hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Yeni Bir Arkeolojik Buluntu: Tuura Suu Balbalı
A New Archaeological Find: The Unique Woman Warrior Sculpture in Kyrgyzstan
Yazar: âşık, Alpaslan
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 12, 2015
Anahtar kelimeler: Kyrgyzstan, archaeology, Isyk-Gol, Gok-Turk, balbal ; Kırgızistan, arkeoloji, Isık-Göl, Gök-Türk, balbal

Türk kültür tarihi açısından büyük önem taşıyan balbalların, gerek yapılış maksatları gerekse onları tanımlamak için kullanılan ifadeler (taş heykel, balbal, bediz, bugu taşı v.s ) halen tartışma konusudur. Bugüne kadar birçok bilimsel yayına konu olan ve Türk kültürünün yaşadığı hemen her coğrafyada rastlayabileceğimiz balballara ilişkin yapılan bilimsel tartışmalara yeni bir boyut kazandıracak olan Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi Teskey Ala-Too Arkeoloji Projesi (20082009) kapsamında yürütülen araştırmalar neticesinde tespit edilen Tuura Suu balbalı bu çalışmada ele alınarak bilim dünyasının istifadesine sunulmuştur. Tuura Suu balbalını önemli kılan unsurlardan bir tanesi şimdilik Yedi-Su bölgesinde bir benzerinin tespit edilmemiş olması ve biçimsel özellikleriyle diğer balballardan farklı olmasıdır. Bu farklılıklarıyla Tuura Suu balbalı günümüzde bilim dünyasınca kabul gören balballara ilişkin sınıflandırmanın dışında kalmaktadır. Bu durum balballara ilişkin çalışmaların yeni bir boyut ve yöntemle ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda makalede Tuura Suu balbalının genel özellikleri ve farlılıkları üzerinde durulacaktır. Ayrıca Tuura Suu balbalından yola çıkarak Türk kültür tarihi açısından oldukça önemli olan balbalların yapılış maksatlarına ve sınıflandırılmalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunulacaktır

Stone sculptures, carrying weight for the history of Turkic cultures, are still being matters of debate today because of not only their construction purposes but also their naming (in Turkish taş heykel, balbal, bediz, bugu taşı etc.). Tura-Su stone sculpture, found after the researches under ‚Kyrgyz-Turkish Manas University Teskey Ala-Too (South Tian Shan) Archaeology Project ‛ which will gain a new dimension to scientific discussions on stone sculptures coming across in any place of Turkic cultures and became a matter of many scientific publications will be explained and presented to the benefit of science world. One of the main elements making Tura-Su Woman Warrior Stone Sculpture is that there is no similar of the sculpture yet in the territory of Yedi-Su and it is different from the others by formal features. Because of these differences, Tura-Su Woman Warrior Stone Sculpture is excluded from the categories on stone sculptures accepted by scholars. In that case, the general features and the differences of the Tura-Su Warrior Stone Sculpture will be considered in this article. Especially, new evaluations about the construction purposes and the classification of stone sculptures that are important in terms of the history of Turkic cultures will be conducted in the light of information obtained from the Tura-Su stone sculpture
Türkçe Y ve İlgili Sesler
The Turkish Y and Related Sounds
Yazar: Clauson, Sir Gerard
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 12, 2015

yapılan çalışmaların neredeyse tamamı, tabiri caizse, yatay yönlüdür; yani bu  çalışmalar, belirli bir zaman dilimi dâhilinde (genellikle günümüzdeki) tek bir Türk  dilinin ya da dil gruplarının bütün fonetik yapısını tespit etmeye veya belirlenen bir  veya iki önemli Türkçe kelimenin çeşitli diller içerisinde almış olduğu şekillerin  görünümlerini vermeye yönelik çalışmalardır. Farklı bir metot olarak, seçilmiş bir  veya iki Türkçe sesin, son 1200 yıl içerisindeki hayat hikâyesini çözmeye çalışmak ve  daha sonra da, elde edilen sonuçlarda bizi önemli Türkçe metinlere sahip  olduğumuz VIII. yüzyılın birinci yarısından daha geri bir tarihe götürebilecek  herhangi bir belirti olup olmadığını değerlendirmek, konuya yaklaşımda faydalı  olacakmış gibi görünmektedir. Bu tür çalışmalar ise tabiri caizse dikey yönlüdür

