SOSYAL BİLGİLER DERS KİTAPLARINDA MİZAH UNSURLARININ İNCELENMESİ
Examination of Humor Elements in Social Studies Textbooks
Yazar: Altunay, Furkan; Değirmenci, Yavuz
Dergi: EKEV Akademi Dergisi No. 101, 2025
Anahtar kelimeler: Social Studies Education ; Sosyal Bilgiler Eğitimi ; Humor,Humor elements,Textbooks,Social studies ; Mizah,Mizah unsurları,Ders kitapları,Sosyal bilgiler

Mizah, insanlıkla aynı yaşta olan ve insanlığın hayatının vazgeçilmez parçalarından biri haline gelmiş bir kavramdır. Mizahın eğitimde kullanılmasına yönelik daha önce yapılan çalışmalar, mizahın öğretimi kolaylaştırdığı, bilgilerin kalıcı olmasını sağladığı ve pozitif bir öğrenme ortamı meydan getirdiği vb. sonuçlara ulaşıldığını ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler 5, 6 ve 7. sınıf ders kitaplarında yer alan mizah unsurlarını incelemek ve değerlendirmektir. Mizahın derslerde kullanılmasını sağlayacak en önemli kaynak hiç şüphesiz ders kitaplarıdır. Bu sebeple sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan mizah unsurları incelenerek, çeşitli değerlendirme ve önerilerde bulunulması amaçlanmaktadır. Bu çalışma kapsamında, 2019-2020 tarihlerinde Talim ve Terbiye Kurulu tarafından 5 yıllığına sosyal bilgiler ders kitabı olarak kabul edilen 5, 6 ve 7. sınıf ders kitaplarında yer alan mizah unsurları incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması tercih edilmiştir. Bu araştırma yöntemi, belirli bir olayın, sürecin, bireyin, grubun ya da kurumun derinlemesine incelenmesini amaçlayan bir nitel araştırma desenidir. Bu çalışma için veriler doküman inceleme tekniğine ile toplanmıştır.  Dokümanlardan elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle incelenip yorumlanmıştır. Veri toplama süreci sosyal bilgiler 5, 6 ve 7. sınıf ders kitapları ile yürütülmüştür. Sosyal bilgiler ders kitaplarındaki tüm öğrenme alanları ve kazanımlar detaylı olarak incelenmiş ve yer verilen mizah unsurları araştırmacılar tarafından toplanmıştır. İlgili literatür kapsamında mizah unsuru olarak kabul edilen veriler bulgular kısmında detaylı olarak sunulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre, ders kitaplarında mizah unsurları ile ilgili farklı türlerin, görsellerin ve metinlerin bulunduğu, bu görsel ve metinlerin öğrencilerde öğrenmeyi kolaylaştırma ve kalıcılığı sağlama amacı taşıdığı gözlemlenmiştir. Aynı zamanda sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan öğrenme alanlarının sadece bazılarında mizah unsurlarına yer verilirken, pek çoğunda mizah unsurlarına yer verilmediği tespit edilmiştir. En çok tercih edilen mizah unsurunun ise karikatürler olduğu tespit edilmiştir. Mizahın eğitimdeki etkisi göz önüne alındığında, ders kitaplarını hazırlayan yetkililerin içeriklerde daha fazla öğretici mizah kullanmaları önerilebilir.

Humor is a concept that is as old as humanity and has become an indispensable part of humanity's life. Previous studies on the use of humor in education have revealed that humor facilitates teaching, ensures that information is permanent, and creates a positive learning environment, etc. The purpose of this research is to examine and evaluate the humor elements in social studies 5th, 6th and 7th grade textbooks. The most important source that will ensure the use of humor in lessons is undoubtedly textbooks. For this reason, it is aimed to examine the humor elements in social studies textbooks and make various evaluations and suggestions. Within the scope of this study, the humor elements in 5th, 6th and 7th grade textbooks, which were accepted as social studies textbooks by the Board of Education and Training for 5 years in 2019-2020, were examined. In the study, a case study, one of the qualitative research designs, was preferred. This research method is a qualitative research design that aims to examine in depth a specific event, process, individual, group or institution. Data for this study were collected using the document review technique. The data obtained from the documents were examined and interpreted using the content analysis method. The data collection process was carried out with social studies 5th, 6th and 7th grade textbooks. All learning areas and achievements in social studies textbooks were examined in detail and the humorous elements included were collected by the researchers. Data accepted as humorous elements within the scope of the relevant literature are presented in detail in the findings section. According to the research results, it was observed that there were different types, visuals and texts related to humorous elements in the textbooks, and that these visuals and texts aimed to facilitate learning and ensure permanence in students. At the same time, it was determined that humorous elements were included in only some of the learning areas in social studies textbooks, while humorous elements were not included in many of them. It was determined that the most preferred humorous element was cartoons. Considering the impact of humor in education, it may be recommended that authorities preparing textbooks use more educational humor in their content.