Çandarlı Mahmud Çelebi ve İznik Vakfı
Çandarlı Mahmud Çelebi and His Waqf of Iznik
Yazar: Özyalvaç, Şükriye Pınar
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 23, 2024
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Osmanlı,imaret,şehir,yönetici elit,vakfiye ; Ottoman,imaret,city,ruling elite,waqf charter

Anadolu’daki beyliklerden biri olarak tarih sahnesine çıkan Osmanlı Devleti, büyükbir imparatorluk olma sürecinde güçlü ve vizyon sahibi devlet adamlarıyla siyasi ve iktisadipolitikasına yön vermiştir. Kuruluş devrinde bu vazifenin önemli bir kısmını üstlenenÇandarlı ailesi, yaklaşık yüz yıl sultanların hizmetinde yer alan nüfuzlu yöneticileryetiştirmiştir. Devletin siyasi yönetim sahasını genişletmesinde, teşkilatlanmasında,Osmanlı kimliğinin kentlere yerleşmesinde önemli roller üstlenen bu aile vakıflar yoluylada toplumda bütünleştirici bir rol üstlenmiştir. Bu bağlamda çalışma, ailenin kurucusuKara Halil Paşa’nın torunu Çandarlı Mahmud Çelebi’ye odaklanmış ve onun 15. yüzyılatarihlenen İznik’teki vakıf kompleksinin işlevi değerlendirilmiştir. CumhurbaşkanlığıOsmanlı Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü defterleri (TK.GK.d) tasnifindeyer alan 2149 numaralı vakfiye defterinin ana kaynak olarak ele alındığı bu çalışmada,Mahmud Çelebi’nin içinde bulunduğu siyasî, sosyal ve iktisadî şartlar dikkate alınaraksahip olduğu imkânlar ve bunları tasarruf etme yöntemleri araştırılmıştır. Bu amaçlaöncelikle Mahmud Çelebi’nin hayatı ile vakfın tesis edildiği yüzyıldaki tarihî çevreyedeğinilmiş ardından vakfın kuruluş aşaması, yönetimi, personeli, mutfak harcamaları ve gelir kaynakları incelenmiştir. Böylece Osmanlı mimarisinin ilk örneklerini verenÇandarlı ailesinin bir mensubu olan Mahmud Çelebi’nin, vakıf eserleri üzerinden siyasîve sosyal yapı üzerindeki katkısı anlaşılmaya çalışılmıştır.

The Ottoman Empire, which appeared on the stage of history as one of the principalitiesof Anatolia, was supported by strong and visionary statesmen in the process of becominga great empire. The Çandarlı family, which played an important role in the establishmentof the empire, raised influential rulers who served the sultans for about one hundredand fifty years. This family, which played an important role in expanding the state’spolitical administration organization and establishing the Ottoman identity in the cities.It also played a unifying role in society through its foundations. In this context, our studyfocuses on Çandarlı Mahmud Çelebi, the grandson of the founder of the family, KaraHalil Pasha, and the function of the foundation complex in İznik, which dates back to the15th century. Using the Waqf Charter Book numbered 2149 in the ‘General Directorateof the Land Registry and the Cadastre of Books (TK.GK.d)’ classification of the OttomanPrime Ministry Archives as the primary source, this study examines the political, social,and economic conditions in which Mahmud Çelebi lived and evaluated the means hehad and the methods he used to save them. To this end, the life of Mahmud Çelebi andthe historical environment of the century in which the foundation was established arediscussed first, followed by an analysis of the foundation’s establishment, management,personnel, kitchen expenses, and sources of income. In this way, an attempt is made tounderstand the contribution of Mahmud Çelebi, a member of the Çandarlı family, whoprovided the first examples of Ottoman architecture to the political and social structurethrough his philanthropic work.