hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
İşbirlikli insansız hava araçlarının iletişiminin Nakagami-m sönümlemeli kanal altında etkisi
İşbirlikli insansız hava araçlarının iletişiminin Nakagami-m sönümlemeli kanal altında etkisi
Yazar: Karabulut, Muhammet Ali; Shah, A F M Shahen
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 38 No. 4, 2021
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; İşbirlikli Haberleşme,IEEE 802.11,optimum röle

Bu çalışmada, insansız hava araçları (unmanned aerial vehicles, UAV) için işbirlikli iletim ortam erişim kontrolü (cooperative transmission medium access conrol, CT-MAC) protokolünün Nakagami-m kanal sönümlemesi üzerine performansı araştırılmıştır. Önerilen protokol, verimi artırmak için esas olarak doğrudan iletim (DT) ve işbirlikli iletim (CT) modlarını içermektedir. Ayrıca, uygun bir veri iletim modunu seçmek ve optimal röleyi seçmek için algoritma tanımlanmaktadır. Yalnızca doğrudan iletişim için özel olarak tasarlanmış IEEE 802.11 standartlarında tanımlanan mekanizma, işbirlikli iletişim için uygun değildir. Bu nedenle, yeni kontrol paketleri kullanılır ve mevcut kontrol paketi formatı, işbirliğine dayalı iletişimi desteklemek üzere değiştirilmiştir. Önerilen CT-MAC protokolünün performans analizini gerçekleştirmek için, doymamış Markov Zinciri modeline dayanan bir analitik model simülasyonla türetilip ve doğrulanmıştır. Benzetim sonuçları, önerilen protokolün sistem verimini en üst düzeye çıkardığını göstermektedir.

Bu çalışmada, insansız hava araçları (unmanned aerial vehicles, UAV) için işbirlikli iletim ortam erişim kontrolü (cooperative transmission medium access conrol, CT-MAC) protokolünün Nakagami-m kanal sönümlemesi üzerine performansı araştırılmıştır. Önerilen protokol, verimi artırmak için esas olarak doğrudan iletim (DT) ve işbirlikli iletim (CT) modlarını içermektedir. Ayrıca, uygun bir veri iletim modunu seçmek ve optimal röleyi seçmek için algoritma tanımlanmaktadır. Yalnızca doğrudan iletişim için özel olarak tasarlanmış IEEE 802.11 standartlarında tanımlanan mekanizma, işbirlikli iletişim için uygun değildir. Bu nedenle, yeni kontrol paketleri kullanılır ve mevcut kontrol paketi formatı, işbirliğine dayalı iletişimi desteklemek üzere değiştirilmiştir. Önerilen CT-MAC protokolünün performans analizini gerçekleştirmek için, doymamış Markov Zinciri modeline dayanan bir analitik model simülasyonla türetilip ve doğrulanmıştır. Benzetim sonuçları, önerilen protokolün sistem verimini en üst düzeye çıkardığını göstermektedir.
M-CSK-Flip-OFDM sistemlerinin RS ve CC kodlama altında BER ve PAPR analizlerinin incelenmesi
M-CSK-Flip-OFDM sistemlerinin RS ve CC kodlama altında BER ve PAPR analizlerinin incelenmesi
Yazar: Tekin, Meral; Savaşçıhabeş, Asuman; Ertuğ, Özgür
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 38 No. 4, 2021
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; CSK modülasyonu,Flip-OFDM,Görünür ışık haberleşmesi

