hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Öykü, Askeri Tıbbiye’den Alınan Bir Kimyagerlik Sertifikasıyla Başlar
Öykü, Askeri Tıbbiye’den Alınan Bir Kimyagerlik Sertifikasıyla Başlar
Yazar: Etker, Şeref
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 19 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Kimya tarihi

Afyonlu Mustafa Efendi, Mekteb-i Fünun-iTıbbiye-i Askeriye-i Şahane’nin Eczacılık bölümünün çalışkan bir öğrencisidir.Öğrenimi boyunca kimyahaneye devam eder. 1901 yılında mezun olurken, Kimya Muallimleri Vasil Naum ve AliRıza Beylerden bir de ‘Kimyagerlik Sertifikası alır’. Bu özel belge, bir kaçyıl içinde Eczacı Mülazım-ı evveli Mustafa Hakkı (Nalçacı)’ya Şam Mekteb-iTıbbiyesi Kimya Muallimliğinin yolunu açacaktır. Birinci Dünya Savaşı’nınbitiminde yurda dönen Mustafa Hakkı Nalçacı, Bursa’da belediye kimyagerliğiyapar, Bursa Eczanesini çalıştırır. Kentin işgalinde tutuklanarak yargılanır.1922’de Dersaadet (İstanbul Darülfünunu) Tıb Medresesi Kimya MüderrisMuavinliğine atanan Nalçacızade Mustafa Hakkı Bey, 1929’da Darülfünun FenFakültesi Umumi Kimya Müderrisi, bir yıl sonra da Fen Fakültesi Re+isi olur.1933’te üniversiteden ayrılır. Darphane Serkimyagerliği’nde bulunan MustafaHakkı Nalçacı daha sonra, kurduğu laboratuvar ile ilaç üretimi yapmıştır.‘Phospho-tricalcine Mustafa Hakkı’ (güllaç) gibi, kendi adını taşıyan ilaçlarıvardır.

Afyonlu Mustafa Efendi, Mekteb-i Fünun-iTıbbiye-i Askeriye-i Şahane’nin Eczacılık bölümünün çalışkan bir öğrencisidir.Öğrenimi boyunca kimyahaneye devam eder. 1901 yılında mezun olurken, Kimya Muallimleri Vasil Naum ve AliRıza Beylerden bir de ‘Kimyagerlik Sertifikası alır’. Bu özel belge, bir kaçyıl içinde Eczacı Mülazım-ı evveli Mustafa Hakkı (Nalçacı)’ya Şam Mekteb-iTıbbiyesi Kimya Muallimliğinin yolunu açacaktır. Birinci Dünya Savaşı’nınbitiminde yurda dönen Mustafa Hakkı Nalçacı, Bursa’da belediye kimyagerliğiyapar, Bursa Eczanesini çalıştırır. Kentin işgalinde tutuklanarak yargılanır.1922’de Dersaadet (İstanbul Darülfünunu) Tıb Medresesi Kimya MüderrisMuavinliğine atanan Nalçacızade Mustafa Hakkı Bey, 1929’da Darülfünun FenFakültesi Umumi Kimya Müderrisi, bir yıl sonra da Fen Fakültesi Re+isi olur.1933’te üniversiteden ayrılır. Darphane Serkimyagerliği’nde bulunan MustafaHakkı Nalçacı daha sonra, kurduğu laboratuvar ile ilaç üretimi yapmıştır.‘Phospho-tricalcine Mustafa Hakkı’ (güllaç) gibi, kendi adını taşıyan ilaçlarıvardır.
Ali Ufki’nin Mecmua-i Saz ü Söz’ündeki İlaç Reçeteleri
Pharmaceutical Prescriptions in the Mecmua-ı Saz ü Söz of Ali Ufki
Yazar: Şen Utsukarçi, Burcu; Toprak, Gökçe
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 19 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Ali Ufki Bey,Bobowski,Mecmua-i Saz ü Söz,ilaç reçeteleri,Topkapı Sarayı,eczacılık tarihi ; Ali Ufki Bey,Bobowski,Mecmua-i Saz ü Söz,drug prescriptions,Topkapı Palace,history of pharmacy

