hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
I. Ferdinando’nun Doğu Akdeniz Politikası ve Toskana Donanması’nın 1607 Magosa Saldırısı
I. Ferdinando’nun Doğu Akdeniz Politikası ve Toskana Donanması’nın 1607 Magosa Saldırısı
Yazar: Acıpınar, Mikail
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Magosa, Toskana, I. Ferdinando de’ Medici, Kıbrıs, Osmanlı Devleti

1571 yılında fethi tamamlanan Kıbrıs’ta teslim alınan en son şehir olan Magosa, bu tarihten sonra Osmanlı Devleti’ne askerî amaçlı bir müstahkem ve donanma üssü olarak hizmet etti. Fethinden sonra onarılan kaleye azeb, topçu ve cebecilerden oluşan çok sayıda muhafız yerleştirildi. Kıbrıs’ın savunulmasında stratejik bir öneme sahip olan Magosa’nın uğradığı ilk önemli saldırı 1607 yılında Toskana Grandukalığının önderliğinde bir araya gelen müttefik Hıristiyan donanması tarafından düzenlenmiştir. Bu makalede, I. Ferdinando’nun Doğu Akdeniz politikasının bir uzantısı olarak Magosa saldırısının genel bir değerlendirmesi yapıldıktan sonra, süreç sırasında adanın askerî, idari ve sosyo-ekonomik durumu ortaya konmaya çalışılacaktır. Özellikle Osmanlı arşiv belgelerinin konuya ilişkin verdiği bilgilerden hareketle olayın Avrupa kaynaklarıyla mukayeseli bir tetkiki yapılarak, bu başarısız saldırının sonuçları ve muhtemel bir saldırıya karşı Osmanlı yöneticilerinin Magosa’da aldıkları tedbirlere değinilecektir.

1571 yılında fethi tamamlanan Kıbrıs’ta teslim alınan en son şehir olan Magosa, bu tarihten sonra Osmanlı Devleti’ne askerî amaçlı bir müstahkem ve donanma üssü olarak hizmet etti. Fethinden sonra onarılan kaleye azeb, topçu ve cebecilerden oluşan çok sayıda muhafız yerleştirildi. Kıbrıs’ın savunulmasında stratejik bir öneme sahip olan Magosa’nın uğradığı ilk önemli saldırı 1607 yılında Toskana Grandukalığının önderliğinde bir araya gelen müttefik Hıristiyan donanması tarafından düzenlenmiştir. Bu makalede, I. Ferdinando’nun Doğu Akdeniz politikasının bir uzantısı olarak Magosa saldırısının genel bir değerlendirmesi yapıldıktan sonra, süreç sırasında adanın askerî, idari ve sosyo-ekonomik durumu ortaya konmaya çalışılacaktır. Özellikle Osmanlı arşiv belgelerinin konuya ilişkin verdiği bilgilerden hareketle olayın Avrupa kaynaklarıyla mukayeseli bir tetkiki yapılarak, bu başarısız saldırının sonuçları ve muhtemel bir saldırıya karşı Osmanlı yöneticilerinin Magosa’da aldıkları tedbirlere değinilecektir.
19. Yüzyılın Son Çeyreğinde Filistin’in Limanı Yafa:  Bir Çatışma ve Rekabet Odağı
19. Yüzyılın Son Çeyreğinde Filistin’in Limanı Yafa:  Bir Çatışma ve Rekabet Odağı
Yazar: Avcı, Yasemin
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Yafa, Filistin, kentsel değişim, mülkiyet çatışması, kent yönetiminde rekabet

19. yüzyıl başlarında Filistin’in sahil şeridinde küçük bir kent olan Yafa, yüzyıl boyunca köklü değişimler yaşayarak bölgenin en önemli limanı haline gelmiştir. Kentin nüfus miktarındaki artış, kentsel mekân organizasyonunda ve ekonomik işlevlerinde görülen değişimler bu sürecin en açık göstergeleridir. Aynı değişim sürecinin bazı kaotik gelişmeleri de içine almakta olması son derece dikkat çekicidir. Yafa’daki dönüşüm, beraberinde kentsel arazi üzerinde şiddetli bir mülkiyet çatışmasına yol açmış, bunun yanında kent politikası ve yönetimi söz konusu olduğunda ise kent yerleşikleri arasında ciddi bir rekabet ortamı gelişmiştir. Yafa’daki kentsel değişim, çatışma ve rekabet ortamı kadar, hiç kuşkusuz Osmanlı yönetiminin bu süreci nasıl yönettiği de dikkate alınması ve irdelenmesi gereken bir husustur.

