Bahreyn’de İlk Sünnî Hanedanlık: Cebrî Emîrliği
The First Sunni Dynasty in Bahrain: The Jabri Emirate
Yazar: Kurnaz, Yasin
Dergi: Dergiabant, Vol. 12 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: History of Islam ; İslam Tarihi ; Islamic History,The Jabri Emirate,Bahrain,Portuguese,Eval Island ; İslam Tarihi,Cebrî Emîrliği,Bahreyn,Portekiz,Evâl Adası

Cebrîler önceki yönetimlerin aksine Bahreyn beldelerindeki ilk Sünnî hanedanlıktır. Burada Cervânî hanedanlığını 820/1417 senesinde yıkarak iktidara gelen Cebrîler Bahreyn beldeleri, Necid ve Uman’da hâkimiyet sağlamış, Basra Körfezi ticaretini yöneterek hem ekonomik hem de askeri güce ulaşmıştır. Uman’ın batı sahillerindeki limanlardan ihraç edilen inci, Lahsâ’nın meşhur Arap atları gibi ürünler yarattığı ekonomik hareketlilik, körfezin karşısındaki Hürmüz Emîrliği’yle pek çok çatışmanın sebebi olmuştur. Basra Körfezi ticareti Hindistan’a gelerek burada bir koloni kuran sömürgeci Portekizlilerin de dikkatini çekmiştir. Cebrîler sömürgeci Portekizlilere karşı Mekke Şerîfinin, yarımadanın bazı kabilelerinin ve Osmanlıların desteklediği ordusuyla körfezi savunmaya çalışmışlardır. Ancak iç çekişmeler ve Osmanlıların müdahalesiyle yıkılmışlardır. Körfezdeki en etkin hanedanlık olan Cebrîlerle ilgili Türkiye’de hiç çalışma yapılmamıştır. Dolayısıyla 8/14. asrın ortalarından 10/16. asrın başlarına kadar bölge tarihinde bir kapalılık bulunmaktadır. Tabiatıyla çalışmamamıza konu olan hanedanlığın ve yaşadığı dönemin araştırılmaya ihtiyaç duyulduğu görülmüştür. Çalışmamızda bahsi geçen dönemin aydınlatılması ve o dönem bölgeye akın eden Portekiz saldırılarına, Osmanlıların ve yerel Arapların mücadelesine bir nebze ışık tutulması amaçlanmıştır. Konumuz Arapça kaynaklardan daha fazla yararlanılarak hazırlanmıştır. Dolayısıyla araştırmamızın Portekiz başta olmak üzere batılı kaynakların gözünde konunun nasıl değerlendirildiğini bildiren daha kapsamlı çalışmalara bir basamak olduğu ifade edilmelidir.

Unlike previous administrations, the Jabrids were the first Sunni dynasty in the Bahraini provinces. The Jabrids, who came to power by overthrowing the Cervani dynasty in 820/1417, established dominance in the Bahraini provinces, Nejd and Uman, and achieved both economic and military power by managing the Persian Gulf trade. The economic dynasty created by products such as pearls exported from the ports on the western coast of Uman and the famous Arabian horses of Lahsa caused many conflicts with the Emirate of Hormuz across the gulf. The Persian Gulf trade also attracted the attention of the colonial Portuguese, who came to India and established a colony there. The Jabrids tried to defend the gulf against the colonial Portuguese with their army supported by the Sherif of Mecca, some tribes of the peninsula and the Ottomans. However, they collapsed due to internal strife and the intervention of the Ottomans. No study has been conducted in Turkey on the Jabrids, the most influential dynasty in the gulf. Therefore, there is a void in the history of the region from the middle of the 8th/14th century to the beginning of the 10th/16th century. Naturally, it was seen that the dynasty that we are studying and the period in which it lived needed to be investigated. Our study aims to shed light on the period in question and to shed some light on the Portuguese attacks that invaded the region at that time and the struggle of the Ottomans and local Arabs. Our subject was prepared by making more use of Arabic sources. Therefore, it should be stated that our research is a step towards more comprehensive studies that report how the subject was evaluated in the eyes of Western sources, especially Portuguese.