TÜRKİYE’ DE DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR İLE EKONOMİK BÜYÜME, İHRACAT, İSTİHDAM VE ENFLASYON ARASINDAKİ İLİŞKİ: FOURIER KANITLAR
The Relationship Between Foreign Direct Investments and Economic Growth, Exports, Employment and Inflation in Türkiye: Fourier Evidence
Yazar: Telli Üçler, Yasemin
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Vol. 27 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Applied Macroeconometrics ; Uygulamalı Makro Ekonometri ; Time-Series Analysis ; Zaman Serileri Analizi ; Foreign Direct Investment,Economic Growth,Employment,Fourier Causality Test ; Doğrudan Yabancı Yatırımlar,Ekonomik Büyüme,İstihdam,Fourier Nedensellik Testi

Doğrudan yabancı yatırımlar(DYY) gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme, ihracat-ithalat dengesi, istihdam oluşturma potansiyelini etkilediği için literatürde tartışılan konular arasında yerini almaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de 1991 -2024 yılları arasındaki dönemde DYY ile ekonomik büyüme, ihracat, enflasyon ve istihdam arasındaki ilişkiyi ileri düzey Fourier tabanlı ekonometrik yöntemler aracılığıyla geniş çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye özelinde; yapısal kırılmaların ve frekans bileşenlerinin analiz edildiği Fourier temelli yeni testlerin uygulandığı çalışmaların oldukça sınırlı olduğu görülmektedir. Bu bağlamda çalışmada ilk olarak serilerin durağanlık yapılarının ele alındığı Kesirli Frekans Fourier ADF birim kök testi uygulanmıştır. Daha sonra makro ekonomik performans göstergelerinden olan DYY ile ekonomik büyüme, ihracat, enflasyon ve istihdam arasındaki nedensel ilişkiler üzerinde durulmuştur. Yapılan analiz neticesinde; DYY’dan istihdam ve ekonomik büyüme değişkenlerine doğru tek yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum Türkiye’de DYY’ın sadece üretim hacmini olumlu yönde etkilemekle  sınırlı kalmadığı aynı zamanda işgücü piyasasına da önemli katkılar sağladığını ortaya koymaktadır. Türkiye’nin kalkınma hedeflerini olumlu yönde etkilediği, ekonomik verimliliği ve rekabet gücünün arttırılmasını desteklediği de gözlemlenmektedir. Çalışma  geleneksel doğrusal modellerin dikkate almadığı yapısal kırılmaları ve dönemsel dalgalanmaları  belli bir analiz çerçevesinde entegre eden Fourier tabanlı ileri düzey ekonometrik tekniklerin uygulanmasıyla metodolojik olarak özgünlük kazanmaktadır. Bu açıdan çalışma  literatüre yenilikçi bir yöntemsel katkı sunmakta ve karar alıcılar bakımından DYY’ın istihdam oluşturarak sürdürülebilir büyüme hedeflerinin gerçekleşmesine dair uygulamaya dönük öneriler sunmaktadır.

Foreign direct investment (FDI) is a hotly debated topic in the literature because it affects economic growth, the export-import balance, and employment generation potential in developing countries. This study aims to examine the relationship between FDI and economic growth, exports, inflation, and employment in Türkiye between 1991 and 2024, using advanced Fourier-based econometric methods. In Türkiye studies using new Fourier-based tests to analyze structural breaks and frequency components are quite limited. In this context, the study first applied the Fractional Frequency Fourier ADF unit root test, which examines the stationarity structure of the series. Then, the causal relationships between FDI, which are macroeconomic performance indicators, and economic growth, exports, inflation, and employment are examined. The analysis concluded that there is a unidirectional and statistically significant causal relationship running from FDI to employment and economic growth. This demonstrates that FDI in Türkiye not only positively impacts production volume but also contributes significantly to the labor market. It is also observed that it positively impacts Türkiye's development goals and supports increased economic efficiency and competitiveness. The study achieves methodological originality through the application of advanced Fourier-based econometric techniques that integrate structural breaks and cyclical fluctuations not considered by traditional linear models within a specific analysis framework. In this respect, the study provides an innovative methodological contribution to the literature and offers practical suggestions for decision-makers regarding the realization of sustainable growth targets by creating employment through FDI.