hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Katkı, Düzeltme, Sempozyum
Katkı, Düzeltme, Sempozyum
Yazar: Günergun, Feza
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 7 No. 1, 2005
Anahtar kelimeler: Katkı,Düzeltme,Sempozyum

Mumaileyh vazaif-i mevduasınca ikdam ve mesaisinden dolayı 1300 senesi şehr-i Ramazan-ı şerifin yirmi dokuzunda terfian rütbe-i saniye sınıf-ı mütemayizi tevcih buyrulmuştur. Mumaileyin maaşı 1310 senesi şehr-i Receb-i şerifinin yirmi altısında 1 Şubat 1308, 1850 kuruşa iblağ edilmiştir. Mumaileyh vazaif-i memuresini hüsn-i ifa etmekte olmasına mebni 1312 senesi şehr-i Saferü’l-hayrın beşinde dördüncü rütbeden mecidî nişan-ı zişanı ihsan buyrulmuştur. Mumaileyh 1311 senesi Rebiülahirinin üçünde fi 1 Teşrin-i evvel sene 309 maaş-ı halisi bir ilave-i memuriyet suretiyle idare nezaretinde muayene komisyonu reis-i sanili ğine tayin kılınmıştır. Mumaileyh 1313 senesi Şaban-ı şerifinin onbeşinde 18 Kanun-i sani sene 1311, 2500 kuruş maaşla Rasathane-i Amire müdüriyetine tayin buyrulmuştur.

Mumaileyh vazaif-i mevduasınca ikdam ve mesaisinden dolayı 1300 senesi şehr-i Ramazan-ı şerifin yirmi dokuzunda terfian rütbe-i saniye sınıf-ı mütemayizi tevcih buyrulmuştur. Mumaileyin maaşı 1310 senesi şehr-i Receb-i şerifinin yirmi altısında 1 Şubat 1308, 1850 kuruşa iblağ edilmiştir. Mumaileyh vazaif-i memuresini hüsn-i ifa etmekte olmasına mebni 1312 senesi şehr-i Saferü’l-hayrın beşinde dördüncü rütbeden mecidî nişan-ı zişanı ihsan buyrulmuştur. Mumaileyh 1311 senesi Rebiülahirinin üçünde fi 1 Teşrin-i evvel sene 309 maaş-ı halisi bir ilave-i memuriyet suretiyle idare nezaretinde muayene komisyonu reis-i sanili ğine tayin kılınmıştır. Mumaileyh 1313 senesi Şaban-ı şerifinin onbeşinde 18 Kanun-i sani sene 1311, 2500 kuruş maaşla Rasathane-i Amire müdüriyetine tayin buyrulmuştur.
Ali Kuşçu ve Salih Zeki Sempozyumu
Ali Kuşçu ve Salih Zeki Sempozyumu
Yazar: Günergun, Feza
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 7 No. 1, 2005
Anahtar kelimeler: Ali Kuşçu,Salih Zeki,Sempozyumu

Ali Kuşçu (öl.1474), Osmanlı Devleti’nin imparatorluğa dönüştüğü yüzyılda, Fatih tarafından Semerkant’tan İstanbul’a davet edilmiş seçkin bir matematikçi ve astronomdur. Ali Kuşçu, Fatih'in İstanbul'da kurduğu ilk medreselerden olan Ayasofya medresesinde ders vermiş ve Osmanlı medreselerinin programına matematiksel bilimlerin alınmasına katkıda bulunmuştur. Salih Zeki (1864-1921) ise, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında yaşamış ünlü bir matematikçi olup, aynı zamanda da, matematik ve astronomi tarihi konusundaki Kamus-i Riyaziyat ve Asâr-ı Bâkiye adlı iki ansiklopedik eseri ile Türkiye’de bilim tarihi çalışmalarının öncüsüdür

