TÜRKİYE’NİN GIDA GÜVENCESİ KAPSAMINDA UYGULADIĞI DIŞ TİCARET POLİTİKALARI: COVİD-19 DÖNEMİ VE RUSYA FEDERASYONU’NUN UKRAYNA’YI İŞGALİ SONRASI İÇİN BİR ANALİZ
FOREIGN TRADE POLICIES IMPLEMENTATION OF TÜRKİYE WITHIN THE SCOPE OF FOOD SECURITY: AN ANALYSIS FOR THE COVID-19 PANDEMIC PERIOD AND AFTERWARDS THE RUSSIAN FEDERATION'S INVASION OF UKRAINE
Yazar: Can, Muharrem
Dergi: Gıda, Vol. 51 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Food Nutritional Balance ; Gıda ve Beslenme Dengesi ; Food Safety, Traceability, Certification and Authenticity ; Gıda Güvenliği, İzlenebilirliği, Sertifikasyonu ve Özgünlüğü ; Food Sustainability ; Gıda Sürdürülebilirliği ; Gıda güvencesi,ihracat kısıtlamaları,Covid-19,iklim krizi,Ukrayna işgali,Karadeniz tahıl koridoru inisiyatifi ; Food security,export restrictions,Covid-19,climate crisis,occupation of Ukraine,Black sea grain corridor initiative

Küresel gıda fiyatları, son 20 yıldır yaşanan iklim kaynaklı olayların yanı sıra COVID-19 salgını, Rusya Federasyonu'nun 2014’te Kırım’ı ilhak etmesi ve 2022’de Ukrayna’nın bazı şehirlerini işgali gibi jeopolitik faktörler nedeniyle istikrarsız bir seyir izlemektedir. Bu dönemlerde gıda fiyatlarının yükselmesi neredeyse tüm ülkeler için bir gıda güvencesizliği riskini ortaya çıkarmıştır. Birçok üretici ülke kendi gıda güvencelerini sağlamak amacıyla GATT’ın XI. maddesine dayanarak ihracata yönelik kısıtlamalar, hatta yasaklamalara başvurmuştur. Türkiye de aynı amaçla ihracatta çeşitli kısıtlamalara başvurmuş, ithalata ise belirli vergi muafiyetleri ve bazı istisnalar getirmiş ancak, gıda fiyatlarının en çok arttığı ülkelerden birisi olmuştur. Çalışmada Covid-19 Dönemi ve Rusya’nın Ukrayna işgali sonrasında Türkiye’nin uyguladığı dış ticaret politikalarının, gıda güvencesinin sağlanmasına etkili bir katkı sağlayıp sağlamadığı tartışılmaktır. Gıda güvencesi kapsamında uygulanan dış ticaret tedbirine geçici olarak başvurulabileceği ancak, kalıcı gıda güvencesi için tarım sektörüne yönelik genetik araştırmalar ve teknolojik gelişim için AR-GE’ye daha çok kaynak ayırmak suretiyle üretim ve verimliliğin artırılması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Global food prices have been unstable over the last 20 years due to climate-related factors, along with the COVID-19 pandemic and geopolitical factors, including the Russian Federation’s invasion of Crimea in 2014, the subsequent annexation, and the invasion of some cities in Ukraine in 2022. Consequently, the level of food insecurity has gradually increased in almost all countries due to rising food prices during this period. Based on Article XI of GATT, many producer countries have implemented export restrictions and even bans on certain products to ensure domestic food security. In this context, Türkiye has also implemented various export restrictions and exemptions on customs duties and import certifications for the same purpose. Despite all the measures introduced, it has been one of the countries where food prices have increased the most. This study analyzes data and reviews the literature on changes in world food prices over the specified period and presents an overview of Türkiye's import and export restrictions. Within this framework, this study aims to discuss whether Türkiye's foreign trade policies have effectively contributed to improving food security. It has been concluded that foreign trade measures can only be applied temporarily in the short term, and ensuring permanent food security is possible by increasing production and productivity through the allocation of more resources to R&D for genetic research and technological development in the agricultural sector.