Ali Ufki (Wojciech Bobowski, Albertus Bobovius,1610?–1675?), Osmanlı-Leh savaşında (1633-34) esir düşmüş bir Polonyalıasilzadedir. Yirmi yıl boyunca Topkapı Sarayında müzisyen, müzik hocası vetercüman olarak görev yapmıştır. Türk klasik ve halk müziğine ait beste vegüfteleri içeren Mecmua-i Saz ü Söz adlı bir eseri vardır. Bu eserininsayfa kenarlarına hastalıkların tedavisinde kullanılan reçetelerkaydedilmiştir. Bu makalenin hedefi Mecmua-i Saz ü Söz’ün Londra’dakiyazma nüshasındaki (BL-Sloane 3114) ilaç reçetelerini incelemek ve içerdikleribitki ve farmasötik drogların kullanım ve etkilerini belirlemektir. Reçetelerinkullanım amaçlarının, bilimsel çalışmalar ilesaptanmış etkiler ile desteklendiği belirlenmiştir. Reçetelerin bir kısmıgünümüz etnobotanik kullanımlar ile uyum içindedir. Reçeteler, bitlenme, başağrısı, öksürük, bel ağrısı, ağız kokusu, ishal, yaralanma gibirahatsızlıkların tedavisiyle ilgilidir. Reçeteler hem dahilen hem de haricen kullanılmaya yöneliktir.İlâçlar macun, dekoksiyon, merhem gibi farmasötik formları içerir.

Ali Ufki (akaWojciech Bobowski and Albertus Bobovius, 1610?–1675?) was a Polish nobleman whohas been taken captive during the Polish-Ottoman war of 1633-34. He lived forabout twenty years in the Topkapı Palace where he served as a musician, a musicteacher and a dragoman. He compiled an anthology of the Ottoman music entitled Mecmua-i Saz ü Söz (Collection ofInstrumental and Vocal Works) which contains pieces he both notated and composed.This article aims to examine the pharmaceutical prescriptions written on themarginalia of the London copy of Mecmua-iSaz ü Söz (MS BL–Sloane 3114), and to explore the use and effects of theplants and pharmaceutical drugs employed in these prescriptions. This studydetermined that the effects of most of them were supported by present-dayscientific studies, and the uses of some prescriptions matched with currentethnobotanical uses. Formulated for both internal and external use, theseremedies were prescribed for conditions such as pediculosis, headache, pertussis,lumbago, halitosis, diarrhea, and wounds. Pastes, decoctions, and ointmentswere among the pharmaceutical forms employed.
HUGO GROTHE’NİN BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI SIRASINDA HAZIRLADIĞI ESERLERDE OSMANLI İKTİSADİ MODERNLEŞMESİ ÜZERİNE GÖRÜŞLER
THE MODERNISATION OF OTTOMAN ECONOMY AS REFLECTED IN HUGO GROTHE’S WORKS COMPILED DURING WWI
Yazar: Karbi, Bilge
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 2018
Anahtar kelimeler: Economic modernization,German science,German culture,Orientalism,First World War,Hugo Grothe,Ottoman Empire ; İktisadi modernleşme,Şarkiyatçılık,Birinci Dünya Savaşı,Alman bilimi,Alman kültürü,Hugo Grothe,Osmanlı Devleti

