İBN BÎBÎ’NİN SELÇUKNÂME’SİNDE TÜRK ALGISI
TURKISH PERCEPTION IN IBN BIBI’S SELJUKNAME
Yazar: Gök, Bilal
Dergi: İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Political Science ; Siyaset Bilimi ; Anatolian Seljuk State,Seljuk Chronicles,Ibn Bibi,Seljukname,Turkish perception ; Anadolu Selçuklu Devleti,Selçuklu Kronikleri,İbn Bîbî,Selçuknâme,Türk algısı

İbn Bîbî’nin, “el-Evamirü’l-Ala’iyefi’l-Umuri’l-Ala’iye” adlı eseri, Anadolu Selçukluları tarihinin en önemli vetemel kaynaklarından birisidir. Eser, II. Kılıcarslan’ın ölümü hadisesiylebaşlayıp (1192), Gıyaseddin Mesud’un saltanatı dönemiyle sona ermektedir(1280-1284). İbn Bîbî, eserinde tarihî olayları ayrıntılarıyla ortaya koymakyerine edebî bir üslûp kullanmayı tercih etmiştir. Bu bağlamda, II.Süleymanşah’ı, insanların ve cinlerin canını yağma eden Halac ve YağmaTürklerine benzetmiştir. Yazar, Anadolu’nun sınır boylarında yaşayan Türkmenaşiretlerinin, savaş durumunda güçlerini Selçuklu devletinin emrine verdiğinianlatır. Ancak 1. Alâeddin Keykubad devrinde gerçekleşen Suğdak seferindenbahsederken büyük bir kavram kargaşasına düşer. Anadolu Selçuklu ordusunun Rumordusu, düşman Suğdak kuvvetlerinin ise Türk ordusu olduğunu haber verir. O,Rum ordusunun Türklere Acem darbesi indirdiğini söyler. Aynı dönemdegerçekleşen Yassıçemen savaşında müttefik kuvvetleri içerisinde Türkaskerlerinin de bulunduğunu ifade eder. Ayrıca mağlup edilen Harezm ordusunun daTürklüğünü vurgular. Kösedağ bozgunu ile başlayan Moğol tahakkümü döneminde,Anadolu toprakları artık güçlü ve istikrarlı yönetimlere hasret kalmış, halkyüksek vergiler altında ezilmiştir. İbn Bîbî, bu dönemin anlatımında, merkeziidareye muhalif olan Türklere karşı daha sert ifadeler kullanmıştır. Türkmenkabilelerin Moğol destekli Selçuklu idaresine karşı başlattıkları ayaklanmalarsürecinde isyancıları cin taifesine benzetmiştir. Selçuklu başkenti Konya’yıistila eden Karamanlılar için: “Dilenci, kızıl külahlı, çarıklı, yalınayakkimseler” vb. ifadeler kullanmıştır. Bu sözler onun, dönemin Selçuklu devletidaresine karşı ayaklanan kitlelere karşı menfi hissiyatını açıkça ortayakoymaktadır. Ancak esere yansıyan bu olumsuz tutum, eserin Anadolu Selçuklutarihi açısından kaynaklık değerini azaltmaz.

Ibn Bibi's work, “al-Evamiru’l-Ala’iye fi’l-Umuri’l-Ala’iye”is one of the most important and fundamental sources in the history ofAnatolian Seljuks. The work begins with the death of the Kilicarslan II (1192),It ends with the reign of Gıyaseddin Masud (1280-1284). Ibn Bibi preferred touse a literary style instead of revealing historical events in detail in hiswork. In this context, he likened Sulaymanshah the Second to Halac and LootTurks who plundered the lives of people and demons. The author tells that theTurkmen tribes living along the border of Anatolia gave their power to theSeljuk state in case of war. However, when talking about the Suğdak campaignthat took place during the reign of Alaeddin Keykubad, a great concept fallsinto turmoil. It reports that the Anatolian Seljuk army was the Rum army andthe enemy Suğdak forces were the Turkish army. He says that the Rum army gavethe Acem coup to the Turks. He states that there were Turkish soldiers amongthe Allied forces in the battle of Yassicemen during the same period. It also emphasizesthe Turkishness of the defeated Khwarezm army. During the Mongol dominationthat began with the defeat of Kösedağ, Anatolian lands were longing for strongand stable administrations and the people were crushed under high taxes. IbnBibi used harsh expressions against the Turks who opposed the centraladministration. In the process of the uprisings initiated by the Turkmen tribesagainst the Mongol-backed Seljuk administration, he compared the rebels to thegenie crew. For the Karaman people who invaded Konya, the Seljuk capital:“Beggars, red-cones, sandals, barefoot people” and so on expressions. Thesewords clearly reveal his negative feelings towards the masses rebelling againstthe Seljuk state administration of the time. However, this negative attitudereflected on the work does not diminish the value of the work in terms of theAnatolian Seljuk history.