İSPİR’İN AHŞAP SÜSLEMELİ TARİHÎ YAPISI: BAŞYURT CAMİİ VE MEDRESESİ
Historical Building of İspir with Wooden Decorations: Başyurt Mosque
Yazar: Gökler, Burak Muhammet
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 24 No. 24, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Arts ; İslam Sanatları ; İspir,Erzurum,Başyurt Camii,Ahşap Bezeme,Türk-İslam Sanatları Tarihi ; İspir,Erzurum,Başyurt Mosque,Wood Decoration,Turkish-Islamic Art History

Tarihî, kültürel varlıkları ve coğrafyası ile Erzurum’u Karadeniz bölgesine bağlayan İspir’in Çamlıkaya Mahallesi’ne bağlı Başyurt’ta bulunan, süslemeleri ve mimarisi ile ön plana çıkan Başyurt Camii ve Medresesi çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bölgenin ilk cami ve medresesi olması özelliğini sergileyen ve bugüne kadar kayıtlara geçmeyen cami ve medresenin tarihî yapı üzerindeki yazıtlardan ve bilgilerden 1833-1834’te Mahmut Ağa ve ailesi tarafından inşa edildiği anlaşılmaktadır. Caminin alt katını oluşturan ve iki odadan müteşekkil medrese sade bir anlayış sergilemektedir. Bununla birlikte caminin giriş kapı kanatlarından başlayan ahşap süsleme kompozisyonları; minber, mahfil, korkuluk, ahşap sütun ve tavan üzerinde kendini göstermektedir. Ayrıca mihrap tasarımı ve bezemelerde kullanılan motifler caminin karakteristik özelliklerini ortaya çıkartmaktadır. Yapının fevkani tasarımı, medresesi ve harimdeki mimari ögelerle birlikte tezyinatta kullanılan motifler değerlendirilerek eserin hangi bölgeden ve kültürden beslendiğinin tespiti ile birlikte eserin kültürel mirası olarak kayıt altına alınması amaçlanmıştır. Yapının mimarisi ve süsleme kompozisyonları hem Erzurum hem de Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki camiler ile karşılaştırıldığında, Karadeniz camileri ile yakın bir özellik ortaya koyduğu görülmektedir. Bu da İspir’i iki bölge arasındaki kültürel bir köprü konumuna getirmektedir.

Başyurt Mosque and Madrasah, where is in Başyurt in Çamlıkaya Neighborhood of Ispir, which connects Erzurum to the Black Sea Region with its historical, cultural assets and geography, and stands out with its decorations and architecture, constitutes the basis of the study. It is understood from the inscriptions and information on the historical building that Başyurt Mosque and Madrasah are the first mosque and madrasah of the region and has not been recorded until today, which was built by Mahmut Aga and his family in 1833-1834. The madrasah, which comprises of the lower floor of the mosque and consists of two rooms, demonstrates a simple understanding. In addition to this, wooden ornament compositions starting from the entrance door wings of the mosque show themselves on the minbar, gallery, balustrade, wooden columns and ceiling. In addition, the mihrab design and the motifs used in the decorations reveal the characteristic features of the mosque. By evaluating the building's fawqānī (heightened) design, the architectural elements in madrasah and prayer hall, as well as the motifs used in the ornamentation, it is aimed to determine from which region and culture the work is influenced and to register the work as cultural heritage. When the architecture and ornamental compositions of the building are compared with the mosques in both Erzurum and the Eastern Black Sea Region, it is seen that it has a similar characteristic with the Black Sea mosques. This makes İspir a cultural bridge between the two regions.