Tasavvuf Araştırmalarında Yapay Zekâ Kullanımı: İmkânlar ve İhlâller
Artificial Intelligence in Sufi Studies: Opportunities and Ethical Concerns
Yazar: Edis, Mustafa Salih
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Sufism ; Tasavvuf ; Sufism,Artificial Intelligence,Ethical Violation,Digital Method,Personalized Assistant ; Tasavvuf,Yapay Zekâ,Etik İhlal,Dijital Yöntem,Kişiselleştirilmiş Asistan

Tasavvuf; geniş kavramsal yapısı, sembolik dili, mânevî tecrübesi, ilmî birikimi ile dijital yöntemlerin uygulanmasında özel dikkat gerektiren hassas bir alandır. Geleneksel yöntemlerle yapılan tasavvuf araştırmaları, yapay zekâ (YZ) aracılığıyla yeni bir sürece dâhil olmuştur. Bu gelişme, her disiplinde olduğu gibi tasavvuf araştırmalarında da yeni tartışmalara kapı aralamıştır. YZ’nin bilgiyi işlemesini ve teknik yardımlarının yanı sıra YZ’nin sınırlarındaki belirsizlik; etik, yöntemsel ve özgünlük açısından çeşitli riskler barındırmaktadır. Bu çalışmanın amacı; tasavvuf araştırmalarında YZ’nin kullanımı üzerine kapsamlı bir analiz sunmak, alana özgü imkânları ve muhtemel etik problemleri değerlendirmektir. Çalışma, nitel içerik analizi yöntemiyle YZ'nin tasavvuf araştırma süreçlerinde nasıl bir işlev üstlenebileceğini değerlendirmektedir. YZ; literatür tarama, çeviri desteği, simülasyon üretimi, disiplinlerarası çalışma imkânı gibi birçok hususta işlevseldir. Ancak, araştırmacının dijital asistan olarak kullanılacak bir modellemeyi rehber edinmesi, etik belirsizlikler ve bağlam bilgisindeki eksiklikler gibi riskler barındırmaktadır. Bu makale, YZ’nin tasavvuf araştırmalarında hangi alanlarda kullanılabileceğini önermeyi, bunun imkânları ve ihlalleri hususunda özgün bir yaklaşım sunmayı hedeflemektedir.

Sufism, with its expansive conceptual framework, symbolic language, spiritual experience, and rich scholarly tradition, constitutes a sensitive field that demands particular care in the application of digital methodologies. Traditional approaches to Sufi studies have recently entered a new phase through the integration of Artificial Intelligence (AI). As in other disciplines, this development has opened up new avenues of debate within Sufi scholarship. Alongside AI’s technical assistance and capacity for information processing, the uncertainty surrounding its limitations presents various risks in terms of ethics, methodology, and scholarly originality. The aim of this study is to provide a comprehensive analysis of the use of AI in Sufi research, assessing domain-specific potentials as well as possible ethical challenges. Employing a qualitative content analysis methodology, the study investigates the functional roles AI may assume within Sufi research processes. AI proves to be effective in several areas, including literature review, translation support, simulation generation, and enabling interdisciplinary collaboration. However, risks emerge when researchers adopt AI-driven models -originally intended as digital assistants- as guiding frameworks. These include ethical ambiguities and deficiencies in contextual understanding. This article aims to suggest the potential areas where AI can be employed in Sufi studies and to present an original approach regarding its possibilities and violations.