Hayatın Anlamı ve Din: Türkiye’de Din Psikolojisi Literatüründe Hayatın Anlamı ile İlgili Yapılan Çalışmalar Üzerine Bir SWOT Analizi
Meaning in Life and Religion: A SWOT Analysis of Studies on Meaning in Life in the Psychology of Religion Literature in Türkiye
Yazar: Arslan, Fatma; Vural, Muhammet Enes
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi No. 28, 2025
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion ; Din Psikolojisi ; Din Psikolojisi,Hayatın Anlamı,Yaşamda Anlam,Din,Dindarlık,SWOT Analizi ; Psychology of Religion,Meaning of Life,Meaning in Life,Religion,Religiosity,SWOT Analysis

Hayatın anlam ve amacı, uzunca bir süredir psikoloji araştırmalarında yer alan önemli kavramlardan biridir. Özellikle 2000’li yıllardan itibaren konuyla ilgili yapılan çalışmalarda ciddi bir artış söz konusudur. Gerek psikolojik iyi oluşun gerekse psikolojik sağlığın diğer olumlu göstergeleri ile hayatın anlamı arasında gözlenen olumlu ilişkiler farklı psikoloji alt dallarında konuya duyulan ilginin artmasını sağlamıştır. Bu çalışmanın amacı 2013‑2023 yılları arasında Türkiye’de din psikolojisi alanında “hayatın anlamı” temasını ele alan 38 çalışmayı dokümantasyon ve içerik analizi yöntemleriyle inceleyerek ilgili literatürün tematik, yöntemsel ve demografik profilini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda ilgili literatür SWOT analizi çerçevesinde değerlendirilmiştir. İlk olarak içerik analizinde altı ana tema belirlenmiş, betimsel istatistikler aracılığıyla en yüksek payın %34 ile “Dindarlık & Anlam” temasına, en düşük payın %5 ile “İbadet/Ritüel & Anlam” temasına ait olduğu saptanmıştır. Çalışmaların %60’ı hakemli dergilerde yayınlanan makale olmakla birlikte yöntemsel açıdan %66’sı nicel kesitsel desene dayanmaktadır. Araştırmaların yürütüldüğü örneklemlerin %41’i 18‑25 yaş arası üniversite öğrencilerinden oluşmuştur; yayın ivmesinin özellikle 2019 ve 2023 yıllarında belirgin biçimde arttığı görülmüştür. SWOT analizi, artan akademik ilgi ve kuramsal çeşitliliği güçlü yönler; örneklem homojenliği ve yöntemsel tekdüzeliği zayıf yönler; yaşlı‑ergen gruplara ve deneysel‑uzunlamasına araştırmalara açılımı fırsatlar; disiplinlerarası etkileşiminin sınırlı olmasını, araştırmacının öznellik riskini ve akademik ilginin konuya ilgisinin düşme olasılığını ise tehditler olarak ortaya koymuştur. Sonuçlar, Türkiye’de din‑anlam literatürünün son on yılda nitelik ve nicelik bakımından geliştiğini, ancak örneklem grubu ve yöntemsel çeşitliliğin artırılmasının konuyla ilgili literatürün olgunlaşması için kritik olduğunu göstermektedir.

The meaning and purpose of life have long been recognized as important concepts in psychological research. Notably, since the 2000s, there has been a significant increase in the number of studies addressing this topic. The positive associations observed between meaning in life and both psychological well-being and other indicators of psychological health have contributed to the growing interest in this subject across various subfields of psychology. The aim of this study is to examine 38 studies conducted in Türkiye between 2013 and 2023 within the field of psychology of religion that focus on the theme of “meaning in life,” using documentation and content analysis methods. Accordingly, the relevant literature was evaluated through a SWOT analysis framework. Six main themes were identified in the content analysis, with the highest proportion (34%) attributed to the theme of “Religiosity & Meaning,” and the lowest (5%) to “Worship/Ritual & Meaning.” While 60% of the studies were published in peer-reviewed journals, 66% were based on a quantitative cross-sectional design. Regarding sample characteristics, 41% of the research was conducted with university students aged 18–25, and a marked increase in publication rates was observed in the years 2019 and 2023. The SWOT analysis revealed growing academic interest and theoretical diversity as strengths; sample homogeneity and methodological uniformity as weaknesses; expansion to elderly and adolescent populations and the implementation of longitudinal and experimental designs as opportunities; and limited interdisciplinary interaction, researcher subjectivity, and the potential decline of academic interest in the topic as threats. Overall, the findings indicate that although the religion–meaning literature in Türkiye has improved in both quality and quantity over the last decade, increasing diversity in sample groups and methodologies is essential for the maturation of the field.