Kârlılığa etki eden içsel ve dışsal faktörler: BIST banka endeksi örneği
Internal and external factors affecting profitability: BIST bank index case
Yazar: Özgür, Ersan
Dergi: Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Panel Data Analysis ; Panel Veri Analizi ; Banking Management ; Banka Yönetimi ; Commercial Banking ; Ticari Bankacılık ; Profitability,banks,panel data analysis,stock market Istanbul ; Kârlılık,bankalar,panel veri analizi,borsa İstanbul

Bankalar, finansal aracılık işlemleri dolayısıyla ülke ekonomisinin kalkınması ve büyümesi için önemli bir konuma sahiptirler. Bu düşünceden hareketle, Türkiye finans sistemine verdiği katkı itibarıyla bankaların aktif kârlılığına ve özkaynak kârlılığına etki eden içsel ve dışsal faktörlerin belirlenmesi amacıyla panel veri analizi uygulanmıştır. Bu çalışmada, Borsa İstanbul’da işlem gören 11 banka örneklem olarak kullanılmış olup, dönemsel olarak 2010-2023 yılları itibarıyla analiz gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında, gerek aktif kârlılığı gerekse de özkaynak kârlılığı bağımlı değişken olarak kurulan modellerin % 5 anlamlılık düzeyinde istatistiki yönden anlamlı olduğu, her iki model açısından faktörlerin etkisi itibarıyla; içsel değişkenlerden faiz geliri oranı, dışsal değişkenlerden ise kişi başı gayri safi yurt içi hasıla ile enflasyon artarken bankaların aktif kârlılıkları ve özkaynak kârlılıkları da artmakta olduğu, içsel değişkenlerden faiz giderleri/toplam aktifler oranı dışsal değişkenlerden de dolar kuru artarken bankaların aktif kârlılığı ve özkaynak kârlılığının azalmakta olduğu belirlenmiştir. Yapılan bu çalışma bankacılık sektörü ile ilgili kârlılığa etki eden faktörlerin tespit edilmesine ilişkin özgün bir araştırmadır.

Banks play a crucial role in the development and growth of the country's economy due to their financial intermediation operations. Based on this idea, this paper evaluates the outputs of a panel data analysis application to determine the internal and external factors affecting the return on assets and return on equity of banks, in terms of their contribution to the Turkish financial system. In this study, 11 banks whose shares are traded at the Borsa Istanbul stock market were used as a sample, and the analyzed time window is from 2010 to 2023. In ferring from the analysis results, it is seen that the models established with both asset profitability and return on equity as dependent variables are statistically significant at the five percentage significance level, and in terms of the effect of the factors in terms of both models; it has been determined that while the interest income rate, which is one of the internal variables, and inflation rate and gross domestic product per capita, one of the external variables, the asset profitability and return on equity of the banks are also increasing, interest expenses to total assets ratio, which is the internal variable, and the dollar exchange rate, which is the external variable, is decreasing, while the asset profitability and return on equity of the banks are decreasing. This study is novel in researching and determining the factors affecting profitability in the banking sector.