yapılan çalışmaların neredeyse tamamı, tabiri caizse, yatay yönlüdür; yani bu  çalışmalar, belirli bir zaman dilimi dâhilinde (genellikle günümüzdeki) tek bir Türk  dilinin ya da dil gruplarının bütün fonetik yapısını tespit etmeye veya belirlenen bir  veya iki önemli Türkçe kelimenin çeşitli diller içerisinde almış olduğu şekillerin  görünümlerini vermeye yönelik çalışmalardır. Farklı bir metot olarak, seçilmiş bir  veya iki Türkçe sesin, son 1200 yıl içerisindeki hayat hikâyesini çözmeye çalışmak ve  daha sonra da, elde edilen sonuçlarda bizi önemli Türkçe metinlere sahip  olduğumuz VIII. yüzyılın birinci yarısından daha geri bir tarihe götürebilecek  herhangi bir belirti olup olmadığını değerlendirmek, konuya yaklaşımda faydalı  olacakmış gibi görünmektedir. Bu tür çalışmalar ise tabiri caizse dikey yönlüdür
Mustafa ÖNER, Türkçe Yazıları, Kesit Yayınları, İstanbul
Mustafa ÖNER, Türkçe Yazıları, Kesit Yayınları, İstanbul
Yazar: Uğur, Eyüp Bacanli  Esma
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 12, 2015

yazar, Türkçede morfolojik sıranın ‚asıl unsur + yardımcı unsur (kök+ek+ek)‛  şeklinde ancak sentaktik sıranın ‚yardımcı unsur + asıl unsur‛ şeklinde ilerlediği  üzerinde durmaktadır. Sentaktik sıraya göre şekillenen kelime gruplarının iki  istisnası olan birleşik fiil ve edat grubunun sentaktik değil morfolojik sıraya bağlı  olduğunu belirten Öner, Türk dilindeki çekim edatlarını, isimleri fiillerle  ilişkilendirme türlerine göre sınıflandırılmış ve karşılaşmalarda bulunmuştur.  ‚Burada, Türk dilinin bütün lehçe ve şivelerinden yapılan taramalar sonunda ile  edatının yanı sıra, birle, kodı, sarı, tapa, teg (benzerlik), teg/çen (sınırlandırma) ve üçün  çekim edatlarının da ekleştiği ve isim hal düzeni içine girdiği‛ tespitine yer vermiştir.  Yazar, ‚ekleşme olmasa dahi, bunların edatlı (sentaktik) isim çekimi denebilecek bir  başlık altında, ekli (morfolojik) isim çekiminin yanı sıra dâhil edilebileceğini‛ ileri  sürmektedir

