Amasya İpekçiliği Üzerine ( 1750-1900)
On the Silk Production of Amasya (1750-1900)
Yazar: Yücekaya, Hüsnü
Dergi: Gazi Akademik Bakış, Vol. 7 No. 13, 2015
Anahtar kelimeler: Silk, Ottoman silk, Amasya silk production, silk trade ; İpek, Osmanlı ipeği, Amasya ipekçiliği, ipek ticareti

Amasya, Osmanlı ipek imalatçılığı silsilesinin en önemli şehirlerinden biridir. Osmanlı ipekçiliği açısından şehrin ilk dönemlerdeki rolü, İran ipeğinin antreposu olma niteliğindedir. Sonraki dönemlerde ise Amasya'da ipek böcekçiliği ve ipeğe dayalı iş kollarının çok önemli boyutlara ulaştığı belgelere yansımıştır. 18. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren yerel ipek üretimine dair vergi kayıtlarının, mizan-ı harir vergisine dair kayıtlardan daha fazla belirtildiği görülmektedir. Yine 18. Yüzyılın ortalarından başlayarak ivmesi artan bir oranla, dut bağları ve böcekhaneler ile ilgili kayıtların belgelerde yoğun olarak geçtiği görülmektedir. Bütün bu belirtilenler, zamanla ithal İran ipeğine bağımlılığın azaldığınıdüşündürmektedir. 19. Yüzyılın ikinci yarısında etkili olan ipekböceği hastalığının Amasya'da da olumsuz tesirleri görülmüştür. Arşiv vesikalarına yansıdığı kadarıyla devlet yetkililerinin diğer ipek üreticisi şehirlere kıyasla belki de en hassas şekilde, Bursa ve Amasya ipekçiliğine eğildikleri anlaşılmaktadır. Belgelere ve konu ile ilgili aktarılan bilgilere kronolojik bir bakış açısıyla bakıldığında, Bursa İpekçiliğiyle mukayese edilebilir bir Amasya ipekçiliği olduğu kanaati belirginleşmektedir. Her ne kadar Bursa şehri Osmanlı ipekçiliğinde başat bir rol oynasa da Amasya gibi bir kaç şehrin toplam istihsali Bursa ipekçiliğini muhtemelen dengeleyecek belki üzerinde de bir üretime mukabil gelecek durumdaydı.

Amasya is one of the most important cities in the chain of Ottoman silk manufacture. From the standpoint of Ottoman silk production, the early role of the city was in the way of being the entrepot of Iranian silk. In later periods, it is reflected in documents that silkworm-breeding and branches of work and production depending on silk reached very important dimensions. It is observed that from the last quarter of the 18th century onward, tax records regarding silk production are mentioned more than the records concerning the tax of mizan-ı harir. It is also observed that at an accelerating rate within the 18th century, records about mulberry fields and wormhouses are intensely mentioned. In line with what has been stated, it is thought that the dependency on Iranian silk decreased in time. Negative effects of the silkworm disease that was effective in the second half of the 19th century were felt in Amasya too. To the degree that it is reflected in the archival material, it is understood that government officials attended perhaps most sensitively to the Amasya silk- production. When examined under the light of the documents and the information, it is thought that there was an Amasya silk production comparable to that of Bursa. Although the city of Bursa played a dominant role in Ottoman silk production, the total production of a few cities such as Amasya was able to nearly balance the Bursa silk production or perhaps provide a production level above that of Bursa.