BEREKETLİ HİLAL'İN KUZEYİNDE YENİ ARAŞTIRMALAR: ADIYAMAN BÖLGESİ
BEREKETLİ HİLAL'İN KUZEYİNDE YENİ ARAŞTIRMALAR: ADIYAMAN BÖLGESİ
Yazar: Ezer, Sabahattin
Dergi: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Adıyaman,güneydoğu Anadolu,yüzey araştırması,prehistorya,protohistorya

Adıyaman,Bereketli Hilal’in en kuzeyinde, prehistorik dönemlerden itibaren kesintisizbir şekilde yerleşilmiş bir bölgedir. Burada yapılan Prehistorik veProtohistorik dönemlere ait çalışmaların tamamına yakını Adıyaman’ın batısında,Fırat Vadisi’nde gerçekleşmiştir. Aşağı Fırat Projesi kapsamında 1977’debaşlatılan yüzey araştırmaları bazı kurtarma kazıları ile devam etmiştir.Bölgede yapılan son yüzey araştırmaları ise 1985-1988 yılları arasında Tillekazı ekibi tarafından gerçekleşmiştir. Adıyaman’ın prehistorik ve protohistorikdönemlerine ilişkin yeni çalışmalar, 25 yıl aradan sonra, 2013 yılında tekrarbaşlatılmış ve halen sürdürülmektedir.Öncelikli olarak Merkez İlçe’debaşlayan çalışmalar daha sonra Adıyaman’ın batısına, sonrasında kuzeyineyönelmiştir. Son olarak, Adıyaman’ın doğu tarafında yüzey araştırmalarına devamedilmiştir. 2016 yılına kadar 78 adet arkeolojik sit incelenmiştir. Bunlardan38 tanesi, ilk olarak araştırma ekibimiz tarafından arkeoloji literatürünekazandırılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda M.Ö. 3. ve2. bin ağırlıklı yerleşmeler saptanmış olsa da Neolitik’ten başlayarak DemirÇağı’na kadar ki süreç izlenebilmiştir. Kuşkusuz, Adıyaman K. Suriye kültürbölgesinde yer almaktadır. Ancak bunun yanında Doğu Anadolu ile ilişkileriortaya koyan seramik buluntularda ele geçmiştir. Yüzey araştırmalarında elegeçen Halaf türü seramikler, M.Ö. 3. bine ait cyma-recta, caliciform, Suriyeşişesi tipinde kaplar ve M.Ö. 2. bine ait “ağzı yivli kaplar”, komşu bölgelerleolan kültürel birlikteliği ortaya koymaktadır. Adıyaman’ın orta ve kuzeyyerleşmelerinde ele geçen Karaz türü seramik ise, Doğu Anadolu Bölgesi ile olanilişkileri gösterir. Neredeyse bütün yerleşmelerde ele geçen çakmaktaşıçekirdek ve dilgiler, bölgenin çakmaktaşı kaynakları açısından çok zenginolduğunu ortaya koymaktadır.Adıyaman’da, Plaeolitik Çağ’danbaşlayarak bütün dönemlerin kesintisiz bir şekilde saptanmış olması bölge vearaştırmacılar için son derece önemlidir.

Adıyaman,Bereketli Hilal’in en kuzeyinde, prehistorik dönemlerden itibaren kesintisizbir şekilde yerleşilmiş bir bölgedir. Burada yapılan Prehistorik veProtohistorik dönemlere ait çalışmaların tamamına yakını Adıyaman’ın batısında,Fırat Vadisi’nde gerçekleşmiştir. Aşağı Fırat Projesi kapsamında 1977’debaşlatılan yüzey araştırmaları bazı kurtarma kazıları ile devam etmiştir.Bölgede yapılan son yüzey araştırmaları ise 1985-1988 yılları arasında Tillekazı ekibi tarafından gerçekleşmiştir. Adıyaman’ın prehistorik ve protohistorikdönemlerine ilişkin yeni çalışmalar, 25 yıl aradan sonra, 2013 yılında tekrarbaşlatılmış ve halen sürdürülmektedir.Öncelikli olarak Merkez İlçe’debaşlayan çalışmalar daha sonra Adıyaman’ın batısına, sonrasında kuzeyineyönelmiştir. Son olarak, Adıyaman’ın doğu tarafında yüzey araştırmalarına devamedilmiştir. 2016 yılına kadar 78 adet arkeolojik sit incelenmiştir. Bunlardan38 tanesi, ilk olarak araştırma ekibimiz tarafından arkeoloji literatürünekazandırılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda M.Ö. 3. ve2. bin ağırlıklı yerleşmeler saptanmış olsa da Neolitik’ten başlayarak DemirÇağı’na kadar ki süreç izlenebilmiştir. Kuşkusuz, Adıyaman K. Suriye kültürbölgesinde yer almaktadır. Ancak bunun yanında Doğu Anadolu ile ilişkileriortaya koyan seramik buluntularda ele geçmiştir. Yüzey araştırmalarında elegeçen Halaf türü seramikler, M.Ö. 3. bine ait cyma-recta, caliciform, Suriyeşişesi tipinde kaplar ve M.Ö. 2. bine ait “ağzı yivli kaplar”, komşu bölgelerleolan kültürel birlikteliği ortaya koymaktadır. Adıyaman’ın orta ve kuzeyyerleşmelerinde ele geçen Karaz türü seramik ise, Doğu Anadolu Bölgesi ile olanilişkileri gösterir. Neredeyse bütün yerleşmelerde ele geçen çakmaktaşıçekirdek ve dilgiler, bölgenin çakmaktaşı kaynakları açısından çok zenginolduğunu ortaya koymaktadır.Adıyaman’da, Plaeolitik Çağ’danbaşlayarak bütün dönemlerin kesintisiz bir şekilde saptanmış olması bölge vearaştırmacılar için son derece önemlidir.