yazar, Türkçede morfolojik sıranın ‚asıl unsur + yardımcı unsur (kök+ek+ek)‛  şeklinde ancak sentaktik sıranın ‚yardımcı unsur + asıl unsur‛ şeklinde ilerlediği  üzerinde durmaktadır. Sentaktik sıraya göre şekillenen kelime gruplarının iki  istisnası olan birleşik fiil ve edat grubunun sentaktik değil morfolojik sıraya bağlı  olduğunu belirten Öner, Türk dilindeki çekim edatlarını, isimleri fiillerle  ilişkilendirme türlerine göre sınıflandırılmış ve karşılaşmalarda bulunmuştur.  ‚Burada, Türk dilinin bütün lehçe ve şivelerinden yapılan taramalar sonunda ile  edatının yanı sıra, birle, kodı, sarı, tapa, teg (benzerlik), teg/çen (sınırlandırma) ve üçün  çekim edatlarının da ekleştiği ve isim hal düzeni içine girdiği‛ tespitine yer vermiştir.  Yazar, ‚ekleşme olmasa dahi, bunların edatlı (sentaktik) isim çekimi denebilecek bir  başlık altında, ekli (morfolojik) isim çekiminin yanı sıra dâhil edilebileceğini‛ ileri  sürmektedir
Dilçilik Ensiklopediyası, Azәrbaycan Respublikası Tәhsil Nazirliyi, Azәrbaycan Dillәr Universiteti
Dilçilik Ensiklopediyası, Azәrbaycan Respublikası Tәhsil Nazirliyi, Azәrbaycan Dillәr Universiteti
Yazar: Güneri, Aysun Demirez
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 12, 2015

Terminlәri (1939) ve İlimler Akademisinin yayımladığı Dilçilik Terminlәri Lüğәti (1957)  dil bilgisi terimleriyle ilgili ilk lügat çalışmalarıdır. Azәrbaycan Dilinin İzahlı Lüğәti’nin  (1966) birinci cildi Elihaydar Orucov tarafından yayımlanmıştır. Nergiz Rehimzade,  Memmedhüseyin Helifezade, Mikail Rızakuluzade, Behruz Abdullayev ve Eliheydar  Orucov’un hazırladıkları ikinci cilt 1980 yılında, üçüncü cilt 1983’te, dördüncü cilt ise  1987’de neşredilmiştir. Lügat, 1997-2000 yılları arasında Azәrbaycan Dilinin İzahlı

Terminlәri (1939) ve İlimler Akademisinin yayımladığı Dilçilik Terminlәri Lüğәti (1957)  dil bilgisi terimleriyle ilgili ilk lügat çalışmalarıdır. Azәrbaycan Dilinin İzahlı Lüğәti’nin  (1966) birinci cildi Elihaydar Orucov tarafından yayımlanmıştır. Nergiz Rehimzade,  Memmedhüseyin Helifezade, Mikail Rızakuluzade, Behruz Abdullayev ve Eliheydar  Orucov’un hazırladıkları ikinci cilt 1980 yılında, üçüncü cilt 1983’te, dördüncü cilt ise  1987’de neşredilmiştir. Lügat, 1997-2000 yılları arasında Azәrbaycan Dilinin İzahlı
Comparative Phonology of Historical Kipchak Turkish and Urum Language
Tarihî Kıpçak Türkçesi ve Urumcanın Karşılaştırmalı Ses Bilgisi
Yazar: Çengel, Hülya Kasapoğlu
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Kipchak-speaking communities, Historical Kipchak and Kipchak in Armenian scripts, Ukrainian Urums and Urum language, comparative phonology, consonants ; Kıpçakça konuşan topluluklar, Tarihî Kıpçakça ve Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi, Ukrayna Urumları ve dilleri, karşılaştırmalı ses bilgisi, ünsüzler

Bugünkü Kıpçak lehçelerinin tarihsel biçimlerini araştırmak için başvurulacak ana kaynaklardan biri, Ermeni harfli Kıpçakça belgeler; diğeri ise Codex Cumanicus’tur. Ayrıca, Mısır Memlûk sahasında yazılmış gramer ve sözlüklerde Kıpçakça olarak belirtilen malzeme de bu inceleme alanı için kaynak niteliğindedir. Bu yazının amacı, tarihî Kıpçak Türkçesinin geç dönemini temsil eden Ermeni harfli Kıpçakça ile bugünkü Ukrayna (Kuzey Azak) Urumlarının dili arasında tipik ünsüz özellikleri bakımından bir karşılaştırma yapmaktır. Codex Cumanicus ile Memlûk Kıpçakçasına ait dil malzemesi de bu incelemeye dâhil edilmiştir. Urum dilinin gramer özellikleri 1980’li yıllarda Garkavets ve Podolsky tarafından ele alınmakla birlikte  bu çalışmalar, konuyla ilgili tarihsel bir karşılaştırma içermemektedir. Bu yazıda Urumcanın dil malzemesi, Urum sözlüğü ile Urum metinlerinin(Garkavets 1999; Garkavets 2000) taranması suretiyle elde edilmiştir. Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi ile bugünkü Urum Kıpçak diyalektlerini tipik ünsüzler bakımından karşılaştırırken 16.-17. yüzyılda Batı Ukrayna’da yaşayan Kıpçak dilli topluluklar ve bugünkü Ukrayna Urumları hakkında genel bilgiler de verilmiştir

