1246-1247/1831 Keşan Nüfus Defteri: Gayrimüslim Nüfusun Demografik ve Ekonomik Özellikleri
1246-1247/1831 Keşan Population Register: Demographic and Economic Characteristics of the Non-Muslim Population
Yazar: Demir, Ali Doğan
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 13 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Early Modern Ottoman History ; Yeniçağ Osmanlı Tarihi ; Osmanlı Devleti,Keşan Kazası,19. Yüzyıl,Nüfus. ; Ottoman Empire,Keşan District,19th Century,Population

Osmanlı Devleti’nin tarihi incelendiğinde arşiv kaynakları arasında nüfus kayıtlarının önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. İlk dönemlerinde askerî gücünü ve ekonomik gelirlerini denetlemek amacıyla tahrir defterleri tutan Osmanlı, bu sayımlar aracılığıyla topraklarındaki nüfusu ve kaynakları kontrol etmeye çalışmıştır. Ancak bu sayımlar, dönemin ihtiyaçlarına ve belirli amaçlara göre farklılıklar göstermiştir. II. Mahmud dönemine kadar tahrir defterleri kullanılmış, bu tarihten itibaren ise nüfus defterlerinin tutulmasına başlanmıştır. Nüfus kayıtları, sosyo-ekonomik ve sosyo-demografik verilerin belirlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Tarihî açıdan büyük öneme sahip olan bu sayım belgeleri, öncelikle sayım yapılan bölgenin nicelik ve niteliksel verilerini günümüze aktarmaktadır. İlk olarak 1831 yılında II. Mahmud döneminde tutulmaya başlanan bu defterler, bu tarihten itibaren düzenli olarak tutulmaya başlanmış ve elde edilen veriler merkeze gönderilmiştir. Nüfus defterleri, XIX. yüzyılda Osmanlı’nın çok uluslu yapısının aydınlatılmasında önemli bir kaynaktır. Gayrimüslim nüfus kayıtlarının tutulduğu bu defterler; dönemin vergi oranları, bireylerin fiziksel özellikleri, lakapları, yaşları ve meslek grupları gibi ayrıntılı veriler sunmaktadır. Osmanlı topraklarının farklı bölgelerinde olduğu gibi XIX. yüzyılda Osmanlı’nın Edirne vilayetine bağlı Keşan kazasında da gayrimüslim nüfus kayıtları benzer özelliklerle tutulmuştur. Bu çalışmada Osmanlı Arşivinde yer alan 4094 numarayla kayıtlı 1246 (M. 1831) tarihli Keşan Kazası Gayrimüslim Nüfus Defteri incelenmiştir. Söz konusu nüfus defteri, Keşan kazası merkezindeki gayrimüslimlerin ödemekle yükümlü oldukları vergilerin yanı sıra fiziksel özellikleri, yaşları ve meslekleri gibi önemli verileri tespit etmeyi amaçlamakta ve dönemin sosyal yapısına dair değerli bilgiler sunmaktadır.

When examining the history of the Ottoman Empire, it is evident that population records hold a significant place among archival sources. In its early periods, the Ottoman Empire kept tahrir registers to monitor its military strength and economic revenues, attempting to control the population and resources in its territories through these censuses. However, these censuses varied according to the needs and specific purposes of the period. Until the reign of Mahmud II, tahrir registers were used, and from this date onwards, population registers began to be kept. Population records play a critical role in determining socio-economic and socio-demographic data. These census documents, which are of great historical importance, primarily convey the quantitative and qualitative data of the surveyed region to the present day. First initiated during the reign of Mahmud II in 1831, these registers began to be kept regularly from this date onwards, and the obtained data was sent to the center. Population registers are an important source for illuminating the multinational structure of the Ottoman Empire in the 19th century.These registers, which contain records of the non-Muslim population, provide detailed data such as tax rates of the period, physical characteristics of individuals, nicknames, ages, and occupational groups. As in different regions of Ottoman territories, in the 19th century, non-Muslim population records were also kept with similar characteristics in the Keşan district of the Ottoman Empire’s Edirne province. In this study, the Non-Muslim Population Register of Keşan District, dated 1246 (1831) and registered with number 4094 in the Ottoman Archives, was examined. The population register in question aims to identify important data such as the taxes that non-Muslims in the center of Keşan district were obliged to pay, as well as their physical characteristics, ages, and occupations, and provides valuable information about the social structure of the period.