19. yüzyıl başlarında Filistin’in sahil şeridinde küçük bir kent olan Yafa, yüzyıl boyunca köklü değişimler yaşayarak bölgenin en önemli limanı haline gelmiştir. Kentin nüfus miktarındaki artış, kentsel mekân organizasyonunda ve ekonomik işlevlerinde görülen değişimler bu sürecin en açık göstergeleridir. Aynı değişim sürecinin bazı kaotik gelişmeleri de içine almakta olması son derece dikkat çekicidir. Yafa’daki dönüşüm, beraberinde kentsel arazi üzerinde şiddetli bir mülkiyet çatışmasına yol açmış, bunun yanında kent politikası ve yönetimi söz konusu olduğunda ise kent yerleşikleri arasında ciddi bir rekabet ortamı gelişmiştir. Yafa’daki kentsel değişim, çatışma ve rekabet ortamı kadar, hiç kuşkusuz Osmanlı yönetiminin bu süreci nasıl yönettiği de dikkate alınması ve irdelenmesi gereken bir husustur.
Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin Sanatsal Faaliyetleri
Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin Sanatsal Faaliyetleri
Yazar: Aykurt, Çetin
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti, Sanatsal Faaliyetler

Birinci Dünya Savaşı, insanlık tarihi boyunca can ve mal kaybına neden olan büyük savaşlardan biridir. Bu savaş, ağırlıklı olarak Avrupa kıtasında gerçekleşmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nda, “topyekûn savaş” kavramı ilk defa ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti, bir dizi gelişmeler sonucu Almanya’ nın yanında olarak Birinci Dünya Savaşı’ nın içinde kendini buldu. Bunun neticesinde Irak, Suriye ve Filistin, Kafkasya ve Çanakkale cephelerinde düşman devletlere karşı büyük bir savaş içine girdi. Osmanlı Devleti’ nin ekonomik bir sıkıntıda olduğu bir dönemde gerçekleşen cephe savaşları toplum içinde de büyük bir dayanışmayı ortaya çıkardı. Osmanlı Hilâl- i Ahmer Cemiyeti birtakım sanatsal faaliyetler düzenleyerek maddi ve manevi destek temin etmek suretiyle Osmanlı ordusuna katkı sağladı. Bu sanatsal faaliyetler içinde azınlık okullarını da görmekteyiz. Bu çalışmamızda sanatsal faaliyetler değerlendirilerek sağlanan maddî ve manevî destek incelenecektir

Birinci Dünya Savaşı, insanlık tarihi boyunca can ve mal kaybına neden olan büyük savaşlardan biridir. Bu savaş, ağırlıklı olarak Avrupa kıtasında gerçekleşmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nda, “topyekûn savaş” kavramı ilk defa ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti, bir dizi gelişmeler sonucu Almanya’ nın yanında olarak Birinci Dünya Savaşı’ nın içinde kendini buldu. Bunun neticesinde Irak, Suriye ve Filistin, Kafkasya ve Çanakkale cephelerinde düşman devletlere karşı büyük bir savaş içine girdi. Osmanlı Devleti’ nin ekonomik bir sıkıntıda olduğu bir dönemde gerçekleşen cephe savaşları toplum içinde de büyük bir dayanışmayı ortaya çıkardı. Osmanlı Hilâl- i Ahmer Cemiyeti birtakım sanatsal faaliyetler düzenleyerek maddi ve manevi destek temin etmek suretiyle Osmanlı ordusuna katkı sağladı. Bu sanatsal faaliyetler içinde azınlık okullarını da görmekteyiz. Bu çalışmamızda sanatsal faaliyetler değerlendirilerek sağlanan maddî ve manevî destek incelenecektir
Osmanlı Ermenisi Bir Ailenin Serencamı: Balyozzadeler
Osmanlı Ermenisi Bir Ailenin Serencamı: Balyozzadeler
Yazar: Berber, Ferhat
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: İzmir Hamidiye Vapur Şirketi, Manisa, Balyozzade Matyos, Balyozzade Karabet

