Yomra Deresi Havzasının Taşkın Maruziyet Analizi
Flood Exposure Analysis of the Yomra River Basin
Yazar: Ertoğral, Okan; Çiçek, İhsan
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Geographic Information Systems ; Coğrafi Bilgi Sistemleri ; Natural Hazards ; Doğal Afetler ; Taşkın Maruziyeti,Analitik Hiyerarşi Yöntemi,Dasimetrik Yöntem,Yomra Deresi ; Flood Exposure,Analytic Hierarchy Method,Dasimetric Method,Yomra River

Küresel iklim değişikliği ve nüfus artışına bağlı olarak meydana gelen taşkınların sayısı ve sıklığı artmaktadır. Türkiye, topografya ve iklim özellikleri nedeni ile taşkın olaylarının sık yaşandığı ülkelerden birisidir. Taşkın sayısında meydana gelen artış, taşkınlara ilişkin duyarlılık, maruziyet ve risk çalışmalarının çoğalmasına neden olmuştur. Özellikle uzaktan algılama ve bilgisayar teknolojilerindeki gelişmelere bağlı olarak coğrafi bilgi sistemlerinin yaygınlaşması, taşkınlara ilişkin çalışmalarda kullanılabilecek yöntemlerin ve veri kaynaklarının zenginleşmesini sağlamıştır. Bu çalışmada Türkiye’de taşkınların en sık meydana geldiği havzalardan olan Doğu Karadeniz Havzası’nda Trabzon il sınırları içerisinde bulunan Yomra Deresi havzasının taşkın maruziyet analizi yapılmıştır. Maruziyet analizi için öncelikle havzanın taşkın duyarlılık durumu havzaya ait akarsuya yakınlık, yükselti, eğim, litoloji, bakı, arazi kullanımı, toprak ve Topografik Nemlilik İndeksi (TNİ) verileri kullanılarak Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHY) ile belirlenmiştir. Taşkın duyarlılık durumumun belirlenmesinin ardından dasimetrik yöntem ile havzada yer alan mahallelere ait 2024 yılı nüfus verisi ve havzaya ait yapı ve bağımsız bölüm verisi kullanılarak havzadaki nüfus dağılış verisi elde edilmiştir. Çalışma sonucunda havzada ikamet eden 9.680 kişiden 1.217’sinin (%12,6) çok yüksek, 214’ünün (%2,2) yüksek, 1.769’unun (%18,3) orta, 5.585’inin (%57,7) düşük ve 895’inin (%9,2) de çok düşük taşkın duyarlılık sınıfında yer aldığı belirlenmiştir.

Due to global climate change and population growth, the number and frequency of flood events occurring on Earth are increasing. Türkiye is one of the countries where flood events occur frequently due to its topographical structure and climatic characteristics. The increase in the number of floods has led to a rise in studies on flood-related susceptibility, risks, and exposure. In particular, technological developments have led to the widespread use of geographic information systems, increasing variety of methods and data sources that can be used for these studies. In this study, a flood exposure analysis was conducted for the Yomra River basin, located within the borders of Trabzon province in the Eastern Black Sea Basin, one of the basins in Türkiye where floods occur most frequently. For the exposure analysis, the flood hazard status of the basin was first determined using the Analytical Hierarchy Process (AHP) based on data such as proximity to the river, elevation, slope, geology, aspect, land use, soil, and Topographic Wetness Index (TWI) specific to the basin. Following the determination of the flood hazard status, population distribution data for the basin was obtained using the dasimetric method, incorporating 2024 population data for the neighborhoods and data on structures and independent units within the basin. The study found that out of the 9,680 people residing in the basin, 1,217 (12.6%) were at very high risk, 214 (2.2%) were classified as high, 1,769 (18.3%) as medium, 5,585 (57.7%) as low, and 895 (9.2%) as very low flood risk.