One of the main references of historical characteristics of living Kipchak languages are the Kipchak documents in Armenian letters and the other one is Codex Cumanicus. In addition, Kipchak materials in the grammars and dictionaries of the Egyptian Mamluk are also considered to be a reference for this field. This study aims at drawing a comparison in terms of typical consonant features among Kipchak in Armenian letters representing the late period of historical Kipchak Turkish and living language of Ukrainian (North Azovian) Urums. Language materials belonging Codex Comanicus and Mamluk Kipchak were also included in this study. The grammatical features of Urum language were studied
Abdulla Oripov’un Şiirlerinde Özbek Kimliği ve Özbekistan
Uzbek Identity and Uzbekistan in Abdulla Oripov
Yazar: Açık, Fatma
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Abdulla Oripov, poem, identity, Uzbekiston ; Abdulla Oripov, şiir, kimlik, Özbekistan

20. asır başlarında Türkistan coğrafyasında yaşanan aydınlanma hareketi olarak bilinen ceditçilik maalesef Rusya’daki Ekim İhtilali nedeniyle susturulmaya çalışılmıştır. İçten gelen yenileşme fikri mukabil Ruslar, Çarlık döneminde genel valiler- Hıristiyan misyonerler ile ‚Medenîleştirme‛ ( ) çalışılmaları sosyalist dönemde ise komiserler - dernekler ve ateist söylemlerle ‚komünizm yoluyla hürleştirme‛ politikası karşısında kimi zaman açıktan kimi zaman metaforlar yoluyla edebi eserler aracılığıyla yaşatılmıştır. Edebi eserlerde gerek ‚medenileştirme‛ gerekse ‚hürleştirme‛ siyasetinin izlerini takip etmek mümkün olduğu gibi ceditçiliğin izlerini de edebi eserlerde özellikle şiirlerde, 1910–1938 yıllarındaki toplumcu ve milliyetçi çizgideki eserlerde olduğu gibi 1938–1960 yılları Suskunluk Dönemi hariç 1960–1986 arası Yeni Dönem Özbek şiirinde de görmek mümkündür. İlk şiirleri 1950’lerin sonlarında yayınlanan Abdulla Oripov’un şiirlerinde de ceditçilik anlayışını izlerine sık sık rastlanır. Özbek adı ve idealini yaratmaya, yaşatmaya gayret eden şair bunu gerçekleştirebilmek için uzak geçmiş tarihe yönelmiştir. Oripov bir yandan vatanın, uğruna canlar verilen bir değer olduğunu vurgularken diğer yandan da sık sık vatan olarak Özbekistan’ı vurgulamıştır. Özbekistan milli marşını da yazan şair dini-felsefî temele dayalı sosyolojik, psikolojik, tarihsel çözümlemeler yaptığı eserleriyle Özbek edebiyatında önemli bir yere sahiptir

