Yıldız Sarayı Kütüphanesi'nde Çeyrek Asır: Kitapçıbaşı Süleyman Hasbî Efendi (1827-1909)
Quarter Century in the Yıldız Palace Library: The Chief Librarian Süleyman Hasbî Effendi (1827-1909)
Yazar: Hızlı, Kasım
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 73, 2021
Anahtar kelimeler: Regional Studies ; Bölgesel Çalışmalar ; Süleyman Hasbî,Abdülhamid II,Yıldız Palace Library,Abdülkadir Geylanî,Abdülgani Nablusî,İmam Gazzalî,Tehâfütü’l-Felasife ; Süleyman Hasbî,II. Abdülhamid,Yıldız Sarayı Kütüphanesi,Abdülkadir Geylanî,Abdülgani Nablusî,İmam Gazzalî,Tehâfütü’l-Felasife

Selanik Vilayeti’ne bağlı Pravişte kazasında doğan Süleyman Hasbî Efendi, medreselerde Arabî ilimleri tahsil ederek icazetname almıştır. 1864 yılında atik Mekteb-i Mülkiye’den mezun olmuştur. Kaymakamlık, müftülük ve muallimlik gibi değişik mesleklerde görev yapmıştır. 1881 yılında yayınladığı Mecelle şerhi, meslek kariyerinde yeni bir sayfanın açılmasını sağlamıştır. Yazdığı eserle Yıldız Sarayı’nın dikkatini çekmiş ve 22 Aralık 1881’de saray kitapçılığına tayin edilmiştir. Saraydaki görevleri yanında Abdülkadir Geylanî ve Abdülgani Nablusî’nin eserlerinden tercümeler yapmıştır. 1891 yılında II. Abdülhamid’in isteği üzerine İmam Gazzalî’nin Tehâfütü’l-Felâsife isimli eserinin Türkçe’deki ilk tam tercümesini yapmıştır. Aynı yıl kitapçıbaşılığa tayin edilmiştir. II. Abdülhamid’in merak duyduğu tarihi meseleleri araştırıp arz eden Hasbî Efendi, padişah tarafından “ayaklı kütüphane” olarak nitelendirilmiştir. Saray kütüphanesinde üstlendiği vazife ve yayınladığı eserlerle Türk kütüphanecilik ve kültür tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Dikkate değer bir bibliyograf portresi sunan Hasbî Efendi biyografisi, II. Abdülhamid’in tasavvufi eğilimi ve felsefe tarihine olan ilgisi hakkında da fikir vermektedir. Bu çalışmada Süleyman Hasbî Efendi’nin biyografisi, saray kütüphanesinde icra ettiği görevler ve eserleri incelenerek II. Abdülhamid dönemi saray görevlilerinden önde gelen bir simanın portresi ortaya konmaya çalışılmıştır.

Süleyman Hasbî Effendi, who was born in the district of Pravishta in Thessaloniki Province, studied Arabian sciences in madrasahs and received his diploma. He graduated from the former Mekteb-i Mülkiye (Faculty of Political Sciences) in 1864. Hasbî Effendi, who could speak and write Turkish, Arabic and Persian, worked in various positions such as district governor, mufti and teacher. The Mecelle commentary published in 1881 enabled the opening of a new page in his professional career. He attracted the attention of Yıldız Palace with his work and was assigned to the palace library on December 22, 1881. In addition to his duties in the palace, he translated the works of Abdülkadir Geylanî and Abdülgani Nablusî. In 1891, at the request of Abdülhamid II, he made the first full translation of Imam Gazzalî's work named Tehâfütü'l-Felâsife in Turkish. In the same year, he was appointed as chief librarian. Hasbî Effendi, who researched and presented historical issues that Abdulhamid II was interested in, was described by the Sultan as a “walking encyclopedia”. He has an important place in the history of Turkish librarianship and culture with the work he undertook in the palace library and the works he published. The biography of Süleyman Hasbi Efendi, which presents a remarkable bibliographer portrait, also gives an idea about the mystical tendency and the interest of Abdulhamid II in the history of philosophy.