hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
V. V. RADLOV’TAN İSLÂMÎ-UYGUR METİNLER
V. V. RADLOV’TAN İSLÂMÎ-UYGUR METİNLER
Yazar: Sertkaya, Osman Fikri
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: İslâmî Uygur dönemi,Vasili Vasilyeviç Radlov,İslâmî dönem Uygur metinleri

Friedrich Wilhelm Radloff, 17 Ocak 1837’de dünyaya geldi. Rus vatandaşlığını aldıktan sonra adı, Vasili Vasilyeviç Radlov olarak değiştirildi. Radloff, Türkolojinin Rusya’daki kurucusudur. 12 Mayıs 1918’de masa başında bir dosya üzerinde çalışırken hayata veda etti. Bu dosyada İslâmî döneme ait eski Uygur harfleriyle yazılmış on altı metin bulunmaktadır. Yüz yıllık geçmişi olan bu metinler üzerine bu güne kadar herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Adı geçen metinler, ilk defa bu makalede yayımlanmış oluyor.

Friedrich Wilhelm Radloff, 17 Ocak 1837’de dünyaya geldi. Rus vatandaşlığını aldıktan sonra adı, Vasili Vasilyeviç Radlov olarak değiştirildi. Radloff, Türkolojinin Rusya’daki kurucusudur. 12 Mayıs 1918’de masa başında bir dosya üzerinde çalışırken hayata veda etti. Bu dosyada İslâmî döneme ait eski Uygur harfleriyle yazılmış on altı metin bulunmaktadır. Yüz yıllık geçmişi olan bu metinler üzerine bu güne kadar herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Adı geçen metinler, ilk defa bu makalede yayımlanmış oluyor.
Türkçe Ünlülerin İtki Etkilerinin Saptanmasına Yönelik Bir Düzenek Geliştirilmesi
Türkçe Ünlülerin İtki Etkilerinin Saptanmasına Yönelik Bir Düzenek Geliştirilmesi
Yazar: Mengü, Güven; Kemaloğlu, Yusuf
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Çağdaş Türkiye Türkçesi; konuşma; konuşma akustiği,ses,COVID-19,aerosoller

Ünlülerinin sesletimiyle oluşan hava akımının basınç etkisini görünür/ölçülebilir kılan yeni bir yöntem geliştirmek için planlanan çalışmamızda; bir erkek denek, ultrasonik soğuk buhar makinası ve yeşil lazer işaretleyici ile hazırlanan deney ortamında Çağdaş Türkiye Türkçesi (ÇTT)’nin sekiz ünlüsünü (a, e, ı, i o, ö, u, ü) üretmiş ve lazer ışının ssoğuk su buharı ortamındaki hareketi cep telefonuyla kaydedilip itilme mesafesi, süresi, gecikmesi ve hızı incelenmiştir. Sonuçlar ünlüler arasındaki farkların tutarlığını göstermiş; /a/ ve /i/ en az (

Ünlülerinin sesletimiyle oluşan hava akımının basınç etkisini görünür/ölçülebilir kılan yeni bir yöntem geliştirmek için planlanan çalışmamızda; bir erkek denek, ultrasonik soğuk buhar makinası ve yeşil lazer işaretleyici ile hazırlanan deney ortamında Çağdaş Türkiye Türkçesi (ÇTT)’nin sekiz ünlüsünü (a, e, ı, i o, ö, u, ü) üretmiş ve lazer ışının ssoğuk su buharı ortamındaki hareketi cep telefonuyla kaydedilip itilme mesafesi, süresi, gecikmesi ve hızı incelenmiştir. Sonuçlar ünlüler arasındaki farkların tutarlığını göstermiş; /a/ ve /i/ en az (
ÇOK DİLLİ DEVLET ŞARTLARINDA ANA DİLİ EĞİTİMİ: BAŞKURT  TÜRKÇESİ ÖRNEĞİ
ÇOK DİLLİ DEVLET ŞARTLARINDA ANA DİLİ EĞİTİMİ: BAŞKURT  TÜRKÇESİ ÖRNEĞİ
Yazar: Özşahin, Murat; Karakaş Yıldırım, Özge
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: ana dili eğitimi,Başkurtça,çok dillilik

