Yabancılaşma ve İbn Haldun’un İlgili Tespitleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Bakış
A Comparative View on Alienation and Ibn Khaldun's Related Detections
Yazar: Özdemir, Mustafa
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Din Sosyolojisi,İbn Haldun,Yabancılaşma,Fıtrat,Öz,Lüks ve İsraf,Hadarî Umran,Hadarî Umran,Hadarî Umran,Hadarî Umran ; Ibn Khaldun,Alienation,Nature,Essence,Hadarî Umran,Hadarî Umran,Luxury and Waste

“Yabancılaşma” kavramı, gündeme geldiği her dönemde birçok farklı düşünür ve bilim insanının dikkatini çekmiştir. Kavram, tarihi süreç içinde başta felsefi açıdan olmak üzere sosyolojik, dinî, iktisadi vb. birçok farklı açılardan ele alınmıştır. İbn Haldun asabiyetin kaybedilme süreçleriyle ilgili olarak yabancılaşma kavramını andıran görüşlerinde ahlaki bir bozulma ve fıtrattan uzaklaşmadan bahseder. Makalenin amacı, İbn Haldun’un “bedevî toplumdan hadarî topluma geçiş” sürecinde ele aldığı hususiyetlerin, yabancılaşma kavramı ile ilişkisini ortaya koymaya çalışmaktır. İbn Haldun’un yabancılaşma başlığı altında ele alınacak olan tespit ve değerlendirmeleri, hangi disiplinin yabancılaşmayla ilgili yorum ve tespitlerine daha yakın durmakta ya da farklılaşmaktadır? Bu ve benzeri sorulara da cevap aranacak olan makalede İbn Haldun’a ait bahsedilen bağlamlar ile yabancılaşma eksenli olarak yapılan tartışmalar arasında çeşitli açılardan karşılaştırma ve değerlendirmeler yapıldı. İbn Haldun’un hadarî umran yapısına dair tespit ettiği ahlaki bozulma/çözülmelerle ilgili değerlendirmeleriyle kendinden önce ve sonra ortaya konan teolojik/felsefi/ahlakî yabancılaşma teorileri arasındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmaya çalışıldı. Yapılan karşılaştırmalar içinde Karl Marx’ın “yabancılaşma” tespitleri üzerinde hususiyetle duruldu. Elde edilen çeşitli karşılaştırma ve değerlendirmeler, “yabancılaşma” kavramının sosyal bilimler alanında sahip olduğu güncel ve yaygın kullanım potansiyelini göstermesi açısından da ayrı bir önem arz etmektedir.

The concept of "alienation" has attracted the attention of many different thinkers and scientists from the moment it came to the fore. This concept, in the historical process, primarily philosophically, sociological, religious, economic, etc. have been studied from many different angles. Ibn Khaldun talks about moral deterioration and alienation from nature in his views resembling the concept of alienation regarding the loss of asabiyya. The aim of the article is to try to reveal the relationship between the characteristics that Ibn Khaldun (ö. 1406) dealt with in the process of "transition from the Bedouin society to the hadarî society" with the concept of alienation. Ibn Khaldun's determinations and evaluations, which will be discussed under the title of alienation, stand closer to or differ from the interpretations and determinations of which discipline about alienation? In the article, in which answers to these and similar questions will be sought, comparisons and evaluations were made from various aspects between the contexts mentioned by Ibn Khaldun and the discussions on alienation. The similarities and differences between Ibn Khaldun's evaluations of moral deterioration/dissolution regarding the hadarī umran structure and the theological/philosophical/moral alienation theories put forward before and after him were tried to be revealed. Among the comparisons made, Karl Marx's "alienation" determinations were particularly emphasized. The various comparisons and evaluations obtained are also important in terms of showing the current and widespread use potential of the concept of "alienation" in the field of social sciences.