Jön Türklerin birçokalanda Osmanlı devletinimodernleştirme arzusu, Birinci Dünya Savaşı’ndaki müttefiklerinden Almanya’nınOsmanlı Devleti’ne yönelik nüfuz politikaları ile örtüşür. Bu dış politikanınuygulanmasında bilim adamları da önemli rol oynamıştır. Dr. Hugo Grothe birkültür politikacısı, şarkiyatçı, coğrafyacı olarak Birinci Dünya Savaşı’ndaOsmanlı-Alman ilişkilerinin gelişmesine katkı sağlamıştır. Grothe’nin, Osmanlıcoğrafyasına savaştan çok önce başlayan ilgisi sayesinde kaleme aldığı eserler,hem Almanya’nın bu konudaki dış politikası hakkında hem de Osmanlı Devleti’ninsosyo-ekonomik, siyasi ve kültürel yapısı hakkında verdiği bilgiler açısındandeğerlidir. Grothe’nin ve diğer şarkiyatçıların eserlerinin Türkçeye çevrilmesigünümüz Osmanlı tarihi çalışmalarına katkı sağlayabilir. Bu makalede Grothe’ninsavaş zamanı yazdığı ve yayına hazırladığı eserler çerçevesinde OsmanlıDevleti’nin iktisadi alandaki modernleşme çabaları üzerinde durulmuştur

The desire by the Young Turks to modernize the Ottoman State in many fieldsoverlaps with the infiltration policies of Germany, an ally of the OttomanEmpire during World War I. Scientists played an important role in theimplementation of this foreign policy. Dr. Hugo Grothe was one of them and, asa cultural politician, orientalist and geographer he contributed to thedevelopment of Ottoman-German relations during WWI. Grothe's interest inOttoman geography, which began long before the war, led him to write books onboth Germany's foreign policy as well as the socio-economic, political andcultural structure of the Ottoman Empire. Translationof Grothe’s works as well as the works of other orientalists can contributesignificantly to the studies on Ottoman history. In this article, emphasis willbe put on Ottoman State’s modernisation attempts particularly in the field ofeconomics, within the framework of books written or edited by Grothe during theGreat War.
MUCİT Mİ MÜNTEHİL Mİ? MÜDERRİS MEHMED ŞAKİR EFENDİ’NİN NEV-İCAD TORPİDOLARI
INVENTOR OR PLAGIARIST? MUDERRIS MEHMED SAKIR EFENDI’S NEWLY-INVENTED TORPEDOES
Yazar: Sarıbal, İsmet
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 2018
Anahtar kelimeler: Mehmed Şakir Efendi,Inventions,inventors,plagiarists,torpedoes,Ottoman Patent Law ; İhtira beratı,mucit,muhteri,torpido,Mehmed Şakir Efendi,Osmanlı patent yasası.

SultanII. Abdülhamid döneminde (1876-1909) yerli ve yabancı mucitlerin icatlarına İhtiraBeratı Kanunu’nun (1880) kabulüyle bazı imtiyazlar verilmiştir. Alanındauzmanlaşmış kişiler yanında hevesli, yenilikçi amatörler de bu kanununsağladığı imtiyazlardan yararlanmak istemiştir. Müderris Mehmed Şakir Efendi buamatör ruhlu mucitlerden biridir. Mehmed Şakir Efendi, askeri ders kitaplarınınbirinde, torpidoların kullanımıyla ilgili teknik bir soruna rastlamış, busorundan yola çıkarak torpidoların derin denizlerde kullanılması vekonuldukları yerden emniyetli bir şekilde kaldırılmaları için “derin deniztorpidosu” ve “deniz haydutları” adını verdiği icatları geliştirmiştir. Buçalışmada, Mehmed Şakir Efendi’nin söz konusu icatları tanıtılacak vedeğerlendirecektir.

