Miktar Semantiğinin Dünya Dillerine Ortak Eski Sentaktik Yapısı
Miktar Semantiğinin Dünya Dillerine Ortak Eski Sentaktik Yapısı
Yazar: Maralbek, Yermukhamet; Koçak, Muhammet
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 7 No. 20, 2018
Anahtar kelimeler: “miktar” kategorisi,miktarsal yapı,dillerin akrabalığı,dilin tarihi katmanı,Kazak dili

 “Miktar” – ölçüler ve boyutlar, sayılar ve nitelikler, vakit ve ufkun sınırlarınıkapsayan dünyanın çok kapsamlı kategorilerinden biridir. O doğadaki nesneler veolgularla ilgili bir değer olmakla birlikte, insanoğlunun idrakinde nesnenin dildekimiktarsal biçimi (mölşerlik beyne) olarak dil öğelerine, dilsel yapıya dönüşmüştür.Tabiat ile dilin gizemli ilişkisi burada görülmektedir. Bu yüzden farklı dillerdeki “miktar” kategorilerini dil içi ve diller arası karşılaştırmalı araştırmalar birçokdilin sırlarını açmaya imkân verir. Dilin tarihsel katmanlarındaki bunun gibi sırlar dillerin genetik akrabalığını, hatta halkların akrabalığını gösterir. Bu makale“miktar” kategorisini bu maksatla ele almayı amaçlamaktadır. Dilde miktar semantiğini vermenin yöntemleri çoktur. Sentaktik derece dilde en yavaş değişenkatman olduğu için, makalede miktar semantiğini vermenin üç parçacıktan oluşansentaktik yöntemi sentaktik arketip olarak ele alınacaktır. Hem bu sentaktik yöntemin birçok dillere ortak olduğunu gösterilmeye çalışılacaktır. Miktar semantiğinivermenin bu sentaktik yöntemi “miktarsal yapı” (mölşerlik konstruktsiya) olarak adlandırılıp, onun yapısal özellikleri, miktar semantiğini vermedeki başka sentaktik yöntemlerden farklılığı, her parçanın leksik-gramatikal işlevi araştırmanıntemelini oluşturacaktır. Bununla birlikte, miktarsal yapı Avrasya bölgesinde eskidönemlerden beri beraber gelişip, etkileşim halinde olmaya devam eden Kazak,Türk, eski Türk, Rus, Çin, İngiliz dillerinin materyalleri esasında karşılaştırmalıolarak araştırılacaktır. Karşılaştırma sonucunda miktar semantiğini vermenin buyapısı söz konusu dillerin hepsinde benzerlik gösterdiği belirtilecektir. Miktarsalyapı en eski sentaktik arketip, söz konusu dillerin ise aynı kökten gelen akraba diller olduğu sonucuna varılacaktır.Anahtar sözcükler: “miktar” kategorisi, miktarsal yapı, dillerin akrabalığı, dilin tarihi katmanı, Kazak dili.Abstract:“Quantity” – measures and dimensions, numbers and attributes, are one of themost comprehensive categories in the world, covering the limits of time and horizon. Although it is a value related to the objects and phenomena in nature, thequantitative form of the object in the language in the realization of the humanbeing has turned into language elements, linguistic structure. The mysterious relationship between nature and language is seen here. For this reason, comparativestudies of “quantity” categories in different languages in both languages allow toopen the secrets of many languages. Such secrets in the historical layers of languageshow the genetic kinship of languages, even the kinship of peoples. This articleaims to address the “quantity” category for this purpose. There are many ways togive the semantics of quantity in the language. Since the syntactic is the slowestchanging layer in the language, the syntactic method of giving the quantity semantics in the article will be dealt with as the syntactic archetype. In addition, thissyntactic method will be tried to be shown to be common in many languages. Thissyntactic method of quantifying the quantity semantics is called “quantifiable structure” and its structural properties, the difference between other syntactic methodsin quantifying the quantity semantics, will constitute the basis of the study of thelexical-geometric function of each part. However, the material of Kazakh, Turkish,old Turkish, Russian, Chinese and English, which have developed together in theEurasian region since ancient times, will be studied comparatively. As a result ofthe comparison, it will be stated that this structure of giving the semantics of quantity is similar in all of these languages. It will be concluded that the quantitativestructure is the oldest syntactic archetypes and that these languages are the samestem-related languages.Keywords: “quantity” category, quantity structure, relationship of languages,historical layer of language, Kazakh language.

