Nâ'ilî-yi Cedîd'in Yayımlanmamış Şiirleri
Nâ'ilî-yi Cedîd'in Yayımlanmamış Şiirleri
Yazar: Yerli, Zeliha
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 34 No. 34, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Nâ'ilî-yi Cedid,mecmua,nazire

Asıl adı, Sâlih olan Nâ’ilî, 1239/1823-24’te Manastır’da doğmuştur. Manastırlı Kazzaz Şehâbeddin Ağa’nın oğludur. Manastırlı olması dolayısıyla tezkirelerde Manastırlı, Manastırî şeklinde de anılır. İlk tahsilini memleketi Manastır’da yapan Nâ’ilî, Hattat Ali Arnavud Efendi’den yazı meşketmiş, Arapça öğrenmiş ve Kur’ân-ı Kerîm’i hıfz etmiştir, bu nedenle Hâfız Sâlih Nâ’ilî Efendi olarak da tanınmıştır. Tahsil için İstanbul’a gelmiş ve ilk olarak Nuruosmaniye Medresesinde sonra da Şehid Mehmed Paşa Medresesinde öğrenim görmüştür. Encümen-i Şuarâ’ya dahil olan Nâ’ilî, bir süre sonra Encümen bünyesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. İstanbul’da bir süre kaldıktan sonra Kahire’ye gitmiştir. Burada Farsça ve hat dersi vermiştir. 1293/1876-77’de Mısır’da vefat etmiştir. Kaynaklarda genel olarak Nâ’ilî’nin şairliğinin övüldüğü ve hicivleriyle ön plana çıktığı görülmektedir. Nâ’ilî’nin başka bir yönü de klasik Türk edebiyatında yaygın bir gelenek olan ve şairin kendi döneminde de yoğun bir şekilde devam ettirilen nazirecilik geleneğine dahil olmasıdır. Kendinden önceki şairlere olduğu gibi kendi dönemindeki şairlerin şiirlerine de aynı vezin, kafiye ve redifle tarz, anlam ve hayal benzerliği içinde şiirler yazmıştır. Nâ’ilî’nin bu özelliği divançesinde bulunan bazı şiirleri üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştı. Şairin mecmualarda tespit edilen şiirlerinin bir kısmının da nazirecilik geleneği içinde değerlendirilebileceği görülmüştür. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi İbn. 02458’de kayıtlı mecmuada Nâ’ilî’ye ait 55 manzume tespit edilmiştir. Bu manzumelerin tümü gazel nazım şekliyle kaleme alınmıştır. Mecmuadaki gazellerin 54’ü Nâ’ilî’nin daha önce yayımlanan şiirleri içinde bulunmamaktadır. Çalışmamızda 3’ü zemin şiir, 52’si nazire olarak tespit edilen bu şiirlerin çeviriyazılı metni verilerek Nâ’ilî’nin nazireci yönü ve takipçisi olduğu şairler ortaya konulmuş ve bir yönüyle şairin edebî kişiliği hakkındaki bilgilere ve divançesine katkı sağlanmıştır.

Asıl adı, Sâlih olan Nâ’ilî, 1239/1823-24’te Manastır’da doğmuştur. Manastırlı Kazzaz Şehâbeddin Ağa’nın oğludur. Manastırlı olması dolayısıyla tezkirelerde Manastırlı, Manastırî şeklinde de anılır. İlk tahsilini memleketi Manastır’da yapan Nâ’ilî, Hattat Ali Arnavud Efendi’den yazı meşketmiş, Arapça öğrenmiş ve Kur’ân-ı Kerîm’i hıfz etmiştir, bu nedenle Hâfız Sâlih Nâ’ilî Efendi olarak da tanınmıştır. Tahsil için İstanbul’a gelmiş ve ilk olarak Nuruosmaniye Medresesinde sonra da Şehid Mehmed Paşa Medresesinde öğrenim görmüştür. Encümen-i Şuarâ’ya dahil olan Nâ’ilî, bir süre sonra Encümen bünyesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. İstanbul’da bir süre kaldıktan sonra Kahire’ye gitmiştir. Burada Farsça ve hat dersi vermiştir. 1293/1876-77’de Mısır’da vefat etmiştir. Kaynaklarda genel olarak Nâ’ilî’nin şairliğinin övüldüğü ve hicivleriyle ön plana çıktığı görülmektedir. Nâ’ilî’nin başka bir yönü de klasik Türk edebiyatında yaygın bir gelenek olan ve şairin kendi döneminde de yoğun bir şekilde devam ettirilen nazirecilik geleneğine dahil olmasıdır. Kendinden önceki şairlere olduğu gibi kendi dönemindeki şairlerin şiirlerine de aynı vezin, kafiye ve redifle tarz, anlam ve hayal benzerliği içinde şiirler yazmıştır. Nâ’ilî’nin bu özelliği divançesinde bulunan bazı şiirleri üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştı. Şairin mecmualarda tespit edilen şiirlerinin bir kısmının da nazirecilik geleneği içinde değerlendirilebileceği görülmüştür. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi İbn. 02458’de kayıtlı mecmuada Nâ’ilî’ye ait 55 manzume tespit edilmiştir. Bu manzumelerin tümü gazel nazım şekliyle kaleme alınmıştır. Mecmuadaki gazellerin 54’ü Nâ’ilî’nin daha önce yayımlanan şiirleri içinde bulunmamaktadır. Çalışmamızda 3’ü zemin şiir, 52’si nazire olarak tespit edilen bu şiirlerin çeviriyazılı metni verilerek Nâ’ilî’nin nazireci yönü ve takipçisi olduğu şairler ortaya konulmuş ve bir yönüyle şairin edebî kişiliği hakkındaki bilgilere ve divançesine katkı sağlanmıştır.