Dede Korkut Kitabı ve Kırgız Edebiyatında ‘Yahşı/Cakşı’ Redifli Öğüt İfadeleri Üzerine
Dede Korkut Book and The Literature of Kyrgyz ‘Yahşi / Cakşi’ About Advice Expressions
Yazar: Akın, Cüneyt
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 21 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Dede Korkut,Kırgız Edebiyatı,nasihat,hermeneutik ; Dada Gorgud,Kirghiz Literature,advice,hermeneutik

Tarihî ve çağdaş Türk lehçeleri arasında henüz yeni diyebileceğimizkarşılaştırmalı çalışmalar, Türk Dili ve Edebiyatını daha doğru anlamamızıkolaylaştıracaktır. Ayrıca, Türk dilinin lehçe ve edebiyatlarını mukayeseetmek, genel yapıyı kavramamızı, dolayısıyla, Türk dili lehçe ve edebiyatlarıhakkında daha sağlıklı hükümler verebilmemizi sağlayacaktır. Karşılaştırmalıolarak ele aldığımızda, Türk Edebiyatının bazı eserlerindeki nasihat türüörnekleri üslup ve şekil bakımından bazı ortak özelliklere sahiptir. TürkEdebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Kitâb-ı Dede Korkut, içerisindenasihat ifade eden örneklerin yer aldığı eserlerden biridir. Bu örneklerdenbazıları, çağdaş Türk lehçelerindeki nasihat türü örneklerle üslup ve şekilbakımından örtüşmektedir. Türk Edebiyatında Nasihat türü örneklerinin şekil veiçerik bakımından ortak özelliklerinin ortaya konulması, Türk Edebiyatınıngelişimini, şekillenişini ve farklı coğrafyalardaki özelliklerini keşfetmekbakımından faydalı olacaktır kanaatindeyiz. Çağdaş Türk Edebiyatında nasihattürü, Türk lehçelerinin edebiyatlarında görülmektedir. Kırgız Edebiyatındanasihat türünün çok sayıda örneği olduğunu biliyoruz. Bu nasihat türü örnekler,bazı şairlerin eserlerinde müstakil olarak karşımıza çıkar. Örneğin, TokotogulSatılganuulu’nun Nasihat adı altındabir eseri bulunmaktadır. Ayrıca, Barpı ve Arstanbek Buylaşuulu gibi şairlerinde nasihat içerikli şiirlerinerastlamaktayız. Bundan önceki çalışmalarda, Yunus Emre’nin nasihat içeriklişiirleri, Kırgız Edebiyatı’ndaki çeşitli şâirlerin nasihat içerikli şiirleriyletematik olarak karşılaştırılmıştı. Ortaya çıkan sonuç, Anadolu ile OrtaAsya’nın nasihat geleneğinin önemli ölçüde aynı kaynaklardan beslendiğini veaynı kökleri işaret ettiğini göstermişti. Bir diğer çalışmada ise, Eski AnadoluTürkçesi dönemine ait ve Türk Edebiyatı’nın en önemli eserlerinin başında yeralan Dede Korkut’taki nasihat içerikli söz kalıplarının, Kırgız Edebiyatı’ndakinasihat içerikli kalıplarla karşılaştırması yapılmıştır. Söz konusu karşılaştırmaneticesinde ortaya, birebir aynı şekillerde ve benzer içeriklerde birtakım sözkalıpları çıkmıştır. Dede Korkut üzerine yapılan çalışmalarda ele alınmayan bukonu, karşılaştırmalı lehçe çalışmaları arasında da yer almamaktadır. Bunedenlerle çalışma, özgün bir özellik taşımaktadır. Çalışmada aynı zamandahermeneutik yöntem ve bakış açısı kullanılmış, yapılan değerlendirmeler ahlakfelsefesindeki iyi kavramıbağlamından hareketle ortaya konulmuştur.

The importance of comparative studies betweenhistorical and contemporary Turkish dialects is huge. The works we can say newin this area will make Turkish Language and Literature easier to understand.When we consider comparatively, examples of types of advice in some works ofTurkish Literature have some common features in style and form. Kitâb-i DedeKorkut, one of the most important works of Turkish Literature, is one of theworks we encountered in the types of advice. Some of these examples overlap instyle and shape with examples of types of advice in contemporary Turkishdialects. We think that revealing the common features of examples of advicetypes in the Turkish Literature with regards to their structures and contentswill be beneficial to explore the development, formation and of TurkishLiterature with its features in different geographies. The type of advice inContemporary Turkish Literature is seen in the literature of Turkish dialects.We know that in Kyrgyz Literature there are many examples of advice type. Thiskind of advice comes as a self-confident in the works of some poets. Forexample, there is a work under the title Nasihat of Tokotogul Satılganuulu. Wealso find poetry poems by poets such as Barpi and Arstanbek Buylasuulu. In theprevious studies, the poems of Yunus Emre including advices were comparedthematically with the various poets’ poems including advices in Kirghizliterature. The obtained result showed that the tradition of advice of Anatoliaand Middle Asia has been nourished considerably from the same sources and hasindicated the same roots. In another study, a comparison was made between wordstructures having advice theme of Dede Korkut belonging to the AncientAnatoliant Turkish and at the top of the most important works of the TurkishLiterature, and structures having advice theme in Kirghiz Literature. As aresult of this comparison, some word structures were revealed in exactly thesame forms and similar contents. Having no place in the studies on Dede Korkut,this issue has not observed in the studies of comparative dialects. For thesereasons, this study has a distinctive feature. In the study, at the same time,hermeneutic method and perspective were used, and the evaluations were revealedwithin the "concept of fine" in the philosophy of ethics.