 “Miktar” – ölçüler ve boyutlar, sayılar ve nitelikler, vakit ve ufkun sınırlarınıkapsayan dünyanın çok kapsamlı kategorilerinden biridir. O doğadaki nesneler veolgularla ilgili bir değer olmakla birlikte, insanoğlunun idrakinde nesnenin dildekimiktarsal biçimi (mölşerlik beyne) olarak dil öğelerine, dilsel yapıya dönüşmüştür.Tabiat ile dilin gizemli ilişkisi burada görülmektedir. Bu yüzden farklı dillerdeki “miktar” kategorilerini dil içi ve diller arası karşılaştırmalı araştırmalar birçokdilin sırlarını açmaya imkân verir. Dilin tarihsel katmanlarındaki bunun gibi sırlar dillerin genetik akrabalığını, hatta halkların akrabalığını gösterir. Bu makale“miktar” kategorisini bu maksatla ele almayı amaçlamaktadır. Dilde miktar semantiğini vermenin yöntemleri çoktur. Sentaktik derece dilde en yavaş değişenkatman olduğu için, makalede miktar semantiğini vermenin üç parçacıktan oluşansentaktik yöntemi sentaktik arketip olarak ele alınacaktır. Hem bu sentaktik yöntemin birçok dillere ortak olduğunu gösterilmeye çalışılacaktır. Miktar semantiğinivermenin bu sentaktik yöntemi “miktarsal yapı” (mölşerlik konstruktsiya) olarak adlandırılıp, onun yapısal özellikleri, miktar semantiğini vermedeki başka sentaktik yöntemlerden farklılığı, her parçanın leksik-gramatikal işlevi araştırmanıntemelini oluşturacaktır. Bununla birlikte, miktarsal yapı Avrasya bölgesinde eskidönemlerden beri beraber gelişip, etkileşim halinde olmaya devam eden Kazak,Türk, eski Türk, Rus, Çin, İngiliz dillerinin materyalleri esasında karşılaştırmalıolarak araştırılacaktır. Karşılaştırma sonucunda miktar semantiğini vermenin buyapısı söz konusu dillerin hepsinde benzerlik gösterdiği belirtilecektir. Miktarsalyapı en eski sentaktik arketip, söz konusu dillerin ise aynı kökten gelen akraba diller olduğu sonucuna varılacaktır.Anahtar sözcükler: “miktar” kategorisi, miktarsal yapı, dillerin akrabalığı, dilin tarihi katmanı, Kazak dili.Abstract:“Quantity” – measures and dimensions, numbers and attributes, are one of themost comprehensive categories in the world, covering the limits of time and horizon. Although it is a value related to the objects and phenomena in nature, thequantitative form of the object in the language in the realization of the humanbeing has turned into language elements, linguistic structure. The mysterious relationship between nature and language is seen here. For this reason, comparativestudies of “quantity” categories in different languages in both languages allow toopen the secrets of many languages. Such secrets in the historical layers of languageshow the genetic kinship of languages, even the kinship of peoples. This articleaims to address the “quantity” category for this purpose. There are many ways togive the semantics of quantity in the language. Since the syntactic is the slowestchanging layer in the language, the syntactic method of giving the quantity semantics in the article will be dealt with as the syntactic archetype. In addition, thissyntactic method will be tried to be shown to be common in many languages. Thissyntactic method of quantifying the quantity semantics is called “quantifiable structure” and its structural properties, the difference between other syntactic methodsin quantifying the quantity semantics, will constitute the basis of the study of thelexical-geometric function of each part. However, the material of Kazakh, Turkish,old Turkish, Russian, Chinese and English, which have developed together in theEurasian region since ancient times, will be studied comparatively. As a result ofthe comparison, it will be stated that this structure of giving the semantics of quantity is similar in all of these languages. It will be concluded that the quantitativestructure is the oldest syntactic archetypes and that these languages are the samestem-related languages.Keywords: “quantity” category, quantity structure, relationship of languages,historical layer of language, Kazakh language.