Okul Etkililiğinin Önündeki Engellere İlişkin Okul Müdürlerinin Görüşleri
Okul Etkililiğinin Önündeki Engellere İlişkin Okul Müdürlerinin Görüşleri
Yazar: Özkaya, Ferit
Dergi: Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, Vol. 9 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education ; Alan Eğitimleri ; Okul etkililiği,okul müdürü,okul geliştirme

Okul etkililiğinin temelinde okulun gelişimsel ihtiyaçlarını belirleyerek okuldaki eğitimsel ve öğretimsel amaçları gerçekleştirmeye yönelik okulun iç ve dış öğelerini etkin kılma, iyileştirme ve güçlendirme çabaları vardır. Bu araştırmanın temel amacı, okulların etkililiğini engelleyen unsurlar üzerine okul yöneticilerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırma, durum çalışması desenlerinden bütüncül çoklu durum deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimim çeşitlilik örneklem yöntemine göre belirlenmiştir. Bu amaçla 2020–2021 eğitim öğretim yılında Kocaeli ili Kartepe ilçesinde ortaokul kademesinde görev yapan 7 okul müdürü araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Gönüllülük esası doğrultusunda belirlenen gruba, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Sonrasında açık uçlu sorular hazırlanmıştır. Soruların katılımcı grubuna uygunluğu konusunda uzmanların görüşleri alınmıştır. Uzmanlardan gelen eleştiri ve öneriler sonucunda formun son hali katılımcılara uygulanmıştır. Verilerin analizinde, nitel veri analizi tekniklerinden betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. İçerik analizine tabi tutulan veriler, araştırmacı tarafından düzenlenmiş ve temalar ile ilişkilendirilerek yorumlanmıştır. Temalar kategori oluşturma yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda, okul etkililiğinin önündeki engellerle ilgili eğitim sistemine bağlı engeller, mesleki gelişimin önündeki engeller, yönetimsel faktörlerden kaynaklı engeller, öğretmen kaynaklı engeller, öğrenci kaynaklı engeller, öğrenme öğretme ve sürecini niteliğini etkileyen engeller, okul ortamına bağlı engeller ve aile, çevre ve fiziki İmkânların etkisine bağlı engeller olmak üzere sekiz alt tema altında gruplandırılmıştır. Bu alt temalarda en fazla ifade edilen kodların yoğun ve sonuç odaklı müfredat, çalışanın teşvik edilmemesi, fırsat eşitliğinde adaletsizlik, mesleki tükenmişlik, kariyer imkânının olmaması, mesleki yetersizlik, mesleki güvenceye bağlı rahatlık, otoriter tutum, negatif eğilimler, değişime ve gelişime ayak uyduramama, tükenmişlik, etkisiz sınıf yönetimi becerisi, yeniliğe ve değişime karşı direnç, ön bilgi ve beceride yetersizlik, okula değer vermeme, sosyal, kültürel ve spor faaliyetlerinin yetersizliği, kazanmaya dayalı değerlendirme sistemi, mutsuz ve huzursuz ortam, söylenti ve dedikodu, adaletsiz tutumlar ve uygulamalar, iletişim eksikliği ve güvensizlik, bilinçsiz ve eğitimsiz veli tutumları, veli ilgisizliği, düşük sosyoekonomik ve kültürel çevre olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda okul müdürlerinin okulu etkili kılmaya çalışırken; çok farklı ve karmaşık yapıdaki eğitim sistemi, çeşitli sosyokültürel ve ekonomik özellikler, karşılanması gereken politik ve toplumsal beklentiler, fiziksel ve donanımsal ihtiyaçlar mücadele edilmesi gereken engeller olarak karşısına çıkmaktadır.

Okul etkililiğinin temelinde okulun gelişimsel ihtiyaçlarını belirleyerek okuldaki eğitimsel ve öğretimsel amaçları gerçekleştirmeye yönelik okulun iç ve dış öğelerini etkin kılma, iyileştirme ve güçlendirme çabaları vardır. Bu araştırmanın temel amacı, okulların etkililiğini engelleyen unsurlar üzerine okul yöneticilerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırma, durum çalışması desenlerinden bütüncül çoklu durum deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimim çeşitlilik örneklem yöntemine göre belirlenmiştir. Bu amaçla 2020–2021 eğitim öğretim yılında Kocaeli ili Kartepe ilçesinde ortaokul kademesinde görev yapan 7 okul müdürü araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Gönüllülük esası doğrultusunda belirlenen gruba, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Sonrasında açık uçlu sorular hazırlanmıştır. Soruların katılımcı grubuna uygunluğu konusunda uzmanların görüşleri alınmıştır. Uzmanlardan gelen eleştiri ve öneriler sonucunda formun son hali katılımcılara uygulanmıştır. Verilerin analizinde, nitel veri analizi tekniklerinden betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. İçerik analizine tabi tutulan veriler, araştırmacı tarafından düzenlenmiş ve temalar ile ilişkilendirilerek yorumlanmıştır. Temalar kategori oluşturma yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda, okul etkililiğinin önündeki engellerle ilgili eğitim sistemine bağlı engeller, mesleki gelişimin önündeki engeller, yönetimsel faktörlerden kaynaklı engeller, öğretmen kaynaklı engeller, öğrenci kaynaklı engeller, öğrenme öğretme ve sürecini niteliğini etkileyen engeller, okul ortamına bağlı engeller ve aile, çevre ve fiziki İmkânların etkisine bağlı engeller olmak üzere sekiz alt tema altında gruplandırılmıştır. Bu alt temalarda en fazla ifade edilen kodların yoğun ve sonuç odaklı müfredat, çalışanın teşvik edilmemesi, fırsat eşitliğinde adaletsizlik, mesleki tükenmişlik, kariyer imkânının olmaması, mesleki yetersizlik, mesleki güvenceye bağlı rahatlık, otoriter tutum, negatif eğilimler, değişime ve gelişime ayak uyduramama, tükenmişlik, etkisiz sınıf yönetimi becerisi, yeniliğe ve değişime karşı direnç, ön bilgi ve beceride yetersizlik, okula değer vermeme, sosyal, kültürel ve spor faaliyetlerinin yetersizliği, kazanmaya dayalı değerlendirme sistemi, mutsuz ve huzursuz ortam, söylenti ve dedikodu, adaletsiz tutumlar ve uygulamalar, iletişim eksikliği ve güvensizlik, bilinçsiz ve eğitimsiz veli tutumları, veli ilgisizliği, düşük sosyoekonomik ve kültürel çevre olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda okul müdürlerinin okulu etkili kılmaya çalışırken; çok farklı ve karmaşık yapıdaki eğitim sistemi, çeşitli sosyokültürel ve ekonomik özellikler, karşılanması gereken politik ve toplumsal beklentiler, fiziksel ve donanımsal ihtiyaçlar mücadele edilmesi gereken engeller olarak karşısına çıkmaktadır.