Orta Karadeniz Bölgesi’nden Toplanan Kaldırayak (Trachystemon orientalis (L.) G. Don.) Genotiplerinin Morfolojik Karakterizasyonu
Morphological Characterization of Kaldırayak (Trachystemon orientalis (L.) G. Don.) Genotypes Collected From Central Black Sea Region
Yazar: Özbakır Özer, Mehtap; Kibar, Beyhan
Dergi: Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, Vol. 4 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Kaldırayak,Trachystemon orientalis,Orta Karadeniz Bölgesi,karakterizasyon ; Kaldırayak,Trachystemon orientalis,Central Black Sea Region,characterization

Buaraştırmada, Orta Karadeniz Bölgesi’nde doğal olarak yetişen, halktarafından çeşitli şekillerde tüketilen kaldırayakgenotiplerinin toplanması ve karakterizasyonu amaçlanmıştır.Sörvey ve arazi çalışmaları2011 yılının ilkbahar döneminde (Nisan-Mayıs) başlamış olup Samsun, Ordu,Amasya ve Tokat illerinde yürütülmüştür. Genetik materyali toplama çalışmalarısonucunda 29 farklı kaldırayak genotipi toplanmış ve toplanan materyallerin morfolojik karakterizasyonu yapılmıştır. Kaldırayakgenotiplerinde bitkinin dik büyümesi ve rizomlu olması ortak özellik olarakbelirlenmiştir. Kaldırayak genotipleri arasında en uzun bitki boyu 55 LA 04 nolu genotipte 43.7 cm olarak ölçülmüştür. Yeşil renkli, tüylü ve genotipleregöre değişen oranlarda antosiyanine sahip olan kaldırayak genotiplerinde, gövde uzunluğunun7.0-29.7 cm, gövde kalınlığının ise 2.0-5.5 mm arasında değiştiği tespitedilmiştir. Kaldırayak genotiplerinde yaprakların yeşil, tüylü, üçgen şeklinde ve uç kısımlarının dasivri olduğu, fakat yaprak uzunluğu ve genişliğinin genotiplere göre değişiklikgösterdiği saptanmıştır. En uzun yaprak boyu 22 cm ile 55 HA 04 nolu genotipte,en kısa yaprak boyu ise 52 UL 01 nolu genotipte 10 cm olarak ölçülmüştür. Ortabüyüklükte, mor renkli güzel çiçeklere sahip olan kaldırayak genotiplerinde ilkçiçeklenme Mart ayının ilk haftasında gözlemlenmiştir. Kaldırayakmateryallerinin Nisan ayında hasat olgunluğuna geldiği tespit edilmiştir.Kaldırayak tohumlarının, bütün genotiplerde oval ve siyah renkli olduğubelirlenmiştir. Bitkideki tohum miktarının 0.1-21.6 g, genotiplerin bin taneağırlığının 1.6 g (55 ÇA 01) ile 4.2 g (52AK 03) arasında değiştiği tespitedilmiştir. Çalışmada ayrıca en verimli genotipin 55 ÇA 03 (934.5 g bitki-1)olduğu belirlenmiştir.

In thisstudy, collection and characterization of Trachystemonorientalis genotypes naturally grown and consumed in various forms bypublic in the Central Black Sea Region, Turkey was aimed. Surveys and fieldstudies started in spring of 2011 and were carried out in Samsun, Amasya, Orduand Tokat provinces where these species were intense. Twentynine T. orientalis materials werecollected and the morphological characterization ofthe materials collected was performed. Growing horizontally and having rhizome were determined ascommon feature in the materials. The longest plant height among genotypes was measuredin 55 LA 04 (43.7 cm) sample. It was observed that leaves were green, woolytriangular and sharp at the ends, but leaf length and width varied according togenotypes. It was determined that stem length varied between 7 cm and 29.7 cm,and stem width varied between 2 mm and 5.5 mm. The longest length size wasmeasured as 22 cm in 55 HA 04 and the shortest leaf length was measured as 10cm in 52 UL 01. It was found out that the first flowering in T. orientalis genotypes hadpurple-colored beautiful flowers and medium sized was observed in the firstweek of March and harvest maturity was in April. T. orientalis seeds were determined to be oval and black in all of the genotypes.It has been determined that the amount of seed in the plant varied from 0.1 to 21.6g, and the thousand seed weight of the genotypes varied between 1.6 g (55 ÇA 01) and 3.7 g (55 VE 01). In thestudy, it was also determined that the most efficient genotype was 55 ÇA 03(934.5 g plant-1).