hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
MERKEZİ SINAVLARDA DKAB DERSİNİN YER ALMASININ ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ
Evaluation of the Inclusion of Religious Education and Ethics Course in Central Examinations in the Framework of Teachers' Opinions
Yazar: Yıldırım, Lokman; Kızılabdullah, Yıldız
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Education ; Din Eğitimi ; Religious Education,RCMK Teachers,Assessment and Evaluation,Centralized Exams,Exam Industry ; Din Eğitimi,DKAB Öğretmenleri,Ölçme Değerlendirme,Merkezi Sınavlar,Sınav Endüstrisi

Bu araştırmada, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin (DKAB) merkezi sınavlarda yer almasının etkileri incelenmiştir. Amaç, DKAB'nin merkezi sınavlara dâhil edilmesinin öğretmen ve öğrenci tutumlarına etkisini tespit etmektir. Araştırmada, çeşitli değişkenler dikkate alınarak, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Ankara'da görev yapan 20 öğretmenle “durum çalışması” deseni /modeline dayalı olarak yarı yapılandırılmış mülakat formları yoluyla görüşmeler yapılmıştır. Bu konudaki görüşler, ilgili temalarda detayları ile ele alınmış, yorumlanmış ve tartışılmıştır. Sonuçlar, katılımcıların çoğunun DKAB'nin merkezi sınavlara dâhil edilmesini olumlu bulduklarını ve bu durumun dersin ciddiyetini artıracağını düşündüklerini ortaya koymuştur. Ancak, dersin mekanikleşmesi ve araçsallaşması gibi riskler konusunda da endişeler belirtilmiştir. Muafiyet mekanizmasının dezavantajları da tespit edilmiştir. DKAB'nin sınav endüstrisine katılımının, dersi araçsallaştırma ve dersin ruhunu kaybetme riski taşıdığı sonucuna varılmıştır.

This study investigates the effects of the inclusion of Religious Culture and Moral Knowledge Course (RCMK) in centralized examinations. The aim is to identify the impact of RCMK's inclusion in centralized exams on the attitudes of teachers and students. In the research, semi-structured interview forms were used to conduct interviews with 20 teachers working in Ankara during the 2023-2024 academic year, based on a 'case study' design/model, taking various variables into consideration. The opinions on this topic were discussed in detail around relevant themes, interpreted, and debated. The results revealed that the majority of participants view the inclusion of RCMK in centralized exams positively, believing that this would enhance the seriousness of the course. However, concerns were also expressed regarding risks such as the mechanization and instrumentalization of the course. The disadvantages of the exemption mechanism were also identified. It was concluded that the participation of RCMK in the exam industry carries the risk of instrumentalizing the course and losing its essence.
ORTA YETİŞKİNLERDE DİNDARLIĞIN YALNIZLIK VE HUZURLA İLİŞKİSİ: ADANA ÖRNEĞİ
The Relationship Between Religiosity, Loneliness and Peace Among Middle-Aged Adults: The Adana Case
Yazar: Şık, Fadime; Kayıklık, Hasan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion ; Din Psikolojisi ; Middle-aged Adult,Religiosity,Loneliness,Peace ; Orta yetişkinlik,Dindarlık,Yalnızlık,Huzur

Din psikolojisinin konularından biri bireyin inancının duygu, düşünce ve davranışlarına olan etkisidir. Bireyin sahip olduğu inancı yaşaması olarak da adlandırabileceğimiz dindarlık, onun yaşamında duygularına, düşüncelerine ve davranışlarına tesir ederek onları biçimlendirip yeniden şekillendirmekte, yaşama dair bir bakış açısı oluşturmaktadır. Dindarlığın etkisi, bireyin yaşına ve gelişimsel evresine göre farklı düzeylerde hissedilmektedir. Bu bağlamda insan yaşamının birçok gelişimsel evreden oluştuğu görülür. Bunlardan biri de yetişkinlik dönemidir. En uzun evre olan yetişkinlik; ilk, orta ve son yetişkinlik şeklinde üçe ayrılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, orta yetişkinlik döneminde bireyin inancının günümüzde bir yaşam zorluğu olan yalnızlık ve yaşamda dengeyi ifade eden huzur üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmaya Adana merkez ilçelerinde yaşayan 40-59 yaş aralığındaki 203 kişi katılmıştır. Veriler Dinsel Yaşam, UCLA Yalnızlık ve Huzur ölçekleriyle toplanmış; Spearman Rho analiziyle incelenmiştir. Bulgular, dindarlığın yalnızlık ve huzurla pozitif, anlamlı ilişkili olduğunu göstermiştir.

