OSMANLI SON DÖNEMİNDE BERBERLİK
BARBERING DURING THE LATE ERA OF THE OTTOMAN EMPIRE
Yazar: Yılmaz, İbrahim
Dergi: İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Philosophy ; Felsefe ; Osmanlı,Berber,Diş çekme,Sünnet etme,Tıbbi Müdahale ; Ottoman,Barber,Tooth extraction,Circumcision,Medical intervention

Saç ve sakalların kesilip düzenlenmesi insan ihtiyaçlarındandır. Osmanlı toplumunda bu ihtiyacı karşılamak amacıyla, Kanuni döneminde ortaya çıkan kahvehanelerin bir köşesi berberlere ayrılmıştı. Ayrıca seyyar olarak hizmet veren berberler de bulunmaktaydı. Tarihi süreçte kahvehanelerin yasaklanmasıyla müstakil berber dükkanları ortaya çıkmıştır. Bu çalışma genel olarak XIX. yüzyıl ile XX. yüzyıl başlarını kapsamakta olup Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri ile ikinci el kaynaklardan faydalanılmıştır. Söz konusu dönemdeki berber dükkanlarının ne tarz mekanlar olduğu, berberlerin günümüzde de bilinen hizmetlerinin yanı sıra sağlık alanındaki faaliyetlerinin nelerden oluştuğu üzerinde durulmaktadır. Ayrıca toplum ve devletin berberlerin sağlık alanındaki faaliyetlerine nasıl yaklaştığı incelenmektedir. Çalışmanın sonunda berberlerin saç ve sakal tıraşı yanında diş çekme, hacamat yapma, sünnet etme gibi cerrahi operasyonlar yaptıkları, hasta muayene ederek tedaviler uyguladıkları ortaya çıkarılmıştır. Berberlerin sağlık alanındaki çalışmalarının toplum tarafından kabullenilmiş olmasına rağmen herhangi bir tıp eğitimi almadan bu hizmetleri yerine getirmelerinden dolayı insanların çeşitli zararlara uğradıkları tespit edilmiştir. Tedavi olmak amacıyla berberlere başvuran insanların zarar görmeleri üzerine devletin, bir takım düzenleyici ve denetleyici tedbirler aldığı görülmüştür. Bu tedbirler kapsamında tıbbiye mezunu olmayanların doktor gibi hasta muayene ederek tedaviler uygulaması yasaklanırken, diş çekme, sünnet etme, hacamat yapma gibi tıbbi konularda hizmet vermek isteyen berberlere imtihandan geçmek şartıyla izin verilmeye başlandığı açığa çıkarılmıştır.

Hair and beard-cutting and styling is a basic human needs. In order to address this demand in Ottoman society, a part of the coffeehouses that emerged during the Kanuni period was reserved for barbers. There were also barbers serving as mobile barbers. With the prohibition of coffee houses, standalone barber shops have emerged in the historical process. The present study mainly spans the nineteenth and the early twentieth century, and the Ottoman Archive documents of the Presidency of the State Archives and second-hand sources were utilized. It focuses on what kind of places the barber shops in question were at the time and what the barbers' practices in the field of health consisted of in addition to the services known today. Moreover, the study investigates the approaches of society and the state toward barbers' practices in the field of health. At the conclusion of the study, it was revealed that barbers performed surgical procedures such as tooth extraction, cupping, and circumcision, in addition to hair and beard shaving, and administered treatments by examining patients. Although the barbers' practices in the field of health have been recognized by society, it has been determined that people were harmed due to their lack of medical expertise when performing these services. It has been observed that the state has adopted regulatory and supervisory measures after people who apply to barbers for treatment were harmed. Within these measures, it was revealed that non-medical graduates were forbidden from examining patients and administering treatments like doctors; however, barbers intending to offer medical services such as tooth extraction, circumcision, and cupping were permitted, provided they passed the exam.