ALKOL KULLANIMININ KUŞAKLAR ARASI GEÇİŞİNDE ROL ALAN SOSYAL ETKENLER: SELAMİ ALİ (SELAMSIZ) ÇİNGENELERİ ÖRNEĞİ
ALKOL KULLANIMININ KUŞAKLAR ARASI GEÇİŞİNDE ROL ALAN SOSYAL ETKENLER: SELAMİ ALİ (SELAMSIZ) ÇİNGENELERİ ÖRNEĞİ
Yazar: Şencan, Fatma; Beki, Abdulhakim
Dergi: EKEV Akademi Dergisi, Vol. 0 No. 90, 2022
Anahtar kelimeler: Alkol bağımlılığı,Çingeneler,Sosyal öğrenme,Sosyal hizmet,Göç

Bağımlılık geliştirme riski yüksek olan maddeler arasında yer alan alkolün kullanım yaygınlığının artmasında birden çok etkenin karmaşık örüntüsü söz konusudur. Kişiyi alkol kullanmaya yönelten öznel sebeplerin yanında üyesi olduğu toplumun alkol kullanımına karşı yaklaşımı da kişilerin kullanım tutumlarında etkili olabilmektedir. Sosyalleşme ve kültürün edinimi sürecinde belirginleşebilen bu etkenler, birey tarafından gözlem ve deneyim yoluyla öğrenilmekte, geleneksel unsurlara eklemlenerek sonraki nesillere aktarılabilmektedir. Özellikle nispeten kapalı topluluklarda sosyal pekiştireçler kuşaklar arası geçişlerin sürdürülebilir hale gelmesinde önemli role sahiptir. Bu çalışmayla Çingene toplumunda alkol kullanımının kuşaklar arası aktarımında ve sonraki nesillerde yeniden üretilmesinde rol oynayan sosyal etkenlerin neler olduğu ve nasıl işlediklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaca uygun olarak, İstanbul’un en eski yerleşim yerleri arasında yer alan Üsküdar’ın Selami Ali mahallesinde yaşayan Çingeneler üzerine araştırma yapılmıştır. Araştırmada nitel yöntemler kullanılmıştır. Bu amaçla, kuşaklar arası aktarımda rol alan sosyal etkenleri belirleyebilmek için aynı aile üyeleri arasında iki veya üç kuşak alkol kullanımı devam eden kullanıcılar belirlenmiş, yapılan ön görüşmeler sonrasında araştırmanın örneklemine uygun kullanıcılar bu mahallede yaşayanlar arasından seçilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular Sosyal Öğrenme kuramı kapsamında ele alınmış ve Çingene alt kültürünün kendine özgü geleneksel unsurlarıyla ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, kuşaklararası öğrenme süreçlerinin özellikle bağımlılığın oluşması üzerinde önemli bir etken olduğu, kültürel bakımdan nispeten kapalı toplumlarda bu etkinin daha yüksek düzeyde gözlemlendiği görülmüştür.

Bağımlılık geliştirme riski yüksek olan maddeler arasında yer alan alkolün kullanım yaygınlığının artmasında birden çok etkenin karmaşık örüntüsü söz konusudur. Kişiyi alkol kullanmaya yönelten öznel sebeplerin yanında üyesi olduğu toplumun alkol kullanımına karşı yaklaşımı da kişilerin kullanım tutumlarında etkili olabilmektedir. Sosyalleşme ve kültürün edinimi sürecinde belirginleşebilen bu etkenler, birey tarafından gözlem ve deneyim yoluyla öğrenilmekte, geleneksel unsurlara eklemlenerek sonraki nesillere aktarılabilmektedir. Özellikle nispeten kapalı topluluklarda sosyal pekiştireçler kuşaklar arası geçişlerin sürdürülebilir hale gelmesinde önemli role sahiptir. Bu çalışmayla Çingene toplumunda alkol kullanımının kuşaklar arası aktarımında ve sonraki nesillerde yeniden üretilmesinde rol oynayan sosyal etkenlerin neler olduğu ve nasıl işlediklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaca uygun olarak, İstanbul’un en eski yerleşim yerleri arasında yer alan Üsküdar’ın Selami Ali mahallesinde yaşayan Çingeneler üzerine araştırma yapılmıştır. Araştırmada nitel yöntemler kullanılmıştır. Bu amaçla, kuşaklar arası aktarımda rol alan sosyal etkenleri belirleyebilmek için aynı aile üyeleri arasında iki veya üç kuşak alkol kullanımı devam eden kullanıcılar belirlenmiş, yapılan ön görüşmeler sonrasında araştırmanın örneklemine uygun kullanıcılar bu mahallede yaşayanlar arasından seçilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular Sosyal Öğrenme kuramı kapsamında ele alınmış ve Çingene alt kültürünün kendine özgü geleneksel unsurlarıyla ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, kuşaklararası öğrenme süreçlerinin özellikle bağımlılığın oluşması üzerinde önemli bir etken olduğu, kültürel bakımdan nispeten kapalı toplumlarda bu etkinin daha yüksek düzeyde gözlemlendiği görülmüştür.