İbadet Ahlak İlişkisi: Hadisler Bağlamında Bir İnceleme
İbadet Ahlak İlişkisi: Hadisler Bağlamında Bir İnceleme
Yazar: Asar, Muhammet Ali
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Peygamber,Hadis,Rivayet,İbadet,Ahlak

İBADET AHLAKİLİŞKİSİ: HADİSLERBAĞLAMINDA BİR İNCELEME ÖZKur’angibi hadislerin de ana konularından birisi hiç şüphesiz ahlaktır. Zira Hz.Peygamber, gönderiliş gayesinin güzel ahlakı tamamlamak olduğunu beyan etmiş,ibadet ahlak ilişkisini söz fiil ve takrirleriyle ortaya koymuştur. Bu bağlamdahadis musannefatı, ibadet ahlak ilişkisine dair çok sayıda rivayeti bünyesindebarındırmaktadır. Ancak bu rivayetlerin tamamı, ahlaki erdemlere ağırlık veren,güzel ahlaka teşvik eden, ahlaki değerleri gösteren “hüsnü’l-hulk”,“kitâbü’l-birr”, “kitâbü’l-edeb” gibi bölümlerde ya da ahlak hadislerini biraraya getiren edep, mekârim, fedâil, zühd adı altında derlenen müstakilkitaplarda yer almamaktadır. Çünkü bu kitapları telif eden müellifler ahlakıdin ve dünyadan ayrı bir husus olarak tahayyül etmemişlerdir. Onlara göre ahlakhayatın tamamıdır. Kısaca ahlak, Hz. Peygamberden onlara ulaşan ve sahih olanher şeydir. Bu noktadan bakıldığında hadis musannefatının tamamı ahlaklailgilidir. “Kitabü’s- salât” bölümlerinde sadece namazın faziletine, kılınışşekline, ahkâmına dair rivayetler toplanmamıştır. Bilakis hem namazın ahlakına,hem de namazı kılan kişide oluşacak faziletlere, namaz kılmaktan kaçınanlardaortaya çıkacak kötü fiil ve davranışlara kadar namaz-ahlak ilişkisine dair çoksayıda rivayet de bu bölümün altında cem edilmiştir. Diniyiyi ve kötüyü, helali haramı, marufu münkeri belirler. Ahlak ise bunlarınyaşam tarzına dönüştürülmesini, davranış biçimi ve bilinci haline gelmesinisağlar. Bu sebebe binaen rivayetlerde ibadetlerle ahlaki erdemler kimi zaman içiçe, kimi zaman peş peşe yer almıştır. İbadet ahlak ilişkisi, genelde ibadetingereği gibi ifası sonucu faziletlerin ortaya çıkması, ibadetleri yerinegetirmeme ya da gereği gibi ifa etmemenin reziletlere neden olabileceğibağlamda ele alınmıştır. Allah ile kul arasında kurulan bir bağ mesabesindeolan ibadet, bireyde murakabe ve ihsan duygusunun neşet etmesine ve bireyindeğer üretmesine vesile olur. AnahtarKelimeler:Peygamber, Hadis, Rivayet, İbadet, Ahlak.                                                                         RELATIONSHIP BETWEEN WORSHIP AND ETHICS:AN ANALYSE WITHIN THE CONTEXT OF HADITH (PROPHETIC TRADITIONS)SUMMARYAs it is Qur’an, one of the main topics of hadith is ethics. BecauseProphet Muhammad declared the aim of his prophecy as completing the ethics,moreover, he asserted the relationship between worship and ethics through hiswords, acts and deeds. Due to this fact, hadith compilations contain greatnumber of narrations related to worship-ethics relations. However, this kind ofnarrations do not take place only under specific titles in major hadith compilationssuch as “good characters”, “the book of virtues and good manners” and “the bookof etiquette” or particular hadith compilations named “generosities”, “virtues”and “zuhd”. Because hadith compilers perceived the virtues as in strongconnection with the religion and this present life. In their perception,virtues are the whole life and everything, which is authentically transmittedform the Prophet. From this point of view, the whole hadith literature isrelated to the virtues. While the religion determines good and bad, lawful andunlawful, kind and denied, virtues transform these concepts into an awareness,a life style and a behavioural pattern. For this reason, worships and ethicalvirtues go hand in hand in hadith narrations: Whereas a proper performance ofworships leads virtues, a non-performance or failure in performance causesvices. The worship, which is considered a connection between Allah and hisservant, leads the emergence of self-observation and courtesy virtues in theinner world of an individual. Keywords: Prophet, Hadith,Narrative, Worship,Ethics.

