1930’lu Yıllardaki Rasyonelleşme Çalışmalarının Memur ve Memur Örgütlerine Etkileri
The Impact of Rationalization Efforts in Public  Administration During the 1930s on  Civil Servants and Civil Servant Organizations
Yazar: Yıldırım, Selime
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 4, 2024
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Rationalization,Civil Servant Organizations,1930s,Civil Servant,Public Administration ; memur,rasyonalizasyon,kamu yönetimi,1930'lu yıllar,memur örgütleri

Bu makale, 1930’lu yıllardaki gelişmeler çerçevesinde kamu yönetimindeki rasyonelleştirme çalışmalarının memurlar ve memur örgütleri üzerindeki belirleyici etkisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Söz konusu rasyonelleştirme çalışmaları, Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan bir süreci anlatmaktadır. Memur örgütlenmelerinden kasıt, sandık, sendika, kooperatif benzeri örgütlerdir. Memur ise devletten maaş alan ve kamu hizmetini süreklilik içinde sunan kişileri anlatmaktadır.Bu çalışmada, 1930’lu yıllara odaklanılmasının nedenleri bulunmaktadır. 1930’lu yıllar, söz konusu uygulamaların dünyanın pek çok yerinde görünür örneklerinin yer aldığı bir dönemdir. 1929 Krizi’nin getirdiği ekonomik koşullar rasyonalizmin benimsenmesine yol açmıştır. Planlama ve benzeri araçlarla da bu politikalar sağlamlaştırılmaya çalışılmıştır. Dönemin kamu yönetimi örgütlenmesi, bu gelişimin önemli bir parçasıdır. Bu çalışma kapsamında söz konusu iddia, ikincil kaynaklar yanında Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nden elde edilen birincil kaynaklarla da desteklenmiştir.Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda da rasyonelleştirme çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Genç Cumhuriyet sadece yönetsel süreçlerde değil, yaşamın her alanında rasyonalizme bağlıdır. 1800’li yılların sonu 1900’lü yılların başı itibarıyla bilimsel yönetim düşüncesi ise bu eğilimi güçlendirmiştir. 1920’li yıllarda, bu düşüncenin fikri temeli oluşturulmuştur. Memurlar açısından ise 1926 yılında yayımlanan 788 sayılı Memurin Kanunu, bu politikaların göstergesidir. Bu dönemde hem kamu personel sistemi örgütlenmekte hem de rasyonelleştirme çalışmaları devam etmektedir.Memurlar, kamu yönetimindeki dönüşümden en fazla etkilenen grup olmuştur. Tanzimat Dönemi’nden itibaren dönüşen memur ve memurluk mesleği kendi çıkarlarını savunma ve geleceğini güvence altına almaya dönük arayışlar içindedir. Bu yönüyle, memurların sadece uzun vadeli değil; aynı zamanda, gündelik sorunlar nedeniyle de bir araya geldikleri görülmektedir. Rasyonelleştirme çalışmaları ise 1930’lu yıllarla son bulmamış; 1940’lı ve 1950’li yıllarda daha da kuvvetlenmiştir.

This article aims to reveal the decisive impact of rationalization policies in public administration on civil servants and their organizations in the 1930s. These policies are part of a broader process that extends from the late the Ottoman Empire to the early Republic of Turkey. Civil servants are defined as salaried providers of continuous public services, while civil servant organizations include associations such as funds, unions, and cooperatives.The focus on the 1930s is deliberate. This period not only witnessed global examples of rationalization in the aftermath of the 1929 Crisis, but also saw the consolidation of such policies in Turkey through instruments like planning. The organization of public administration in this era was a key element of these transformations. The argument is supported by primary sources from the Presidential State Archives alongside secondary literature.Rationalization was also significant in the founding years of the Republic. The young Republic adhered to rationalist principles not only in administrative processes but also in broader aspects of social and economic life.Scientific management ideas circulating since the late 19th and early 20th centuries reinforced this orientation, while Law No. 788 on Civil Servants (1926) signaled its concrete application in the civil service. During this time, both the public personnel system was being structured and rationalization efforts continued. Civil servants, as the group most directly affected by these reforms, sought to defend their interests and secure their future. From the Tanzimat era onward, their profession had already been in transformation, and in the 1930s they came together not only for long-term collective aims but also to address immediate, everyday concerns. Their organizations—funds, cooperatives, and associations—became embedded within a corporatist framework. Rationalization did not end with the 1930s but intensified in the 1940s and 1950s. Within the discipline of public administration, this study draws on legislation and archival documents as its primary sources.