Bu makalede, OFDM'nin optik kablosuz iletişim sistemleri için verimli bir tek kutuplu versiyonu olan Flip-OFDM dalga biçiminde titreşim sorunu olmadan M-seviye renk kaydırmalı anahtarlama (M-CSK) modülasyonunun kullanılması önerilmiştir. Önerilen şemanın performansı, bit-hata oranı (BER) ve tepe ortalama güç oranı (PAPR) kriterlerine dayalı M-QAM modülasyonlu Flip-OFDM ve M-CSK modülasyonlu VLC OFDM yöntemleri ile karşılaştırılır. BER performansı da önce kodlanmamış önerilen şema, ardından iki kanallı kodlama teknikleri, yani Reed-Solomon (RS) kanal kodlayıcı ve Evrişimli Kodlar (CC) kullanılarak iki kanal, yani AWGN ve optik LOS kanalı kullanılarak analiz edilmiştir. Tüm kanal kodlama teknikleri, QAM modülasyonu kullanılarak gerçekleştirilir. Simülasyon sonuçları, önerilen M-CSK Flip-OFDM yönteminin hem AWGN kanalı hem de optik LOS kanalı için yüksek SNR değerlerinde iyi performans elde ettiğini ve ayrıca RS ve CC uygulanarak BER performansının da iyileştirildiğini göstermektedir.

Bu makalede, OFDM'nin optik kablosuz iletişim sistemleri için verimli bir tek kutuplu versiyonu olan Flip-OFDM dalga biçiminde titreşim sorunu olmadan M-seviye renk kaydırmalı anahtarlama (M-CSK) modülasyonunun kullanılması önerilmiştir. Önerilen şemanın performansı, bit-hata oranı (BER) ve tepe ortalama güç oranı (PAPR) kriterlerine dayalı M-QAM modülasyonlu Flip-OFDM ve M-CSK modülasyonlu VLC OFDM yöntemleri ile karşılaştırılır. BER performansı da önce kodlanmamış önerilen şema, ardından iki kanallı kodlama teknikleri, yani Reed-Solomon (RS) kanal kodlayıcı ve Evrişimli Kodlar (CC) kullanılarak iki kanal, yani AWGN ve optik LOS kanalı kullanılarak analiz edilmiştir. Tüm kanal kodlama teknikleri, QAM modülasyonu kullanılarak gerçekleştirilir. Simülasyon sonuçları, önerilen M-CSK Flip-OFDM yönteminin hem AWGN kanalı hem de optik LOS kanalı için yüksek SNR değerlerinde iyi performans elde ettiğini ve ayrıca RS ve CC uygulanarak BER performansının da iyileştirildiğini göstermektedir.
KIRGIZCADAKİ AT HASTALIKLARIYLA İLGİLİ KELİMELER ÜZERİNE
KIRGIZCADAKİ AT HASTALIKLARIYLA İLGİLİ KELİMELER ÜZERİNE
Yazar: Moldalieva, Nurgül
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Kırgızca,hastalık adı,at hastalıkları,halk veterinerliği

Dünyadaki diğer birçok dilde görüldüğü gibi Türkçenin kelime hazinesinde de sağlık-hastalık olgusuyla ilgili kelimeler önemli bir yere sahiptir. Özellikle hastalıkların adlandırılmasıyla ilgili pek çok dilsel malzemenin bulunduğu ve bunlar üzerinde farklı açılardan çeşitli yöntemlerle araştırmaların yapıldığı da bilinmektedir. Bu tür çalışmalarda hastalık adlarının insanlara özgü hastalık adları, hayvanlara özgü hastalık adları, bitkilere özgü hastalık adları vb. gibi sınıflara ayrılarak incelendiği görülmektedir. Ancak hastalık adları üzerinde yapılan bu tür dil çalışmaları henüz yolun başında sayılır. Bu durum yalnız Türkiye Türkçesindeki hastalık adları ile ilgili değil diğer Türk lehçeleri için de geçerlidir. Bu eksikliğin giderilmesine küçük de olsa katkı sağlamak amacıyla çalışmamızda, Kırgızcadaki at hastalıklarıyla ilgili kelimeler ele alınmıştır. Bu kelimeler Kırgızcanın hemen hemen bütün sözvarlığını içine alan önemlisözlüklerinden tespit edilmiştir. Çalışmada at hastalıklarıyla ilgili toplam 22 hastalık adı ele alınmış ve bu kelimeler biçim, anlam ve köken bilgisi bakımından artzamanlı ve eşzamanlı yöntemlerle incelenmiştir

