Aziz Basil’in “Μυστηριῳ (Musterio)” Kavramı Bağlamında Hristiyanlıkta Yazılı Olmayan Gelenek
The Unwritten Tradition in Christianity in the Context of Saint Basil’s Concept of “Μυστηριῳ (Musterio)”
Yazar: Kaymaz, Yunus
Dergi: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 27, 2025
Anahtar kelimeler: History of Religion ; Dinler Tarihi ; Historical Religions ; Dinler Tarihi ; History of Religions,Tradition,Basil,Holy Spirit,Sacrament ; Dinler Tarihi,Gelenek,Büyük Basil,Kutsal Ruh,Sakrament

MS 4. yüzyıl Hıristiyan ilahiyatının en hareketli dönemi olmuştur. Roma imparatoru Konstantin’in, seleflerinin aksine Hıristiyanlara karşı geliştirmiş olduğu müspet tutum Hıristiyanların kendi aralarındaki teolojik problemlerin artık kamusal alanda tartışılmasına ve bu tartışmalara siyasi erkin müdahalesine açık hale gelmesine sebep olmuştur. O dönemde Hıristiyan teologların temel meselesi çok büyük oranda kristoloji olsa da özellikle dördüncü yüzyılın ikinci yarısında artık Kutsal Ruh’un da bu tartışmalara dâhil olduğunu görmekteyiz. İşte bu süreçte İznik taraftarlarının Athanasius’tan (ö. 373) sonraki en önemli temsilcisi kabul edilen Kapadokyalı Basil (ö. 379) Kutsal Ruh’un tanrılığını inkâr edenlere karşı mücadele etmiştir. Bu dönemde özellikle post-Ariusçular tarafından dillendirilen kutsal metinlerde Kutsal Ruh’un tanrılığı konusunda herhangi bir kanıtın olmadığı şeklindeki iddialara Basil cevaplar geliştirmiştir. Bu süreçte Kutsal Ruh’u kilisenin gündemine getiren asıl hadise Makedonyusçular ya da diğer bir ismiyle Pneumatomachi (Ruh’la Savaşanlar) grubunun ortaya çıkması olmuştur. Bu grup en temelde Kutsal Ruh’un yaratılmış olduğunu ve Baba Tanrı ve İsa Mesih ile ontolojik/özsel bir bağlantısının bulunmadığını iddia etmiştir. Basil, Kutsal Ruh hakkında menfi bir tutum ortaya koyan bu grubun görüşlerine karşın cevap mahiyetinde kaleme aldığı Kutsal Ruh Üzerine adlı kitabını 375 yılında tamamlamıştır. Basil, İznik yanlılarının Kutsal Ruh hakkındaki temel görüşlerini bu kitapta ele alır. Kitabında Kutsal Ruh’un ilahiliğini ispat etmeye çalışırken diğer teologların metinlerinde bu bağlamda daha önce rastlamadığımız bir kavram kullanır ve önemli bir iddia ile karşımıza çıkar. Buna göre kilisede kutsal metinler dışında bir de yazılı olmayan bir gelenek mevcuttur ve bu gelenek “μυστηρίῳ (musterio)” şeklinde aktarılmaktadır. Basil, Kutsal Ruh’un tanrılığının kaynağını işte yazılı olmayan bu gelenekte bulmaya çalışacaktır. Basil aynı zamanda yaşadığı dönemde Hıristiyanların kabul ettikleri teolojik doktrinlerin en önemli kaynağının kilisedeki litürjik gelenek olduğunu söyleyerek muhalifleri karşısında üstün gelmeye çalışır. Bu bağlamda kilisenin özellikle vaftiz sakramentinde okuduğu doksoloji duasında Kutsal Ruh’un Baba ve Oğul ile zikredilmesinin bu konuda önemli bir kanıt olduğunu öne sürer. İşte Basil’e göre kilisenin doksoloji duasında olduğu gibi “μυστηρίῳ (musterio)” biçiminde aktarılan ve yazılı olmayan bu gelenek bize Kutsal Ruh’un tanrılığını açık bir şekilde vermektedir. Bu makalede Basil’in Kutsal Ruh Üzerine’sinde ifade ettiği yazılı olmayan bu geleneğin “musterio” olarak aktarıldığı iddiası üzerinde durulmuştur. Bu kavram ile neyin kastedildiği dönemin teolojik atmosferi de dikkate alarak anlamaya çalışılmıştır.

The 4th century AD was the most eventful period of Christian theology. Unlike his predecessors, the Roman emperor Constantine’s favourable attitude towards Christians caused the theological problems among Christians to be discussed in the public sphere and these discussions became open to the intervention of political power. Although the main issue of Christian theologians at that time was largely Christology, especially in the second half of the fourth century, we see that the Holy Spirit was also included in these discussions. In this process, Basil of Cappadocia (d. 379), who is considered the most important representative of the Nicene adherents after Athanasius (d. 373), fought against those who denied the deity of the Holy Spirit. In this period, Basil developed answers to the claims, especially by post-Arianists, that there is no evidence for the deity of the Holy Spirit in the scriptures. During this period, the main event that brought the Holy Spirit to the agenda of the church was the emergence of the Macedonians, or Pneumatomachi (Warriors against the Holy Spirit). This group basically claimed that the Holy Spirit was created and had no ontological/essential connection with God the Father and Jesus Christ. Basil completed his book On the Holy Spirit in 375, which was a response to the views of this group, which had a negative attitude towards the Holy Spirit. In this book, Basil deals with the main views of the Nicene Fathers on the Holy Spirit. While trying to prove the divinity of the Holy Spirit in his book, he uses a term that we have not encountered before in the texts of other theologians in this context and comes up with an important claim. According to this, there is an unwritten tradition in the Church besides the sacred texts, and this tradition is transmitted as “μυστηρίῳ (musterio)”. Basil will try to find the source of the deity of the Holy Spirit in this unwritten tradition. At the same time, Basil tries to prevail over his opponents by arguing that the most important source of the theological doctrines accepted by Christians in his time was the liturgical tradition in the church. In this context, he argues that the fact that the Holy Spirit is mentioned together with the Father and the Son in the doxology prayer recited by the church, especially in the sacrament of baptism, is important evidence in this regard. According to Basil, this unwritten tradition, which is transmitted in the form of “μυστηρίῳ (musterio)” as in the Church's doxology prayer, clearly gives us the deity of the Holy Spirit. In this article we will focus on Basil’s claim in On the Holy Spirit that this unwritten tradition is transmitted as “musterio”. We will try to understand what he meant by this concept by considering the theological atmosphere of the period.