Aşk Mesnevilerinde Şimdiki Zaman Algısı
The Present Tense Perception in Love Mesnevis
Yazar: Orhanoğlu, Hayrettin
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 6, 2015
Anahtar kelimeler: Time, poem, mesnevi, the moment. ; Zaman, şiir, mesnevi, an, vakit.

Estetiğin sınırları içinde bakıldığında zaman, felsefenin  de yardımına ihtiyaç duyacağımız bir meseledir. Zamana  ait her tasarruf, metne ait bütün belirleyicileri de etkileyen  bir husustur. Tanrı’nın yaratma fiiliyle birlikte zaman,  dinin de en önemli konusu olagelmiştir. Bununla birlikte  Divan edebiyatında ve özellikle mesnevilerde ise zaman,  çok farklı şekillerde ele alınmıştır. Vak’a, mekân ve şahsiyetle  birlikte ele alınan zamanın gerçeklikle ilişkisi, farklı  boyutlardadır. Bu sebeple zamandan her söz ediş, aynı  zamanda gerçeklikten de bahsetmemizi zorunlu kılar.  Nitekim zaman mesnevilerde kimi zaman nesnel algıların  ötesinde kimi zaman gerçeklikten tümyle uzak bir şekilde  ele alınmaktadır. Ağırlıklı olarak şairler, mesnevilerinde  nesnel zamandan uzaklaşarak gerçek-ötesi bir zaman  vurgusuna yönelmektedirler. Şimdiki zaman yahut  yalnızca bir “an” ile sınırlanan bir zaman diliminde  kahramanlar, zamanda farklı boyutlara geçmekte ve  yaşanılan zamandan ve dolayısıyla gerçeklikten uzaklaşmaktadırlar.  Kastedilen şimdiki zaman algısına ait vurgu,  aşk mesnevisi olarak telakki edilen Hüsn ü Aşk’ta daha çok  gözlemlenebilirken çalışmamıza Yûsuf u Züleyhâ ve Leylâ  ve Mecnûn gibi diğer aşk mesnevilerini de alıp bir karşılaştırma  yapmak istedik. Böylelikle bu gerçeklik algısındaki  değişim ve dönüşümlerin neler olduğuna dair bir fikir  edinebilmek için bu metinlere yöneldik. Amacımız, yalnızca  zamana ait kelimelerin neler olduğu yahut bunların  istatistiki sonuçlarını elde etmek değil şimdiki zaman  algısının hangi fiillere yol açtığını yahut fiillerin zamana  hangi vasıfları eklediğini anlamaktır.

Time, when looked at in the limits of esthetics, is a  matter that needs the help of philosophy. Every behavior  belongs to time, is a point that affects all determinants  about the text. Time has been the most important fact of  religion with the creating action of God. Besides, in divan  poetry and especially in mesnevis time is used in different  ways. The relationship of time with reality, used with the  event, place, and personality, is in different dimensions.  Because of that, every mention about time, makes us to  mention about reality at the same time. So, time in  mesnevis is used sometimes above the objective perception,  and is sometimes far away from reality. Generally  poets trend to the emphasis of non-real time by leaving  the objective time in their mesnevis. The heroes limited in  the time period of the present time or the“ moment” go to  different dimensions in time, so move away from the real  time, that’s reality. When the emphasis to the present  tense perception can be observed more in love mesnevi  “Husn u Ashk” , we wanted to compare the other love  mesnevis by taking “Yusuf u Zulayha” and “Layla and  Macnun”. So we trend to these texts to get ideas about  the changes of reality perception. Our goal is not only to  get the statistical results of words belongs to time, is to  understand that present tense perception causes to verbs  or verbs add to qualities to time.