FAHREDDÎN EL-BENÂKİTÎ VE ER-RİSÂLETÜ’L-FAHRİYYE FÎ AKSÂMİ’L-ULÛMİ’L-HİKEMİYYE ADLI ESERİ
FAKHR AL-DĪN AL-BANĀQITĪ AND HIS WORK ENTITLED AL-RISĀLAT AL-FAKHRIYYA FĪ AQSĀM AL-‘ULŪM AL-HIKAMIYYA
Yazar: Aliyev, Elmin
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 19 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; İlhanlılar,Fahreddîn el-Benâkitî,er-Risâletü’l-Fahriyye,İbn Sînâ,Nasîrüddîn et-Tûsî,İlimler Tasnifi. ; Ilkhanids,Fakhr al-Dīn al-Banāqitī,al-Risālat al-Fakhriyya,Avicenna,Nasīr al-Dīn al-Tūsī,Classification of Sciences.

İlhanlı dönemi âlimlerinden olup, Fahr-i Benâkit adıyla anılan Fahreddîn Ebû Süleyman Dâvud el-Benâkitî’nin (ö. 730/1329-30 [?]) hayatı ve eğitimi hakkında sınırlı bilgilere sahip olduğumuz âlimlerdendir. Kaynaklarda daha ziyade tarihçi ve şair kimliği ile öne çıkarılan düşünür, Târîh-i Benâkitî olarak da bilinen Ravzatu ulî’l-elbâb fî marifeti’t-tevârîh ve’l-ensâb adlı Farsça tarih eseriyle ünlüdür. Hatta yakın zamana kadar sadece bu eserinin günümüze ulaştığı düşünülmekteydi. Fakat bu makalenin konusunu oluşturan el yazma mecmuası onun başka eserini de gündeme taşımaktadır. Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde muhafaza edilen (Beyazıt, nr. 3438) söz konusu mecmuanın ihtiva ettiği Ğâisatü’d-dekâik, Mi’yârü’l-ebhâr ve er-Risâletü’l-Fahriyye adlı eserlerin üçü de Benâkitî’ye atfedilmektedir. Bu makalenin öncelikli hedefi bu eserlerden er-Risâletü’l-Fahriyye’nin Farsça metninin ortaya konulması ve muhtevasına dair bilgiler üzerinden Benâkitî’nin ilimler tasnifine dair görüşlerinin irdelenmesidir. Ayrıca bu eserler üzerinden Benâkitî’nin kendisi ve aile üyeleriyle ilgili biyografik malumatlar sistemleştirilecektir. Nitekim bu eserler düşünürün şair kimliği, hocaları, seyahatleri ve bulunduğu şehirlerin yanı sıra babası Tâceddin Ebü’l-Fazl Muhammed b. Muhammed’in (ö. 682/1283) ilmî şahsiyeti ve çevresi hakkında da önemli ipuçları içermektedir.

Fakhr al-Dīn Abū Sulaiman Dāwūd al-Banāqitī (d. 730/1329-30 [?]), known as Fakhr al-Banāqitī, is one of the scholars of the Ilkhanid period whose life and education we have limited information about. The thinker, who is mostly emphasized as a historian and poet in the sources, is famous for his Persian historical work Ravzatu ulī al-albāb fī marifat al-tawārīh wa'l-ansāb, also known as Tārīkh al-Banāqitī. In fact, until recently it was thought that only this work of his had survived. However, the manuscript that is the subject of this article also brings his other works to the agenda. This manuscript, which is preserved in the Beyazit State Library (Beyazit, nr. 3438), contains three works, namely Ğâisat al-daqāiq, Mi'yār al-abhār, and al-Risālat al-Fakhriyye, all of which are attributed to Banāqitī. The primary objective of this article is to present the Persian text of al-Risālat al-Fakhriyya and to examine Banāqitī's views on the classification of sciences through information about its content. In addition, biographical information about Banāqitī himself and his family members will be systematized through the identified works. Indeed, these works contain important clues about the thinker's identity as a poet, his teachers, his travels, and the cities he visited, as well as the scholarly personality and circle of his father, Ṭāj al-Dīn Abū al-Fadl Muhammad b. Muhammad (d. 682/1283).