Dünyadaki diğer birçok dilde görüldüğü gibi Türkçenin kelime hazinesinde de sağlık-hastalık olgusuyla ilgili kelimeler önemli bir yere sahiptir. Özellikle hastalıkların adlandırılmasıyla ilgili pek çok dilsel malzemenin bulunduğu ve bunlar üzerinde farklı açılardan çeşitli yöntemlerle araştırmaların yapıldığı da bilinmektedir. Bu tür çalışmalarda hastalık adlarının insanlara özgü hastalık adları, hayvanlara özgü hastalık adları, bitkilere özgü hastalık adları vb. gibi sınıflara ayrılarak incelendiği görülmektedir. Ancak hastalık adları üzerinde yapılan bu tür dil çalışmaları henüz yolun başında sayılır. Bu durum yalnız Türkiye Türkçesindeki hastalık adları ile ilgili değil diğer Türk lehçeleri için de geçerlidir. Bu eksikliğin giderilmesine küçük de olsa katkı sağlamak amacıyla çalışmamızda, Kırgızcadaki at hastalıklarıyla ilgili kelimeler ele alınmıştır. Bu kelimeler Kırgızcanın hemen hemen bütün sözvarlığını içine alan önemlisözlüklerinden tespit edilmiştir. Çalışmada at hastalıklarıyla ilgili toplam 22 hastalık adı ele alınmış ve bu kelimeler biçim, anlam ve köken bilgisi bakımından artzamanlı ve eşzamanlı yöntemlerle incelenmiştir
NESİL ÇATIŞMASININ MEKÂNA YANSIYAN YÜZÜ: AHŞAP KONAK'IN KATLARI
NESİL ÇATIŞMASININ MEKÂNA YANSIYAN YÜZÜ: AHŞAP KONAK'IN KATLARI
Yazar: Erzen, Melih
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Türk Tiyatrosu,Mekân-İnsan İlişkisi,Nesil Çatışması,Necip Fazıl Kısakürek,Ahşap Konak

Kurgusal metinlerde anlatının mühim unsurlarından biri olarak mekân, tiyatro eserlerinde de en az diğer edebî türlerde olduğu kadar belirleyicidir ve sunduğu birtakım metaforlar yoluyla anlatıma farklı açılımlar kazandırabilmektedir. Necip Fazıl'ın Ahşap Konak (1964) adlı piyesi, mekân unsurunun tematik örgüdeki payına ilişkin iyi bir örnek sunar. Türk edebiyatında batılılaşma bahsinde sıklıkla ele alınan bir mekân olan "konak"a bu eseriyle yeniden mercek tutan Necip Fazıl, yürürlükteki toplumsal başkalaşımın hızını göstermek adına, kurguladığı ahşap konağı bir çatışma sahası olarak konumlandırır. O, konaktaki yaşamı toplumsal düzenin bir simülasyonu gibi gösterirken aynı çatı altında farklı hayatlar sürdürdüğü için sürekli çatışan aile fertlerinin şahsında Osmanlı'nın son nesli ile Cumhuriyet'in ilk ve ikinci kuşağını çözümler. Nesil değişiminin sebeplerini, sonuçlarını ve geleceğe dair öngörülerini de konak metaforundan bağımsız işlemez. Oyunun sonunda, dinî-millî değerleri temsil eden konak yok olsa bile "konağın ruhu" muhafaza edilir; mücadele sürdürülecektir.

