İbn Teymiye’nin Vücûh ve Nezâir Tanımının Etkileri ve Sorunları
İbn Teymiye’nin Vücûh ve Nezâir Tanımının Etkileri ve Sorunları
Yazar: Karagöz, Mustafa
Dergi: Bilimname, Vol. 2018 No. 36, 2018
Anahtar kelimeler: Vücûh,nezâir,İbn Teymiye,lafz-ı müşterek,çokanlamlılık

Bugünkübilgimize göre vücûh ve nezâir terimleriyle ilgili ilk tanımı İbnü’l-Cevzîyapmıştır. İbnü’l-Cevzî vücûh-nezâiri “bir kelimeden Kur’an’ın farklıyerlerinde farklı anlamların kastedilmesi” olarak tarif etmiş, ayrıca “vücûhunmanaların, nezâirin lafızların adı olduğunu” belirtmiştir. Bu tanımınvücûh ve nezâir kitaplarının muhtevasının müşterek lafızlarla sınırlandırılmasınayol açtığını belirten İbn Teymiye, İbnü’l-Cevzî’nin tarifini eleştirmiştir. İbnTeymiye, söz konusu kitapların sadece müşterek lafızlarla ilgili olmadığını, bukitaplarda müşterek lafızların yanı sıra mütevâtı lafızların da bulunduğunu belirtmiştir.Vücûhun müşterek lafızlarda, nezâirin mütevâtı lafızlarda bulunduğunu söyleyenİbn Teymiye, bugünkü bilgimize göre vücûh ve nezâirin tarifinde müşterek vemütevâtı terimlerini kullanan ilk kişidir.İbnü’l-Cevzî’yeyönelttiği eleştiride İbn Teymiye haklı olmakla birlikte, kendi yaptığı tanım daçeşitli sorunlar içermektedir. Bu tarifin en önemli sorunu, vücûh ve nezâirliteratürünün muhtevasıyla birebir örtüşmeyen “müşterek” ve “mütevâtı”terimlerini tanıma ithal etmesidir. Zira vücûh ve nezâir alanındaki eserlerdegeçen vecih/vücûh tabirinin lafz-ı müşterekle, nazîr/nezâir tabirinin de lafz-ımütevâtı ile birebir örtüşmediği görülmektedir. İlaveten İbn Teymiye’nin nezâirtarifinde kullandığı “elfâz-ı mütevâtıe”nin, vücûh ve nezâir literatüründenezâir karşılığında değil, vücûh karşılığında kullanılması İbn Teymiye’ninvücûh-nezâir anlayışının bir diğer sorundur. Vücûh ve nezâir kitaplarında yeralan maddelerin, her zaman homojen bir şekilde lafz-ı müşterek ya da lafz-ımütevâtı kategorisine girmemesi, onun yaptığı tanımın bu kitaplardaki muhtevaaçısından kapsayıcı olmadığının bir diğer göstergesidir. Bu makalede İbnTeymiye’nin vücûh ve nezâir tarifinin etkileri ve yol açtığı sorunlar üzerindedurulacaktır.

Bugünkübilgimize göre vücûh ve nezâir terimleriyle ilgili ilk tanımı İbnü’l-Cevzîyapmıştır. İbnü’l-Cevzî vücûh-nezâiri “bir kelimeden Kur’an’ın farklıyerlerinde farklı anlamların kastedilmesi” olarak tarif etmiş, ayrıca “vücûhunmanaların, nezâirin lafızların adı olduğunu” belirtmiştir. Bu tanımınvücûh ve nezâir kitaplarının muhtevasının müşterek lafızlarla sınırlandırılmasınayol açtığını belirten İbn Teymiye, İbnü’l-Cevzî’nin tarifini eleştirmiştir. İbnTeymiye, söz konusu kitapların sadece müşterek lafızlarla ilgili olmadığını, bukitaplarda müşterek lafızların yanı sıra mütevâtı lafızların da bulunduğunu belirtmiştir.Vücûhun müşterek lafızlarda, nezâirin mütevâtı lafızlarda bulunduğunu söyleyenİbn Teymiye, bugünkü bilgimize göre vücûh ve nezâirin tarifinde müşterek vemütevâtı terimlerini kullanan ilk kişidir.İbnü’l-Cevzî’yeyönelttiği eleştiride İbn Teymiye haklı olmakla birlikte, kendi yaptığı tanım daçeşitli sorunlar içermektedir. Bu tarifin en önemli sorunu, vücûh ve nezâirliteratürünün muhtevasıyla birebir örtüşmeyen “müşterek” ve “mütevâtı”terimlerini tanıma ithal etmesidir. Zira vücûh ve nezâir alanındaki eserlerdegeçen vecih/vücûh tabirinin lafz-ı müşterekle, nazîr/nezâir tabirinin de lafz-ımütevâtı ile birebir örtüşmediği görülmektedir. İlaveten İbn Teymiye’nin nezâirtarifinde kullandığı “elfâz-ı mütevâtıe”nin, vücûh ve nezâir literatüründenezâir karşılığında değil, vücûh karşılığında kullanılması İbn Teymiye’ninvücûh-nezâir anlayışının bir diğer sorundur. Vücûh ve nezâir kitaplarında yeralan maddelerin, her zaman homojen bir şekilde lafz-ı müşterek ya da lafz-ımütevâtı kategorisine girmemesi, onun yaptığı tanımın bu kitaplardaki muhtevaaçısından kapsayıcı olmadığının bir diğer göstergesidir. Bu makalede İbnTeymiye’nin vücûh ve nezâir tarifinin etkileri ve yol açtığı sorunlar üzerindedurulacaktır.