Ali Akbaş’ın “Gökte Ay Portakaldır” Masalı Üzerine Metin Dil Bilimsel Bir Çözümleme
Ali Akbaş’ın “Gökte Ay Portakaldır” Masalı Üzerine Metin Dil Bilimsel Bir Çözümleme
Yazar: Çinici, Ümmügülsüm; Özbay, Hüseyin
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 7 No. 20, 2018
Anahtar kelimeler: Metin,Metin Dil Bilim,Bağdaşıklık,Tutarlılık

Metin, insanların duygu, düşüncelerini, hayallerini, beklentilerini, şikâyetlerini yani iletilerini sözlü ya da yazılı olarak bildirdikleri, anlamlı bir bütünlüktaşıyan, bir dilin kuralları çerçevesinde oluşturulmuş hem yüzeysel hem derin yapıdan meydana gelen bir dilsel varlıktır. Metinler anlam taşıyan yapılar olarak tanımlanırken anlamın sadece metin oluşturucuya ait olmadığı metin çözümleyici/okuyucu/dinleyici tarafından metne yüklenen anlamın da dikkate alınması gerektiği önemli bir tespittir. Metinlerin oluşturulma amacı iletişim sağlamaktır. İletişim gönderici ve alıcı arasında bir kanal aracılığıyla iletinin aktarılması demektir.Bu tanımdan hareketle iletmek, anlatmak, anlamak iletişimin esas unsurları durumuna gelir. Bu da göstermektedir ki her metin bir amaçla oluşturulur. Metnianlamanın temel koşulu onu çözümlemektir. Metinler farklı yöntemlerle çözümlenebilir. Metnin tanımı yanında metin olanla metin olmayanın birbirinden ayrılması, metnin çözümlenmesi dil bilimcilerin önemli inceleme başlıklarındandır.Metinsellik ölçütlerinin Beaugrande ile Dressler tarafından saptanması bu alana önemli bir katkı sağlamıştır. Bu çalışmada Ali Akbaş’ın edebi bir eser olan “GökteAy Portakaldır” adlı masalı metin dil bilim yöntemiyle çözümlenmiştir. ÇalışmadaBeaugrande ile Dressler tarafından belirlenen metinsellik ölçütleri (bağdaşıklık,tutarlıklık, amaçlılık, kabul edilebilirlik, bilişsellik, durumsallık ve metinlerarasılık) masala uygulanmıştır. Masal hem yüzeysel boyutta dil bilgisi kurallarına uygunluğuna bakılarak bağdaşıklık unsurları açısından küçük yapı başlığında hemde anlamsal ve işlevsel boyutta tutarlılık unsurları açısından büyük yapı başlığındaincelenmiş, masalla ilgili sonuçlar ortaya konmuştur.Anahtar Sözcükler: Metin, Metin Dil Bilim, Bağdaşıklık, TutarlılıkAbstract:The text is a linguistic entity that is both superficial and deeply structured, formed in the framework of a rules of language, with meaningful coherence, in whichpeople express emotions, thoughts, dreams, anticipations, complaints, verbally orin writing. While texts are defined as meaningful structures, it is important to notethat the meaning of the text is solely attributed to the text analyst / reader / listener,not to the text creator. The purpose of creation of the text is to provide communication. Communication refers to the transmission of a message between a sender anda receiver via a channel. Communicating, explaining, and understanding this withmovement is the essential element of communication. This shows that each text iscreated for a purpose. The basic condition of the textual understanding is to solve it.Texts can be analyzed in different ways. Apart from the description of the text, theseparation of text and non-text and text analysis is also an important topic of studyof linguists. The determination of textuality criteria by Beaugrande and Dresslerhas contributed to this area. In this work, a literary work of Ali Akbas, “Moonin the Sky is orange”, was analyzed by linguistic method. In the study, the textuality criteria (cohesiveness, consistency, purposefulness, acceptability, cognition,conditionality and intertextuality) determined by Dresser with Beaugrande wereapplied. The tale was examined at the small structure title in terms of cohesivenessaccording to the suitability of language information rules in the superficial dimension. Besides, it was examined at the big structure title in terms of consistency inthe semantic and functional dimension.Keywords: Text, Text Linguistics, Cohesiveness, Consistency

