Zübdetü’t-Tevârîh Müellifi Mustafa Sâfî’nin Bir Başka Eseri:  Tercüme-i Celâl ü Cemâl
Another work of Mustafa Sâfî, the author of Zübdetü’t-Tevârîh: Tarcama-i Jalal u Jamal
Yazar: Gök, Ömer
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 76, 2018
Anahtar kelimeler: Mustafa Sâfî,Tercüme-i Celâl ü Cemâl,Emîr Emînüddîn Nezlâbâdî,Cemâl ü Celâl,mesnevi ; Mustafa Sâfî,Tarcama-i Jalal u Jamal,Amir Amîn al-Dîn Nezlâbâdî,Jalal u Jamal,mathnawi

KlasikTürk edebiyatı sahasında mesnevi oldukça rağbet görmüş türler arasında yeralır. Türk edebiyatı tarihine bakıldığında gerek telif gerek tercüme yoluylabirçok mesnevinin kaleme alındığı görülmektedir. Türk ve Fars edebiyatlarınınetkileşimine yeni bir örnek sayılabilecek Tercüme-i Celâl ü Cemâl,17. yüzyılın başlarında yapılmış tercüme mesneviler arasında yer almaktadır. Bueser, yine Mustafa Sâfî’nin bir başka mühim eseri Zübdetü’-Tevârîh’tenöğrenildiği kadarıyla Sultan I. Ahmed’in telkini ve teklifi; Hafız AhmedPaşa’nın aracılığıyla Mustafa Sâfî tarafından Türkçeye kazandırılmıştır.Mustafa Sâfî, tercümesinin “Sebeb-i Telif” kısmında, eserin Farsçasını MevlânâÂsafî’ye isnat etmiştir. Buna karşın Uppsala Üniversitesi’nden teminedilen Celâl ü Cemâl’in Farsça asıl metni incelendiğinde,eserin Emîr Emînüddîn Nezlâbâdî adında bir müellife ait olduğugörülmüştür. Bu eserin Şukûfe Kabbâdî tarafından İran’da yayımlanan tenkitlimetni de incelenmiş olup bu bilgi teyit edilmiştir. Araştırma ve taramalarneticesinde, Türkiye’de üzerinde herhangi bir çalışmanın yapılmamış olduğunutespit edilmiş ve Tercüme-i Celâl ü Cemâl’in tam metni tarafımızcaokunmuş olup bu makalede eserin Türk edebiyatı araştırmacılarına tanıtılmasıamaçlanmıştır. Alegorik bir aşk hikâyesi olan Tercüme-i Celâl ü Cemâl,iki kahraman arasındaki vuslat yolculuğunun yanı sıra tasavufî örüntüsüyle dedikkat çekicidir. Eserin Farsça aslında ve tercümesinde şahıs kadrosu, mekân veolayların akışı tamamıyla uyumludur. Bu yönüyle asıl ve tercüme eser arasındafarklılıklardan ziyade benzerliklerden söz edilebilir. Ancak mütercim MustafaSâfî’nin eserin kimi kısımlarına, özellikle Sultan I. Ahmed’e methiyeler içerentelif metinler eklediğini belirtmek gerekir. Tercüme metni asıl metinden ayıranen belirgin özelliğin ise mensur ve manzum karışık olarak kaleme alınmış olmasıgösterilebilir. Bu durumu mütercim yazma nüsha içerisinde dile getirmiş olupmensur kısımların şahın (Sultan I. Ahmed) övgülerini, manzum kısımların Celâlve Cemâl kıssasını içerdiğini vurgulamıştır. Bu makalede sırasıyla mütercimMustafa Sâfî’nin hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri hakkında genel bilgilerverilecek, ardından Tercüme-i Celâl ü Cemâl şekil ve muhtevaözellikleri yönünden ele alınacaktır.

AbstractAnother work of Mustafa Sâfî, theauthor of Zübdetü’t-Tevârîh: Tarcama-iJalal u JamalIn the field of classicalliterature, mathnawi is considered as one of the most prevalent genres. Ashistory of Turkish literature is reviewed, it is seen that there are manyoriginal mathnawis and translation of mathnawis from different languages. Tarcama-iJalal u Jamal is one of the translations of mathnawis written in theearly 17th century and considered as an example of interaction between Turkishand Persian literatures. It is mentioned in Zübdetü’t-Tevârîh,another important work of Mustafa Sâfî, that Tarcama-i Jalal u Jamal wastranslated to Turkish by the translator with the suggestion and proposal ofSultan I. Ahmed and mediation of Hafız Ahmed Pasha.  It is referredby Mustafa Sâfî in Copyrigt Notice section that Persian version of the workbelongs to Mevlânâ Âsafî. However, it is seen in an original manuscript of thework in Persian procured from Uppsala University that the work belongs to EmîrEmînüddîn Nezlâbâdî. It is confirmed by examining the criticized text of thework written and published in Iran by Şukûfe Kabbâdî. As a result ofcomprehensive examinations and scanning of the literature, it is found thatthere isn’t any study done on the work in Turkey. It is aimed in this study tointroduce the complete text of Tarcama-i Jalal u Jamal toresearchers of Turkish literature. As an allegorical love story, Tarcama-iJalal u Jamal is noteworthy with its mystical pattern as well as theconvergence journey of the two characters. The characters, places and events inthe translation are fully compatible with the original text. In this respect,it is possible to mention similarities between the original text and its translationrather than differences. However, it should be noted that the translatorMustafa Sâfî added praises to some parts of the work especially for Sultan I.Ahmed. The most distinctive feature distinguishing the text from the originaltext is the fact that it is written both in prose and verse. This situation isexpressed by the translator that the prose parts are written to praise SultanI. Ahmed, and the verse contains the story of Celâl ve Cemâl. In this article,it will be given consecutively general information about Mustafa Sâfî's life,literary personality and his works, and features of Tarcama-i Jalal uJamal will be examined in terms of form and content.