Türkiye’de Siyasi Parti Kurumsallaşmasının Yapısal Analizi: 1961-2023 Genel Seçim Dönemlerinde İdeal Katılım, Kolektif Temsil ve Temsilde Adalet Düzeyi
Structural Analysis of Political Party Institutionalization in Turkey: Levels of Ideal Participation, Collective Representation and Justice in Representation During the 1961-2023 General Election Periods
Yazar: Doğanay, Taylan Can
Dergi: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 85, 2025
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Pary institutionalization,Participation,Representation ; Parti kurumsallaşması,Katılım,Temsil

Bu çalışmanın amacı 1961-2023 yılları arasında Türkiye’de gerçekleştirilen genel seçimleri konu edinerek siyasi parti kurumsallaşma düzeyini yapısal bağlamda analiz etmektir. Araştırmada ilk olarak genel seçimlerin katılım oranları, partilerin oy oranları ve parlamentoda partilerin sandalye oranları parametrik analiz ve orantısızlık endeksi üzerinden işlenmekte; elde edilen bulgularla Türkiye’de parti kurumsallaşmasının yapısal analizi, ideal katılım, kollektif temsiliyet ve temsilde adalet faktörlerinin incelenmesi, ayrıştırılması ve tekrar bir araya getirilmesiyle tamamlanmaktadır. Araştırma bulgularına göre Türkiye’de siyasi partilere ilişkin yasal düzenlemeler, konjonktürel ve demokratik refleksleri düşüren merkeziyetçi düzenlemelerdir; kurumsallaşmanın, partileri demokratik siyasal sistemi konsolide edebilen kurumlara dönüştürebilmesi için denge halinde düzeyli bir ilerlemeyle sürdürülmesi gerekmektedir. Çalışmanın özgünlüğü ideal katılım düzeyinin tespit edilmesi olarak görülmektedir. Araştırma bulgularına göre %72 oranının altında bir katılımın toplumun siyasal süreçlere ilgisizliğine veya tepkisine; %91 üzeri bir katılımın ise aşırı mobilizasyona işaret edebileceği ileri sürülmektedir. Kolektif temsilin ve temsilde adalet düzeyinin Gallagher Endeksi’ne göre bulgular dikkate alındığında ise 2011 sonrası yakalanan 0-0.05 aralığına yakın düzeyin sürdürülebilmesi ideal katılım oranının da gözetilmesi koşuluyla Türkiye’de demokratik siyasal sistemi konsolide edilebilmesi için pozitif bir durumdur..

The purpose of this study is to structurally analyze the level of political party institutionalization by examining the general elections held in Turkey between 1961 and 2023. Initially, the research processes the voter turnout rates in general elections vote shares of political parties, and their seat shares in parliament through parametric analysis and the disproportionality index. The findings are used to conduct a structural analysis of party institutionalization in Turkey, focusing on factors such as ideal participation, collective representation, and fairness in representation. According to the research findings, the legal regulations concerning political parties in Turkey are centralist arrangements that suppress conjunctural and democratic reflexes. For institutionalization to transform parties into institutions capable of consolidating the democratic political system, it must be sustained with balanced and progressive development. The originality of this study lies in identifying the ideal voter turnout level. Based on the research findings, voter turnout below 72% indicates public indifference or opposition to political processes, while turnout above 91% signals excessive mobilization. Regarding collective representation and fairness in representation, findings suggest that maintaining a level close to the 0-0.05 range achieved after 2011 -while considering the ideal participation rate- is a positive condition for consolidating the democratic political system in Turkey.