Toplumsal Bellek Kaydı Olarak Ara Güler’in Meyhane Fotoğrafları
Tavern Photographs of Ara Guler as a Social Memory Record
Yazar: Yenici, Melis
Dergi: Art-Sanat No. 14, 2019
Anahtar kelimeler: Social Memory,Documentary Photography,Ara Guler,Tavern ; Toplumsal Bellek,Belgesel Fotoğraf,Ara Güler,Meyhane

Fotoğrafın belge özelliği taşıması, icadından bu yana toplumsal bellek ile ilişkisi sorgulanan bir araç olmasını sağlamıştır. Bu çalışmada da, Türk fotoğrafçılığının önde gelen isimlerinden Ara Güler’in, İstanbul meyhane kültürünü yansıtan fotoğraflarının toplumsal bellek bağlamında incelenmesi amaçlanmaktadır. Fotoğrafın toplumsal bellek ile olan ilişkisi sadece görsel anlatı boyutunda değil, sosyolojik olarak da irdelenmiştir. İlk bölümde Maurice Halbwachs’ın geliştirdiği toplumsal bellek kuramı ve Jan Assmann’ın geliştirdiği kültürel bellek kuramları daha sonra toplumsal bellek ile bağlantısı olan fotoğraf türü ve belgesel fotoğrafçılık tarihsel olarak açıklanmıştır. İkinci bölümde İstanbul meyhane kültürü aktarılmıştır. Tarihi 3000 yıl öncesine uzanan İstanbul, bir liman kenti olması sebebiyle güçlü bir meyhane geleneğine sahiptir, ikinci bölümün devamında da bu güçlü gelenek, Evliya Çelebi’nin 17. yüzyıl İstanbul’undaki meyhaneler ve oradaki yaşam ile ilgili aktardığı geniş bilgiler ışığında incelenmiştir. Bu bölümün sonunda Türk fotoğrafçılığının önde gelen isimlerinden Ara Güler’in 50’li ve 60’lı yıllarda İstanbul’un koltuk meyhanelerinde ve sazlı meyhanelerinde çekmiş olduğu fotoğraflar ve bu fotoğrafların toplumsal bellek ile bağlantısı aktarılmıştır. Güler’in çektiği bu fotoğrafların bugün artık nostaljik bir kavram olarak görülen bu tür meyhaneleri hatırlayabilmemiz için birer işaret noktası ve önemli toplumsal bellek kayıtları olduğu sonucuna varılmıştır.

The documentary feature of photography has been associated with social memory since its invention. This study aims to examine the photographs of Ara Güler, one of the leading names of Turkish photography, reflecting Istanbul tavern culture in the context of social memory. The relationship between photography and social memory is examined not only in terms of visual narrative but also sociologically. In the first section, social memory theory developed by Maurice Halbwachs, cultural memory theories developed by Jan Assmann, and then documentary photography, which is the type of photography connected with social memory, are explained historically. In the second section, the culture of Istanbul’s taverns is described. Istanbul, whose history goes back 3000 years, has a strong tavern tradition as it is a port city. In the second section, this powerful tradition is examined in the light of Evliya Çelebi’s extensive knowledge of life in 17th century Istanbul and specifically of the city’s traditional taverns. Also in the second section, after the history of alcoholic beverages and the culture of Istanbul’s taverns has been described, we examine Ara Güler’s photographs of the 1950’s and 1960’s taken in the taverns and “Koltuk Meyhaneleri” of Istanbul. It was concluded that these photographs taken by Güler are both a reference point and an important social memory record enabling future generations to remember these taverns which are now seen as a nostalgic concept.