Bilişsel Bir Kategori: Sinekdoka
A Cognıtıve Category: Sınekdoka
Yazar: Şenödeyici, Sultan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 20 No. 38, 2025
Anahtar kelimeler: Cognitive Linguistics ; Bilişsel Dilbilimi ; Sinekdoka,Metonimi,Bilişsel dilbilim,Kavramsal anlam,Zihinsel kategorilendirme. ; Metonymy,Metonymy,Cognitive linguistics,Conceptual meaning,Mental categorization

Metonimi ve sinekdoka, dil ve retorik çalışmalarında uzun süredir incelenmektedir. Metonimi, bir kavramın kendisiyle doğrudan ilişki içinde bulunan başka bir kavram aracılığıyla ifade edilmesidir. Açıkçası kavramlar arasındaki yakınlığa, çağrışıma ve nedensellik ilişkisine bağlıdır. Sinekdoka, bir bütünün parçayı ya da bir parçanın bütünü ve bir cinsin türü veya bir türün cinsi temsil ettiği ilişki olarak tanımlanan dilsel bir aktarmadır. Metonimide kavramlar yakınlık açısından yer değiştirir. Sinekdokada kapsam veya temsil ilişkisi anlamı belirgin kılar. 19. yüzyıla kadar sinekdokanın kapsamı önemli ölçüde farklılık gösterir. Geleneksel retorik yaklaşım sinekdokayı, bir parçanın bütünü ya da bütünün parçayı temsil etmesi şeklinde tanımlarken modern bilişsel dilbilim sinekdokayı sadece dilsel bir süsleme olmanın dışında insan zihninin kavramsallaştırma ve anlam üretme biçimlerinden biri olarak ifade eder. Açıkçası sinekdoka, klasik anlatımlarda fiziksel “parça-bütün” veya “bütün-parça” ilişkisi açısından ele alınır. Ancak çağdaş bilişsel dilbilim çerçevesinde sinekdoka, yalnızca fiziksel parça-bütün ilişkisiyle sınırlı kalmaz daha geniş kavramsal tasarım alanlarını da içine alan bir yapıyla ifade edilir. Bu çalışmada sinekdokanın Türkiyedeki ve Batıdaki çalışmalarda nasıl tanımlandığı ifade edildikten sonra sinekdokanın bilişsel ve kavramsal boyutları incelenip dilsel ve kavramsal anlam üretimindeki rolü üzerinde durulacaktır.

Metonymy and synecdoche have long been studied in linguistics and rhetoric. Metonymy is the expression of a concept through another concept that is directly related to it. Frankly, it depends on the closeness between concepts, association, and causal relationships. Metonymy is a linguistic figure of speech defined as a relationship in which a part represents the whole, or the whole represents a part, or a species represents a genus, or a genus represents a species. In metonymy, concepts are replaced based on proximity. In synecdoche, the meaning is made clear by the scope or representation relationship. Until the 19th century, the scope of synecdoche varied significantly. While the traditional rhetorical approach defines synecdoche as a part representing the whole or the whole representing a part, modern cognitive linguistics expresses synecdoche not only as a linguistic embellishment but also as one of the ways in which the human mind conceptualizes and produces meaning. Frankly, synecdoche is addressed in classical narratives in terms of the physical “part-whole” or “whole-part” relationship. However, within the framework of contemporary cognitive linguistics, synecdoche is expressed as a structure that encompasses broader conceptual design areas, not limited solely to the physical part-whole relationship. After explaining how sinekdoka is defined in studies conducted in Turkey and the West, this study will examine the cognitive and conceptual dimensions of sinekdoka and focus on its role in linguistic and conceptual meaning production