HAKİKAT TEKELCİLİĞİ VE DİNÎ PARTİKÜLARİZM
TRUTH MONOPOLY AND RELIGIOUS PARTICULARISM
Yazar: Kirman, Mehmet Ali
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Hakikat tekelciliği,dini mutlakçılık,dini tekelcilik,dini partikülarizm,absolutizm ; Truth monopoly,religious absolutism,religious monopoly,religious particularism,absolutism

Hakikatin,mutlak gerçekliğin veya gerçek gerçekliğin doğası ve kaynağı insanlık tarihiboyunca ilgi gören bir olgu olmuştur. Çünkü hakikat insanın anlam dünyası veanlam arayışı için vazgeçilmezdir. Ancak insan, hakikati olduğu gibi değil,sosyo-kültürel birikimlerine göre anlayabilir. Zira insan hakikati bütünüylekavrayıp kuşatamaz; sadece onun arayışında olabilir. Şu halde insanın hakikatlekurduğu ilişki, beşeridir ve görecelidir. Fakat bu gerçeğe rağmen hakikatintemellük edilmesi, belli bir noktada toplanması ve tekelleşmesi de söz konusuolmuştur. Bu durum ilgili literatürde “hakikat tekelciliği”, “dinî tekelcilik”,“absolutizm” veya “dinî partikülarizm” olarak adlandırılır. Hakikattekelciliğinin daha iyi anlaşılabilmesi için bazı temel karakteristiklerindensöz edilebilir. Hakikat tekelciliğinin temel karakteristiklerinden bir kısmı şuşekilde belirtilebilir: Hakikat tekelciliği her şeyden önce tek doğru ve anayololma iddiasında bulunur. Bir diğer ifadeyle hakikat tekelciliği kendi yorumununhakikatin biricik yorumu olma iddia eder ve böylece diğer yorumlar karşısındakendi otoritesini kurarak, bir tür ortodoksi geliştirir. Hakikat tekelciliği vedini partikülarizm kurtuluş, düzen ve istikrar vaat eder; bu itibarla korumacıuygulamalara ve bu yönde yasal düzenlemelere yönelir. Hakikat tekelciliği darve sığ olduğu gibi aynı zamanda bağnaz bir yapısı vardır. Hakikat tekelciliği vedini partikülarizm kültürü reddeder, onun insan hayatını kolaylaştırma vedüzenleme gibi fonksiyonları göz ardı eder. Hakikat tekelciliği çoğu zamancehalet, yobazlık, bağnazlık, taassup, fanatizm ile anılırken, hoşgörü,uzlaşma, çoğulculuk ve özgürlüğün de karşısındadır. Hakikat tekelciliği inhisarcıbir tutumla özellikle düşünce ve inanç konusunda ötekileştirici olduğu kadarbelli bir hoşgörüsüzlük, fanatizm, baskı ve şiddeti de beraberindegetirmektedir. Hakikat tekelciliği marjinal ve siyasal bir yapıya sahiptir.Hakikat tekelciliği toplumsal değerleri aşındırıcı bir özelliği vardır. Bütünbu özellikleri itibariyle hakikat tekelciliğinin çok ciddi toplumsal sorunlarayol açması kaçınılmazdır.Buçalışmada öncelikle insan ve hakikat ilişkisi ele alındıktan sonra hakikatintek elde toplanmasını ifade eden hakikat tekelciliği, dinî tekelcilik, dinîpartikülarizm, dinî mutlakçılık gibi kavramsal açıklamalara yer verildiktensonra hakikat tekelciliği ve dinî partikülarizmin temel karakteristikleriüzerinde durulmuştur. Daha sonra da dinî tekelciliğin bir tek dinî geleneğemünhasır olmadığı, hemen her dinî gelenekte görülebildiği gerçeği ifade edilmiştir.Burada günümüzde özellikle modernleşme ve sekülerleşme sürecinde yaşananlaratepki olarak ortaya çıkan ve dinlerin katı ve dar yorumlarının bir uzantısıradikal ve fundamentalist hareketler örneğinden hareketle dinî partikülarizmolgusu analiz edilmeye çalışılmıştır.

The nature and source of truth or real reality hasbeen an interesting phenomenon throughout human history. Because truth isindispensable for human world of meaning, because of making sense of life andovercoming the difficulties in life. For this reason, human seeks truth as asolid guide to guide him. The problem of truth or searching meaning is oftenexplained by the metaphor of the road. As it is known, truth or real realitycan manifest itself in different forms. Therefore, human can understand thetruth according to his socio-cultural background. Because he cannot fullycomprehend the truth. In this case, the relation that human establishes withthe truth is human and relative. However, despite this fact, the truth has beenmonopolized and gathered at a certain point. This is called “monopoly oftruth”, “religious monopoly” or “religious particularism”. These concepts referto the particular values and criteria, and neglect the common values andcriteria that can be universally applied to all humanity. The accumulation oftruth at a certain point, that is, the monopolization of truth has some maincharacteristics. First of all, it claims itself as unique truth, and promisessalvation, order and stability. Another its characteristics can be stated asfollows: being narrow and shallow, rejecting culture, being anti-freedom,bigotry, tending to oppress and violence, being marginal and political, erodingsocial values, etc. As a result of all these features, it is inevitable thatthe monopoly of truth will cause serious social problems.In this study, which aims to draw attention to theseproblems, firstly the conceptual explanations such as the monopoly of truth,religious monopoly, religious particularism, religious absolutism, and then thebasic characteristics of religious particularism are emphasized. Finally, it isstated that religious monopoly is not exclusive to a single religious traditionand can be seen in almost every religious tradition. Here, the phenomenon ofreligious particularism has been tried to be analyzed from the example ofradical and fundamentalist movements having the strict and narrowinterpretations of religions, which emerged in response to the modernizationand secularization process.