İBADET AHLAKİLİŞKİSİ: HADİSLERBAĞLAMINDA BİR İNCELEME ÖZKur’angibi hadislerin de ana konularından birisi hiç şüphesiz ahlaktır. Zira Hz.Peygamber, gönderiliş gayesinin güzel ahlakı tamamlamak olduğunu beyan etmiş,ibadet ahlak ilişkisini söz fiil ve takrirleriyle ortaya koymuştur. Bu bağlamdahadis musannefatı, ibadet ahlak ilişkisine dair çok sayıda rivayeti bünyesindebarındırmaktadır. Ancak bu rivayetlerin tamamı, ahlaki erdemlere ağırlık veren,güzel ahlaka teşvik eden, ahlaki değerleri gösteren “hüsnü’l-hulk”,“kitâbü’l-birr”, “kitâbü’l-edeb” gibi bölümlerde ya da ahlak hadislerini biraraya getiren edep, mekârim, fedâil, zühd adı altında derlenen müstakilkitaplarda yer almamaktadır. Çünkü bu kitapları telif eden müellifler ahlakıdin ve dünyadan ayrı bir husus olarak tahayyül etmemişlerdir. Onlara göre ahlakhayatın tamamıdır. Kısaca ahlak, Hz. Peygamberden onlara ulaşan ve sahih olanher şeydir. Bu noktadan bakıldığında hadis musannefatının tamamı ahlaklailgilidir. “Kitabü’s- salât” bölümlerinde sadece namazın faziletine, kılınışşekline, ahkâmına dair rivayetler toplanmamıştır. Bilakis hem namazın ahlakına,hem de namazı kılan kişide oluşacak faziletlere, namaz kılmaktan kaçınanlardaortaya çıkacak kötü fiil ve davranışlara kadar namaz-ahlak ilişkisine dair çoksayıda rivayet de bu bölümün altında cem edilmiştir. Diniyiyi ve kötüyü, helali haramı, marufu münkeri belirler. Ahlak ise bunlarınyaşam tarzına dönüştürülmesini, davranış biçimi ve bilinci haline gelmesinisağlar. Bu sebebe binaen rivayetlerde ibadetlerle ahlaki erdemler kimi zaman içiçe, kimi zaman peş peşe yer almıştır. İbadet ahlak ilişkisi, genelde ibadetingereği gibi ifası sonucu faziletlerin ortaya çıkması, ibadetleri yerinegetirmeme ya da gereği gibi ifa etmemenin reziletlere neden olabileceğibağlamda ele alınmıştır. Allah ile kul arasında kurulan bir bağ mesabesindeolan ibadet, bireyde murakabe ve ihsan duygusunun neşet etmesine ve bireyindeğer üretmesine vesile olur. AnahtarKelimeler:Peygamber, Hadis, Rivayet, İbadet, Ahlak.                                                                         RELATIONSHIP BETWEEN WORSHIP AND ETHICS:AN ANALYSE WITHIN THE CONTEXT OF HADITH (PROPHETIC TRADITIONS)SUMMARYAs it is Qur’an, one of the main topics of hadith is ethics. BecauseProphet Muhammad declared the aim of his prophecy as completing the ethics,moreover, he asserted the relationship between worship and ethics through hiswords, acts and deeds. Due to this fact, hadith compilations contain greatnumber of narrations related to worship-ethics relations. However, this kind ofnarrations do not take place only under specific titles in major hadith compilationssuch as “good characters”, “the book of virtues and good manners” and “the bookof etiquette” or particular hadith compilations named “generosities”, “virtues”and “zuhd”. Because hadith compilers perceived the virtues as in strongconnection with the religion and this present life. In their perception,virtues are the whole life and everything, which is authentically transmittedform the Prophet. From this point of view, the whole hadith literature isrelated to the virtues. While the religion determines good and bad, lawful andunlawful, kind and denied, virtues transform these concepts into an awareness,a life style and a behavioural pattern. For this reason, worships and ethicalvirtues go hand in hand in hadith narrations: Whereas a proper performance ofworships leads virtues, a non-performance or failure in performance causesvices. The worship, which is considered a connection between Allah and hisservant, leads the emergence of self-observation and courtesy virtues in theinner world of an individual. Keywords: Prophet, Hadith,Narrative, Worship,Ethics.