Türklük Sözleşmesi’nin İmzalanışı (1915-1925)
Türklük Sözleşmesi’nin İmzalanışı (1915-1925)
Yazar: Ünlü, Barış
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 38 No. 3, 2014
Anahtar kelimeler: Turkishness, Turkishness Contract, Muslimness Contract, Whiteness, Whiteness Studies. ; Türklük, Türklük Sözleşmesi, Müslümanlık Sözleşmesi, Beyazlık, Beyazlık Çalışmaları.

Bu makalede, modern Türkiye tarihini ve kişilerin biyografilerini farklı bir açıdan tahlil etmemizi mümkün kılabilecek, temel sütunları Türklük ve Türklük Sözleşmesi olan yeni bir kavramsal çerçeve öneriyorum. Türklükten, farkına varılmadan yaşanan belli görme, duyma, duygulanma, algılama, bilme ve görmeme, duymama, duygulanmama, algılamama ve bilmeme hallerini; ve yine çoğu zaman farkında olunmadan yaşanan ve normal kabul edilen bir imtiyazlar dünyasını anlıyorum. Türklüğün bu nitelikleri, Türk-olmayanlara karşı çoğu zaman koyu bir haklılık duygusu ve duyarsızlık/ilgisizlik yaratabiliyor.Burada tarif ettiğim şekliyle Türklüğün kökenleri, gayrimüslimlerin ve Türk-olmayanların oluşmakta olan Türk ulus-devletinden dışlandıkları 1910’lara ve 1920’lere gider. Türklük Sözleşmesi dediğim bu içerme ve dışlama süreci, devlet ve Türkleşmeyi kabul eden çeşitli Müslüman etnik gruplar arasındaki karşılıklı bir anlaşmadır. Yazılı olmayan Sözleşmenin hayati maddelerinden birisi, Müslüman ve Türk olmayanlara/Türkleşmeyenlere yapılanlarla ilgili herhangi bir siyaset veya bilimsel çalışma üretmenin yasak olmasıdır. Başka bir deyişle, kişi gayrimüslimlere (özellikle Ermenilere) ve Kürtlere yapılanlar hakkında konuşup yazmadığı sürece Türklüğün potansiyel ve reel imtiyazlarından yararlanabilecektir. Sözleşme, bu maddeye uyulmadığı takdirde çok ağır cezaların verileceğini de açıkça belli etmiştir. Bu metaforik sözleşme, modern Türkiye tarihinin ve bu tarihin içinde şekillenen kişilerin epistemolojik, psikolojik ve duygusal dünyalarının tarihsel ve maddi temellerini atmıştır.Bu makalede, Türklük ve Türklük Sözleşmesi’nden neler anladığımı daha açık hale getirmeyi ve somutlaştırmayı amaçlıyorum. Bunu yaparken, Beyazların çoğu zaman farkına varmadan faydalandığı imtiyazları inceleyen Beyazlık Çalışmaları’ndan yararlanıyorum. ABD’de 1980’lerin sonlarında ortaya çıkan Beyazlık Çalışmaları, imtiyazsızlar yerine imtiyazlılara odaklanarak, Etnisite ve Irk Çalışmaları’nı kökten bir şekilde değiştirmiştir. Yazının ikinci bölümünde ise, Türklüğün kökenlerine gidip, 1915-1925 yılları arasında Türklük Sözleşmesi’nin nasıl, neden ve kimler tarafından imzalandığını anlatıyorum.

In this article, I propose a new conceptual framework based upon the concepts of Turkishness and the Turkishness Contract. These concepts have the potential to offer fresh insight into the modern history of Turkey and into the biographies of Turkish persons. By Turkishness, I mean certain unrecognized ways/states of seeing, hearing, feeling, perceiving, and knowing- as well as not seeing, not hearing, not feeling, not perceiving, and not knowing. Turkishness is also a world of privileges -in relation to the non-Turks- that has been enjoyed by the Turks without their acknowledgement. In other words, Turks tend to take their privileges for granted and do not problematize them. These aspects of Turkishness usually result in impenetrable self-righteousness and apathy in relation to the non-Turkish population of Turkey.Turkishness and its various characteristics originated in the 1910s and 1920s, during a time in which non-muslims (especially Armenians) and non-Turks (especially Kurds) were excluded from the emerging Turkish nation-state. I call this inclusion and exclusion process, metaphorically, the Turkishness Contract which signifies an unwritten and unspoken agreement between the state and the various muslim ethnic groups that conformed to the policy of Turkification through assimilation. The crucial point of the Contract for the Turks and those who were Turkified was not to make the non-Turks the subject of politics and scientific research. That is to say, as long as one does not speak or write on subjects pertaining to the massacres, deportations, forced assimilation, etc. to the Armenians since 1915 and to the Kurds since 1925, that person would become eligible to enjoy the potential and real privileges of Turkishness. The Contract also stipulates that those who break it by speaking or writing about the cruelties done to the non-Turks and non-Muslims would be punished severely. This metaphorical contract, I believe, constitutes the material and historical basis of modern Turkish history and of Turkish individuals’ psychological, epistemological, and emotional worlds.Accordingly, this article first explores and reifies the concepts of Turkishness and the Turkishness Contract. In doing so, I benefit from the perspectives and concepts of Whiteness Studies, which deals with the often unrecognized material and psychological privileges of Whites in relation to non-Whites. Whiteness Studies, which emerged in the USA during the late 1980s, turned Ethnic and Racial Studies up-side-down by focusing on the privileged rather than the unprivileged. After clarifying these conceptual tools, I trace the historical roots of Turkishness by narrating how, why, and by whom the Turkishness Contract was signed between 1915-1925.