BIR HÜDÂYÎ ŞÂRİHİ OLARAK YÂKÛB AFVÎ EFENDİ VE LEM‘A-İ NÛRÂNİYYE’Sİ
Yakup Afvï as a Hudayi Commentator and His Lem’a-i Nurâniyye
Yazar: Çakır, Adalet
Dergi: Journal of Istanbul University Faculty of Theology No. 34, 2017
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Azîz Mahmûd Hüdâyî,Jalwatiyah,Yâkûb Afvî,mystic ascendance,mebde (genesis) and me‘âd (resurrec-tion),bezm-i elest (Real of Interrogation) ; Azîz Mahmûd Hüdâyî,Celvetîlik,Yâkûb Afvî,sûfî mîrâcı,mebde ve meâd,elest bezmi,sûfî şiiri

Celvetî şeyhi Azîz Mahmûd Hüdâyî dîvân sahibisûfî şairlerdendir. Şiirlerindeki hâkim mâna ve ruh, İbnü’l-Arabî’nin vahdet-ivücûd irfan ve zevkidir. XVIII. yüzyıl Celvetî sûfîsi Yâkûb Afvî’nin onunşiirine yazdığı şerh, bu hususu ortaya koymaktadır. Afvî, Hüdâyî’nin Ezeldenaşk ile biz yâne geldik / Muhabbet şem‘ine pervâne geldik beytiyle başlayan, yedi beyitlik nutkununbeş beyitini şerhetmiş ve eserine Lem‘a-i Nûrâniyye ismini vermiştir.Kaynaklarda bahsedildiği halde üzerinde bir inceleme yapılmamış olan bu şerhin,beş adet yazma nüshası mevcuttur. Şârihe göre Hüdâyî bu şiirinde, varlığın Hak’tanvarlık sahasına gelişini (mebde) ve tekrar aslına dönüşünü (meâd) anlatmıştır.Afvî eserine mebde ve meâd kavramlarını izâh eden bir mukaddime ile başlayarakşerhe zihnî bir arka plan hazırlamıştır. İki bölümlük mukaddimede, âleminyaratılış sebebi, varlığın yaratılış süreci ve tekrâr Allah’a dönüşyolculuğunun merhalelerine dâir konuları, vahdet-i vücûd perspektifindenanlatmıştır. Beyitlerin şerhi eserin üçüncü bölümündedir. Sonuç bölümündeşârih, Seyyid Şerîf Cürcânî’nin Tâ‘rifâtadlı eserinden istifade ile tasavvufî ıstılahlardan oluşan bir seçki yapmıştır.Bu eser, Hüdâyî’nin şiirine yaklaşımda bir çerçeve metin olduğu kadar, Afvî’nintasavvufî görüşlerini ortaya koyması bakımından da önemlidir.

Azîz Mahmûd Hüdâyî who is a well-known sufisheik of the Jalwatiyah order is also the author a divan which consists of his mystical poetry. Ibn al-Arabî’steachings, especially that of vahdet-ivücûd (Oneness of Being), is very evident in Hüdâyî’s poems both in termsof content and spirit. The commentary written on Hüdâyî’s poetry by Yâkûb Afvî,a 18th century mystic of the Jalwatiyah order, attests to thispoint. In a book titled Lem‘a-i Nûrâniyye (Gleam of Light) Afvî commentated the five couplets of Hüdâyî’sseven-couplet nutq which starts withthe following one: we’ve been burningsince eternity / we have been the luna moths of the candle of love. No academic study is available on Lem‘a-iNûrâniyye, though it is mentioned in several sources and five copies of itare found in different libraries. According to Avfî, Hüdâyî deals in this poemwith the emergence of the existent into the realm of existence from Allah,which is called mebde (genesis), and its return to its essence which isotherwise known as me‘âd (resurrection). Avfî starts his book by anintroduction which consists of two parts where he elaborates on these twoconcepts and thus provides an intellectual background to his commentary. Therehe discusses the reason behind the creation of the universe by Allah and the variousstages of its return to Him from a vahdet-i vücûd perspective. Thecommentary on the couplets is found in the third chapters of the book. In theconcluding part the commentator, Avfi, puts a vocabulary of selected mysticconcepts by using Cürcâni’s famous book Ta‘rifat or Definition.Taken as a whole, this book is an important study not only because it providesa framework to understand Hüdâyî’s poetry but also because it reveals Avfî’smystic perceptions.