Ali Kuşçu (öl.1474), Osmanlı Devleti’nin imparatorluğa dönüştüğü yüzyılda, Fatih tarafından Semerkant’tan İstanbul’a davet edilmiş seçkin bir matematikçi ve astronomdur. Ali Kuşçu, Fatih'in İstanbul'da kurduğu ilk medreselerden olan Ayasofya medresesinde ders vermiş ve Osmanlı medreselerinin programına matematiksel bilimlerin alınmasına katkıda bulunmuştur. Salih Zeki (1864-1921) ise, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında yaşamış ünlü bir matematikçi olup, aynı zamanda da, matematik ve astronomi tarihi konusundaki Kamus-i Riyaziyat ve Asâr-ı Bâkiye adlı iki ansiklopedik eseri ile Türkiye’de bilim tarihi çalışmalarının öncüsüdür
Osmanlı Donanması Askerlerinin Tayyarelerde Görevlendirilmek Üzere Yetiştirilmesi
Training of Ottoman Naval Soldiers to be Employed in Airplanes
Yazar: Geçili, Derya
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Deniz tayyareleri,tayyare askerleri,Osmanlı donanması ; Airplanes,airplane soldiers,training,Ottoman navy

İnsanoğlu, ihtiyaçları nispetinde kara, deniz ve demir yollarını kullanmıştır. Hava ulaşımındaki gelişmeler yeni bir devrin başlangıcını teşkil etmiştir. Osmanlı Devleti, tayyarelerin askeri alandaki önemini, İtalya’nın Osmanlı mevzilerini tayyarelerle bombalamasıyla, Trablusgarp Savaşı (1911-1912) sırasında anlamış, Avrupa devletlerinden satın aldığı uçaklarla hava gücünü oluşturmaya çalışmıştır. Tayyareler, sadece karada değil zamanla denizlerde de etkili işlev görmüştür. Savaş sırasında düşman mevkilerini, kuvvetlerini, birliklerini, seyir ve hareketlerini mümkün olduğu kadar seri ve tam anlamıyla öğrenilebilmek, donanmalar için büyük öneme sahipti. Osmanlı Deniz Kuvvetleri, tayyarelerde görevli mühendis ve rasatçılara yardımcı olacak askere ihtiyaç duymuştur. Donanmaya bağlı Efrad-ı Cedide Mektebi’nde eğitim alan askerlerin bir kısmı ‘tayyareci askeri’ veya ‘tayyareci efrad’ olarak yetiştirilerek eleman açığı kapatılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, Osmanlı donanma askerlerinin ‘tayyareci asker’ olarak yetiştirilme süreci incelenmiştir.

Highways, maritime lines and railways were developed to meet the needs of humanity. Advances in aerial transportation heralded a new era. The Ottoman State realized the importance of airplanes when the Italians used them to bomb Ottoman positions during the Tripoli War (1911-1912). Consequently, work was undertaken to establish air forces by purchasing airplanes from European states. Airplanes were essential not only for land forces but also for the navy to accurately track the position and movement of enemy forces. After attending Efrad-ı Cedide Mektebi (the School of New Soldiers - established within the Ottoman Naval Forces), Ottoman soldiers, were trained in special courses to become ‘airplane soldiers’ (tayyareci efrad, tayyareci asker) in order to assist the engineers (mühendis) and observers (rasatçı) in charge of airplanes. The aim of the present article is to study the training of these soldiers to be employed later on in the airplanes of the Ottoman navy.
Müderris Şükrü [Sayan (1884-1943)]
Professor Şükrü [Sayan (1884-1943)]
Yazar: Baltacıoğlu, Ali Y.
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Mehmed Emin Pasha,Mekteb-i Harbiye,Calculus of Variations,Cambridge University ; Şükrü Sayan,Darülfünun,analitik geometri,Hasan Fehmi Çayköy,Feuerbach dokuz nokta çemberi

Osmanlı Bilimi Araştırmaları’nda Semiha Betül Takıcak imzasıyla yayınlanan Şükrü Sayan ile ilgili yazıda [20, 1 (2019): 102-123], onun Hendese-i Tahlîliyye (c.1, İstanbul, 1915) adlı analitik geometri eserinin sonunda yer alan sanal niceliklerle ilgili makalesi incelenmiştir. Aynı makalede, Darülfünun Fen Fakültesi Analitik Geometri profesörü olan Şükrü Sayan’ın hayatı hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşılamadığı bildirilmiştir. Bu katkı yazısında, kişisel arşivimizde bulunan belgeler ışığında Şükrü Sayan hakkında biyografik bilgiler sunulmuştur. Bunlar arasında Sayan’ın doğum tarihi, doğum yeri, eğitimi ve mesleki yaşamı vardır. Ayrıca, Sayan’ın Feuerbach’ın dokuz nokta çemberi üzerine yaptığı çalışmanın, Hasan Fehmi Çayköy’ün Föyerbah Temas Nazariyesi isimli kitabında (1921) yayınlandığı bildirilmektedir.

