Başkent Ankara’nın Kentleşme Sürecinde Konut Sorunu
Başkent Ankara’nın Kentleşme Sürecinde Konut Sorunu
Yazar: Özkan, Selcen
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 7 No. 20, 2018
Anahtar kelimeler: Ankara’da kentleşme,konut sorunu,konut kooperatifleri,kentsel dönüşüm

Modernitenin getirdiği yeni hayat standardı ve aydınlanma felsefesiyle gündeme gelen fikri dönüşüm, köklü değişimleri de beraberinde getirerek konut kavramının değişmesine de neden olmuştur. XX. yüzyılın önemli sorunlarından biriolan hızlı kentleşmenin sonucunda, özellikle az gelişmiş ülkelerde kalkınmaya sarfedilecek kaynaklarla, kentleşme harcamaları arasında denge kurmak her zamangüçlük oluşturmuştur. Ankara, gerek kuruluşu, gerekse gelişimiyle modernleşmeyolunda model şehir olma iddiasını taşımıştır. Dolayısıyla Ankara küçük bir Orta-Anadolu kasabasıyken, başkent olmasıyla kaderi değişmiş; bu günkü konumunuve gelişimini Atatürk’e borçlu olan bir yerleşim birimi olarak konutla ilgili bütüngelişme ve uygulamaların bir çeşit laboratuvarı niteliği kazanmıştır. Ülkenin genelinde konut sorunu ele alınmadan önce bile ilk teşebbüsler Ankara için gerçekleştirilmiş; konut sorununu çözme işinde devletin aktif olarak rol almasının söz konusuolmadığı zamanlarda bile Ankara için özel kanunların çıkarılması ve ödeneklerinayrılması gibi pek çok konuda işe buradan başlanmış, sonra ülkenin geneline yaygınlaştırılmıştır. Başkent olduğu ilk yıllarda, yarışma sonucunda belirlenen yabancı uzmanlarca şehir planlaması yapılmış ancak, planın uygulanmasında ve devamlılığında tam bir başarı sağlanamamıştır. Bütün önlem ve uygulamalara rağmen çeşitli sebeplerle iç göç alması ve nüfus yoğunluğunun yaşanması hızlı ve sağlıksızkentleşmeye yol açmış; konut ihtiyacı, her dönemde farklı standartta ve boyutta daima var olmuştur. Dar ve orta gelir grubu için 1935 yılında Ankara Bahçelievler’debaşlayan konut kooperatifçiliği daha sonraki yıllarda yanlış uygulamalarla pek çokörnekte amacından sapmıştır. Ucuz konut edinmenin bir diğer yolu olan konutortaklıkları ise özel sektörün yüksek kâr ve ticari çıkarları önceleyen lüks konutüretimiyle başka bir alana kaymıştır. Kentsel dönüşüm projeleri pek çok semttegecekondu gerçeğinin sağlıklı yapılara dönüşmesini sağlamakla birlikte ekonomikömrünü tamamlamayan kıymetli arsalar üzerindeki binaların yıktırılarak yüksekkatlı “plaza” ve “rezidanslar”a dönüşmesiyle alt yapı ve ulaşımda yarattığı yoğunluk ve estetik açıdan çarpık kentleşmeye sebep olmuştur. Ayrıca, son on beş yıldaAnkara’da konut sorunu sık değişen imar planı uygulamalarıyla farklı bir boyutaevirilmiş, yüksek rant geliri için ana yol ve yakınındaki yerlerde yirmi ve otuzuaşan çok katlı binalar sebebiyle konut arzında fazlalık söz konusu olmuştur.Anahtar sözcükler: Ankara’da kentleşme, konut sorunu, konut kooperatifleri,kentsel dönüşümAbstract:With the new standard of living and the philosophy of enlightenment came upby the modernity, the idea of transformation brought about radical changes andalso caused the concept of housing to change. As a result of the rapid urbanizationwhich is one of the important problems of the 20th century, it has always been difficult to establish a balance between the resources to be developed in underdevelopedcountries and urbanization expenditures. Ankara has put forward its claim to be amodel city in the way of establishment, and in the course of modernization with itsdevelopment. Therefore, while Ankara was a small central-Anatolian town, its destiny changed as it became a capital; as a settlement unit owning its present positionand development to Atatürk, it has gained the quality of a laboratory of all developments and applications related to housing. Even before the housing problem wasaddressed throughout the country, the first attempts were made for Ankara; evenwhen the state does not actively play a role in solving the housing problem, manyissues such as making special laws for Ankara and the allocation of allowances havestarted to work here and then spread to the whole country. In the first years whenit was the capital city, the city planning was made by foreign experts determined asthe result of a competition, but the implementation and continuity of the plan werenot completely successful. In spite of all measures and practices, internal migrationand population densification have caused rapid and unhealthy urbanization; theneed for housing has always existed in different standards and sizes in each period.The housing cooperatives, which started in 1935 in Bahçelievler, Ankara, for thenarrow and middle income group, deviated from their purposes with misapplications in many examples in the following years. Another form of affordable housing, housing partnerships, has shifted to another area with luxury house productionthat promotes high profits and commercial interests of the private sector. Urbantransformation projects have led to the transformation of the reality of squatterhouses into healthy structures in many districts and by collapsing them transforming the buildings on the precious arteries, which did not complete their economiclife, into high-rise “plazas” and “residences” has given way to unplanned urbanization in terms of aesthetics and congestion created in transportation and infrastructure. Moreover, in the last fifteen years, the housing problem in Ankara hasevolved into a different dimension with the application of the frequently changingdevelopment plan, there has been excess in building supply due to multi-storey buildings exceeding twenty and thirty storeys by the main road and in places nearbyfor high income.Key words: urbanization in Ankara, housing problem, housing cooperatives,urban transformation

