Antepfıstığı Endüstrisinde Klonal Anaç Kullanımının Önemi
Importance of Rootstock in Pistachio Industry
Yazar: Onay, Ahmet; Çalar, Nazan; İlikçioğlu, Ertuğrul; Yıldırım, Hakan; Ayaz Tilkat, Emine; Tilkat, Engin; Ersalı, Yusuf
Dergi: Bahçe, Vol. 45 No. (Özel Sayı 1) 7. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi, 2016
Anahtar kelimeler: Agricultural Engineering (Other) ; Ziraat Mühendisliği (Diğer) ; Meyve,ıslah,hibrit tohum,mikroçoğaltma ; Fruits,breeding,hybrid seed,micropropagation

Anaç seçimi antepfıstığı bahçelerinin kurulmasındaki en önemli kararlardan birisidir. Antepfıstığı yetiştirilen bütün illerimizde ticari antepfıstığı türü, Pistacia vera genellikle açık tozlanmış Pistacia türleri, özellikle de P.vera tohumlarından yetiştirilen yoz ve çöğürler üzerinde yetiştirilir. Bu çalışmanın amacı antepfıstığında klonal anaç kullanımının önemi hakkında ilgilileri bilgilendirmek ve bu konuda yapılmış ve yapılabilecek olan bazı in vitro çalışmalar hakkında bilgiler sunmaktır. Melez Pistacia genotiplerinin anaçlık özellikleri kısmen de olsa çalışılmışsa da, bugün bile yeni bahçe tesisinde kullanılmamaktadır. Özellikle Amerika’da yeni tesis edilen bahçelerin tamamında melez ve klonal anaç kullanılmaktadır.  Bu nedenle bu çalışmada anacın antepfıstığı endüstrisindeki önemi vurgulanarak farklı Pistacia türlerine ait melez genotiplerin in vitro mikro çoğaltılma olanakları üzerine yapılmış çalışmalar sunulmuştur. Melez genotipler Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nün araştırma bahçelerinde üretildi. Tohumların yüzey sterilizasyonu için %10’luk sodyum hipoklorit (NaOCl) çözeltisi içinde 10 dakikalık çalkalamanın yeterli olduğu gözlendi. İyi kurutulmuş ve muhafaza edilmiş bütün genotiplerde tohumların in vitro çimlenme süreleri değişmekle beraber, çimlenme iki hafta içinde gerçekleşmiştir. Bütün genotiplerde sürgünlerin in vitro çoğaltılmasında BA (benziladenin)’nın en etkili sitokinin olduğu ve sürgünlerin köklendirilmesinde ise IBA (indol butirik asit)’nın etkili oksin olduğu gözlenmiştir. In vitro üretilen fidanlar 5 haftalık iklimlendirme aşamasından sonra in vivo ortama aktarılmıştır.

Rootstock selection is one of the most important decisions of establishing the pistachio orchards. The pistachio commerce, Pistacia vera is grown on the seedling rootstocks of usually open pollinated Pistacia species. The aim of this study is to inform the farmers about the importance of clonal rootstock in pistachio orchards and to provide information about some of the in vitro studies reported and will be carried out in the future. The knowledge obtained from these studies were not used for the establishment of new Pistachio orchards, although the rootstock properties of hybrid Pistacia genotypes were partly studied, Hybrid clonal rootstocks are used in the new orchards especially in the United States. In this review, therefore, the possibilities of micropropagation of hybrid genotypes of different Pistacia species were presented by emphasizing the importance of rootstocks in the pistachio industry. Hybrid genotypes were produced in the research orchards of Pistachio Research Institute in the province of Gaziantep. The hybrid seeds of different Pistacia genotypes were surface sterilized by shaking them in the 10% of sodium hypochlorite (NaOCl) solution for 10 minutes. Although in vitro seed germination period was changed among the different hybrid genotypes, the germination of well preserved and dried hybrid seeds germinated within two weeks. The cytokinin BA (benzyl adenine) was the most effective plant growth regulator for the proliferation of shoots, while the auxin IBA (indole butyric acid) was the most effective auxin for the rooting. After 5 weeks of acclimatization, the propagated seedlings were successfully transferred to in vivo condition.