SAĞLIKLI YAŞAM MOTİVASYONU:  BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI
HEALTHY LIVING MOTIVATION:  A SCALE DEVELOPMENT STUDY
Yazar: Özer Kenan, Elif; Yılmaz, Necla
Dergi: Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, Vol. 28 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Health Care Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi ; healthy living,motivation,healthy living motivation ; sağlıklı yaşam,motivasyon,sağlıklı yaşam motivasyonu

Bu çalışma, bireylerin sağlıklı yaşam davranışlarını benimseme ve sürdürme konusundaki motivasyonlarını ölçmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Modern yaşamın getirdiği olumsuz koşulların sağlık üzerindeki etkileri göz önünde bulundurulduğunda, bireylerin sağlıklı yaşam davranışlarına yönelik motivasyonlarının anlaşılması kritik önem taşımaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında gerçekleştirilen nitel görüşmeler sonucu elde edilen veriler ışığında 50 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Kapsam geçerliği için uzman görüşleri alınmış ve madde havuzu kapsam geçerlilik oranları doğrultusunda 43 maddeye indirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleriyle değerlendirilmiş, sonuç olarak "Psikolojik İyi Oluş", "Çevresel Uygunluk", "Sosyal Etkileşim" ve "Sağlık Kaygısı" olmak üzere dört faktörlü yapı ortaya çıkarılmıştır. DFA sonuçları, bu dört faktörlü yapının kabul edilebilir düzeyde bir uyum sağladığını göstermiştir (χ²/sd=2,007, RMSEA=0,061, CFI=0,937). Ölçeğin iç tutarlılığı yüksek bulunmuş (Cronbach α=0,871), ayrıca test-tekrar test yöntemi ile zaman içerisindeki kararlılığı da doğrulanmıştır (r=0,830). Sağlıklı Yaşam Motivasyonu Ölçeği (SYMÖ) ile Sağlıklı Yaşam Farkındalığı Ölçeği (SYFÖ) ve Yaşam Doyumu Ölçeği (YDÖ) arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunurken, Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ) ile anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır. Sonuç olarak geliştirilen SYMÖ, sağlık psikolojisi ve halk sağlığı alanında, sağlıklı yaşam davranışlarını teşvik etmek amacıyla kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin, bireylerin motivasyon düzeylerinin belirlenmesinde ve sağlık müdahale programlarının geliştirilmesinde işlevsel bir araç olacağı düşünülmektedir.

This study aims to develop a valid and reliable measurement tool to assess individuals' motivation to adopt and maintain healthy lifestyle behaviors. Considering the negative health impacts associated with modern living conditions, understanding individuals’ motivation toward healthy living practices is of critical importance. In the first phase of the study, qualitative interviews were conducted, resulting in an initial item pool of 50 statements. Expert evaluations were obtained to ensure content validity, and based on content validity ratios, the item pool was reduced to 43 items. The construct validity of the scale was examined using both Exploratory Factor Analysis EFA and CFA. These analyses revealed a four-factor structure: "Psychological Well-being," "Environmental Compatibility," "Social Interaction," and "Health Concern." CFA results indicated that this four-factor model showed an acceptable level of model fit (χ²/df = 2,007, RMSEA = 0,061, CFI = 0,937). The internal consistency of the scale was found to be high (Cronbach’s α = 0,871), and its stability over time was confirmed through test-retest reliability (r = 0,830). Positive and significant correlations were found between the HLMS and both the HLAS and the LSS. However, no significant relationship was observed with the PHS. In conclusion, the HLMS is a valid and reliable instrument that can be utilized in the fields of health psychology and public health to promote healthy lifestyle behaviors. It is expected to serve as a functional tool in assessing individual motivation levels and in developing effective health intervention programs.