One of the topics in the psychology of religion is the impact of an individual's faith on their emotions, thoughts, and behaviors. Religiosity, which can also be described as an individual's living out their beliefs, influences and shapes their emotions, thoughts, and behaviors, forming a perspective on life. The impact of religiosity is felt at different levels depending on an individual's age and developmental stage. In this context, it is seen that human life consists of many developmental stages. One of these is adulthood. The longest stage, adulthood, is divided into three phases: early, middle, and late adulthood. The aim of this study is to examine the impact of an individual's beliefs during middle adulthood on loneliness, a contemporary challenge, and peace, which represents balance in life. The study included 203 individuals aged 40-59 living in the central districts of Adana. Data were collected using the Religious Life, UCLA Loneliness, and Peace scales, and analyzed using Spearman Rho analysis. The findings showed that religiosity was positively and significantly associated with loneliness and peace.
İSLÂM EĞİTİM GELENEĞİNDE ŞEYH KAVRAMI VE TEMEL İÇERİMLERİ
İSLÂM EĞİTİM GELENEĞİNDE ŞEYH KAVRAMI VE TEMEL İÇERİMLERİ
Yazar: Beken, Ahmet
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Education ; Din Eğitimi ; Religious Education,Islamic Education,Religious Sciences,Shaykh,Murshid. ; Din Eğitimi,İslâm Eğitimi,Dinî İlimler,Şeyh,Mürşid

bağlamı içerisinde inceleyerek kavramın farklı ilmî disiplinlerde kazandığı anlamları ve üstlendiği rolleri sistematik bir biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Şeyh, farklı disiplinlerde farklı anlamlar kazansa da bu ünvanı taşıyan kimseler genellikle bilginin salt aktarıcıları olmanın ötesinde ilmî müktesebatın kendilerinde meleke hâlini alan, dinî ve ahlâkî rehberlik rolü üstlenen otoriteler olarak kabul edilmektedir. Bu nitelikler tasavvuf geleneğinde yaygın olmakla birlikte hadis, kırâat, fıkıh ve kelâm gibi alanlarda da şeyhin ilmî otorite ve eğiticilik yönü belirgindir. Bu yönüyle kavram, sadece dinî ilimlerle sınırlı olmayıp felsefî ilimlerde de ilmî derinliği olan otorite kimseleri vurgulamaktadır. Bunun yanında şeyh, bazı idarî yapılarda yetkin kişi ve nitelikli yönetici anlamında da kullanılmıştır. Bu çalışma, geniş bir kullanım alanına sahip şeyh kavramın özellikle eğitimle ilgili yönüne odaklanmakta; klasik dönem eğitim, ahlâk ve biyografi literatürü üzerinden kavramın anlam ağı çözümlenmeye çalışılmaktadır. Neticede şeyhin, tasavvuf çevrelerinde bilinen yönünün ve idareci vasfının ötesinde farklı ilmî disiplinlerde dinî, ahlâkî ve manevî rehberliği bir arada taşıyan bütüncül bir eğitici figür olduğu ortaya konulmaktadır.

