FATİH EMİRHAN’IN  EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME
A GENERAL ASSESSMENT ON THE LITERARY DIRECTION OF FATIH EMIRHAN
Yazar: Yarullina Yıldırım, Ramilya
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 7 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; XX. Yüzyıl başı Tatar Edebiyatı,Fatih Emirhan,Nesir,Dram,Edebi Akım ; Tatar Literature at the Bedinning of the XX Century,Fatih Emirhan,Prose,Drama,Literary Movement ; Татарская литература начала ХХ века,Фатих Амирхан,Проза,Драма,Литературное течение

XX. yüzyıl başı Tatar edebiyatının fikir ve estetik yönünden modernleşmesine ve Tatar edebi dilinin oluşumunda gazeteci, edebiyat eleştirmeni, nesir ve dram yazarı Fatih Emirhan önemli bir yer tutar. Kendi editörlüğünde El-Islah gazetesini yayımlar, Tatar edebiyatının güncel konularını ele alan ve diğer sanatçıların eserlerini değerlendiren eleştirel makalelerinde kendisini ilkeli, talepkâr, edebiyatın estetik kanunlarına hâkim bir uzman olarak kanıtlar. Eleştiri sahasında realist yani gerçekçi eleştirmen adıyla tanınır. Aydınlanma ideolojisi etkisinde oluşmaya başlayan Tatar nesir türünü çeşitli edebi janrlarla (türler) zenginleştirir. Doğu edebiyatının geleneklerini devam ettirmekle birlikte eserlerinde Batı sanatına özgü yeni akımları usta bir şekilde kullanır.  Hem realist hem romantik bir yazar olarak değerlendirilen sanatçının nesir ve dram eserleri varoluşçuluk, izlenimcilik, dışavurumculuk, sembolizm vs. gibi modern akımlarla derinleştirilmiş, böylece okuru yaşamın anlamı meselesi üzerine düşünmeye teşvik etmektedir. F. Emirhan, XX. yüzyıl başı Tatar edebiyatını yeni konularla da zenginleştirir. Onun eserlerinde başlıca cehaleti acımasızca eleştiren, kadın özgürlüğünü savunan, aydın gençlerin hayatını canlandıran, millî folklor ve tarih, yaşam ve ölüm mevzuları işlenir. 1910 yılında kaleme aldığı Fethulla Hezret povestiyle Tatar edebiyatı tarihinde ilk kurgu yazarı olarak adını duyurur. Sovyet ideolojisinin azınlık milletlerin üzerinde uyguladığı siyasetin sonuçlarını Şefigulla Amca eserine aktarır. Makalede, 2026 yılının ocak ayında doğumunun 140. yıl dönemi kutlanacak olan Fatih Emirhan’ın Tatar toplumuna ve edebiyatına sağladığı katkılar ve eserlerinin edebi özellikleri ana hatlarıyla tanıtılmaya çalışılacaktır.

Journalist, literary critic, prose and drama writer Fatih Emirhan holds an important place in the modernization of Tatar literature in terms of ideas and aesthetics at the beginning of the ХХ century and in the formation of the Tatar literary language. He publishes the newspaper Al-Islah under his own editorship, proves himself as a principled, demanding, expert who has mastered the aesthetic laws of literature in his critical articles that address current issues of Tatar literature and evaluate the works of other artists. In the field of criticism, he is known as a realist, that is, a realistic critic. It enriches the Tatar prose genre, which began to form under the influence of Enlightenment ideology, with various literary genres. While continuing the traditions of Eastern literature, he skillfully uses new trends unique to Western art in his works. Considered both a realist and a romantic writer, the artist's prose and drama works are based on existentialism, impressionism, expressionism, symbolism, etc. İt has been deepened with modern trends such as, thus encouraging the reader to think about the question of the meaning of life. F. Emirhan, it also enriches Tatar literatüre with new subjects at the beginning of the ХХ century. Her works mainly deal with issues of national folklore and history, life and death, mercilessly criticizing ignorance, defending women's freedom, reviving the lives of enlightened young people. He made his name as the first fiction writer in the history of Tatar literature with Fethulla Hezret story, which he wrote in 1910. Uncle Şefigulla conveys the consequences of the policy implemented by Soviet ideology on minority nations to his work. The article says that his birth in January 2026 will be 140. the contributions made by Fatih Emirhan to Tatar society and literature and the literary characteristics of his works will be tried to be introduced in outline, the annual period of which will be celebrated.