İnsan Kaynaklı Etmenlerin Murgul Deresinin Bazı Su Kalitesi Parametreleri Üzerindeki Zamansal ve Mekânsal Etkilerinin Belirlenmesi
Determining the Temporal and Spatial Effects of Human Induced Interventions on Some Water Quality Parameters of Murgul Creek
Yazar: Osmanaoğlu, Şenol; Özalp, Mehmet
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 9 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Environmental Sciences ; Çevre Bilimleri ; Watershed,Water Quality,Land Use,Heavy Metal,Murgul Creek ; Havza,Su Kalitesi,Arazi Kullanımı,Sediment,Ağır Metal,Murgul Deresi

Akarsu havzalarının ürettiği suların kalitesi ve miktarı üzerinde insan kaynaklı olumsuz etmenlerin bazı olumsuz sonuçlara (kirlilik, su rejiminde değişimler, akım miktarındaki azalmalar, vb.) yol açtığı bilinmektedir. Murgul Deresi de sınırları içerisinde açık işletme madencilik çalışmaları, çoklu nehir tipi hidroelektrik santralleri (NT-HES), yeni yol yapımları ve yerleşim alanlarının genişlemesi vb. faaliyetleri barındıran bir havzadır. Buradan yola çıkarak, bu araştırmada, söz konusu bu faaliyetler neticesinde Murgul Deresinin su kalitesi ve rejimi ile askıda taşıdığı sediment miktarının hem zamansal hem de noktasal bazda mevcut durumunun bilimsel verilerle ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu amaçla, Murgul Deresi boyunca belirlenen toplam 12 örnekleme noktasında su sıcaklığı, pH, elektriksel iletkenlik (Eİ), tuzluluk, toplam çözünmüş madde (TÇM), çözünmüş oksijen (ÇO), nitrat azotu (NO3-N) ve amonyum azotu (NH4-N) parametreleri bir yıl süresince aylık olarak ölçülmüştür. Ayrıca, askıda katı madde (AKM) miktarı ile aylık debi değerleri yanında özellikle madencilik faaliyetlerinin yaratacağı olası ağır metal kirliliğini belirlemek için su örneklerinde arsenik (As), kadmiyum (Cd), bakır (Cu), demir (Fe), kurşun (Pb) ve çinko (Zn) analizleri de yapılmıştır. Sonuçlar değerlendirildiğinde, madencilik faaliyetlerine yakın noktadaki su örneklerinde iletkenlik (438,82 μS/cm), tuzluluk (0,30 mg/L), TÇM (400,25 mg/L), NH4-N (0,19 mg/L), NO3-N (5,20 mg/L) ve AKM (143,69 mg/L) değerlerinin doğal ve yerleşim alanlarındaki noktalara nazaran istatiksel olarak daha yüksek olduğu görülmüştür. Buna ek olarak, deredeki suda ölçülen Cu (5669 µg/L), Fe (4647 µg/L), Pb (43 µg/L) ve Zn (2837 µg/L) değerlerinin maden sahası çıkışındaki M5 ölçüm noktasında istatiksel anlamda en yüksek olduğu belirlenmiştir.

It is known that human-induced damaging factors on the quality and quantity of water produced by river watersheds cause some negative consequences (pollution, changes in water regime, decreases in flow rate, etc.). Murgul Creek consists of such factors as well, including open pit mining works, multiple run-of-river hydroelectric power plants (RoR-HEPP), new road constructions and expansion of residential areas within its borders. From this point of view, in this research, the aim was to reveal scientific data -both temporal and spatial- on the status of water quality, flow regime and the amount of suspended particles in Murgul Creek caused by these activities. For this purpose, water temperature, pH, electrical conductivity (EC), salinity, total dissolved matter (TDM), dissolved oxygen (DO), nitrate nitrogen (NO3-N) and ammonium nitrogen (NH4-N) parameters were measured monthly for one year at 12 sampling points along the Murgul Creek. In addition, besides determining the amount of suspended solid particles (SSP) and monthly flow rates, analyses were made for arsenic (As), cadmium (Cd), copper (Cu), iron (Fe), lead (Pb) and zinc (Zn) in water samples for a possible heavy metal pollution caused by mining activities. When the results were evaluated, the values of conductivity (438.82 μS/cm), salinity (0.30 mg/L), TDM (400.25 mg/L), NH4-N (0.19 mg/L) NO3-N (5.20 mg/L) and SSP (143.69 mg/L) in water samples close to the mining activities were found to be statistically higher compared to sampling points near the natural and residential areas. In addition, it was determined that Cu (5669 µg/L), Fe (4647 µg/L), Pb (43 µg/L) and Zn (2837 µg/L) values measured in the creek water were statistically the highest at the M5 measurement point at the exit of the mining site.