PROF. DR. MUHAMMED ALİ FERZÂNE’NİN HAYATI  VE TÜRK EDEBİYATI ÜZERİNE ETKİLERİ
PROF. DR. MUHAMMED ALİ FERZÂNE’NİN HAYATI  VE TÜRK EDEBİYATI ÜZERİNE ETKİLERİ
Yazar: Rageb, Mustafa Recebi
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 11, 2018
Anahtar kelimeler: Muhammed Ali Ferzâne,Azerbeycan Halk Edebiyatı,Türkoloji,Türk Dili ve Edebiyatı,Halk Edebiyatı

Merhum Dr. Muhammed Ali Ferzâne, Türk Edebiyatı’nın İran’daki önde gelenşahsiyetlerinden, Türkolojinin kurucularından ve Azerbeycan Halk Edebiyatı’nınöncülerinden biri sayılır. Ünlü düşünür ve bilirkişi Dr. M.A. Ferzâne, farklıdilleri öğrenerek ve onlara saygı göstererek kendisini o dilin mensuplarınakarşı sorumlu hisseder, her koşulda anadilini savunup yurdunun halkının;kimiliğini, tarihini ve kültürünü korumak amacıyla değerli eserler ortayakoymuştur; Azerbeycan Dilbilgisi Temelleri, Bayatılar, Uşak Folkloru veTerminler gibi kitaplar söz konusu değerli eserlerin bir kısmını teşkiletmektedir. Dr.  Ferzâne Pehlevi iktidarıdöneminde, Türkoloji ve Azerbaycan Halk Edebiyatı’nın ilk öncülerindendir. Dr.Ferzâne, Pehlevi Devleti müffetişleri ve bazılarının ileri sürdüğü, ‘Siz  Farsça’yı bu kadar güzel yazdığınız halde,niye devletin yasakladığı yerel dilin okunulup yazılması alanında faaliyetgösteriyorsunuz?’ sorusuna ilişkin, “Ben bir İran vatandaşı olarak, İranhalkının ortak dili, dünya edebiyatına manzum ve mensur eser sunan bir tatlı veeski dil niteliğinde olan Farsça’ya saygı duyarak, ömrümün bir kısmını da bu dilin öğrenim, incelenme, eğitim veöğretimine (Farsça  öğretmenlerinden dahagüzel bir şekilde)  adadım. AzerbaycanTürkçesi’ne etnik ve anadil olarak bağlıyım. Bu bağlılık herhangi bir şüphe veönyargıdan uzak, doğal ve meşru bir eğilimdir. Ülkenin resmi diliyle beraber,kendi anadilini de öğrenmek herkesin doğal hakkıdır” diye yanıt verdi. BaskıcıPehlevi Hükümeti’nin döneminde, Muhammed Ali için yeni mücadele dönemibaşlamıştı. Onun üstün kişiliği, değerli hizmetleri, eserlinin yeteri kadartanınmaması ve bu eserlerin Türk Edebiyatı üzerinde olan etkilerini dikkatealarak; bu makalede yazarın kişiliği, eserleri ve eserlerinin çeşitlialanlarda özellikle de halk edebiyatında olan etkisi incelenip tanıtılacaktır.Dr. Ferzâne, Azerbaycan Halk Edebiyatı’nın öncülerinden olup tüm zorluklararağmen değerli hizmetlerde bulunmuştur. 

Merhum Dr. Muhammed Ali Ferzâne, Türk Edebiyatı’nın İran’daki önde gelenşahsiyetlerinden, Türkolojinin kurucularından ve Azerbeycan Halk Edebiyatı’nınöncülerinden biri sayılır. Ünlü düşünür ve bilirkişi Dr. M.A. Ferzâne, farklıdilleri öğrenerek ve onlara saygı göstererek kendisini o dilin mensuplarınakarşı sorumlu hisseder, her koşulda anadilini savunup yurdunun halkının;kimiliğini, tarihini ve kültürünü korumak amacıyla değerli eserler ortayakoymuştur; Azerbeycan Dilbilgisi Temelleri, Bayatılar, Uşak Folkloru veTerminler gibi kitaplar söz konusu değerli eserlerin bir kısmını teşkiletmektedir. Dr.  Ferzâne Pehlevi iktidarıdöneminde, Türkoloji ve Azerbaycan Halk Edebiyatı’nın ilk öncülerindendir. Dr.Ferzâne, Pehlevi Devleti müffetişleri ve bazılarının ileri sürdüğü, ‘Siz  Farsça’yı bu kadar güzel yazdığınız halde,niye devletin yasakladığı yerel dilin okunulup yazılması alanında faaliyetgösteriyorsunuz?’ sorusuna ilişkin, “Ben bir İran vatandaşı olarak, İranhalkının ortak dili, dünya edebiyatına manzum ve mensur eser sunan bir tatlı veeski dil niteliğinde olan Farsça’ya saygı duyarak, ömrümün bir kısmını da bu dilin öğrenim, incelenme, eğitim veöğretimine (Farsça  öğretmenlerinden dahagüzel bir şekilde)  adadım. AzerbaycanTürkçesi’ne etnik ve anadil olarak bağlıyım. Bu bağlılık herhangi bir şüphe veönyargıdan uzak, doğal ve meşru bir eğilimdir. Ülkenin resmi diliyle beraber,kendi anadilini de öğrenmek herkesin doğal hakkıdır” diye yanıt verdi. BaskıcıPehlevi Hükümeti’nin döneminde, Muhammed Ali için yeni mücadele dönemibaşlamıştı. Onun üstün kişiliği, değerli hizmetleri, eserlinin yeteri kadartanınmaması ve bu eserlerin Türk Edebiyatı üzerinde olan etkilerini dikkatealarak; bu makalede yazarın kişiliği, eserleri ve eserlerinin çeşitlialanlarda özellikle de halk edebiyatında olan etkisi incelenip tanıtılacaktır.Dr. Ferzâne, Azerbaycan Halk Edebiyatı’nın öncülerinden olup tüm zorluklararağmen değerli hizmetlerde bulunmuştur.