16. yüzyıldan bugüne kadar Rus egemenliği altında yaşayan Başkurt Türkleri, tarihte Kıpçak yazı dilini kullanmıştır. 19. yüzyıldan itibaren mahallileşmenin de etkisine giren Tatar yazı dili geleneğine dâhil olmuşlardır. Ardından Sovyet dönemi ile birlikte Başkurt ağzına dayalı bir yazı dili ortaya çıkmıştır. Siyasî bir sonuç olarak ortaya çıkan Başkurt yazı dili, zamanla kendi edebî çerçevesini oluşturmuş ve genel olarak kurallı bir yazı dili hâline dönüşmüştür. 24 Aralık 1993 tarihli Başkurdistan Özerk Cumhuriyeti Anayasasının 1. maddesinde Başkurt ve Rus dilleri devlet dili olarak tanımlanmıştır. Başkurdistan’da Başkurt ve Rus okullarında her iki dilin de eğitimi yapılmaktadır ve devlet tarafından her beş yılda bir ders kitapları hazırlanmaktadır. Bu çalışmada Başkurdistan Eğitim Bakanlığı tarafından Başkurt çocuklarına Başkurtçayı öğretme amacıyla hazırlanan iki ders kitabı incelenmiş ve Başkurtça ana dili eğitimi ele alınmıştır. Bülek 1 (2009) ve Elifba (2009) adlı ders kitaplarının içeriği üzerinden kimi eleştirel noktalar belirlenmiştir.

16. yüzyıldan bugüne kadar Rus egemenliği altında yaşayan Başkurt Türkleri, tarihte Kıpçak yazı dilini kullanmıştır. 19. yüzyıldan itibaren mahallileşmenin de etkisine giren Tatar yazı dili geleneğine dâhil olmuşlardır. Ardından Sovyet dönemi ile birlikte Başkurt ağzına dayalı bir yazı dili ortaya çıkmıştır. Siyasî bir sonuç olarak ortaya çıkan Başkurt yazı dili, zamanla kendi edebî çerçevesini oluşturmuş ve genel olarak kurallı bir yazı dili hâline dönüşmüştür. 24 Aralık 1993 tarihli Başkurdistan Özerk Cumhuriyeti Anayasasının 1. maddesinde Başkurt ve Rus dilleri devlet dili olarak tanımlanmıştır. Başkurdistan’da Başkurt ve Rus okullarında her iki dilin de eğitimi yapılmaktadır ve devlet tarafından her beş yılda bir ders kitapları hazırlanmaktadır. Bu çalışmada Başkurdistan Eğitim Bakanlığı tarafından Başkurt çocuklarına Başkurtçayı öğretme amacıyla hazırlanan iki ders kitabı incelenmiş ve Başkurtça ana dili eğitimi ele alınmıştır. Bülek 1 (2009) ve Elifba (2009) adlı ders kitaplarının içeriği üzerinden kimi eleştirel noktalar belirlenmiştir.
KAZAK NİNNİLERİNDEN ÖRNEKLER
KAZAK NİNNİLERİNDEN ÖRNEKLER
Yazar: Aydoğmuş, Erdal
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Ninni,kültür,dil,Kazak ninnileri

Edebi ürünler arasında yer alan ve sözlü geleneğin bir türü olan ninni, âdeta milletlerin geçmişini yansıtan ayna görevini üstlenmektedir. Ninniler, ilk bakışta çocukların avutulması ya da uyutulması için bir araç olarak görülse de, duygu ve düşünce aktarımı bakımından bir milletin en önemli hazineleri arasında yer almaktadır. Ninnilerin dil ve kültürle olan ilişkisi de önemli bir mevzudur. Bunlardan dolayı ninniler üzerinde durulması gereken edebî ürünler içerisinde yer alır. Bu çalışmada Kazak Türkleri tarafından “besik jırı” ya da “äldi” terimleriyle karşılanmakta olan ninniler incelenmiştir. İncelenen ninniler konularına göre tasnif edilmiş, ninnilerde aktarılmak istenenler yorumlanmaya çalışılmıştır.