The Patent Law promulgated in 1880 during AbdulhamidII’s reign (1876-1909) chartered many inventors both local and foreign. Expertsas well as enthusiastic amateurs were eager to benefit from these privileges. MuderrisMehmed Şakir Efendi was one of these amateur inventors. In order to solve a technicalproblem that he had encountered in a military textbook about the use of torpedoes,he designed two torpedo mechanisms which he called “sea bandits” and “deep seatorpedoes” respectively. He asserted that these two inventions allowed the use torpedoesin deep seas and helped to raise them safely from their location. In thisstudy, the mechanisms “invented” by Mehmed Şakir Efendi will be introduced anddiscussed.
Kerim Erim’in Akademik Yaşamı ve Matematik Çalışmaları
Kerim Erim: His Academic Life and Mathematical Work
Yazar: Duru, Zekeriya
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Kerim Erim,Stieltjes integral,Trägheitsformen,the inertia forms,Atatürk University Reformation,Mühendis Mekteb-i Âlîsi,Yüksek Mühendis Mektebi,Darülfünûn,8th International Congress on Theoretical and Applied Mechanics,history of mathematics,Istanbul University Faculty of Science,Istanbul Technical University ; Kerim Erim,Atatürk Üniversite Reformu,Darülfünûn,8. Uluslararası Uygulamalı Mekanik Kongresi,Stieltjes integrali,eylemsizlik formu (Trägheitsformen),Mühendis Mekteb-i Âlîsi,Yüksek Mühendis Mektebi,matematik tarihi,İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi,İstanbul Teknik Üniversitesi

Kerim Erim (1894-1952), yaşamının ilk yarısı Osmanlı İmparatorluğununson yıllarına, ikinci yarısı ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk otuz yılına yayılmışbir Türk matematikçidir. Erim’in matematik çalışmaları ile onunla aynı yıllardayaşamış Türk matematikçilerinin çalışmaları üzerine yapılan bir karşılaştırma, KerimErim’in Türk matematik tarihindeki özel konumuna işaret eder. Bu makalede, önceonun yenilenmiş kısa yaşam öyküsü verilecek, ardından 1933 Atatürk ÜniversiteReformu ile ilişkisi ve İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi MatematikEnstitüsü’ndeki faaliyeti ele alınacaktır. Matematik alanındaki makalelerinin,yazdığı ders kitaplarının, öğrencilerinin doktora tezlerinin incelenmesi, onunTürkiye’de uygulamalı matematik araştırmalarını başlatma ve matematik eğitiminicanlandırma doğrultusunda yaptığı değerli katkıyı ortaya koymaktadır. KerimErim’i matematik araştırmaları ve verdiği matematik eğitimi üzerinden Türk matematiktarihindeki yerini belirlemeye yönelik bu çalışmada, Kerim Erim hakkında bugünekadar yapılmış yayınlar yanında, dönemin matematik kitapları, gazete vedergileri, kurumsal ve özel arşiv kaynakları da incelenmiştir.

Kerim Erim (1894-1952) was a Turkish mathematicianwhose earlier life overlapped with the last decades of the Ottoman Empire,while the second half of his life coincided with the early decades of theTurkish Republic. A comparison of his works with those published by contemporaneousTurkish mathematicians, points to Kerim Erim’s prominence in the history ofTurkish mathematics.  The present articlewill first provide a revised biography of him, and then introduce hisinvolvement in the Atatürk University Reformation of 1933 along with his activitiesin the Institute of Mathematics (Faculty of Science, Istanbul University). Anexamination of his research and papers in mathematics, the textbooks he wroteand the PhD theses prepared under his supervision help to disclose hisprominent role in initiating and promoting research in applied mathematics andhis efforts to revitalize mathematics education in Turkey. Current publicationson Kerim Erim’s life, as well as mathematical books, newspapers and periodicalsof his time, the institutional and personal archives have been researched inorder to introduce Kerim Erim’s research and teaching in mathematics.
BİR BAKTERİNİN BİYOGRAFİSİ  ̶  S. PARATYPHI ERZİNCAN (NEUKIRCH)
THE BIOGRAPHY OF A BACTERIA  ̶  S. PARATYPHI ERZINCAN (NEUKIRCH)
Yazar: Etker, Şeref
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 2018
Anahtar kelimeler: Paul Richard Neukirch,Paul R. Newkirk,Bacillus Erzindjan,Salmonella Paratyphi C,German Red Cross,Erzincan,Istanbul,Turkey,First World War ; Paul Richard Neukirch,Paul R. Newkirk,Bacillus Erzincan,Salmonella Paratyphi C,Alman Kızılhaçı,Erzincan,İstanbul,Türkiye,Birinci Dünya Savaşı