19. yüzyılda Osmanlı iktisadında gayrimüslim tebaanın önemi malumdur. İzmir şehri de ticari hayatın en yoğun olduğu yerlerin başında gelmektedir. İzmir’de yaşayan Ermeni Balyozzade ailesi de kent ticaretinde mühim bir yere sahiptir. Ancak aile hakkında bilinenler çok azdır. Balyozzade ailesi, İzmir’e muhtemelen 19.yy.da gelmiş, kısa sürede şehrin önemli tüccarları arasında yerlerini almışlardır. Tarım, sanayi ve ticaret alanlarında çeşitli yatırımlar yapmışlardır. Hamidiye Vapur Şirketi’nin kurucularından olan aile üyeleri, uzun süre şirketin yönetiminde bulunmuşlardır. Ailenin ekonomik faaliyetleri sadece İzmir ile sınırlı kalmamıştır. Manisa’da da özellikle tarım alanında girişimleri olmuştur. Balyozzadeler, İzmir ticari organizasyonunda etkin olmuşlardır. İzmir Ticaret odasının kuruluşunda görev almışlar, uzun yıllar odanın yönetiminde bulunmuşlardır. Ayrıca ailenin kent yönetiminde de etkili olduğu görülür. Vilayet idare meclisi ve belediye meclisinde üyelik yapmışlardır. Balyozzade ailesi, Ermeni terör hareketlerinden son derece olumsuz etkilenmişlerdir. Ailenin bir üyesi Ermeni teröristler tarafından öldürülmüştür. Bir başka üyesi ise teröristlere yardım ederken yakalanmıştır. Büyük ihtimalle 1915 tehcirine tabi tutulmamışlarsa da Cumhuriyet döneminde Türkiye’de bulunmadıkları kesindir

19. yüzyılda Osmanlı iktisadında gayrimüslim tebaanın önemi malumdur. İzmir şehri de ticari hayatın en yoğun olduğu yerlerin başında gelmektedir. İzmir’de yaşayan Ermeni Balyozzade ailesi de kent ticaretinde mühim bir yere sahiptir. Ancak aile hakkında bilinenler çok azdır. Balyozzade ailesi, İzmir’e muhtemelen 19.yy.da gelmiş, kısa sürede şehrin önemli tüccarları arasında yerlerini almışlardır. Tarım, sanayi ve ticaret alanlarında çeşitli yatırımlar yapmışlardır. Hamidiye Vapur Şirketi’nin kurucularından olan aile üyeleri, uzun süre şirketin yönetiminde bulunmuşlardır. Ailenin ekonomik faaliyetleri sadece İzmir ile sınırlı kalmamıştır. Manisa’da da özellikle tarım alanında girişimleri olmuştur. Balyozzadeler, İzmir ticari organizasyonunda etkin olmuşlardır. İzmir Ticaret odasının kuruluşunda görev almışlar, uzun yıllar odanın yönetiminde bulunmuşlardır. Ayrıca ailenin kent yönetiminde de etkili olduğu görülür. Vilayet idare meclisi ve belediye meclisinde üyelik yapmışlardır. Balyozzade ailesi, Ermeni terör hareketlerinden son derece olumsuz etkilenmişlerdir. Ailenin bir üyesi Ermeni teröristler tarafından öldürülmüştür. Bir başka üyesi ise teröristlere yardım ederken yakalanmıştır. Büyük ihtimalle 1915 tehcirine tabi tutulmamışlarsa da Cumhuriyet döneminde Türkiye’de bulunmadıkları kesindir
Hititçe Çiviyazılı Metinlerde Geçen Kumarbi Efsanesi ve Ullikummi Şarkısı’na İlişkin Bir Tartışma Notu
Hititçe Çiviyazılı Metinlerde Geçen Kumarbi Efsanesi ve Ullikummi Şarkısı’na İlişkin Bir Tartışma Notu
Yazar: Demirel, Serkan
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Kumarbi Efsanesi, Ullikummi Şarkısı, Hititçe, Hurri Edebiyatı, Tarım

