Edebiyat Bakalorya Hazırlık Kitaplarında Klasik Türk Edebiyatı Konularının Ele Alınışı
Approaches to Classical Turkish Literature Topics in Baccalaureate Preparation Books for Literature
Yazar: Tığlı, Fatih
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 32, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Türk Dili ve Edebiyatı Öğretimi,Mülâzemet Ru’ûsu,Bakalorya Sınavı,Olgunluk Sınavı,Klasik Türk Edebiyatı. ; Turkish Language and Literature Education,Mulāzemet Ruʾūsu,Baccalaureate Examination,Maturity Exam,Classical Turkish Literature.

Osmanlı Devleti’nde ilk olarak Galatasaray Mekteb-i Sultânîsinde mülâzemet ru’ûsu adıyla başlatılan lise mezuniyet sınavı daha sonra diğer liselerde de uygulanmaya başlamıştır. Aynı zamanda yükseköğretime yani Darülfünûn’a kayıt yaptıracak diğer öğrencilerin de bu sınava girmesi kararlaştırılmıştır. Bakalorya, mezuniyet ve olgunluk adlarıyla uzun yıllar devam eden bu sınava hazırlık için çeşitli derslere ait yardımcı kitaplar kaleme alınmıştır. Günümüzdeki sınavlara hazırlık kitaplarının erken örneklerinden olan bu eserler arasında edebiyat dersleri için kaleme alınanlar da mevcuttur: Muvaffak Hüsnü [Benderli] (Edebiyat Bakalorya Elkitabı), Yusuf Ziya [Ortaç] (Edebiyat Bakalorya Kitabı), Sadeddin Nüzhet Ergun (Edebiyat ve Edebiyat Tarihi Özü), Murad Uraz (Edebiyat ve Türk Edebiyatı Tarihi Hulâsası), Vasfi Mahir Kocatürk (I. II. III. Lise Sınıfları İçin İzahlı Türkçe Metinler (Edebiyat Bakalorya El Kitabı) ve M. Sadullah Sander ve M. Kaadir Keçeoğlu (Lise Son Sınıf Edebiyat Dersleri Özü). Makalemizde öncelikle bakalorya sınavının içeriği, uygulamaya girmesi ve tarihî seyri ele alınacaktır. Edebiyat sınavına hazırlık kitaplarının genel bir değerlendirmesi yapıldıktan sonra edebiyatçı, edebiyat tarihçisi ve edebiyat öğretmeni kimliği taşıyan yazarlar tarafından klasik Türk edebiyatı konularının (nazım şekilleri-aruz vezni-söz sanatları) nasıl ve ne şekilde ele alındığı, hangi örneklerin verildiği vb. konular üzerinde durulacaktır. Elde edilen bilgilerden yola çıkarak eserlerin telif edildiği dönem özellikleri de göz önüne alınarak genel bir değerlendirme yapılacaktır.

The baccalaureate examination, introduced in the Ottoman State under the name mulāzemet ruʾūsu at Galatasaray Mekteb-i Sultānī, was subsequently adopted by other high schools and became a prerequisite for students seeking admission to institution of higher education, namely Dār al-fünūn. In response to this examination system, which has been referred to overtime as the baccalaureate, maturity, or graduate exam, a variety of preparatory books were written across different courses. Among the earliest examples of modern exam preparation literature are those written for Turkish literature courses. Notable among these are: Muvaffak Hüsnü [Benderli] (Handbook for Literature Baccalaureate), Yusuf Ziya [Ortaç] (Book for Literature Baccalaureate), Sadeddin Nüzhet Ergun (Essence of Literature and Literary History), Murad Uraz (An Overview of Literature and the History of Turkish Literature), Vasfi Mahir Kocatürk (Annotated Turkish Texts for High School Grades I, II, III – Literature Baccalaureate Handbook), and M. Sadullah Sander & M. Kaadir Keçeoğlu (Summary of Literature Courses for Final-Year High School Students).This study first outlines the historical background, implementation, and structural features of the baccalaureate examination within the Ottoman-Turkish educational framework. It then proceeds to offer a comprehensive evaluation of examination preparation books for the literature course, with particular emphasis on how and by what means key components of Classical Turkish Literature —such as poetic forms, the ʿarūz prosodic system and literary devices — were discussed by the authors of these books, who often served simultaneously as poets, literary historians, and educators. Based on the obtained information, a general evaluation will be made taking into account the characteristics of the periods in which these works were published.