Fıkıh-Kıraat İlmi Bağlamında Teklîfî Hükümlerden “Vâcip” Kavramının Analizi
An Analysis of the Concept of “Wājib” among Taklīfī Ahkām in the Context of Fiqh-Qirāʾah Science
Yazar: Yalçın, Yunus
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 25 No. 25, 2024
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; Recitation of the Qur'an and Qiraat ; Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat ; Kıraat İlmi,Fıkıh İlmi,Teklîfî Hükümler,Şer‘î Vâcip,Istılahî Vâcip ; Science of Qirāʾah,Science of Fiqh,Taklīfī Ahkām,Sharʻī Wājib,Terminological Wājib

Bu çalışma, fıkıh ve kıraat ilimleri arasında ortak bir çalışmadır. Kıraat ilmi Kur’ân âyetlerindeki kelimelerin farklı okunuş keyfiyetlerini bildiren bir ilimdir. Âyetlerdeki okunuş farklılıkları olan kıraat vecihleri ise Kur’ân’ın kendisini oluşturan cüzler olması açısından şer‘î delillerdendir. Fıkıh usûlü şer‘î delillerden nasıl hüküm çıkarılacağını bildiren bir ilim dalı olup fıkıh ise bu usul ile çıkarılan hükümlerin sistematik olarak ele alınmasından ibarettir. Şer‘î delillerden çıkarılan şer‘î hükümler iki kısma ayrılır. Bunlar teklîfî ve vaz‘î hükümlerdir. Bu çalışmanın genel konusu, teklîfî hükümlerdir. Çalışmanın özel konusu ise teklîfî hükümlerden vâcip kavramının mâhiyeti hakkındadır. Bu çalışmada teklîfî hükümlerin tamamının ele alınması, konunun derinlemesine incelenmesine mâni olacağından, çalışma vâcip kavramının mâhiyeti ile sınırlandırılmıştır. Bu çalışmanın, teklîfî hükümlerin mezheplere göre sayısını, mâhiyetini ve diğer ilimlere yansımasını göstermesi açısından önem arz ettiği düşünülmektedir. Bu çalışma, teklîfî hükümlerden vâcip kavramının, kıraat ilminin en önemli meselelerindeki mâhiyetini tespite yöneliktir. Bu meseleler, kıraat ilmi, tevcid ilmi ile vakf ve ibtidâ ilminin öğrenilip öğretilmesinin vâcip olmasıdır. Çünkü vâcip kavramının, şer‘î ve ıstılahî kısmı olduğu gibi mükellefler itibara alınarak aynî ve kifâî kısmı da bulunmaktadır. Kıraat alanında bazı meseleler hakkında aynî vâcip, bazısı hakkında kifâî vâcip, bazısı hakkında şer‘î vâcip ve bazısı hakkında da ıstılahî vâcip hükmü verilmiştir. Bu çalışmada şer‘î vâcibin farz ile eşit olduğu tespit edilmiş; ıstılahî vâcibin ise sünnet ile eşit olduğu ortaya konmuştur. Çünkü ıstılahî vâcip kapsamında tespit edilen hükümler ya Hz. Peygamber’in (s.a.v) sözüne ya da fiiline dayanmaktadır.

This study is a collaborative effort between the fields of qirāʾah (Qurʾānic recitation) and fiqh (Islamic jurisprudence). The science of qirāʾah deals with the different ways of reciting the words of the Qurʾān. The different recitation styles (wujūh al-qirāʾah) of the verses are considered sharʿī evidences from the Qurʾān itself, as they constitute parts of the Qurʾān. Usūl al-fiqh (principles of jurisprudence) is the science that deals with how to derive rulings from sharʿī evidences while fiqh is the systematic study of the rulings derived through this methodology. Sharʻī ahkām derived from sharʿī  evidences are divided into two categories. These are taklīfī ahkām and waḍʿī ahkām. The general topic of this joint study between qirāʾah and fiqh is taklīfī ahkām. The specific subject of the study is the nature of the concept of wājib within taklīfī ahkām. Since dealing with all taklīfī ahkām in this study would prevent a thorough examination of the subject, this study is limited to the nature of the concept of wājib. It is believed that this study is important in terms of the number, nature and reflection of taklīfī ahkām in different denominations of Islamic jurisprudence. This study aims to determine the nature of the concept of wājib derived from taklīfī ahkâm in the most critical issues of the science of qirāʾah. These issues include the obligation to learn and teach the sciences of qirāʾah, tajwīd with waqf and ibtidā because; the concept of wājib is divided into sharʿī  and terminological parts, and further into ʿaynī-individual and kifāyī-collective parts based on the mukallaf. In the field of qirāʾah, some issues have been ruled as ʿaynī wājib, some as kifāyī wājib, some as wājib, and some as terminological wājib. In this study, it is determined that sharʿī  wājib is equivalent to farḍ-obligatory, while demonstrating the equivalence terminological wājib with sunnah-recommended practice. This is because the rulings within the scope of terminological wājib are based on either the words or actions of the Prophet Muhammad (peace be upon him).