Debreli Vildân Fâik Efendi'nin Risâletü fî şerhi’l-hilyeti’n-nebeviyye'si
Risāla fī Sharḥ al-Ḥilya al-Nabawiyya by Vildān Fāʾiq Efendi of Debre
Yazar: Şıra, Hüseyin
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 23 [GÜZ 2025], 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Islamic Literature ; Türk İslam Edebiyatı ; Turkish-Islamic literature,Prophet Muhammad,ḥilya,translation,commentary,Vildan Fāʾiq ; Türk İslâm edebiyatı,Hz. Peygamber,hilye,tercüme,şerh,Vildan Fâik

Hz. Peygamber’in fiziki özelliklerini anlatan manzum, mensur veya her iki tarzda da yazılmış hilye türü eserler Osmanlı sahası Türk edebiyatında hayli yekûn tutmaktadır. Bu türe olan ilginin baş sebebi olarak Hz. Peygamber’e duyulan hürmet ve muhabbet ile onun şefaatine erişme arzusu gösterilmektedir. Bununla birlikte İslâm dininin insan resimlerinin yapılmaması yönündeki tutumu dolayısıyla müelliflerin hilye tercüme veya şerhine yöneldikleri bilinmektedir. Osmanlı’nın siyasi, askeri, kültürel ve edebî açıdan en uzun ve hareketli asrı olan XIX. asrın ikinci yarısı ile XX. asrın ilk çeyreğinde yaşamış ilmiye sınıfına mensup Debreli Vildan Fâik Efendi’nin Arap dili ve edebiyatı, fıkıh, tefsir, tasavvuf gibi sahalara dair eserleri bulunmaktadır. Bunlardan birisi de bu çalışmaya konu olan Risâletü fî şerhi’l-hilyeti’n-nebeviyye isimli mensur bir hilye şerhidir. Müellifi bilinen mensur hilye tercüme ve şerhleri içerisinde kaleme alınan son eserlerden birisi olması Vildan Fâik Efendi’nin bu metnini değerli hâle getirmektedir. Ayrıca metnin başında yer alan mukaddimedeki Hilye-i Hâkânî’den alıntılanan manzum parçalar ve eldeki iki nüshası da eserin önemini artırmaktadır. Nüshaların müellif nüshası olduğu ferağ kayıtlarından anlaşılan bu hilye şerhinin hazırlanan çeviriyazılı metninden önce müellifine dair kısa bir bilgi verilmiş ve çalışmaya konu eserin metni değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuna her iki nüshanın da ilk ve son varakları eklenmiştir.

Poetic, prosaic, or mixed-form hilye works—descriptive texts portraying the physical characteristics of the Prophet Muhammad—constitute a significant body within Ottoman Turkish literature. The primary motivation behind the popularity of this literary genre is generally attributed to the deep love and reverence for the Prophet, as well as the desire to attain his intercession. Furthermore, due to the Islamic prohibition against visual depictions of human figures, authors often turned to hilye commentaries or translations as a means of expressing veneration. One such example is the Risāla fī sharḥi’l-ḥilyati’n-nabawiyya, a prose hilye commentary penned by Debreli Vildan Fāik Efendi, a member of the Ottoman scholarly class who lived during the politically, militarily, culturally, and literarily dynamic period spanning the latter half of the 19th century and the early 20th century. Vildan Fāik Efendi authored works in fields such as Arabic language and literature, jurisprudence, exegesis, and Sufism. His Risāla fī sharḥi’l-ḥilyati’n-nabawiyya, which is the subject of this study, holds particular value as one of the last known prose hilye commentaries written by an identified author. Moreover, the inclusion of poetic excerpts from the Hilye-i Hâkânî in the preface of the text, along with the availability of two extant manuscripts, contributes significantly to the scholarly value of the work. Prior to the presentation of a transliterated version of the text, this study will provide a brief account of the author and an evaluation of the work itself. The first and last folios of both manuscripts have been appended to the conclusion of the study.