An article recently published in Osmanlı Bilimi Araştırmaları [20, 1 (2019): 102123] by Semiha Betül Takıcak analysed Şükrü Sayan’s article on imaginary quantities that was appended to his book on analytic geometry, namely the Hendese-i Tahlîliyye (vol.1, İstanbul, 1915). The same article noted that no detailed information was available on Şükrü Sayan’s life, a professor of analytic geometry at the Faculty of Science of the Darülfünun. Based on documents kept in author’s personal archives, the present addendum aims to present biographical information on Şükrü Sayan, including his year of birth, birth place, education and professional life, Besides it discloses Sayan’s work on Feuerbach’s nine-point circle published in Hasan Fehmi Çayköy’s Föyerbah Temas Nazariyesi (Feurebach’s theorem), dated 1921.
Osmanlı Biliminin Tartışmalı Bir Yorumu Üzerine
Osmanlı Biliminin Tartışmalı Bir Yorumu Üzerine
Yazar: Polat, Atilla
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: osmanlı'da bilim

Osmanlı’da Bilim: Kültürel Yaratı ve Bilgi Alışverişi başlığıylaTürkçe’ye çevrilen Science among the Ottomans: The Cultural Creation andExchange of Knowledge, hem seçilen başlık, hem kapak resmi hem dearka-kapak yazısı itibariyle okur (adayı) için cezbedici gözüküyor. Eser,önsözün ardından gelen Bilim Tarihi Nedir? başlıklı bir girişle (ss.1-23) başlıyor. Ardından ise Osmanlı İmparatorluğu’nda “Bilgi”yiKavramsallaştırmak (ss. 25-69), Öğrenim Nasıl ve Nerede Gerçekleşir?(ss. 71-106), Osmanlı İmparatorluğu İçine, İçinden ve İçinde Bilgi Aktarımı (ss.107-154) ve Bilim İçinde Devlet: İmparatorluk, İktidar, Altyapılar veFinansman Üzerine (ss. 155-194) başlıklı dört bölüm geliyor ve OsmanlıBilimi başlıklı bir sonuç bölümüyle (ss. 195-207) eser son buluyor.Referanslar -her bölümün ayrı olmak üzere- kitabın sonunda, kaynakça vedizinden hemen önce verilmiş. Bu, kimi okuru oldukça yoran bir durum olsa da,muhtemelen yayınevinin tercihi olması nedeniyle eserin içeriğine yönelik olumluveya olumsuz bir eleştiri sebebi olarak görülmese gerek.

Osmanlı’da Bilim: Kültürel Yaratı ve Bilgi Alışverişi başlığıylaTürkçe’ye çevrilen Science among the Ottomans: The Cultural Creation andExchange of Knowledge, hem seçilen başlık, hem kapak resmi hem dearka-kapak yazısı itibariyle okur (adayı) için cezbedici gözüküyor. Eser,önsözün ardından gelen Bilim Tarihi Nedir? başlıklı bir girişle (ss.1-23) başlıyor. Ardından ise Osmanlı İmparatorluğu’nda “Bilgi”yiKavramsallaştırmak (ss. 25-69), Öğrenim Nasıl ve Nerede Gerçekleşir?(ss. 71-106), Osmanlı İmparatorluğu İçine, İçinden ve İçinde Bilgi Aktarımı (ss.107-154) ve Bilim İçinde Devlet: İmparatorluk, İktidar, Altyapılar veFinansman Üzerine (ss. 155-194) başlıklı dört bölüm geliyor ve OsmanlıBilimi başlıklı bir sonuç bölümüyle (ss. 195-207) eser son buluyor.Referanslar -her bölümün ayrı olmak üzere- kitabın sonunda, kaynakça vedizinden hemen önce verilmiş. Bu, kimi okuru oldukça yoran bir durum olsa da,muhtemelen yayınevinin tercihi olması nedeniyle eserin içeriğine yönelik olumluveya olumsuz bir eleştiri sebebi olarak görülmese gerek.
Mekteb-i Harbiye Nazırlarından Matematikçi Mehmed Emin Paşa’nın Biyografisine Giriş
An Introduction to the Biography of Mehmed Emin Pasha, a Mathematician and Director of the Military Academy, Istanbul
Yazar: Polat, Atilla
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Mehmed Emin Paşa,Mekteb-i Harbiye,Hisab-ı Tebeddülat,Varyasyonlar Hesabı,Cambridge Üniversitesi ; Mehmed Emin Pasha,Mekteb-i Harbiye,Calculus of Variations,Cambridge University