This study aims to examine the term shaykh, which functions both as a title and as an educational authority within the Islamic educational tradition, and to systematically delineate the meanings and roles it acquires across different scholarly disciplines. Although the designation shaykh assumes varied senses in various fields, bearers of the title are generally regarded not merely as transmitters of knowledge but as authorities who have embodied scholarly expertise and who serve as religious and ethical guides. While these characteristics are particularly evident within the Sufi tradition, the shaykh’s scholarly authority and pedagogical role are also notable in hadith studies, Qur’anic recitation (qirā’ah), fiqh, and kalām. In this respect, the concept is not confined to the religious sciences alone, but also denotes figures of scholarly authority in the philosophical disciplines. Additionally, it has been used to denote competent officials and administrators within specific institutional frameworks. The present study focuses on the educational dimensions of this widely employed concept. It seeks to analyze its semantic field through a survey of classical-period educational, ethical, and biographical literature. Ultimately, the research demonstrates that the shaykh, beyond the familiar Sufi master or administrative officer, functions in multiple disciplines as a holistic pedagogical figure who integrates religious, moral, and spiritual guidance.
MANEVÎ VE AHLÂKÎ GELİŞİMİN İZİNDE: BİR ARINMA SÜRECİ OLARAK TEZKİYE
In Pursuit of Spiritual and Moral Growth: Tazkiyah as a Process of Purification
Yazar: Şahin, Eşref
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Sufism ; Tasavvuf ; Sufism,Qur'an,Purification (Tazkiyah),Kemal's Journey ; Tasavvuf,Kur’ân,Tezkiye,Kemâl Yolculuğu

İnsan iyi ve kötü olanı düşünüp eyleme dönüştürme potansiyeline sahiptir. Onun bu çerçevedeki bütün faaliyetleri, mânevî ve ahlâkî duyuş-düşünüş ve davranışlarının niteliğine doğrudan etki etmektedir. Bir terbiye kitabı olarak Kur’ân-ı Kerîm, bağlılarına bu süreçte güçlü bir kavram ve değerler seti önermektedir. Bu kavramlardan biri de tezkiye kavramıdır. Bu araştırma, Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan “tezkiye” kavramının anlam alanını ve Müslüman bireyin mânevî-ahlâkî olgunluğa erişme sürecindeki rolünü incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, tezkiye kavramının müfessirler ve mutasavvıflar tarafından nasıl yorumlandığını tespit etmek ve bu yorumlar üzerinden kavramın mânevî-ahlâkî boyutlarını açıklığa kavuşturmaktır. Tezkiye, İslâm düşüncesinde içsel arınmayla birlikte bireyin tüm davranışlarının bu arınma sonucu edinilen bilinçle şekillenmesini ifade eden merkezi bir kavramdır. Tefsir ve tasavvuf literatüründen hareketle gerçekleştirilen bu incelemede, tezkiye kavramının inananların gelişime yaptığı katkı ortaya konulmakta; mü’min bireylerin tutum ve davranışlarını yönlendiren temel bir ilke olarak tezkiyenin, mânevî-ahlâkî yaşamın inşasında belirleyici bir role sahip olduğu vurgulanmaktadır.

Human beings possess the potential to contemplate both good and evil and to transform these tendencies into action. All activities carried out within this framework directly influence the quality of their spiritual and moral perceptions, thoughts, and behaviors. As a book of moral and spiritual cultivation, the Qur’an offers its followers a robust set of concepts and values to guide this process. Among these concepts is “tazkiyah.” This study examines the semantic scope of the Qur’anic term “tazkiyah” and its role in the spiritual and moral maturation of the Muslim individual. The primary aim of the research is to identify how the concept of tazkiyah is interpreted by mufassirūn and Sufi thinkers, and to clarify its spiritual and ethical dimensions based on these interpretations. In Islamic thought, tazkiyah represents a central concept that denotes inner purification and the shaping of one’s actions through the consciousness acquired as a result of this purification. Drawing on tafsīr and Sufi literature, this study reveals the contribution of tazkiyah to the believer’s process of spiritual development. It emphasizes that tazkiyah functions as a fundamental principle guiding the attitudes and behaviors of the believer, playing a decisive role in shaping their spiritual and moral life.
Meşşâi Filozoflar ve Gazâlî’nin Ontolojisinde Varlık-Mâhiyet Tartışmaları
Meşşâi Filozoflar ve Gazâlî’nin Ontolojisinde Varlık-Mâhiyet Tartışmaları
Yazar: Akgün, Tuncay
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 16 No. 2, 2017
Anahtar kelimeler: Meşşâi filozoflar,Gazâlî,varlık,mâhiyet,Tanrı

