Hangisi Önce Yazıldı: Esrârü’l-belâga mı yoksa Delâilü’li‘câz mı? İki Eserin Yazım Tarihinin Tespiti Üzerine Bir İnceleme
Which was Written First: Asrār al-balāga or Dalāil al-i’jāz? A Study on Determining the Writing Dates of the Two Works
Yazar: Araz, İsmail
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 45, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Arap Dili ve Belagati,Abdülkâhir el-Cürcânî,Ebû Zeyd el-Cürcânî,Esrâr,Delâil ; Arabic Language and Rhetoric,ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī,Abū Zayd al-Jurjānī,Asrār,Dalā’il

Bu çalışmada, V./XI. yüzyıl âlimlerinden Abdülkâhir el-Cürcânî’nin (ö. 471/1078- 1079) Esrârü’l-belâga ve Delâilü’l-i‘câz eserlerinin yazım tarihinin tespiti amaçlanmıştır. Cürcânî şiir eleştirisi, belagat ve i‘câz konularına yer verdiği söz konusu eserlerden hangisini önce kaleme aldığına dair herhangi bir bilgi sunmamıştır. Bu durum, “Önce Esrâr mı yazılmıştır yoksa Delâil mi?” problemini ortaya çıkarmıştır. XX. yüzyıldan itibaren araştırmacılar arasında önemli bir tartışma konusu olan mezkûr problem, daha çok örtük deliller üzerinden ele alınmıştır. Bu ise, araştırmacıların kesinlik ifade eden yargılardan olabildiğince uzak durarak sadece varsayımlarda bulunmalarına neden olmuştur. Bahsi geçen araştırmacıların örtük delillerinden farklı olarak bu çalışmada, Delâil eserinin ne zaman kaleme alındığına dair önemli bilgiler sunan yazma bir nüshadaki açıklamalar temel alınmıştır. Çalışmanın kapsamı gereği, öncelikle araştırmacıların konu hakkındaki görüşlerine yer verilmiş, sonrasında ise Delâil eserine ait önemli nüshalar üzerinde inceleme yapılmıştır. Bu bağlamda, Cürcânî ile aynı dönemde yaşamış olan Ebû Zeyd ismindeki Cürcânlı birinin açıklamalarını aktaran nüshadaki bilgiler tahlil edilerek Cürcânî’nin ilmî serüvenine ilişkin bazı tespitlerde bulunulmuştur. Alanında ilk olan bu çalışmanın temel amacı, belagatin temel kaynakları kabul edilen Esrâr ve Delâil eserlerinin yazım tarihini tespit ederek Cürcânî’nin ilmî serüveninin daha kapsamlı anlaşılmasına katkı sunmaktır.

In this research, the aim is to determine the timeline for the creation of the works Asrār al-balāga and Dalāil al-i’jāz by the 11th-century scholar ʿAbd al-Qāhir alJurjānī (d. 471/1078-1079). Al-Jurjānī did not specify which of these works, which encompassed poetry criticism, rhetoric, and i’jāz, was composed first. This lack of clarity has led to the debate on whether Asrār was written before Dalāil. Over the years, researchers have approached this issue primarily through implied evidence, leaving room for speculation and avoiding definitive conclusions. In contrast, this study is grounded in a manuscript that provides crucial insights into the timing of Dalāil’s composition. The study begins by presenting the perspectives of researchers on this topic and subsequently conducts a thorough analysis of significant copies of Dalāil. Within this framework, notable conclusions about al-Jurjānī’s scholarly pursuits were drawn by scrutinizing the information in the manuscript, which conveys the statements of a contemporary of al-Jurjānī named Abû Zayd from Jurjān. This pioneering study aims to enhance our understanding of al-Jurjānī’s scholarly endeavors and objectives by identifying the chronology of Asrār and Dalā’il, recognized as fundamental sources of rhetoric.