Naîm Frâşirî ve Türk ve Fars Edebiyatında Öne Çıkan Eserleri
Naim Frashëri and His Prominent Works in Turkish and Persian Literature
Yazar: Yerdemir, Şerife
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 42, 2022
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Persian language,Persian literature,Turkish language,Turkish literature,Balkans,Albania,Naim Frashëri ; Fars Dili ve Edebiyatı,Türk Dili ve Edebiyatı,Balkanlar,Arnavutluk,Naîm Frâşirî

Edebiyattaki gelişmeler her zaman tarihî, sosyal ve siyasi gelişmelerden etkilenmiştir. Balkan coğrafyasında on dördüncü yüzyılda milletler arasında dille başlayan ilk etkileşim kültür, gelenek ve edebiyatla devam etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlardaki beş yüzyıllık hâkimiyeti sonunda hemen hemen bütün Balkan dilleri Türkçeden etkilenmiştir. İslam’ı kabul ettikten sonra Balkan ülkelerinde Türkçe yaygınlık kazanmış ve onun aracılığıyla Arapça ve Farsça unsurlar da Arnavutçaya girmiştir. Başlangıçta bu sadece bir kültür ve bir medeniyetin dile etkisiydi ve Balkan toplumlarına yeni kavramlar getirmekteydi. Balkan ülkeleri arasında Arnavutluk, her zaman kayda değer bir öneme sahip olmuştur. Bu durum Arnavutlar ile Türkler arasındaki tarihî ve kültürel ilişkilerden kaynaklanmaktadır. 16. ve 17. yüzyıllarda Arnavutçada yazılan ilk eserlerde Türkçenin etkisi açık bir şekilde göze çarpmaktadır. Bu dönemde Türkçe kelimelerin artmasıyla birlikte kullanıldığı alanların genişlediği ve zenginleştiği anlaşılmaktadır. Arnavutluk, yirminci yüzyılın başlarına kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun bir parçasıydı ve burada yaşayan halkın Türkler vasıtasıyla İslam’ı, Fars şiirini, edebiyatını ve kültürünü öğrenmesi Farsçanın bu topraklarda yaygınlık kazanmasında etkili olmuştur. Aslında Fars edebiyatının geniş coğrafyası ve diğer milletler arasındaki varlığının kapsamı dikkate alındığında Fars edebiyatının ve genel olarak İran medeniyetinin Balkan bölgesindeki şairler üzerindeki etkisi şaşırtıcıdır. Naîm Frâşirî de Fars edebiyatının etkisiyle şiirler yazmış, Arnavutluk’un önde gelen şairlerinden birisidir. Ayrıca Arnavutça literatürde daha çok Sami Frasheri olarak tanınan Tanzimat’tan sonraki Türk edebiyatının tanınmış gazetecisi, sözlükçü ve dil bilgini Şemseddin Sâmi’nin de ağabeyidir. Naîm; Arnavutça, Türkçe, Yunanca ve Farsça olmak üzere çeşitli eserler kaleme almıştır. Bu çalışmada Naîm Frâşirî’nin hayatı, Türk ve Fars dili ve edebiyatında önemli bir yer teşkil ettiği eserleri tanıtılacaktır.

Literary developments have always been influenced by historical, social, and political developments. The first interaction between nations in the Balkan geography started with language in the 14th century and continued with culture, tradition, and literature. At the end of the five-century rule of the Ottoman Empire in the Balkans, almost all Balkan languages had been influenced by Turkish. After the adoption of Islam, Turkish became widespread in the Balkan countries, through which Arabic and Persian elements also entered into Albania. In the beginning, this only involved the influence of a culture and a civilization on the language and brought new concepts to Balkan societies. Albania has always been of considerable importance among the Balkan countries due to the historical and cultural relations between Albanians and Turks. In the 16th and 17th centuries, the influence of Turkish was clearly visible in the first works written in Albanian. During this period, Turkish words are understood to have expanded and enriched the areas where they were used. Albania was a part of the Ottoman Empire until the early 20th century, and the fact that the people living there had learned Islam, Persian poetry, literature, and culture through the Turks was instrumental in the spread of Persian throughout these lands. In fact, when considering the vast geography of Persian literature and the extent of its presence among other nations, the influence of Persian literature and Iranian civilization in general over the poets of the Balkan region is not surprising. Naim Frashëri was one of the leading poets of Albania to have grown up under this influence. He was also the older brother of Shamsaddin Sami, the well-known journalist, lexicographer, and linguist of Turkish literature after the Tanzimat who is better known in Albanian literature as Sami Frashëri. Naim wrote various works in Albanian, Turkish, Greek, and Persian. This study will introduce Naim Frashëri’s life and works, which have an important place in the Turkish and Persian languages and literature.