Klasikten Moderne Tiyatro Yazarının Etik Duyarlığı
Ethıcal Sensıbılıty of The Playwrıght From Classıcs To Moderns
Yazar: Şener, Sevda
Dergi: Erdem, Vol. 15 No. 44, 2005
Anahtar kelimeler: Tiyatro,Tragedya,Etik,Klasik,Çağdaş ; Theatre,Tragedia,Ethics,Classical,Modem

Tiyatro tarihi incelendiğinde klasik olarak değerlendirilen oyunların yazarlarının etik duyarlıksahibi oldukları görülür. Bu oyunlarda, insan ilişkileri ve bu ilişkileri yönlendiren değer yargılanirdelenmiş, seyircide ve okuyucuda kendini ve çevresini tanıma, özeleştiri yapma, doğrulan aramaisteği ve bilinci uyandınlmıştır. Tragedya türü oyunlarda oyunun omurgasını oluşturan kahramanıneylemi seyirciyi, bu eylemin amacı, ugulama yöntemi, beklenen ve beklenmeyen sonuçlan ve bütünbunlan etkileyen değer yargılan üzerinde düşündürür. Antik Yunan tragedyalan insana her yenidurumda yeniden düşünme, yeniden değerlendirme alışkanlığı aşılayan oyunlardır. Aiskhylos’un,Sophocles’in tragedyalannda, oyun kahramanının ölümcül bir tehlikeyi göze alarak yaptığı seçimideal olan değerleri yüceltirken, yıkımına neden olan trajik hatası uygulamanın yöntemi üzerindedüşündürür. Shakespeare tragedyalannda ise doğru ile yanlışın, iyilikle kötülüğün aynı kaynaktanbeslendiği görülür. Bu değer karmaşası ortamında kahramanın tutumu irdelenmiş, yanlış kararlannruhsal ve toplumsal nedenleri üzerinde durulmuştur. William Shakespeare’in tragedyalan insanı haklıve haksız eylemler, önlenebilir ve önlenemez durumlar üzerinde çok yönlü düşünmeye çağıran oyunlardır. Çağdaş tiyatro oyunlannda toplumdaki değer karmaşasına bir anlam verme çabası görülmektedir. Anton Çehov’un, Arthur Miller’in oyunlannda gözlemlediğimiz, bireyin herşeye rağmen onurunukoruma çabası, günümüz oyunlannda eylemsizliğe ve giderek teslimiyete dönüşmüştür. SamuelBeckett’in, Harold Pinter’in oyunlannda kaynağı belirsiz bir tehlike sezgisi ve saçmalık bilinci yaşanır. Bu oyunlarda gözlemlenen umarsızlık, seyirciyi siyasal ve ekonomik sistemdeki etik boşlukkonusunda uyarma işlevini yerine getiriyor ve bizi bu sistemin ürettiği değer yargılan üzerinde yeniden düşünmeye çağınyor. 

History of theatre telis us that classical playwrights have an ethical sensibility. İn the plays ofclassical authors human relationships and the moral values that determine the nature of thoserelationships have been examined. Greek tragedies are the plays in vvhich the validity of moral rulesis questioned in a nevv and unexpected situation. In the tragedies of Aiskhylos and Sophocles theideal moral values dominate the critical desicion of the hero. But in practice the hero’s ecxusablefallacy becomes the cause of his final destruction. We think about the aim of the hero’s desicion,the way he exercises it, the expected and unexpected result of his action and above ali, aboutthe moral values that determined the hero’s first critical desicion. On the other hand, in Shakespeare’stragedies, good and bad, right and wrong nourish from the same social environment. Avoidable and the unavoidable consequences of the hero’s action are examined. On the other hand, in contemporarytheatre we observe a general confusion of moral values. While the helpless individual of the plays ofAnton Chekhov and Arthur Miller tries hard to preserve his integrity, his modem successor gives wayto total inaction. İn the plays of Samuel Beckett and Harold Pinter we experience an sense of despairand absurdity. Such a deep pessimism is presented in a way to make us think about the political andecenomical system that created such a moral confusion and ethical destitution.