Hanefî-Eş‘arî Ebû Cafer es-Simnânî ve Kendisine Yönelik İthamlar
Hanafī-Ash‘arī Abū Djafar al-Simnānī and Accusations Against Him
Yazar: Koç, İsa
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; History of Islamic Sects,Abū Djafar al-Simnānī,al-Bayān an usūl al-īmān,Hanafī,Ash‘arī ; İslâm Mezhepleri Tarihi,Ebû Cafer es-Simnânî,el-Beyân ‘an usûli’l-îmân,Hanefî,Eş‘arî

Fıkıhta Hanefî, itikadî açıdan Eş‘arî kimliğiyle dikkat çeken Ebû Cafer esSimnânî (öl. 444/1052), yaşadığı dönem açısından İslâm düşüncesi içerisinde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Simnânî’nin İslâm düşüncesi ve özelde Eş‘arîlik mezhebi içerisindeki yerini tespit etmektir. Çalışmada şahıs üzerine derinleşme yöntemiyle müellifin tartışmalı olan bazı konulardaki fikir dünyası tespit edilmektedir. Ayrıca bu makalede farklı kaynaklardan yapılan çapraz okumalar sayesinde müellif hakkında oluşmuş bazı kanaatler, yine onun günümüze ulaşmış tek eserinden hareketle kritik edilmektedir. Eş‘arîliğin teşekkülünden hemen sonra yaşayan Simnânî, Bâkıllânî’nin sistemini takip ederek onun düşüncelerinin Batı bölgelerine ve özellikle Endülüs’e taşınmasına aracı olmuştur. Bu çalışmada Simnânî’nin takip ettiği “Bâkıllânî geleneği”nin durumu ve bu geleneğin gelişimi hakkında tespitler yapılmaktadır. Ayrıca mârifetullah, teşbih-tecsim konuları çerçevesinde Allah’ın sıfatları, peygamberlik müessesesi ve Hz. Muhammed’in fazileti, ruh-beden ilişkisi özelinde Dehrîlik ve tenasüh gibi konularda Simnânî’ye atfedilen görüşlerin ayrıntıları ve onun bu konular hakkındaki fikirleri incelenmektedir. Makalede Simnânî’nin, 5./11. yüzyıl Eş‘arî düşüncesinin tarihsel gelişimine katkı sağladığı ve Eş‘arîliğin Batı’ya intikalinde kurulan zincirin önemli bir halkası olduğu tespitinde bulunulmaktadır. Ayrıca bu çalışmada el-Beyân ‘an usûli’l-îmân adlı kitabının “klasik ve kelâmî Eş‘arîliğin” özelliklerini yansıtan kıymetli bir eser olduğu ifade edilmektedir.

Hanafī jurist and Ash‘arī theologian Abū Djafar al-Simnānī (d. 444/1052) played an important role in the period in which he lived. The aim of this article is to determine Simnānī’s place in Islamic thought and in particular in Ash‘arism. The author’s ideas and world of thought are determined by the method of focusing on the person. In addition, this article, sheds further light on some opinions about the author based on his only surviving work thanks to cross-readings made from different sources. Simnānī, who lived right after the establishment of Ash‘arism, followed Bāqıllānī’s system and was instrumental in transferring his thoughts to the West and especially to Andalusia. In this study, determinations are made about the status of the “Bāqıllānī tradition” followed by Simnānī and the development of this tradition. In addition, the details of the views attributed to Simnânî on issues such as the attributes of Allah, the institution of prophethood and the virtue of Muhammad and his ideas on these issues are examined. This article seeks to demonstrate that Simnānī is an important link in the chain of the historical development of eleventh century Ash‘arī thought. Our study shows that his work al-Bayān an usūl al-īmān is a valuable work that reflects the characteristics of “classical and theological Ash‘arism”