Modernitenin getirdiği yeni hayat standardı ve aydınlanma felsefesiyle gündeme gelen fikri dönüşüm, köklü değişimleri de beraberinde getirerek konut kavramının değişmesine de neden olmuştur. XX. yüzyılın önemli sorunlarından biriolan hızlı kentleşmenin sonucunda, özellikle az gelişmiş ülkelerde kalkınmaya sarfedilecek kaynaklarla, kentleşme harcamaları arasında denge kurmak her zamangüçlük oluşturmuştur. Ankara, gerek kuruluşu, gerekse gelişimiyle modernleşmeyolunda model şehir olma iddiasını taşımıştır. Dolayısıyla Ankara küçük bir Orta-Anadolu kasabasıyken, başkent olmasıyla kaderi değişmiş; bu günkü konumunuve gelişimini Atatürk’e borçlu olan bir yerleşim birimi olarak konutla ilgili bütüngelişme ve uygulamaların bir çeşit laboratuvarı niteliği kazanmıştır. Ülkenin genelinde konut sorunu ele alınmadan önce bile ilk teşebbüsler Ankara için gerçekleştirilmiş; konut sorununu çözme işinde devletin aktif olarak rol almasının söz konusuolmadığı zamanlarda bile Ankara için özel kanunların çıkarılması ve ödeneklerinayrılması gibi pek çok konuda işe buradan başlanmış, sonra ülkenin geneline yaygınlaştırılmıştır. Başkent olduğu ilk yıllarda, yarışma sonucunda belirlenen yabancı uzmanlarca şehir planlaması yapılmış ancak, planın uygulanmasında ve devamlılığında tam bir başarı sağlanamamıştır. Bütün önlem ve uygulamalara rağmen çeşitli sebeplerle iç göç alması ve nüfus yoğunluğunun yaşanması hızlı ve sağlıksızkentleşmeye yol açmış; konut ihtiyacı, her dönemde farklı standartta ve boyutta daima var olmuştur. Dar ve orta gelir grubu için 1935 yılında Ankara Bahçelievler’debaşlayan konut kooperatifçiliği daha sonraki yıllarda yanlış uygulamalarla pek çokörnekte amacından sapmıştır. Ucuz konut edinmenin bir diğer yolu olan konutortaklıkları ise özel sektörün yüksek kâr ve ticari çıkarları önceleyen lüks konutüretimiyle başka bir alana kaymıştır. Kentsel dönüşüm projeleri pek çok semttegecekondu gerçeğinin sağlıklı yapılara dönüşmesini sağlamakla birlikte ekonomikömrünü tamamlamayan kıymetli arsalar üzerindeki binaların yıktırılarak yüksekkatlı “plaza” ve “rezidanslar”a dönüşmesiyle alt yapı ve ulaşımda yarattığı yoğunluk ve estetik açıdan çarpık kentleşmeye sebep olmuştur. Ayrıca, son on beş yıldaAnkara’da konut sorunu sık değişen imar planı uygulamalarıyla farklı bir boyutaevirilmiş, yüksek rant geliri için ana yol ve yakınındaki yerlerde yirmi ve otuzuaşan çok katlı binalar sebebiyle konut arzında fazlalık söz konusu olmuştur.Anahtar sözcükler: Ankara’da kentleşme, konut sorunu, konut kooperatifleri,kentsel dönüşümAbstract:With the new standard of living and the philosophy of enlightenment came upby the modernity, the idea of transformation brought about radical changes andalso caused the concept of housing to change. As a result of the rapid urbanizationwhich is one of the important problems of the 20th century, it has always been difficult to establish a balance between the resources to be developed in underdevelopedcountries and urbanization expenditures. Ankara has put forward its claim to be amodel city in the way of establishment, and in the course of modernization with itsdevelopment. Therefore, while Ankara was a small central-Anatolian town, its destiny changed as it became a capital; as a settlement unit owning its present positionand development to Atatürk, it has gained the quality of a laboratory of all developments and applications related to housing. Even before the housing problem wasaddressed throughout the country, the first attempts were made for Ankara; evenwhen the state does not actively play a role in solving the housing problem, manyissues such as making special laws for Ankara and the allocation of allowances havestarted to work here and then spread to the whole country. In the first years whenit was the capital city, the city planning was made by foreign experts determined asthe result of a competition, but the implementation and continuity of the plan werenot completely successful. In spite of all measures and practices, internal migrationand population densification have caused rapid and unhealthy urbanization; theneed for housing has always existed in different standards and sizes in each period.The housing cooperatives, which started in 1935 in Bahçelievler, Ankara, for thenarrow and middle income group, deviated from their purposes with misapplications in many examples in the following years. Another form of affordable housing, housing partnerships, has shifted to another area with luxury house productionthat promotes high profits and commercial interests of the private sector. Urbantransformation projects have led to the transformation of the reality of squatterhouses into healthy structures in many districts and by collapsing them transforming the buildings on the precious arteries, which did not complete their economiclife, into high-rise “plazas” and “residences” has given way to unplanned urbanization in terms of aesthetics and congestion created in transportation and infrastructure. Moreover, in the last fifteen years, the housing problem in Ankara hasevolved into a different dimension with the application of the frequently changingdevelopment plan, there has been excess in building supply due to multi-storey buildings exceeding twenty and thirty storeys by the main road and in places nearbyfor high income.Key words: urbanization in Ankara, housing problem, housing cooperatives,urban transformation