Mehmed Emin [Paşa], 1251 (1835) senesinde tahsil için İngiltere’ye gönderilen subaylardandır. Cambridge’de matematik eğitimi almış ve Cambridge Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra, varyasyon hesabı (hisab-ı tebeddülat) üzerine İngilizce olarak kısa bir çalışma hazırlamıştır. Füzeler üzerine olan bir çalışmasını ise Fransa’da bastırmıştır. Yurda döndüğünde Mekteb-i Harbiye Nazırı olarak 1841-1846 yıllarında görev yapan Mehmed Emin Paşa 1851’de kurulan Encümen-i Dâniş’in de üyelerindendir. Bu çalışmada Mehmed Emin Paşa hakkında yeni bulunan bilgiler verilecek ve bunun yanında Mehmed Esad ve Salih Zeki’nin onun hakkında yazdıkları biyografilerin Latin harflerine çevirileri okuyucuya sunulacaktır.

Mehmed Emin [Pasha] was among those young Turkish officers who were sent to England to receive military education in 1835. Besides being trained in the military arts, he studied mathematics at Cambridge University. Following his graduation from the university, he compiled a treatise titled An Introduction to the Calculus of Variations. He also published in France a study on the mathematical principles of missiles under the title Mémoire sur un nouveau système de confection des fusées de guerre. On his return to Turkey he was appointed director of the Turkish Military Academy (1841-1846). He was also a member of the Ottoman Academy of Sciences (Encümen-i Dâniş), established in 1851. The present article aims to provide newly disclosed biographical information about Mehmed Emin Pasha and to give the transliterations of his two previous biographies in Ottoman Turkish, written by Mehmed Esad and Salih Zeki.
Fuad Köprülü’nün “Türk Musikisi Tarihi” Başlıklı Yazısının Çevirisi
The Translation of Fuad Köprülü’s Article on the History of Turkish Music
Yazar: Çakıroğlu, İdris
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 21 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Türk müziği,Türk Musikisi Tarihi,Rauf Yekta Bey,Mehmet Fuad Köprülü ; Turkish music,History of Turkish Music,Rauf Yekta Bey,Mehmet Fuad Köprülü

İstanbul Darülfünunu Türk Edebiyatı Tarihi müderrisi Mehmet Fuad Köprülü, Tevhid-i Efkâr’da 1924 yılında yayınlanan “Türk Musikisi Tarihi” başlıklı makalesinde, müzikolog ve besteci Rauf Yekta Bey’in daha önce Paris’te yayımlanan “La Musique turque” (Türk Müziği) başlıklı yazısından övgüyle bahsetmiş ve yazının içeriğini özetlemiştir. Hem Köprülü’nün hem de Rauf Yekta Bey’in makaleleri, Türk Müziği Tarihi bakımından ayrı ayrı önemlidir. Köprülü, makalesinin sonunda, Rauf Yekta’dan bilimsel nitelikte bir “millî musiki” yazısı yazmasını istemektedir. Burada “millî musiki” denilen müzik Türk halk müziğidir. Peki, Türk halk müziğini “millî” kılan sebepler nelerdir? Neden “millî musiki” denilen bir anlayış var olmuştur? Bu müziğe atfedilen “millî”lik Rauf Yekta Bey’in bahsettiği “Türk Musikisi”nde yok mudur? Tüm bu soruların cevapları, yazıların kaleme alındığı dönemde etkili olan “Milliyetçilik” akımı ile yakından ilişkilidir. Osmanlının son yıllarında başlayan bu akım, Türkiye’deki müzik kültürünü de derinden etkilemiştir. Köprülü’nün yazısının burada sunulan çevirisi, “millî musiki” düşüncesinin oluşma nedenlerini ve sürecini göstermek amacıyla yapılmıştır.

