Türkiye’de Düzey 2 Bölgelerinin Çevresel Etkinliğinin İncelenmesi: VZA Yaklaşımının Bir Uygulaması
Examining the Environmental Efficiency of Level 2 Regions in Türkiye: An Application of DEA Approach
Yazar: Yaman, Habibe
Dergi: İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 12 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Sustainable Development ; Sürdürülebilir Kalkınma ; Çevresel Etkinlik,Döngüsel Ekonomi,Bölgesel Kalkınma,VZA,Türkiye ; Environmental Efficiency,Circular Economy,Regional Development,DEA,Türkiye

Amaç: Küresel ve yerel boyutlarıyla önem kazanan çevresel etkinlik analizleri, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada kilit bir araç olarak değerlendirilmektedir. Büyüme verileri, sektörel gelişim süreci ve bölgesel farklılıklar gibi unsurlar dikkate alındığında, Türkiye’de sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılması doğrultusunda bölgesel düzeyde stratejik politikaların geliştirilmesi ve etkin yaklaşımların benimsenmesi yoluyla çevresel performansın iyileştirilmesi gerekli hale gelmektedir. Bu bağlamda bu araştırma, Türkiye’deki İBBS düzey 2 kapsamında yer alan 26 bölgenin 2018-2023 dönemindeki çevresel etkinliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.Yöntem: Araştırmada yöntem olarak girdi odaklı, değişken ölçek getirili (VRS) klasik tek aşamalı Veri Zarflama Analizi (VZA) modeli kullanılmıştır. İstihdam, elektrik tüketimi, toplam nüfus, ar-ge harcaması, otomobil sayısı ve işlenen tarım alanı olmak üzere altı girdi değişkeni kullanılmıştır. Bununla birlikte iki tane de çıktı değişkeni kullanılmıştır. Bunlar: Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) ve istenmeyen çıktı olarak tanımlanan Kükürt Dioksit ( ) değeridir.Bulgular: Değişken getiri etkinlik değerlerine göre bölgelerin ilgili döneme ait çevresel etkinlik skorları 0.636-1.00 arasında değişmektedir. Ortalama çevresel etkinlik değerlerine göre; TR10, TR32, TR61, TR62, TR81, TR82, TR90, TRA1, TRA2, TRB2, TRC1 ve TRC3 bölgeleri etkin bölgeler (%100) olarak öne çıkmaktadır. Etkinlik skorunda bu bölgeleri ise ortalama etkinlik skoru 0.90’dan büyük olan TR22, TR21, TR51, TR42, TRB1, TR63, TR31 ve TR83 bölgeleri takip etmektedir. Buna karşılık, TR41, TR33 ve TRC2 bölgeleri oldukça düşük etkinlik skorları ile öne çıkmaktadır.Sonuç: Araştırma bulgularına göre çevresel etkinlik değerlerinde yıllar ve bölgeler arası farklılıklar bulunmakta ve bölgelerin çevresel etkinlik skorlarında hafif bir artış eğilimi gözlemlenmektedir. Etkin bölgeler dikkate alındığında, bölgesel farklılıklar altyapı, üretim, ar-ge, girişimcilik, yenilik kapasitesi ve yatırım farklılıkları ile açıklanabilir. Çevresel etkinlikteki yıllar içindeki değişimi, değişen ve dönüşen küresel dinamikler, çevresel politikalar, yenilenebilir kaynaklı kurulu güç artışı ve teknoloji yatırımlarındaki artış ile açıklamak mümkündür.

Aim: Environmental efficiency analyses, which have gained importance with their global and local dimensions, are considered as a key tool in achieving sustainable development goals. Considering factors such as growth data, sectoral development process, and regional differences, improving environmental performance through the development of strategic policies at the regional level and the adoption of effective approaches is necessary to achieve sustainable development goals in Türkiye. In this context, this study aims to reveal the environmental efficiency of 26 regions in Türkiye within the scope of NUTS level 2 for the period 2018-2023.Method: In the study, the input-oriented variable returns to scale (VRS) classical one-stage Data Envelopment Analysis (DEA) model is used as the method. Six input variables are used: employment, electricity consumption, total population, R&D expenditure, number of automobiles, and cultivated agricultural area. In addition, two output variables are used. These are: Gross Domestic Product (GDP) and Sulfur Dioxide ( ), which is defined as an undesirable output.Results: According to the variable return efficiency values, the environmental efficiency scores of the regions for the relevant period vary between 0.636-1.00. According to the average environmental efficiency values; TR10, TR32, TR61, TR62, TR81, TR82, TR90, TRA1, TRA2, TRB2, TRC1, and TRC3 regions stand out as efficient (100%) regions. In efficiency score, these regions are followed by TR22, TR21, TR51, TR42, TRB1, TR63, TR31, and TR83 regions with average efficiency scores greater than 0.90. In contrast, TR41, TR33, and TRC2 regions stand out with notably low efficiency scores.Conclusion: According to the research findings, there are differences in environmental efficiency values across years and regions, and a slight upward trend is observed in the environmental efficiency scores of the regions. Considering efficient regions, regional differences can be explained by differences in infrastructure, production, R&D, entrepreneurship, innovation capacity and investment. The change in environmental efficiency over the years can be explained by changing and transforming global dynamics, environmental policies, increase in renewable installed capacity and increase in technology investments.