Anadolu’nun Türkleşmesi Hadisesini Selçuklu Dönemi İğdişliği Üzerinden Okuma
Reading the Turkification of Anatolia Through Seljuk Period İğdiş
Yazar: Altunsoy, Nazlı
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 26, 2025
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; The Seljuk State of Turkey,iğdişlik,the Turkification of Anatolia ; Türkiye Selçuklu Devleti,iğdişlik,Anadolu’nun Türkleşmesi,Selçuklu müesseseleri

Dil canlı bir varlıktır. Dili oluşturan kelimeler de zamana ve mekâna göre değişim,gelişim göstermektedir. Bu nedenle bir sözcüğün tarihte aynı zaman diliminde bircoğrafyadaki anlamı, başka bir coğrafyadakinden farklı olabilmektedir. Ayrıca birsözcük, aynı coğrafyada zamanla anlam değişimine de uğrayabilmektedir. Bu durumadair önemli bir örnek iğdiş kelimesidir. Kelime, Orta Çağ’da Türkistan, İran ve Anadolucoğrafyalarında farklı veya yakın anlamlarda kullanılmıştır. Bir coğrafyada beslemek veeğitmek anlamına gelirken diğerinde melez olma veya binek hayvanları için melezliğibelirtme durumlarında kullanıldığı görülmektedir. Günümüzde ise anlam değişimi devametmekte ve kelime, hadım edilme durumları için kullanılmaktadır.İğdiş kelimesi Selçuklu Anadolu’sunda hem atlar hem de insanlar için kullanımına ekolarak bir de şehirdeki görevlilerden birine verilen sıfat olarak karşımıza çıkmaktadır. Buhaliyle de oldukça merak uyandırmış, tarihçiler bu görevli ve görev hakkında yorumlardabulunmuştur. İlk bakışta şehir divanında özellikle mali işlerle meşgul oldukları, şehirsavunmasında da yer aldıkları kaynaklardan görülmektedir. Ancak neden böyle bir sıfatkullanıldığı, diğer mali görevlilerden farkının ne olduğu hala bir muammadır.  Bu makalede iğdiş kelimesinin Türkistan, İran ve Anadolu’daki kelime anlamları,zamanla geçirdiği değişim üzerinde durulacaktır. Selçuklu Anadolu’sundaki iğdişler vekonu üzerine sunulan fikirler sıralanacaktır. Ancak esas olarak Anadolu’daki Türkleşme,iğdişler üzerinden okunmaya çalışılacak ve böylece şehirlerdeki nüfus değişimi,mesleklerdeki dönüşüm, sosyal içerme gibi konular iğdişler üzerinden izlenmeyeçalışılacaktır.

Language is a vivid entity. The words that constitute language also undergo a changeand development over time and across different places. Therefore, the meaning of a wordin the same period in one geographical area may differ from its meaning in anothergeographical area. Furthermore, it may also undergo changes in meaning over time withinthe same geographical area. A notable example of this situation is the word “iğdiş”. Theword was used with different or similar meanings in Turkistan, Iran, and Anatolia duringthe Middle Ages. While it meant ‘to feed and educate’ in one region, it was used to refer tothe state of being a hybrid or the practice of hybridisation in domestic animals in another.Today, the meaning has continued to change and is used to refer to castration.The word ‘iğdiş’ appears in Seljuk Anatolia not only in reference to horses and people,but also as a title given to one of the officials in the city. This has aroused considerablecuriosity, and historians have commented on this official and his duties. At first glance,it can be seen from sources that they were particularly involved in financial affairs in thecity council, but also took part in the city’s defence. However, the reason for using such atitle and what distinguishes them from other financial officials remains a mystery.This article will focus on the meanings of the word “iğdiş” in Turkistan, Iran, andAnatolia, and the changes it has undergone over time. The iğdiş in Seljuk Anatolia and theideas presented on the subject will be listed. However, the main focus will be on readingthe Turkification of Anatolia through the iğdiş, and thus issues such as population changein cities, transformation in professions, and social inclusion will be examined through theiğdiş.