‘Simya’ Kelimesinin Divan Şiirinde Kullanımları
The Uses of The Word ‘Simya’ in Ottoman Poetry
Yazar: Kılınç, Abdulhakim
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 21 No. 21, 0
Anahtar kelimeler: Simya,Kimya,İlm-i Huruf,Sihir,Divan Şiiri ; Simya,Alchemy,Science of Letters,Sorcery,Ottoman Poetry

Divan şiiri, kendisinden önceki Arap ve Fars şiir geleneklerini  devralmış ve onların üzerine kendine has bir şiir inşa  edebilmiştir. Bununla birlikte İslâm kültürü etrafında  kurulmuş olan ortak kültür coğrafyası üç farklı dilin benzer  bir zihniyet etrafında toplanmasını da beraberinde getirmiştir.  Divan şiiri bu ortak kültürün -Fars şiir geleneğinden  daha fazla olmak üzere- zihniyet dünyasından faydalanmış,  dönemin ilmî anlayışlarını şiire taşımıştır.  Okültik bilimler olarak da bilinen gizli ilimler, öncelikle  tasavvuf çevrelerinde ve Şia ehli arasında kabul görmüş  buradan da toplumun diğer katmanlarına yayılmıştır. Bu  ilimler divan şiirinin birçok metninde gerek kavramları  gerekse de uygulamaları ile kendine yer bulmuştur. Bu ilimlerin  ve kavramlarının doğru anlaşılamaması durumunda  edebiyat metinlerinin çözümü de zorlaşmaktadır.  Simya, sihir, kimya ve huruf ilimleri kardeş ilimlerdir.  Bu dört Hermetik ilimden özellikle simya ve kimya kelimelerinin  güncel Türkçede birbirine karıştırıldığı görülmektedir.  Bu durum divan şiiri metinlerinin anlaşılmasına da  yansımaktadır. Simyanın bakırı altın yapma uğraşında olan  bir ilim şeklinde anlaşılması metinlerde karşılığını bulmamaktadır.  Makalede simya kelimesinin Arapça, Farsça ve  Türkçe sözlüklerdeki durumu incelenmiş ve divan şiiri  metinlerinde hangi anlamda kullanıldığı ortaya konulmaya  çalışılmıştır.

Ottoman poetry has inherited former Arabic and Persian  poetry traditions and built a poetry on them specific  to itself. Besides, the common cultural geography, which  has been founded around Islam culture, has brought the  collection of three different language around a similar  mentality. Ottoman poetry has benefited from the mindset  world of this common culture –a lot more than Persian  poetry tradition– and transferred the scientific intelligence  of the period to poetry.  Secret disciplines, known as occultic sciences, have been  accepted in the Sufi society and among the Shia masters at  first, and then, spread to the other layers of society. Those  disciplines has found a place for themselves in many of the  texts of Ottoman poetry with both their concepts and  practices. When those disciplines and their concepts cannot  be understood correctly, this makes literary texts difficult  to analyze.  Simya, magic/sorcery, alchemy and huruf  letter s   are  sister sciences. It is seen that among these four Hermetic  disciplines especially the words ‘simya’ and ‘alchemy’ are  confused in modern Turkish. This situation reflects on the  understanding of Ottoman poetry texts, as well. The idea  of simya being a discipline that is in the pursuit of turning  copper into gold does not find a place in the texts. In this  paper, the context of the word ‘simya’ in Arabic, Persian  and Turkish dictionaries is investigated, and it is tried to  reveal that in what meanings it is used in Ottoman poetry  texts.