Ateş Yanıklığına Tolerant Ayva Tiplerinin  Seleksiyon Islahı: Doğu Marmara Bölgesi
Ateş Yanıklığına Tolerant Ayva Tiplerinin  Seleksiyon Islahı: Doğu Marmara Bölgesi
Yazar: Şahin, Müge; Mısırlı, Adalet; Özaktan, Hatice
Dergi: ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Agricultural, Veterinary and Food Sciences ; Ziraat, Veterinerlik ve Gıda Bilimleri ; Ayva,Cydonia oblonga Mill.,Erwinia amylovora Burrill,ateş yanıklığı,dayanım,seleksiyon ıslahı,morfolojik özellikler ; Quince,Cydonia oblonga Mill.,Erwinia amylovora Burrill,fire blight,endurance,selection breeding,morphological characteristics,pomological characteristics.

Ayva (Cydonia oblonga Mill.), genetik çeşitlilik, üretim ve ihracat parametreleri açısından Türkiye için oldukça önemli bir meyve türüdür. Bu çalışma ile yetiştiriciliğinde en önemli sorunlardan biri olan Erwinia amylovora Burrill’in neden olduğu ateş yanıklığı hastalığına karşı tolerant tiplerin, doğal epidemik koşullar altında belirlenmesi ve koruma altına alınması amaçlanmıştır. Hastalığa dayanımın yanı sıra, genel, topoğrafik, pomolojik ve morfololik özellikler ile çeşit ve anaçlık kullanım açısından UPOV özellik belgesinden seçilen 16 özellik incelenmiştir. Doğu Marmara Bölgesi’nde yapılan surveylerde Bursa’dan, yöresel adları Bardak, Limon ve Acı ayva olan 3 genotip, Sakarya’dan ise 1 genotip doğal ateş yanıklığı epidemisi koşullarında iki yıl boyunca gözlemlenerek tolerant olarak seçilmiştir. Bu genotiplerde hastalık oranı % 0-12 arasında değişim göstermiştir. Genotipler ağırlıklı olarak milli-killi bahçelerde yabani ya da yerel tip olarak gelişim göstermiş ve tamamında ağaç taç şekli; yarı dik, yaprak ayası şekli; ovat olarak belirlenmiş ve meyvelerinde boyunluluk görülmüştür. Meyve rengi bakımından genotiplerin dağılımı sarı-yeşil ve sarı olarak belirlenirken, meyve yumurtalık evi (alt çukur) belirginliği, sap çukuru belirginliği, meyve şekli, yaprak ayası uç açısı, taban şekli ve yaprak ayası duruş özelliklerinde ise geniş varyasyon görülmüştür. İncelenen genotiplerde yaprak ayası en, boy ve sap uzunluğu değerleri sırasıyla 5,56-9,10 cm, 5,56-10,86 cm, ve 10,00-20,40 mm sınırlarında farklılık göstermiştir. Ortalama meyve eni ve boyu bakımından değişim aralığı sırasıyla 6,25-9,58 cm ve 8,20-12,00 cm olarak bulunmuştur. Ortalama meyve ağırlığının ise 263-510 g aralığında olduğu tespit edilmiştir. Meyve özelliklerinden en, boy ve ort. meyve ağırlığı ve yaprak özelliklerinden boy, en ve yaprak sapı uzunluğu açısından QFBNT16-3 nolu genotip ön plana çıkmıştır. Bursa - Keles bölgesinde, yöresel adı  “Bardak ayvası” olan bu tip ateş yanıklığına doğal dayanım açısından da tolerant olarak tespit edilmiştir. Bu çalışma ile Doğu Marmara Bölgesi’nde yayılış gösteren ayva genotiplerinin çoğu özellik bakımından önemli oranda varyasyon gösterdiği ve arazi koşullarında doğal olarak oluşan ateş yanıklığı hastalığına karşı tolerant olarak belirlenen bu genotiplerin, anaç ve çeşit ıslahı açısından genitör olarak kullanılabilecek potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir.

Quince (Cydonia oblonga Mill.) is a very important fruit species in terms of genetic diversity, production and export parameters for Turkey. The aim of this study was to determine and protect tolerant types to fire blight disease that caused Erwinia amylovora Burrill, which is one of the most important bacterial disease in cultivation, under natural epidemic conditions. In addition to the disease resistance, general, topographic, pomological, morphololic characteristics and 16 characteristics from UPOV, which were selected in terms of usage as variety or rootstock, were examined. Surveys conducted in the Eastern Marmara Region, 3 genotypes, that named locally Bardak, Limon and Acı quince, from Bursa and 1 genotype from Sakarya were selected as tolerant to fire blight under natural epidemic conditions with two years observations. The disease rate in these genotypes varied between 0-12%. The genotypes have grown predominantly wild or local types in national gardens and all have tree crown shape; semi-upright, leaf blade shape; ovate and fruits have neck. While the distribution of genotypes in terms of fruit color was determined as yellow-green and yellow. Fruit: size of eye basin, stalk cavity fruit shape, leaf blade: angle at apex, shape of base, attitude characteristics showed wide variation. Leaf width, height and petiole length values of the genotypes differed between 5.56-9.10 cm, 5.56-10.86 cm and 10.00-20.40 mm, respectively. The average fruit width and length was found to be 6.25-9.58 cm and 8.20-12.00 cm. Average fruit weight was found to be in the range of 263-510 g. QFBNT16-3 genotype has come to the forefront in terms of fruit characteristics; width, height and average fruit weight and leaf characteristics; width and petiole length. In addition this genoype that selected from Bursa - Keles region, which has the local name “Bardak quince”, resistant to natural fire blight epidemy. In this study, it was determined that most of the quince genotypes distributed in the Eastern Marmara Region showed significant variation in their characteristics and these genotypes, which were determined to be tolerant to naturally occurring fire blight in the field conditions, had the potential to be used as genitors for rootstock and cultivar breeding.