Edebi ürünler arasında yer alan ve sözlü geleneğin bir türü olan ninni, âdeta milletlerin geçmişini yansıtan ayna görevini üstlenmektedir. Ninniler, ilk bakışta çocukların avutulması ya da uyutulması için bir araç olarak görülse de, duygu ve düşünce aktarımı bakımından bir milletin en önemli hazineleri arasında yer almaktadır. Ninnilerin dil ve kültürle olan ilişkisi de önemli bir mevzudur. Bunlardan dolayı ninniler üzerinde durulması gereken edebî ürünler içerisinde yer alır. Bu çalışmada Kazak Türkleri tarafından “besik jırı” ya da “äldi” terimleriyle karşılanmakta olan ninniler incelenmiştir. İncelenen ninniler konularına göre tasnif edilmiş, ninnilerde aktarılmak istenenler yorumlanmaya çalışılmıştır.
TÜRK KİŞİ ADLARINDAKİ SES BİLGİSEL ÖZELLİKLERİN CİNSİYET  TEMELLİ BİR KARŞILAŞTIRMASI
TÜRK KİŞİ ADLARINDAKİ SES BİLGİSEL ÖZELLİKLERİN CİNSİYET  TEMELLİ BİR KARŞILAŞTIRMASI
Yazar: Bozkurt, Ferdi
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: adbilim,kişi adları,erkek adları,kadın adları,eş zamanlı,art zamanlı

Türkçede adbilim alanında ve alt kolu olan kişi adları alanında geniş bir alanyazın vardır. Özellikle kişi adlarının kökeni, veriliş nedenleri, türlerine ilişkin; bildiri, makale, lisansüstü tez, kitap düzeyinde birçok değerli çalışma mevcuttur. Bu çalışma, 1936 yılında Besim Atalay tarafından yayımlanan Türk Adları adlı çalışma ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan Türkiye’de 1950 ve 2019 yılında T.C. vatandaşları arasında en çok kullanılan adlar arasındaki ses bilgisel bakımdan çeşitli ilişkileri saptayabilmek ve ortaya koyabilmek için yapılmıştır. Türk Adları isimli çalışmadaki adlar tarihî nitelik arz ettiği için bir bakıma art zamanlı veri setini, 1950-2019 yılı arasındaki güncel kişi adları listesi bir bakıma eş zamanlı bir veri setini oluşturmuştur. Çalışmada veri setini oluşturan Türk Adları adlı listede 2.252 ad, Güncel Kişi Adları adlı listede 642 ad vardır. Bu adların cinsiyete göre taşıdığı farklılıkları ve benzerlikleri ortaya koyabilmek için çalışmada adların; sözcük sayıları, hece yapıları, hece türleri, ilk ses birimleri, son ses birimleri, ünlü türleri, ünsüz türleri gibi özellikleri istatistiksel olarak incelenmiştir. Çalışmada erkek ve kadın adlarına ilişkin anlamlı ses bilgisel farklılıklar tespit edilmiştir

Türkçede adbilim alanında ve alt kolu olan kişi adları alanında geniş bir alanyazın vardır. Özellikle kişi adlarının kökeni, veriliş nedenleri, türlerine ilişkin; bildiri, makale, lisansüstü tez, kitap düzeyinde birçok değerli çalışma mevcuttur. Bu çalışma, 1936 yılında Besim Atalay tarafından yayımlanan Türk Adları adlı çalışma ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan Türkiye’de 1950 ve 2019 yılında T.C. vatandaşları arasında en çok kullanılan adlar arasındaki ses bilgisel bakımdan çeşitli ilişkileri saptayabilmek ve ortaya koyabilmek için yapılmıştır. Türk Adları isimli çalışmadaki adlar tarihî nitelik arz ettiği için bir bakıma art zamanlı veri setini, 1950-2019 yılı arasındaki güncel kişi adları listesi bir bakıma eş zamanlı bir veri setini oluşturmuştur. Çalışmada veri setini oluşturan Türk Adları adlı listede 2.252 ad, Güncel Kişi Adları adlı listede 642 ad vardır. Bu adların cinsiyete göre taşıdığı farklılıkları ve benzerlikleri ortaya koyabilmek için çalışmada adların; sözcük sayıları, hece yapıları, hece türleri, ilk ses birimleri, son ses birimleri, ünlü türleri, ünsüz türleri gibi özellikleri istatistiksel olarak incelenmiştir. Çalışmada erkek ve kadın adlarına ilişkin anlamlı ses bilgisel farklılıklar tespit edilmiştir
RACASTAN’DA DELHİ TÜRK SULTANLIĞI-HİNDU ÇEKİŞMESİ VE  RATANPÛR KALESİ
RACASTAN’DA DELHİ TÜRK SULTANLIĞI-HİNDU ÇEKİŞMESİ VE  RATANPÛR KALESİ
Yazar: Koç, Bilal
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Delhi,Türk,Racastan,Ratanpûr Kalesi,İltutmuş,Raziye,Alâeddin

