Din Eğitiminin Pedagojik Sınırları ve Maneviyatın Ontolojik Doğası
The Pedagogical Limits of Religious Education and the Ontological Nature of Spirituality
Yazar: Sayın, Gülşen
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Education ; Din Eğitimi ; Religious Education,Spirituality,Holistic Education,The Educational Nature of Spirituality,The Boundaries of Religious ; Din Eğitimi,Maneviyat,Bütüncül Eğitim,Maneviyatın Eğitsel Doğası,Din Eğitimi Sınırlılığı.

Din ve maneviyat ifadeleri birbirini besleyen ancak birbirinden farklı iki kavramdır. Din ve maneviyatın gelişimi tek boyutlu bir süreç olarak değil bireyin sosyo–pskolojik, bilişsel ve duyuşsal gelişim alanlarını kapsayan çok katmanlı bir yapı olarak ele alınmalıdır. Bu iki kavram, kuramsal düzeyde birbirinden ayrışsa da bireyin yaşam deneyimleri, kimlik oluşumu ve değer sistemi içinde karşılıklı etkileşim halindedir. Güncel literatür, dini ve manevi gelişimi kimlik inşası, öznel iyi oluş, psikolojik dayanıklık ve etik–ahlaki muhakame gibi değişkenleri dikkate alan incelemeler içermektedir. Dolayısıyla davranışsal eğilimleri ve değer yönelimlerini şekillendiren bu süreçler, eğitim bilimleri ve özellikle din eğitimi alanıyla büyük ölçüde ilişkilidir. Postmodern paradigmanın getirmiş olduğu maneviyat alanındaki çeşitlenmeler bir din özelinde çerçevelendiğinde eğitim süreçlerindeki maneviyat vurgusunun yeterliğini sorgulatmaktadır. Bununla birlikte spiritüel arayışlar da maneviyatın öznel doğası ile ele alındığında din eğitiminin pedagojik sınırlılığına takılabilmektedir. Din eğitiminin yapısal sınırları dikkate alındığında; maneviyatın öğretilebilirliği ve mevcut pedagojik sisteme entegrasyonu, cevaplanması gereken temel bir sorunsal olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu anlamda çalışmada, din eğitiminin pedagojik sınırlılığı içerisinde din eğitimi ile maneviyat ilişkisi nasıl olmalıdır? sorusu tartışılmaya çalışılmıştır. Bu çalışma, dini ve manevi gelişimi kendi dinamikleri bağlamında ele alarak din eğitimi disiplininin maneviyat gibi çok boyutlu bir yapıyı nasıl destekleyebileceğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Böylece din eğitiminin yalnızca bilişsel alanla sınırlı kalmayıp, duyuşsal ve varoluşsal alanları da kapsayan bir formasyona sahip olması gerekliliği vurgulanmaktadır. Araştırma doküman incelemesine dayalı nitel bir çalışmadır. Sonuç olarak, maneviyat öznel boyutları ağır basan, bireysel ve deneyim temelli bir kavramdır. Bununla birlikte duyuşsal, bilişsel ve davranışsal alanları bütünleştiren yöntem ve tekniklerin yanı sıra çağdaş eğitim yaklaşımları, maneviyatın din eğitimi süreçlerine anlamlı biçimde dâhil edilmesine imkân tanımaktadır. Böyle bir yaklaşım, öğrenenlerin içsel farkındalık, anlam arayışı ve değer temelli bir yönelim geliştirmelerine pedagojik olarak güçlü bir zemin sunma potansiyeline sahiptir.

Religion and spirituality are two interrelated yet distinct concepts that play a pivotal role in human development. These concepts should not be approached as one-dimensional processes but rather as multi-layered structures encompassing an individual's socio-psychological, cognitive, and emotional growth. While distinct at a theoretical level, they interact dynamically within an individual's life experiences, identity formation, and value systems. Current literature underscores this interaction through studies examining variables such as identity construction, subjective well-being, psychological resilience, and ethical-moral reasoning. Consequently, these processes, which deeply influence behavioral tendencies and value orientations, are intrinsic to educational sciences, particularly the field of religious education. The diversification of spirituality driven by the postmodern paradigm, particularly when viewed through the lens of a specific religion, challenges the adequacy of how spirituality is addressed in educational processes. Furthermore, when approached through its subjective nature, spiritual pursuits can become limited by the pedagogical constraints of religious education.Considering these structural constraints, the teachability of spirituality and its integration into existing pedagogical systems emerge as fundamental issues requiring attention. In this context, this study examines how the relationship between religious education and spirituality should be navigated within these pedagogical limits. It aims to analyze how the discipline of religious education can support the multidimensional nature of spirituality by addressing religious and spiritual development through their inherent dynamics. Consequently, the study emphasizes the necessity for religious education to adopt an approach that encompasses not only the cognitive domain but also the affective and existential domains. This qualitative study, based on document analysis, aims to analyze how religious education can support this multidimensional structure by addressing religious and spiritual development within its own framework. The study highlights the necessity for religious education to transcend the purely cognitive domain and encompass affective and existential dimensions. It concludes that methods integrating affective, cognitive, and behavioral dimensions—alongside contemporary educational approaches—enable the meaningful incorporation of spiritual education. Ultimately, this approach possesses strong pedagogical potential, providing learners with a foundation for developing inner awareness, seeking meaning, and adopting a value-oriented disposition.