YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA PANOPTİSİZİM: GÖRSEL İLETİŞİM ARAÇLARININ DİJİTAL İKTİDARI VE PSİKOLOJİK YANSIMALARI
PANOPTICISM IN THE AGE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE: THE DIGITAL POWER OF VISUAL COMMUNICATION AND ITS PSYCHOLOGICAL REFLECTIONS
Yazar: Ezer, Ece; Kılıçaslan, Emine
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Yapay Zekâ,Panoptisizm,Görsel İletişim,Dijital İktidar,Psikoloji ; Artificial Intelligence,Panopticism,Visual Communication,Digital Power,Psychology

Bu çalışma, yapay zekâ çağında dijitalleşmenin panoptik yapısını inceleyerek dijital gözetimin birey üzerindeki psikolojik etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, yapay zekâ ile şekillenen dijital sosyalleşme ve görsel iletişim ortamlarının bireyler üzerinde nasıl bir disiplin rejimi oluşturduğu, bu rejimin hangi psikolojik etkileri doğurduğu ve öğrenme süreçlerine nasıl yansıdığı tartışılacaktır. Çalışma, bireyin dijital ortamdaki görünürlüğünün, sürekli izlenebilirliğinin ve görsel temsillerinin, öz-disiplin, kaygı, stres ve özgürlük algısı gibi psikososyal dinamikler üzerindeki etkisini sorgulamaktadır.Özellikle dijital görsel iletişim araçları (sosyal medya paylaşımları, avatarlar, profil düzenlemeleri, yapay zekâ üretimi görseller vb.), bireyin hem kendisini temsil etme biçimini hem de gözetim mekanizmalarıyla kurduğu ilişkiyi dönüştürmektedir. Bu durum, bireyin öznel deneyimlerini şekillendirirken aynı zamanda dijital gözetim ve disiplin sistemlerinin yeniden üretimine katkı sunmaktadır.Bu çerçevede, “Yapay zekâ destekli dijital sosyalleşme ve görsel iletişim ortamları, bireyler üzerinde nasıl bir gözetim ve disiplin mekanizması üretmekte; bu mekanizma bireylerin psikolojik deneyimlerini nasıl biçimlendirmektedir?” sorusu temel araştırma problemi olarak ele alınacaktır. Çalışma, Michel Foucault’nun gözetim ve iktidar kavramları çerçevesinde şekillenen panoptik yapıların, dijital platformlarda üretilen metinler, görseller ve teknolojik sistemler aracılığıyla toplum ve bireyi nasıl yeniden şekillendirdiğini irdelemektedir.

This study aims to examine the panoptic structure of digitalization in the age of artificial intelligence and to analyze the psychological effects of digital surveillance on individuals. In this context, it discusses how digital socialization and visual communication environments shaped by artificial intelligence create a regime of discipline over individuals, what psychological effects this regime produces, and how it reflects on learning processes. The study questions the impact of individuals’ visibility, constant traceability, and visual representations in digital environments on psychosocial dynamics such as self-discipline, anxiety, stress, and the perception of freedom.In particular, digital visual communication tools (such as social media posts, avatars, profile arrangements, and AI-generated images) transform both the ways individuals represent themselves and the relationship they establish with surveillance mechanisms. This not only shapes subjective experiences but also contributes to the reproduction of digital surveillance and disciplinary systems.In this framework, the main research question is: “How do AI-supported digital socialization and visual communication environments produce mechanisms of surveillance and discipline over individuals, and how do these mechanisms shape their psychological experiences?” The study examines how panoptic structures, framed within Michel Foucault’s concepts of surveillance and power, reshape society and individuals through texts, visuals, and technological systems produced on digital platforms.