Birinci DünyaSavaşı içinde, 1915’te Erzincan’da kurulan Alman Kızılhaçı hastanesinde görevliolan hekimlerden Dr. Paul Richard Neukirch (1885-1962) klinik özelliklergösteren paratifo hastalığında BacillusErzincan adını verdiği, daha sonra Salmonellaparatyphi C olarak nitelenenbakteriyi saptamıştır. Dr. Neukirch aynı yıl içinde İstanbul’a dönerek,savaş sonuna kadar buradaki Alman Kızılhaçı hastanesinde çalışmalarınısürdürmüş, Almanya’da ve Türkiye’de yaptığı tıbbi yayınlarla da hastalığın veetkeninin tanınmasını sağlamıştır. BacillusErzincan bir biyografi olarak Dr. Paul R. Neukirch’in (Newkirk) bölünmüşyaşamına bağlanmaktadır.

Dr. Paul Richard Neukirch (1885-1962) was one of thephysicians at the German Red Cross mission for Erzincan, Turkey instated inFebruary 1915. Here Dr. Neukirch diagnosed the Bacillus Erzincan(Erzindjan) in certain clinical forms of paratyphoid fever. He returned to theGerman Red Cross Hospital Istanbul in the fall of 1915 to continue his researchon the identical bacteria, which has been subsequently classified as Salmonellaparatyphi C. His medical publications in Germany during the war led to therecognition of the bacteria and stimulated further clinical and laboratorystudies on the disease. The biography of Bacillus Erzincan complementsthe divided life story of Dr. Paul R. Neukirch (a.k.a. Paul R. Newkirk).
Şükrü Sayan’ın “Kemmiyyât-ı Mevhûmenin Sûret-i İrâesine Dair Yeni bir Nazariyye” Adlı Makalesi
Şükrü Sayan’s Article Titled “On a Novel Theory Concerning the Designation of Imaginary Quantities”
Yazar: Takıcak, Semiha Betül
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Analytic geometry,Argand system,history of mathematics,Ottoman Empire,Early Republican Turkey,Şükrü Sayan ; Şükrü Sayan,Argand sistemi,Analitik geometri,matematik tarihi,Osmanlı İmparatorluğu,Erken Cumhuriyet dönemi

Türkdilinde yazılmış devrin en iyi analitik geometri kitabı sayılabilecek Hendese-iTahlîliyye (Cild-i evvel, İstanbul, 1331/1915) adlı eserinin sonunaŞükrü Sayan, (?-1943) “Kemmiyyât-ımevhûmenin sûret-i irâesine dair yeni bir nazariyye” adlı bir makaleeklemiştir. Şükrü Sayanmakalesinin başlığında “yeni bir nazariyye” ifadesini kullanmakla birlikte, buçalışmasında yeni bir fikir ortaya atmadığı gibi yeni bir cebirsel hesaplamakolaylığı da getirmemiştir. Esas fikri bir gösterim değişikliğindenibaret kalan bu makale, özgün bir katkıdan ziyade Osmanlı matematikçileriarasında o devirde yaygınlık kazanan ortaya yeni bir şey koyabilmek arzusunun verimsizbir ürünü olarak görülebilir. Şükrü Sayan’ın makalesi, söz konusu arzuya dikkatçekmek amacıyla burada incelenmiştir.