Kurgusal metinlerde anlatının mühim unsurlarından biri olarak mekân, tiyatro eserlerinde de en az diğer edebî türlerde olduğu kadar belirleyicidir ve sunduğu birtakım metaforlar yoluyla anlatıma farklı açılımlar kazandırabilmektedir. Necip Fazıl'ın Ahşap Konak (1964) adlı piyesi, mekân unsurunun tematik örgüdeki payına ilişkin iyi bir örnek sunar. Türk edebiyatında batılılaşma bahsinde sıklıkla ele alınan bir mekân olan "konak"a bu eseriyle yeniden mercek tutan Necip Fazıl, yürürlükteki toplumsal başkalaşımın hızını göstermek adına, kurguladığı ahşap konağı bir çatışma sahası olarak konumlandırır. O, konaktaki yaşamı toplumsal düzenin bir simülasyonu gibi gösterirken aynı çatı altında farklı hayatlar sürdürdüğü için sürekli çatışan aile fertlerinin şahsında Osmanlı'nın son nesli ile Cumhuriyet'in ilk ve ikinci kuşağını çözümler. Nesil değişiminin sebeplerini, sonuçlarını ve geleceğe dair öngörülerini de konak metaforundan bağımsız işlemez. Oyunun sonunda, dinî-millî değerleri temsil eden konak yok olsa bile "konağın ruhu" muhafaza edilir; mücadele sürdürülecektir.
TÜRKÇE SÖZLÜK’TE FİİLSEL EŞDİZİMLİLİK
TÜRKÇE SÖZLÜK’TE FİİLSEL EŞDİZİMLİLİK
Yazar: Doğan, Nuh
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Eşdizimlilik,fiilsel eşdizimlilik,eşdizimsel anlam,Türkçe Sözlük

Eşdizimlilik bazı sözcüklerin birbiriyle karşılıklı öncelikleri olduğu ve birbirini gerektirdiği sözcük birleşmelerini ifade eder. İyi bir sözlük gerekli eşdizimsel yapıları içermeli ve en iyi biçimde betimleyebilmelidir. Türkçe Sözlük’te (TS), eşdizimlilik farkındalığının olmadığı, özellikle isim+fiil unsurlarından oluşan fiilsel eşdizimli yapıların sözlük bilimsel bir yönteme göre değil, çoğunlukla anlık sezgilere dayalı ve rastgele betimlendiği görülür. TS’de fiilsel eşdizimlilik bilgisinin farklı betimleme biçimlerinin olduğu tespit edilmiştir. TS’nin fiilsel eşdizimli yapıları kimi zaman tümüyle göz ardı ettiği, kimi zaman fiilin tanımları ve örnekleri içinde betimlediği, kimi zaman da birleşik yapılarla karıştırdığı, özellikle deyim ve birleşik fiil içinde değerlendirdiği görülür. Oysa fiilsel eşdizimli yapılar deyim ve birleşik fiillerden farklı bir sözcük birleşmesidir. Bu yapıların, sözlük bilimi açısından nerede, nasıl ve ne kadarının betimleneceğine ve kaydedileceğine karar verilmesi gerekir.

Eşdizimlilik bazı sözcüklerin birbiriyle karşılıklı öncelikleri olduğu ve birbirini gerektirdiği sözcük birleşmelerini ifade eder. İyi bir sözlük gerekli eşdizimsel yapıları içermeli ve en iyi biçimde betimleyebilmelidir. Türkçe Sözlük’te (TS), eşdizimlilik farkındalığının olmadığı, özellikle isim+fiil unsurlarından oluşan fiilsel eşdizimli yapıların sözlük bilimsel bir yönteme göre değil, çoğunlukla anlık sezgilere dayalı ve rastgele betimlendiği görülür. TS’de fiilsel eşdizimlilik bilgisinin farklı betimleme biçimlerinin olduğu tespit edilmiştir. TS’nin fiilsel eşdizimli yapıları kimi zaman tümüyle göz ardı ettiği, kimi zaman fiilin tanımları ve örnekleri içinde betimlediği, kimi zaman da birleşik yapılarla karıştırdığı, özellikle deyim ve birleşik fiil içinde değerlendirdiği görülür. Oysa fiilsel eşdizimli yapılar deyim ve birleşik fiillerden farklı bir sözcük birleşmesidir. Bu yapıların, sözlük bilimi açısından nerede, nasıl ve ne kadarının betimleneceğine ve kaydedileceğine karar verilmesi gerekir.
17. YÜZYIL ŞAİRLERİNDEN KAŞİF ES’AD EFEND
17. YÜZYIL ŞAİRLERİNDEN KAŞİF ES’AD EFEND
Yazar: İlhan, Enes
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Kâşif,Dîvân,Tasavvuf

