Karaca-Kırıcı Dinî Adanmışlık Ölçeği
KARACA-KIRICI RELİGİOUS DEVOTİON SCALE
Yazar: Karaca, Faruk; Kırıcı, Enes Hamza
Dergi: Bilimname No. 54, 2025
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion ; Din Psikolojisi ; Psychology of Religion,Devotion,Religious Consciousness,Action,Sacrifice. ; Din Psikolojisi,Adanmışlık,Dinî Bilinç,Aksiyon,Fedakârlık.

Dindarlık, dinî açıdan bağlılık ifade eden eylemlerle başlayan ve ömür boyu devam eden bir süreçtir. Dindarlık sürecinin gelişim serüveninde bireysel farklılıklar önemli birer faktör olduğu gibi dine atfedilen önem ve değerin düzeyi, yaşamda dinin müdahalesi için açılan alanın genişliği, inanç-eylem bütünlüğünün derecesi gibi etkenler de belirleyici unsurlardır. Bu bağlamda dinî adanmışlık, dindarın yaşamını din ekseninde şekillendirmesi, dini için yaşaması, dinî inancı adına her türlü fedakârlık ve diğerkâmlığı göze almasıdır. Bu araştırmada dinî adanmışlığın ne olduğu ve boyutlarının neler olduğu tespit edilmeye çalışılmış ve bu doğrultuda dinî adanmışlığı ölçmeye yönelik bir ölçme aracı geliştirilmesi hedeflenmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde 30 maddelik bir soru havuzu oluşturularak uzman görüşü alınmıştır. 30 kişilik bir popülasyona uygulanan taslak formun anlaşılma güçlüğü olan ifadeleri yeniden düzenlenmiştir. Demografik değişkenlerle ilgili soruların eklenmesiyle son şeklini alan ölçek, öznel dindarlık algısı ve asgari dinî olgunluk yaşı referans alınarak kendilerini ‘’dindar’’ ve ‘’çok dindar’’ olarak niteleyen 40 yaş ve üzeri kişilerle gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliğini tespit etmek amacıyla 250 katılımcıyla açımlayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiş, bu analiz sonucunda 17 maddeden oluşan üç boyutlu bir yapı elde edilmiştir. Boyutlar sırasıyla ‘’dinî bilinç’’, ‘’aksiyon-fedakârlık’’ ve ‘’dinî fanatizm’’ şeklinde isimlendirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda oluşan yapıyı doğrulamak amacıyla 350 katılımcılık farklı bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilere uygulanan doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarının ölçeğin üç faktörlü yapısını büyük ölçüde desteklediği görülmüştür. Ölçeğin güvenirliğini gösteren Cronbach alpha katsayısı α=.84 olarak hesaplanmıştır. Ölçekle ilgili üretilen psikometrik veriler bütüncül değerlendirildiğinde ‘’dinî adanmışlığı’’ ölçmek için geliştirilen bu ölçeğin yeterli düzeyde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Religious devotion is the religious person's shaping his/her life on the axis of religion, living for his/her religion, and risking all kinds of sacrifices and altruism on behalf of his/her religious belief. In this study, it was tried to determine what religious devotion is and what its dimensions are and in this direction, it was aimed to develop a measurement tool to measure religious devotion. In the scale development process, a question pool of 30 items was created and applied to a population of 30 people by taking expert opinion and the statements that were difficult to understand were edited. The scale was administered to people aged 40 years and above who characterized themselves as “religious” and “very religious” with reference to subjective perception of religiosity and minimum age of religious maturity. In order to determine the construct validity of the scale, exploratory factor analysis was conducted with 250 participants, and as a result of this analysis, a three-dimensional structure consisting of 17 items was obtained. The dimensions were named as “religious consciousness”, “action-sacrifice” and “religious fanaticism” respectively. In order to confirm the structure formed as a result of the exploratory factor analysis, a different application was carried out with 350 participants. The results of the confirmatory factor analysis applied to the data obtained supported the three-factor structure of the scale. When the psychometric data produced about the scale were evaluated, it was concluded that this scale developed to measure ''religious devotion'' is a sufficiently valid and reliable measurement tool.