Çalışmada, Racastan bölgesinin en muhkem kalesi olarak bilinen Ratanpûr Kalesi’nin -Delhi Türk Sultanlığı-Hindu çekişmesinde- oynadığı belirleyici rol konu edinilmiştir. Sultan İltutmuş ile başlayan Ratanpûr Kalesi seferleri keyfe keder düzenlenmiş bir akınlar manzumesi değildir. Delhi ve civarında kurulmak istenilen güvenli alanın ücra köşelerinden birisinde kalenin konumlanmış olması, zapt edilmesi gelen bir yer olarak belirmiştir. İltutmuş’un 1226 seferiyle başlayan ilk akın Hindû kalkanının kırılmasına dönük ilk girişim olup, 1301’de Sultan Alâeddin’in girişimiyle birlikte ancak sonuç alınabilen bir yer olmuştur. Racastan’daki asırlar öncesine dayanan Hindu kalkanının kırılmasına dönük gelişen seferlerin ana istinatgâhında olan husus, Delhi Türk sultanlarının tarihî süreci ve yapıyı bilerek hareket etmeleridir. Bir başka ifadeyle tarihî manalar içeren Ratanpûr, aynı zamanda bir de harp geleneğinin ve kültürünün derinliklerine işaret etmektedir. Çalışmada kalenin siyasi hâkimiyet özelinde yaşadığı kimlik değişimi, Hindu hâkimiyetinden Delhi Türk Sultanlığı hâkimiyeti, sürecinde yaşanan olaylar etrafında ele alınmıştır. Adı geçen kaleye dönük ilhamı veren ve tasarruf alarak harekete geçen İltutmuş’tan itibaren her defasında kendisini yenileyerek devam eden akınlar Delhi Türk Sultanlığını içeriden ve dışarıdan saldırılara açık bırakan bir yer olması nedeniyle tarihsel bir manaya ve kırılmaya da kaynaklık etmiştir.

