Karadeniz Geleneğinde Erzurum/Ilıca Aşağı Canören Köyü Camii
The Black Sea Tradition in Aşağı Canören Village’s Mosque in Aziziye, Erzurum
Yazar: Gökler, Burak Muhammet
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 32, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Arts ; İslam Sanatları ; Aesthetics in Architecture ; Mimarlıkta Estetik ; Erzurum,Aşağı Canören Köyü,Camii,Karadeniz,Kırsal Mimari ; Erzurum,Aşağı Canören Köyü,Camii,Karadeniz,Kırsal Mimari ; Erzurum,Aşağı Canören Köyü,Camii,Karadeniz,Kırsal Mimari ; Erzurum,Aşağı Canören Village,Mosque,Blacksea,Rural Architecture

Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşundan yıkılışa kadar geçen süreçte Anadolu’nun her bir köşesine birçok mimari eser kazandırılmıştır. Bu eserler çeşitli plan tiplerinde farklı özellikler göstermektedir. Başkent İstanbul’daki sanat ortamı her ne kadar genele yayılmaya çalışılmış ve taklit edilmiş olsa da kırsal mimaride bu üslup yerel ustaların elinde farklılık kazanmış ve bölge için klasikleşmiş mimari anlayışlar ortaya çıkarmıştır. İpek Yolu güzergâhında yer alan Erzurum, konumu ve diğer iller ile olan yakınlığı bölgenin yerel mimarisini de çeşitlendirmektedir. Özellikle kuzey ilçeleri coğrafi açıdan içinde bulundukları Karadeniz Bölgesi ile büyük ölçüde örtüşen mimari özellikler sergilemektedir. Yerel gezici ustaların bölgeler arasındaki seyahati bunu destekleyen en önemli etkenlerin başında gelmektedir. Erzurum’un Aziziye İlçesine bağlı olan Aşağı Canören Köyü, Karadeniz geleneğini yansıtan bölgedeki önemli eserlerden birisidir. Kitabesi ile tarihi geçmişi sabit olan yapının Cumhuriyet döneminde 1935-38 yılları arasında Bayburtlu bir usta tarafından inşa edildiği bilinmektedir ki bu durumu yapının mihrabı, minberi, vaaz kürsüsü ve süsleme özellikleri desteklemektedir. Bugüne kadar kayda geçmeyen ve tescili bulunmayan caminin mimarisi, iç mekândaki mimari öğeleri ve süsleme kompozisyonları değerlendirilerek yapının Karadeniz camileriyle arasındaki üslup birliğindeki bağın tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu tespit ile birlikte bölgeler arasındaki etkileşimin belgelenmesine katkı sağlayacağını düşünülmektedir.

The Ottoman Empire brought many architectural works to every corner of Anatolia during the time from its founding to its collapse. The remains of these works show different features regarding the variety of plan types. While the empire tried to spread and imitate the artistic environment in the capital city of Istanbul throughout the country, this style in rural architecture gained distinction in the hands of local masters and would go on to form the classical regional architectural understandings. Located along the Silk Road, Erzurum’s location and proximity to other provinces also diversified the rural architecture of the region, with the northern districts in particular having interacted with the Black Sea Region and the interregional travels of local masters being among the most important factors that supported this. The Village is affiliated with the Aziziye District of Erzurum and represents some of the important works reflecting the Black Sea tradition in the region. The structure of the village’s mosque, whose history is fixed with its inscription, was built by a master from Bayburt between 1935-1938 during the Republican era. This claim is supported by the mihrab, minbar, pulpit, and decorative features of the building. This study aims to evaluate the architecture, interior architectural elements, and ornamental compositions of the mosque, which had remained unregistered until recently, and to determine the stylistic link between it and other Black Sea mosques. Thus, the study will use these determinations to also reveal the interregional interactions.