Metin, insanların duygu, düşüncelerini, hayallerini, beklentilerini, şikâyetlerini yani iletilerini sözlü ya da yazılı olarak bildirdikleri, anlamlı bir bütünlüktaşıyan, bir dilin kuralları çerçevesinde oluşturulmuş hem yüzeysel hem derin yapıdan meydana gelen bir dilsel varlıktır. Metinler anlam taşıyan yapılar olarak tanımlanırken anlamın sadece metin oluşturucuya ait olmadığı metin çözümleyici/okuyucu/dinleyici tarafından metne yüklenen anlamın da dikkate alınması gerektiği önemli bir tespittir. Metinlerin oluşturulma amacı iletişim sağlamaktır. İletişim gönderici ve alıcı arasında bir kanal aracılığıyla iletinin aktarılması demektir.Bu tanımdan hareketle iletmek, anlatmak, anlamak iletişimin esas unsurları durumuna gelir. Bu da göstermektedir ki her metin bir amaçla oluşturulur. Metnianlamanın temel koşulu onu çözümlemektir. Metinler farklı yöntemlerle çözümlenebilir. Metnin tanımı yanında metin olanla metin olmayanın birbirinden ayrılması, metnin çözümlenmesi dil bilimcilerin önemli inceleme başlıklarındandır.Metinsellik ölçütlerinin Beaugrande ile Dressler tarafından saptanması bu alana önemli bir katkı sağlamıştır. Bu çalışmada Ali Akbaş’ın edebi bir eser olan “GökteAy Portakaldır” adlı masalı metin dil bilim yöntemiyle çözümlenmiştir. ÇalışmadaBeaugrande ile Dressler tarafından belirlenen metinsellik ölçütleri (bağdaşıklık,tutarlıklık, amaçlılık, kabul edilebilirlik, bilişsellik, durumsallık ve metinlerarasılık) masala uygulanmıştır. Masal hem yüzeysel boyutta dil bilgisi kurallarına uygunluğuna bakılarak bağdaşıklık unsurları açısından küçük yapı başlığında hemde anlamsal ve işlevsel boyutta tutarlılık unsurları açısından büyük yapı başlığındaincelenmiş, masalla ilgili sonuçlar ortaya konmuştur.Anahtar Sözcükler: Metin, Metin Dil Bilim, Bağdaşıklık, TutarlılıkAbstract:The text is a linguistic entity that is both superficial and deeply structured, formed in the framework of a rules of language, with meaningful coherence, in whichpeople express emotions, thoughts, dreams, anticipations, complaints, verbally orin writing. While texts are defined as meaningful structures, it is important to notethat the meaning of the text is solely attributed to the text analyst / reader / listener,not to the text creator. The purpose of creation of the text is to provide communication. Communication refers to the transmission of a message between a sender anda receiver via a channel. Communicating, explaining, and understanding this withmovement is the essential element of communication. This shows that each text iscreated for a purpose. The basic condition of the textual understanding is to solve it.Texts can be analyzed in different ways. Apart from the description of the text, theseparation of text and non-text and text analysis is also an important topic of studyof linguists. The determination of textuality criteria by Beaugrande and Dresslerhas contributed to this area. In this work, a literary work of Ali Akbas, “Moonin the Sky is orange”, was analyzed by linguistic method. In the study, the textuality criteria (cohesiveness, consistency, purposefulness, acceptability, cognition,conditionality and intertextuality) determined by Dresser with Beaugrande wereapplied. The tale was examined at the small structure title in terms of cohesivenessaccording to the suitability of language information rules in the superficial dimension. Besides, it was examined at the big structure title in terms of consistency inthe semantic and functional dimension.Keywords: Text, Text Linguistics, Cohesiveness, Consistency