Kumarbi Efsanesi ile bu efsanenin devamı niteliğindeki Ullikummi Şarkısı, Hurri/Hitit edebiyatının en önemli örnekleri arasındadır. Bu efsaneler bir silsile halinde devam eden ve tanrısal iktidarları konu alan kurgusu ile dikkat çekicidir. Bu kurgu, efsanenin kabul görmüş olduğu coğrafyadaki halkın zirai faaliyetleri ile ilişkili izler taşıyor olabilir. Tanrılar, yılın belli dönemlerinin, özellikle de tarım ile şekillenmiş olan mevsimsel döngülerin kişileştirilmiş halleri olabilir mi?

Kumarbi Efsanesi ile bu efsanenin devamı niteliğindeki Ullikummi Şarkısı, Hurri/Hitit edebiyatının en önemli örnekleri arasındadır. Bu efsaneler bir silsile halinde devam eden ve tanrısal iktidarları konu alan kurgusu ile dikkat çekicidir. Bu kurgu, efsanenin kabul görmüş olduğu coğrafyadaki halkın zirai faaliyetleri ile ilişkili izler taşıyor olabilir. Tanrılar, yılın belli dönemlerinin, özellikle de tarım ile şekillenmiş olan mevsimsel döngülerin kişileştirilmiş halleri olabilir mi?
İnsanların En Kibarlarından: Selçukluların Bağdad Şahnesi Bihrûz El-Hâdim
İnsanların En Kibarlarından: Selçukluların Bağdad Şahnesi Bihrûz El-Hâdim
Yazar: Keleş, Nevzat
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Selçuklular, Bihrûz el-Hâdim, Şahne, Bağdat, Tikrit

Selçuklular, Dandanakan Savaşı’ndan sonra çok kısa bir zaman diliminde Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar olan geniş bir coğrafyada hâkimiyet tesis ettiler. Bu hızlı fetih ve genişleme politikasına paralel olarak merkezî bir devlet yapısı oluşturmak gayesi, Selçuklu devlet teşkilâtında birtakım değişimleri de beraberinde getirmiştir. Buna göre devletin kuruluşunda büyük yardımları görülen Türkmen beylerinin yerine gulamlıktan veya hâdimlikten (hizmet sınıfından) gelen emîrler devlet idaresinde istihdam edilmeye başlandı. Sonraki dönemlerde bu şekilde yetişen ve istihdam edilen emîrler, Selçuklu devlet idaresinin her kademesinde yer aldılar. Bu çalışmamızın konusunu oluşturan Bihrûz el-Hâdim de Selçuklu devlet idaresinde hâdimlikten (hizmet sınıfından) gelip önemli görevlerde bulunmuş emîrlerden biridir. İlginç bir hayat hikâyesine sahip olan Emîr Bihrûz, işlerinde titiz ve disiplinli oluşu sayesinde Sultan Muhammed Tapar’ın dikkatini celpetmiş ve onun döneminde ikbal basamaklarını hızla tırmanmıştır. Makalemizde Selçuklu sultanlarıyla Abbâsî halifeleri arasında aracı konumda olması dolayısıyla dönemin siyaseten en zor görevlerinden biri olan Bağdad şahneliğini yürüten Bihrûz el-Hâdim’in siyasî kariyeri ve gerçekleştirdiği faaliyetler üzerinde durulacaktır.

