Türkiye’de Sektörel İhracatın Mekânsal Analizi
Spatial Analysis of Sectoral Exports in Türkiye
Yazar: Takım, Abdullah; Özat, Rabia
Dergi: Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Vol. 43 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Import Export Management ; İthalat İhracat Yönetimi ; Foreign Trade,Sectoral Exports,Spatial Analysis,Moran ; Dış Ticaret,Sektörel İhracat,Mekansal Analiz,Moran I

Yurtiçi üretimi yapılmayan ürünleri dış piyasalardan temin etme, ekonomiyi daha fazla büyütme, sermaye birikimi oluşturma, döviz geliri elde etme, istihdamı artırma ve tüm bunların sonucu olarak toplumsal refahı yükseltme ülkeleri dış ticaret yapmaya yönelten temel nedenlerdir. Dış ticaretten beklenen faydalardan birisi de aynı ülke içinde bölgeler ve iller arası gelişmişlik farkını azaltmasıdır. Bu çalışmada Türkiye’de en fazla ihracat yapılan sektörlerde il düzeyinde mekânsal etkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda Türkiye’de illerin mekânsal dağılım haritası çıkarılıp bu dağılımlar, Moran I ve LISA testleri ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre, Türkiye’nin otomotiv, elektrik ve elektronik ile kimyevi ürünler ihracatında mekânsal etkinin olduğu görülmüş, iller arasında komşu bölgelerle ihracatın %35, ithalatın ise %24 oranında korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Sektör düzeyinde ise otomotivde ihracatın diğer bölgelerdeki aynı sektörün ihracatı ile %23 oranında korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. Elektrik ve elektronik ihracatı ile kimyevi ürünler ihracatındaki iller arası korelasyon sırasıyla %15 ve %20 olarak hesaplanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, her sektörde belirli illerin öne çıktığı ve iller arasında mekânsal ilişkilerin farklı düzeyde ticareti etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın ihracatta geleceğe yönelik sektörel bazda politikalar geliştirilmesi ve bölgesel teşviklerin daha etkin kullanılması ile ilgili literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

The main reasons countries engage in foreign trade are to acquire goods not produced domestically from foreign markets, to further grow their economies, to accumulate capital, to earn foreign currency income, to increase employment, and, consequently, to improve social welfare. One expected advantage of international commerce is the reduction of the development divide between neighboring provinces and regions. The purpose of this study was to ascertain the spatial effect in Türkiye's most export-oriented sectors at the provincial level. In this context, a map of the provinces' spatial distribution was created in Türkiye, and the Moran I and LISA tests were used to examine these distributions. The study's conclusions indicated that there was a spatial effect in Türkiye's exports of chemical, automotive, and electrical and electronic products. Additionally, the provinces with neighboring regions demonstrated a correlation between imports and exports of 24% and 35%, respectively. Automobile exports have been found to correlate, at the sector level, by 23% with exports of the same industry from other areas. The interprovincial correlation for exports of chemicals and electronics and power is 20% and 15%, respectively. The study's findings led to the conclusion that certain provinces specialize in each sector and that the spatial relationships between provinces have varying effects on commerce. It is believed that the study will add to the body of knowledge on creating sector-specific export strategies in the future and making better use of regional incentives.