Jedidizm, known as the enlightenment movement in Turkestan in the beginning of twentieth century was unfortunately tried to be silenced due to October Revolution in Russia. The idea of the innovation was survived against ‘‘Civilizing’’ Efforts by opposing Russians, by Province governors-Christian missioners during czarism; against ‘‘freedom by communism’’ policies by commissaries-societies and by atheist rhetoric as for socialism era; sometimes directly sometimes by means of metaphors through literature. As it is possible to follow the traces of the policies ‘Civilizing’ or ‘‘Freeing’’, it is also possible to see the traces of jedidizm in literature especially in poetry, such as in the socialist and nationalist literature of 1910-1938 and in the New Era Uzbek poetry between 1960 and 1986, except the Silence Period. Traces of jedidizm perception are frequently encountered in the poems of Abdulla Oripov whose first publication was in late 1950’s. To create and keep alive the name and ideal of Uzbek, the poet has turned to distant past. While Oripov was emphasizing that homeland is an asset to die for, he has frequently emphasized that Uzbekistan is the homeland. Writer of the national anthem of Uzbekistan, the poet has a significant place in Uzbek literature with his religious-philosophic, historical
Soğd Merkezî Yönetimi ve Onun Köktürk Kağanlığı’na Bağlılık Şartları
Central Administration of Sogd and Its Dependent Condition with Köktürk Kingdom
Yazar: Gayıbov, Bоbur
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Sogd, Samarkant, Turkic Qaghanate, governing, vassal,local dynasties, konfederation, deputy, Old Turkic titles ; Soğd, Semerkant, Köktürk Kağanlığı, yönetim, vassal, yerli hanedanlar, konfederasyon, naipler, Eski Türkçe unvanlar

Erken Orta Çağlarda merkez Semerkant olarak Panç (Pencikent), Meymurg, Kabudan, Kuşaniye (Kettekurgan), Keş (Şehrisebz), Nahşep (Karşı) vb. gibi ona yakın ve komşu şehir ve vilayet çapındaki birçok küçük vaha devletçiklerini barındıran Soğd, siyasi yapısına göre bir konfederasyon sistemine sahip bulunmuş ve işbu devletçikleri siyasi yönden daha çok kültürel yönden birleştirmiştir. Bu dönemde Soğd konfederasyonu Köktürk Kağanlığı’nın siyasi kontrolü altında bulunarak, yarı bağımsız bir yönetime sahip olmuştur

Early in the middle Ades Samarkand being the centre according to politikal structure Sogd had confederation sustem including Panch (Panjikent,) Maymurg, Kabudan, Kushoniya (Kattakurgon), Kesh (Shakhrisabz,) Nakhshab (Qarshi) and about ten neighboring towns and several small countries, those small countries were united more culturally than politically. At that period Sogd confederation being under coutrol of Turkish kingdom was not fully independent in administration
Türk Destanlarında “Sayı” Motifinin Dinî Yansımaları
Religious Reflections of the Numeric Symbol in the Turkish Epics
Yazar: Küçük, Mehmet Alparslan
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Epic, epic of Turkey, symbols of number ; Destan, Türk destanları, sayı motifleri

Tarih boyunca kahramanlıkları ve üstün özellikleri ile bilinen Türkler, çok sayıda destanlara sahip olması hususunda diğer toplumlar arasında önemli bir yere sahiptir. Farklı muhtevalara sahip bu destanlarda çeşitli motifler bulunmaktadır. Bu motiflerden birisi de ‚sayı‛lardır. Simgesel değeri olan ve her birine özel anlamlar yüklenen sayı motifleri, dinî bir temele sahiptir. ‚Türk Destanları’ndaki ‘Sayı’ Motifinin Dinî Yansımaları‛ başlığı altında da din ile sıkı bir iletişim ve etkileşim içerisinde olan sayıların, genel olarak dinî yansımaları üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda da, Destan kavramı ve Türk Destanları hakkında genel bilgi verilmiş, ardından da Türk Destanları’nda yer alan sayıların toplumdaki dinî yansımaları konu edilmiştir. Sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılmıştır

Throughout history, Turks who are known for bravery have got numerous epics. There are a variety of different symbols. One of these symbols is ‚Numbers‛. Symbols of Number have religous basis. Under the heading of ‚Reflections of The Symbol The Number in The Turk Epics‛, the Epic concept and Turkish Epics have been illustrated. Then, numeric symbols in Turkish Epics have been included. In the conclusion the general assessment has been made
Ebubekir Hâzım Tepeyran’ın Küçük Paşa Romanına Yansıyan Köy Hayatı
Village Life in Ebubekir Hâzım Tepeyran’s Novel Küçük Paşa (Little Pasha)
Yazar: Tonga, Necati
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Ebubekir Hâzım Tepeyran, Küçük Paşa, novel, village novel ; Ebubekir Hâzım Tepeyran, Küçük Paşa, roman, köy romanı

1864 yılında Niğde’de dünyaya gelen Ebubekir Hâzım Tepeyran, bu şehrin yetiştirdiği önemli yazar ve devlet adamlarından biridir. Tepeyran’ın en önemli eserinin, ‚Küçük Paşa‛ olduğu kabul edilmektedir. Yazarın 1910 yılında yayınladığı bu roman, edebiyat tarihimizde köy hayatını işleyen eserlerden biridir. ‚Küçük Paşa‛da olaylar, Orta Anadolu’nun bir köyünde geçer. Bu köyün bir Niğde köyü olduğu çeşitli araştırmacılar tarafından iddia edilmiştir. ‚Hatıralar‛ adlı eserinin bir bölümünde Niğde’ye dair çocukluk hatıralarını aktaran Tepeyran, ‚Küçük Paşa‛ romanında da Orta Anadolu’da bir köyün ve köylülerin panoramasını gerçekçi bir bakış açısıyla çizer. Eserde Orta Anadolu bölgesinin ağız özelliklerinin köylülerin diliyle yansıtıldığı görülmektedir. ‚Küçük Paşa‛da anlatılan köy hayatı, Tepeyran’ın idarî görevleri nedeniyle bulunduğu yerlerde edindiği izlenimlerle birlikte yazarın tecrübeleri ve hatıralarından beslenmiştir. Biz bu makalemizde ‚Küçük Paşa‛ romanında köy hayatının nasıl ele alıp işlendiğini değerlendirmeye çalışacağız

Ebubekir Hâzım Tepeyran (b.1864) was one of the most important authors and statesmen who were born and grown in Niğde. It is accepted that the distinguished literary work of him is a novel titled Küçük Paşa (Little Pasha). This novel was published in 1910 and in Turkish literature it was among the first novels about village life. In the novel the events take place in a village resided in Middle Anatolia. Many researchers claim that it is a village of Niğde. Tepeyran narrates some of his childhood memories related to Niğde in his book Hatıralar (Memoirs). In Küçük Paşa he manages to narrate the conditions of a middle Anatolian village and villagers’ misery in a realistic view. Through the novel the reader can find the features of the villagers’ dialect spoken in that region. Besides his childhood memoirs, Tepeyran benefited from his experiences in different places where he was a governing officer of the State. This article discusses and evaluates how the village life is narrated and presented in Küçük Paşa
Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirinin İlk On Yılında Ortak Yönelişler
Common Ways in the First Decade of the Republic Period Turkish Poetry
Yazar: Apaydın, Dinçer
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: The Republic period Turkish poetry, discourse in poetry, literature magazines published in Republic period, poem books published in Republic period ; Cumhuriyet dönemi Türk şiiri, şiirde zihniyet, Cumhuriyet döneminde yayımlanan edebiyat dergileri, Cumhuriyet döneminde yayımlanan şiir kitapları

Bu çalışmada, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin ilk on yılında mevcut olan şiir anlayışları, sahip oldukları ortak yönler açısından yeniden değerlendirilmiştir. Dönemde yayımlanan edebiyat dergilerindeki şiirlerden hareketle öne çıkan eğilimlerden söz edilmiştir. Çalışmaya, Cumhuriyet döneminin ilk on yılında yayımlanmış edebiyat dergilerinin ve şiir kitaplarının listesi de eklenmiştir. Dönemdeki şiir anlayışlarını daha isabetli belirleyebilmek için yeni tasniflere ihtiyaç duyulduğu vurgulanmıştır