Selçuklular, Dandanakan Savaşı’ndan sonra çok kısa bir zaman diliminde Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar olan geniş bir coğrafyada hâkimiyet tesis ettiler. Bu hızlı fetih ve genişleme politikasına paralel olarak merkezî bir devlet yapısı oluşturmak gayesi, Selçuklu devlet teşkilâtında birtakım değişimleri de beraberinde getirmiştir. Buna göre devletin kuruluşunda büyük yardımları görülen Türkmen beylerinin yerine gulamlıktan veya hâdimlikten (hizmet sınıfından) gelen emîrler devlet idaresinde istihdam edilmeye başlandı. Sonraki dönemlerde bu şekilde yetişen ve istihdam edilen emîrler, Selçuklu devlet idaresinin her kademesinde yer aldılar. Bu çalışmamızın konusunu oluşturan Bihrûz el-Hâdim de Selçuklu devlet idaresinde hâdimlikten (hizmet sınıfından) gelip önemli görevlerde bulunmuş emîrlerden biridir. İlginç bir hayat hikâyesine sahip olan Emîr Bihrûz, işlerinde titiz ve disiplinli oluşu sayesinde Sultan Muhammed Tapar’ın dikkatini celpetmiş ve onun döneminde ikbal basamaklarını hızla tırmanmıştır. Makalemizde Selçuklu sultanlarıyla Abbâsî halifeleri arasında aracı konumda olması dolayısıyla dönemin siyaseten en zor görevlerinden biri olan Bağdad şahneliğini yürüten Bihrûz el-Hâdim’in siyasî kariyeri ve gerçekleştirdiği faaliyetler üzerinde durulacaktır.
Üzümün Bağı Asmanın Kurdu: Osmanlı İmparatorluğu’nda Filoksera İle Mücadele
Üzümün Bağı Asmanın Kurdu: Osmanlı İmparatorluğu’nda Filoksera İle Mücadele
Yazar: Keskin, Özkan
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Filoksera, Aydın Vilâyeti, Bağcılık, Ziraat

1856’da Amerika’da varlığı keşfedilen filoksera asma köklerine yapışarak suyunu emen ve kökü tamamen kurutan bir zararlıdır. Fransa’ya ulaşmasının ardından Avrupa kıtasına yayılan filoksera, üzüm yetiştiren tüm Avrupa ülkelerini tehdit eden ciddi bir tehlike olmuştur. Bu nedenle, birlikte hareket etme kararı alan Avrupalı devletler düzenledikleri uluslararası toplantılarla bazı önleyici tedbirler almışlardır. Osmanlı yönetimi de parazitin yayılmasını engellemeye yönelik olarak ilk nizamnâmeyi 1880’de uygulamaya koymuştur. Ziraat Müfettişlerinin uyarılarına ve 1885’te İstanbul Anadolu yakasında izleri görülmesine rağmen, Osmanlı Devleti 1886’ya kadar filokseranın varlığını kabul etmemiştir. Aynı tarihlerde tehlike üzüm üretiminin en yüksek olduğu Aydın Vilâyetine de sıçramıştır. Osmanlı yönetimi özellikle Fransa’nın tecrübelerinden istifade ile karbon di sülfür, potasyum karbonat, zift ve kireç karışımı kimyasalları kullanarak zararı önlemeye çalışmıştır. Ancak uzun vadeye yayılsa da asıl çözüm yerli türlerin Amerikan asmalarına aşılanması ile sağlanabilmiştir. Bunun için öncelikle İstanbul Erenköy ve Kızıltoprak, ardından İzmir Karşıyaka, Urla ve Seydiköy ile Manisa’da fidanlıklar kurulmuştur. Burada yetiştirilen fidanlar isteyen bağcılara ücretsiz dağıtılmıştır. Ayrıca, bağlarını aşılı fidanlarla kuranlara öşür muafiyeti ve Ziraat Bankası’ndan uygun şartlarda borçlanma imkanı tanınmıştır.