Çalışmada, Racastan bölgesinin en muhkem kalesi olarak bilinen Ratanpûr Kalesi’nin -Delhi Türk Sultanlığı-Hindu çekişmesinde- oynadığı belirleyici rol konu edinilmiştir. Sultan İltutmuş ile başlayan Ratanpûr Kalesi seferleri keyfe keder düzenlenmiş bir akınlar manzumesi değildir. Delhi ve civarında kurulmak istenilen güvenli alanın ücra köşelerinden birisinde kalenin konumlanmış olması, zapt edilmesi gelen bir yer olarak belirmiştir. İltutmuş’un 1226 seferiyle başlayan ilk akın Hindû kalkanının kırılmasına dönük ilk girişim olup, 1301’de Sultan Alâeddin’in girişimiyle birlikte ancak sonuç alınabilen bir yer olmuştur. Racastan’daki asırlar öncesine dayanan Hindu kalkanının kırılmasına dönük gelişen seferlerin ana istinatgâhında olan husus, Delhi Türk sultanlarının tarihî süreci ve yapıyı bilerek hareket etmeleridir. Bir başka ifadeyle tarihî manalar içeren Ratanpûr, aynı zamanda bir de harp geleneğinin ve kültürünün derinliklerine işaret etmektedir. Çalışmada kalenin siyasi hâkimiyet özelinde yaşadığı kimlik değişimi, Hindu hâkimiyetinden Delhi Türk Sultanlığı hâkimiyeti, sürecinde yaşanan olaylar etrafında ele alınmıştır. Adı geçen kaleye dönük ilhamı veren ve tasarruf alarak harekete geçen İltutmuş’tan itibaren her defasında kendisini yenileyerek devam eden akınlar Delhi Türk Sultanlığını içeriden ve dışarıdan saldırılara açık bırakan bir yer olması nedeniyle tarihsel bir manaya ve kırılmaya da kaynaklık etmiştir.
DEYİMSEL SÖZCÜK BİRLİKTELİKLERİNİN SINIFLANDIRILMASI VE BİR  EŞDİZİMLİLİK KATEGORİSİ: DEYİMSEL EŞDİZİMLİLİK*
DEYİMSEL SÖZCÜK BİRLİKTELİKLERİNİN SINIFLANDIRILMASI VE BİR  EŞDİZİMLİLİK KATEGORİSİ: DEYİMSEL EŞDİZİMLİLİK*
Yazar: Ağca, Mustafa
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: deyim,eşdizimlilik,anlambilimi,sözdizimi,deyimsel eşdizimlilik

Bu çalışmada, Eski Türkçe metinlerde sıfatların eşdizimliliğinden hareketle deyimsel sözcük birliktelikleri kuramsal yaklaşımla sınıflandırılmıştır. Çalışmada, anlambilimsel yaklaşımla deyimsel birlikteliklerin belirlenmesinde ve birbirinden ayırt edilmesinde anlamsal şeffaflık (semantic transparency), anlam özelleşmesi (meaning specialization) ve genelleşme/ kalıplaşma (generalization/ formulaicity) ölçütleri kullanılmıştır.Eşdizimliliğin de dâhil olduğu deyimsel birlikteliklerin anlambilimsel sınıflandırılmasında, deyim ve sınırlı eşdizimlilik arasında deyimsel eşdizimlilik olarak adlandırılan bir geçiş kategorisi tasarlanmıştır. Dolayısıyla deyimle sınırlı eşdizimlilik arasındaki anlam olarak bulanık bölgeye deyimbilimi alanında kuramsal bir zemin oluşturulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, deyim ve serbest sözcük birlikteliği arasında bulunduğu kabul edilen eşdizimlilik kategorileri; deyimsel eşdizimlilik, sınırlı eşdizimlilik ve açık eşdizimliliktir.

Bu çalışmada, Eski Türkçe metinlerde sıfatların eşdizimliliğinden hareketle deyimsel sözcük birliktelikleri kuramsal yaklaşımla sınıflandırılmıştır. Çalışmada, anlambilimsel yaklaşımla deyimsel birlikteliklerin belirlenmesinde ve birbirinden ayırt edilmesinde anlamsal şeffaflık (semantic transparency), anlam özelleşmesi (meaning specialization) ve genelleşme/ kalıplaşma (generalization/ formulaicity) ölçütleri kullanılmıştır.Eşdizimliliğin de dâhil olduğu deyimsel birlikteliklerin anlambilimsel sınıflandırılmasında, deyim ve sınırlı eşdizimlilik arasında deyimsel eşdizimlilik olarak adlandırılan bir geçiş kategorisi tasarlanmıştır. Dolayısıyla deyimle sınırlı eşdizimlilik arasındaki anlam olarak bulanık bölgeye deyimbilimi alanında kuramsal bir zemin oluşturulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, deyim ve serbest sözcük birlikteliği arasında bulunduğu kabul edilen eşdizimlilik kategorileri; deyimsel eşdizimlilik, sınırlı eşdizimlilik ve açık eşdizimliliktir.
1538 VE 1557 YILLARINDA NİĞBOLU SANCAĞINDA KANUNİ SULTAN  SÜLEYMAN’A AİT HASLAR VE HASLARDAN ALINAN VERGİLER
1538 VE 1557 YILLARINDA NİĞBOLU SANCAĞINDA KANUNİ SULTAN  SÜLEYMAN’A AİT HASLAR VE HASLARDAN ALINAN VERGİLER
Yazar: Karagöz, Senem
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Niğbolu,Kanuni Sultan Süleyman,tımar sistemi,has,vergi,ekonomi

