Muhammad Ali Cevher ve Comrade Gazetesinde (1911-1914) Türklerle İlgili Haberler
Mohammad Ali Jauhar and News Related to the Turks in the Comrade (1911-1914)
Yazar: Çiftsüren, Arzu; İşsever, Muhsin Ramazan
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Asian History ; Yakınçağ Asya Tarihi ; Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Hint Müslümanları-Türk Dayanışması,Balkan Savaşları,Hilafet Hareketi,Muhammed Ali Cevher,Comrade Gazetesi ; Indian Muslim-Turkish Solidarity,Balkan Wars,Caliphate Movement,Mohammad Ali Jauhar,Comrade Newspaper

Muhammed Ali (1878-1931), Hindistan-Pakistan alt kıtasının özgürlük mücadelesinde en etkili isimlerden biridir. Yürüttüğü faaliyetlerle, Hint Müslümanlarının Osmanlı’ya sergilediği güçlü dayanışmanın da simgesi hâline gelmiştir. 1913 yılında Urduca çıkardığı günlük Hamdard gazetesi ve 1911-1914 yılları arasında İngilizce olarak yayımladığı haftalık Comrade gazetelerindeki Trablusgarp ve Balkan Savaşları’yla ilgili haberler aracılığıyla Türkler lehine güçlü bir kamuoyu oluşturmuştur. Her iki gazete de yayın hayatı boyunca Türklerle ilgili kapsamlı haberlere yer vermiş, ayrıca sayfaları aracılığıyla Türk halkına destek çağrılarında bulunmuştur. Balkan Savaşları döneminde Osmanlı’ya Dr. Muhtar Ahmed Ensari başkanlığında bir tıp heyetinin gönderilmesi fikri, savaşın yaralarını sarmak için “Türklere Yardım Fonu” oluşturulması, kutsal toprakları yabancı saldırılarından koruyarak Osmanlı’ya yardım etmek için Encümen-i Hüddâm-ı Kâbe adıyla bir cemiyet kurma fikri ve gerçekleştirilmesi Comrade gazetesi aracılığıyla ilan edilip gerçekleştirilen faaliyetler arasındadır. Nitekim tüm bu faaliyetler ileride alt kıtada 1919-1924 yılları arasında gerçekleşecek olan Hindistan Hilafet Hareketi’nin zeminini hazırlamış ve Muhammed Ali bu hareketin kurucu liderlerinden biri olmuştur. Türkler lehine yaptığı faaliyetlerden dolayı mahkûmiyet de yaşayan Muhammed Ali, aslında gazeteciliğe -kendi ifadesiyle- kişisel bir tutkudan ziyade, Hint Müslüman toplumunun siyasi ortamda rehberliğe ihtiyaç duyduğu kritik dönem ve tarihi zorunluluklar nedeniyle yönelmiştir. Kalemini halkının güncel ihtiyaçlarını savunmak ve gelecekteki toplumsal çıkarlarını Hindistan’ın üstün çıkarlarıyla uyumlu hâle getirmek için kullanmıştır. Bu makalede Comrade gazetesinin 14 Ocak 1911’de başlayan ve 7 Kasım 1914’te sona eren yayın dönemi ele alınmaktadır. Çalışmada, gazetede yer alan Türklerle ilgili haber başlıkları fihrist hâlinde sunulmuş, seçilen bazı haberler ise Türkçeye aktarılmıştır. Ayrıca, Dr. Ensari başkanlığındaki Hint Heyeti’nin İstanbul’a geldikten sonraki faaliyetleri incelenmiştir. Bu kapsamda, Comrade gazetesinde yer alan haberler aracılığıyla, söz konusu dönemde çeşitli alanlarda Türkler için aktif biçimde faaliyet gösteren alt kıta Müslümanlarının Osmanlı Devleti ile kurdukları derin dayanışma ilişkileri ve bu desteği somut eylemlere dönüştürme çabaları analiz edilmektedir.

Muhammad Ali (1878-1931) was one of the most influential figures in the struggle for freedom in the Indian subcontinent. He became a symbol of the deep solidarity felt by Indian Muslims toward the Ottoman Sultanate through his activities. He published news related to the Tripolitania and Balkan Wars through the Hamdard newspaper, which he published in Urdu in 1913, and the Comrade newspaper, which he published in English between 1911 and 1914, creating strong public opinion in favor of the Turks. Throughout its publication life, the newspaper featured comprehensive news about Turks and called for support for the Turks through its pages. During the Balkan Wars, the sending a medical team to the Ottoman Sultanate, led by Dr. Mukhtar Ahmad Ansari, creating and implementing a “Turkish Relief Fund” to heal the wounds of war, and establishing an association called Anjuman-e Khuddam-e Kaba to protect the Holy Land from foreign attacks and assist the Ottoman Sultanate were among the activities announced and carried out through the Comrade newspaper. Indeed, all these activities paved the way for the Indian Khilafat Movement that would occur in the subcontinent between 1919 and 1924, and Muhammad Ali became one of the founding leaders of this movement. Muhammad Ali, who was also sentenced for his activities in favor of the Turks, turned to journalism -in his own words- not so much out of personal passion, but rather because of the critical period and historical necessities during which the Indian Muslim community needed political guidance. He used his pen to defend the current needs of his people and to align their future social interests with India’s superior interests. This article examines the publication period of the Comrade newspaper, which began on January 14, 1911, and ended on November 7, 1914. This study presents an index of news headlines related to Turks that appeared in newspapers, and some selected news items were translated into Turkish. Furthermore, the activities of the Indian delegation, led by Dr. Ansari, after their arrival in Istanbul are examined. In this context, the deep solidarity established by the subcontinent Muslims, who were actively working for the Turks in various fields during this period, with the Ottoman Sultanate and their efforts to translate this support into concrete actions are analyzed through the news items in the Comrade newspaper.