Mehmet Fuad Köprülü, professor of the History of Turkish Literature at the Istanbul Darülfünun in an article titled “Türk Musikisi Tarihi” (History of Turkish Music, Tevhid-i Efkâr, 1924), praised and reviewed Rauf Yekta Bey’s article “La Musique turque” formerly published in Paris. Köprülü, in the aforementioned article, had proposed that Rauf Yekta Bey write about “milli musiki” (national music) which is meant to be Turkish folk music. What are the reasons that make Turkish folk music “national”? Why and how did a concept called “national music” emerge? Why is the national character attributed to Turkish folk music not present in the “Turkish Music” mentioned by Rauf Yekta Bey? The answers to all these questions are closely related to the nationalistic movement that was deeply influential on musical culture. The current transliteration of  Köprülü’s Ottoman Turkish article into Latin script was completed  in order to document the emergence of the concept of “national music” in Turkey.
Kışladan Araziye: 1910 Osmanlı Sonbahar Manevrası
From the Barracks to the Field: The Ottoman Manoeuvre of Fall 1910
Yazar: Sabancı, Zeynep
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 21 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Military education,Manoeuvres,War games,German military mission,Colmar von der Goltz,Goltz Pasha ; Askeri eğitim,Manevra,Savaş Oyunları,Alman Askeri Misyonu,Colmar von der Goltz,Goltz Paşa

Çalışmamızda, muharebe eğitiminin önemli bir parçası olarak kabul edilen arazi talimleri, diğer bir deyişle mevsimlik manevralar ve bunların Osmanlı askeri mekanizması içindeki yeri tartışılacaktır. Tartışmanın ekseninde, 1910 senesinin Ekim ve Kasım aylarında icra edilen ve Osmanlı ordusunun ilk kez düzenlediği sonbahar manevrası yer almaktadır. I. ve II. Kolordu’nun katılımı ile gerçekleştirilen manevra için İstanbul-Edirne hattı arasında Lüleburgaz ve Babaeski mevkileri seçilmiş ve dört gün süren çarpışmaların ardından görkemli bir resmigeçit töreni ile son bulmuştur. 1910 Sonbahar Manevrası, arazinin analizi ve coğrafi imkân ve imkânsızlıkların önceden belirlenmesi açısından da ehemmiyetlidir. Bu bağlamda araştırmamız, gerçek savaş koşulları kurgulanarak düzenlenen manevranın Balkan savaşlarına giden süreçte ordu teşkilatının kapasitesi ve sınırlarını, savaşın patlak vereceği muhtemel coğrafyada tecrübe edebileceği yegâne faaliyet olduğunu ortaya koymaktadır. Temel kaynaklarımız, manevraya bizzat iştirak eden Von der Goltz Paşa’nın raporları, mektupları ve görüşleri ile 1910 Sonbahar Manevrasının konu edildiği Osmanlıca eserler ve T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nden edinilen belgelerdir.

The fall manoeuvre of October-November 1910 carried out by the Ottoman army is at the core of this study. Field drills were conducted around the towns of Lüleburgaz and Babaeski, located between İstanbul and Edirne. The manoeuvres lasted for two months, included four days of combat and ended with a spectacular parade. This was a stunning experience for the military officials and the soldiers because these manoeuvres enabled them to analyze the field and predict the geographical conditions of the terrain. Hence, this study argues that it was a unique experience which revealed the capacity and the limits of the Ottoman army in a prospective military zone and on the eve of the Balkan Wars. The primary sources are the reports and letters written by Von der Goltz Pascha, the Ottoman works on the Fall Manoeuvre of 1910 and the archival documents kept in the Ottoman Archives of the Presidency of the Turkish Republic’s State Archives.
Prof. Dr. Bedi N. Şehsuvaroğlu, Türk Tıp Tarihi ve Kültürüne Katkıları
The Contributions of Prof. Dr. Bedi N. Şehsuvaroğlu to Turkish Medical History and Cultural Studies
Yazar: Yıldırım, Nuran
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 21 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Turkish history of medicine,medical deontology,museum of history of medicine ; Türk Tıp Tarihi,tıbbi deontoloji,tıp tarihi müzesi,Göztepe,Simkeşhâne