Meşşâi filozoflar, varlık kavramını felsefelerinin merkezine yerleştirmişler ve özellikle Fârâbî’den başlayarak varlık ve mâhiyet ayrımını belirgin kılmak üzere teorik çalışmalar yapmışlardır. Gerek Fârabî gerekse İbn Sînâ’nın bu konudaki görüşleri özellikle Tanrı’nın mahiyeti ile ilgili söylediklerini de önemli ve tartışılır hale getirmiştir. Bu konuda Fârabî ve İbn Sînâ’ya en sert cevap Gazâlî’den gelmiştir. Gazâlî varlık-mahiyet ilgili Fârabî ve İbn Sînâ’nın söylediklerinin teolo-jik boyutunu da göz önünde bulundurarak onların düşüncelerini tehlikeli ve yan-lış olarak değerlendirmiştir. Her ne kadar Gazâlî’nin, İbn Sinâ’nın görüşlerini merkeze alarak cevap verdiği ileri sürülse de İbn Sinâ’nın bu konudaki düşünce-lerinin Fârâbî’nin devamı olduğu gerçeğini göz önünde bulundurursak, Gazâlî’nin söyledikleri her iki filozofun düşüncelerine de cevap teşkil ediyor. Hem Fârabî ve İbn Sînâ hem de Gazâlî’den sonra yaşamış olan ve bu tartışmaya katılan bir diğer meşşâi filozof İbn Rüşd’ün görüşlerini de makalemizde ela aldık. Onun düşünceleri, Gazâlî’nin Fârâbî ve İbn Sînâ’nın görüşlerine yönelttiği eleştirilerin ne kadar doğru ve tutarlı olduğunu anlayabilmemiz açısından önemli idi.

Meşşâi filozoflar, varlık kavramını felsefelerinin merkezine yerleştirmişler ve özellikle Fârâbî’den başlayarak varlık ve mâhiyet ayrımını belirgin kılmak üzere teorik çalışmalar yapmışlardır. Gerek Fârabî gerekse İbn Sînâ’nın bu konudaki görüşleri özellikle Tanrı’nın mahiyeti ile ilgili söylediklerini de önemli ve tartışılır hale getirmiştir. Bu konuda Fârabî ve İbn Sînâ’ya en sert cevap Gazâlî’den gelmiştir. Gazâlî varlık-mahiyet ilgili Fârabî ve İbn Sînâ’nın söylediklerinin teolo-jik boyutunu da göz önünde bulundurarak onların düşüncelerini tehlikeli ve yan-lış olarak değerlendirmiştir. Her ne kadar Gazâlî’nin, İbn Sinâ’nın görüşlerini merkeze alarak cevap verdiği ileri sürülse de İbn Sinâ’nın bu konudaki düşünce-lerinin Fârâbî’nin devamı olduğu gerçeğini göz önünde bulundurursak, Gazâlî’nin söyledikleri her iki filozofun düşüncelerine de cevap teşkil ediyor. Hem Fârabî ve İbn Sînâ hem de Gazâlî’den sonra yaşamış olan ve bu tartışmaya katılan bir diğer meşşâi filozof İbn Rüşd’ün görüşlerini de makalemizde ela aldık. Onun düşünceleri, Gazâlî’nin Fârâbî ve İbn Sînâ’nın görüşlerine yönelttiği eleştirilerin ne kadar doğru ve tutarlı olduğunu anlayabilmemiz açısından önemli idi.
Bilişsel Psikoloji ve Öğretim
Bruning, Schraw, Norby
Yazar: Bakırtaş, Tuğba
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 16 No. 2, 2017
Anahtar kelimeler: Bilişsel Psikoloji,öğretim,Bruning,Schraw,Norby

