Türk Dünyasının İslâmiyetle Kesiştiği Bir Nokta: Dede Korkut Hikâyelerinde Kur’an-ı Kerim’den İlham Alan Anlatımlar
A Point Where the Turkish World Intersections With Islam: Narrations Inspired by the Holy Quran in Dede Korkut Stories
Yazar: Ceran, Zeynep
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 23 [GÜZ 2025], 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Islamic Literature ; Türk İslam Edebiyatı ; Tefsir-Türk Dili  ve Edebiyatı,Kur’an-ı Kerim,Dede Korkut Hikâyeleri,Türk Dünyası,İslâm İnancı.

Korkut hikâyeleri Türk dünyasının İslâmiyet’i bireysel ve toplumsal hayata aktarmasında bir kilometre taşıdır. İnsanlara erdemli bir hayatın temel gereklerini çeşitli olay örgüleriyle anlatan Dede Korkut, çağının insanları ve sonraki nesiller için bir hikâye anlatıcısı olmanın ötesinde konuma ve değere sahiptir. O, hikmetli sözleri ve davranışlarıyla, Türk toplumunun özellikle büyük imtihanlardan geçtiği dönemlerde insanlara ışık tutmuş bir bilgedir.  Hayatın görünür şartları zamanla değişmiş olsa da onun vurguladığı değerlerin her çağda önemini sürdürdüğü düşüncesinden hareketle hazırladığımız çalışmamızda Dede Korkut hikâyelerinin Kur’an-ı Kerim’e doğrudan veya dolaylı telmihte bulunan anlatımlarını tahlil ettik. Dede Korkut hikâyelerini ve Kur’an-ı Kerim’i eşzamanlı okumamızla, Dede Korkut’un öne çıkardığı yaşam algısının temel unsurlarını ilahî vahiyden aldığı ve bu etkilenmenin Türk Dünyasının İslâmiyetle kesişme noktalarından birisi olduğu sonucuna ulaştık. Makalenin yöntemi, kadim kültürlerinde bulunmakla birlikte, Türklerin İslâmiyet’i benimseyerek sistematik hale getirdikleri değerler manzumesine kaynaklık etmiş ayetler ile bunlardan ilham almış anlatımların tespit edilmesi ve aralarındaki bağlantıların örnek olaylar üzerinden kurulmasıdır. Makalenin hedefi Dede Korkut hikâyelerinde geçen İslâm algısının çerçevesini çizmek ve İslâmiyetin Türklerin düşünce ve davranışlarında kayda değer bir yer işgal etmediği şeklindeki iddiaların geçersizliğini ortaya koymaktır. Makalenin tefsir ilmi açısından önemi ise aşkın hakikatler olarak düşünebileceğimiz Kur’an vahyinin, hikâyelerde anlatılan olaylar örnekliğinde somut hayata nasıl yansıtıldığını göstermesi hasebiyledir.

Korkut hikâyeleri Türk dünyasının İslâmiyet’i bireysel ve toplumsal hayata aktarmasında bir kilometre taşıdır. İnsanlara erdemli bir hayatın temel gereklerini çeşitli olay örgüleriyle anlatan Dede Korkut, çağının insanları ve sonraki nesiller için bir hikâye anlatıcısı olmanın ötesinde konuma ve değere sahiptir. O, hikmetli sözleri ve davranışlarıyla, Türk toplumunun özellikle büyük imtihanlardan geçtiği dönemlerde insanlara ışık tutmuş bir bilgedir.  Hayatın görünür şartları zamanla değişmiş olsa da onun vurguladığı değerlerin her çağda önemini sürdürdüğü düşüncesinden hareketle hazırladığımız çalışmamızda Dede Korkut hikâyelerinin Kur’an-ı Kerim’e doğrudan veya dolaylı telmihte bulunan anlatımlarını tahlil ettik. Dede Korkut hikâyelerini ve Kur’an-ı Kerim’i eşzamanlı okumamızla, Dede Korkut’un öne çıkardığı yaşam algısının temel unsurlarını ilahî vahiyden aldığı ve bu etkilenmenin Türk Dünyasının İslâmiyetle kesişme noktalarından birisi olduğu sonucuna ulaştık. Makalenin yöntemi, kadim kültürlerinde bulunmakla birlikte, Türklerin İslâmiyet’i benimseyerek sistematik hale getirdikleri değerler manzumesine kaynaklık etmiş ayetler ile bunlardan ilham almış anlatımların tespit edilmesi ve aralarındaki bağlantıların örnek olaylar üzerinden kurulmasıdır. Makalenin hedefi Dede Korkut hikâyelerinde geçen İslâm algısının çerçevesini çizmek ve İslâmiyetin Türklerin düşünce ve davranışlarında kayda değer bir yer işgal etmediği şeklindeki iddiaların geçersizliğini ortaya koymaktır. Makalenin tefsir ilmi açısından önemi ise aşkın hakikatler olarak düşünebileceğimiz Kur’an vahyinin, hikâyelerde anlatılan olaylar örnekliğinde somut hayata nasıl yansıtıldığını göstermesi hasebiyledir.