MÜSELMAN RÜHANİLERİNİN AZERBAYCAN ÇAR RUSYASININ MÜSTEMLEKEÇİLİK SİYASETİNE QARŞI APARDIQLARI MÜBARZEYE TÜRKİYENİN MÜNASİBETİ
MÜSELMAN RÜHANİLERİNİN AZERBAYCAN ÇAR RUSYASININ MÜSTEMLEKEÇİLİK SİYASETİNE QARŞI APARDIQLARI MÜBARZEYE TÜRKİYENİN MÜNASİBETİ
Yazar: Quliyeva, Vefa
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 11 No. 25, 2010

ÖZETKafkasya'da ve Azerbaycan'da faaliyet gösteren dinadamlanyla dini kurum ve kuruluşlar hakkında SovyetlerBirliği'nin dağlıp Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bağımsızlığımilan ettiği' 1991 yılına kadar hiçbir ciddi bilimsel araştınna veinceleme yapılmamaştır. Oysa söz konusu din adamlan, özellikleorta asırlarda birçok devletin en üst kademesinde görev yapıpciddi kararların alınmasında ve uygulanmasında etkiliolmuşlardır.Azerbaycan'da hem orta asırlarda hem de sonrakidönemlerde toplumun en seçkin ve saygın gruplanndan birinioluşturan din adamlan, her zaman Osmanlılar'la (AnadoluTürkleri'yle) irtibat halinde bulunmuşlardır. OsmanlıTürkleri'nin Kafkasya'daki adeta teslicileri durumundaki busaygın grup, Çarlık Rusyası'nm bölgede yürütmek istediğisömürgeciliğe karşı da sürekli Anadolu Türkleri'yle birliktehareket etmişlerdir.Bu makalede Kafkasya'da ve Azerbaycan'da faaliyetgösteren din adamlanyla dini kurum ve kuruluşların faaliyetleri,Osmanlı Türkleri'yle ilişkileri, Çarlık Rusyası'mn Kafkasya'dasürdürmek istediği sömürgeleştirme anlayışına karşı takımlanortak tavır ve bu tavnn neticeleri dikkatlere sunulmaktadır.ABSTRACTAbout the religious men, religious foundations andassociations in Caucasia and Azerbaijan any serious scientificinvestigations and studies were not present until 1991 when theAzerbaijan republic became independent together withseperating of The Soviet Union. However the re1igious menbeing a question of had influence on getting and enforcing ofrnany great decisions by working in the highe stages of the a lotof states especial1y in middle centuries.In Azerbaijan the religious men who were around themost important and respected groups of the society in bothmiddle centuries and later periods kept in touch with theOttornans (Anatolian Turks). Every time this respected groupwere in company with Anatolian Turks against the imperialistideas that Czardom Russia wanted to spread the area.In this artic1e,the activities of the religious men, religiousfoundations and associations in Caucasia and Azerbaijan, theirrelationships with the Ottornan Turks, their col1ectively attitudesagainst imperialist thoughts which Czardom Russia wished tospread around Caucasia and the results of their attitudes werehandeled.

ÖZETKafkasya'da ve Azerbaycan'da faaliyet gösteren dinadamlanyla dini kurum ve kuruluşlar hakkında SovyetlerBirliği'nin dağlıp Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bağımsızlığımilan ettiği' 1991 yılına kadar hiçbir ciddi bilimsel araştınna veinceleme yapılmamaştır. Oysa söz konusu din adamlan, özellikleorta asırlarda birçok devletin en üst kademesinde görev yapıpciddi kararların alınmasında ve uygulanmasında etkiliolmuşlardır.Azerbaycan'da hem orta asırlarda hem de sonrakidönemlerde toplumun en seçkin ve saygın gruplanndan birinioluşturan din adamlan, her zaman Osmanlılar'la (AnadoluTürkleri'yle) irtibat halinde bulunmuşlardır. OsmanlıTürkleri'nin Kafkasya'daki adeta teslicileri durumundaki busaygın grup, Çarlık Rusyası'nm bölgede yürütmek istediğisömürgeciliğe karşı da sürekli Anadolu Türkleri'yle birliktehareket etmişlerdir.Bu makalede Kafkasya'da ve Azerbaycan'da faaliyetgösteren din adamlanyla dini kurum ve kuruluşların faaliyetleri,Osmanlı Türkleri'yle ilişkileri, Çarlık Rusyası'mn Kafkasya'dasürdürmek istediği sömürgeleştirme anlayışına karşı takımlanortak tavır ve bu tavnn neticeleri dikkatlere sunulmaktadır.ABSTRACTAbout the religious men, religious foundations andassociations in Caucasia and Azerbaijan any serious scientificinvestigations and studies were not present until 1991 when theAzerbaijan republic became independent together withseperating of The Soviet Union. However the re1igious menbeing a question of had influence on getting and enforcing ofrnany great decisions by working in the highe stages of the a lotof states especial1y in middle centuries.In Azerbaijan the religious men who were around themost important and respected groups of the society in bothmiddle centuries and later periods kept in touch with theOttornans (Anatolian Turks). Every time this respected groupwere in company with Anatolian Turks against the imperialistideas that Czardom Russia wanted to spread the area.In this artic1e,the activities of the religious men, religiousfoundations and associations in Caucasia and Azerbaijan, theirrelationships with the Ottornan Turks, their col1ectively attitudesagainst imperialist thoughts which Czardom Russia wished tospread around Caucasia and the results of their attitudes werehandeled.