Kâşif (d.?;ö.?) 17. yüzyılın önemli mutasavvıflarından Ümmî Sinan’ın halifelerindendir. Halvetiyye tarikatına olan mensubiyeti, kaleme aldığı eserler, Elmalı kültür coğrafyasında yetişmesi ve şiirlerinde öne çıkan üslubu ile şair, bizce yüzyılın önemli şair mutasavvıflarındandır. Ancak şair ile ilgili, kaynaklarda kuşatıcı bilgiler bulunmamaktadır. Ayrıca şair hakkında halihazırda herhangi bir akademik çalışma yapılmamıştır. Onunla ilgili akademik bir çalışmanın gerçekleştirilmesi hem tasav-vuf ve tarikatlar tarihi için önemli bir ismin gün yüzüne çıkmasına vesile olacak hem de tasavvufi şiir katagorisinde değerlendirebileceğimiz bir şairin tanıtımına olanak tanıyacaktır. Dahası 17. yüzyılda Ümmî Sinan, Niyâzî-i Mısrî ve Sun’ullah Gaybî gibi Halvetî şairlerle temsil edilen genel planda ta-savvufi şiir ve özelde Halvetiyye şiiri, kendi poetik zeminini destekleyici önemli bir metne kavuşacak-tır. Çalışmamızdaşairin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri ile ilgili bilgi ve tespitler yer almaktadır.

Kâşif (d.?;ö.?) 17. yüzyılın önemli mutasavvıflarından Ümmî Sinan’ın halifelerindendir. Halvetiyye tarikatına olan mensubiyeti, kaleme aldığı eserler, Elmalı kültür coğrafyasında yetişmesi ve şiirlerinde öne çıkan üslubu ile şair, bizce yüzyılın önemli şair mutasavvıflarındandır. Ancak şair ile ilgili, kaynaklarda kuşatıcı bilgiler bulunmamaktadır. Ayrıca şair hakkında halihazırda herhangi bir akademik çalışma yapılmamıştır. Onunla ilgili akademik bir çalışmanın gerçekleştirilmesi hem tasav-vuf ve tarikatlar tarihi için önemli bir ismin gün yüzüne çıkmasına vesile olacak hem de tasavvufi şiir katagorisinde değerlendirebileceğimiz bir şairin tanıtımına olanak tanıyacaktır. Dahası 17. yüzyılda Ümmî Sinan, Niyâzî-i Mısrî ve Sun’ullah Gaybî gibi Halvetî şairlerle temsil edilen genel planda ta-savvufi şiir ve özelde Halvetiyye şiiri, kendi poetik zeminini destekleyici önemli bir metne kavuşacak-tır. Çalışmamızdaşairin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri ile ilgili bilgi ve tespitler yer almaktadır.
KIRGIZ EDEBİYATINDA SOSYALİST REALİZMİN YENİDEN YORUMLANMASI ÜZERİNE
KIRGIZ EDEBİYATINDA SOSYALİST REALİZMİN YENİDEN YORUMLANMASI ÜZERİNE
Yazar: Göz, Kemal
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Kırgız Edebiyatı,Cengiz Aytmatov,Murza Gaparov,Aşım Cakıpbekov,SosyalistRealizm

Kırgız Edebiyatının üzerine kurulduğu Sosyalist realizm 1934 yılında toplanan Sovyet Yazarlar Birliği Kurultayında son halini almış ve ortaya konulan prensipler bütün Sovyetler Birliğiedebiyatlarında kullanılmıştır. Stalin'in ölümü ve Kruşçev'in Komünist Parti genel sekreteri olmasıyla partinin edebiyata bakışı değişmiştir. Bu değişimin Kırgız Edebiyatındaki öncüsü ise Cengiz Aytmatov'dur. Aytmatov'un açmış olduğu bu yoldan yeni yetişen genç yazarlar cesaretle eserler kaleme alırken Stalin dönemi doğmalarına alışmış olan birinci nesil yazarlar ise bu değişimi anlayamamış ve Kırgız Edebiyatında yazarlar arasında bir tartışma da başlamıştır. Sosyalist realizmin yeniden yorumlanmasıyla ideal olan gerçekliğin var olan gerçeklikle yer değiştirdiği eserler Kırgız Edebiyatının gelişmesinde büyük oranda etkili olmuşlardır.

