Dijital Anıt Olarak QR Kodlu Mezar Taşlarının Küresel Yayılımı ve Türkiye Örneği
The Global Proliferation of QR-Coded Tombstones as Digital Memorials and the Exam-ple of Türkiye
Yazar: Solmaz, Fatih
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; QR code,Digital commemoration,Cultural transformation,Tombstone,Digital memory. ; QR kod,Dijital anma,Kültürel dönüşüm,Mezar taşı,Dijital hafıza.

İnsan yaşamı doğum, evlilik ve ölüm olmak üzere üç temel geçiş eşiği etrafında şekillenir. Bu eşik-ler, bireyin toplumsal kimliğinin oluşumunda ve kültürel aidiyetin sürdürülmesinde belirleyici bir rol oynar. Ölüm, bu geçişlerin son halkasını oluşturarak bireysel varoluşun sona erdiği, ancak top-lumsal belleğin ve kültürel sürekliliğin yeniden üretildiği bir dönüm noktasıdır. Ölümle ilişkili ritüeller -yas törenleri, dua, ziyaret ve anma pratikleri- toplumsal yapının ölüm karşısındaki anlam üretme biçimlerini yansıtır. Bu çalışma, dijitalleşmenin ölüm ve anma kültürleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle son yıllarda farklı ülkelerde yaygınlaşan QR kodlu mezar taşları, bireylerin hatıralarını dijital ortama taşıyarak geleneksel anma biçimlerine yeni bir boyut kazandırmaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu teknolojinin dijital hafıza ve kültürel miras kavram-larıyla nasıl kesiştiğini ortaya koymak ve ölümün dijital temsili üzerinden kültürel dönüşümün izlerini değerlendirmektir. Yöntem olarak araştırmada karşılaştırmalı ve betimleyici bir analiz yak-laşımı benimsenmiştir. Japonya, Çin, İrlanda ve ABD gibi ülkelerdeki uygulamalar incelenerek QR kodlu mezar taşlarının küresel yayılım haritası ortaya konulmuştur. Ardından Türkiye’deki ilk ör-nekler üzerinden bu teknolojinin yerel kültürel bağlamda nasıl kabul gördüğü ve anlam kazandığı tartışılmıştır. Çalışma, ayrıca teknolojik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan dijital hafıza kavramının küresel ölçekte nasıl kurumsallaştığını ve bu sürecin geleneksel değerlerle nasıl etkileşime geçtiğini irdelemektedir. Nihayetinde QR kodlu mezar taşları yalnızca teknolojik bir yenilik değil, aynı za-manda ölüm, hatırlama ve yas tutma biçimlerinin dijitalleşmesi bağlamında kültürel bir paradigma değişiminin göstergesidir. Bu dönüşüm, dijitalleşmenin bireysel ve toplumsal belleği yeniden bi-çimlendiren yapısını görünür kılmaktadır.

Human life is organized around three primary transitional stages: birth, marriage and death. These milestones play a critical role in the construction of individual social identity and the preservation of cultural belonging. As the final stage of these transitions, death marks a turning point where physical existence ceases while social memory and cultural continuity are actively reproduced. Death-related rituals -including mourning ceremonies, prayers, visitations and commemorative practices -reflect the mechanisms through which social structures generate meaning in response to mortality. This study aims to investigate the influence of digitalization on the cultures of death and remembrance. Specifically, QR-coded tombstones, which have gained prevalence globally in recent years, introduce a novel dimension to traditional commemoration by migrating personal memories to digital environments. The core objective of this research is to elucidate how this technology intersects with the concepts of digital memory and cultural heritage and to analyze the manifestations of cultural transformation through the digital representation of death. The research employs comparative and descriptive analytical methodology. By examining implementations in nations such as Japan, China, Ireland and the USA, the study maps the global expansion of QR-coded tombstones. Subsequently, it discusses the local reception and meaning-making processes of this technology through the initial cases observed in Türkiye. Furthermore, the study explores the global institutionalization of the concept of digital memory driven by technological progress and its interaction with traditional values. Ultimately, QR-coded tombstones represent more than a mere technological innovation; they signify a cultural paradigm shift regarding the digitalization of death, remembrance and mourning. This shift highlights the capacity of digitalization to reconfig-ure both individual and collective memory.