Zemahşerî’nin Ahkâm Âyetlerini Yorumlama Metodu Bağlamında Fıkıhçı Kişiliği -el-Keşşâf Örneği-
The Islamic Juridical Personality of Zemahsheri in the Context of the Interpretation Method of the Provision Verses  -al-Kashshaaf Example-
Yazar: Tekin, Abdülkadir
Dergi: Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi No. 10, 2018
Anahtar kelimeler: Zemahşerî,el-Keşşâf,Fıkıh,Hanefi,Ahkâm Âyetleri,Hüküm ; Zamakhsharı,al-Kashshaaf,Figh,al-Hanafi,Verses of Judicial,Provision

Büyük bir dilci, edîp, şair, müfessir,muhaddis olduğu bilinen ve “el-Keşşâf” isimli tefsiri ile meşhur olan Muhammedel-Hârizmî ez-Zemahşerî’nin (ö. 538/1144) aynı zamanda seçkin ve yetkin birfakîh olduğu görülmektedir. Lügat, belâgat ve tefsir ilimlerinde daha fazlaiştiğal etmesinden dolayı bu ilimlerdeki yetkinliği ön plana çıkmış olanZemahşerî’nin araştırmacılar nezdinde fıkhî yönü ikinci planda kalmış hattaunutulmuştur denilebilir. “el-Keşşâf”ta ahkâm âyetlerini açıklama yönteminebakıldığında müfessir Zemahşerî’den ziyade fakîh Zemahşerî görülür. Çünkü o sadeceâlimlerin/fakîhlerin görüşlerini sunmakla yetinmemiş, hüküm âyetlerini izahederken rivâyet ve dirâyet metodunu birlikte kullanmış, aynı zamanda konuylailgili fıkhî delilleri ve istidlâl yöntemlerini tartışmış, yer yer bizzatkendisi de hüküm istinbâtında bulunmuştur. İtikatta koyu bir mu̒tezilî taraftarıolan Zemahşerî fıkıhta ise Hanefî mezhebine mensuptur. Söylem ve ifadeleriincelendiğinde “itikâtta mezhebi taraftarlık/tutuculuk” onun belirginözelliklerinden birisi olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple onun hayatınıkaleme alan kitaplar daima mezhebî yönünü ön plana çıkaran tavrındanbahsetmişlerdir. Fakat onun “el-Keşşâf” isimli tefsirinde ahkâm âyetlerindekifıkhî konuları ele alırken amelde mensubu olduğu Hanefî mezhebine taassubgöstermeden, mutedil bir yaklaşım sergilediğine şahit olunmaktadır. Buçalışmada “el-Keşşâf”ta bazı ahkâm âyetlerinden örnekler bağlamında fıkhî konularayaklaşım tarzının özellikleri ve istişhâd metodu tespit edilerek Zemahşerî’ninfıkıhçı kişiliği ortaya konulmaya çalışılmıştır.

We also see that Mohammad al-Kharizm al-Zamakhshari (d.538/1144), which is known to be a great language expert, a man of letters, a poet, a who deals with hadith and famous for his named work "al-Kashshaf", is at the same time a distinguished and authorized Islamic  jurists. We can say that the second plan is left and even forgotten his İslamic jurist direction in the hands of researchers because of the more engaged in these sciences have come to the forefront. When we look at the way of expressing the verses of judicial in the "al-Kashshaf" we can see the Islamic jurists Zamakhshari than commentator Zamakhshari. Because he explains the provision verses, he used the method of the report and the circulation together at the same time he was not satisfied with merely presenting the views of scholars/ jurists, but also debated the relevant juridical evidence and methods of making provisions and he has been found in the judgment of the person himself. Zemahshari, a dark supporter of the Mutazıla, is a member of the Hanafi sect. When the discourse and expressions are examined, "sectarian bigotiry by faith" emerges as one of its distinctive features. But in his commentary of Qoran named work "al-Kashshaf" we are witnessing a moderate approach, especially in the Hanafi denomination, where he was a member of the deed when dealing with the fiqh issues in the verses of judicial, But in his commentary of Qor’an "al-Kashshaf" we are witnessing a moderate approach, without restraint in the Hanafi denomination, where he was a member of the deed when especially dealing with islamic jurisprudential issues. In this study, tried to put forward the direction of his İslamic jurist personality by determining the characteristics of the approach to the legal issues and the method of judgement in the "al-Kashshaf" context of examples from some verses judicial.