Üst bilişsel tasarım bilgisi uyarlama süreçlerinde tasarım ilkelerinin güçlük ve başarım düzeylerinin incelenmesi üzerine bir vaka çalışması
A case study on the examination of the complexity and performance levels of design principles in design knowledge transformation processes
Yazar: Yıldız, Duygu; Ülkeryıldız, Evren
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 40 No. 4, 2024
Anahtar kelimeler: Architectural Computing and Visualisation Methods ; Mimari Bilgi İşlem ve Görselleştirme Yöntemleri ; Metacognition,knowledge difficulty,knowledge adaptation,design strategies,design principles ; Üst biliş,bilgi güçlüğü,bilgi uyarlanabilirliği,tasarım stratejileri,tasarım ilkeleri

Bu araştırmada, tasarım ilkelerine ilişkin üst bilişsel bilginin uyarlanma güçlük düzeylerinin karşılaştırılması ve bilgi uyarlama başarım düzeylerinin ölçümlenmesine yönelik analitik bir yaklaşım önerilmekte ve uygulanmaktadır. Araştırmanın amacı, öğrencilerin tasarım problemleri aracılığıyla edindikleri tasarım ilkelerine dair üst bilişsel bilgilerinin, söz konusu ilkelerin güçlük düzeylerine bağlı olarak uyarlanabilir tasarım stratejilerine nasıl dönüştürüldüğünü incelemektir. Mimarlık öğrencileriyle iki aşamadan oluşan tasarım deneyleri gerçekleştirilmiş; bilgi edinimi öncesi ve sonrası tasarım başarım düzeyleri eşleştirilmiş karşılaştırma yöntemiyle hesaplanmıştır.  Ayrıca, tasarım ilkelerinin göreceli uyarlama güçlük değerleri de eşleştirilmiş karşılaştırma yöntemiyle hesaplanmıştır.  Bulgular, tasarım ilkelerinin uyarlama güçlüğü değerleri ile tasarım başarımı arasında ters-U biçiminde eğrisel bir ilişkinin olduğunu ve bu ilişkinin üç üst bilişsel bilgi kümesi içerisinde incelebileceğini göstermektedir: (1) Uyarlama güçlüğü değeri 0,00–0,09 arasında olan grup simetri, zıtlık, asimetri, baskınlık, vurgu, hareket, tekrar, ritim ve denge ilkelerinden oluşmaktadır. (2) 0,10–0,20 aralığındaki ikinci grup birlik ve çeşitlilik ilkelerini içermektedir. (3) 0,20’nin üzerinde olan üçüncü grupta ise yalnızca ahenk ilkesi yer almaktadır. Özellikle birlik (0,40) ve çeşitlilik (0,49) ilkelerinin uyarlanmasında anlamlı başarım artışları gözlenmiştir. Sonuç olarak, üst bilişsel bilginin üst bilişsel tasarım stratejilerine dönüştürülmesinin incelenmesi tasarım sürecini daha analitik, sürdürülebilir ve yönetilebilir bir düzeye taşımakta ve aynı zamanda gelecekteki araştırma ve uygulamalar için yol gösterici rol oynamaktadır.

This study proposes an analytical approach to compare the levels of adaptation difficulty of metacognitive knowledge related to design principles and measure knowledge adaptation performance. The aim is to examine how students' metacognitive knowledge about design principles, acquired through design problems, transforms into adaptable design strategies based on the difficulty of these principles. Design experiments were conducted with architecture students in two stages: performance levels before and after knowledge acquisition were measured using a pair-wise comparison method. Additionally, the adaptation difficulty values of design principles were also measured by using pair wise comparison method.  The findings show an inverted U-shaped curvilinear relationship between the adaptation difficulty values and design performance, which can be examined within three metacognitive knowledge sets: (1) principles like symmetry, contrast, and balance (difficulty value 0.00–0.09), (2) unity and variety (0.10–0.20), and (3) harmony (above 0.20). Significant performance increases were observed in the adaptation of unity (0.40) and variety (0.49). In conclusion, exploring how metacognitive knowledge is transformed into strategic metacognitive design processes enhances the design approach, making it more analytical, sustainable, and manageable level and also offers valuable insights for both future research and practical applications.