MathematicianŞükrü Sayan (d. 1943) appended an article entitled “On a novel theoryconcerning the designation of imaginary quantities” to the end of hisanalytical geometry textbook Hendese-i Tahlîliyye (Vol.1, Istanbul,1915), which is held to be the most proficient publication on the subject ofthe period, in Turkish. Although Sayan proposed to expose “a novel theory” thearticle, in fact, does not introduce a novel mathematical concept or facilitatealgebraic calculations. Sayan’s article is primarily an explication of anotational modification, and represents yet another outcome of the Ottomanmathematicians’ ambition to come up with new work, rather than original andfundamental contributions to the field. Şükrü Sayan’s article is reviewed andassessed within the context of contemporary mathematics and analyticalgeometry.
Paul Mentré: 1926-1928 Yıllarında İstanbul’da bir Fransız Matematikçi - Mühendis
Paul Mentré: A French Mathematician – Engineer in Istanbul in 1926-1928
Yazar: Günergun, Feza
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Paul Mentré,Darülfünun,Institute of Electro-mechanics,engineering education,University of Nancy,Istanbul University,Istanbul Technical University ; Paul Mentré,Darülfünun,Elektromekanik Enstitüsü,mühendislik eğitimi,Nancy Üniversitesi,İstanbul Üniversitesi,İstanbul Teknik Üniversitesi

Yükseköğrenimi reform çalışmaları çerçevesinde İstanbul Darülfünunu Fen Fakültesi’nde1926 yılında bir Elektromekanik Enstitüsü kurulur. Böylece Darülfünun’da ilkdefa mühendislik eğitimi verilecektir. Bu enstitü, 3 yıllık eğitim sonunda,1929 yılında ilk mezunlarını (Makine-Elektrik mühendisleri) verir. Eğitim,enstitünün 1935’te Yüksek Mühendis Mektebi’ne (1944’ten sonra Istanbul TeknikÜniversitesi) nakline kadar devam eder. Enstitüdeki eğitimi Türk biliminsanları ile 1926 yılında Fransa’dan davet edilen Fransız bilim insanlarıberaberce yürütürler. Fransız öğretim üyeleri arasında Nancy Üniversitesi’nden PaulMentré (1889-1936)) de vardır. Mentré, İstanbul’da bulunduğu iki sene içinde enstitününmüdürlüğünü üstlendiği gibi, Tatbiki Makine derslerini de verir. Bu çalışma,Türkçe yayınlarda adı verilen ancak biyografisine rastlamadığımız bumatematikçi-mühendisin ölümünden sonra Fransa’da 1937 yılında yayımlananbiyografisine ve Nancy Üniversitesi’ndeki bilgilere dayanarak Türk okuyucusunatanıtmayı amaçlamaktadır.

An Institute of Electro-mechanics was created in 1926 in the Faculty ofScience of the Istanbul Darülfünun,with the aim of initiating the teaching of engineering within the IstanbulUniversity. Mechanical-Electrical engineers first graduated in 1929 afterhaving studied in a 3-year programme. Teaching continued until 1935 when theInstitute was transferred to the Engineering School, Yüksek Mühendis Mektebi,the Istanbul Technical University (ITU) after 1944. The teaching staffincluded Turkish teachers along with scholars invited from France in 1926.Among these French professors was Paul Mentré (1889-1936), amathematician-engineer from Nancy University. Mentré acted as the director ofthe Institute from 1926 to 1928, and taught courses in applied mechanics (TatbikiMakine). Although Mentré’s name is mentioned, biographical information doesnot appear in Turkish publications. The present paper aims to introduce themathematician-engineer Paul Mentré to the Turkish audience based on his obituarypublished in France in 1937 and the information kept in Nancy UniversityArchives.
Son Dönem Osmanlı Matematikçi-Bürokratı Vidinli Hüseyin Tevfik Paşa’nın Hayatı
The Life of Hussein Tevfik Pasha, a Mathematician-Bureaucrat of the Late Ottoman Period
Yazar: Polat, Atilla
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Vidinli Hüseyin Tevfik Paşa,biyografi,Linear Algebra,matematik tarihi,matematikçiler,Osmanlı İmparatorluğu,Türkiye ; biography,Hussein Tevfik Pasha,mathematicians,history of mathematics,Linear Algebra,Ottoman Empire,Turkey

