Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler
Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler
Yazar: Çayıroğlu, Yüksel
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Helâl,Haram,Zaruret,Zarar ve Hile

İslâm’da, şer’î hükümlerin önemli bir kısmını helâlve haramlar oluşturur. Zira inanç ve ahlâka dair mevzuların yanında fıkhın altbölümlerini oluşturan ibadetler, muameleler ve cezalara dair pek çok yasakgetirilmiştir. Dolayısıyla helâl ve haramın temel mantığı kavranmadan ve bukonuda geçerli olan ilke ve prensipler bilinmeden, şeriatın doğru bilinipanlaşılması mümkün olmadığı gibi, ortaya çıkan güncel problemler hakkındaisabetli hükümlerin verilmesi de mümkün olmayacaktır. Bunun önemli bir sebebi,helâl ve haramlarla ilgili kâidelerin, kanuna karşı hile, hükümlerinkaynakları, vesile ve maksatlar, ihtiyat, şüphe, niyet, zarar, maslahat,zaruret ve taabbudîlik gibi fıkhın temel konularıyla olan yakın ilişkisidir. Bumakalede, helâl ve haram hükümlerine hâkim olan başlıca küllî kâide veprensipler ele alınmıştır. Bu makalede ele alınan kâide ve prensiplerşunlardır: Helâl ve haram kılma yetkisi Allah’a aittir; eşyada asıl olanibahadır; menfaatlerde helâllik, zararlarda ise haramlık asıldır; haramı meşrugöstermek için hileye başvurmak da haramdır; harama götüren vesileler deharamdır; harama düşmemek için şüpheli şeyler terkedilmelidir; helal ve harambir arada bulunduğunda haramlık yönü tercih edilir; iyi niyet haramları mubahkılmaz; zaruretler haramları mubah kılar; haramlarda taabbudilik (haram kılınanfiillerin sırf Allah emrettiği için terkedilmesi) esastır; helal dairesi haramaihtiyaç bırakmayacak kadar geniştir. Helâl ve haramlarla ilgili kâide veprensipler istikra yöntemiyle, yani bu konudaki hükümlere bütüncül bir bakışlaçıkarılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kâide ve prensipleri burada sayılanlarlasınırlı görmek doğru değildir. Bu konuda yapılacak daha geniş ve derinçalışmalarla elbette yeni bir kısım kâidelerin çıkarılması mümkün olacaktır.Fakat görebildiğimiz kadarıyla kavaid kitaplarının konuyla ilgili ele aldıklarıbaşlıca kâideler bunlardan ibarettir.

İslâm’da, şer’î hükümlerin önemli bir kısmını helâlve haramlar oluşturur. Zira inanç ve ahlâka dair mevzuların yanında fıkhın altbölümlerini oluşturan ibadetler, muameleler ve cezalara dair pek çok yasakgetirilmiştir. Dolayısıyla helâl ve haramın temel mantığı kavranmadan ve bukonuda geçerli olan ilke ve prensipler bilinmeden, şeriatın doğru bilinipanlaşılması mümkün olmadığı gibi, ortaya çıkan güncel problemler hakkındaisabetli hükümlerin verilmesi de mümkün olmayacaktır. Bunun önemli bir sebebi,helâl ve haramlarla ilgili kâidelerin, kanuna karşı hile, hükümlerinkaynakları, vesile ve maksatlar, ihtiyat, şüphe, niyet, zarar, maslahat,zaruret ve taabbudîlik gibi fıkhın temel konularıyla olan yakın ilişkisidir. Bumakalede, helâl ve haram hükümlerine hâkim olan başlıca küllî kâide veprensipler ele alınmıştır. Bu makalede ele alınan kâide ve prensiplerşunlardır: Helâl ve haram kılma yetkisi Allah’a aittir; eşyada asıl olanibahadır; menfaatlerde helâllik, zararlarda ise haramlık asıldır; haramı meşrugöstermek için hileye başvurmak da haramdır; harama götüren vesileler deharamdır; harama düşmemek için şüpheli şeyler terkedilmelidir; helal ve harambir arada bulunduğunda haramlık yönü tercih edilir; iyi niyet haramları mubahkılmaz; zaruretler haramları mubah kılar; haramlarda taabbudilik (haram kılınanfiillerin sırf Allah emrettiği için terkedilmesi) esastır; helal dairesi haramaihtiyaç bırakmayacak kadar geniştir. Helâl ve haramlarla ilgili kâide veprensipler istikra yöntemiyle, yani bu konudaki hükümlere bütüncül bir bakışlaçıkarılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kâide ve prensipleri burada sayılanlarlasınırlı görmek doğru değildir. Bu konuda yapılacak daha geniş ve derinçalışmalarla elbette yeni bir kısım kâidelerin çıkarılması mümkün olacaktır.Fakat görebildiğimiz kadarıyla kavaid kitaplarının konuyla ilgili ele aldıklarıbaşlıca kâideler bunlardan ibarettir.