Necdet Yaşar’ın Hüzzam Makamındaki Taksimleri Bağlamında Besteleme Davranışlarının Tespiti
Necdet Yaşar’ın Hüzzam Makamındaki Taksimleri Bağlamında Besteleme Davranışlarının Tespiti
Yazar: Getboğa, Elif Şimal; Üstgül, Emre
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Interpretation in Turkish Classical Music ; Türk Sanat Müziğinde Yorumculuk ; Necdet Yaşar,Taksim,Besteleme Davranışları,Hüzzam Makamı

Geleneksel Türk sanat müziğinde on üçüncü yüzyıldan itibaren önemli bir çalgısal tür olarak öne çıkan taksim, belirli bir makamsal ve biçimsel bütünlük içerisinde irticalen oluşturulan usulsüz ezgiler olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle taksim, günümüz dahil her dönemde icracının çalgı üzerindeki teknik hakimiyetini, sahip olduğu yaratma becerilerini ve bestecilik yeteneğini gösterebileceği bir icra türü olarak görülmüştür. Geleneksel Türk sanat müziğinde virtüözlük kriteri olarak “iyi taksim yapabilme becerisi” önemli bir ölçüt olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda, Cumhuriyet dönemi Türk sanat müziği tanbur icracılarının öne çıkan isimlerinden biri olan Necdet Yaşar(1930-2017), tanbur çalgısında sahip olduğu üst seviye teknik becerilerinin yanı sıra, taksim formundaki müzik yaratımlarıyla da önemli bir yere sahiptir. Özellikle tanburi Cemil Bey ile başlayan ve Mesut Cemil Bey ile devam eden ekolün günümüze ulaşmasında Yaşar önemli bir isim olarak dikkat çeker. Öğrencilik yıllarında Nevzat Atlığ yönetimindeki öğrenci korosu ile başlayan müzik yaşantısına, başta İstanbul Radyosu ve Kültür Bakanlığı’na bağlı klasik koroda tanbur icracısı olarak uzun yıllar devam eden sanatçı, daha sonraları kendi kurduğu müzik topluluğundaki çalışmalarıyla dikkat çekmiş ve yirminci yüzyılda tanbur çalgısının bilinirliğine büyük katkı vermiştirYaşar’ın taksim formundaki icraları üzerine, sayısı çok olmamakla birlikte, son yıllarda lisansüstü araştırma çalışmaları yapılmıştır. Bu araştırmaların hemen hepsinde ortak amacın, taksimlerin makamsal analizi boyutunda sınırlandığı, Yaşar’ın besteleme davranışlarının tespiti noktasına odaklanılmadığı görülmüştür. Bu araştırma; Yaşar’ın Hüzzam makamında yaptığı üç taksimin yapısal analizlerine odaklanarak, sanatçının besteleme davranışlarının tespit edilmesine odaklanmaktadır. Nitel bir araştırma olarak üç bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde, Necdet Yaşar’ın hayatı, müzik yaşamı ve müzisyen olarak geliştiği çevre, tarihsel ve betimleyici bir yaklaşımla açıklanmıştır. İkinci bölümde, taksim türünün tanımlanması, geleneksel Türk müziğinde öne çıkan taksim icracıları ve özelliklerinin açıklanması ve Yaşar’ın gelenek içindeki konumunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın son bölümünde, sanatçının Hüzzam makamındaki taksimlerinin yapısal müzik analizlerinin yapılmış, ezgi geliştirme yöntemlerinin kullanım sıklığı tespit edilmiş, özdeş ve benzeş ezgi yapılarının ve geçit ezgilerinin yoğunluğu istatistiksel olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde, Necdet Yaşar’ın Hüzzam makamındaki taksimlerinde hareketle, sanatçının besteleme davranışları yorumsamacı bir yöntemle açıklanmıştır.

Geleneksel Türk sanat müziğinde on üçüncü yüzyıldan itibaren önemli bir çalgısal tür olarak öne çıkan taksim, belirli bir makamsal ve biçimsel bütünlük içerisinde irticalen oluşturulan usulsüz ezgiler olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle taksim, günümüz dahil her dönemde icracının çalgı üzerindeki teknik hakimiyetini, sahip olduğu yaratma becerilerini ve bestecilik yeteneğini gösterebileceği bir icra türü olarak görülmüştür. Geleneksel Türk sanat müziğinde virtüözlük kriteri olarak “iyi taksim yapabilme becerisi” önemli bir ölçüt olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda, Cumhuriyet dönemi Türk sanat müziği tanbur icracılarının öne çıkan isimlerinden biri olan Necdet Yaşar(1930-2017), tanbur çalgısında sahip olduğu üst seviye teknik becerilerinin yanı sıra, taksim formundaki müzik yaratımlarıyla da önemli bir yere sahiptir. Özellikle tanburi Cemil Bey ile başlayan ve Mesut Cemil Bey ile devam eden ekolün günümüze ulaşmasında Yaşar önemli bir isim olarak dikkat çeker. Öğrencilik yıllarında Nevzat Atlığ yönetimindeki öğrenci korosu ile başlayan müzik yaşantısına, başta İstanbul Radyosu ve Kültür Bakanlığı’na bağlı klasik koroda tanbur icracısı olarak uzun yıllar devam eden sanatçı, daha sonraları kendi kurduğu müzik topluluğundaki çalışmalarıyla dikkat çekmiş ve yirminci yüzyılda tanbur çalgısının bilinirliğine büyük katkı vermiştirYaşar’ın taksim formundaki icraları üzerine, sayısı çok olmamakla birlikte, son yıllarda lisansüstü araştırma çalışmaları yapılmıştır. Bu araştırmaların hemen hepsinde ortak amacın, taksimlerin makamsal analizi boyutunda sınırlandığı, Yaşar’ın besteleme davranışlarının tespiti noktasına odaklanılmadığı görülmüştür. Bu araştırma; Yaşar’ın Hüzzam makamında yaptığı üç taksimin yapısal analizlerine odaklanarak, sanatçının besteleme davranışlarının tespit edilmesine odaklanmaktadır. Nitel bir araştırma olarak üç bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde, Necdet Yaşar’ın hayatı, müzik yaşamı ve müzisyen olarak geliştiği çevre, tarihsel ve betimleyici bir yaklaşımla açıklanmıştır. İkinci bölümde, taksim türünün tanımlanması, geleneksel Türk müziğinde öne çıkan taksim icracıları ve özelliklerinin açıklanması ve Yaşar’ın gelenek içindeki konumunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın son bölümünde, sanatçının Hüzzam makamındaki taksimlerinin yapısal müzik analizlerinin yapılmış, ezgi geliştirme yöntemlerinin kullanım sıklığı tespit edilmiş, özdeş ve benzeş ezgi yapılarının ve geçit ezgilerinin yoğunluğu istatistiksel olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde, Necdet Yaşar’ın Hüzzam makamındaki taksimlerinde hareketle, sanatçının besteleme davranışları yorumsamacı bir yöntemle açıklanmıştır.