ÇİRKİNİN ESTETİĞİ BAĞLAMINDA ÇİFT KAHRAMANLI AŞK MESNEVİLERİNDE ÇİRKİN TİPLER
Ugly Types in Love Mesnevis with Double Protagonists in the Context of the Aesthetics of Ugly
Yazar: Yiğit, Süleyman; Tanç, Nilüfer
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 33 No. 33, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Aesthetics of ugly,love mesnevis with double protagonists,antagonist,ugly type,aesthetics value ; Çirkinin estetiği,çift kahramanlı aşk mesnevileri,karşıt kahraman,çirkin tipi,estetik değer

Klasik Türk edebiyatının temel tip ve motiflerinin belirlenmesi ve bunların mukayeseli edebiyat araştırmalarında görünür olması, gün geçtikçe önem kazanan “dijital sosyal bilimler” alanında “büyük veri”ye dâhil edilebilmesi için anlatma esasına bağlı metinlerinden olan mesnevilerin incelenmesine ihtiyaç vardır. Bu alanda yürütülen sınırlı sayıdaki tip ve motif çalışmasında ise genellikle divanlar odağa alınmış ve çoğunlukla “sevgili, âşık, rakip, rind, zahid ve derviş” tipleri araştırılmıştır. Bu incelemenin daha önce çokça araştırılan olumlu bir tipe değil de olumsuz özellikleriyle kurguda yer alan karşıt kahramanlara odaklanması, geleneksel anlatıların karşıt/diğer/öteki olanı nasıl konumlandırdığını gösterecek; güzel, hoş, yüce yanında çirkin, ürkütücü, bayağı gibi estetik değerlerin de ortaya konularak klasik Türk edebiyatı estetiğinin bütüncül bir bakış açısıyla kavranmasını sağlayacaktır. Bu çalışmada verilerinin toplanması için 96 çift kahramanlı aşk mesnevisine ulaşılarak taranmış, 61’inde çirkin tipi kapsamında değerlendirilebilecek olumsuz/karşıt kahraman tespit edilmiştir. Bu olumsuz kahramanlar anlatıdaki rol ve işlevleri açısından tasnif edildiğinde 11 farklı tipe ulaşılmış, bu tiplerin dış görünüş ve karakter özellikleri ayrıntılı bir biçimde ortaya konulmuştur.

There is a need to examine mesnevis, which are texts based on narrative, in order to determine the basic types and motifs of classical Turkish literature, to make them visible in comparative literature research, and to include them in “big data” in the field of “digital social sciences”, which is gaining importance day by day. In the limited number of type and motif studies carried out in this field, divans were generally focused on and mostly the types of "lover, lover, rival, rind, ascetic and dervish" were investigated. The fact that this review focuses on antagonists in fiction with their negative characteristics, rather than a positive type that has been widely researched before, will show how traditional narratives position the opposite/other/other; It will enable the aesthetics of classical Turkish literature to be comprehended from a holistic perspective by revealing aesthetic values such as ugly, scary and vulgar, as well as beautiful, pleasant and sublime. In this study, 96 love mesnevis with double protagonists were scanned to collect data, and in 61 of them, negative/antagonistic heroes that could be considered as ugly type were identified. When these negative heroes were classified in terms of their roles and functions in the narrative, 11 different types were reached, and the appearance and character traits of these types were revealed in detail.