Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet Dönemine Van Yerel Basınının Temelleri: 1858-1939
Foundations of the Van Local Press From the Ottoman to the Early Republic Period: 1858-1939
Yazar: Sarı, Ergin; Battal, Veysal; Alanka, Ömer
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 4, 2022
Anahtar kelimeler: Communication and Media Studies ; İletişim ve Medya Çalışmaları ; Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan ; Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan ; Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan ; Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan ; Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan ; Van Local Press,Van Newspaper,Çaldıran Newspaper,Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan ; Van Yerel Basını,Van Kartalı,Van Gazetesi,Çaldıran Gazetesi,Aşkhadank Gazetesi,Yeni Yurd Van Gazetesi,Ardzvi Vasburagan

Osmanlı’nın son dönemlerinde Van’da çok sayıda gazetenin yayınladığı bilinmektedir. Bu anlamda Van kentinde bilinen ilk yerel gazete 1858 yılında yayın hayatına başlayan Ermenice ‘Ardzvi Vasburagan’ (Van Kartalı)’dır. Van’da yayınlanan ilk Türkçe gazete ise 1893’te yayın hayatına başlayan ‘Van’ gazetesidir. Meşrutiyet’in getirdiği basın özgürlüğünden yararlanmak isteyen bazı Osmanlı vatandaşları, Van’da Türkçe, Kürtçe ve Ermenice yayın yapacak ‘İttihat’ ile ‘Mebde-i Feyz’ isimli gazeteleri çıkarmak için girişimlerde bulunmuşlardır. Van’da Ermeniler tarafından 1858’den 1915 yılına kadar 27 Ermenice gazete ve dergi yayınlanmıştır. Aşkhadank (Emek), Van-Dosb (Van Tuşpa), Luys (Işık) bu gazetelerden bazılarıdır. Dönemin önemli gazetelerinden biri de ‘Çaldıran’dır. Birinci Dünya Savaşının başlamasına denk gelen yıllarda büyük zorluklarla yayın hayatını sürdürmeye çalışan Çaldıran gazetesi, Van’ın Ruslar tarafından işgal edilmesiyle 1915 yılının sonlarına doğru yayın hayatına son vermiştir. Bu tarihten itibaren Van’da basın faaliyetleri tamamen bitmiş ve Cumhuriyet kurulduktan sonra ilk yerel gazete ancak 1937’de yayın hayatına başlayan Yeni Yurd Van gazetesi olmuştur. 1939 yılında yayın hayatına başlayan bir diğer gazete ise Van’dır. Her iki gazete de, dönemin şartları itibariyle, her ne kadar resmi devlet söyleminin dışına çıkmamışlarsa da Van kentinde yerel basın kültürünün oluşmasında önemli roller üstlenmişlerdir. Bu çalışma ile; günümüzde günlük, haftalık ve aylık periyotlarla yayın yapan çok sayıda gazete ve dergi ile oldukça renkli bir görünüme sahip olan Van yerel basınının temellerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Van kentinde ilk basın faaliyetlerinin başladığı Osmanlı devletinin son dönemi ile Cumhuriyet’in ilanından sonra çıkan ilk gazete ve dergiler çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Sözü edilen dönemde yayınlanan gazete ve dergilerin yayın politikaları, sahiplik yapıları ve yayınlandıkları dönemdeki olayları ne şekilde aktardıkları incelenmiştir.

It is known that many newspapers were published in Van in the last period of the Ottoman Empire. In this sense, the first local newspaper known in the city of Van is 'Ardzvi Vasburagan' in Armenian, which started its publication life in 1858. The first Turkish newspaper published in Van was the "Van" newspaper, which started its publication life in 1893. Some Ottoman citizens, who wanted to take advantage of the freedom of press brought by the Second Constitutional Monarchy, made attempts to publish the newspapers "İttihat" and "Mebde-i Feyz", which would broadcast in Turkish, Kurdish and Armenian. From 1858 to 1915, 27 Armenian newspapers and magazines were published by Armenians in Van. Ashhadank, Van-Dosb, Luys are some of these newspapers. One of the important newspapers of the period was "Çaldıran". Çaldıran newspaper, which was trying to continue its publication life with great difficulties in the years that coincided with the start of the First World War, ended its publication life towards the end of 1915 with the occupation of Van by the Russians. As of this date, the press activities in Van were completely finished and the first local newspaper after the establishment of the Republic was Yeni Yurd Van newspaper, which started its publication life only in 1937. Another newspaper that started its publication life in 1939 is Van. Although both newspapers did not go beyond the official state discourse due to the conditions of the period, they played an important role in the formation of the local press culture in the city of Van. With this work; Today, it is aimed to reveal the foundations of the Van local press, which has a very colorful appearance, with many newspapers and magazines broadcasting daily, weekly and monthly. The subject of the study is the last period of the Ottoman state, where the first press activities started in the city of Van, and the first newspapers and magazines published after the proclamation of the Republic. The publishing policies, ownership structures of the newspapers and magazines published in the mentioned period and how they conveyed the events in the period they were published were examined.