Eklemlenme Kuramı İle Ilıca Şeker Fabrikası Üzerine Bir An
Eklemlenme Kuramı İle Ilıca Şeker Fabrikası Üzerine Bir An
Yazar: Karaca, Nuray
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 22 No. Özel Sayı 2, 2018
Anahtar kelimeler: Eklemlenme Kuramı,Ilıca Şeker Fabrikası

Bu çalışmada kuramsal yaklaşım olarak Eklemlenme kuramı kırsal-tarımsal üretim biçimininkentsel-sanayiye nasıl eklendiği kırsalda yer alan Erzurum Ilıca Şekerfabrikası örnekleminde analiz edilmeye çalışılmıştır. Amacımız, 2011 yılında Ilıca Şekerfabrikasının 200 çalışanına yaptığımız çalışmayı 2018 yılında sadece lojmandaoturan kadınlarla odak grup çalışmasıyla yeniden ele alarak değişen toplumsalyapıda değişimin nasıl bir ivme kazandığını öncesi ve sonrasını karşılaştırarakanlamaya yönelik içkin bir çözümleme yapmaktır. Odak grup nitel görüşmetekniklerinden biridir. Bu görüşmelerde grup başına önerilen kişi sayısıgenellikle altı ile on kişi arasındadır ancak bu sayının bazen on beşe çıktığıbazen de dörde kadar indiği görülmektedir. Görüşmenin süresi ise genellikle birile iki saat arasındadır. Odak grup görüşmesi doğası gereği açık uçludur. Şimditekrar ele aldığımız bu konu aile bütçesi üzerinden değerlendirmeyealınmaktadır. Fakat kadınların eşlerinin maaşını bilmemeleri ya da söylemekistememeleri nedeniyle giderlerin, yapılan yatırım ve birikimlerin eşlerineğitim düzeylerine ve buna bağlı olarak aldıkları maaşa göre şekillendiğivarsayımı bağımlı değişken olarak eğitimi almamızı gerektirmiştir. Eklemleme debelirleyici unsur olan ekonominin bizim gibi toplumlarda daha geri plandakalmasının en önemli nedeni statü toplumu olmamızdan kaynaklanmaktadır. Öncekiçalışma bunun bir örneğidir. Çalışmamızda kırsal-tarımsal üretim biçimininkentsel-sanayiye eklemlenmesi söz konusu iken bu eklemlenme beklenildiği gibikentsel-sanayi üretiminin kırsal-tarımsal üretim üzerine başat bir eklemlenmebiçimi değildir.  Kırsal-tarımsal üretimşehire akan bir kaynak konumunda değildir. Tam tersine kentsel-sanayi ortamındakazanılan para köyde tarla satın alımı için kullanılmaktadır. Kentsel sanayideelde edilen gelirle kırsal alanda birikim yapılıyor.  İnsanlar kentsel ekonomiye güvenmediği içinkentsel-sanayiden kazandığını kırsala yatırıyor. Böylece şehirdekazanılan kapital kırsal alana akmaktadır. Kırsalda tarla sahibi olankatılımcılar tarlalarını kiraya vererek ya da ortakçılık sayesinde köyden gelennakdi ve ayni yardım ile köyle ilişkilerini devam ettirmektedirler. Kapitalistdüzende kazanılan paranın azlığı, köyden gelen destekle aşılmaya çalışılıyor.Kapitalizmin toplumdaki toplumsal yapısı kentte ve kırda farklıdır. Kent vekırda kapitalizmin hem derecesi hem de niteliği farklıdır. Kapitalizmeklemlenmede kentsel yapılarda umulanı verir. Ama kırsalda umulanıvermeyebilir. Bunun örneği tüketim alışkanlıkları ile kapitalistleşen insanaaldığı paranın yetmemesi ve desteğin köyden gelmesidir. Toplumsal yapı çalışmalarına birkatkı yapmak amacıyla yapılan bu araştırmada fabrika çalışanlarının eşleriylegörüşmelerimiz, aile birimi üzerinden gerçekleşen mutfak giderlerininkırsal-tarımsal üretimden ayni ve nakdi olarak karşılanma konusunda bizeaktardıkları verilerin yanı sıra toplumsal hayatta yaşadıkları değişimi de tümboyutlarıyla sergilemiştir.

