Klâsik Şiirde Bâdem
Almond in The Classical Poetry
Yazar: Çelik, Mehmet Furkan
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 14, 0
Anahtar kelimeler: Klasik Türk şiiri,mutfak kültürü,derviş,matem,bâdem ; Classical Turkish Poetry,culinary culture,dervish,mourning,almond

Anavatanının Ortadoğu ve Asya olduğu bilinen bâdem,  eski çağlardan beri Anadolu topraklarında ekilip biçilen bir  ürün olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu döneminde de  ekimi yapılan ve rağbet edilen değerli bir yemiş olan  bâdem, nefasetiyle ve lezzetli yiyecek-içecekleriyle bilinen  Osmanlı mutfak kültüründe yer almış, yağıyla tedavi edici  olarak halk hekimliği alanında kullanılmış, rengi ve  deseniyle kumaşlara, elbiselere model olmuş hatta kabuğu  dahi yakacak olarak kullanılarak ziyan edilmemiştir.  Bâdem, Osmanlı’da olduğu gibi günümüzde de aşçıların,  gurmelerin, aktarların, bitki bilimcilerin, farmakologların,  halk hekimlerinin ve güzellik uzmanlarının vazgeçilmezi  durumundadır. Acısından tatlısına, kabuğundan yağına,  renginden şekline kadar her yönüyle kıymetli olan bâdem,  Osmanlı dönemi toplumsal hayatına ayna tutan klasik  Türk şiirimizde de çeşitli yönleriyle ele alınmıştır.  Bu çalışma kapsamında bâdemin, yüzyıllar boyunca  hüküm sürmüş bir imparatorluğa ait sosyal ve kültürel  birçok unsurunun yer aldığı klasik Türk edebiyatında,  şairler tarafından nasıl işlendiğinin tespiti için çok sayıda  beyit taranmış ve hangi yönleriyle kullanıldığı başlıklar  altında örnek beyitlerle verilmiştir. Taranan beyitlere  bakıldığında bâdem, benzerliği dolayısıyla sadece göz ile  ilişkilendirilmemiş; kimi zaman az yemeyi gâye edinen  riyâzet ehli bir dervişin azığı olmuş, kimi zaman murâdına  eremeyen aşığın, sevgilisinin bekâya yolculuğunun  ardından oyduğu gözleri olmuş, kimi zaman ise sevgilinin  bâdem gözlerini uman aşığın içki meclisindeki mezesi  olmuştur.

Almond, which is originally come from the Middle  East and Asia, has been a fruit planted in Anatolia since  the ancient times. Almond was widely planted and  largely consumed in the Ottoman times as well, also it  took its place in the Ottoman food culture that is known  with its delicious courses, it was used with its oil in the  folk medicine, it became a figure with its colour and form  in the traditional clothes and it was benefited from its  crust in setting fire. Like in the Ottoman times, Almond  is still widely used by cooks, gourmets, botanists, pharmacologists,  folk doctors and beauty experts. Almond,  that is precious with its crust and oil, colour and regardless  of its sourness and bitterness, took its place in the  Ottoman poetry reflecting the societal life with its different  aspects.  In this study, in order to display how almond was used  in the Turkish literature that was portraiting the societal  and cultural life of a long-dominating Ottoman Empire,  many couplets of the poets of the era were scanned and  examplified couplets were given with the titles that were  used under. Within the scope of the couplets, almond was  not only used as a metaphor of eye, it was also used as the  food of a sufi who aimed to eat little, sometimes it was the  eye of a lover that was gouged out because of his beloved  departed to eternity and finally it was the snack of a lover  who wished to see the almond eyes of his beloved.