Tarihi Türk Yazı Dillerinde Hece Yinelenmesi ile Kurulan Pekiştirilmiş Sözcükler
Tarihi Türk Yazı Dillerinde Hece Yinelenmesi ile Kurulan Pekiştirilmiş Sözcükler
Yazar: Ergene, Dr. Oğuz
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 22 No. 1, 2013
Anahtar kelimeler: reduplication, intensity of meaning, intensive word, Old Turkic, Middle Turkic, Turkic languages ; yineleme, pekiştirme, pekiştirilmiş sözcük, Eski Türkçe, Orta Türkçe, Türk dilleri

Türkçede bir sözcüğün anlamı  türlü yollarla pekiştirilmekte ve kuvvetlendirilmektedir  Özellikle sıfat ve zarfların pekiştirilerek anlam yoğunluğunun arttırılması  Türkçenin tarihi ve çağdaş yazı dillerinde geniş bir kullanım alanına sahiptir  Bu yazı dillerine ilişkin metinler incelendiğinde söz konusu pekiştirmelerin ekle ya da yineleme yoluyla yapıldığı görülmektedir  Hece yinelenmesi ile pekiştirilen sözcükler ise Türkçenin ilk yazılı metinlerinden beri görülen pekiştirme örnekleri içinde önemli bir yer tutar  Bu tür pekiştirmeler  sıfat ve zarfların genellikle ilk hecesinin yinelenerek bu amaç için kullanılan belli ünsüzlerden biri ile sonlandırılması ve sözcüğün başına getirilmesi ile oluşmaktadır  Kimi zaman başka seslerin de bu yapıya eklendiği ve pekiştirmenin genişletildiği görülür  Hece yinelenmesi ile pekiştirilmiş sözcüklerin tarihi Türk yazı dillerinde belirlenen örnekleri arasında  Türkiye Türkçesindeki biçimlerle koşutluk taşıyanlar bulunduğu gibi özgün biçimler de görülmektedir  Bu çalışmada  Türkçenin tarihi yazı dillerinde kullanılan sözcüklerin hangilerinin hece yinelenmesi yoluyla pekiştirildiği ve bu sözcüklerin dönemlere göre ne tür değişiklikler sergilediği  Türkiye Türkçesinin ölçünlü dilindeki biçimlerle karşılaştırılarak incelenmeye çalışılmıştır  Anahtar Sözcükler: yineleme  pekiştirme  pekiştirilmiş sözcük  Eski Türkçe  Orta Türkçe  Türk dilleri  INTENSIFIED WORDS DONE VIA REDUPLICATION IN HISTORICAL TURKIC WRITTEN LANGUAGES

The meaning of a word can be marked and intensified through various ways in Turkish; particularly  adjectives and adverbs’ meanings are increased via intensivity  Such a usage has a wide usage scope in both historical and contemporary Turkic written languages  When the texts related with written languages are examined  it can be said that these intensifications have been done via reduplication or affix  On the other hand  the words done with syllable reduplication have had an important place since Turkish’s first written texts  Such kind of intensified words are generally created via reduplicating the first syllable of adjectives and adverbs  finishing them with a consonant used for this purpose  and taking it to the beginning of the word  For some instances  it can be observed that some other sounds are added to this structure  and the intensification is extended  Among the examples of intensified words done with syllable reduplication in Turkic written languages  there are words either parallel or unique when compared with Turkey Turkish  Thus  the present study tries to identify which words are intensified through reduplication and what kind of changes these words illustrate in line with the periods in historical Turkic written languages via comparing with the standard language  Key Words: reduplication  intensity of meaning  intensive word  Old Turkic  Middle Turkic  Turkic languages