In this study, understandings of poetry in the first decade of Republic Period Turkish Poetry have been re-evaluated in terms of aspects in common. In light of poems published in literary magazines in the period, featured trends have been examined. A list of published literature magazines and poem books in the first decade of Republic Period Turkish Poetry has been added to this study. It is emphasized that there need new classifications to determine the understanding of poetry at the period appropriately
Şinasi'nin Düşünce Dünyası ve Mustafa Reşid Paşa'ya Yazdığı Kasidelerin Tematik Tahlili
Mentality of Şinasi and Theme Analysis of the Odes He Wrote to Mustafa Reşid Paşa
Yazar: Yılmaz, Sibel
Dergi: Gazi Türkiyat, Vol. 1 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Şinasi, kaside, Mustafa Reşid Paşa, aydın, Tanzimat, akıl, adalet ; Şinasi, ode, Mustafa Reşid Paşa, intellectual, Tanzimat, mind, justice

Tanzimat dönemi Türk edebiyatının ilk temsilcisi İbrahim Şinasi tiyatro, makale gibi Batılı edebi türlerin ilk örneklerini vermiş, yenilikçi fikirleri ve edebiyat sahasındaki çalışmalarıyla kendi döneminin aydınlarını etkilemiş önemli bir sanatkârdır. Şinasi'nin düşünce dünyasını ve fikirlerinin yeniliğini en iyi ortaya koyan ürünler Tanzimat hareketinin öncülerinden Mustafa Reşid Paşa için yazdığı dört kasidedir. Bu yazıda Şinasi'nin kasideleri incelenmeden önce devrin zihniyetini yansıtması açısından 19.yy'da Batının ve Osmanlının genel durumuna değinilmiştir; çünkü Şinasi'nin kasidelerinde ortaya koyduğu fikirleri anlayabilmek için devrin siyasi, sosyal, kültürel durumu ile fikir hareketleri hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. Yazının ikinci kısmında klasik kaside ile Şinasi'nin kasideleri arasındaki farklar belirtilmiş; 1849, 1856, 1857 ve 1858 tarihlerinde yazılmış olan kasideler tematik açıdan incelenmiştir. Kasidelerdeki konu ve kavramlar "bir aydın olarak Mustafa Reşid Paşa", "adalet, kanun ve hak kavramları", "akıl kavramı", "din ve Tanrı anlayışı", "kaderciliğin reddi," "kalem-kılıç tezadı", "siyaset ve devlet anlayışı", "ışıklı unsurlar" gibi başlıklar altında ayrıntılı olarak ele alınmıştır

İbrahim Şinasi, the first representative of "Tanzimat Era" of Turkish literature, is a leading artist who wrote in Turkish the first examples of western literature genres such as theatre and articles. The four odes Şinasi wrote for Mustafa Reşid Paşa -one of the leading statesman of Tanzimat Era- are the works that express best the turn of mind and the novelty of the opinions of Şinasi. In this study, before analyzing the odes of Şinasi, the general situation in the West and Ottoman Empire in the 19th century is mentioned shortly for having knowledge of mentality of that time. Because, we should have some knowledge about the social, political and cultural situation of that time to understand properly the ideas in the odes written by Şinasi. In the second part of the study, differences between the odes of Şinasi and classical odes have been described and odes written in the years of 1849, 1856, 1857 and 1858 have been analyzed in terms of their themes. Subjects and notions of the odes have been studied under the headings of "Mustafa Reşid Paşa as an intellectual person","notions of justice, law and fairness", "the notion of mind", "understanding of religion and God", "denial of fatalism", "pen versus sword", "understanding of politics and state" and "words related to light"