Kitap, dört kısım ve onbeş bölümden oluşmaktadır. Her bir kısım, ge-nel başlığa uygun bir biçimde dizayn edilmiş olup, konuların kapsamını yeterli seviyede izah edecek şekilde oluşturulmuştur. “Önsöz, 1. Kısım: Bilgi İşleme Teorisi, 2. Kısım: İnançlar ve Biliş, 3. Kısım: Bilişsel Gelişimi Arttırma, 4. Kı-sım: Sınıfta Biliş” genel başlıklarından oluşmaktadır.Birinci kısım, bilişsel psikolojinin temel kavramları ve bakış açıları hakkında net bir bilgi sunmayı ve eğitim için neler yapılması gerektiğini özetlemektedir. İkinci kısım, bilişsel psikolojinin nasıl geliştiğini göstererek; öğrenme stratejileri, öz yönlendirme, öğrenme, motivasyon ve öğrenmede inançların rolü gibi yeni alanlara doğru nasıl genişlediğini ele almaktadır. Üçüncü kısım, çoğu eğitimcinin en öncelikli amaçlarından olan problemler üzerine eleştirel düşünme becerisini kazandırarak, akıllıca düşünme ve etkin çözümler üretme gibi süreçleri ele almaktadır. Dördüncü kısım; dil kullanımı, okuma yazma, gibi önemli bilişsel becerilerle bilişsel psikolojinin matematik ve fen öğretimini nasıl dönüştürdüğü üzerinde durmaktadır...

Kitap, dört kısım ve onbeş bölümden oluşmaktadır. Her bir kısım, ge-nel başlığa uygun bir biçimde dizayn edilmiş olup, konuların kapsamını yeterli seviyede izah edecek şekilde oluşturulmuştur. “Önsöz, 1. Kısım: Bilgi İşleme Teorisi, 2. Kısım: İnançlar ve Biliş, 3. Kısım: Bilişsel Gelişimi Arttırma, 4. Kı-sım: Sınıfta Biliş” genel başlıklarından oluşmaktadır.Birinci kısım, bilişsel psikolojinin temel kavramları ve bakış açıları hakkında net bir bilgi sunmayı ve eğitim için neler yapılması gerektiğini özetlemektedir. İkinci kısım, bilişsel psikolojinin nasıl geliştiğini göstererek; öğrenme stratejileri, öz yönlendirme, öğrenme, motivasyon ve öğrenmede inançların rolü gibi yeni alanlara doğru nasıl genişlediğini ele almaktadır. Üçüncü kısım, çoğu eğitimcinin en öncelikli amaçlarından olan problemler üzerine eleştirel düşünme becerisini kazandırarak, akıllıca düşünme ve etkin çözümler üretme gibi süreçleri ele almaktadır. Dördüncü kısım; dil kullanımı, okuma yazma, gibi önemli bilişsel becerilerle bilişsel psikolojinin matematik ve fen öğretimini nasıl dönüştürdüğü üzerinde durmaktadır...
Ebû Sa‘îd el-Harrâz ve Üç El Yazma Eseri: Kitâbü’l-Keşf ve’l-Beyân, Kitâbü’l-Ferâğ, Kitâbü’l-Hakâik
Abû Sa‘îd al-Kharrâz and his three manuscripts: Kitâb al-Kashf wa’l-Bayân, Kitâb al-Ferâgh, Kitâb al-Haqâiq
Yazar: Baltacı, Naile
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 2, 2017
Anahtar kelimeler: Abû Sa‘îd al-Kharrâz,Kitâb al-Kashf wa’l-Bayân,Kitâb al-Ferâgh,Kitâb al-Haqâiq,The Book of Truthfulness(Kitâb al-Sidq),Kitâb al-Sıfât ; Ebû Sa‘îd el-Harrâz,Kitâbü’l-Keşf ve’l-Beyân,Kitâbü’l-Ferâğ,Kitâbü’l-Hakâik,Kitâbü’s-Sıdk (et-Tarîku İlallâh),Kitâbü’s-Sıfât

