TESLÎS ÜZERİNE SABUNÎ ELEŞTİRİSİ VE TEOLOJİK TARTIŞMALAR
TESLÎS ÜZERİNE SABUNÎ ELEŞTİRİSİ VE TEOLOJİK TARTIŞMALAR
Yazar: Gün, Faruk
Dergi: EKEV Akademi Dergisi No. 100, 2024
Anahtar kelimeler: Comparative Religious Studies ; Karşılaştırmalı Dini Araştırmalar ; Kelâm,Îsâ,Meryem,Teslîs,Rûhu’l-kudüs

Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm, Hz. Îsâ'nın ontolojik konumunu semavi dinlerin teolojik prizmasından farklı yorumlarla ele alır; bu da inanç sistemleri arasındaki epistemolojik çeşitliliği ve doktrinel farklılıkları ortaya koyar. Yahudilik, Îsâ'ya genellikle mesih olmadığı gerekçesiyle alt bir derece atfederken, Hristiyanlık, Îsâ'nın İlâhîliğini ve kutsallığını vurgulayarak onu Teslîs doktrininin ayrılmaz bir parçası olarak kabul eder. İslâm ise, Hz. Îsâ'yı divinitasın bir tezahürü olarak değil, ulûhiyetten münezzeh bir peygamber olarak tanımlar ve ona hem beşeriyet hem de peygamberlik makamında dengeli bir perspektif sunar. Nûreddin es-Sâbûnî, Teslîs doktrinini rasyonel bir çerçevede sorgular ve bu ilmî müzakereler neticesinde, Teslîs inancının, tek ve bölünmez olan İlahi özün mahiyetine ters düştüğünü öne sürer. Bu makale, VI. ve XII. yüzyıllar arasında yaşamış Müslüman âlim Nûreddin es-Sâbûnî'nin Hristiyanlıkta Teslîs doktrinine yönelik eleştirilerini ve dönemin Hristiyan mezheplerinin bu öğretiye ilişkin görüşlerini ele alır. Çalışmanın amacı, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm'ın Hz. Îsâ, Hz. Meryem ve Rûhu’l-kudüs’ün teslîs inancındaki yerini ve Allah’la olan ilişkisinin teolojik ve doktrinel temellerini incelemektir. Yöntem olarak karşılaştırmalı teolojik analiz kullanılarak, her dinin Hz. Îsâ'ya dair yaklaşımları ve bu yaklaşımların dinler arası etkileri değerlendirilmektedir. Tarihsel olarak bazı Hristiyan mezhepleri, Meryem'e İlâhî nitelikler atfetse de ana akım Hristiyanlık onu ilâhî değil; Îsâ'nın kutsal annesi olarak görür. Kur'an'ın Meryem ve Îsâ tasviri, onların İlâhîleştirilmesini kınayarak bunu yansıtır. Kur'an ayetleriyle bilgilendirilen Sâbûnî'nin eleştirileri, özellikle Meryem ile ilgili olarak Hristiyan teslîsi hakkındaki İslâmi eleştirileri vurgular. Bu eleştiriler, Meryem'i tanrı olarak gören Collyridianlar gibi tarihsel grupları ele alır ve Hristiyan çoktanrıcılığının algılanan yönlerine yönelik geniş İslâmi eleştirileri yansıtır. Araştırma, bu teolojik farklılıkların anlaşılmasının, farklı inançlar arasında empatiyi ve doğru kavrayışı teşvik ettiğini sonucuna varır. Sâbûnî'nin çalışmaları, Hristiyan öğretilerine ilişkin İslâmi teolojik perspektifleri örnekleyerek, sahîh bilgiye katkıda bulunur.

Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm, Hz. Îsâ'nın ontolojik konumunu semavi dinlerin teolojik prizmasından farklı yorumlarla ele alır; bu da inanç sistemleri arasındaki epistemolojik çeşitliliği ve doktrinel farklılıkları ortaya koyar. Yahudilik, Îsâ'ya genellikle mesih olmadığı gerekçesiyle alt bir derece atfederken, Hristiyanlık, Îsâ'nın İlâhîliğini ve kutsallığını vurgulayarak onu Teslîs doktrininin ayrılmaz bir parçası olarak kabul eder. İslâm ise, Hz. Îsâ'yı divinitasın bir tezahürü olarak değil, ulûhiyetten münezzeh bir peygamber olarak tanımlar ve ona hem beşeriyet hem de peygamberlik makamında dengeli bir perspektif sunar. Nûreddin es-Sâbûnî, Teslîs doktrinini rasyonel bir çerçevede sorgular ve bu ilmî müzakereler neticesinde, Teslîs inancının, tek ve bölünmez olan İlahi özün mahiyetine ters düştüğünü öne sürer. Bu makale, VI. ve XII. yüzyıllar arasında yaşamış Müslüman âlim Nûreddin es-Sâbûnî'nin Hristiyanlıkta Teslîs doktrinine yönelik eleştirilerini ve dönemin Hristiyan mezheplerinin bu öğretiye ilişkin görüşlerini ele alır. Çalışmanın amacı, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm'ın Hz. Îsâ, Hz. Meryem ve Rûhu’l-kudüs’ün teslîs inancındaki yerini ve Allah’la olan ilişkisinin teolojik ve doktrinel temellerini incelemektir. Yöntem olarak karşılaştırmalı teolojik analiz kullanılarak, her dinin Hz. Îsâ'ya dair yaklaşımları ve bu yaklaşımların dinler arası etkileri değerlendirilmektedir. Tarihsel olarak bazı Hristiyan mezhepleri, Meryem'e İlâhî nitelikler atfetse de ana akım Hristiyanlık onu ilâhî değil; Îsâ'nın kutsal annesi olarak görür. Kur'an'ın Meryem ve Îsâ tasviri, onların İlâhîleştirilmesini kınayarak bunu yansıtır. Kur'an ayetleriyle bilgilendirilen Sâbûnî'nin eleştirileri, özellikle Meryem ile ilgili olarak Hristiyan teslîsi hakkındaki İslâmi eleştirileri vurgular. Bu eleştiriler, Meryem'i tanrı olarak gören Collyridianlar gibi tarihsel grupları ele alır ve Hristiyan çoktanrıcılığının algılanan yönlerine yönelik geniş İslâmi eleştirileri yansıtır. Araştırma, bu teolojik farklılıkların anlaşılmasının, farklı inançlar arasında empatiyi ve doğru kavrayışı teşvik ettiğini sonucuna varır. Sâbûnî'nin çalışmaları, Hristiyan öğretilerine ilişkin İslâmi teolojik perspektifleri örnekleyerek, sahîh bilgiye katkıda bulunur.