Mısır El-Ezher Şeyhliği Kütüphanesinde Bulunan Türkçe Yazma Eserler - I
Turkish Manuscripts in the Library of The Sheikhdom of Al-Azhar, Egypt - I
Yazar: Kurtulmuş, Fatih
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 24 [BAHAR 2026], 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; Yazma eser,Mısır,Kahire,Ezher Şeyhliği,Lugat-ı Şarkiyye. ; Manuscript,Egypt,Cairo,Sheikhdom of Al-Azhar,Lugat-ı Şarkiyye.

Mısır’da Tolunoğulları ile başlayan Türk hakimiyeti Memlükler ile devam etmiş ve Osmanlılar döneminde zirve noktasına ulaşmıştır. Hakimiyet sonucunda kültürel anlamda pek çok etkileşim olmuştur. Tarihî lehçelere ait bazı yazma eserler bu coğrafyada istinsah edilmiş veya sonraki dönemlerde çeşitli yollardan Mısır’a taşınmıştır. Bu çalışma ile Mısır’daki Ezher Şeyhliği Kütüphanesi, Lugât-ı Şarkiyye koleksiyonunda yer alan Türkçe yazma eserlerin 75 cildinin katalog bilgilerinin hazırlanması amaçlanmıştır. Koleksiyonda bulunan eserler arasında müstakil yazmalar ve risale mecmuaları yer almaktadır. Konuları bakımından dil, edebiyat, fıkıh, kelam, akaid, tarih ve sözlük gibi çeşitli türleri kapsamaktadır. Kütüphanede Türkçe uzman eksikliği nedeniyle oluşan hatalar tespit edilmiş ve bu hatalar mümkün mertebe düzeltilerek daha güvenilir bir kaynak ortaya koyulması sağlanmıştır. Makalede her eserin müellifi, içeriği, fiziki özellikleri, istinsah tarihi ve yazı üslubu gibi ayrıntılar sunulmuştur. Ayrıca, bu yazmalar üzerine daha önce yapılmış bilimsel çalışmalar da derlenmiş ve mevcut literatürle ilişkilendirilmiştir. Çalışma, Türk dili ve kültürü açısından büyük öneme sahip olan Ezher Şeyhliği Kütüphanesi’ndeki yazmaların gün yüzüne çıkarılmasını sağlamakta ve araştırmacılar için güvenilir bir başvuru kaynağı oluşturmaktır. Böylece, Türkoloji alanına, dinî ilimlere ve kültürel çalışmalara önemli bir katkı sunması beklenmektedir.

Turkish rule in Egypt began with the Tulunids, continued with the Mamluks, and reached its peak during the Ottoman period. As a result of this rule, there were many cultural interactions. Some manuscripts belonging to historical dialects were copied in this region or transported to Egypt in various ways in later periods. This study aims to prepare catalog information for 75 volumes of Turkish manuscripts in the Lugât-ı Şarkiyye collection of the Al-Azhar Sheikhdom Library in Egypt. The works in the collection include manuscripts and risala mecmua’s (collections of treatises). In terms of subject matter, they cover various genres such as language, literature, fiqh, kalam, aqidah, history, and dictionaries. Errors resulting from the lack of Turkish language experts in the library have been identified and corrected to the extent possible to provide a more reliable source. The article provides details such as the author, content, physical characteristics, date of transcription, and writing style of each work. In addition, previous scientific studies on these manuscripts have been compiled and linked to the existing literature. This work brings to light the manuscripts of the Al-Azhar Sheikh Library, which are of great importance for Turkish language and culture, and provides a reliable reference source for researchers. Thus, it is expected to make a significant contribution to Turkology, religious sciences, and cultural studies.