Kırgız Edebiyatının üzerine kurulduğu Sosyalist realizm 1934 yılında toplanan Sovyet Yazarlar Birliği Kurultayında son halini almış ve ortaya konulan prensipler bütün Sovyetler Birliğiedebiyatlarında kullanılmıştır. Stalin'in ölümü ve Kruşçev'in Komünist Parti genel sekreteri olmasıyla partinin edebiyata bakışı değişmiştir. Bu değişimin Kırgız Edebiyatındaki öncüsü ise Cengiz Aytmatov'dur. Aytmatov'un açmış olduğu bu yoldan yeni yetişen genç yazarlar cesaretle eserler kaleme alırken Stalin dönemi doğmalarına alışmış olan birinci nesil yazarlar ise bu değişimi anlayamamış ve Kırgız Edebiyatında yazarlar arasında bir tartışma da başlamıştır. Sosyalist realizmin yeniden yorumlanmasıyla ideal olan gerçekliğin var olan gerçeklikle yer değiştirdiği eserler Kırgız Edebiyatının gelişmesinde büyük oranda etkili olmuşlardır.
KIRGIZ TÜRKLERİNDE “BOZ ÜY” (ÇADIR) GELENEĞİ
KIRGIZ TÜRKLERİNDE “BOZ ÜY” (ÇADIR) GELENEĞİ
Yazar: Gül, Yavuz Ercan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Kültür,Kırgız Türkleri,Boz üy,göçebe

Kültür, anlamsız insan yığınlarını bir millet haline getiren değerlerin başında gelmektedir. Dolayısıyla millet olabilmiş her topluluğun da ortak bir kültürü olmuştur. Kültür, dini, dili, ırkı, kullandığı alfabesi ve kendisiyle alakalı olan, halkın ortak olarak benimseyip kullandığı materyalleri içermektedir. Bu özelliklerinden her hangi birinin kaybolması demek, kültürün bir uzvunun yitirilmesi demektir. Kültürün bir milletin tarihi içerisinde ne kadar öneme haiz olduğunu, Kırgız türklerinin kültürlerinin bir parçası olan boz üy yani çadır geleneklerine bağlılıklarından anlayabiliriz. Tarihi çok eskilere dayanan, Kırgızlarda önemini yitirmeden yaşayan ve Kırgız kültürünü içerisinde en belirgin şekilde barındıranboz üylerin Türk kültürü ve bilhassa Kırgız Türklerinin kültürleri içerisindeki yerine değinmeye çalıştık. Boz üyler göçebe Kırgız kültüründeki sanatın doruk noktasıdır. Yani rahatlığının yanı sıra sanatsal açıdanda büyük bir değer ifade etmekte olan bu taşınabilir konutlar, Kırgızlarla beraber dağlarda göç etmiş, ipek yolunda gezmiş ve zamanın zor şartlarına dayanmıştır.

