KENT MERKEZLERİNİN MORFOLOJİK DÖNÜŞÜMÜNÜN İNCELENMESİ: GAZİ CADDESİ ÖRNEĞİ
Analysing Morphological Changings in Urban Centers: the Case of Gazi Street
Yazar: Ardıçoğlu, Rüya
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 34 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Social Work (Other) ; Sosyal Hizmetler (Diğer) ; kentsel morfoloji,kent merkezleri,morfolojik değişim,Conzen,mekânsal analiz ; urban morphology,city core,morphological transformation,Conzen,spatial analyses

Kentsel mekânlar zaman içinde değişen toplumsal, işlevsel, siyasal, teknolojik farklı etkenler sebebiyle fiziksel dönüşüme maruz kalmaktadır. Nüfus artışı, kent merkezindeki fonksiyonel değişimler, yeni gelişen yerleşim alanları, imar planı değişimleri, kentte yeni çekirdeklerin gelişmesi, kentsel dönüşüm, ekonomik nedenler özellikle kent merkezlerinin dönüşümünde rol oynayan başlıca etkenler olarak sıralanabilmektedir. Bu etkenler kent merkezlerinin hem işlevsel ve sosyal yapısını hem de buna bağlı olarak fiziksel yapısının değişimine neden olmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın temel amacı, kent merkezlerinin tarihsel süreç içinde geçirdiği morfolojik dönüşümün incelenmesidir. Bu kapsamda çalışmada Elazığ kent merkezinin en önemli aksı olan Gazi Caddesi ve yakın çevresi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Alanın 1957 -58 döneminin ve günümüz halinin Conzen yöntemi ile analiz edilerek karşılaştırılması amaçlanmıştır. İmar planları, halihazır haritalar, fotoğraflar ve literatür kaynaklarından faydalanılarak alanın geçmişten bugüne sokak dokuları, ada-parsel desenleri, bina-parsel ilişkileri, arazi kullanımları ve doluluk oranları incelenerek karşılaştırılmıştır. Bu doğrultuda kentin merkezindeki en önemli akslardan birinin 65 yıl içindeki fiziksel ve işlevsel dönüşümünün incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın sonucunda, alandaki en büyük değişimin arazi kullanımı, bina tipolojisi ve bina parsel ilişkilerinde olduğu sonucuna varılmıştır. Kent nüfusunun artması ve süreç içerisinde yapılan imar planları kapsamında alandaki yoğunluk artırımı, nizam tipi ve kat sayısı değişimleri fiziksel işlevsel değişimin başlıca nedenleri olarak sıralanmaktadır.

Urban spaces are exposed to morphological transformations due to social, functional, political and technological factors change over time. Population growth, functional changes in city centers, newly developed residential areas, development of new CBD, urban transformations and economic reasons can be listed as the main factors that play a role in the transformation of urban centers. These factors cause changes in both functional and social structure of the city centers and the physical structure. Hence, the main purpose of study is to analyze the morphological transformation of city centers over time. In this context, Gazi Street and its surroundings which is the most important line of city center of Elazig were chosen as the study area. It is aimed to compare the area’s morphological character between 1957 -58 and its current character by analyzing with the Conzenian method. The street patterns of the area from past to present, island-plot patterns, building-plot relations, land uses and solid void were analyzed and compared. As a result of the study, the significant changes are in land use, building typology and building - parcel relations. It is seen that, the main causes of the morphological and functional transformations depend on population growth and plan decisions.