Modernitenin Çığlığı: Nostalji
The Scream of Modernıty: Nostalgıa
Yazar: Eken, Cengiz
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 24 [BAHAR 2026], 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Nostalji,düşünsel nostalji,yeniden kurucu nostalji,yabancılaşma,modernleşme ; Nostalgia,intellectual nostalgia,reconstructive nostalgia,alienation,modernization

17. yüzyılda İsviçreli askerlerin memleket hasretinden muzdarip olarak vazifelerini yapamayacak hâle gelmesi, bir hastalık olarak değerlendirilmiş, teşhis ve tedavi sürecinde “nostos” ve “algia” terkibinden oluşan nostalji, bir tıp terimi olarak kavramlaşmıştır. Bilişsel, duyuşsal nitelikleri olan nostalji, bireyin yaşadığı sosyal ortama ayak uyduramayarak yabancılaşması ve emniyetli hâle getirilen, arındırılan, yüceleştirilen maziyi sığınak olarak görmesi ya da yaşadığı ana taşıma çabası olarak tanımlanabilecek bir rahatsızlıktır. İlkel dönemlerden itibaren kutsalın himayesinde evindelik hissini muhafaza eden insanoğlu, modernleşme sürecinde yaşamın radikal bir şekilde değişmesi, dünyevileşmenin her alana nüfuz etmeye başlaması gibi sebeplerle değer yitimine uğramış, bir kısmı da yabancılaşarak maziye sığınmış ve nostaljikleşmiştir. Bu dönemde özellikle Avrupa’da nostalji kitleselleşmiştir. Tedavi süreçlerinin tüketilmesi üzerine bedensel bir rahatsızlık olmadığı anlaşılan nostalji, sanat yanında psikoloji, sosyoloji, antropoloji gibi farklı disiplinlerin çalışma konusu olmuş, teorisyenlerin farklı saiklerle yaptığı çalışmalar, kavramın sınırlarını genişletmiştir. Böylece nostaljinin farklı cephelerini yansıtan yeni yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Bunlardan kavramın bir edebî tema olarak incelenmesi için en uygun olanı Svetlana Boym’un çalışması gibi görünmektedir. Boym, nostaljiyi “algia” ve “nostos” kelimelerinden hareketle “düşünsel nostalji” ve “yeniden kurucu nostalji” şeklinde tasnif etmiştir. Bu çalışmada genel hatlarıyla nostalji kavramının niteliği verilerek Boym’un tasnifinden hareketle edebî metinlerde yer bulma gerekçesine dair bir değerlendirme yapılmıştır.

In the 17th century, the fact that Swiss soldiers were unable to perform their duties due to homesickness was considered as a disease, and nostalgia, which consists of the composition of "nostos" and "algia" in the diagnosis and treatment process, was conceptualized as a medical term. Nostalgia, which has cognitive and affective qualities, is a disorder that can be defined as the alienation of the individual by not being able to keep up with the social environment in which he lives and seeing the past that has been secured, purified and glorified as a shelter or the effort to carry it to the moment he lives. Human beings, who have maintained the feeling of being at home under the auspices of the sacred since primitive times, have lost their value due to reasons such as the radical change in life in the modernization process and the penetration of secularization into every field, and some of them have become alienated and taken refuge in the past and have become nostalgic. In this period, nostalgia became massive, especially in Europe. Nostalgia, which is understood not to be a physical discomfort upon the consumption of treatment processes, has been the subject of study of different disciplines such as psychology, sociology and anthropology as well as art, and the studies of theorists with different motives have expanded the boundaries of the concept. Thus, new approaches reflecting different fronts of nostalgia have emerged. The most suitable for the study of the concept as a literary theme seems to be the work of Svetlana Boym. Boym classified nostalgia as "intellectual nostalgia" and "re-founding nostalgia" based on the words "algia" and "nostos". In this study, the nature of the concept of nostalgia was given in general terms and an evaluation was made about the reason for finding a place in literary texts based on Boym's classification.