TÜRK SOSYAL NORMLARI IŞIĞINDA BİR ANADOLU-TÜRK EFSANESİ ÖRNEĞİ: GELİN TAŞLARI EFSANESİ
An Example of the Anatolian-Turkish Legend in the Light of Turkish Social Norms: The Bride Stones Legend
Yazar: Diken, Hasan Ali
Dergi: Gazi Türkiyat No. 36, 2025
Anahtar kelimeler: Turkish Folklore in the Türkiye Field ; Türkiye Sahası Türk Halk Bilimi ; Turkish Folklore (Other) ; Türk Halk Bilimi (Diğer) ; Social norms,legends,Turkish social norms,Anatolian-Turkish legends,The Bride Stones Legend. ; Sosyal normlar,efsaneler,Türk sosyal normları,Anadolu-Türk efsaneleri,Gelin Taşları Efsanesi.

Toplumsal yaşam süreci, bireyler ve topluluklar arasında vuku bulan sosyal ilişkilerin sistemli olarak yürütülmesi için kimi sosyal normları lüzumlu kılmaktadır. Sosyal normlar; birey, topluluk ve toplum nezdinde birtakım beklentileri ortaya çıkarmaktadır. Beklentilere verilen cevaplar nispetinde bazı davranış örüntülerinin sosyal normlar vasıtasıyla belirlendiğini ifade etmek gerekmektedir. Kültürel köklerden kaynaklanan bir anlayışa istinaden, kolektif bilinç çerçevesinde toplumca tayin edilen başlıca kurallara uyulması yönündeki birtakım istekler, düzenleyici ve denetleyici bir mekanizma oluşturmaktadır. Mekanizmanın özü ise sosyal normlardan hareketle tesis edilmektedir. Genel görüş içerisinde; örf, âdet, teamül, anane, gelenek, görenek, töre ve moda olarak sıralanan sosyal normların müşterek özelliği “yaptırım” unsurudur. Bu, sosyal denetimi tetikleyici bir unsur olmakla birlikte, sosyal normların süreklilik göstermelerine vesile olan bir dizi cezayı veya ödülü kapsamaktadır. Böylelikle toplumda lazım gelen genel düzen korunmaktadır. Sosyal normlar, bünyelerinde bir millete sözlü kültür ortamının sunduğu olanaklarla anlatılan ve öğretilen bir altyapı barındırmaktadır. Bu altyapı dâhilinde, belli başlı anlatılara da yer verildiğini dile getirmekte yarar vardır. Anlatılar, sözlü geleneğin ürünleri olarak, içeriklerinde sosyal normlara işaret eden belirli nitelikler bulundurmaktadır. Efsaneler de bu tür anlatılar arasında yer almaktadır. Nitekim insanlığın en eski dönemlerinden itibaren söylenegelen ve olağanüstü olayları veya durumları konu edinen efsanelerde, içinden çıktıkları toplumlara verilmesi amaçlanan belli mesajlar vardır. Bu çalışmada, Anadolu sahası Türk efsanelerinden biri olan Gelin Taşları Efsanesi’ne ait Erzurum ve Giresun varyantlarının Türk sosyal normlarını yansıtan tarafları üzerinde durulacaktır. Dolayısıyla Gelin Taşları Efsanesi’nin Türk milletine ait bir kısım sosyal normları bağlayıcı vasıflar gösteren yanları sıralanacaktır. Sonuçta, ilgili efsanenin Türk toplumu tarafından ekseriyetle olumsuz yaptırımlar içeren yönleri ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Social life necessitates relations between individuals and communities. Social norms reveal expectations from the individual, community and society. It is necessary to state some patterns are determined by social norms in proportion to the responses to expectations. Demands for compliance with the main rules determined by the society within the framework of collective consciousness constitute a supervisory mechanism. The essence of this mechanism is based on social norms. The common feature of social norms, are listed as manner, usage, precedent, custom, tradition, observance, moral and fashion, is the “sanction" element which is a trigger for social control and includes a series of punishments or rewards that enable social norms to persist. So, the general order that should exist in society is preserved. Social norms contain an infrastructure is explained to a nation through the opportunities provided by the culture. It is useful to state in this infrastructure, it also includes narratives. Narratives, as products of oral tradition, contain qualities point to social norms. Legends are also well-known narratives. Legends have been told since the earliest times deal with extraordinary events have certain messages intended to be given to the societies from where they emerged. In this study, the aspects of the Bride Stones Legend, one of the Anatolian Turkish legends that reflect Turkish social norms will be emphasized. Aspects of the legend demonstrate binding qualities for social norms of the Turkish nation will be listed. As a result, the legend mostly include negative sanctions by the society will be revealed.