Medreselerde Geceleyenlerin Profilleri Üzerine Bir Deneme: Tokat Medreseleri Örneği (1830-1847)
Medreselerde Geceleyenlerin Profilleri Üzerine Bir Deneme: Tokat Medreseleri Örneği (1830-1847)
Yazar: Hanilçe, Murat
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 21 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Tokat,medrese,talebe,profil

Orta Karadeniz bölümünün iç kesimlerinde kalan Tokat şehri, merkezindebulundurduğu medreselerle Osmanlı döneminde çevresine de eğitim hizmetlerisunan önemli bir merkezdi. Şehir, ticari canlılığı, kültürel birikimi ve sosyalimkânlarıyla çok sayıda öğrenciyi kendisine çekmekteydi. Medrese geleneğiTürklerin Anadolu’ya girişi kadar eski olan bu şehrin medreseleri XIX. yüzyılınilk yarısında da canlılığını sürdürmekteydi. Tokat medreselerinin ya daTürkiye’deki medreselerin mimarisi, sanat tarihi açısından önemi, vakıflarlailişkileri, şehir yaşamındaki yeri vb. konularda şu ana kadar yapılmış çeşitliakademik yayınlar bulunmaktadır. Ancak, belirli bir dönemde medreselerdegeceleyen, bu yapılara gelip-giden öğrenciler ve bunların özellikleri hakkındaherhangi bir yayın bulunmamaktadır. Bu çalışmada, XIX. yüzyıl ortalarında,medreselerinde ilim tahsil etmek üzere başka yörelerden Tokat şehrine gelentalebelerin profili çıkarılmaya çalışılmıştır. XIX. yüzyıla ait Tokat NüfusDefterlerinin kaynaklık ettiği bu çalışma ile çeşitli bölgelerden gelipTokat’taki medreselerde geceleyen öğrencilerin yaşları, nereden geldikleri,nereye hareket ettikleri, fiziki görünümleri açıklayıcı bilgilerle tasnif vetahlil edilmiştir. Adı geçen konu, 1830-1850 yılları arasında tutulmuş Tokat’aait 28 adet nüfus defteri üzerinden seçilen beş adet yabancı Müslim defterindenderlenen bilgilerle ortaya konulmuştur. Bu yönüyle nüfus defterlerinin aynızamanda Osmanlı ülkesinde medreseler ve medreselerde okuyan yabancı öğrencileriaydınlatmadaki rolü de yerel ölçekte ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

Orta Karadeniz bölümünün iç kesimlerinde kalan Tokat şehri, merkezindebulundurduğu medreselerle Osmanlı döneminde çevresine de eğitim hizmetlerisunan önemli bir merkezdi. Şehir, ticari canlılığı, kültürel birikimi ve sosyalimkânlarıyla çok sayıda öğrenciyi kendisine çekmekteydi. Medrese geleneğiTürklerin Anadolu’ya girişi kadar eski olan bu şehrin medreseleri XIX. yüzyılınilk yarısında da canlılığını sürdürmekteydi. Tokat medreselerinin ya daTürkiye’deki medreselerin mimarisi, sanat tarihi açısından önemi, vakıflarlailişkileri, şehir yaşamındaki yeri vb. konularda şu ana kadar yapılmış çeşitliakademik yayınlar bulunmaktadır. Ancak, belirli bir dönemde medreselerdegeceleyen, bu yapılara gelip-giden öğrenciler ve bunların özellikleri hakkındaherhangi bir yayın bulunmamaktadır. Bu çalışmada, XIX. yüzyıl ortalarında,medreselerinde ilim tahsil etmek üzere başka yörelerden Tokat şehrine gelentalebelerin profili çıkarılmaya çalışılmıştır. XIX. yüzyıla ait Tokat NüfusDefterlerinin kaynaklık ettiği bu çalışma ile çeşitli bölgelerden gelipTokat’taki medreselerde geceleyen öğrencilerin yaşları, nereden geldikleri,nereye hareket ettikleri, fiziki görünümleri açıklayıcı bilgilerle tasnif vetahlil edilmiştir. Adı geçen konu, 1830-1850 yılları arasında tutulmuş Tokat’aait 28 adet nüfus defteri üzerinden seçilen beş adet yabancı Müslim defterindenderlenen bilgilerle ortaya konulmuştur. Bu yönüyle nüfus defterlerinin aynızamanda Osmanlı ülkesinde medreseler ve medreselerde okuyan yabancı öğrencileriaydınlatmadaki rolü de yerel ölçekte ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.