Kuzey Azerbaycan’da Modern Ulusal Kimliğin Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış
A General Overvıew of the Development of Modern National Identity in Northern Azerbaijan
Yazar: Turan, Refik
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 61, 2017
Anahtar kelimeler: Kuzey Azerbaycan,Azerbaycanlılık,Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ; Northern Azerbaijan,Azerbaijani,Democratic Republic of Azerbaijan

Kuzey Azerbaycan’da modern ulusal kimliğin gelişimi Çarlık hâkimiyeti altında, 19. yüzyılın 2. yarısından itibaren başlamış ve bu dönemin sonuna gelindiğinde ümmet anlayışından ulus anlayışına geçiş önemli ölçüde tamamlanmıştır. Bu dönemde “Türklük” ve “Azerbaycanlılık” iki temel kimlik tanımı olarak ön plana çıkmıştır. 1918 yılında Azerbaycan tarihinin ilk modern ulus devleti olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla Kuzey Azerbaycan’da ulus anlayışı uygulama aşamasına geçmiş, Kuzey Azerbaycan halkının, dilinin ve vatanının adı belirlenmiştir. SSCB döneminde Kuzey Azerbaycan’da içeriği sosyalist ideoloji ve Rus değerleriyle desteklenen bir “Azerbaycanlılık” kimliğinin oluşturulmasına gayret edilmiştir. SSCB yönetiminin Ruslaştırma yönündeki tüm çabalarına rağmen Kuzey Azerbaycan halkı devletin yıkılışına kadar kendi ulusal kimliğini ve dilini korumuştur. 1991 yılında bağımsızlığın ilanı süreciyle eşzamanlı gelişen Ermenilerin Dağlık Karabağ’ı işgali ve “Kanlı Yanvar” olayı bağımsızlık sürecini ve Ermeni-Rus-SSCB yönetimi karşıtlığında Türk- Azerbaycan ulusal kimliğinin gelişimini hızlandırmıştır. Ebulfez Elçibey döneminde SSCB döneminde uygulanan “Sovyetleştirme” ve “Ruslaştırma” politikalarının etkilerini ortadan kaldırmak için ulusal politikalara hız verilmiştir. 1993 yılında Haydar Aliyev’in devlet başkanı olmasından sonra “Türklüğün” ve “İslamlığın” temel unsur olarak görüldüğü laik “Azerbaycanlılık” kimliği kapsayıcı bir üst kimlik olarak benimsenmiştir.

The development of modern national identity in Northern Azerbaijan started from the second half of 19th century under the rule of czarism, the transition from the Islam community concept to the nation concept when the tsarist administration came to end. In this era, the concepts of being Turk and Azerbaijani came into prominence as two basic identity descriptions. With the foundation of Democratic Republic of Azerbaijan which is the first modern nation state of Azerbaijan history, the nation perception in the Northern Azerbaijan went into a phase of implementation, the name of the language and the motherland of Northern Azerbaijan people was determined. In the era of USSR there was effort to establish an identity of Azerbaijan supported by the socialist ideology and the Russian values. Despite all the efforts of USSR administration to russity, the Northern Azerbaijan people protected their own national identity and language till the state collapsed. The process of independence in 1991 and simultaneously the occupations of Nagomo Karabakh by the Armenians and the Bloody Yanvar events accelerated the independence process and the development of Turkish-Azerbaijan identify against the Armenian-Russian-USSR administration. To remove the impacts of soviet update and the russification policies in the era of Ebulfez Elçibey, in the era of USSR the national policies have been accelerated. After Haydar Aliyev became the president in 1993, the identity of secular Azerbaijan considered as the basic factor of Turkishness and Islamism was adopted as inclusive upper identity.