Prof. Dr. med.et phil. Bedi N. Şehsuvaroğlu, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Deontoloji Kürsüsü’nde çalıştığı 1950-1977 yılları arasında başta tıp tarihi ve tıbbi deontoloji olmak üzere, eczacılık ve diş hekimliği tarihi alanlarında orijinal kaynaklara dayalı nitelikli yayınlar yapmıştır. 1933’te Tıp Tarihi Enstitüsü içinde kurulan, Türkiye’nin ilk Tıp Tarihi Müzesini özel çabalarıyla geliştirmiş, ilk Osmanlı darphanesi Simkeşhâne’nin restorasyonunu sağlamıştır. İstanbul’un köprüleri, anıtları, çeşmeleri, dikilitaşları, müzeleri, sarayları, surları, şiddetli kışları, yangınları ve benzer konularda yazdığı makalelerle şehrin tarihine ve kültürüne sahip çıkmıştır Göztepe kitabıyla semt tarihçiliğini başlatmıştır. Bu makale, Bedi N. Şehsuvaroğlu’nun tıp tarihi ve tıbbi deontoloji yanında tarih ve kültür alanlarına ve sağlık müzeciliğine önemli katkılar yapmış olan yayınlarını tanıtmayı amaçlamaktadır.

Professor Dr. med. et phil. Bedi N. Şehsuvaroğlu was a member of the Department of the History of Medicine and Deontology, at Istanbul University Faculty of Medicine between 1950 and 1977. He is known for a series of widely acclaimed articles in the history of medicine, medical deontology, the history of dentistry and pharmacology. He contributed greatly to the establishment of the first Museum of Medical History in Turkey, and to the restoration of the first Ottoman mint, Simkeşhâne. Through his articles on the bridges, monuments, fountains, obelisks, museums, palaces, city walls, climate and fires of Istanbul, he kept the history of the city alive. He wrote monographs about Istanbul’s districts such as Göztepe. The present article aims to review the contribution of Prof. Dr. Bedi Şehsuvaroğlu to the above mentioned fields by focusing on his publications in those areas.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü 2018-2019 Seminer
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü 2018-2019 Seminer
Yazar: ., Bilim Tarihi Bölümü
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 20 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: İstanbul Üniversitesi,Edebiyat Fakültesi,Bilim Tarihi Bölümü

stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü, 2018-2019 eğitim-öğretim dönemi seminer ve konferansları vesilesiyle 4 öğretim üyesini ağırladı. Bu etkinliklerin dışında, yerli ve yabancı bilim insanları Bölüm’de bir araya gelerek bilim tarihinin değişik konularında verimli görüşmeler gerçekleştirdi. Bunlardan birincisi, Osmanlı modernleşme dönemini bir sosyolog gözüyle incelemiş olan, Ohio Wesleyan Üniversitesi öğretim üyelerinden Alper Yalçınkaya idi. İkincisi, Türk eczacılık tarihi alanındaki araştırmaları ve koleksiyonu ile tanınan Yüksek Mühendis Mert Sandalcı; üçüncüsü Osmanlı astronomu Takiyüddin’in eserleri ve aletleri üzerindeki araştırmalarıyla tanıdığımız Prof. Dr. Atilla Bir ve dördüncüsü Alman Havacılık ve Uzay Merkezi araştırmacılarından ve Hanover Üniversitesi misafir öğretim üyesi Dr.-Ing Emir Öngüner idi.

stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü, 2018-2019 eğitim-öğretim dönemi seminer ve konferansları vesilesiyle 4 öğretim üyesini ağırladı. Bu etkinliklerin dışında, yerli ve yabancı bilim insanları Bölüm’de bir araya gelerek bilim tarihinin değişik konularında verimli görüşmeler gerçekleştirdi. Bunlardan birincisi, Osmanlı modernleşme dönemini bir sosyolog gözüyle incelemiş olan, Ohio Wesleyan Üniversitesi öğretim üyelerinden Alper Yalçınkaya idi. İkincisi, Türk eczacılık tarihi alanındaki araştırmaları ve koleksiyonu ile tanınan Yüksek Mühendis Mert Sandalcı; üçüncüsü Osmanlı astronomu Takiyüddin’in eserleri ve aletleri üzerindeki araştırmalarıyla tanıdığımız Prof. Dr. Atilla Bir ve dördüncüsü Alman Havacılık ve Uzay Merkezi araştırmacılarından ve Hanover Üniversitesi misafir öğretim üyesi Dr.-Ing Emir Öngüner idi.
İbrahim Edhem Paşa’nın ‘Medhal-i ‘İlm-i Jeoloji’ Başlıklı Makalesi
İbrahı̇m Edhem Pasha’s Article Titled ‘Medhal-i ‘İlm-i Jeoloji’
Yazar: Yurtoğlu, Bilal
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 21 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: İbrahim Edhem Paşa,Mecmu‘a-i Fünûn,Jeoloji,‘İlm-i Jeoloji,Münif Paşa ; İbrahim Edhem Pasha,Mecmu‘a-i Fünûn,Geology,‘İlm-i Jeoloji,Münif Pasha

İbrahim Edhem Paşa’nın (1818-1893) “Medhal-i ‘İlm-i Jeoloji” başlığını taşıyan makaleler dizisi, 1862-1865 yılları arasında Münif Paşa’nın (1830-1910) popüler bilim dergisi Mecmû‘a-i Fünûn’da tefrika edilmiştir. Münif Paşa, bu makaleler dizisini İbrahim Edhem Paşa’nın fizik, kimya ve mineralojiye dair eserlerinden ve onun ‘İlm-i Jeoloji adlı kitabından derlediğini belirtmektedir. Münif Paşa, makaleye, ‘Mukaddime-i ‘ilm-i jeoloji’ başlıklı bir giriş yazmıştır. Makalede, jeolojik araştırma ve incelemeler bakımından önemli olduğu gerekçesiyle önce madde, maddenin üç hali, genel özellikleri, ısı, ışık, elektrik gibi temel fiziksel olgular hakkında bilgi verilir. Sonra yine jeolojiyle ilgili olan elementler, gazlar, gazların birbirleriyle ve diğer elementlerle oluşturduğu bileşikler, metaller, ametaller, asitler, bazlar ve tuzlar konusunda kimyasal açıklamalar yapılır. Daha sonra okyanuslar, denizler, nehirler, göller, tatlı su kaynakları, kutuplar ve buzullar tanıtılır. Makale taşlar, oluşumları, yapıları, fiziksel ve kimyasal özellikler hakkında verilen bilgilerle son bulur. Bu çalışma, İbrahim Edhem Paşa’nın bugün elimizde bulunmayan jeoloji ve fen bilimleriyle ilgili eserlerinin bulunduğuna dikkat çekmekte ve jeolojiyle ilgili kitabından yapılan derlemeyi tanıtmaktadır.

İbrahim Edhem Pasha’s (1818-1893) article titled ‘Medhal-i ‘İlm-i Jeoloji’ (Introduction to Geology) was compiled by Münif Pasha (1830-1910), and serialized between 1862 and 1865 in his popular science journal Mecmû‘a-i Fünûn. Münif Pasha, in a foreword (‘Mukaddime-i ‘ilm-i jeoloji’) he wrote to introduce the article, noted that it was compiled from İbrahim Edhem’s works on physics, chemistry and mineralogy, and especially from his book titled ’İlm-i Jeoloji. The article first introduces matter, its three states and general properties, as well as the physical phenomena such as heat, light and electricity, which were considered important in terms of geological research and investigation. Subsequently, chemical properties of the elements, gases, and compounds formed by gases with each other or with the other elements, metals, non-metals, acids, bases and salts are treated. Information is also given about oceans, seas, rivers, lakes, fresh-water resources, poles and glaciers. Finally, the article treated the physical and chemical properties of the stones, their formation and structure. The present study aims to draw attention to İbrahim Edhem Paşa’s unknown works on geology and physical sciences by studying the compilation made from them.