ANKETLERDE DERECELEME TÜRÜ TEPKİ KATEGORİLERİNİN YANITLAYICILAR TARAFINDAN ALGILANMA BİÇİMLERİ
ANKETLERDE DERECELEME TÜRÜ TEPKİ KATEGORİLERİNİN YANITLAYICILAR TARAFINDAN ALGILANMA BİÇİMLERİ
Yazar: Bağcan Büyükturan, Esin
Dergi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 18 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: tepki kategorileri,anket,dereceleme türü maddeler

Anketler, sosyal bilimleraraştırmalarında yaygın olarak kullanılan; kısa zamanda çok sayıdayanıtlayıcıya ulaşabilme imkânı tanıyan, hazırlanması ve puanlanması kolay olanölçme araçlarıdır. Ancak anket geliştirirken araştırmacıların gözden kaçırdığıbazı noktalar, araştırma sonuçlarını olumsuz etkileyebilmektedir. Anketlerinhazırlanması aşamasında üzerinde durulması gereken önemli noktalardan biritepki kategorilerinin net, herkes tarafından aynı anlama gelen, örtüşmeyenifadelerden oluşmasıdır. Tarama modelinde yürütülen bu çalışmada anketmaddelerinin tepki kategorilerinde yaygın olarak kullanılan; sıklık, zaman,miktar ve mesafe bildiren ifadelerin yanıtlayıcılar tarafından nasılalgılandığını belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yanıtlayıcılaraanlamca kapalı olan; “nadiren”, “çok uzak”, “az”  gibi derecelendirme sözcükleri ileoluşturulmuş tepki kategorileri içeren bir anket, daha sonra da sayısal olarakderecelendirilmiş tepki kategorileri içeren ikinci bir anket verilmiştir.Yanıtlayıcıların ilk ankette verdiği yanıtlar ile ikinci ankette verdiğiyanıtların frekansları sayılarak çapraz tablolar ile eşleştirilmiş, kategorilerarası uyuma Kappa istatistiği ile bakılmıştır. böylece yanıtlayıcıların ilkankette verilen tepki kategorilerine sayısal olarak yükledikleri anlamlarortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın bulguları yanıtlayıcıların sayısalolarak ifade edilmeyen, “nadiren”, “çok uzak”, “az” gibi ifadeleribirbirlerinden farklı algıladıklarını göstermektedir. Yanıtlayıcılar zamanı,sıklığı, miktarları ve mesafeleri birbirlerinden farklı nitelendirdikleri içinölçme araçlarında kişiden kişiye göre değişebilecek ifadelerin yer almasısonuçların objektifliğine zarar verecektir. Bunu engellemek için olabildiğincenet, herkes için aynı anlama gelen ve mümkünse sayısallaştırılmış tepkikategorilerine yer verilmesi önerilebilir.

Anketler, sosyal bilimleraraştırmalarında yaygın olarak kullanılan; kısa zamanda çok sayıdayanıtlayıcıya ulaşabilme imkânı tanıyan, hazırlanması ve puanlanması kolay olanölçme araçlarıdır. Ancak anket geliştirirken araştırmacıların gözden kaçırdığıbazı noktalar, araştırma sonuçlarını olumsuz etkileyebilmektedir. Anketlerinhazırlanması aşamasında üzerinde durulması gereken önemli noktalardan biritepki kategorilerinin net, herkes tarafından aynı anlama gelen, örtüşmeyenifadelerden oluşmasıdır. Tarama modelinde yürütülen bu çalışmada anketmaddelerinin tepki kategorilerinde yaygın olarak kullanılan; sıklık, zaman,miktar ve mesafe bildiren ifadelerin yanıtlayıcılar tarafından nasılalgılandığını belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yanıtlayıcılaraanlamca kapalı olan; “nadiren”, “çok uzak”, “az”  gibi derecelendirme sözcükleri ileoluşturulmuş tepki kategorileri içeren bir anket, daha sonra da sayısal olarakderecelendirilmiş tepki kategorileri içeren ikinci bir anket verilmiştir.Yanıtlayıcıların ilk ankette verdiği yanıtlar ile ikinci ankette verdiğiyanıtların frekansları sayılarak çapraz tablolar ile eşleştirilmiş, kategorilerarası uyuma Kappa istatistiği ile bakılmıştır. böylece yanıtlayıcıların ilkankette verilen tepki kategorilerine sayısal olarak yükledikleri anlamlarortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın bulguları yanıtlayıcıların sayısalolarak ifade edilmeyen, “nadiren”, “çok uzak”, “az” gibi ifadeleribirbirlerinden farklı algıladıklarını göstermektedir. Yanıtlayıcılar zamanı,sıklığı, miktarları ve mesafeleri birbirlerinden farklı nitelendirdikleri içinölçme araçlarında kişiden kişiye göre değişebilecek ifadelerin yer almasısonuçların objektifliğine zarar verecektir. Bunu engellemek için olabildiğincenet, herkes için aynı anlama gelen ve mümkünse sayısallaştırılmış tepkikategorilerine yer verilmesi önerilebilir.