SOVYET DÖNEMİ EDEBÎ ÇEVİRİYE BİR BAKIŞ: İDİL-URAL’DA NÂZIM HİKMET ŞİİRLERİ (1950)
A VIEW ON LITERARY TRANSLATION AT THE SOVIET ERA: NAZIM HIKMET’S POEMS (1950) IN VOLGA-URAL REGION
Yazar: Özşahin, Murat
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 3 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Linguistics ; Dilbilim ; Nâzım Hikmet,Sovyet,edebî çeviri,Başkurtça,Tatarca ; Nazım Nikmet,Soviet,literary translation,Bashkir language,Tatar language

18.yy. sonrası Rus edebiyatında Batı edebiyatından eserler tercüme edilmiş ve Rus edebiyatı için edebî çeviri, dünya edebiyatına giden ilk adım olmuştur. 19.yy.’da ise malum olduğu üzere klasik Rus eserleri, dünya edebiyatında yerini almıştır. Bu konumlanmanın temel vasıtası, edebî çeviridir. SSCB ile birlikte edebî çeviriye bakış da değişir. Özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında tarihî Rus Çarlığı sınırları dışında yayılacak alan bulan SSCB, edebî çeviriyi bir propaganda aracı olarak kullanır. Bu propagandadan Türk edebî eserleri de payını alır. Rusya’da hem Çarlık hem de Sovyet döneminde Türk edebî ürünlerine ilgi sürmüştür. Bu eserlerin Rusçaya edebî çevirisi ise başlı başına bir konudur. Çarlık döneminde Türk klasik eserleri ve halk edebî ürünleri dikkat çekmiştir. Sovyet döneminde ise, özellikle Nâzım Hikmet üzerinde Sovyet ediplerinin dikkati yoğunlaşmıştır. SSCB ve Türkiye arasında edebî ilişkiler bağlamında ilk akla gelen isim, Nâzım Hikmet’tir. Tüm Sovyet coğrafyasında şiirlerinin tercümeleri ile Nâzım Hikmet, Sovyet edebiyatındaki Türk etkisi olarak kabul edilir. Ancak bu etkinin Sovyet edebî çevirilerindeki yansıması ve eserlerinin özgünlüğünün korunması açısından farklı görünüşleri vardır. Bu farklı görünüş, Sovyet halklarının ana dillerine olan tercümelere de yansımıştır. Bu çalışmadaki amaç ise, Sovyet çeviri anlayışında Türk lehçelerindeki çevirilerin ele alınışına dair örnek göstermekle birlikte, N. Hikmet şiirlerinin özellikle İdil-Ural bölgesindeki çeviri sürecine yönelik bir değerlendirme sunmaktır. N. Hikmet’in Sovyetlere geçişinden önce eserlerinin hangi yöntem ve amaçlarla tercüme edildiği üzerinde durulmaktadır. 1950 yılında Başkurdistan Yazarlar Birliğinin yayın organı olan Ezebiy Başkortostan dergisinde yayımlanan dört şiiri, orijinalleri ile verilmiş; uzman çeviri ve edebiyatçıların nazarıyla karşılaştırılması için dikkatlere sunulmuştur. Sovyet edebî çeviri ilkelerinin uygulanışı, şiirin yeniden biçimlendiği ve bu biçimlenişin ideolojik sebepleri, Nâzım Hikmet’in şiirleri üzerinden örneklendirilmeye çalışılmıştır.

The literary works from European literature were translated since 18th century, and for Russian literature, literary translation was the first step that was going World literature. Classical Russian literary works in the 19th century have taken part in World literature, and this had been possible by literary translation. Depending on the literature, literary translation overview altered with the USSR. Especially after World War II, the USSR, which finds space to expand out of the historical Tsarism border, had used literary translation as a propaganda tool. This propaganda was seen in the translation of Turkish literary works too. Interest in Turkish literary works had continued in both the Tsarist and Soviet periods. The literary translation of these works on the Russian language is a separate subject. Works of Turkish classical and folk literature attracted in Tsarist period. The attention of Soviet poets intensified, especially on Nazim Hikmet in the Soviet era. The first name that comes to mind between the USSR and Turkey in literary relations is Nazim Hikmet. Nazim Hikmet's poems which translated all Soviet territory was a Turkish effect on Soviet literature. However, this effect has different appearances in terms of the reflection and saving the originality of Nazim Hikmet's poem in Soviet literary translation. The various appearances had been reflected on translations into the mother language of Soviet peoples. This paper aims to exemplify translation into Turkic dialects in Soviet translation mentality and presents an evaluation, especially for the translation process of Nazim Hikmet's poems in the Volga-Ural region. It is studied on the methods and purposes which N. Hikmet's poems were translated before he transitioned to the USSR. It is presented as originally his four poems that were published in "Ezebi Bashkortostan" (1950), which was a journal of Bashkortostan Writers Union. Hikmet's four poems were presented to specialists of translation and literature to analyze. It was aimed to exemplify the implementation of the principle of Soviet literary translation, reformation of the poems, and ideological reasons of the reformation by N. Hikmet's poems.