Afrika Ülkeleri Sağlık Sistemlerinin Etkinlik Durumlarının Veri Zarflama ve Tobit Analizleriyle Değerlendirilmesi
Evaluation of Efficiency Status of Health Systems of African Countries by Data Envelopment and Tobit Analysis
Yazar: Selamzade, Fuad; Yeşilyurt, Özgür
Dergi: Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 11 No. Afrika, 2023
Anahtar kelimeler: Sports Science and Exercise (Other) ; Egzersiz ve Spor Bilimleri (Diğer) ; Afrika Ülkeleri,Sağlık Sistemleri,Veri Zarflama Analizi,Etkinlik,Süper Etkinlik,Tobit Analizi. ; African Countries,Healthcare Systems,Data Envelopment Analysis,Efficiency,Super Efficiency,Tobit Analysis,

Çalışmanın amacı Afrika Birliği ülkelerinin sağlık sistemlerinin etkinlik düzeylerinin incelenmesidir. Bu amaçla 2004 ve 2010 yılları verileri ile Veri Zarflama Analizinin ölçeğe göre sabit getiri (CCR) ve ölçeğe göre değişken getiri (BCC) yöntemleri kullanılmıştır. Etkin olan ülkelerin arasında hangisinin daha etkin olduğunun belirlenmesi için Süper Etkinlik analizi, etkin olmayan ülkeler için potansiyel iyileştirme önerileri geliştirmiştir. En sonda etkinliğe etki eden faktörlerin belirlenmesi için Tobit analizi yapılmıştır. Girdi değişkenleri; doktor sayısı, hemşire sayısı, yatak sayısı’dir. Çıktı değişkenleri ise; doğumda beklenen yaşam süresi, 5 yaş altı ölüm oranı, tüberküloz oranı, kalp damar, kanser veya diyabet hastalıkları sebebi ile ölüm oranı’dır. Çalışmanın sonucunda 48 Afrika ülkesinin sağlık sistemlerinin 2004 yılında CCR yöntemi ile yapılan analizde 9’u, BCC yöntemi ile yapılan analizde ise 21'i, 2010 yılında ise CCR yöntemi ile yapılan analizde 7’si, BCC yöntemi ile yapılan analizde ise 20'si etkin bulunmuştur. Süper etkinlik analizi sonucunda 2004 yılında Senegal ve Kenya, 2010 yılında ise Mali ve Tanzanya en yüksek etkinlik skoruna sahip olmuştur. En az etkinlik skoru almış ülkeler 2004 yılında Güney Afrika Cumhuriyeti, 2010 yılında ise Gabon ve Güney Afrika Cumhuriyeti olmuştur. Tobit regresyon analizi sonuçlarına göre 1000 kişiye düşen hemşire sayısı değişkeni ulusal sağlık sistemlerinin verimsizliğini etkilemede istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.

The aim of the study is to examine the efficiency levels of the healthcare systems in the African Union countries. For this purpose, constant returns to scale (CCR) and variable returns to scale (BCC) methods of Data Envelopment Analysis were used with the data from 2004 and 2010. Super Efficiency analysis was developed to determine which one was more efficient among the efficient countries and potential improvement suggestions for the inefficient countries. Finally, Tobit analysis was performed to determine the factors affecting efficiency. Input variables are the number of doctors, number of nurses, and number of beds. Output variables are life expectancy at birth, under-five mortality rate, tuberculosis incidence rate, and mortality rate due to cardiovascular, cancer, or diabetes diseases. As a result of the study, it was found that from 48 African countries, the healthcare systems of 9 were efficient in the analysis with the CCR method and 21 in the analysis with the CCR method in 2004, and 7 were efficient in the analysis with the CCR method and 20 in the analysis with the CCR method in 2010.  As a result of the super efficiency analysis, Senegal and Kenya in 2004 and Mali and Tanzania in 2010 had the highest efficiency scores. The countries with the lowest efficiency scores were the Republic of South Africa in 2004 and Gabon and the Republic of South Africa in 2010. According to the results of Tobit regression analysis, the variable of the number of nurses per 1000 people was found to be statistically significant in affecting the unproductivity of national healthcare systems.