Niğbolu’nun fethinin ardından askerî ve idari yapının tesis edilmesi ile birlikte tımar sisteminin oluşturulması ve buna bağlı olarak nüfus, ekonomik kaynakların tespiti ve işlerliğini kazanması Kanuni Sultan Süleyman zamanında neredeyse şekillenmiştir. Yerel nüfus ve onların sakin oldukları yerleşim birimlerinin yanı sıra bölge, fethin ardından Anadolu’dan yoğun bir göç almış ve yeni araziler dirlik sistemine dâhil edilmeye başlanmıştır. Çalışılan bölgede eski gayrimüslim yerleşim birimleri ve nüfusunun da bu sisteme dâhil edildiği hatta voynuk köylerin has köy statüsünde olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada öncelikle has statüsünde kaydedilen araziler, nüfus ve yapısı, ziraihayvancılık faaliyetleri ve bunlara bağlı olarak vergi kalemleri her dönem içerisinde değerlendirilmeye gidilmiş, sonrasında, iki dönem arasında yaşanan değişim ve gelişim ortaya konulmaya çalışılmıştır. Değerlendirilen iki dönem arasında has statülü araziler artarken nüfus ve buna bağlı olarak gelirlerin de arttığı izlenmiştir. Bu anlamda has arazilerin nüfusu çekmede önemli bir etken oldukları da görülmüştür

Niğbolu’nun fethinin ardından askerî ve idari yapının tesis edilmesi ile birlikte tımar sisteminin oluşturulması ve buna bağlı olarak nüfus, ekonomik kaynakların tespiti ve işlerliğini kazanması Kanuni Sultan Süleyman zamanında neredeyse şekillenmiştir. Yerel nüfus ve onların sakin oldukları yerleşim birimlerinin yanı sıra bölge, fethin ardından Anadolu’dan yoğun bir göç almış ve yeni araziler dirlik sistemine dâhil edilmeye başlanmıştır. Çalışılan bölgede eski gayrimüslim yerleşim birimleri ve nüfusunun da bu sisteme dâhil edildiği hatta voynuk köylerin has köy statüsünde olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada öncelikle has statüsünde kaydedilen araziler, nüfus ve yapısı, ziraihayvancılık faaliyetleri ve bunlara bağlı olarak vergi kalemleri her dönem içerisinde değerlendirilmeye gidilmiş, sonrasında, iki dönem arasında yaşanan değişim ve gelişim ortaya konulmaya çalışılmıştır. Değerlendirilen iki dönem arasında has statülü araziler artarken nüfus ve buna bağlı olarak gelirlerin de arttığı izlenmiştir. Bu anlamda has arazilerin nüfusu çekmede önemli bir etken oldukları da görülmüştür
BUDİZMİN FAXIANG EKOLÜNDEN ESKİ UYGURCA BİR FRAGMAN  (3. BÖLÜM, 19. YAPRAK)
BUDİZMİN FAXIANG EKOLÜNDEN ESKİ UYGURCA BİR FRAGMAN  (3. BÖLÜM, 19. YAPRAK)
Yazar: Uzunkaya, Uğur
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: : Budizm,Mahāyāna ekolü,Faxiang ekolü,Eski Uygurca,metin neşri

