Halid Ziya Uşaklıgil’in Saray ve Ötesi Eserinde 1909-1915 Sultan Reşat Dönemi Osmanlı Sosyo-Ekonomik Durumuna Saray Penceresinden Bir Bakış
A Look at the Ottoman Socio-Economic Situation from the Palace Perspective during the Sultan Reşat Period of 1909-1915 in Halid Ziya Uşaklıgil's The Palace and Beyond (Saray ve Ötesi)
Yazar: Gül, H. İbrahim
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Vol. 26 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Policy and Administration (Other) ; Politika ve Yönetim (Diğer) ; İktisat,edebiyat,Halid Ziya,Sultan Reşat,tarih. ; Economics,literature,Halid Ziya,Sultan Reşat,history.

İktisat ve edebiyat iki ayrı bilim dalı olmasına rağmen disiplinler arası bir çalışmada bir araya getirebilmektir. Gerek iktisatçılar gerekse edebiyatçılar kendi bakış açılarıyla iktisat ve edebiyat çalışmalarına yeni katkılar sağlayabilirler. İktisat ve edebiyat arasında bağ, iktisadın bir bilim dalı olmasından daha önceye götürülebilir. Edebiyata göre yeni gelişmeye ve olgunlaşmaya başlayan iktisat bilimi, diğer disiplinlerle ilişkisi şüphe götürmez bir gerçektir. Günümüzde ana bilim dalı haline gelmiş iktisat teorisi, iktisat politikası, iktisadi düşünce ve iktisat tarihinin yanında yeni gelişmeye başlayan iktisat sosyolojisi, iktisat felsefesi, davranışsal iktisat gibi iktisat dallarıyla yapılan çalışmalar edebiyatı da içine almasıyla yeni bilim dalları oluşturma noktasında katkı sağlayacağı muhakkaktır. Dolayısıyla hikâye, roman seyahat, anı ve edebiyatla ilgili eserlerin iktisadi yönlerini incelemek her iki bilim dalı için farklı bakış açıları getirecektir. İktisat ve edebiyat arasında bağı görmek için ele alınan Halid Ziya Uşaklıgil’in saray ve ötesi eseri bu düşünceyi ispatlamıştır.  Anı türünde yazılmış olan Halid Ziya Uşaklıgil’in bu eseri betimleme yöntemi ile aktarılmış ve iktisadi kelime, kavram ve kurallarla desteklenmiştir. Böylece bir edebi eserde iktisadi motifler olduğunu gösterilmiştir. Bu inceleme sultan Abdülhamid ve sultan Reşat olmak üzere iki kısma ayrılarak yapılmıştır.   Halid ziyanın bu eserinde (anı türünde) 5. Mehmet Reşat öncesi ve Mehmet Reşat’ın saltanatı (1909-1918) döneminde yaşanan (Halid Ziya 1915 tarihine kadar sarayda kalmıştır) siyasi, hukuki ve ekonomik durum ortaya konmuştur. Saray ve ötesi ağırlıklı olarak siyasal anı olarak adlandırılmasına rağmen sosyo- ekonomik yansımalara da değinildiği görülmektedir.  Halid Ziyanın Mehmet Reşat döneminde sarayda yaşadığı, gördüğü ve tecrübe ettiği iktisadi olayların nasıl göründüğü, iktisat teorileri, iktisat politikaları, iktisat tarihi ve iktisadi düşünce açısından incelenmiştir. Bir edebi eserde iktisadi motiflerin varlığına vurgu yapılmıştır. Herhangi bir edebi eserin içinde yer alan konuların iktisatla bir bağı olabileceği gösterilmeye çalışılmıştır.  Halid Ziya Uşaklıgil ve anı türündeki eseri Saray ve Ötesinin ilk defa iktisadi açıdan incelenmesi özgün bir çalışmadır. Multidisipliner çalışmalara yöntem ve yaklaşım açısından katkı sağlaması, yeni bakış acısı kazandırması açısından da özgün bir çalışmadır.

Economics and literature can be brought together in an interdisciplinary study. Both economists and literati can make a new contribution to economics and literature studies with their own perspectives. The relationship between economics and literature can be traced back to before economics was not a branch of science. The relationship of economics, which has just started to develop and progress, with other disciplines is an undoubted fact. It is certain that the way to create new branches of science, including literature, will be paved with the studies carried out with the economic theory, economic policy, economic thought and economic history, which have become the main sciences today, as well as the newly developing branches of economics. Therefore, examining the economic aspects of stories, novels, travel, memoirs and literary works will bring different perspectives for both branches of science. Halid Ziya Uşaklıgil's work Palace and Beyond (Saray ve Ötesi), which was discussed to see the connection between economics and literature, has proven this idea. This work of Halid Ziya Uşaklıgil, written in the memoir genre, was conveyed with the descriptive method and supported by economic words, concepts and rules. Thus, it is shown that there are economic motifs in a literary work. This examination was divided into two parts: Sultan Abdulhamid and Sultan Reşat. In this work (memoir type) of Halid Ziya, the political, legal and economic situation before Sultan Reşat and during Sultan Reşat's reign (1909-1918) (Halid Ziya remained in the palace until 1915) is revealed. Although the Palace and Beyond (Saray ve Ötesi) is predominantly referred to as a political memory, it is seen that socio-economic reflections are also mentioned.The economic events that Halid Ziya lived, saw and experienced in the palace during the Sultan Reşat period were examined in terms of economic theories, economic policies, economic history and economic thought. The presence of economic motifs in a literary work is emphasized. Therefore, it has been tried to show that the subjects in any literary work may have a connection with economics. It is an original study that examines Halid Ziya Uşaklıgil and his memoir Palace and Beyond (Saray ve Ötesi) from an economic perspective for the first time. It is an original study in terms of contributing to multidisciplinary studies in terms of method and approach and providing a new perspective.