Sağlıklı Beslenmede Probiyotikler ve Fonksiyonel Biyotikler: Sağlık Üzerine Etkileri, Sinerjik Etkileşimleri, Üretim Teknolojileri ve Gelecekteki Kullanım Alanları
Healthy Nutrition and Probiotics and Functional Biotics: Health Effects, Synergistic Interactions, Production Technologies, and Future Applications
Yazar: Erkmen, Osman
Dergi: Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Nutritional Science ; Beslenme Bilimi ; Food Nutritional Balance ; Gıda ve Beslenme Dengesi ; Gut microbiome,Host microbiome Interactions,Bioavailability,Personalized nutrition ; Bağırsak mikrobiyomu,Mikrobiyota konak etkileşimi,Biyoyararlanım,Kişiselleştirilmiş beslenme

Fonksiyonel gıdalar, temel besin ögelerinin ötesinde sağlık üzerinde olumlu etkiler sağlayarak hastalık riskinin azaltılmasına katkıda bulunan biyoaktif bileşenleri içermektedir. Bu derlemenin amacı; probiyotikler, prebiyotikler, sinbiyotikler, postbiyotikler ve parabiyotikler başta olmak üzere fonksiyonel biyotiklerin beslenmedeki rolünü, yapısal ve fonksiyonel özelliklerini, etki mekanizmalarını, sağlık üzerindeki potansiyel etkilerini ve teknolojik uygulamalarını güncel literatür kapsamında bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmektir. Bu kapsamda, probiyotiklerin gastrointestinal sistem sağlığı ve bağışıklık fonksiyonu üzerindeki etkileri, prebiyotik-probiyotik etkileşimleri ve sinbiyotik formülasyonların biyolojik etkinliği ele alınmıştır. Ayrıca postbiyotikler ve parabiyotikler gibi yeni nesil fonksiyonel biyotiklerin, canlı mikroorganizmalara olan ihtiyacı azaltan daha stabil ve güvenli alternatifler olarak sundukları potansiyel avantajlar tartışılmıştır. Probiyotiklerin etkinliğinin; suş özellikleri, fonksiyonellik, güvenilirlik, üretim teknolojileri ve depolama koşullarında canlılıklarını koruyabilme kapasiteleriyle yakından ilişkili olduğu vurgulanmıştır. Mikroenkapsülasyon ve uygun ambalajlama tekniklerinin, probiyotik stabilitesinin sağlanmasında kritik öneme sahip olduğu belirtilmiştir. Sinbiyotikler ve fonksiyonel biyotiklerin etki mekanizmalarının daha iyi anlaşılması ve güvenilirliklerinin bilimsel olarak değerlendirilmesine yönelik çalışmaların artırılması, fonksiyonel gıda geliştirme süreçlerine ve bireyselleştirilmiş beslenme yaklaşımlarının uygulanmasına önemli katkılar sağlayacaktır.

Functional foods contain bioactive components that provide health benefits beyond basic nutritional functions and contribute to the reduction of disease risk. The aim of this review is to comprehensively evaluate the role of functional biotics in nutrition, particularly probiotics, prebiotics, synbiotics, postbiotics, and parabiotics, by examining their structural and functional characteristics, mechanisms of action, potential health effects, and technological applications within the context of current scientific literature. In this framework, the effects of probiotics on gastrointestinal health and immune function, prebiotic–probiotic interactions, and the biological efficacy of synbiotic formulations are discussed. In addition, the potential advantages of next-generation functional biotics, such as postbiotics and parabiotics, are addressed as more stable and safer alternatives that reduce the need for live microorganisms. It is emphasized that the effectiveness of probiotics is closely associated with strain-specific properties, functional activity, safety, production technologies, and their ability to maintain viability during processing and storage. Microencapsulation and appropriate packaging techniques are highlighted as critical factors for ensuring probiotic stability. Increasing scientific research aimed at better understanding the mechanisms of action and safety of synbiotics and functional biotics is expected to make significant contributions to functional food development processes and the implementation of personalized nutrition approaches.