Ebû Sa‘îd Ahmed b. ‘Îsâel-Harrâz (v. 286/899) Müslüman düşünür ve mutasavvıfların öndegelenlerindendir. III/IX. yy.da Bağdad’ın sufi çevrelerinde saygın bir yerivardır. Klasik tasavvufi yapının şekillenmesinde de önemli bir rol oynamıştır.Çalışmamızda Harrâz’ın hayatı, eserleri (Kitâbü’s-Sıdk-et-Tarîku İlallâh-, Kitâbü’s-Sıfât, Kitâbü Mi‘yâri’t-Tasavvuf, Kitâbü’d-Diyâ’),talebeleri ve sûfî hocaları hakkında bilgi verdik. Buna ilave olarakaraştırmamızda özellikle Ebû Sa‘îd el-Harrâz’ın Kitâbü’l-Keşf ve’l-Beyân,Kitâbü’l-Ferâğ ve Kitâbü’l-Hakâik adlı yazmalarını ve bunların içerik analiziniyapmaya çalıştık. Harrâz, Kitâbü’l-Keşf ve’l-Beyân’da enbiya ve evliyaarasındaki üstünlük problemini tartışır. Kitâbü’l-Hakâik adlı eserinde ise tasavvufadair yetmiş iki kavramı açıklamıştır. Kitâbü’l-Ferâğ adlı eserinde isetasavvufî konularda nasihatlerde bulunmaktadır. Bu çalışmamız bir sonuç bölümüile noktalanmaktadır.

Abû Sa‘îd Ahmad b. Îsâ al-Kharrâz (d. 286/899) is one of the most leading Muslim thinkers and sufis. He was a leading figure of the Sufî circles of Baghdâd in the 3rd/9th century. al-Kharrâz played an important role forming Sûfî tradition. In this study we discussed Abû Sa‘îd al-Kharrâz’s life and his manuscript. We studied Kharrâz’s biography, his life, works (The Book of Truthfulness -Kitâb al-Sidq-, Kitâb al-Sıfât, Kitâb Mi‘yâr al-Tasavvuf, Kitâb al-Diyâ’), companions, students and the Sûfî masters of him. We discussed and made content analyses of his writings/manuscripts named Kitâb al-Kashf wa’lBayân, Kitâb al-Ferâgh, Kitâb al-Haqâiq. In Kitâb al-Kashf wa’lBayân, Kharrâz discusses the problem of supremacy between the prophets and saints. Kharrâz explains seventy two concepts about Sufism in Kitâb al-Haqâiq. He gives advice on Sufism in Kitâb al-Ferâgh. We finished our study with a conclusion.
Din ve Birey (Batson, Schoenrade, Ventis)
Din ve Birey (Batson, Schoenrade, Ventis)
Yazar: Akış, Fazlı
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 17 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Schoenrade,Din ve Birey,Batson,Ventis

Özgün adı, Religion and the Individual (A Social-Psychological Perspective) olan Din ve Birey adlı bu eser, Kayseri Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyelerinden Prof. Dr. Abdulvahap TAŞTAN ile Doç. Dr. Ali KUŞAT tarafından tercüme edilmiş ve Nisan 2017’de Kimlik Yayınlarından okuyucuya ulaşmıştır. Bu eserin odak noktasını “bireysel dindarlık” oluşturmaktadır. Dolayısıyla bir sosyal psikoloji kitabı olan bu eser aslında Batson ve Ventis’in Dini Tecrübe (The Religious Experience, Oxford University Press, 1982) adlı kitabının bir revizyonu, açıklaması, güncellenmesi ve genişletilmiş şeklidir.

