Dijital Dünyada Çocuk Eğitimi: Ebeveynlerin Dinî Rehberlik Rolü
Education of Children in the Digital World: The Role of Parental Religious Guidance
Yazar: Aktaş, Hamza
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 27, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Din Eğitimi,Dijital Çağda Çocuk Eğitimi,Çocukların Teknoloji Kullanımı,Ebeveynlerin Dini Rehberliği,Teknoloji Kullanımında Ahlaki Eğitim. ; Religious Education,Children’s Education in the Digital Age,Children’s Technology Use,Parental Religious Guidance,Moral Education in Technology Use

Dijital çağ, çocukların teknolojiyle olan etkileşimini artırarak eğitim, sosyal yaşam ve değerler sisteminde köklü dönüşümlere yol açmıştır. Günümüzde çocuklar, internet aracılığıyla bilgiye hızlı erişim sağlayabilmekte, çeşitli dijital platformlardan içerik tüketebilmekte ve sanal dünyada sosyalleşebilmektedir. Ancak bu süreç, dikkat dağınıklığı, uyku düzensizliği, fiziksel aktivite eksikliği, sosyal izolasyon, dijital bağımlılık, siber zorbalık ve mahremiyet ihlalleri gibi pek çok riski de beraberinde getirmektedir. Bu noktada ebeveynlerin çocuklarına rehberlik etme sorumluluğu giderek daha kritik hale gelmekte, sadece teknik beceriler kazandırmak değil, aynı zamanda etik ve ahlaki değerler çerçevesinde bilinçli bir dijital farkındalık oluşturmak gerekmektedir. Dinî rehberlik, çocukların sanal dünyada doğru-yanlış ayrımı yapabilmelerine, etik değerleri içselleştirmelerine ve teknoloji kullanımında dengeyi sağlamalarına yardımcı olurken, bilinçli medya okuryazarlığı kazandırılması da onların dijital dünyayla sağlıklı ilişki kurmalarını desteklemektedir. Bu bağlamda çalışma, ebeveynlerin çocuklarının teknoloji kullanım süreçlerini yönetirken dinî rehberlik rollerini nasıl üstlenebileceklerini ele almakta, bu süreçte karşılaşılan temel zorlukları ve olası çözüm önerilerini ortaya koymaktadır. Araştırma, nitel yöntem kullanılarak gerçekleştirilmiş ve literatür taraması ile içerik analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Din eğitimi, medya okuryazarlığı, ebeveynlik ve çocuk gelişimi alanlarında yapılan önceki çalışmalar incelenerek dinî rehberliğin çocukların teknolojiyle ilişkisine etkileri sistematik olarak değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, daha önce yayımlanmış kitaplar, makaleler, raporlar ve istatistikler doküman analizi yöntemiyle ele alınmış, elde edilen veriler tematik analiz yoluyla kategorize edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, ebeveynlerin karşılaştıkları temel zorluklar tespit edilmiş ve çözüm önerileri sunulmuştur. Araştırma bulguları, dinî rehberliğin ebeveynlerin çocuklarının teknoloji kullanımını yönetme sürecinde üç temel işleve sahip olduğunu ortaya koymaktadır. İlk olarak, ahlaki ve etik değerlerin teknoloji kullanımıyla ilişkilendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Dijital dünyada çocukların karşılaşabileceği olumsuz içeriklere karşı bilinçlendirilmesi, doğru ve yanlış ayrımını yapabilmeleri açısından önem arz etmektedir. İkinci olarak, ebeveynlerin çocuklarını dijital ortamda bilinçlendirme ve yönlendirme süreçleri ele alınmıştır. Çocukların medya okuryazarlığı becerilerini geliştirmeleri, teknolojiyi amaçlı ve bilinçli bir şekilde kullanabilmeleri için dinî ve pedagojik rehberlikle desteklenmelidir. Üçüncü olarak, teknoloji kullanımında denge ve ölçülülüğün sağlanması üzerinde durulmuştur. Aşırı teknoloji kullanımı, çocukların psikososyal gelişiminde olumsuz etkilere yol açabileceğinden, ebeveynlerin dengeleyici bir rol üstlenmesi gerekmektedir. Ayrıca, ebeveynlerin çocuklarına model olmalarının, onların teknolojiyle sağlıklı ilişki kurmalarında belirleyici bir unsur olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dijital çağın getirdiği fırsatlar ve riskler göz önüne alındığında, ebeveynlerin bilinçli bir teknoloji kullanım politikası geliştirmeleri, çocukların hem bireysel gelişimlerini hem de dinî ve etik değerlerini korumaları açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, çalışma, din eğitimi ve medya okuryazarlığı disiplinlerinin kesişim noktasında konumlanmakta ve ebeveynlere çocuklarının dijital dünyayla sağlıklı ilişki kurmalarını destekleyecek yöntemler sunmaktadır.

The digital age has significantly increased children’s interaction with technology, leading to profound transformations in education, social life, and value systems. Today, children can quickly access information via the internet, consume content from various digital platforms, and socialize in the virtual world. However, this process also brings several risks, including attention deficit, sleep disorders, lack of physical activity, social isolation, digital addiction, cyberbullying, and privacy violations. At this point, parents’ responsibility to guide their children has become increasingly critical, requiring not only the acquisition of technical skills but also the development of digital awareness within an ethical and moral framework. Religious guidance helps children differentiate between right and wrong in the digital world, internalize ethical values, and maintain balance in their technology use, while conscious media literacy further supports their ability to establish a healthy relationship with the digital environment. In this regard the study examines how parents can undertake the role of religious guidance while managing their children’s technology use. The research was conducted using qualitative methods, including literature review and content analysis. Previous studies in religious education, media literacy, parenting, and child development were systematically analyzed to evaluate the effects of religious guidance on children‘s relationship with technology. The study utilized secondary data sources such as published books, articles, reports, and statistical data, which were examined through document analysis and categorized using thematic analysis. Based on the findings, the main challenges faced by parents were identified, and possible solutions were proposed. The research findings indicate that religious guidance plays three fundamental roles in helping parents manage their children‘s technology use. First, it emphasizes the integration of moral and ethical values with technology usage. Raising awareness about harmful digital content and teaching children to distinguish between right and wrong are essential aspects of this process. Second, the study discusses how parents can sensitize and guide their children in the digital environment. Developing children’s media literacy skills and ensuring that they use technology purposefully and consciously should be supported through religious and pedagogical guidance. Third, the study highlights the importance of achieving balance and moderation in technology use. Excessive technology consumption can negatively impact children’s psychosocial development, making it crucial for parents to play a balancing role. Additionally, the study concludes that parents serving as role models significantly influence their children’s ability to establish a healthy relationship with technology. Given the opportunities and risks of the digital age, it is essential for parents to develop a conscious technology use policy to support their children’s individual development while preserving their religious and ethical values. In this context, the study is positioned at the intersection of religious education and media literacy, offering parents practical methods to help their children build a healthy relationship with the digital world.