Dijital Okuryazarlık Yolculuğu: Ebeveynler ve Çocuklar Elele
Digital Literacy Journey: Parents and Children Hand in Hand
Yazar: Sezerer Albayrak, Eda
Dergi: Journal of Child and Development No. Özel Sayı, 2025
Anahtar kelimeler: Child Development Education ; Çocuk Gelişimi Eğitimi ; Dijital Okuryazarlık,Dijital Ebeveynlik,Çevrimiçi Güvenlik,Dijital Bölünme,Çocuk Gelişimi,Medya okuryazarlığı ; Digital literacy,Digital parenting,Online safety,Digital divide,Child development,Media Literacy.

Amaç: Dijital çağda ebeveynlerin ve çocukların dijital okuryazarlık süreçlerindeki rollerini, sorumluluklarını ve karşılaştıkları zorlukları incelenmesidir. Araştırmanın temel hedefi, dijital okuryazarlığın yalnızca teknik becerilerle sınırlı olmadığını; aynı zamanda eleştirel düşünme, etik farkındalık, dijital vatandaşlık ve çevrimiçi güvenlik gibi çok boyutlu bileşenleri kapsayan bir yaşam becerisi olduğunu ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma, ebeveynlerin dijital farkındalık düzeyinin çocukların dijital dünyadaki güvenli, üretken ve bilinçli katılımı üzerindeki etkisini açıklamayı hedeflemektedir. Yöntem: Araştırma, nitel bir yaklaşım benimseyen literatür taraması (kavramsal analiz) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. 2008–2025 yılları arasında yayımlanmış ulusal ve uluslararası akademik makaleler, raporlar ve kitaplar incelenmiştir. Kaynak seçimi, “dijital okuryazarlık, dijital ebeveynlik, çevrimiçi güvenlik, dijital bölünme, medya okuryazarlığı” anahtar kelimeleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler dijital okuryazarlığın ebeveyn ve çocuk perspektifinden nasıl ele alındığı, temel kavram ve bulgular üzerinden sınıflandırılmıştır. Bulgular: Dijital beceriler yalnızca teknik bilgi değil, eleştirel düşünme, etik farkındalık ve güvenli dijital davranış yetkinliklerini de içermektedir. Ebeveyn katılımı, çocukların çevrimiçi güvenliği, medya okuryazarlığı ve akademik başarısı üzerinde doğrudan belirleyici bir faktördür. Van Dijk’ın Dijital Bölünme Teorisi çerçevesinde, sosyoekonomik eşitsizliklerin dijital erişim, beceri ve kullanım farklılıklarını artırdığı; ancak ebeveyn farkındalığı ve eğitim politikalarının bu eşitsizlikleri azaltabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Yapay zekâ, artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) gibi yeni teknolojilerin öğrenme süreçlerine entegrasyonu, dijital okuryazarlığın geleceğini şekillendiren önemli bir eğilim olarak öne çıkmaktadır. Sonuçlar: Araştırma, dijital okuryazarlığın geliştirilmesinin yalnızca bireysel değil, aynı zamanda kolektif bir toplumsal sorumluluk olduğunu vurgulamaktadır. Ebeveynler, dijital dünyada çocukları için aktif arabulucu ve rehber rolü üstlenmeli; çocuklar ise erken yaşta dijital becerilerle güçlendirilmelidir. Eğitim kurumları, politika yapıcılar ve toplum, dijital eşitsizlikleri azaltmak ve bilinçli dijital vatandaşlık kültürünü yaygınlaştırmak için iş birliği içinde çalışmalıdır.

Aim: To examine the roles, responsibilities, and challenges faced by parents and children in the digital literacy process in the digital age. The main objective of the research is to reveal that digital literacy is not limited to technical skills; it is a life skill that encompasses multidimensional components such as critical thinking, ethical awareness, digital citizenship, and online safety. Furthermore, the study aims to explain the impact of parents' level of digital awareness on children's safe, productive, and conscious participation in the digital world. Methods: The research was conducted using a literature review (conceptual analysis) method that adopted a qualitative approach. National and international academic articles, reports, and books published between 2008 and 2025 were examined. Sources were selected using the keywords “digital literacy, digital parenting, online safety, digital divide, media literacy.” The data obtained were classified based on fundamental concepts and findings regarding how digital literacy is approached from the perspectives of parents and children. Findings: Digital skills encompass not only technical knowledge but also critical thinking, ethical awareness, and safe digital behavior competencies. Parental involvement is a direct determining factor in children's online safety, media literacy, and academic success. Within the framework of Van Dijk's Digital Divide Theory, it was concluded that socioeconomic inequalities increase differences in digital access, skills, and usage; however, parental awareness and educational policies can reduce these inequalities. The integration of new technologies such as artificial intelligence, augmented reality (AR), and virtual reality (VR) into learning processes is emerging as an important trend shaping the future of digital literacy. Results: Digital skills encompass not only technical knowledge but also competencies in critical thinking, ethical awareness, and safe digital behavior. Parental involvement is a direct determining factor in children's online safety, media literacy, and academic success. Within the framework of Van Dijk's Digital Divide Theory, it was concluded that socioeconomic inequalities increase differences in digital access, skills, and usage; however, parental awareness and educational policies can reduce these inequalities. The integration of new technologies such as artificial intelligence, augmented reality (AR), and virtual reality (VR) into learning processes is emerging as an important trend shaping the future of digital literacy. Conclusion: The research emphasizes that developing digital literacy is not only an individual but also a collective social responsibility. Parents should take on an active role as mediators and guides for their children in the digital world; children, meanwhile, should be empowered with digital skills from an early age. Educational institutions, policymakers, and society should work together to reduce digital inequalities and promote a culture of conscious digital citizenship.