Eski Uygur edebiyatını İpek Yolu dinlerinden Budizm, Manihaizm ve Nasturi Hristiyanlığa ilişkin dinî eserlerin tercümeleri oluşturmaktadır. Budizmin iki temel kavrayışından biri olan Mahāyāna ekolü temelinde gelişen Faxiang ekolü de bu çalışmanın konusunu oluşturur. Faxiang ekolünün temelleri 602-664 tarihleri arasında yaşamış olan Xuanzang (玄奘) tarafından atılmıştır ve bu ekolün esas ilkeleri Xuanzang’ın Cheng weishi lun (成唯識論) ‘Mutlak Şuur Nazariyesi Hakkında Hitabe’ adlı eserine dayanmaktadır. Bu yazı Berlin Brandenburg Bilimler Akademisi Turfan Koleksiyonu’nda Mainz 785 (T II Y 52) arşiv numarasıyla korunan bir fragmanın neşri hakkındadır. Mevzubahis fragman Budizmin Faxiang ekolüne ilişkin metinlerin yer aldığı bir derleme eser veya mecmua olarak tanımlanabilecek bir yazma eserin 3. bölümünün 19. yaprağını oluşturmaktadır. Mainz 785’in (T II Y 52) ön sayfasında 24, arka sayfasında ise 25 satırlık bir Eski Uygurca metin korunabilmiştir. Bu çalışma mezkur fragmanın yazı çevirimi ve harf çevirisini, Türkiye Türkçesine aktarımını, metne ilişkin notlarını ve dizini de içeren sözlüğünü ihtiva etmektedir.

Eski Uygur edebiyatını İpek Yolu dinlerinden Budizm, Manihaizm ve Nasturi Hristiyanlığa ilişkin dinî eserlerin tercümeleri oluşturmaktadır. Budizmin iki temel kavrayışından biri olan Mahāyāna ekolü temelinde gelişen Faxiang ekolü de bu çalışmanın konusunu oluşturur. Faxiang ekolünün temelleri 602-664 tarihleri arasında yaşamış olan Xuanzang (玄奘) tarafından atılmıştır ve bu ekolün esas ilkeleri Xuanzang’ın Cheng weishi lun (成唯識論) ‘Mutlak Şuur Nazariyesi Hakkında Hitabe’ adlı eserine dayanmaktadır. Bu yazı Berlin Brandenburg Bilimler Akademisi Turfan Koleksiyonu’nda Mainz 785 (T II Y 52) arşiv numarasıyla korunan bir fragmanın neşri hakkındadır. Mevzubahis fragman Budizmin Faxiang ekolüne ilişkin metinlerin yer aldığı bir derleme eser veya mecmua olarak tanımlanabilecek bir yazma eserin 3. bölümünün 19. yaprağını oluşturmaktadır. Mainz 785’in (T II Y 52) ön sayfasında 24, arka sayfasında ise 25 satırlık bir Eski Uygurca metin korunabilmiştir. Bu çalışma mezkur fragmanın yazı çevirimi ve harf çevirisini, Türkiye Türkçesine aktarımını, metne ilişkin notlarını ve dizini de içeren sözlüğünü ihtiva etmektedir.
SALTUK-NAME’NİN MERCEĞİNDEN İSLAMLAŞMA SÜRECİ
SALTUK-NAME’NİN MERCEĞİNDEN İSLAMLAŞMA SÜRECİ
Yazar: Karamustafa, Ahmet
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: saltukname,islamlaşma,islamiyet

On üçüncü, on dördüncü ve on beşinci yüzyıllar boyunca Arapça, Farsça ve Türkçe popüler-halk edebiyatı üretimi ve yayılımında belirgin bir artış söz konusudur. Bu dönemde üç büyük Orta Doğu İslami dillerde oldukça zengin sözlü popüler edebiyat (romans/ destanlar, masal serileri, popüler hagiografiler) ilk kez yazıya geçirilmiştir (Arapça literatür hakkında detaylı ve genel gözlemler için bkz, Health 1990: 423-439, Pellat 1968: 607-709, Brujin 1971: 465-474, Hanaway 1971: 139-160, Türkçe için bkz. Boratay 1965, 1-170). Bu süreçte eski türler yenilendi, yeni türler ortaya çıktı ve yazılı popüler edebiyat gelenekleri mevcut sözlü destan ve masallarla yan yana gelişti. Canlılığını ve gelişimini modern dönemde de sürdüren ve muhafaza eden popüler edebiyat külliyatı, modern dönem öncesi Ortadoğu Müslüman topluluklarının halk inançları ve düşünce alışkanlıkları, zihniyet dünyası hakkında şüphesiz en zengin bilgi kaynaklarıdır. Bu çalışmada, bahsedilen geniş külliyatın başat bir örneği olan Saltuk-name’ye yansıyan İslami kavramlar ve bilgiler ortaya konmaya çalışıldı.

