Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Şehirlerde Kıyas Bitki Su Tüketiminin (ET0) Zamansal Değişimi ve RDI (Reconnaissance Kuraklık İndeksi) Yöntemiyle Meteorolojik Kuraklık Analizi
Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Şehirlerde Kıyas Bitki Su Tüketiminin (ET0) Zamansal Değişimi ve RDI (Reconnaissance Kuraklık İndeksi) Yöntemiyle Meteorolojik Kuraklık Analizi
Yazar: Anlı, Alper
Dergi: Journal of Agricultural Sciences, Vol. 20 No. 3, 2014
Anahtar kelimeler: Southeastern Anatolia Region; Reference evapotranspiration (ET0); Penman-Monteith; Temporal variation ; Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Referans bitki su tüketimi, Penman-Monteith, Zamansal değişim, RDI (Keşif Kuraklık İndeksi)

Su kaynaklarının kısıtlı olduğu kurak ve yarı kurak bölgelerde kıyas bitki su tüketiminin zamansal değişiminin analizi oldukça önemlidir. Bu çalışmada Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki şehirlerde kıyas bitki su tüketiminin (ET0) zamansal değişimi ve RDI (Reconnaissance kuraklık indeksi) yöntemiyle meteorolojik kuraklık analizi gerçekleştirilmiştir. Şehirlerdeki kıyas bitki su tüketimi Penman-Monteith yöntemiyle tahmin edilmiş ve dört kıyas periyoda (k1, k2, k3 ve k4) ayrılmıştır. Dört kıyas periyoda göre kıyas bitki su tüketiminin zamansal değişimi parametrik Dickey-Fuller ve parametrik olmayan Mann Whitney U testleri ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak kıyas bitki su tüketiminde zaman içinde önemli eğilimlerin olduğu saptanmış ve şehirlerdeki meteorolojik kuraklığı tahmin etmek için uygulanan RDI yöntemine göre bölgede genelde hafif kuraklığın egemen olduğunu ve önemli sayıda da orta ve şiddetli kuraklığın meydana geldiği görülmüştür.

Analysis of temporal variation of reference evapotranspiration (ET) is important in arid and semi-arid regions where water resources are limited. In this study, temporal variation of reference evapotranspiration (ET) and meteorological drought analysis through RDI (Reconnaissance Drought Index) method have been carried out in provinces of1. GirişGüneydoğu Anadolu Bölgesi, karasal iklimin görüldüğü bir bölgedir. En çok yağışın kış mevsiminde oluşmasıyla beraber bölgede geniş düzlüklerin bulunması tarım için büyük bir avantaj oluştururken, yaz kuraklığının şiddetli olması üretimi olumsuz etkilemektedir. Tarım arazileri oldukça geniş olmasına karşın kuraklık nedeniyle üzerinde durulması gereken en önemli konu sulamadır. Bölgede akarsuların taşıdığı ince balçıklı toprak olan ve Lös adı verilen çok verimli topraklar bulunmasına rağmen kuraklık nedeniyle yüksek verim elde edilememesi, suyun ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Yüksek tarımsal potansiyele sahip olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi tarımı, kuraklıktan önemli ölçüde etkilendiği için beklenen verim arzu edilen seviyede gerçekleşmemektedir. Bölgedeki tarımsal, ekonomik ve sosyal faaliyetlerin sürdürülebilirliği ve arttırılması amacıyla 1997 yılında Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) faaliyete girmiştir. Tarımsal üretimin toprak, su ve iklim gibi en önemli doğal kaynaklarına sahip olan GAP bölgesi, tarımsal üretim alanlarının sulanması durumunda, Türkiye’nin tarımsal açıdan en zengin bölgesi olarak kabul edilen Akdeniz bölgesiyle eş kıymettedir. GAP’ın en büyük amacı, tarımda gerekli su miktarının sağlanabilmesidir. Küresel ısınma ve kuraklığın etkisi altında olan bölgede, tarımsal üretimden beklenen gelirin elde edilmesinde en önemli unsur olan gerekli suyun tahmini ve elde edilmesi önem kazanmıştır (EKODIALOG 2014). Kuraklık; bir bölgenin nem miktarındaki geçici dengesizliğin o bölgedeki su kıtlığı ile ilişkisi olarak tanımlanır. Kuraklığa etki eden en önemli etkenler yüksek sıcaklık, şiddetli rüzgâr, düşük nem ve normalden daha az meydana gelen yağış miktarıdır. Kuraklık; meteorolojik, tarımsal, hidrolojik ve sosyolojik olmak üzere dört ana grupta incelenmektedir. Yıllık yağışların mevsimlere göre dağılışındaki düzensizliğinin incelenmesine meteorolojik kuraklık, toprakta bitkinin ihtiyaç duyduğu miktarda suyun bulunmamasına tarımsal kuraklık, uzun süreli meteorolojik kuraklığın gerçekleşmesiyle, nehirler, yeraltı suları ve göllerin su seviyesindeki keskin düşüşlerin incelenmesi hidrolojik kuraklık, toplumun üretim ve tüketim faaliyetlerini etkileyen su eksikliği de sosyolojik kuraklık olarak açıklanmaktadır. Bahsedilen kuraklık tiplerinin meydana gelmesinde ana etken yağış eksikliğidir. Kuraklığın tarıma yansıttığı olumsuzluklar sulama yapılamaması ve tarımsal faaliyetlerde verimin azalması olarak nitelendirilebilir. Sonuç olarak ürün çeşitliliğinde ve miktarında azalma meydana gelmektedir (Agnew 1990; Agnew & Warren 1996). Sulama projelerinin gerçekçi bir şekilde hazırlanabilmesi için yetiştirilmesi planlanan bitkilerin ihtiyaç duydukları aylık ya da daha kısa dönemlere ilişkin su miktarının bilinmesi gerekmektedir. Sulama suyu ihtiyacının hesaplanmasında asıl amaç, bitki su tüketiminin belirlenmesidir. Bitki su ihtiyacı da iki kısımdan oluşur. Bunlar, bitkilerin besin maddelerini taşımak için kullandıkları su ve toprak yüzeyinden buharlaşmadır. Bitkinin düzgün bir gelişim göstermesi için evapotranspirasyon (bitki