Farklı Düşünce Sistemlerinde Mutluluğun Anlamı: Stoacılık, Budizm, Pozitif Psikoloji ve Tasavvuf Perspektifiyle Bir İnceleme
The Meaning of Happiness in Different Philosophical and Spiritual Systems: An Examination from the Perspectives of Stoicism, Buddhism, Positive Psychology and Sufism
Yazar: Eray, Fatih; Savaşlı, Yunus; Oruç, Serkan
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Social and Personality Psychology (Other) ; Sosyal ve Kişilik Psikolojisi (Diğer) ; Happiness,Stoic Philosophy,Buddhism,Sufism,Positive Psychology ; Mutluluk,Stoa Felsefesi,Budizm,Tasavvuf,Pozitif Psikoloji

Bu çalışma, farklı felsefi ve manevi geleneklerde “mutluluk” kavramının nasıl tanımlandığını, anlamlandırıldığını ve bireysel yaşamla ilişkilendirildiğini incelemektedir. Stoa felsefesi, Budizm, pozitif psikoloji ve tasavvuf öğretileri dört temel yaklaşım olarak ele alınmış ve mutluluk anlayışları karşılaştırmalı bir perspektifle değerlendirilmiştir. Stoa felsefesi, mutluluğu doğaya uygun yaşama, aklın rehberliğine ve erdemli davranışlara bağlı bir içsel dinginlik hâli olarak tanımlamaktadır. Buna karşılık Budizm, mutluluğu arzuların, bağımlılıkların ve zihinsel çalkantıların aşılmasıyla ulaşılan derin bir huzur ve farkındalık durumu şeklinde yorumlar. Pozitif psikoloji ise modern bilimsel yöntemler ışığında mutluluğu bireyin güçlü yönlerini geliştirmesi, olumlu duygular deneyimlemesi, yaşamda anlam bulması ve nitelikli sosyal ilişkiler kurmasıyla desteklenen çok boyutlu bir iyi oluş hâli olarak ele almaktadır. Tasavvufta ise mutluluk, kişinin nefsini arındırması, ilahi aşkla bütünleşmesi ve varoluşun hakikatine yönelmesiyle ortaya çıkan manevi bir tamamlanma süreci olarak görülmektedir. Bu dört yaklaşım farklı kültürel ve düşünsel köklere sahip olsa da mutluluğun temelde bireyin içsel dünyasında şekillendiğini vurgulamaları bakımından önemli benzerlikler göstermektedir. Çalışma, bireyin anlam arayışı, değerler sistemi, manevi yönelimleri ve içsel denge kurma çabasının mutluluğun ortak bileşenleri arasında yer aldığını ortaya koymaktadır. Ayrıca modern yaşamın hızlı, stresli ve değişken koşulları içinde etik, psikolojik ve manevi boyutları kapsayan bütüncül bir mutluluk anlayışına duyulan ihtiyacı da tartışmaktadır. Bu yönüyle çalışma, disiplinler arası bir yaklaşımla mutluluğun nasıl inşa edilebileceğine dair daha kapsamlı bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

This study examines how the concept of “happiness” is defined, interpreted, and integrated into human experience across various philosophical and spiritual traditions. Four major perspectives—Stoic philosophy, Buddhism, positive psychology, and Sufism—are analyzed and compared to provide a comprehensive understanding of their approaches to happiness. Stoic philosophy conceptualizes happiness as an inner state of tranquility achieved through living in accordance with nature, practicing reason, and cultivating virtue. In contrast, Buddhism frames happiness as a deep sense of peace and awareness attained by overcoming desires, attachments, and mental fluctuations. Positive psychology, grounded in contemporary scientific methods, views happiness as a multidimensional state of well-being supported by developing personal strengths, experiencing positive emotions, finding meaning, and building quality social relationships. In Sufism, happiness is understood as a spiritual fulfillment that emerges through the purification of the self, unification with divine love, and the pursuit of existential truth. Despite originating from different cultural and intellectual backgrounds, these four approaches share a common emphasis on the internal and experiential aspects of happiness rather than external conditions. The study highlights that the individual’s search for meaning, value-based orientation, spiritual tendencies, and efforts to maintain inner balance constitute the core components of happiness across these traditions. Furthermore, it discusses the growing need for a holistic understanding of happiness—one that encompasses ethical, psychological, and spiritual dimensions—within the fast-paced, stressful, and complex structure of modern life. Through this multidisciplinary lens, the study aims to offer a broader and more integrative framework for understanding how happiness can be cultivated both individually and socially.