Kültür, anlamsız insan yığınlarını bir millet haline getiren değerlerin başında gelmektedir. Dolayısıyla millet olabilmiş her topluluğun da ortak bir kültürü olmuştur. Kültür, dini, dili, ırkı, kullandığı alfabesi ve kendisiyle alakalı olan, halkın ortak olarak benimseyip kullandığı materyalleri içermektedir. Bu özelliklerinden her hangi birinin kaybolması demek, kültürün bir uzvunun yitirilmesi demektir. Kültürün bir milletin tarihi içerisinde ne kadar öneme haiz olduğunu, Kırgız türklerinin kültürlerinin bir parçası olan boz üy yani çadır geleneklerine bağlılıklarından anlayabiliriz. Tarihi çok eskilere dayanan, Kırgızlarda önemini yitirmeden yaşayan ve Kırgız kültürünü içerisinde en belirgin şekilde barındıranboz üylerin Türk kültürü ve bilhassa Kırgız Türklerinin kültürleri içerisindeki yerine değinmeye çalıştık. Boz üyler göçebe Kırgız kültüründeki sanatın doruk noktasıdır. Yani rahatlığının yanı sıra sanatsal açıdanda büyük bir değer ifade etmekte olan bu taşınabilir konutlar, Kırgızlarla beraber dağlarda göç etmiş, ipek yolunda gezmiş ve zamanın zor şartlarına dayanmıştır.
ERMENİ HARFLİ KIPÇAK TÜRKÇESİ METİNLERİNDE fiil + -mA+ bol- / bol- +fiil + -mA YAPISI VE KİPLİK ANLAMLARI
ERMENİ HARFLİ KIPÇAK TÜRKÇESİ METİNLERİNDE fiil + -mA+ bol- / bol- +fiil + -mA YAPISI VE KİPLİK ANLAMLARI
Yazar: Akman, Fulya
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi Metinleri,bol- yardımcı fiili,kiplik,tarihî Türk yazıdilleri,modern Kıpçak lehçeleri

Bu çalışmada Ermeni harfli Kıpçak metinlerinden Töre Bitigi, Armenian Qypchaq Psalter ve Kamenets Vakayinamesi’nde geçen fiil+{-mA}+bol- /bol-+fiil+-mA yapısı tarihsel-karşılaştırmalı dilbilim yöntemleriyle incelenecek ve bu yapının kiplik anlamları üzerinde durulacaktır. Metinlerden tespit edilen örneklerde {-mA}fiilden isim yapım eki almış ana fiilin ardından gelen bol-, kendisinden sonra aldığı zaman/kip ve şahıs ekleri ile bazı kiplik anlamları yansıtır. Bu kiplik anlamların olumlu cümlelerde “izin”ve “imkân”; olumsuzlarda ise “yasaklama” ve “imkânsızlık” işlevinde olduğu düşünülmektedir. Türk dilinin diğer tarihsel dönemlerinde benzer kiplik anlamların bol- fiilinin {-ġalı}/{-gäli}, {-se}/{-sa}, {-p} zarf-fiil ekli sözcüklerle birlikte kullanımı neticesinde de ortaya çıkabildiği bilinmektedir. Ermeni harfli Kıpçak metinlerinde ise bu kiplik anlamları sağlamada{-mA} fiilden isim yapım eki ile öbekleşmiş ana fiilin ardından gelen bol- kullanılır. Ermeni harfli Kıpçak metinlerindeki bu kullanım; gerek bahsedilen diğer formlardan farklılık arz etmesi gerekse modern Kıpçak lehçelerinde kullanılan benzer yapılara kaynaklık etmesi açısından önem arz eder.