Bu çalışmada kuramsal yaklaşım olarak Eklemlenme kuramı kırsal-tarımsal üretim biçimininkentsel-sanayiye nasıl eklendiği kırsalda yer alan Erzurum Ilıca Şekerfabrikası örnekleminde analiz edilmeye çalışılmıştır. Amacımız, 2011 yılında Ilıca Şekerfabrikasının 200 çalışanına yaptığımız çalışmayı 2018 yılında sadece lojmandaoturan kadınlarla odak grup çalışmasıyla yeniden ele alarak değişen toplumsalyapıda değişimin nasıl bir ivme kazandığını öncesi ve sonrasını karşılaştırarakanlamaya yönelik içkin bir çözümleme yapmaktır. Odak grup nitel görüşmetekniklerinden biridir. Bu görüşmelerde grup başına önerilen kişi sayısıgenellikle altı ile on kişi arasındadır ancak bu sayının bazen on beşe çıktığıbazen de dörde kadar indiği görülmektedir. Görüşmenin süresi ise genellikle birile iki saat arasındadır. Odak grup görüşmesi doğası gereği açık uçludur. Şimditekrar ele aldığımız bu konu aile bütçesi üzerinden değerlendirmeyealınmaktadır. Fakat kadınların eşlerinin maaşını bilmemeleri ya da söylemekistememeleri nedeniyle giderlerin, yapılan yatırım ve birikimlerin eşlerineğitim düzeylerine ve buna bağlı olarak aldıkları maaşa göre şekillendiğivarsayımı bağımlı değişken olarak eğitimi almamızı gerektirmiştir. Eklemleme debelirleyici unsur olan ekonominin bizim gibi toplumlarda daha geri plandakalmasının en önemli nedeni statü toplumu olmamızdan kaynaklanmaktadır. Öncekiçalışma bunun bir örneğidir. Çalışmamızda kırsal-tarımsal üretim biçimininkentsel-sanayiye eklemlenmesi söz konusu iken bu eklemlenme beklenildiği gibikentsel-sanayi üretiminin kırsal-tarımsal üretim üzerine başat bir eklemlenmebiçimi değildir.  Kırsal-tarımsal üretimşehire akan bir kaynak konumunda değildir. Tam tersine kentsel-sanayi ortamındakazanılan para köyde tarla satın alımı için kullanılmaktadır. Kentsel sanayideelde edilen gelirle kırsal alanda birikim yapılıyor.  İnsanlar kentsel ekonomiye güvenmediği içinkentsel-sanayiden kazandığını kırsala yatırıyor. Böylece şehirdekazanılan kapital kırsal alana akmaktadır. Kırsalda tarla sahibi olankatılımcılar tarlalarını kiraya vererek ya da ortakçılık sayesinde köyden gelennakdi ve ayni yardım ile köyle ilişkilerini devam ettirmektedirler. Kapitalistdüzende kazanılan paranın azlığı, köyden gelen destekle aşılmaya çalışılıyor.Kapitalizmin toplumdaki toplumsal yapısı kentte ve kırda farklıdır. Kent vekırda kapitalizmin hem derecesi hem de niteliği farklıdır. Kapitalizmeklemlenmede kentsel yapılarda umulanı verir. Ama kırsalda umulanıvermeyebilir. Bunun örneği tüketim alışkanlıkları ile kapitalistleşen insanaaldığı paranın yetmemesi ve desteğin köyden gelmesidir. Toplumsal yapı çalışmalarına birkatkı yapmak amacıyla yapılan bu araştırmada fabrika çalışanlarının eşleriylegörüşmelerimiz, aile birimi üzerinden gerçekleşen mutfak giderlerininkırsal-tarımsal üretimden ayni ve nakdi olarak karşılanma konusunda bizeaktardıkları verilerin yanı sıra toplumsal hayatta yaşadıkları değişimi de tümboyutlarıyla sergilemiştir.