CERH-TA‘DÎLDE RIVAYETLERIN MUÂRAZASI: HAMMÂD B. SELEME’NIN KAYS B. SA‘D RIVAYETI ÖZELINDE
NARRATIVES DISPUTE IN CERH-TA’DIL: WITHIN THE SCOPE OF THE NARRATIONS OF HAMMAD B. SELEME FROM KAYS B. SA’D
Yazar: Özçelik, Fikret
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 20 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Hammâd b. Seleme,Kays b. Sa‘d,hadis,muâraza,tenkit ; Hammad b. Seleme,Kays b. Sa‘d,hadith,dispute,criticism

Bu çalışmada Hammâd b. Seleme’nin Kays b. Sa‘d’dan naklettiğirivayetler incelenmiştir. Hammâd b. Seleme Hadis münekkitleri tarafından sikakabul edilmiş; ancak onun Kays b. Sa‘d’dan rivayet ettiği hadisler tartışılmışve bundan olsa gerektir ki, bazı âlimler ondan rivayet etmekten imtinaetmiştir. Hadis âlimleri, Hammâd’ın hatasının nedeninin Kays’ın kitabınıkaybetmesi ve ezberinden rivayet etmesi olduğunu söylemişlerdir. Bu söylemebinaen de “Hammâd, Kays’tan rivayet ettiği hadislerde hata yapmıştır” gibigenel bir yaklaşım benimsenmiş ve bu ifade birçok cerh-ta‘dîl ve ilel eserindeyer almıştır. Biz de bu iddiadan yola çıkarak Hammâd b. Seleme’nin Kays b.Sa‘d’dan rivayet ettiği hadisleri muâraza yöntemiyle ele aldık. Zira buyöntemle herhangi bir râvinin rivayetini başka râvilerin hadislerine arz edereksöz konusu râvinin zabtı, sika râvilere muhalefeti ve hadiste teferrüdü gibirâvinin cerhine sebep olabilecek durumların tespiti yapılabilmektedir.Hammâd b. Seleme ile ilgili yaptığımız arz neticesinde aslındaHammâd’ın, Kays’tan rivayet ettiği birçok hadiste sika râvilere muhalefetetmediğini, bilakis onun rivayet ettiği hadislerin başka sika râvilertarafından da nakledildiğini tespit ettik. Aynı şeklide Hammâd’ın teferrüdettiği hadislerin de çok az olduğunu gördük. Bu bağlamda Hammâd b. Seleme’ninKays’tan rivayet ettiği hadislerde hata yaptığını düşünmenin ve hadis ilmindeotorite olan bazı âlimlerin ondan rivayette bulunmamasının Hammâd ile ilgiliağır bir tenkit olduğu düşünülebilir. Bazı âlimler de Hammâd’ın ömrünün sondöneminde hafıza kaybına maruz kaldığını ve bundan dolayı hata yaptığını ifadeetmişlerdir. Bu iddia doğru kabul edilse bile yine Hammâd’ın Kays’tan rivayetettiği hadislerin terkini gerekli kılmaz. Zira Hammâd ile ilgili olan olumsuz düşünceyizayıf kılan en önemli delil, Hammâd’ın Kays’tan rivayet ettiği hadislerin sikakabul edilen râvilerin rivayetlerine uygunluk arz etmesidir. Bu gerçeklerdenhareketle Hammâd ile ilgili yapılan tenkitlerin pratiğe yani Hammâd’ınrivayetlerine pek de uymadığı söylenebilir. Dolayısıyla Hammâd, Kays’tanrivayet ettiği hadislerde hata yapmıştır gibi genel yaklaşımda bulunmak yerineHammâd’ın Kays’tan rivayet ettiği hadislerin tek tek incelenmesi gerektiğinidüşünüyoruz. Biz de çalışmamızda bunu yapmaya çalıştık.

In this study, thenarrations reported by Hammâd b. Seleme from Kays b. Sa‘d were examined. Hammâdb. Seleme was accepted as reliable by Hadith Critics, but his hadiths narratedfrom Kays b. Sa‘d were discussed and for this reason, some scholars refrained fromnarrating from him. Hadith scholars stated that the reason for Hammâd's mistakewas that he lost Kays' book and narrated it by heart. Based on this claim ofHadith critics, a general approach such as “Hammâd made a mistake in thehadiths narrated from Kays” was adopted and this statement has taken place inmany cerh-ta‘dîl and ilel (special) works. Accordingly, we addressed thehadiths narrated by Hammâd b. Seleme from Kays b. Sa‘d by the method ofdispute. Because, through this method, it is possible to determine thesituations which may cause the disaffirmation of the narrator such as therelevant narrator's reports, his opposition to reliable narrators and histafarrud in a hadith by presenting the narration of any narrator to the hadithsof other narrators.As a result of ourresearch on Hammâd b. Seleme, we have determined that Hammâd did not oppose toreliable narrations in many hadiths narrated from Kays, but on the contrary,the hadiths narrated by him were narrated by other reliable narrators. Likewise,we have seen that the hadiths that Hammâd did tafarrud are very few in number.In this context, it can be thought that it is a serious criticism about Hammâdto think that Hammâd b. Seleme made mistakes in all the hadiths he narratedfrom Kays b. Sa‘d, and that some scholars who had authority in the hadithscience did not narrate from him according to this claim. Some scholars haveclaimed that Hammâd lost his memory in the last period of his life and mademistakes because of this. Even if this claim is accepted to be true, it doesnot require that the hadiths narrated by Hammâd from Kays are invalidated. Themost important evidence that weakens the negative claim regarding Hammâd isthat the hadiths narrated by Hammâd from Kays comply with the narrations of thenarrators accepted as reliable. Based on these facts, it can be said that thecriticisms about Hammâd do not comply with the practice, namely the narrationsof Hammâd. Therefore, instead of making a general claim as if Hammâd mademistakes in the hadiths narrated from Kays, we believe that the hadithsnarrated by Hammâd from Kays should be examined one by one. In this study, wetried to achieve this.