Fuzûlî’nin Beng ü Bâde Mesnevisindeki Temsillere Yeni Bir Bakış ve Bu Temsillerin Sosyal Eleştiri Bağlamında Değerlendirilmesi
A New Perspective on the Allegories in Fuzûlî’s Beng ü Bâde Mesnevi and an Evaluation of These Allegories in the Context of Social Criticism
Yazar: Gerek, Melek; Arslan, Mustafa
Dergi: Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature ; Klasik Türk Edebiyatı ; Fuzulî,Beng ü Bâde,allegory,social critisim ; Fuzulî,Beng ü Bâde,temsil,sosyal eleştiri

Toplumsal bilinç ile edebiyat, birbirinden ayrı düşünülemeyecek iki kavramdır. Edebiyat, içinde doğduğu toplumun aynası olmakla kalmaz, aynı zamanda o toplumu dönüştürme potansiyeline de sahiptir. Bu bağlamda klasik Türk edebiyatı şairlerinin duygu, düşünce ve deneyimlerini aktarmada önemli bir nazım şekli olarak öne çıkan mesneviler, toplumsal yapıyı ve dönemsel sorunları ele aldıklarında, dönemin kültürel ve sosyal dokusuna dair değerli ipuçları sunar. Fuzûlî’nin Beng ü Bâde adlı mesnevisi de bu yaklaşımla ele alındığında şairin, yaşadığı dönemin zihniyetini ve toplumsal yapısını anlamamıza ışık tutan önemli veriler sunduğu görülmektedir. Beng ü Bâde, temsilî bir mesnevidir. Şair, mesnevide geçen kahramanların neleri temsil ettiğini ve eserin yazılış amacını doğrudan açıklamamış, bu konu hakkında okura çeşitli ipuçları sunarak farklı yorumlara kapı aralamıştır. Makalede bu konu hakkındaki değerlendirmelerin isabetli olup olmadığı değerlendirilmiştir. Literatürde daha önce dile getirilmemiş bir bakış açısı ile mesnevi yorumlanmaya çalışılmıştır. Ardından mesnevideki kahramanların temsil ettikleri üzerinden sosyal eleştiriler tespit edilerek mesnevinin toplumsal hayatla olan derin ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmış ve mesnevi edebiyatının farklı bir sosyal işlevine dikkat çekilmiştir.

Literature and social consciousness are two concepts that cannot be considered separately. Literature not only serves as a mirror reflecting the society in which it emerges but also has the potential to transform that society. In this context, mesnevis, which stand out as a significant poetic form for classical Turkish literature poets to convey their emotions, thoughts, and experiences, provide valuable insights into the cultural and social fabric of their time when they address societal structures and contemporary issues. When examined from this perspective, Fuzûlî’s Beng ü Bâde offers important data that help us understand the mindset and social structure of the period in which the poet lived. Beng ü Bâde is an allegorical mesnevi. The poet does not explicitly state what the characters in the mesnevi represent or the purpose behind writing the work; instead, he provides various clues to the reader, allowing room for different interpretations. This article evaluates the accuracy of such interpretations. The mesnevi has been analyzed from a previously unexplored perspective in the literature. Subsequently, social critiques were identified through the representations of the characters in the mesnevi, and an attempt was made to reveal the deep relationship between the mesnevi and social life, while also drawing attention to a different social function of mesnevi literature.