İsraf ve Aşırı Tüketimin Semitik Dinler ve Tüketim Türleri Açısından İncelenmesi
Examination of Waste and Excessive Consumption in Terms of Semitic Religions and Types of Consumption
Yazar: Türk, Zehra; Arslan, Hammet
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Waste,Excessive Consumption,Semitic Religions,Consumption,Types of Consumption ; İsraf,Aşırı Tüketim,Semitik Dinler,Tüketim,Tüketim Türleri

İsraf genel olarak insanın sahip olduğu maddi imkânları gereksiz yere saçıp savurması olarak bilinmektedir. Ancak insanın zamanını, emeğini, tabiatı da bilinçsizce tüketmesi de israf kapsamında değerlendirilir. Tüketim ise, üretilen veya yapılan şeylerin kullanılıp harcanması olarak tanımlanırken; aşırı tüketim birtakım sebepler ve etkenler nedeniyle insanların ihtiyaç duyduğundan daha fazlasını alması, harcaması ve tüketmesidir. Tüketim, modern insanların sadece fiziksel ihtiyaçlarının karşılandığı bir faaliyet değil, duygusal ve psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gerçekleştirilen bir telafi mekanizması olarak görülmektedir. Semitik dinlerin kutsal metinlerinde ve yorum geleneğinde israf, sadece maddi kaynakların zamanın ve emeğin boşa harcanması olarak değil aynı zamanda doğal kaynakların da ölçüsüz kullanımı olarak değerlendirilmektedir. Bu dinlere ait kutsal metinlerde aşırılık ve savurganlık hem bireysel hem toplumsal düzeyde dengeyi bozucu bir davranış olarak eleştirilmektedir. Semitik dinlerin ortak mesajı, insanı ölçülülüğe, şükre ve sorumluluk bilincine çağırmaktır. Günümüz dünyasında modern dönem tüketim türleri zorunlu tüketim ve faydacı tüketim olarak sınıflandırılırken, postmodern tüketim türleri ise deneyimsel tüketim, sembolik tüketim, gösterişçi tüketim ve hedonik (hazcı) tüketim olarak gruplandırılmaktadır. Reklam ve medya, gelir düzeyi ve kredi olanaklarının artması, toplumsal baskı ve statü arayışı, online alışveriş ve ürünlere kolay erişim, teknolojik gelişmeler ve ürün çeşitliliğindeki artışlar ile psikolojik faktörler insanları aşırı tüketime teşvik etmektedir. Bu çalışmada ilk olarak, israf konusu Eski Ahit, Yeni Ahit ve Kur’an’dan örnek ayetlere ortaya konulmuştur. Bu çerçevede söz konusu geleneklerdeki yorum çalışmalarına da yer verilecektir. Daha sonra tüketim türleri ve insanları aşırı tüketime teşvik eden faktörler ele alınacaktır. Son olarak da bu dini yaklaşımların, günümüz tüketim kültürü ve çevresel krizler bağlamında nasıl bir ahlaki rehberlik sunduğu tartışılmaktadır.

Waste is generally understood as the unnecessary squandering of one's material resources. However, the unconscious consumption of one's time, labour, and nature is also considered wasteful. Consumption is defined as the use and expenditure of produced or manufactured goods; excessive consumption is when people acquire, spend, and consume more than they need due to certain causes and factors. Consumption is seen not only as an activity that satisfies modern people's physical needs, but also as a compensatory mechanism that fulfils their emotional and psychological needs. In the sacred texts and interpretive traditions of Semitic religions, wastefulness is considered not only the squandering of material resources, time, and labour, but also the excessive use of natural resources. In the sacred texts of these religions, excess and extravagance are criticized as behaviours that disrupt balance at both the individual and societal levels. The common message of Semitic religions is to call people to moderation, gratitude, and a sense of responsibility. In today's world, modern consumption types are classified as compulsory consumption and utilitarian consumption, while postmodern consumption types are grouped as experiential consumption, symbolic consumption, ostentatious consumption, and hedonistic consumption. Advertising and media, increased income levels, credit opportunities, social pressure and the pursuit of status, online shopping and easy access to products, technological developments and increases in product variety, along with psychological factors, encourage people to consume excessively. In this study, the issue of waste is first addressed through examples of verses from the Old Testament, New Testament, and Quran. Within this framework, interpretive studies of the traditions in question will also be included. Subsequently, types of consumption and factors that encourage people to consume excessively will be addressed. Finally, it will be discussed how these religious approaches offer moral guidance in the context of today's consumer culture and environmental crises.