1856’da Amerika’da varlığı keşfedilen filoksera asma köklerine yapışarak suyunu emen ve kökü tamamen kurutan bir zararlıdır. Fransa’ya ulaşmasının ardından Avrupa kıtasına yayılan filoksera, üzüm yetiştiren tüm Avrupa ülkelerini tehdit eden ciddi bir tehlike olmuştur. Bu nedenle, birlikte hareket etme kararı alan Avrupalı devletler düzenledikleri uluslararası toplantılarla bazı önleyici tedbirler almışlardır. Osmanlı yönetimi de parazitin yayılmasını engellemeye yönelik olarak ilk nizamnâmeyi 1880’de uygulamaya koymuştur. Ziraat Müfettişlerinin uyarılarına ve 1885’te İstanbul Anadolu yakasında izleri görülmesine rağmen, Osmanlı Devleti 1886’ya kadar filokseranın varlığını kabul etmemiştir. Aynı tarihlerde tehlike üzüm üretiminin en yüksek olduğu Aydın Vilâyetine de sıçramıştır. Osmanlı yönetimi özellikle Fransa’nın tecrübelerinden istifade ile karbon di sülfür, potasyum karbonat, zift ve kireç karışımı kimyasalları kullanarak zararı önlemeye çalışmıştır. Ancak uzun vadeye yayılsa da asıl çözüm yerli türlerin Amerikan asmalarına aşılanması ile sağlanabilmiştir. Bunun için öncelikle İstanbul Erenköy ve Kızıltoprak, ardından İzmir Karşıyaka, Urla ve Seydiköy ile Manisa’da fidanlıklar kurulmuştur. Burada yetiştirilen fidanlar isteyen bağcılara ücretsiz dağıtılmıştır. Ayrıca, bağlarını aşılı fidanlarla kuranlara öşür muafiyeti ve Ziraat Bankası’ndan uygun şartlarda borçlanma imkanı tanınmıştır.
DİPLOMAT P. A. TOLSTOY’UN ELÇİLİĞİ VE OSMANLI’YA DAİR İZLENİMLERİ
DİPLOMAT P. A. TOLSTOY’UN ELÇİLİĞİ VE OSMANLI’YA DAİR İZLENİMLERİ
Yazar: Konak, İsmet
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Çarlık Rusya’sı, Pyotr A. Tolstoy, I. Petro, II. Mustafa

Çarlık Rusya’sı, 17. yüzyılda Romanovların iktidara gelişiyle birlikte dış politikada daha kararlı bir karaktere büründü. Bir bakıma IV. İvan tarafından tasarlanan fütuhat siyasası, 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ciddi manada pratiğe geçmeye başladı. Saray içi güç çatışmaları bir yana Çariçe Sofya, fetihçi politikayı Kırım üzerinden yürütmüş ve I. Petro (Deli\Büyük) söz konusu yayılmacı anlayışı Azak tarafında devam ettirmişti. Bu arada Osmanlı Devleti’nin de Batılı güçler (Venedik, Avusturya-Macaristan, Lehistan) karşısında ricata mecbur kalması Çarlık Rusya’sının önünü açtı. Bu bağlamda kuzey ve güneyde hâkimiyetini genişletmek isteyen müstevli I. Petro, ilk hedef olarak Baltık Denizi’nde İsveç’i etkisiz hale getirmek, ikinci olarak da Osmanlı’yı güneyde geriletmenin peşindeydi. Dolayısıyla Osmanlı Devleti’nin iç yapısını ve devlet anlayışını tanımak gerekiyordu. Bu açıdan 1700 yılında Osmanlı Devleti ile yapılan İstanbul Antlaşması gereğince daimi elçi bulundurma hakkını ele geçiren Rusya, yukarıda zikredilen fetihçi politikayı başarılı bir sonuca ulaştırmak için 1702’de Pyotr Andreyeviç Tolstoy’u elçi olarak Edirne’ye gönderdi. Çalışmamızda Tolstoy’un Osmanlı Devleti’nin askeri teşkilatı, deniz gücü, saray hayatı ve Türk halkına ilişkin edindiği izlenimler ve gözlemler ele alınmaktadır. >

