Çocuğun Değerler Eğitimine İlişkin Eşlerin Birbirlerinden Beklentileri Üzerine Nitel Bir Araştırma
A QUALITATIVE STUDY ON SPOUSES' EXPECTATIONS OF EACH OTHER REGARDING CHILDREN'S VALUES EDUCATION
Yazar: Çetinel, Hasan
Dergi: Bilimname No. 55, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Din Eğitimi,Değer,Değerler eğitimi,Aile,Ebeveyn. ; Religious Education,Values,Values education,Family,Parents.

Değerler, kültüre ve topluma anlam veren ölçütler olmanın yanı sıra bireyin hayatın anlamı ve gidişatıyla ilgili farklı seçenekler arasında bulunduğu tercihleri belirleyen felsefi, manevi, psikolojik boyutları olan yargıları kapsamaktadır. Değerler, aynı zamanda bireye kendisini diğer insanlarla kıyaslayarak ahlaki kimliğini şekillendirmesi yönünde katkı sağlarlar. Çocuklar için değerler eğitiminin ilk basamağında, dünyaya ve hayata dair ilk öğrenmelerini gözlem ve taklit yoluyla gerçekleştirdikleri aile ortamı yer almaktadır. Araştırma, değerler eğitiminde ailenin en önemli unsurlardan olduğu varsayımından hareketle, değerler eğitiminde ebeveyn rollerinin etkisine ve eşlerin birbirlerinden beklentilerine odaklanmaktadır. Araştırmada, zorunlu eğitim çağında çocukları olan altı adet ebeveyn ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler, literatür temelinde yorumlayıcı fenomenolojik analizlere tabi tutulmuştur. Buna göre eşler, çocuklarında daha çok aile kurumunun da varlığını borçlu olduğu başta dürüstlük, merhamet, hoşgörü gibi temel değerlerle, vatanperverlik gibi milli değerler ile adalet gibi temel evrensel değerlerden oluşan sınırlı bir değerler listesini ön plana çıkarmaktadırlar. Söz konusu değerlerin çocuklarında yer etmesi için karşılıklı emek ve çabaları noktasında müspet görüşler ortaya koyan ebeveynlerin, gerek kendileri gerekse eşlerinde gözlemledikleri hatalara da yer verdikleri tespit edilmiştir. Bu eleştiriler arasında, çalışan anne olgusu nedeniyle çocuğuna yeterince vakit ayıramamanın yarattığı eksiklik ve yetişememe özeleştirisi; çocuğa yaklaşım farklılıklarından kaynaklı eşler arası tutarsızlık eleştirisi; internet ve sosyal medyada geçirilen uzun süreler ile çocuğun disiplinize olmasına engel ebeveyn tutumlarına yönelik eleştiriler ön plana çıkmaktadır. Ailelerin çocuklarının değerler eğitimi noktasında sınırlı çevresel destek aldıkları; nasihat ve rol modellik vurgularına rağmen değer açıklama, ahlaki muhakeme gibi değerler eğitimi yöntemlerine başvurmadıkları görülmüştür.

Values, beyond serving as cultural and social standards of meaning, encompass philosophical, spiritual, and psychological judgments that shape an individual's choices amid life’s diverse possibilities and meanings. They also contribute to the construction of moral identity by enabling self-comparison with others. For children, the foundational stage of values education unfolds within the family context, where early perceptions of life and the world are primarily formed through observation and imitation. This study, grounded in the assumption that the family is a central component in values education, explores parental roles and mutual expectations in this process. In-depth interviews were conducted with six parents of school-age children. The data obtained were subjected to interpretative phenomenological analysis informed by existing literature. Findings indicate that parents predominantly emphasize a limited set of values—such as honesty, compassion, and tolerance (as foundational familial virtues), patriotism (as a national value), and justice (as a universal principle). While expressing a shared commitment to instilling these values in their children, parents also voiced self- and partner-directed criticisms. These include concerns over limited time spent with children due to working motherhood, inconsistencies in parenting styles, and the disruptive impact of excessive screen time on discipline. Furthermore, despite highlighting the importance of modeling and moral counsel, most families receive minimal external support and do not engage with structured pedagogical methods such as values clarification or moral reasoning.