İslam Hukukunda Telfîk Nazariyyesi
İslam Hukukunda Telfîk Nazariyyesi
Yazar: Demirtaş, Emrah; Sizgen, İbrahim
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Telfîk,taklid,içtihad,İslam hukuku,teysir

İslâm Hukuku canlı, dinamik ve yürürlükte olan birhukuktur. Bu dinamikliğini İslam hukuku, fukahânın nassa dayalı içtihatlarındanalmıştır. Nitekim Mecelle maddelerinde yer alan ve ulema tarafından önematfedilen "Zamanın değişimiyle, hükümlerin değişmesi inkâr edilemez"kaidesi bunu açıkça ifade etmektedir. Şer’î-amelî hükümlerden olup yaşadığımızçağda bir problem haline gelen telfik ve telfik ile ilgili olan taklid,mezhepler arası intikal, tetebu’r-ruhas, teysir ve ihdasu Kavli’s-sâlis (üçüncügörüş ortaya çıkarma) gibi lafızlar temelde her ne kadar birbiriyle aynıoldukları gözlemlense de amelî boyutta bu kavramlar birbirine zıt olduklarıanlaşılmıştır. Terim olarak farklı görüş ve hükümleri birleştirmek anlamınagelen telfîk, hicri yedinci asırdan itibaren usûlcüler arasında tartışılan birkonu olmuştur. İslâm Hukukunda içtihada dayalı bir mesele olan telfîk,genellikle fıkıh usûlü kaynaklarının taklit bölümünde ele alınmış olup birçokrisalede işlenmiştir. Dolayısıyla telfîk, içtihatta ve taklitte olmak üzereikiye ayrılır. İsmail Hakkı İzmirli, telfîki tek bir olayda ve iki olaydagerçekleşen olmak üzere iki bölümde ele almıştır. Seyyid Bey ise icmâya muhâlifolan ve olmayan şeklinde taksimde bulunmuştur. Müçtehitler döneminden sonrauygulamada telfîke başvurulmuş, ayrıca her mezhep müçtehitlerinin görüşleriarasında telfîk dinin hükümlerini hafife almamak kaydıyla genellikle câizgörülmüştür. Telfîkin câiz olmadığını ileri süren fakihler de vardır. Ancakonların bu tutumu aşırılık ve bağnazlık gibi ifadelerle eleştirilmiş ve nassınruhuna aykırı olmayacak şekilde iyi niyet besleyen müleffikin (telfik yapankişi) telfiki usûlcülerce kabul görmüştür.

İslâm Hukuku canlı, dinamik ve yürürlükte olan birhukuktur. Bu dinamikliğini İslam hukuku, fukahânın nassa dayalı içtihatlarındanalmıştır. Nitekim Mecelle maddelerinde yer alan ve ulema tarafından önematfedilen "Zamanın değişimiyle, hükümlerin değişmesi inkâr edilemez"kaidesi bunu açıkça ifade etmektedir. Şer’î-amelî hükümlerden olup yaşadığımızçağda bir problem haline gelen telfik ve telfik ile ilgili olan taklid,mezhepler arası intikal, tetebu’r-ruhas, teysir ve ihdasu Kavli’s-sâlis (üçüncügörüş ortaya çıkarma) gibi lafızlar temelde her ne kadar birbiriyle aynıoldukları gözlemlense de amelî boyutta bu kavramlar birbirine zıt olduklarıanlaşılmıştır. Terim olarak farklı görüş ve hükümleri birleştirmek anlamınagelen telfîk, hicri yedinci asırdan itibaren usûlcüler arasında tartışılan birkonu olmuştur. İslâm Hukukunda içtihada dayalı bir mesele olan telfîk,genellikle fıkıh usûlü kaynaklarının taklit bölümünde ele alınmış olup birçokrisalede işlenmiştir. Dolayısıyla telfîk, içtihatta ve taklitte olmak üzereikiye ayrılır. İsmail Hakkı İzmirli, telfîki tek bir olayda ve iki olaydagerçekleşen olmak üzere iki bölümde ele almıştır. Seyyid Bey ise icmâya muhâlifolan ve olmayan şeklinde taksimde bulunmuştur. Müçtehitler döneminden sonrauygulamada telfîke başvurulmuş, ayrıca her mezhep müçtehitlerinin görüşleriarasında telfîk dinin hükümlerini hafife almamak kaydıyla genellikle câizgörülmüştür. Telfîkin câiz olmadığını ileri süren fakihler de vardır. Ancakonların bu tutumu aşırılık ve bağnazlık gibi ifadelerle eleştirilmiş ve nassınruhuna aykırı olmayacak şekilde iyi niyet besleyen müleffikin (telfik yapankişi) telfiki usûlcülerce kabul görmüştür.