Çarlık Rusya’sı, 17. yüzyılda Romanovların iktidara gelişiyle birlikte dış politikada daha kararlı bir karaktere büründü. Bir bakıma IV. İvan tarafından tasarlanan fütuhat siyasası, 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ciddi manada pratiğe geçmeye başladı. Saray içi güç çatışmaları bir yana Çariçe Sofya, fetihçi politikayı Kırım üzerinden yürütmüş ve I. Petro (Deli\Büyük) söz konusu yayılmacı anlayışı Azak tarafında devam ettirmişti. Bu arada Osmanlı Devleti’nin de Batılı güçler (Venedik, Avusturya-Macaristan, Lehistan) karşısında ricata mecbur kalması Çarlık Rusya’sının önünü açtı. Bu bağlamda kuzey ve güneyde hâkimiyetini genişletmek isteyen müstevli I. Petro, ilk hedef olarak Baltık Denizi’nde İsveç’i etkisiz hale getirmek, ikinci olarak da Osmanlı’yı güneyde geriletmenin peşindeydi. Dolayısıyla Osmanlı Devleti’nin iç yapısını ve devlet anlayışını tanımak gerekiyordu. Bu açıdan 1700 yılında Osmanlı Devleti ile yapılan İstanbul Antlaşması gereğince daimi elçi bulundurma hakkını ele geçiren Rusya, yukarıda zikredilen fetihçi politikayı başarılı bir sonuca ulaştırmak için 1702’de Pyotr Andreyeviç Tolstoy’u elçi olarak Edirne’ye gönderdi. Çalışmamızda Tolstoy’un Osmanlı Devleti’nin askeri teşkilatı, deniz gücü, saray hayatı ve Türk halkına ilişkin edindiği izlenimler ve gözlemler ele alınmaktadır. >
Bizans’taki Varenglerin İskandinavya’daki Dinsel Fethe Etkileri
Bizans’taki Varenglerin İskandinavya’daki Dinsel Fethe Etkileri
Yazar: Özkan, Selahattin
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Bizans, Varengler, İskandinavya, Paralı Asker, Dinsel Fetih

Onuncu ve On birinci yüzyıllar süresince İskandinavya’da meydana gelen dinsel fethin çeşitli siyasal, kültürel ve toplumsal etkenleri bulunmaktadır. Bu etkiler coğrafi yakınlık nedeniyle; örneğin Germenler ya da siyasal motivasyonla, örneğin Anglo-Saksonlar ve de bu çalışmanın konusu olan Bizans’ta olduğu gibi tümüyle zaman ve mekânın doğal bir gelişimiyle de meydana gelmiştir. Bizans’taki Varenglerin orada bulunmasının yarattığı etkileşimin dinsel boyutunun; izlencesi zor olsa da, Ortaçağ’daki İskandinav dinsel fethine katkısı bu çalışmanın temel amacıdır. Gerek Bizans’taki birincil kaynakların, İskandinavya’daki runik yazıtların ve sonradan yazıya geçirildiği kadarıyla sagaların efsanelerden ve yüceltilmiş mitlerden arındırılmış haliyle tarihsel gerçekliği tartışılmıştır. İskandinavya’dan yola çıkarak Bizans İmparatorlarına askerlik hizmetiyle bağlanan Varenglerin anavatanlarına etkileri toplumsal ve kültürel boyutu, tarihsel gerçekliği araştırılmaya çalışılacaktır. Bizans’ın İskandinavya’daki dinsel fethe öne sürülen etkileri; coğrafi yakınlık ya da siyasal motivasyon olmaksızın gerçekleşmesi bakımından diğerlerin ayrılmaktadır.

Onuncu ve On birinci yüzyıllar süresince İskandinavya’da meydana gelen dinsel fethin çeşitli siyasal, kültürel ve toplumsal etkenleri bulunmaktadır. Bu etkiler coğrafi yakınlık nedeniyle; örneğin Germenler ya da siyasal motivasyonla, örneğin Anglo-Saksonlar ve de bu çalışmanın konusu olan Bizans’ta olduğu gibi tümüyle zaman ve mekânın doğal bir gelişimiyle de meydana gelmiştir. Bizans’taki Varenglerin orada bulunmasının yarattığı etkileşimin dinsel boyutunun; izlencesi zor olsa da, Ortaçağ’daki İskandinav dinsel fethine katkısı bu çalışmanın temel amacıdır. Gerek Bizans’taki birincil kaynakların, İskandinavya’daki runik yazıtların ve sonradan yazıya geçirildiği kadarıyla sagaların efsanelerden ve yüceltilmiş mitlerden arındırılmış haliyle tarihsel gerçekliği tartışılmıştır. İskandinavya’dan yola çıkarak Bizans İmparatorlarına askerlik hizmetiyle bağlanan Varenglerin anavatanlarına etkileri toplumsal ve kültürel boyutu, tarihsel gerçekliği araştırılmaya çalışılacaktır. Bizans’ın İskandinavya’daki dinsel fethe öne sürülen etkileri; coğrafi yakınlık ya da siyasal motivasyon olmaksızın gerçekleşmesi bakımından diğerlerin ayrılmaktadır.