Türkçe Öğretmenlerinin Dinleme Eğitimi Uygulamalarına Dair Görüşleri
Turkish Teachers' Opinions on Listening Education Practices
Yazar: Doğan, Fatma Nur
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Turkish and Social Sciences Education (Diğer) ; Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi (Diğer) ; Listening Skills,Listening Education,Listening Activities,Teacher Opinions,Phenomenology ; : Dinleme Becerisi,Dinleme Eğitimi,Dinleme Etkinlikleri,Öğretmen Görüşleri,Olgubilim

İnsanın edindiği ilk dil becerisi olan dinleme; sesli uyarıcıları işitme, kavrama, anlama, zihinde yapılandırma, değerlendirme temeline dayanan zihinsel ve fiziksel boyutlara sahip karmaşık bir beceridir. Düşünen, sorgulayan, araştıran, bilgiye ulaşan, öğrenen, üreten bireyler yetişmesinde dinleme eğitiminin büyük önemi vardır. Dinleme eğitiminin amaçlarına ulaşmasında ise Türkçe öğretmenleri işlevsel bir role sahiptir. Bu araştırmada Türkçe öğretmenlerinin dinleme eğitimi uygulamalarına yönelik görüşlerini tespit etmek amaçlanmıştır. Nitel yaklaşımda olgubilimsel desende tasarlanan çalışmanın katılımcıları, amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenen 17 Türkçe öğretmeninden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak 6 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış bir görüşme kılavuzu kullanılmıştır. Veriler bire bir görüşme yöntemi ile toplanmış ve içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmada Türkçe öğretmenlerinin dinleme eğitimi kapsamında uyguladıkları etkinliklerin çoğunlukla dinleme aşamalarına göre şekillendiği; Türkçe öğretmenlerinin dinleme etkinliklerini çeşitlendirmeye özen gösterdikleri ancak etkinliklerin çoğunlukla birbirine benzer nitelikte ve sınırlı sayıda olduğu; dinleme etkinliklerinin öğrencilerin odaklanmalarını, dinleme motivasyonlarını, eleştirel düşünme becerilerini vb. olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Bununla birlikte Türkçe öğretmenlerinin süreç içerisinde öğrenciden, materyalden, ortamdan, müfredattan kaynaklı bazı sorunlar yaşadıkları; benzer ölçme araçları ve ölçütler çerçevesinde ölçme ve değerlendirmede bulundukları tespit edilmiştir. Ayrıca dinleme eğitimi kapsamındaki uygulamalı sınavların dinleme farkındalığı oluşturma, bütüncül değerlendirmeye imkân tanıma gibi faydaları yanında iş yükünü arttırma, dinleme kaygısına sebep olma gibi olumsuz yönleri olduğu da saptanmıştır. Türkçe öğretmenleri; dinleme eğitimine ayrı bir ders saati ayrılmasını, sınıf mevcutlarının azaltılmasını, çocuklara ailede dinleme alışkanlığı kazandırılmasını, özellikle ders kitaplarında dinleme/izleme metin ve etkinliklerinin çeşitlendirilmesini ve kısa, öz, açık metinlerin tercih edilmesini önermişlerdir. Çalışmanın dinleme eğitimi uygulamalarına dair Türkçe öğretmenlerinin görüşlerini ortaya koyması bakımından önemli olduğu düşünülmektedir.

Listening, the first language skill acquired by humans, is a complex skill with mental and physical dimensions based on hearing, comprehending, understanding, mentally structuring, and evaluating auditory stimuli. Turkish teachers play a functional role in achieving the objectives of listening education. This study aims to determine the opinions of Turkish teachers regarding the implementation of listening education. The participants in this study, designed using a qualitative approach and a phenomenological pattern, consisted of 17 Turkish teachers selected using purposive sampling. A semi-structured interview guide consisting of six questions was used as the data collection tool. The data was collected through one-on-one interviews and analysed using content analysis. The study found that the activities implemented by Turkish language teachers in the context of listening education were mostly shaped according to the stages of listening, that Turkish language teachers took care to diversify listening activities, but that the activities were mostly similar in nature and limited in number, and that listening activities had a positive effect on students' focus, listening motivation, critical thinking skills, etc. However, it has been determined that Turkish language teachers encounter certain problems related to students, materials, environment, and curriculum during the process, and that they conduct measurement and evaluation within the framework of similar measurement tools and criteria. In addition, it has been determined that practical exams within the scope of listening training have negative aspects such as increasing workload and causing listening anxiety, alongside benefits such as creating listening awareness and enabling comprehensive assessment. Turkish teachers recommended allocating a separate lesson hour for listening education, reducing class sizes, instilling listening habits in families, diversifying listening/viewing texts and activities, especially in textbooks, and preferring short, concise, and clear texts. The study is considered important in terms of revealing the opinions of Turkish teachers regarding the implementation of listening education.