Tarihi Yapılarda Yeniden İşlevlendirme Süreçlerine Sistematik Bir Yaklaşım; Atik Valide Külliyesi Örneği
A Systematic Approach for Re-Using Processes in Historical Buildings; Example of Atik Valide Kulliye
Yazar: Kutlu, İzzettin; Ergün, Ruşen
Dergi: Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi No. 25, 2021
Anahtar kelimeler: Engineering ; Mühendislik ; Atik Valide Külliyesi,Mimar Sinan,Mimari miras koruma,Performans değerlendirme kriterleri ; Atik Valide Kulliye,Architect Sinan,Conservation of architectural heritage,Performance evaluation criteria

Tarihi yapılar; toplumun kültürü, mimarisi, sosyo-ekonomik durumu, yaşayış biçimi gibi bölge geçmişine dair bilgi veren önemli eserlerdir. Fakat zaman içerisinde iklim ve kullanım koşullarına bağlı olarak doğal veya insan kaynaklı nedenlerden bozulmalar meydana gelebilmektedir. Bozulmalara karşı ayakta kalabilen tarihi yapılar, aynı işlevle korunarak restore edilebilmekte veya çağdaş döneme ayak uydurabilmeleri adına eski kullanımının dışında farklı olarak yeniden işlevlendirilebilmektedir. Bu çalışmanın amacı da tarihi yapıların özelliklerine göre müdahalelerin ve işlev değişikliklerinin mimari uyumluluğunu belirlemektir. Çalışmada, Mimar Sinan’ın son eseri olarak bilinen Atik Valide Külliyesindeki birimlerin inşa edildiği dönemden günümüze kadar geçirmiş olduğu değişimler araştırılmıştır. Çalışmanın yöntemi iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada veri toplama yöntemi kullanılarak Atik Valide Külliye yapılarının özgün ve mevcut durum özellikleri değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise iz sürme yöntemi ile tarihi yapılarda değişen kütle ve işlev ilişkileri tespit edilmiştir. Tarihi külliye yapılarında işlev değişiklikleri çizelgeler oluşturularak dönemlere ayrılmıştır. Yapılardaki dönemsel müdahalelerin, önemli bir mimari miras olan külliye yapılarına olumlu ve olumsuz yaklaşımları; çeşitli uluslararası koruma ölçütlerinin maddeleri referans alınarak işlevsel performans, süreç performans ve çevresel performans kriterleri başlığında değerlendirilmiştir. Uygulanan yöntem, ortaya çıkan kültürel miras etki değerlendirmesi alanına bir katkı olarak ve yerel yönetimlere değerleme için sunulan belirli kültürel miras varlık projelerini değerlendirmek için bilimsel yardım olarak düşünülebilir. Sonuç olarak; kültürel değeri olan bir külliye özelinden tarihi yapı geneline yapılacak olan işlev değişikliklerinde, yapının kütlesel ölçeği ile uyumlu olmayan dönüşümler yerine; yapının tümüyle orantılı uyumlu bir işlevin seçilmesi, yeni işlevin tarihsel örüntü duygusunu tamamlaması ve yapının korunmasına katkıda bulunması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Historical buildings are important works that provide information about the past of the region such as the culture, architecture, socio-economic status and lifestyle of the society. However, over time, depending on the climate and conditions of use, deterioration may occur from natural or human causes. Historical buildings that can survive against deterioration can be preserved and restored with the same function, or they can be re-using differently than their original use in order to adapt to the contemporary period. The aim of this study is to determine the architectural compatibility of interventions and functional changes according to the characteristics of historical buildings. In the study, the changes that the Atik Valide Kulliye, known as the last work of Mimar Sinan, has been investigated from the time it was built to the present day. The method of the study consists of two stages. In the first stage, the original and current status characteristics of the Atik Valide Kulliye structures were evaluated using the data collection method. In the second stage, changing mass and function relationships in historical buildings were determined by tracing method. Schedules of functional changes in historical külliye buildings are divided into periods. The positive and negative approaches of the periodic interventions in the buildings to the külliye structures, which are an important architectural heritage; It has been evaluated under the heading of functional performance, process performance and environmental performance criteria, taking as reference the articles of various international protection criteria. The method applied can be considered as a contribution to the emerging field of cultural heritage impact assessment and as scientific assistance to assess specific cultural heritage property projects submitted to local governments for appraisal. As a result, reusing in historical buildings, a function that is compatible with the whole structure should be selected, unlike transformations that are not compatible with the mass scale of the building. It is concluded that the new function should complement the sense of historical pattern and contribute to the preservation of the structure.