BÛSÎRÎ (ö. 696/1297?)’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’SİNİN MÜTERCİMİ BELİRSİZ MANZUM BİR TERCÜMESİ
BÛSÎRÎ (ö. 696/1297?)’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’SİNİN MÜTERCİMİ BELİRSİZ MANZUM BİR TERCÜMESİ
Yazar: Koç, Hamza
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Klasik Türk Edebiyatı,Bûsîrî,Kasîde-i Bürde,Manzum Tercüme,Mesnevi

Hz. Muhammed’i övmek ve onun vasıflarını anlatmak için yazılmış manzumelere na˘t adı verilmektedir. Ka˘b b. Züheyr (ö. 24/645?) ile Bûsîrî (ö. 696/1297?)’nin Hz. Peygamber’e duydukları derin muhabbetin bir tezahürü olarak Arapça kaleme aldıkları ve İslam dünyasında ciddi bir ilgiye mazhar olan kasideleri, na˘t türünün en güzel örneklerindendir. Ka˘b’ın; ilk beytinin başında geçen Bânet Su˘âd ifadesiyle anılan ya da Hz. Peygamber’in kendisine hediye ettiği hırkaya istinaden Kasîde-i Bürde adıyla bilinen şiiri, bu türe öncülük etmiş ve Bûsîrî’nin asıl ismi el-Kevâkibü’d-Dürriyye fî Medhi Hayri’l-Beriyye olan kasidesine de ilham kaynağı olmuştur. Bûsîrî’nin; ömrünün son demlerinde yakalandığı felç hastalığından kurtulmasına vesile olduğu için Kasîdetü’l-Bür’e, kafiye harfinden dolayı el-Kasîdetü’l-Mîmiyye ve rüyasında Resulullah’ın elinden hırka giydiğine dair rivayete dayanarak Kasîdetü’l-Bürde şeklinde şöhret bulan bu manzumesi, gerek yazılış hikâyesi gerekse edebî gücü bakımından Ka˘b’ın şiirini aşmayı başarmış ve manzum veya mensur biçimde defalarca dilimize tercüme edilmiştir. Ahmed-i Rıdvân (ö. 1528-1538?), Kemâl Paşa-zâde (ö. 1534), Şemseddin Sivasî (ö. 1597) ve Nahîfî (ö. 1738) gibi tanınmış şairlerin yanı sıra belli bir üne kavuşamamış birçok şairin nazmen Türkçeye çevirdiği bu meşhur na˘tın mütercimi meçhul tercümeleri de oldukça fazladır. Bu çalışmada Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’sine kim tarafından ve ne zaman yapıldığı belirsiz olan manzum bir tercüme ele alınacaktır. Diğerlerinden farklı olarak mesnevi nazım biçimi ve fe˘ilâtün mefâ˘ilün fe˘ilün kalıbı ile kaleme alınan tercümenin tespit edilebilen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Lala İsmail 728/1 numarada kayıtlıdır. Makalede öncelikle Ka˘b b. Züheyr ile Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’leri hakkında bilgi verilecek, ardından tercümenin şekil ve muhteva hususiyetleri üzerinde durulacak ve 137 beyitten oluşan çeviri yazılı metni sunulacaktır.

Hz. Muhammed’i övmek ve onun vasıflarını anlatmak için yazılmış manzumelere na˘t adı verilmektedir. Ka˘b b. Züheyr (ö. 24/645?) ile Bûsîrî (ö. 696/1297?)’nin Hz. Peygamber’e duydukları derin muhabbetin bir tezahürü olarak Arapça kaleme aldıkları ve İslam dünyasında ciddi bir ilgiye mazhar olan kasideleri, na˘t türünün en güzel örneklerindendir. Ka˘b’ın; ilk beytinin başında geçen Bânet Su˘âd ifadesiyle anılan ya da Hz. Peygamber’in kendisine hediye ettiği hırkaya istinaden Kasîde-i Bürde adıyla bilinen şiiri, bu türe öncülük etmiş ve Bûsîrî’nin asıl ismi el-Kevâkibü’d-Dürriyye fî Medhi Hayri’l-Beriyye olan kasidesine de ilham kaynağı olmuştur. Bûsîrî’nin; ömrünün son demlerinde yakalandığı felç hastalığından kurtulmasına vesile olduğu için Kasîdetü’l-Bür’e, kafiye harfinden dolayı el-Kasîdetü’l-Mîmiyye ve rüyasında Resulullah’ın elinden hırka giydiğine dair rivayete dayanarak Kasîdetü’l-Bürde şeklinde şöhret bulan bu manzumesi, gerek yazılış hikâyesi gerekse edebî gücü bakımından Ka˘b’ın şiirini aşmayı başarmış ve manzum veya mensur biçimde defalarca dilimize tercüme edilmiştir. Ahmed-i Rıdvân (ö. 1528-1538?), Kemâl Paşa-zâde (ö. 1534), Şemseddin Sivasî (ö. 1597) ve Nahîfî (ö. 1738) gibi tanınmış şairlerin yanı sıra belli bir üne kavuşamamış birçok şairin nazmen Türkçeye çevirdiği bu meşhur na˘tın mütercimi meçhul tercümeleri de oldukça fazladır. Bu çalışmada Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’sine kim tarafından ve ne zaman yapıldığı belirsiz olan manzum bir tercüme ele alınacaktır. Diğerlerinden farklı olarak mesnevi nazım biçimi ve fe˘ilâtün mefâ˘ilün fe˘ilün kalıbı ile kaleme alınan tercümenin tespit edilebilen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Lala İsmail 728/1 numarada kayıtlıdır. Makalede öncelikle Ka˘b b. Züheyr ile Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’leri hakkında bilgi verilecek, ardından tercümenin şekil ve muhteva hususiyetleri üzerinde durulacak ve 137 beyitten oluşan çeviri yazılı metni sunulacaktır.