Dijital Araçların Nitel Araştırmalara Etkisi: Fırsatlar, Sınırlılıklar ve Etik Sorumluluklar
The Impact of Digital Tools on Qualitative Research: Opportunities, Limitations, and Ethical Responsibilities
Yazar: Çağırkan, Barış
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 36 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Qualitative Methods in Sociology ; Sosyolojide Niteliksel Yöntemler ; Nitel Araştırma,Dijitalleşme,İmkanlar,Sınırlılıklar,Etik ; Qualitative Research,Digitalisation,Opportunities,Limitations,Ethics

Bu çalışma, dijital araçların nitel araştırmalardaki kullanımını, sunduğu fırsatlar, karşılaşılan sınırlılıklar ve ortaya çıkan etik meseleler çerçevesinde kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Geleneksel nitel veri analiz yöntemlerinin zaman ve emek yoğun doğası karşısında, NVivo, MAXQDA ve Atlas.ti gibi dijital analiz yazılımlarının araştırmacılara hız, verimlilik ve büyük veri setlerini yönetme imkânı sağladığı vurgulanmaktadır. Dijital araçlar, metin, görsel, ses ve video gibi multimodal verileri analiz etme kapasitesiyle nitel araştırmanın kapsamını genişletmektedir. Ancak bu teknolojilerin etkin kullanımının teknik bilgi gerektirmesi ve yüksek maliyetli olması, erişim sorunlarını gündeme getirmektedir. Ayrıca, dijital araçların araştırmacı-veri etkileşimini sınırlayarak bağlamsal detayların gözden kaçmasına ve analizlerin yüzeyselleşmesine neden olabileceği belirtilmektedir. Yapay zekâ ve makine öğrenmesi tabanlı araçlar, büyük veri analizinde kolaylık sağlasa da önyargılar, algoritmik şeffaflık eksikliği ve etik sorunlar yeni riskler doğurmaktadır. Çalışmada, dijital teknolojilerin nitel araştırmalara entegrasyonunda metodolojik titizlik, veri güvenliği, etik standartlara bağlılık ve araştırmacıların bilinçli kullanımı gerekliliği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, dijital araçların sunduğu avantajların, nitel araştırmanın temel ilkeleri olan derinlemesine analiz ve bağlamsal hassasiyet ile dengelenmesi gerektiği ifade edilmektedir. Gelecekte, dijital araçların gelişimi ve nitel araştırmaya entegrasyonu sürecinde etik ve metodolojik duyarlılığın artırılması önerilmektedir.

This study thoroughly explores the use of digital tools in qualitative research, focusing on the opportunities they present, the limitations encountered, and the ethical issues that arise through the literature review. It highlights that digital analysis software like NVivo, MAXQDA, and Atlas.ti offers researchers speed, efficiency, and the capability to manage large data sets, contrasting with the time- and labour-intensive nature of traditional qualitative data analysis methods. Digital tools broaden the scope of qualitative research due to their ability to analyse multimodal data, including text, visuals, audio, and video. However, the effective use of these technologies requires technical knowledge and can be costly, raising concerns about accessibility. It is also noted that digital tools might limit researcher-data interaction, potentially leading to overlooked contextual details and superficial analyses. While artificial intelligence and machine learning-based tools are convenient for big data analysis, they introduce new risks due to biases, lack of algorithmic transparency, and ethical issues. This study underscores the importance of methodological rigor, data security, adherence to ethical standards, and the conscious use of digital technologies by researchers in qualitative research. Consequently, it is suggested that the advantages of digital tools should be balanced with in-depth analysis and contextual sensitivity, which are fundamental principles of qualitative research. In the future, there should be an increased focus on ethical and methodological sensitivity in the development and integration of digital tools into qualitative research.