Derleme Sözlüğü Bağlamında Av Kültürü
Hunting Culture in the Context of the Compilation Dictionary
Yazar: Yaman, Sinan
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 33, 2025
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Turkish Folklore in the Türkiye Field ; Türkiye Sahası Türk Halk Bilimi ; Anadolu ağızları,Avcılık,Avcılık kültürü,Derleme Sözlüğü,Türkçe ; Anatolian dialects,Hunting,Hunting culture,Compilation Dictionary,Turkish

Av, insanoğlunun çağlar boyunca başlangıçta beslenme, giyinme, barınma gibi temel ihtiyaçlarını karşılama güdüsüyle gerçekleştirdiği bir faaliyetken ekonomik, sosyolojik, dinî ve ritüelistik yönler kazanarak kendine has bir kültür ortamı oluşturmuştur. Av faaliyetleri, ekonomik, sosyolojik, dinî, kültürel özellikler kazanarak gelişmiş ve Türk toplumunun geleneksel dünya görüşünde de önemli bir konsept hâline gelmiştir. Türk dilinin söz varlığını oluşturan önemli kaynaklardan biri olarak nitelenen ağızlarda av ve avcılığa dair pek çok unsur vardır. Buna göre çalışmada, veri kaynağı olarak Türkiye Türkçesi ağızlarının kayıt altına alınması anlamında yapılan kapsamlı çalışmalardan biri olan Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü temel alınmış ve çalışma bu örneklemle sınırlandırılmıştır. Araştırmada, öncelikle av ve avcılık faaliyetleri içerisinde zikredilen unsurlar belirlenmiş ve buna göre bir tarama yapılmıştır. Tarama neticesinde veriler; av aletleri ve yöntemleri, avcı anlamındaki terimler, av yerleri, av tuzakları, avı yapılan hayvanlar, avda yardımcı hayvanlar, av kıyafetleri, avla ilgili eylemler, av çeşitleri, avda yardımcı unsurlar tematik başlıkları altında sınıflandırılmış ve değerlendirilmiştir. Bu verilerin kayıt altına alınmasıyla ağızlarda av ve avcılık temelinde ortaya konan söz varlığının oldukça geniş olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmayla, Türk toplumunun av faaliyetlerine verdiği önem açığa çıkarılmış, ağızlardaki söz varlığından hareketle Türklerde av kültürünün yapısı, gelişimi ve dönüşümü ortaya konulmuştur.

Hunting, an activity initially undertaken by humankind throughout the ages to fulfil basic needs such as nourishment, clothing and shelter, has acquired economic, sociological, religious and ritualistic dimensions, creating a unique cultural environment of its own. Hunting activities have developed, acquiring economic, sociological, religious, and cultural characteristics, and have become an important concept in the traditional worldview of Turkish society. One of the important sources that constitute the vocabulary of the Turkish language is dialects, which contain many elements related to hunting and hunting activities. Accordingly, the study is based on the Derleme Sözlüğü (Compilation Dictionary), one of the comprehensive studies conducted to record Turkish dialects in Turkey as a data source, and the study is limited to this sample. In the research, elements mentioned in hunting and hunting activities were first identified, and a survey was conducted accordingly. As a result of the screening, the data were classified and evaluated under the thematic headings of hunting tools and methods, terms referring to hunters, hunting grounds, hunting traps, hunted animals, animals used to assist in hunting, hunting clothing, hunting-related actions, types of hunting, and elements assisting in hunting. The recording of this data revealed that the vocabulary related to hunting and hunting activities in the oral tradition is quite extensive. This study has revealed the importance that Turkish society attaches to hunting activities and, based on the vocabulary in the oral tradition, has revealed the structure, development, and transformation of hunting culture among Turks.