Bu makalenin amacı Osmanlı’nın son döneminde yaşamış matematikçi, asker ve bürokrat Vidinli Hüseyin Tevfik Paşa’nın (1832-1901) hayatı hakkında bilgi vermektir. Ancak bu makale, onun matematik çalışmalarını kapsamamaktadır. Bu çalışma sırasında elde edilen ve kronolojik olarak sıralanmaya çalışılan verilerin bir kısmı, Tevfik Paşa üzerine daha önce yazılmış yazılara ek olarak düşünülebilir. Bu bilgiler, Tevfik Paşa hakkında ileride yazılabilecek bilimsel ve kapsamlı bir biyografinin altyapısı olarak görülebilir.

The aim of this article is to provide biographical information on the life of Hussein Tevfik Pasha (1832-1901), an Ottoman mathematician, military general and bureaucrat. It does not cover, however, his mathematical work. The material collected is presented in chronological order, and some part of it can be considered as an addition to the previous studies made on Hussein Tevfik Pasha. The present material can be useful when writing a scientific and comprehensive biography of him in the future.
İstanbul’da bir Payen Aritmometresi ve Türkçe Kullanım Kılavuzu
A Payen Arithmometer in Istanbul and Its User’s Guide in Turkish
Yazar: Günergun, Feza
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Arithmomètre,aritmometer,scientific instruments,mechanical calculators,Louis Payen,Istanbul University,Thomas de Colmar,Mehmed İzzet,Yıldız Palace. ; Aritmometre,bilimsel aletler,mekanik hesaplayıcılar,Louis Payen,Mehmet İzzet,İstanbul Üniversitesi,Yıldız Sarayı,Thomas de Colmar

Mekanik hesaplayıcıların ilk modelleri on yedinciyüzyılda tasarlanmış ve az sayıda imal edilmiştir. Bu makineler izleyenyıllarda geliştirilerek daha çok sayıda üretilmiştir. Fransız matematikçi Thomas(de Colmar, 1785-1870) Fransız ordusunda görevli iken 1820 yılında tasarladığıve patentini aldığı aritmomètre, ticari başarıyı yakalayan ilk mekanikhesaplayıcı olmuştur.  Thomas’nın vefatındansonra alet, ailesi ve mühendis Louis Payen (1839-1901) tarafından geliştirilmiş;Avrupa’da, özellikle Fransa’da yaygın kullanılmıştır. Bugün dünyanın çeşitli ülkelerindekikoleksiyonlarda Thomas ve Payen tarafından üretilmiş aritmometrelerbulunmaktadır. 1888 tarihli bir Payen aritmometresi (No. 2378) İstanbulÜniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Bu makale, adı geçenmakineyi ve onun 1893 tarihli Türkçe kullanım kılavuzunu ve çevirmeni Mehmed İzzetEfendi’yi tanıtacaktır.

Early mechanicalcalculators were designed in the seventeenth century and produced in limitednumbers. They were elaborated subsequently and their production only increasedin the 19th century after the French mathematician Thomas (de Colmar, 1785-1870)invented the arithmomètre in 1820. Arithmomètre was the firstcommercially successful mechanical calculator. Following Thomas’s death, first hisfamily, then his collaborator Louis Payen (1839-1901) continued to elaboratethe instrument which became widely used in Europe, especially in France.Presently, arithmometers produced by Thomas and Payen are kept in the collectionsworldwide. A Payen arithmometer dated 1888 and numbered 2378 is presently keptat Istanbul University’s Library for Rare Books. The present article aims tointroduce this particular arithmometer, its user’s guide in Turkish, and itstranslator Mehmed İzzet.