GÜNÜMÜZ BAZI TOPLUM DİNAMİKLERİNİN İZLERİNİ ORHUN YAZITLARINDA TESPİT ETMEK
Identifying Traces of Some of the Today’s Social Dynamics in Orkhon Inscriptions
Yazar: Üstün, Mehmet Cihat
Dergi: Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Toplum dinamiği,Orhun Yazıtları,Din,Yasa,Liyakat,İstişare,Maslahat ; Social dynamics,Orkhon Inscriptions,Religion,Law,Merit,Consultation,Community benefit

İnsan sosyal bir varlıktır. Kişiler arası ilişkilerin bir parçası olduğu için böyle bir kimliğe sahip olmuştur. İnsanlar sosyal olmanın gereği olarak bir arada yaşar ve birbirlerini etkileme gayreti içerisine girerler. Bu etkileşim ve iletişim sürecinde kişisel ve toplumsal anlamda birtakım hak ve kurallar teşekkül etmeye başlar. Toplumun bir parçası olan insanlar artık kendi istek ve iradelerine göre değil; çizilen sınırlar çerçevesinde davranmak ve yaşamak zorunda kalırlar. Böylece her toplum artık kendi milli ve manevi değerleri çerçevesinde kendi fertlerini yetiştirmeye başlar. Toplumun bir parçası konumunda olan insan da aidiyet ruhu ile bu değerler çerçevesinde kendini geliştirme yoluna gider ve bulunduğu topluma kendisini kabul ettirmeye çalışır. Türkler, Tanrı Dağları eteklerinde ilk görüldükleri andan itibaren sosyal bir topluluk olma ve milletleşme yolunda hızlı bir geçiş süreci göstermişlerdir. Türklerin bu sosyallik yönünü sözlü geleneklerinden ve yazılı belgelerinden takip etmek mümkündür. Türklerin din, dil, kültür, tarih, siyaset, ekonomi, sosyoloji, demografi, fikir, sanat ve sanat eseri bakımından zengin bir toplumsal birikime sahip olduğu sözlü anlatılarında ve yazılı eserlerinde mevcuttur. Bu toplumsal birikim dile getirilen eserlerin referansında ortaya konulabilir. Biz bu çalışmamızda Türklerin sahip olduğu din, yasalara bağlılık ve yasaların üstünlüğü, liyakat, istişare ve maslahat gibi bazı toplumsal dinamiklerin tanıtımını, kavram alanını, günümüzdeki  yeri ve işlevini ortaya koyarak bu toplumsal dinamiklerin ilk yazılı belgelerimiz olan Orhun Yazıtlarındaki varlığı ve kullanılışını yazıtlarda geçen satırların referansında tespit etmeye çalışacağız. Bu çalışma sayesinde yukarıda belirttiğimiz bu toplum dinamiklerinin Türk toplumunda yüzyıllar öncesinde dahi var olduğunu ve toplum üzerinde bugünkü gibi etkisini hissettirdiğini gözler önüne sermeyi amaçlamaktayız.

A human being is a social entity and has such an identity as s/he is a part of interpersonal relations. As a requirement of being social, people live together and try to influence each other. Some personal and social rights and rules begin to form in this interaction and communication process. The people as a part of society act no longer according to their own desire and will and they have to act and live within the boundaries drawn by society. Thus, each society begins to raise its own individuals in accordance with its own national and spiritual values. The human being as a part of the society follows the path of self-development within the framework of these values and tries to be accepted in his/her society. The Turks have shown a rapid transition process towards becoming a social community and becoming a nation since they were first seen in the foothills of the Tengri Mountains. It is possible to see the traces of the Turks’ sociability in their oral traditions and written documents. Their oral narratives and written works verify that the Turks have a rich social accumulation in terms of religion, language, culture, history, politics, economy, sociology, demography, ideas, art, and artwork. This social accumulation can be revealed with the reference of the works. In this study, we will try to determine the existence and use of the social dynamics in our first written document, the Orkhon Inscriptions, in the reference of the lines in the inscriptions, by focusing on definition, conceptual field, current place and function of some social dynamics such as religion, adherence to and rule of law, merit, consultation and community benefit which the Turks have. Through this study, we aim to reveal that these social dynamics existed in Turkish society even centuries ago and have had their effect on society as it is today.