çalışmada elde edilen 2008-2013 dönemi iller ortalamasıbeşeri sermaye endeks değerleri Birleşmiş Milletler Kalkınma Programıtarafından hesaplanan İnsani Gelişmişlik Endeksi ile karşılaştırıldığında,ilgili endeks değerlerinin aynı yönlü bir eğilime sahip oldukları saptanmıştır.

Beşeri sermaye birülkenin iktisadi büyüme performansını açıklamada önemli bir rol oynamaktadır.Literatürde beşeri sermayenin bireysel düzeyde sayısal ölçümüne yönelik farklıyaklaşımlar önerilmiş, çapraz ülke düzeyinde eğitim stoğuna dayalı farklıölçümler ya da yine çapraz ülke düzeyinde beşeri sermayenin kısıtlıbileşenlerinin ortalamalarına dayalı yeni ölçümler geliştirilmiştir. Buyaklaşımlar arasında gizli değişken yaklaşımı, beşeri sermayenin karmaşık, çokyönlü, doğrudan gözlenemeyen ve kesin olarak ölçülemeyen bir olgu olduğunu yaniistatistiksel olarak beşeri sermayenin gizli bir değişken olduğunuönermektedir. Bu çalışmanın amacı, gizli değişken yaklaşımını benimseyerekTürkiye ekonomisi için 81 il kapsamında 2008-2013 dönemi panel verileri ilemakroekonomik düzeyde bir beşeri sermaye endeksi oluşturmaktır. Bu doğrultudaçalışmada gizli değişken tahmin yöntemlerinden Doğrulayıcı Faktör Analizi veÇoklu Gösterge-Çoklu Neden Modelleri kullanılmıştır. İller için kurulan modeltahminleri eğitim değişkenlerinin beşeri sermayeyi belirlemede iyi birergösterge olduklarını bir kez daha göstermiştir. Çoklu Gösterge-Çoklu Nedenmodel tahminlerine göre en yüksek etkiye sahip eğitim değişkeni ortaöğretimokullaşma oranı iken; Doğrulayıcı Faktör Analizi model tahmin sonuçlarına göreen yüksek etkiye sahip eğitim değişkeni üniversite mezun oranı olmuştur İllerbazında beşeri sermaye endeks değerleri incelendiğinde 2008 yılı için İstanbul,Ankara ve İzmir ilinin hem Doğrulayıcı Faktör Analizi hem de ÇokluGösterge-Çoklu Neden modellerinde beklenildiği üzere beşeri sermaye endeksdeğerleri bakımından öncü oldukları, bu illeri Eskişehir, Bursa, Konya ve Adanaillerinin takip ettiği tespit edilmiştir. En düşük beşeri sermaye endeksinesahip iller ise Iğdır, Hakkari, Şırnak, Kilis, Bayburt, Tunceli ve Ardahanolarak sıralanmaktadır. Çalışmada elde edilen 2008-2013 dönemi iller ortalamasıbeşeri sermaye endeks değerleri Birleşmiş Milletler Kalkınma Programıtarafından hesaplanan İnsani Gelişmişlik Endeksi ile karşılaştırıldığında,ilgili endeks değerlerinin aynı yönlü bir eğilime sahip oldukları saptanmıştır.