Sinek Kâğıdı Etkisine Farklı Bir Yaklaşım: Türkiye’de Büyükşehir Belediyelerinin Borçlanmaları Üzerinden Bir Analiz
A DIFFERENT APPROACH TO THE FLYPAPER EFFECT: AN ANALYSIS OF METROPOLITAN MUNICIPALITIES' BORROWINGS IN TURKEY
Yazar: Serbes, Halil; Çetinkaya, Özhan
Dergi: Yönetim Bilimleri Dergisi, Vol. 20 No. 45, 2022
Anahtar kelimeler: Metropolitan Municipality,Grants,Fiscal Illusion,Flypaper Effect,Panel Data Analysis ; Büyükşehir Belediyesi,Mali Transfer,Mali Yanılsama,Sinek Kâğıdı Etkisi,Panel Veri Analizi

Mali transferler, çoğu ülkede mahalli idarelerin başlıca gelir türü olarak kullanılmaktadır. Sözü edilen gelirler ile idareler arasında ortaya çıkması olası gelir eşitsizliklerinin azaltılacağı ve ayrıca mahalli yöneticilerin hizmetlerini aksaklık yaşamadan sürdürebilmeleri için önemli bir kaynak elde edeceği ifade edilmektedir. Ancak sağladıkları faydaların yanında mali araçlara ilişkin mükelleflerin algılarını ve aynı zamanda yöneticilerin yaklaşımlarını değiştirdikleri için mali kararları olumsuz etkileyen sonuçların oluşabileceği de belirtilmektedir. Söz konusu olumsuz etkiler mali yanılsama, sinek kâğıdı etkisi ve ahlaki tehlike kavramları üzerinden incelenmektedir. Nitekim araştırma kapsamında sözü edilen kavramlara ilişkin teorik çerçeveden yola çıkarak Türkiye’de merkezi idare tarafından genel bütçe vergi gelirlerinden aktarılan payların büyükşehir belediyelerinin yöneticilerinin borçlanma kararlarını etkileyip etkilemediğinin test edilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda yöntem olarak Sistem Genelleştirilmiş Momentler Tahmincisi (Sistem GMM) kullanılmış ve 2014-2020 zaman aralığını kapsayan veri seti analiz edilmiştir. Ayrıca genel bütçeden aktarılan payların dışında büyükşehir belediyelerinin borçlanmaları üzerinde etki doğurup doğurmadıkları test edilmek istenen kontrol değişkenleri ile kukla değişkenler de analize katılmıştır. Yapılan analiz sonucunda genel bütçe vergi gelirlerinde yaşanan artışın, büyükşehir belediyelerinin borçlanmalarını artırdığı saptanmıştır. Öte yandan belirlenen kontrol değişkenleri olarak belirlenen yatırım harcamaları, operasyonel denge ve nüfus değişkenlerinin yanında kukla değişken olarak analize katılan ideoloji ile borçlanma arasında anlamlı ilişki olduğu tespit edilmiştir.

Grants are the primary revenue type for local governments in most countries. It is stated that income inequalities arising between the governments will be reduced with these revenues, and also, a crucial revenue will be obtained for the local administrators to maintain their services without any disruption. However, it is stated that besides the benefits they provide, they change the taxpayers' perceptions regarding fiscal instruments and the executives' approaches, which may negatively affect the fiscal decisions. These effects are examined through the concepts of fiscal illusion, flypaper effect and moral hazard. Starting from the theoretical framework regarding the concepts, the article aims to test whether the shares transferred from the general budget tax revenues by the central government in Turkey affect the borrowing decisions of the executives of the metropolitan municipalities. Accordingly, the System Generalized Moments Estimator (System GMM) was used, and the data set between 2014 and 2020 were analysed. In addition, other than the grants, the control and dummy variables that were wanted to be tested whether they had an impact on the borrowings of metropolitan municipalities were also included in the analysis. As a result of the analysis, it has been determined that as the general budget tax revenues increase, the borrowings of the metropolitan municipalities also increase. Moreover, it has been concluded that there is a significant relationship between the investment expenditures, operational balance, and population variables determined as the control variables and the ideology participating in the analysis as a dummy variable and borrowing.