BİLİMSELCİ TEFSİRDE ANAKRONİZM İZLERİ: RA’D VE BERK ÖRNEKLEMİ (İNSANI ANLAMANIN KUR’ÂN YORUMUNU ANLAMAYA ETKİSİ)
Traces of Anachronism in Scientific Interpretation: The Example of Ra’d and Berk (The Effect of Understanding Humanity on Understanding Qur’anic Interpretation)
Yazar: Döner, Ertuğrul; Menteş, Savaş
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Tafsir ; Tefsir ; Bilimselci Tefsir,Anakronizm,Ra'd,Berk,Gökyüzü ; Tafsir,Scientific Tafsir,Anachronism,Ra’d,Berk..

Değişim ve gelişim gösterebilen bir varlık olması münasebetiyle insanın düşünce ve geleneğini oluşturan anlam dünyasında dönüşümler yaşanabilmektedir. Bu dönüşümlerin kendini hissettirdiği alanlardan biri de insanın inanç ve anlam dünyasını inşa eden kutsal metinlere dair yapılan yorumlarda kendini göstermektedir. Birçoğu kutsal bir metne dayanan dinlerin mensupları ilgili metinleri sosyo-kültürel koşullara göre farklı şekillerde yorumlayabilmektedir. Nitekim tefsir geleneğinde müfessirlerin, değişen zaman ve zeminlerin meydana getirdiği muhtelif zihin yapılarıyla Kur’ân’ı farklı yollarla yorumladıkları görülmektedir. Bu yorum çeşitlerinden biri de çalışmamızın merkezinde yer alan Kur’ân’ı tabii ilimlerin ışığında izah etmeyi ifade eden bilimselci tefsirdir. Bilimin sürekli değişen ve gelişen bir yapıda olmasından ötürü müfessirlerin âyetlere dair bilimselci yorumlarında farklılaşmalar meydana geldiği olmuştur. Kimi zaman bu farklılaşmalar insanın, geçmişte yaşamış kimselerin düşüncelerini doğru anlamalarını olumsuz yönde de etkileyebilmiştir. Bu minvalde mevcut zihin yapısıyla geçmişi değerlendirmeyi ifade eden anakronizm, bilimselci tefsire de tesir etmiş görünmektedir. Bu çalışma anakronizmin bilimselci tefsirle ilişkisini Bakara sûresi 19-20. âyetlerde yer alan gök gürültüsü “ra’d” ve şimşek “berk” lafızlarının bazı klasik ve modern dönem tefsirlerdeki karşılıkları üzerinden mukayese ederek ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca çalışmamızın mevcut dönemin bakış açısıyla geçmişi okumanın ne tür sonuçlar doğurabileceğine ve Kur’ân yorumunu anlamanın, insanı anlamaya dayandığına ışık tutacağı kanaatindeyiz.

Being a being capable of change and development, transformations can be experienced in the world of meaning that constitutes human thought and tradition. One of the areas where these transformations make themselves felt is in the interpretations of sacred texts that build the world of belief and meaning. Members of religions, many of which are based on a sacred text, can interpret the relevant texts in different ways according to socio-cultural conditions. As a matter of fact, in the tafsir tradition, it is seen that the commentators interpreted the Qur’an in different ways with various mindsets created by changing times and grounds. One of these interpretations is scientific exegesis, which refers to explaining the Qur’an in the light of natural sciences, which is at the centre of our study. Due to the ever-changing and evolving nature of science, there have been differentiations in the scientificist interpretations of the verses by the commentators. Sometimes these differentiations have negatively affected people’s understanding of the thoughts of those who lived in the past. In this respect, anachronism, which refers to evaluating the past with the current mindset, seems to have influenced scientific exegesis. This study aims to reveal the relationship between anachronism and scientistic exegesis by comparing the words “ra’d” (thunder) and “berk” (lightning) in verses 19-20 of Surah al-Baqarah through their equivalents in some classical and modern exegesis. We also believe that our study will shed light on the consequences of reading the past from the perspective of the current period and that understanding the interpretation of the Qur’an is based on understanding the human being.