15 Mart 2023'te Şanlıurfa’da Meydana Gelen Sel ve Taşkının Oluşumunda Etkili Olan Coğrafi Faktörlerin Değerlendirilmesi
Assessment of the Geographical Factors Contributing to the Occurrence of the Flood and Flash Flood in Şanlıurfa on March 15, 2023
Yazar: İrcan, Mustafa Recep; Duman, Neşe
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 10 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Geographic Information Systems ; Coğrafi Bilgi Sistemleri ; Natural Hazards ; Doğal Afetler ; Doğal Afet,Sel ve Taşkın,15 Mart 2023,Şanlıurfa ; Natural Disaster,Flood and Flash Flood,March 15,2023,Şanlıurfa

Sel ve taşkınlar dünya üzerinde sıklıkla meydana gelen ve tahrip gücü yüksek doğal afetler arasında yer almaktadır. Bu çalışma, 15 Mart 2023'te Şanlıurfa’da meydana gelen ve 16 kişinin hayatını kaybettiği sel ve taşkının oluşumunda etkili olan coğrafi faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaçla hazırlanan çalışmada ArcGIS for Desktop 10.5 yazılımı kullanılarak araştırma sahasının sınırı hidroloji analizi ile belirlenmiştir. Bu analiz ile belirlenen akarsu havzalarının (Karakoyun, Cavsak ve Karaköprü-Sırrın Dereleri) litoloji, eğim ve yağış haritaları üretilmiştir. Coğrafi değerlendirme kapsamında fiziki (litolojik, jeomorfolojik, klimatolojik) ve beşerî faktörler tek tek ele alınıp ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Fiziki faktörler kapsamında sahanın litolojik, jeomorfolojik ve klimatik özellikleri incelenmiştir. Beşerî faktörler kapsamında ise havzadaki dere yataklarının sel ve taşkın üretmedeki etkileri yapılan arazi çalışmaları ile fotoğraflanarak değerlendirilmiştir. Sonuçlara göre araştırma sahasında kuzeyden güneye doğru yükseltinin ve eğimin azaldığı bir topoğrafya görülmektedir. Sahadaki toprağın kışın suya doyması ve dere yatağına yapılan yanlış müdahaleler 15 Mart 2023 tarihinde gelişen sağanak yağışla (Toplamda bir günde 119 mm) beraber suyun büyük bir bölümünün yüzeysel akışa geçerek dere yataklarından taşmasına ve sahadaki eğim boyunca sel olayının afete dönüşerek can ve mal kayıplarının yaşanmasına neden olduğu tespit edilmiştir.

Floods and flash floods are among the natural disasters that frequently occur in the world and have high destructive power. This study was prepared to evaluate the geographical factors that are effective in the formation of the flood and flash floods that occurred in Şanlıurfa on 15 March 2023 and 16 people lost their lives. In the study prepared for this purpose, the boundary of the research area was determined by hydrology analysis using ArcGIS for Desktop 10.5 software. With this analysis, lithology, slope and precipitation maps of the determined river basins (Karakoyun, Cavsak and Karaköprü-Sırrın Creeks) were produced. Within the scope of geographical evaluation, physical (lithological, geomorphological, climatological) and human factors have been considered one by one and examined under separate headings. Within the scope of physical factors, lithological, geomorphological and climatological characteristics of the area were examined. Within the scope of human factors, the effects of the stream beds in the basin on flood and flash flood generation were evaluated by photographing the field studies. According to the results, there is a topography where the elevation and slope decrease from north to south in the study area. It was determined that the saturation of the soil in the field with water in winter and the wrong interventions made to the stream bed caused a large part of the water to overflow from the stream beds with the torrential rainfall (119 mm in one day in total) on 15 March 2023, and the flood event along the slope in the field turned into a disaster and caused loss of life and property.