İSLAM HUKUKUNDA ZİLYEDLİĞİN HUKUKİ FONKSİYONU
İSLAM HUKUKUNDA ZİLYEDLİĞİN HUKUKİ FONKSİYONU
Yazar: Yaka, Zeki
Dergi: BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 1 No. 1, 2014
Anahtar kelimeler: Possession, Ownership, Islamic Law (Fiqh), Free good, Compensation, Material element, Spiritual element. ; Zilyedlik, Mülkiyet, İslam Hukuku, Mübah mal, Tazminat, Maddi unsur, Manevi unsur

Sahibi olsun olmasın, insanın elinde (tasarrufu altında) birtakım eşyaları bulundurması ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunması, hukukta zilyedlik olarak isimlendirilmiştir. İnsan zilyedliğinde bulundurduğu bir eşyanın ya sahibidir ya değildir. Çünkü her zilyedlik hukukta mülkiyet anlamına da gelmemektedir. Ancak; ya bu iki hukuki kavram arasındaki farklılıklara dikkat edilmediğinden, ya da başka sebeplerden dolayı olsa gerek, insanlar arasında, eşya ile ilgili birçok anlaşmazlıklar dava konusu olmaktadır. İşte bu tür davaların çözümünde “zilyedlik” kavramı önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmamızda zilyedliğin, ilgili davalardan çözüme kavuşturulmasında, nasıl bir hukuki fonksiyona sahip olduğunu ortaya koymaya çalıştık. Giriş bölümünde, öncelikle konunun daha iyi anlaşılması, hukuki bir kavram olarak algılanabilmesi için, genel hatlarıyla zilyedlik hakkında bilgi verildi. Zilyedliğin tanımı ve unsurları üzerinde duruldu. Zilyedliğin konusu, zilyedlik kapsamına giren ve girmeyen malların kısaca ele alındı ve zilyedliğin şartları hakkında kısaca bilgi verildi. Birinci bölümde ise, zilyedliğin hukuki fonksiyonları, muhtelif konu başlıklarıyla ele alındı. İkinci bölümde ise zilyedlik davaları üzerinde duruldu. Zilyedlikle ilgili dava çeşitleri, zilyedlik davalarında tarafl arın tespiti, tarafl arın beyan ettiği deliller ve bu delillerin tercihi, zilyedliğin hak karinesi oluşu ve zamanaşımı karşısında zilyedliğin konumu ele alındı. Ayrıca, zilyedliğin kabz yerine geçtiği durumlarda ise, zilyedliğin bazı akit türleri için tamamlayıcı bir fonksiyona sahip olduğu vurgulandı.

In Jurisprudence we call having possession for the fact that you have some goods and have right over these goods whether they belong to you or not. One is either the possersor or not for the goods which he/she has with them. For, In jurisprudence, having some goods doesn’t always mean that you possess them. In the opening part, we gave a general knowledge fort he concept of having possession to make it. And ıts definition, main subject and the elements of the concept is mentioned. We also mentioned about the goods that is involved within the concept and not within the concept, also dealt with the conditions for this concept.ilahiyatdergi.beun.edu.tr ISSN: 2148-3728İslam hukukunda kısaca; “ menkul veya gayr-i menkul bir mal üzerinde fiilen hakimiyet kurup el koymak, elinde bulundurup o eşya üzerinde eşyanın sahibi gibi tasarrufta bulunma eyleminin hukuki ifadesi’’ olarak tanımlayabileceğimiz zilyedlik, özellikle eşya hukuku ve eşya hukukuyla ilgili davalarda önemli fonksiyonlar icra etmektedir. Modern hukukta eşya hukukunun neredeyse tamamı zilyedlik kapsamında değerlendirilirken, İslam hukukunda ise durum böyle değildir. İslam hukuku kaynaklarında zilyedlik, daha ilk dönemlerden itibaren meseleci bir yaklaşımla ele alınmıştır. Bu sebeple “zilyedlik” müstakil bir çalışma alanı olarak görülmemiştir. İlgili konuların geçtiği yerde, davalarla ilgili pek çok konuda, farklı yönleriyle ele alınan zilyedlikle ilgili esaslar buralarda ortaya konulmuştur. Fıkıh kitaplarının, ‘’ Dâvâ, Beyyinat, Gasb, Vedia, İstihkak, lukata’’ vb. birçok kitap, bab ve fasıllarında, muhtelif problemlerin çözümü esnasında zilyedlik ve ilgili hususlara sıkça rastlanmaktadır. Fıkhın bu bölümleri zilyedliğin de ele alındığı, zilyedlikle ilgili birtakım hukuki ilkelerin tespit edildiği başlıca yerler olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmamızda zilyedliğin hukuki fonksiyonunu ele alacağımız için fazla ayrıntıya girmeyeceğiz. Ancak konumuza temel olması amacıyla kısaca, zilyedliğin tanımı, unsurları, konusu, şartları gibi hususlarda birtakım genel bilgiler vermenin yararlı olacağı kanaatindeyiz. Sözlükte ‘’el sahibi’’ anlamında mecazi olarak kullanılan zilyed, ıstılahta elin tasarrufl arının hukuki adı olmaktadır. İslam hukuk kaynaklarında zilyed için şöyle bir tanım yapılmıştır: ‘’Zilyed bir ayna bilfiil el koyan yahut tasarruf-ı müllâk (mâlik gibi tasarruf eden) ile tasarrufu sabit olan kimsedir.” Buna göre fiilen el koyan, elinde bulunduran, malik gibi tasarrufta bulunan kimseye ‘’ zilyed’’, fiilen el koymak, elinde bulundurmak, malik gibi tasarrufta bulunma eylemine de ‘’ zilyedilik ‘’denilmektedir.Tarifte geçen “fiilen el koymak” ifadesiyle menkul mallar kastedilmiştir. Çünkü bir eşyaya In the first part, the juridical functions of having possession is handled with various topics. And in the second part, we dealt with juridical cases. The carious cases related with the concept, the proof the contracting parties, the evidence given during the cases and the general choice of proof, when you have right for having something, and the situation of time-out cases is studied.