Türkiye’de Tarımın Kapitalistleşme Süreci  Üzerine Bir İnceleme
An Analysis of the Capitalist Transformation of Agriculture in Turkey
Yazar: Öztürk, Hilal
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Political Ecology ; Politik Ekoloji ; sermaye birikimi,Küçük meta üreticisi,Neoliberal Tarım Politikaları,Yapısal Dönüşüm,Tarımda Kapitalist Gelişme ; Capital Accumulation,Petty Commodity Producer,Neoliberal Agricultural Policies,Structural Transformation,Capitalist Development in Agriculture

Bu inceleme, Selma Değirmenci’nin 2021 yılında yayımlanan kitabı Türkiye’de tarım kapitalistleşirken: Talepler ve Yasalar isimli kitabını ele almaktadır. Türkiye tarımının politik-ekonomik dönüşümünü tarihsel ve eleştirel bir perspektifle değerlendirmektedir. Yazar, küçük meta üreticisinin büyük ölçekli tarım işletmeleri ve gıda sanayisiyle kurduğu yapısal ilişkileri sınıfsal bir çerçevede değerlendirmekte; bu çözümlemesini Marx, Lenin, Kautsky ve Chayanov’un üretim ilişkileri üzerine geliştirdiği kuramsal yaklaşımlarla temellendirmektedir. Türkiye gibi geç kapitalistleşen bir ülkede tarımsal dönüşüm süreci, yalnızca iç dinamiklerle değil, aynı zamanda uluslararası kurumların (IMF, Dünya Bankası, DTÖ) yönlendirmeleriyle biçimlenmiş; devlet, tarımsal üretimi yeniden yapılandırarak sermaye birikimine uygun bir zemin yaratmıştır. Bu bağlamda, sözleşmeli üretim, lisanslı depoculuk, tarım-sanayi entegrasyonu ve veri temelli yönetim gibi mekanizmalar hem sermaye lehine işleyen politikaların hem de küçük üreticinin dönüştürülmesinin araçları olarak ortaya çıkmaktadır. Yazar, sermayeyi para, ticari ve üretken biçimleriyle ele alarak, bu farklı formların tarımsal yapıyı nasıl etkilediğini kapsamlı biçimde analiz etmektedir. Çalışma, tarımsal kapitalistleşmeyi yalnızca bir üretim tarzı değil, aynı zamanda egemenlik ilişkilerinin yeniden üretildiği bir zemin olarak kavramsallaştırmakta; böylece tarımın dönüşümünü ekonomik, siyasal ve ideolojik düzeyleriyle bir arada değerlendirmektedir. Söylem ve belge analizine dayalı bu kapsamlı çözümleme, tarımın kuramsal altyapısını ve tarihsel evrimini anlamak isteyen akademisyenler, araştırmacılar ve politika yapıcılar için güçlü bir referans kaynağı niteliği taşımaktadır.

This review examines Selma Değirmenci’s book titled While Agriculture Becomes Capitalist in Turkey: Demands and Laws, published in 2021. It evaluates the political-economic transformation of Turkish agriculture from a historical and critical perspective. The author evaluates the structural relations established by small commodity producers with large-scale agricultural enterprises and the food industry within a class framework; she bases this analysis on the theoretical approaches developed by Marx, Lenin, Kautsky and Chayanov on production relations. In a country like Turkey that became capitalist late, the agricultural transformation process was shaped not only by internal dynamics but also by the guidance of international institutions (IMF, World Bank, WTO); the state created a suitable ground for capital accumulation by restructuring agricultural production. In this context, mechanisms such as contracted production, licensed warehousing, agriculture-industry integration and data-based management emerge as tools for both policies that work in favor of capital and the transformation of small producers. The author comprehensively analyzes how these different forms of capital affect the agricultural structure by addressing it in its monetary, commercial and productive forms. The study conceptualizes agricultural capitalism not only as a mode of production but also as a ground where relations of domination are reproduced; thus, it evaluates the transformation of agriculture together with its economic, political and ideological levels. This comprehensive analysis based on discourse and document analysis is a strong reference source for academics, researchers and policy makers who want to understand the theoretical infrastructure and historical evolution of agriculture.