Hâcû-yı Kirmânî’de Şem’ İmgesi ve Klasik Türk Şiirine Yansıması
Imagery of Şem in Hacuyi Kirmani and its Reflection on Classic Turkish Poem
Yazar: Armutlu, Sadık
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Hâcû. Candle,Image,Classical Turkish poem ; Hâcû,Mum,İmge,Klasik Türk şiiri

Klasik Fars ve Türk edebiyatında ortak olarak kullanılan çok sayıda imge vardır. Bunlardan biri de şem’ yani mumdur. Bu imge daha kuruluş aşamasında her iki edebiyatta kullanılmıştır. Şem’/mum, şiirlerde ya tek başına ya da pervâne ile birlikte ve de “âşık-maşuk” ilişkisi içerisinde ele alınmıştır. Kaynağı hadis ve kuran’a dayanan şem’ ve pervâne imgesine şairler, gerek divanlarda gerekse mesnevilerde hem beşerî hem de ilahî aşkın anlatım ve yorumunda yer vermişlerdir. Bunlardan biri de Fars edebiyatının tanınmış şairlerinden olan Hâcû-yı Kirmânî’dir. Adı geçen şair, şem’ imgesini çok boyutlu olarak ele almış ve imge dünyasında ona alışılmışın yanında alışıla gelmeyen anlamlar da yüklemiştir. Ayrıca şem’ kelimesinden hareketle bazı mazmunlar da oluşturmuştur. Şair, şem’ kelimesini ay, güneş, gökyüzü, yıldız anlamlarında kullanmış, sevgili, güzellik, sevgilinin güzellik unsurları, âşık, âşığın beden aksamı, onun maddî ve mânevî hallerini adı geçen kelime ile ifade etmiştir. Bu ifadede şem’ kelimesini ya benzeyen ya da kendisine benzetilen yapmıştır. Şem’-i şebistân, şem’-i meclis ve benzeri ifadelere özel anlamlar yüklemiştir. Bunlardan başka o, şem’in ağlaması, gülmesi gibi birçok tasavvuru şem’ imgesiyle yansıtmıştır. Kısaca şem’ kelimesi Hâcû’nun hayal dünyasında farklı çağrışımlar oluşturmuştur. Bütün bu çağrışımlar, benzetmeler ve imgeler klasik Türk şiirine de yansımıştır.

There are several images commonly used in both classical Persian and Turkish literature. One of them is şem’, namely candle. This image was used in both literatures just at the stage of establishment. Şem’/candle was approached either on its own or with moth and in the context of “loved and beloved”. Poets included the image of Şem’ and moth, deriving from Qur’an and Hadith, during the narration or interpretation of both mortal and divine love in their divans and masnavis. One of them is Hâcû-yı Kirmânî, one of the well-known poets of Persian literature. Forenamed poet, approached the Şem’ image as multidimensional and he ascribed it an extraordinary meaning as well as ordinary meaning. He also constituted some imageries with reference to Şem’. The poet used Şem’ with the meaning of moon, sun, sky and star, and expressed the beloved, beauty, the features of the beauty of the beloved, lover, the body parts of the lover and his or her materially and spiritually situations with the given word. In this expression, Şem’ is either the one which is drawing analogy or the one which is drawn analogy. He ascribed some special meaning to the Şem’-i şebistân, şem’-i meclis and similar expressions. Besides, he reflected several visions such as the crying or laughing of the Şem’ with Şem’ image. In short, Şem’ means different associations in the dream world of Hâcû. All of these associations, metaphors and images have been reflected to the classical Turkish poem.