MUSGRAVE k. BUCHANAN İki Büyük Maliyeci ve Birbirine Zıt İki Bakış Açısı (Fonksiyonel Maliye ve Kurumsal Maliye)
MUSGRAVE k. BUCHANAN İki Büyük Maliyeci ve Birbirine Zıt İki Bakış Açısı (Fonksiyonel Maliye ve Kurumsal Maliye)
Yazar: Aktan, Coşkun Can
Dergi: Ekonomi Bilimleri Dergisi, Vol. 17 No. 3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI), 2025
Anahtar kelimeler: Economic Thought ; İktisadi Düşünceler ; James M. Buchanan,Richard A. Musgrave,Kamu Maliyesi,Kurumsal Maliye,Fonksiyonel Maliye

Kamu Ekonomisi ve daha dar anlamda Kamu Maliyesi adı verilen disiplinlerin iki büyük ismi hiç şüphesiz Richard A. Musgrave ve James M. Buchanan’dır. Musgrave 1910 yılında doğdu, 97 yaşında hayata gözlerini yumdu. Buchanan ise Musgrave’den 9 yıl sonra dünyaya geldi, o da Musgrave gibi uzun yaşadı, 94 yaşına kadar yaşama veda etti. Modern üniversitelerin gelişmesi ve üniversitelerde ilk Kamu Maliyesi bölümlerinin kurulması ve müfredatın oluşturulması özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında 1950’li yıllarda başladı. Richard A. Musgrave 1959 yılında Kamu Maliyesi Teorisi  adını taşıyan bir kitap yayınladı. Hemen bir yıl sonra da James M. Buchanan’ın Kamu Maliyesi  adını taşıyan kitabı yayınlandı. Kamu Maliyesi alanında yazılmış olan bu iki kitaptan Musgrave’in kitabı tüm dünyada çok daha etkili bir şekilde kabul gördü ve yaygınlaştı. Bunun belki de ana sebebi kitabın niteliği değil, içeriğiydi. Musgrave dönemin ruhuna uygun bir şekilde tamamen Keynezyen İktisat bakış açısını benimseyerek buna uygun bir Kamu Maliyesi kitabı kaleme almıştı. Buchanan ise Musgrave’den tamamen farklı olarak Kamu Maliyesi ile başlamış olduğu kariyerini hemen bu kitabının yayınlamasının ardından kaleme aldığı kitap ve makaleler ile zenginleştirdi ve Kamu Maliyesi (Public Finance) disiplininden Kamu Tercihi (Public Choice) adı verilen bir yeni disipline geçiş yaptı. 20. Yüzyılda kamu maliyesinin bu iki öncü ismi tüm akademik kariyerleri boyunca devletin mali fonksiyonları konusunda birbirine tamamen zıt iki ayrı perspektifi savundu. Musgrave devletin mali fonksiyonlarının önemine vurgu yaparken, Buchanan devletin mali fonksiyonlarındaki genişlemenin ortaya çıkaracağı sorunlara odaklandı. Musgrave mali fonksiyonların önemi üzerinde durduğu için onun kamu maliyesi yaklaşımını Fonksiyonel Maliye olarak adlandırmak mümkündür. Buchanan ise ekonomi ve maliye politikası amaçlarına yönelik mali araçların iradi, takdiri ve ihtiyari kararlara terk edilmesinin yanlış olduğunu, mali devletin güç ve yetkilerinin mutlaka mali kurallar ile sınırlandırılmasını savundu. Buchanan’ın mali kuralların önemine odaklanan bu bakış açısını ise Kurumsal Maliye (Kurumsal Kamu Maliyesi) olarak adlandırmak doğru olur. Buchanan anayasal kurallara özel bir vurgu yaptığından dolayı onun kurallara dayalı kurumsal maliye yaklaşımı aynı zamanda Anayasal Maliye olarak da adlandırılmaktadır. Bu yazıda kamu maliyesinin bu iki önemli öncüsü ve kurucusunun  birbirine zıt görüşlerinin ve perspektiflerinin bir karşılaştırması yapılacaktır.

Kamu Ekonomisi ve daha dar anlamda Kamu Maliyesi adı verilen disiplinlerin iki büyük ismi hiç şüphesiz Richard A. Musgrave ve James M. Buchanan’dır. Musgrave 1910 yılında doğdu, 97 yaşında hayata gözlerini yumdu. Buchanan ise Musgrave’den 9 yıl sonra dünyaya geldi, o da Musgrave gibi uzun yaşadı, 94 yaşına kadar yaşama veda etti. Modern üniversitelerin gelişmesi ve üniversitelerde ilk Kamu Maliyesi bölümlerinin kurulması ve müfredatın oluşturulması özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında 1950’li yıllarda başladı. Richard A. Musgrave 1959 yılında Kamu Maliyesi Teorisi  adını taşıyan bir kitap yayınladı. Hemen bir yıl sonra da James M. Buchanan’ın Kamu Maliyesi  adını taşıyan kitabı yayınlandı. Kamu Maliyesi alanında yazılmış olan bu iki kitaptan Musgrave’in kitabı tüm dünyada çok daha etkili bir şekilde kabul gördü ve yaygınlaştı. Bunun belki de ana sebebi kitabın niteliği değil, içeriğiydi. Musgrave dönemin ruhuna uygun bir şekilde tamamen Keynezyen İktisat bakış açısını benimseyerek buna uygun bir Kamu Maliyesi kitabı kaleme almıştı. Buchanan ise Musgrave’den tamamen farklı olarak Kamu Maliyesi ile başlamış olduğu kariyerini hemen bu kitabının yayınlamasının ardından kaleme aldığı kitap ve makaleler ile zenginleştirdi ve Kamu Maliyesi (Public Finance) disiplininden Kamu Tercihi (Public Choice) adı verilen bir yeni disipline geçiş yaptı. 20. Yüzyılda kamu maliyesinin bu iki öncü ismi tüm akademik kariyerleri boyunca devletin mali fonksiyonları konusunda birbirine tamamen zıt iki ayrı perspektifi savundu. Musgrave devletin mali fonksiyonlarının önemine vurgu yaparken, Buchanan devletin mali fonksiyonlarındaki genişlemenin ortaya çıkaracağı sorunlara odaklandı. Musgrave mali fonksiyonların önemi üzerinde durduğu için onun kamu maliyesi yaklaşımını Fonksiyonel Maliye olarak adlandırmak mümkündür. Buchanan ise ekonomi ve maliye politikası amaçlarına yönelik mali araçların iradi, takdiri ve ihtiyari kararlara terk edilmesinin yanlış olduğunu, mali devletin güç ve yetkilerinin mutlaka mali kurallar ile sınırlandırılmasını savundu. Buchanan’ın mali kuralların önemine odaklanan bu bakış açısını ise Kurumsal Maliye (Kurumsal Kamu Maliyesi) olarak adlandırmak doğru olur. Buchanan anayasal kurallara özel bir vurgu yaptığından dolayı onun kurallara dayalı kurumsal maliye yaklaşımı aynı zamanda Anayasal Maliye olarak da adlandırılmaktadır. Bu yazıda kamu maliyesinin bu iki önemli öncüsü ve kurucusunun  birbirine zıt görüşlerinin ve perspektiflerinin bir karşılaştırması yapılacaktır.