Düzce’de Deprem Sonrası Mekânsal  Örgütlenmenin Dinamikleri ve Kırılgan Gruplar
Dynamics of Spatial Organisation and  Vulnerable Groups After the Earthquake in Düzce
Yazar: Coşkun, Emel; Beydili Gürbüz, Eda; Ertan, Cihan
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Political Ecology ; Politik Ekoloji ; Sociology of Disaster,Vulnerable Groups,17 August and 12 November 1999 Earthquakes,Urban Reconstruction,Urban Politics. ; Afet Sosyolojisi,Kırılgan Gruplar,17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 Depremleri,Kentsel Yeniden Yapılanma,Kent Politikaları

Bu yazı, 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinden çeyrek yüzyıl sonra Düzce’deki yeniden yapılanma, kentsel örgütlenme ve toplumsal değişim süreçlerini farklı toplumsal aktörlerin perspektifinden incelemektedir. 2023 ve 2024 yaz aylarında yapılan nitel bir araştırmanın ön bulgularına dayanan bu çalışma kapsamında Kalıcı Konutlar’daki Güzelbahçe ve Demetevler mahallerindeki kent sakinleri, Belediye çalışanları, Aile ve Sosyal Hizmetler ile AFAD çalışanları, eski Depremzedeler Derneği üyelerinden oluşan toplam 15 kişi ile yarı-yapılandırılmış soru rehberi aracılığıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca, kent merkezi ile Kalıcı Konutlar bölgesinde gerçekleştirilen enformel sohbetler ve gözlemlerden yararlanılarak hazırlanan notlar kullanılmıştır.Tematik olarak analiz edilen bulgularda deprem sonrası oluşturulan Kalıcı Konutlar’ın (şimdiki adıyla Bahçeşehir) özellikleri, kente geri dönüş ve kentteki konutlaşma politikaları çerçevesinde farklı toplumsal grupların mekânsal ayrışması, ortak tüketim alanlarına erişim, ulaşım ve çevre sorunları ile depreme hazırlık başlıca temalar olarak ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın bulguları, Düzce’de depremden çeyrek yüzyıl sonra kentsel yeniden yapılanmanın çok yavaş olduğuna ve kiracılar, kadınlar, yaşlılar ya da Romanlar gibi kırılgan toplumsal grupların çıkarlarını ihmâl ettiğine işaret etmektedir. Kentteki farklı toplumsal gruplar açısından mekânsal ayrışmanın hızlandığı ve kent yoksullarının deprem açısından güvenli olan Kalıcı Konutlar’da yoğunlaşmasına rağmen; ortak tüketim alanlarına erişimlerinin kısıtlı kaldığı anlaşılmaktadır. Deprem sonrası yeniden yapılanma sürecindeki ekonomik teşvikler ve yanlış politikalar sonucu kentte aşırı sanayileşme, hava kirliliği ve ulaşım diğer önemli sorunlar olarak tespit edilmektedir. Bu çalışmanın bulguları, kentte kırılgan toplumsal grupları hedefleyen depreme hazırlık ve deprem sonrası koruma ve güçlendirmeye dayalı hak temelli politikalar ile bu politikaların yürütülmesinin kısıtlı olduğuna işaret etmektedir. Kentin planlamasında ve yeniden örgütlenmesinde kapitalist sermaye birikim süreci ve yerel politikalar belirleyicidir. Nitekim deprem hazırlık planları doğrultusunda, deprem sırasında ve sonrasında alınan kararlarda yerel sermayedarların ve siyasi iktidarların belirleyici olması ve müdahale alanının kısıtlanması, bu çalışmanın işaret ettiği bir diğer önemli tespittir. Depremzedelerin kendi öz kaynaklarının ve dayanışma ağlarının varlığı, sivil toplumun rolünün geliştirilmesi, psikolojik destekler ve eğitim gibi alanlarda depreme hazırlık çalışmalarının yapılması, toplumsal cinsiyet, sınıf, etnisite, engellilik ve yaş gibi kategorileri kapsayan farklı toplumsal grupların hesaba katılmasıyla afet sonrasındaki sorunlara daha etkili çözüm üretilebilmektedir.

This article examines the processes of reconstruction, urban organization, and social change in Düzce a quarter of a century after the 17 August and 12 November 1999 earthquakes, from the perspective of different social actors. Based on the preliminary findings of a qualitative study conducted in the summers of 2023 and 2024, in-depth interviews were carried out with a total of 15 participants, including city residents from the Güzelbahçe and Demetevler neighborhoods of the Permanent Houses, city planners, employees of the Ministry of Family and Social Services and AFAD, and former members of the Earthquake Victims Association (Düzce Depremzedeler Derneği), using a semi-structured interview guide. In addition, notes prepared from informal conversations and observations conducted in the city centre and Kalıcı Konutlar (the Permanent Houses, currently known as Bahçeşehir) area were utilized.The thematic analysis of the findings revealed several key themes: the characteristics of Kalıcı Konutlar built after the earthquake; the spatial segregation of different social groups in the context of return-to-city and housing policies; access to shared consumption spaces; transportation and environmental problems; and earthquake preparedness. The findings point out that, a quarter of a century after the earthquake, urban recovery in Düzce has progressed very slowly and has neglected the interests of vulnerable social groups such as tenants, women, the elderly, and Romans. It is evident that spatial segregation among different social groups. has accelerated, and although the urban poor have become concentrated in the earthquake-safe Permanent Houses, their access to shared consumption spaces remains limited. As a result of economic incentives and misguided policies during the post-earthquake reconstruction process, over-industrialization, air pollution, and transportation issues have also emerged as other significant problems in the city.The findings further point to the limited existence and implementation of rightsbased policies aimed at earthquake preparedness, post-disaster protection, and empowerment of vulnerable social groups in the city. Local policies and the process of capital accumulation have played a decisive role in shaping the planning and reorganization of the city. Indeed, another important finding of the study is that local capital owners and political authorities were influential in the decisionmaking processes during and after the earthquake, while the scope of intervention remained limited in line with earthquake preparedness plans. The existence of earthquake victims’ own resources and solidarity networks, the strengthening of civil society’s role, and the implementation of preparedness activities in areas such as psychological support and education, while considering intersecting social categories such as gender, class, ethnicity, disability, and age, can lead to more effective solutions to post-disaster problems.