Ahlâki Duygular Teorisi Bağlamında, Adam Smith ve Gary Becker’de Birey Davranışları Üzerine Değiniler
Ahlâki Duygular Teorisi Bağlamında, Adam Smith ve Gary Becker’de Birey Davranışları Üzerine Değiniler
Yazar: Öziş, Mustafa; Dönmez Atbaşı, Ferda
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 43 No. 4, 2019
Anahtar kelimeler: Economics ; Ekonomi ; Ahlâki Duygular Teorisi,sempati,tarafsız gözlemci,Gary Becker,ekonomik yaklaşım

Adam Smith günümüz iktisadının en önemli kurucularından biri olarak kabul edilir.Anaakım iktisat, Smith’in Ulusların Zenginliği eserinden bugün dahi kendi analizlerinekaynaklık eden referanslar bulmakta hiçbir güçlük çekmez. Ancak Smith’in bir başkayapıtı daha vardır ve Ahlâki Duygular Teorisi adını taşıyan bu eser anaakım tarafındanneredeyse görmezden gelinir. Bunun en önemli nedenlerinden biri olarak, iki çalışmaarasında bireyin doğasına dair kabullerin farklılaşması gösterilebilir. Ahlâki DuygularTeorisi’nde birey, salt kişisel çıkarı peşinde koşan bir aktör olarak değerlendirilmez.Burada, kişisel çıkarı peşindeki bireyin yanı sıra özverili, iyiliksever, cömert davranışlarsergileyen ve kişisel çıkarı için diğerlerini yok saymayan bir birey anlayışı ortaya koyulur.Her ne kadar neoklasik teorinin Ahlâki Duygular Teorisine ilgisi zayıf olsa da, bu eserile Ulusların Zenginliği arasındaki uyum/uyumsuzluk tartışmaları sonucunda, serbestticaret partizanı olarak gösterilen ‘iktisatçı’ bir Smith yorumundan, toplumsal değişimindinamiklerini anlamaya çalışan ve geniş anlamda sosyal bilimci Smith yorumuna doğrubir değişim görülmüştür. Bu nedenle, bu çalışmada Smith’in bireye atfettiği bu özelliklervasıtasıyla onu toplumsal bir varlık olarak nasıl tasarladığını göstermeye çalışacağız.Söz konusu özellikler aynı zamanda kişisel çıkarı kendiliğinden dizginleyebilen ögelerdir.Tartışmamızda bireyin kararlarının ‘toplumsallaşması’ sürecinde Smith’in ürettiği“tarafsız gözlemci”, “kendini bilme” gibi kavramların oynadığı rolü de göstermeyeçalışacağız. Özellikle 1970’li yıllardan itibaren etkinliği giderek artan “Şikago Okulu”nunSmith’in bu farklı yorumuna kulak verdiğini söylemek mümkün değildir. Buradanhareketle, okulun temsilcilerinden Gary Becker’in “ekonomik yaklaşım” (economicapproach) ilkesine odaklanarak söz konusu yaklaşım ile Smith arasında herhangi birilişki kurulup kurulamayacağını da çalışmamızın ilerleyen bölümlerinde tartışmayaaçıyoruz.

Adam Smith günümüz iktisadının en önemli kurucularından biri olarak kabul edilir.Anaakım iktisat, Smith’in Ulusların Zenginliği eserinden bugün dahi kendi analizlerinekaynaklık eden referanslar bulmakta hiçbir güçlük çekmez. Ancak Smith’in bir başkayapıtı daha vardır ve Ahlâki Duygular Teorisi adını taşıyan bu eser anaakım tarafındanneredeyse görmezden gelinir. Bunun en önemli nedenlerinden biri olarak, iki çalışmaarasında bireyin doğasına dair kabullerin farklılaşması gösterilebilir. Ahlâki DuygularTeorisi’nde birey, salt kişisel çıkarı peşinde koşan bir aktör olarak değerlendirilmez.Burada, kişisel çıkarı peşindeki bireyin yanı sıra özverili, iyiliksever, cömert davranışlarsergileyen ve kişisel çıkarı için diğerlerini yok saymayan bir birey anlayışı ortaya koyulur.Her ne kadar neoklasik teorinin Ahlâki Duygular Teorisine ilgisi zayıf olsa da, bu eserile Ulusların Zenginliği arasındaki uyum/uyumsuzluk tartışmaları sonucunda, serbestticaret partizanı olarak gösterilen ‘iktisatçı’ bir Smith yorumundan, toplumsal değişimindinamiklerini anlamaya çalışan ve geniş anlamda sosyal bilimci Smith yorumuna doğrubir değişim görülmüştür. Bu nedenle, bu çalışmada Smith’in bireye atfettiği bu özelliklervasıtasıyla onu toplumsal bir varlık olarak nasıl tasarladığını göstermeye çalışacağız.Söz konusu özellikler aynı zamanda kişisel çıkarı kendiliğinden dizginleyebilen ögelerdir.Tartışmamızda bireyin kararlarının ‘toplumsallaşması’ sürecinde Smith’in ürettiği“tarafsız gözlemci”, “kendini bilme” gibi kavramların oynadığı rolü de göstermeyeçalışacağız. Özellikle 1970’li yıllardan itibaren etkinliği giderek artan “Şikago Okulu”nunSmith’in bu farklı yorumuna kulak verdiğini söylemek mümkün değildir. Buradanhareketle, okulun temsilcilerinden Gary Becker’in “ekonomik yaklaşım” (economicapproach) ilkesine odaklanarak söz konusu yaklaşım ile Smith arasında herhangi birilişki kurulup kurulamayacağını da çalışmamızın ilerleyen bölümlerinde tartışmayaaçıyoruz.