Özgün adı, Religion and the Individual (A Social-Psychological Perspective) olan Din ve Birey adlı bu eser, Kayseri Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyelerinden Prof. Dr. Abdulvahap TAŞTAN ile Doç. Dr. Ali KUŞAT tarafından tercüme edilmiş ve Nisan 2017’de Kimlik Yayınlarından okuyucuya ulaşmıştır. Bu eserin odak noktasını “bireysel dindarlık” oluşturmaktadır. Dolayısıyla bir sosyal psikoloji kitabı olan bu eser aslında Batson ve Ventis’in Dini Tecrübe (The Religious Experience, Oxford University Press, 1982) adlı kitabının bir revizyonu, açıklaması, güncellenmesi ve genişletilmiş şeklidir.
Baha Tevfik’in Hayatı, Eserleri ve Felsefî Düşünce Yapısı
Baha Tevfik’in Hayatı, Eserleri ve Felsefî Düşünce Yapısı
Yazar: Ateş, Mustafa
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 17 No. 2, 2017
Anahtar kelimeler: Baha Tevfik,natüralizm,materyalizm,pozitivizm,deneycilik,determinizm

1884-1914 yılları arasında yaşamış olan Baha Tevfik,Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş döneminde yetişmiş olan önemli düşünürlerdenbirisidir. Baha Tevfik’in dünya görüşü içerisinde pozitivizm, natüralizm ve materyalizmdoktrinleri birbirlerini tamamlayıcı bir konumdadır. O’nun düşünce yapısınıoluşturan bu öğretiler ile bencillik kavramı, dinsel inançlar hakkındakigörüşlerine de temel teşkil etmiştir. Baha Tevfik’în pozitivizm anlayışı;empirizm, determinizm ve atâlet (süredurum, eylemsizlik) kavramları üzerinekuruludur. Düşünüre göre ancak deney ve gözlem bizi gerçeğe ulaştırabilir.Deneysel olarak doğrulukları ya da yanlışlıkları test edilemeyen metafizikkavramları ve dinî inançları bilmemiz imkânsızdır. Bu yüzden bunlarınfelsefenin kapsamı dışında tutulması gerekir. Baha Tevfik’in materyalizmitarihî ve diyalektik değil, biyolojik evrimci bir materyalizmdir. O, bu konudaBatı’nın biyolojik ve evrimci materyalist filozofları olan Charles Darwin’den, LudwigBüchner’den ve Ernest Haeckel’den etkilenmiştir. Baha Tevfik’innatüralist-materyalist anlayışına göre, her varlığın ilk nedeni, başlangıcı veoluşturucusu tabiattır. Madde ve kuvvet ezelî ve ebedîdir. Bu sebeple mânevîolduğu söylenen varlıklar da hayâl ürünü varlıklardır.

1884-1914 yılları arasında yaşamış olan Baha Tevfik,Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş döneminde yetişmiş olan önemli düşünürlerdenbirisidir. Baha Tevfik’in dünya görüşü içerisinde pozitivizm, natüralizm ve materyalizmdoktrinleri birbirlerini tamamlayıcı bir konumdadır. O’nun düşünce yapısınıoluşturan bu öğretiler ile bencillik kavramı, dinsel inançlar hakkındakigörüşlerine de temel teşkil etmiştir. Baha Tevfik’în pozitivizm anlayışı;empirizm, determinizm ve atâlet (süredurum, eylemsizlik) kavramları üzerinekuruludur. Düşünüre göre ancak deney ve gözlem bizi gerçeğe ulaştırabilir.Deneysel olarak doğrulukları ya da yanlışlıkları test edilemeyen metafizikkavramları ve dinî inançları bilmemiz imkânsızdır. Bu yüzden bunlarınfelsefenin kapsamı dışında tutulması gerekir. Baha Tevfik’in materyalizmitarihî ve diyalektik değil, biyolojik evrimci bir materyalizmdir. O, bu konudaBatı’nın biyolojik ve evrimci materyalist filozofları olan Charles Darwin’den, LudwigBüchner’den ve Ernest Haeckel’den etkilenmiştir. Baha Tevfik’innatüralist-materyalist anlayışına göre, her varlığın ilk nedeni, başlangıcı veoluşturucusu tabiattır. Madde ve kuvvet ezelî ve ebedîdir. Bu sebeple mânevîolduğu söylenen varlıklar da hayâl ürünü varlıklardır.