Minyatürlerle Süslenmiş Manzum Bir Tarih: Şeh-nâme-i Nâdirî
A Poetic History Adorned With Miniatures: Şeh-name-i Nadiri
Yazar: Akpınar, Şerife
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 23 No. 23, 0
Anahtar kelimeler: Manzum Tarih,Şeh-nâme,Ganî-zâde Nâdirî,Minyatür ; Poetic History,Şeh-nâme,Ganî-zâde Nâdirî,Miniatures

Manzum tarihler, tarihî bilgi veren edebî eserlerdir.  Muhtevalarına göre fetih-nâme, zafer-nâme, gazâ-nâme,  gazavât-nâme gibi isimler almalarına rağmen çoğu kez bu adlar  birbirinin yerine kullanılmıştır. Eserlerin asıl amacı genellikle  tarih yazıcılığı iken pek azında da edebî bir metin ortaya koyma  çabası görülür.  Şeh-nâme, tarihî olayları anlatmak için kaleme alınan  manzum eserlerdendir. Şeh-nâmeci ise Osmanlı Devleti’ndeki  saray tarihçilerine verilen isimdir.  Çoğunlukla manzum olan ve minyatürlerle süslenen şehnâmeler,  genel Osmanlı edebî tarihini konu edinirler. Ancak  kimi zaman da belirli bir padişahın savaşlarını dile getirdikleri  görülür. XVII. yüzyılda yaşamış Ganî-zâde Nâdirî’nin Şehnâme’si  de böyle bir manzum tarihtir. Yaklaşık 2000 beyitten  oluşan eser, Şeh-nâme vezniyle kaleme alınmış bir mesnevidir.  Konu, II. Osman zamanındaki İran savaşları ve özellikle  padişahın Lehistan seferi etrafında şekillenmektedir. Eser,  muhtevası ile bir gazavât-nâme olarak da adlandırılabilir. Ganîzâde  Nâdirî, Şeh-nâme’yi tarihî bir eser meydana getirmek için  değil bir mesnevi yazmak için kaleme aldığını belirtir. Ancak  eser, mübalağalı ve taraflı üslûbuna rağmen dönemi tasvir eden mühim bir vesikadır ve Osmanlının resimli manzum hanedan  tarihlerinin son örneği olması bakımından da önemlidir.  Şeh-nâme-i Nâdirî’nin minyatürlü nüshası Topkapı Sarayı  Müzesi Kütüphanesi’ndedir. Mesnevide anlatılan olayların bir  kısmı resmedilmiş; böylece tarih, iki önemli sanatın -şiir ve  resim- oluşturduğu ahenkle gözler önüne serilmeye  çalışılmıştır.  Bu çalışma ile Şeh-nâme’nin diğer tarihî kaynaklardan farkı  ortaya konulurken II. Osman dönemi tarihi de Ganî-zâde  Nâdirî’nin şiirinin vezninde duyulmaya, minyatürlerin  renginde tahayyül edilmeye çalışılmıştır.

Poetic histories are literary works giving information  about history. Even though according to their contents  they were named differently such as fetih-nâme, zafernâme,  gazâ-nâme, gazavât-nâme, those names were mostly  used interchangeably. The main purpose in most of these  works is to do historiography; however, the attempts to  present a literary work can also be seen in few of them.  Şeh-nâmes are one of the poetic works which are written  to state the historical events. Şeh-nâmeci is the name given  to the historians of the palace in the Ottoman Empire.  Mostly in verse format and adorned with miniatures,  şeh-nâmes mention the Ottoman literature history.  However, sometimes it is seen that they put the wars of a  specific sultan into words. The Şeh-nâme of Ganî-zâde  Nâdirî living in the seventeenth century is such a poetic  history. Consisted of approximately 2000 verses, the work  is a masnavi written in the Şeh-nâme prosody. The topic  formed around the Iran wars during the period of Sultan  Osman II and in particular his campaigns to Poland. This  work can be named as gazavât-nâme due to its content.  Ganî-zâde Nâdirî remarked that he wrote Şeh-nâme not to  originate a historical work, but to write a masnavi.  However, in spite of its exeggerated and partial style, this  work is a significant picture which depicts that period and  it is also important in that it is the last example of the  pictorial poetic histories of Ottoman dynasty.  The copy of The Şeh-nâme of Ganîzâde Nâdirî with  miniatures is in Topkapı Palace Library. Some of the  events told in masnavi were portrayed; in this way, it was  attempted to reveal the history in a harmony formed by the  two important art: poetry and painting.  In this paper, while the difference of Şeh-nâme from the  other historical sources was presented, the period of Sultan  Osman II was tried to be heard in the prosody of Ganîzâde  Nâdiri’s poem, and to be imagined in the colour of  miniatures.