Çeviribilimde Bilişsel Yaklaşımlar  Çeviribilim ve Uygulamalarında Çevirmen Odaklı Yaklaşım ve Bilişsel Yönelimlere Bir Üst Bakış
Cognitive Approaches in Translation Studies: An Overview To Cognitive Orientation As Part Of  Translator Oriented Approach in Translation Studies
Yazar: Akalın, Rahman
Dergi: Diyalog Interkulturelle Zeitschrift Für Germanistik, Vol. 1 No. 2, 2013
Anahtar kelimeler: Çeviribilim,çeviri,bilişsel,bilişbilim,biliş ; translation studies,translation,cognitive,cognitive science,cognition

‘Çeviribilim’ olarak adlandırılanaraştırma alanında geride bırakılan son birkaç on yıla bakıldığında bilim  ve kültürde yaşanan kimi olay ve gelişmelerinAlmanya ve Avrupa merkezli ‘çeviri’ araştırmalarına yön verdiği söylenebilir.Bilişim konusundaki gelişmeler, eylem kuramının ve iletişimbilimin dönüşümü,işlevselciliğin yeniden yorumlanması; edimbilimin evrimi, bilişsel felsefedekiyeni gelişmeler, yeni bakış açılarını ortaya çıkarmıştır. Bu bakış açılarınınbirer sonucu olarak ‘çeviribilim’ olarak adlandırılan çeviri odaklıdüşünmelerde yeni ağırlık noktaları ve buradan hareketle ‘kuram’ ya da‘yaklaşım’  biçimindeifade edilençalışmalar oluşmuştur.    Kuramcıların belli olgulara bakışaçıları onların nesneye yaklaşım biçimlerini ve algılarını etkiler. Çeviriolgusuna dönük savlar ortaya koyan kuramcılara bakıldığında ‘olgular bütünü’ yada ‘karmaşık olgu’ olarak değerlendirilebilecek bir olguya dair farklı yaklaşımve tutum alışlardan söz edilmektedir.   Bu noktada, karmaşık bir dünyayı temsil edençok boyutlu bir olgu olarak ‘çeviri’nin kendine özgü niteliği, 90’lı yıllardanbaşlayarak günümüze kadar gelen süreçte, ‘çeviribilimin’ psikoloji alanı ileilişkilendirilmesi sonucunu beraberinde getirmiştir. Bu çerçevedearaştırmaların ilgisi, ‘çeviri gerçekliği’nde merkeze oturtulan ‘çevirmen’eyönelmiş, ‘çevirmen’in bir ürün olarak ‘çeviri’yi hangi tutum ve ruhsal durumadayanarak ortaya koyduğuna ilişkin araştırma yönelimi önem kazanmıştır. “Bellikoşullar altında bir çevirmeni belli bir çeviri çıktısına, diğer bir deyişlebelli bir çeviri metne götüren olay örgüsü nedir?” ya da “çeviri sırasındahangi zihinsel işlemler gerçekleşiyor?” gibi sorulardan hareket edenyaklaşımların bir üst bakışla ele alınması bu çalışmanın ana konusunuoluşturmaktadır.

When we look at the last fewdecades of the research field named as ‘translation studies’, it can besuggested that some affairs and developments in science and culture led to‘translation studies’ based in Europe and especially in Germany. Thedevelopments in informatics, the transformation of the communicative actiontheory and communication studies, the reinterpretation of functionalism, theevolution of pragmatics, and the new developments in cognitive philosophyrevealed new point of views. As a consequence of these points of views newfocal points in the translation oriented thinking is named as ‘translationstudies’, and therefore new studies called as ‘theory’ and ‘approach’ emerged.   The point of views of theorists to the specific facts affect theirattitudes to the object and perceptions. The theorists suggesting arguments ontranslation fact have various approaches and attitudes. Translation fact can beevaluated as ‘a completion of facts’ and ‘a complex fact’.   ‘Translation’representing a complex world is a complex fact. As a consequence of thecomplexity of translation fact‚ translation has been associated with psychologysince the 90s. In this  context theresearches turned their attention to ‘translator’ placed in center. Theresearches oriented on the attitude and psychological state on which‘translator’ based while producing ‘translation’. This article discusses withan overview the approaches arising from such questions as “What stages take atranslator to a specific translation output, in other words to a specifictranslated text, under specific conditions?” or “What mental processes occurduring translation?”