EDEBİYAT METNİNİN YENİDEN ÇEVİRİSİ, KURAMSAL BAKIŞ VE YENİDEN ÇEVİRİYE ÖRNEK: GORIOT BABA
RETRANSLATION OF A LITERARY TEXT, A SAMPLE FOR RETRANSLATION AND THEORETICAL PERSPECTIVE: FATHER GORIOT
Yazar: İçel, Duran
Dergi: HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 13 No. 26, 2025
Anahtar kelimeler: French Language, Literature and Culture ; Fransız Dili, Edebiyatı ve Kültürü ; Retranslation,Characteristics of Literary Texts,Balzac,Antoine Berman,Translations of Father Goriot. ; Yeniden çeviri,Edebi metin özellikleri,Balzac romanı,Antoine Berman,Goriot Baba çevirileri.

Bu çalışmada, Antoine Berman’ın 1990 yılında yayımlanan makalesinden hareketle gündeme gelen “yeniden çeviri” varsayımı, edebiyat metninin çoklu okuma ve yaklaşım gerektiren özellikleriyle birlikte ele alınmaktadır. Yeniden çeviri edimi, kanımızca, insanın hayatını biçimlendiren ve anlamlı kılan tüm olgular gibi, bir yandan özgünlüğünü korumaya çalışırken öte yandan etrafındaki değişime de kayıtsız kalamadığı davranışsal bir edimdir. Bir gerçekliğin yeni bir tekrarı, hem o gerçekliği teyit etme hem de yeniden anlamlı kılma çabası olarak düşünülebilir. Çalışmada, birçok çeviri kuramı ve stratejisine kaynaklık eden edebiyat metninin “yeniden çeviri” olgusuyla hem çevirmen hem de okur kitlesinin hangi taleplerine karşılık geldiğine bakılmıştır. Berman’ın Yeniden Çeviri Varsayımı ve görüşleri doğrultusunda, çevirmen tutumu, çeviri ürününün özgün (kaynak) metinle uzaklık-yakınlık ilişkisi, intihal durumları ve çevirinin sınırları irdelenmiştir. Elde edilen bilgi ve tespitler ışığında, 19. Yüzyıl Fransız edebiyatının önde gelen isimlerinden Honoré de Balzac’ın romanı Goriot Baba’nın (1835) üç farklı çevirisinden örneklere yer verilmiştir. Çalışmanın amacı, özgün yapıtın (Le Père Goriot) Türkçeye ilk çevirisinden sonra yapılmış çevirilerinde rastlanabilecek dil, biçim ve içerik olarak “değişimler”i gözlemlemek ve Antoine Berman’ın Yeniden Çeviri Varsayımını dayandırdığı görüşlerine uygunluğunu değerlendirmektir.

This study deals with the assumption of "retranslation", which was brought to the agenda based on Antoine Berman's article published in 1990, besides the characteristics of the literary text that require multiple readings and approaches. The act of retranslation is a behavioral act, which is like all the phenomena that shape and make meaningful one's life, and in which one tries to preserve one's originality while at the same time remaining indifferent to the changes around. A new repetition of a reality can be considered as an effort to both confirm that reality and to make it meaningful again. This study examined which demands of both the translator and the readership were met through the phenomenon of "retranslation" of a literary text, which is the source of many translation theories and strategies. In line with Berman's assumptions and views on retranslation, the translator's attitude, the distance-closeness relationship of the translation product with the original (source) text, plagiarism situations and the limits of translation were examined, and in the light of the information and findings obtained, examples from three different translations of Father Goriot (1835), the novel by Honoré de Balzac, one of the leading names of 19th century French literature, were included. The aim of the study is to observe the "changes" in language, form and content that can be found in the Turkish translations of the original work (Le Père Goriot) after its first translation into Turkish, and to evaluate their conformity with Antoine Berman's views on Retranslation Assumption.