İSLAM'DA HELAL KAZANCIN ZORUNLULUĞU, KUTSALLIĞI VE ŞÜPHELİ İŞLEMLERE KARŞI HASSASİYET: İLGİLİ AYETLER VE HADİSLER ÜZERİNDEN İKTİSADİ BİR DEĞERLENDİRME
The Necessity, Sanctity of Halal Earnings in Islam  and Sensitivity Against Suspicious Transactions: An  Economic Evaluation on Related Verses and Hadiths
Yazar: Erdem, Ekrem
Dergi: Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, Vol. 13 No. 36, 2024
Anahtar kelimeler: Labor Economics and Industrial Relations ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri ; Halal Earning,Halal Rizq,labor,Suspicious Transactions,Hadiths,Islamic Economics. ; Helal Kazanç,El Emeği,Helal Rızık,Şüpheli İşlemler,Hadisler,İslam İktisadı

Bu çalışmada el emeğinin ve helal kazancın zarureti, kutsallığı, bu itibarla şüpheli işlemlerden bile kaçınılması gerektiğinin önemi üzerine temel hadis kaynaklarından yararlanarak bir iktisadi değerlendirme yapılmıştır. Helal-meşru kazanç, helal-meşru tüketimin temelidir; üretim ve tüketim ise ekonominin temelidir. Kaldı ki, kazancın helal olması ve buna bağlı olarak tüketimin, tasarrufun ve yatırımın da helal-meşru olması Müslüman olmanın ve dindarlığın temel dayanağıdır. Zira din salt retorikler üzerine bina edilen bir inanç manzumesi değildir. Aksine, itikat, ibadet ve ahlak bütünlüğüne sadık kalınarak hayatın içinde tatbik edilen kapsayıcı bir yaşam biçimidir. Bundan ötürü, bu çalışma yaşadığımız bu sorunu belli yönleriyle tespit etmeyi ve özellikle ilgili hadislerin delaletiyle bunlara cevaplar bulmaya çalışmayı amaç edinmiştir. Bu amaç doğrultusunda konular ‘helal kazancın zorunluluğu, kutsallığı ve dindarlık meselesi’ ve ‘Müslümanların helal kazanç konusunda hassasiyetlerinin azalması, dünyaya ve şüpheli kazanç yollarına meyletmeleri’ olmak üzere iki ana başlık halinde incelenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular göstermiştir ki, her insanın hayatını idame ettirebilmesi için gerekli asli ihtiyaçlarını kendi el emeğiyle helal yollardan elde etmesi bir zorunluluk (farz) olarak görülmüştür. O bakımdan, bu mesele İslam’da sadece ameli değil, aynı zamanda itikadî bir mesele olarak da değerlendirilmiştir. Ayrıca, kazanç temini konusunda İslami geleneğin bir kanadı daha kanaatkâr olmayı, yani zühd yolunu tercih ederken, günümüzde daha baskın anlayışı temsil eden diğer kanat, meşru yolları takip etmek suretiyle büyüme ve zenginleşmenin daha uygun bir yol olacağını savunmuştur. Önemli sonuçlardan biri de hem kazanç elde etmede hem de harcamada itidalli olunmasıdır. Yani, İslami iktisat anlayışına göre, tembellik yapıp kazanç faaliyetinden kaçınarak başkasına muhtaç olarak onurunu zedelemek de aşırı kazanç hırsıyla aceleci ve meşru olamayan kazanç yollarına yönelmek de reddedilmiştir. Ayrıca, insanın tüketim tarzı kazanç elde etme tarzının bir fonksiyonudur. Buna göre, helal yoldan elde edilen kazanç, gerçek ihtiyaçlar üzerinden bugünkü ve gelecekteki harcamaları finanse ederken; helal olmayan yollardan elde edilen kazanç, şahsi arzulara dayalı ihtiyaç dışı harcamaları finanse eder.

In this study, an economic evaluation has been made by using related verses of Quran and basic hadith sources on the necessity and sanctity of one’s own labor and halal earnings, and the importance of avoiding even suspicious transactions. Halal-legitimate earnings are the basis of halal-legitimate consumption; but production and consumption are also the  basis  of the  economy.  Moreover,  earning,  consuming,  saving  and  investing  on the halal-legitimate basis is of being a Muslim and piety. Because  religion is not a body of belief  built  solely  on  rhetoric.  On  the  contrary,  it  is  an  inclusive  lifestyle  that  is implemented in life by adhering to the integrity of faith, worship and morality. Therefore, this study aims to identify certain aspects of this problem we are experiencing and to try to find answers to it, especially with the help of the relevant verses and hadiths. For this purpose, the issues have been examined under two main headings: 'the necessity of halal earnings, its sanctity and the issue of religiosity' and 'Muslims' decreased sensitivity about halal earnings and their inclination towards the world and questionable ways of earning'. The findings obtained from the  study have  shown that it is  considered a necessity for every person to obtain the essential needs necessary to sustain his life through his own labor and through halal means. In this respect, this issue has been evaluated not only as a practical  but  also  a  creedal  issue  in  Islam.  In  addition,  while  one  wing  of  the  Islamic tradition prefers to be more contented in terms of earning income, that is, the path of asceticism (zuhd), the other wing, which represents the more dominant understanding today, argued that it would be a more appropriate way to grow and enrich by following legitimate  paths.  One  of  the  important  results  of  the  study  is  to  be  moderate  in  both earning and spending, i.e., harming one's dignity by being dependent on others by being lazy  and  avoiding  earning  activities,  and  turning  to  hasty  and  illegitimate  means  of earning with excessive ambition for profit are also rejected in Islamic economic thinking. Finally, a person's consumption style is a function of his earning style. Accordingly, while halal  earnings  finance  current  and  future  consumption  and  investment  expenditures based on real needs, earnings obtained through non-halal means finance non-necessary expenditures based on personal desires