İbn Rüşd’ün Aristoteles Fizik’ini Alımlayışı
Ibn Rushd’s Reception of Aristotle’s Physics
Yazar: Şenel, Cahid
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 45, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Aristotle,Ibn Rushd,physics,al-Jawâmi‘,al-Talkhîs,Commentary ; Aristoteles,İbn Rüşd,fizik,cevâmi‘,telhis,şerh

Aristoteles’in doğa felsefesine dair yazdığı eserlerin başında ise Fizik’i gelir. Fizik’in tercümeler yoluyla aktarımı yeninden kavranışı ve bir takım metafizik ve teolojik sorunlarla da ilişkisi sebebiyle hakkında yapılan yorumlarda farklılıklar gözlenir. Aristoteles’in en büyük şarihi (grand commentator) şüphesiz İbn Rüşd’tür. İbn Rüşd’ün bu eser üzerine yazdığı çeşitli şerhler kendisinden sonraki özellikle de Latin dünyasını etkilemiştir. Bu makalede İbn Rüşd’ün şerh metodu, Fizik üzerine yazdığı şerhlerdeki üslubu ve nihayetinde günümüze Arapçası ulaşan küçük şerhi (el-Cevâmi‘) ele alınmıştır. İbn Rüşd’ün Fizik üzerine yazdığı büyük şerhin (eş-şerh) Latincesi, orta şerhin (et-Telhîs) ise İbranicesinin günümüze ulaştığı belirtilmiştir. Küçük şerh (el-Cevâmî‘) Aristoteles metinlerinin kısa bir özetinden ibarettir, ancak İbn Rüşd metnin düzenini değiştirip farklı bir şekilde sıralayarak yeni bir metin oluşturur. Metne farklı bir yorum ve okuma biçimiyle yönelir ve bir taraftan İskender Afrodîsî ve Themistius diğer taraftan Fârâbî ve İbn Bâcce gibi filozoflara atıflarda bulunarak tartışmalara dahil eder. Ancak bu dahil etme girişimi İbn Rüşd tarafından kimi zaman problemleri açmak için kimi zaman da isabetsiz yorumlarından dolayı eleştirmek için yapılır. Ayrıca İbn Rüşd için el-Cevâmî‘ Aristotelesçi meşşâiliğin burhanî bir söylem olarak ortaya konarak Aristoteles’in metninin en önemli özellikleri arasında yer alan cedel, tartışma ve tenkit seviyesinden, matematik/geometrik kesinlik düzeyine çıkarma teşebbüsüdür.

The Physics is one of the leading works written by Aristotle on natural philosophy. There are differences in the comments on the Physics because of the way it has been reinterpreted through translations and because of how it relates to certain metaphysical and theological issues. The greatest commentator of Aristotle is undoubtedly Ibn Rushd. The various commentaries that Ibn Rushd wrote on this work influenced the world after him, especially the Latin world. This article discusses Ibn Rushd’s commentary method, his style in his commentaries on the Physics, and his short commentary, which has remained in Arabic to this day. It has been stated that the Latin version of Ibn Rushd’s long commentary on the Physics and the Hebrew version of the middle commentary have survived to the present day. The short commentary consists of a brief summary of Aristotle’s texts, but Ibn Rushd creates a new text by changing the order of the text and ordering it in a different way. He approaches the text with a different interpretation and reading style and includes references to philosophers such as Alexander of Aphrodisias and Themistius on the one hand, and al-Farabi and Ibn Bâcce on the other hand, and includes them in the discussions. However, this attempt at inclusion is made by Ibn Rushd sometimes to clarify problems and sometimes to criticize him for his inaccurate interpretations.