On üçüncü, on dördüncü ve on beşinci yüzyıllar boyunca Arapça, Farsça ve Türkçe popüler-halk edebiyatı üretimi ve yayılımında belirgin bir artış söz konusudur. Bu dönemde üç büyük Orta Doğu İslami dillerde oldukça zengin sözlü popüler edebiyat (romans/ destanlar, masal serileri, popüler hagiografiler) ilk kez yazıya geçirilmiştir (Arapça literatür hakkında detaylı ve genel gözlemler için bkz, Health 1990: 423-439, Pellat 1968: 607-709, Brujin 1971: 465-474, Hanaway 1971: 139-160, Türkçe için bkz. Boratay 1965, 1-170). Bu süreçte eski türler yenilendi, yeni türler ortaya çıktı ve yazılı popüler edebiyat gelenekleri mevcut sözlü destan ve masallarla yan yana gelişti. Canlılığını ve gelişimini modern dönemde de sürdüren ve muhafaza eden popüler edebiyat külliyatı, modern dönem öncesi Ortadoğu Müslüman topluluklarının halk inançları ve düşünce alışkanlıkları, zihniyet dünyası hakkında şüphesiz en zengin bilgi kaynaklarıdır. Bu çalışmada, bahsedilen geniş külliyatın başat bir örneği olan Saltuk-name’ye yansıyan İslami kavramlar ve bilgiler ortaya konmaya çalışıldı.
FİRDAVS GİLMİTDİNOVNA HİSAMİTDİNOVA
FİRDAVS GİLMİTDİNOVNA HİSAMİTDİNOVA
Yazar: Yazıcı Ersoy, Habibe
Dergi: Gazi Türkiyat No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: FİRDAVS GİLMİTDİNOVNA HİSAMİTDİNOVA,anı,türkolog

Rusya Federasyonu Bilimler Akademisi Üyesi,Ufa Federal Araştırma Merkezi Tarih, Dil ve Edebiyat Enstitüsünün Başkanı, Başkurdistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi üyesi ünlü Türkolog Prof. Dr. Firdavs Gilmitdin kızı Hisamitdinova (Firdaus Gilmitdinovna Hisamitdinova)’nın Gazi Türkiyat Dergisinin bu sayısında “Başkurt Mitolojisinde Halk Hekimleri”adlı bir yazısı yer almaktadır. Sayın Hocamızın meslek hayatının 70. yılını kutladığı bu yılda bizlerde dergi ekibi olarak kendisini kutlar, başarılı çalışmalarının artarak devamını dilerken, dergimizin bu sayısına yapmış olduğu katkıdan dolayı teşekkür ederiz. Bu münasebetle Sayın Hocamızın başarılı hayatı ve bugüne kadarki çalışmaları hakkında kısaca bilgi vermek isteriz.

Rusya Federasyonu Bilimler Akademisi Üyesi,Ufa Federal Araştırma Merkezi Tarih, Dil ve Edebiyat Enstitüsünün Başkanı, Başkurdistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi üyesi ünlü Türkolog Prof. Dr. Firdavs Gilmitdin kızı Hisamitdinova (Firdaus Gilmitdinovna Hisamitdinova)’nın Gazi Türkiyat Dergisinin bu sayısında “Başkurt Mitolojisinde Halk Hekimleri”adlı bir yazısı yer almaktadır. Sayın Hocamızın meslek hayatının 70. yılını kutladığı bu yılda bizlerde dergi ekibi olarak kendisini kutlar, başarılı çalışmalarının artarak devamını dilerken, dergimizin bu sayısına yapmış olduğu katkıdan dolayı teşekkür ederiz. Bu münasebetle Sayın Hocamızın başarılı hayatı ve bugüne kadarki çalışmaları hakkında kısaca bilgi vermek isteriz.