Isparta yöresindeki Orchidaceae (Orkidegiller) familyasına ait bitki taksonlarının fenolojik özellikleri ve iklim parametreleri ile ilişkisi
The relationship of plant taxa of Orchidaceae (Orchidaceae) family with phenological characteristics and climate parameters in Isparta region
Yazar: Tığlı Kaytanlıoğlu, Ebru Hatice; Küçük, Mehmet; Fakir, Hüseyin
Dergi: Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Vol. 24 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Forest Industry Engineering ; Orman Endüstri Mühendisliği ; Orchid,Sahlep,Phenology,Climate,Isparta ; orkide,salep,fenoloji,iklim,ısparta

Orkide türleri tüm dünyada yayılışı çok geniş ve ticari değeri yüksek olan bitkiler arasında yer almaktadır. Isparta yöresi orkide türlerinin yayılışı bakımından önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada hem Isparta yöresinde doğal yayılış gösteren taksonların yayılış alanlarının tespiti, hem de bu taksonlara ait fenolojik ve iklimsel gözlemlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında, yörede 16 tür 6 alttür olmak üzere 22 takson tespit edilmiştir. Bu taksonlara ait yapraklanma zamanı, tomurcuklanma zamanı, çiçeklenme başlama zamanı, tam çiçeklenme zamanı ve yumru olgunlaşma zamanı ile iklimsel değerlendirmelerine ilişkin bulgular verilmiştir. İklimsel değerlendirmede özellikle etkili sıcaklık toplamı isteği ve iklim tipinin belirlenmesi önemli rol oynamıştır.Elde edilen bulgulara göre yörede, orkide türlerinin aktif faaliyetlerine mart sonunda başlayıp haziran ortasına kadar devam ettirdiği tespit edilmiştir. Yine türlerin özellikle yaz aylarında kuraklık konusunda çiçeklenme ve yumru oluşumunda hassasiyet gösterdiği belirlenmiştir. Fakat neslinin devamlılığı konusunda tolerans aralığının oldukça yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Türlerin etkili sıcaklık isteği toplamlarının 932 ile 2010 gün derece arasında değişim gösterdiği ortaya çıkmıştır. Türlerin dağılım olarak yarı kurak iklim tipinden nemli iklim tipine göre dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Çalışma sonucuna göre tespit edilen orkide türlerinin Isparta yöresinde geniş yayılış gösterebildiği iklimsel bakımdan çok kısıtlayıcı durumda olmadığı ortaya çıkmıştır.Hızla artan nüfusun etkisi, yoğun tarımsal kullanım ve aşırı otlatma ve orkide yumrularının salep üretimi için usulsüz hasadının doğal orkide türleri için ciddi bir tehdit olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle salep üretiminde kullanılan orkide türlerinin benzer ekolojik koşullarda kültüre alınarak üretiminin yapılması çalışmalarına destek ve öncelik verilmelidir. Çalışma sonuçlarının, Isparta yöresinde doğal yayılış gösteren orkide türlerinin koruma ve kültüre alınması uygulamalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Orchid has a large distribution and high commercial value in whole the world. Isparta is an important region for the natural distribution of orchids.  Natural distribution and phenological and climatic observations were carried out on orchids in the district in this study.  For this purpose, 22 taxa, including 16 species and 6 sub-species, were identified in the district. Periods of beginning of vegetation period, budding, flowering, full flowering, together with tuber maturation observations were given by climatic evaluation of these taxa in the paper. Results of the study showed that orchids had large natural distribution potential not restricted by climatic conditions. Total effective temperature and climate type were especially preferred n climatic evaluation. According to the findings, it was determined that growth activities of orchids were between end of March and mid-June. Again, it has been determined that they were sensitive to drought, especially in flowering and tuber formation, in summer period. However, it has been observed that the tolerance range for the continuity of the generation is quite high for orchids. It has been also found that the total effective temperature demand of the species ranged from 932 to 2010-day degrees. Results of the study showed that the distribution of the species varied from semi-arid climate to humid climate types. It was considered that human population, agricultural practices, extreme grazing, and illegal harvesting of tubers for sahlep production in food industry were serious threats for natural distribution of orchids.  Results of the study could be used in conservation and cultural purposes of orchids in the district.