Fazla Sayıda Yazma Nüshası Bulunan Hacimli Bir Eserin Nüsha Ailesinin ve Tenkitli Metninin Kurulması Hakkında Değerlendirmeler: Künhü’l-ahbâr Örneği
The Evaluations on The Establishment for The Copy Group and Text with The Criticism of A Bulky Work Which Has Got Many Manuscript Copies; The Sample of Künh el-Akhbar
Yazar: Donuk, Suat
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 21 No. 21, 0
Anahtar kelimeler: metin tenkidi,stemmatoloji,Künhü’l-ahbâr ; text criticism,stemmatology,Künh el-Akhbar

El ile çoğaltılmış tarihi metinlerin aslına yakın bir surette  neşrine dayanan metin tenkidi, bilginin sonraki kuşaklara bozulmadan  aktarılması bakımından oldukça önemlidir. El  yazması nüshaların ortak ve ayırıcı hatalarından hareketle soy  ağacını çıkartmaya dayanan stemmatoloji metin tenkidini  tamamlayıcı bir bilimdir. Ülkemizde son dönemde metin tenkidi  ve stemmatoloji ile ilgili kuramsal çalışmalar hız kazanmıştır.  Her el yazması eserin kendine has özellikleri vardır. Muhtevası  hacimli bazı tarihî kitaplar fazla sayıda yazma nüsha ile günümüze  intikal etmiştir. Bu tür eserlerde muhteva malzemesi ve  yazma nüshalar çok sayıda olduğu için sadece metin tenkidi ve  stemmatolojinin verileriyle işin içinden çıkmak güçtür. Böyle  bir eser neşredecek bir nâşir metin tenkidi ve stemmatolojinin  temel kabullerinin yanı sıra esere, yazarın yaşamına, yazarın ve  yüzyılın dil ve anlatım hususiyetlerine, eserin mensubu olduğu  edebî dönemin ilkelerine ve tarihi bilgilere hâkim olmalıdır.  Metin tenkidinin bilindik kaideleri doğrultusunda, 3-5 nüsha mukayesesiyle kuracağı bir metnin müellifin elinden çıkmış  esere göre eksiklikler barındırabileceğini bilmelidir. Gelibolulu  Mustafa Âlî’nin Künhü’l-ahbâr adlı genel tarih kitabı Türk  edebiyatının fazla sayıda nüshası bulunan hacimli eserlerinden  biridir. Bu makalede Künhü’l-ahbâr örneği üzerinden fazla  sayıda nüshası bulunan hacimli kitapların nüsha ailesini çıkartma  hakkında değerlendirmeler yapılacak; bu tür eserlerin tenkitli  metnini kurmada müellife ait cümle, paragraf, manzume  vb. unsurların metin dışı kalmasını önlemek maksadıyla yeni  bir yöntem teklif edilecektir.

The criticism of the historical texts, which are transcripted  by hand, on the base of their publishing that is  close to their origin is very important in terms of  transfering the information to the next generation without  the deterioration. The stemmatology on the base of making  a family tree from the point of the manuscript copies’  common and distinctive mistakes is a science which is the  complement of text criticism. The speculative studies  related to the text criticism and stemmatology accelerated  in our country in the recent period. Each of the manuscript  works has got the specific features. Some of the historical  books that their content is bulky have been inherited with  many manuscripts to today. As the material of content and  manuscript copies in those works have the great numbers,  it is very difficult to deal only with the data of text criticism  and stemmatology. A publisher who will publish such a  work should get the better of the work, life of the author, the language and wording features of the author and  century, the literal period’s principles and historical  information that the work is involved with the main  recognitions of the text criticism and stemmatology.  He/she should know that a text that he/she will compare it  with its 3-5 copies will include the deficiencies than the  work which is made by an editor in accordance with the  text criticism’s well-known bases. The general history book  with the name of Künh el-Akhbar of Mustafa Ali who is  from Gelibolu is one of the bulky books with the numerous  copies in Turkish literature. In this article, the evaluations  will be made about making the copy group of the bulky  books which have the numerous copies, through the sample  of Künh el-akhbar; a new method will be offered in order to  prevent that the factors such as the publisher’s sentence,  paragraph, poem to make a text with the criticism of such  works are kept out of the text.