1999 YILINDA İNGİLTERE LORDLAR KAMARASI’NDA YAPILAN ERMENİ TEHCİRİ OTURUMU ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER
1999 YILINDA İNGİLTERE LORDLAR KAMARASI’NDA YAPILAN ERMENİ TEHCİRİ OTURUMU ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER
Yazar: Yüksel, Çağdaş
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 7 No. 10, 2020
Anahtar kelimeler: : Ermeni Tehciri,Osmanlı İmparatorluğu,, Soykırım,Birleşik Krallık

19. yüzyıldan itibaren Osmanlı İmparatorluğu pek çok sorunla karşı karşıya kalmıştır. İmparatorluğun güç kaybetmesi Osmanlı topraklarına göz dikmiş olan emperyalist devletleri oldukça cesaretlendirmiştir. Batı Devletleri Osmanlı İmparatorluğu’nu parçalamak için imparatorluk içindeki Hıristiyan azınlıklarla sık sık işbirliği yapmaktan çekinmemişlerdir. Bu doğrultuda Ermeniler 19. yüzyıl boyunca Batı Devletleri ile en çok işbirliği yapan azınlık olmuşlardır. İmparatorluk 1877-1878 Rus Savaşı sonrasında pek çok Ermeni isyanı ile uğraşmak zorunda kalmıştır. Bu isyanlar sırasında Batı Devletleri her zaman Ermenileri destekleyerek Osmanlı Hükümeti üzerinde yoğun bir baskı kurmuşlardır. Tüm bu girişimlere rağmen bağımsız bir Ermenistan kurulamaması Ermenileri daha da radikal hale getirmiş ve isyanlar gittikçe daha kanlı hale gelmeye başlamıştır. Ermeniler için Osmanlı İmparatorluğu’nun Almanya’nın yanında savaşa girmesi büyük bir fırsat olmuştur. Ermeniler İtilaf Devletleri ile işbirliği yaparak Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılmayı planlamaya başlamışlardır. Bu nedenle Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı sırasında uğraşmak zorunda kaldığı en önemli sorunlardan biri Ermeni meselesi olmuştur. Devletin savaşa girmesi ile beraber Ermeniler İtilaf Devletleri ile işbirliği yaparak Osmanlı İmparatorluğu’na karşı harekete geçmişlerdir. Bu nedenle Osmanlı Hükümeti tehcir kararı almıştır. O tarihte İtilaf Devletleri bu kararı Ermeni katliamı olarak nitelemişlerdir. Daha sonra ise Ermeni Diasporası’nın etkisiyle pek çok devlet bu olayı “soykırım” olarak adlandırmaya başlamıştır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan bağımsız Ermenistan ile iyi ilişkiler kurarak Kafkasya’da güç kazanmak isteyen birçok devlet 1915 olaylarını “soykırım” olarak tanımlayan yasalar çıkartmışlardır. 1999 yılında kendisini Türkiye’nin müttefiki olarak tanımlayan Birleşik Krallık da benzer bir yola girmiştir. Lordlar Kamarası’nda Ermeni Tehciri’nin “soykırım” olup olmadığının tartışıldığı bir oturum yapılmıştır. Bu makalede bu oturum incelenecektir. Oturumda yapılan konuşmalar analiz edilerek İngiliz Parlamentosu’nun üst kanadının meseleye nasıl baktığı değerlendirilecektir.

19. yüzyıldan itibaren Osmanlı İmparatorluğu pek çok sorunla karşı karşıya kalmıştır. İmparatorluğun güç kaybetmesi Osmanlı topraklarına göz dikmiş olan emperyalist devletleri oldukça cesaretlendirmiştir. Batı Devletleri Osmanlı İmparatorluğu’nu parçalamak için imparatorluk içindeki Hıristiyan azınlıklarla sık sık işbirliği yapmaktan çekinmemişlerdir. Bu doğrultuda Ermeniler 19. yüzyıl boyunca Batı Devletleri ile en çok işbirliği yapan azınlık olmuşlardır. İmparatorluk 1877-1878 Rus Savaşı sonrasında pek çok Ermeni isyanı ile uğraşmak zorunda kalmıştır. Bu isyanlar sırasında Batı Devletleri her zaman Ermenileri destekleyerek Osmanlı Hükümeti üzerinde yoğun bir baskı kurmuşlardır. Tüm bu girişimlere rağmen bağımsız bir Ermenistan kurulamaması Ermenileri daha da radikal hale getirmiş ve isyanlar gittikçe daha kanlı hale gelmeye başlamıştır. Ermeniler için Osmanlı İmparatorluğu’nun Almanya’nın yanında savaşa girmesi büyük bir fırsat olmuştur. Ermeniler İtilaf Devletleri ile işbirliği yaparak Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılmayı planlamaya başlamışlardır. Bu nedenle Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı sırasında uğraşmak zorunda kaldığı en önemli sorunlardan biri Ermeni meselesi olmuştur. Devletin savaşa girmesi ile beraber Ermeniler İtilaf Devletleri ile işbirliği yaparak Osmanlı İmparatorluğu’na karşı harekete geçmişlerdir. Bu nedenle Osmanlı Hükümeti tehcir kararı almıştır. O tarihte İtilaf Devletleri bu kararı Ermeni katliamı olarak nitelemişlerdir. Daha sonra ise Ermeni Diasporası’nın etkisiyle pek çok devlet bu olayı “soykırım” olarak adlandırmaya başlamıştır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan bağımsız Ermenistan ile iyi ilişkiler kurarak Kafkasya’da güç kazanmak isteyen birçok devlet 1915 olaylarını “soykırım” olarak tanımlayan yasalar çıkartmışlardır. 1999 yılında kendisini Türkiye’nin müttefiki olarak tanımlayan Birleşik Krallık da benzer bir yola girmiştir. Lordlar Kamarası’nda Ermeni Tehciri’nin “soykırım” olup olmadığının tartışıldığı bir oturum yapılmıştır. Bu makalede bu oturum incelenecektir. Oturumda yapılan konuşmalar analiz edilerek İngiliz Parlamentosu’nun üst kanadının meseleye nasıl baktığı değerlendirilecektir.