Bu çalışmada Ermeni harfli Kıpçak metinlerinden Töre Bitigi, Armenian Qypchaq Psalter ve Kamenets Vakayinamesi’nde geçen fiil+{-mA}+bol- /bol-+fiil+-mA yapısı tarihsel-karşılaştırmalı dilbilim yöntemleriyle incelenecek ve bu yapının kiplik anlamları üzerinde durulacaktır. Metinlerden tespit edilen örneklerde {-mA}fiilden isim yapım eki almış ana fiilin ardından gelen bol-, kendisinden sonra aldığı zaman/kip ve şahıs ekleri ile bazı kiplik anlamları yansıtır. Bu kiplik anlamların olumlu cümlelerde “izin”ve “imkân”; olumsuzlarda ise “yasaklama” ve “imkânsızlık” işlevinde olduğu düşünülmektedir. Türk dilinin diğer tarihsel dönemlerinde benzer kiplik anlamların bol- fiilinin {-ġalı}/{-gäli}, {-se}/{-sa}, {-p} zarf-fiil ekli sözcüklerle birlikte kullanımı neticesinde de ortaya çıkabildiği bilinmektedir. Ermeni harfli Kıpçak metinlerinde ise bu kiplik anlamları sağlamada{-mA} fiilden isim yapım eki ile öbekleşmiş ana fiilin ardından gelen bol- kullanılır. Ermeni harfli Kıpçak metinlerindeki bu kullanım; gerek bahsedilen diğer formlardan farklılık arz etmesi gerekse modern Kıpçak lehçelerinde kullanılan benzer yapılara kaynaklık etmesi açısından önem arz eder.
HADÎKATÜ’L-FÜNÛN’UN TEŞBİH KISMININ ENÎSÜ’L-UŞŞÂK VE MİFTÂHU’T-TEŞBÎHLE KARŞILAŞTIRILMASI
HADÎKATÜ’L-FÜNÛN’UN TEŞBİH KISMININ ENÎSÜ’L-UŞŞÂK VE MİFTÂHU’T-TEŞBÎHLE KARŞILAŞTIRILMASI
Yazar: Uysal Bozaslan, Seda
Dergi: Gazi Türkiyat No. 17, 2015
Anahtar kelimeler: Enîsü’l-Uşşâk,Hadîkatü’l-Fünûn,Miftâhu’t-Teşbîh,teşbih,karşılaştırma

“Teşbih” şiir sanatının en önemli unsurlarından biridir. Bu nedenle teşbihle ilgili risaleler, bir bölümünde teşbihe yer verilen kitaplar ve belâgat kitapları olmak üzere pek çok eser kaleme alınmıştır. Bu eserlerin dışında sevgilinin güzellik unsurlarının nelere benzetildiğinin anlatıldığı kitaplar vardır. Şerâfeddin Râmî’nin Farsça yazılmış Enîsü’l-Uşşâk adlı eseri bu türde bir kitap olup Türk Edebiyatı’ndaki bazı eserlere de kaynaklık etmiştir. Muîdî, Miftâhu’t-Teşbîh’inde bu eseri örnek aldığını açıkça belirtirken Şerîfî, Hadîkatü’l-Fünûn’unun teşbih kısmında Enîsü’l-Uşşâk’ı tercüme ettiğini açıkça dile getirmez. Bu çalışmada, üç eser karşılaştırılacak ve aralarındaki benzerlik ve farklılıklar gösterilerek Hadîkatü’l-Fünûn (XVI. yüzyıl) ve Miftâhu’t-Teşbîh’in (XVI. yüzyıl) Enîsü’l-Uşşâk’tan (XV. yüzyıl) ne ölçüde yararlandığı ortaya konulmaya çalışılacaktır.

“Teşbih” şiir sanatının en önemli unsurlarından biridir. Bu nedenle teşbihle ilgili risaleler, bir bölümünde teşbihe yer verilen kitaplar ve belâgat kitapları olmak üzere pek çok eser kaleme alınmıştır. Bu eserlerin dışında sevgilinin güzellik unsurlarının nelere benzetildiğinin anlatıldığı kitaplar vardır. Şerâfeddin Râmî’nin Farsça yazılmış Enîsü’l-Uşşâk adlı eseri bu türde bir kitap olup Türk Edebiyatı’ndaki bazı eserlere de kaynaklık etmiştir. Muîdî, Miftâhu’t-Teşbîh’inde bu eseri örnek aldığını açıkça belirtirken Şerîfî, Hadîkatü’l-Fünûn’unun teşbih kısmında Enîsü’l-Uşşâk’ı tercüme ettiğini açıkça dile getirmez. Bu çalışmada, üç eser karşılaştırılacak ve aralarındaki benzerlik ve farklılıklar gösterilerek Hadîkatü’l-Fünûn (XVI. yüzyıl) ve Miftâhu’t-Teşbîh’in (XVI. yüzyıl) Enîsü’l-Uşşâk’tan (XV. yüzyıl) ne ölçüde yararlandığı ortaya konulmaya çalışılacaktır.