ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLE ÖRGÜTSEL STRES İLİŞKİSİNİN HAVAYOLU UÇUŞ EKİBİ ÖRNEKLEMİNDE İNCELENMESİ
ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLE ÖRGÜTSEL STRES İLİŞKİSİNİN HAVAYOLU UÇUŞ EKİBİ ÖRNEKLEMİNDE İNCELENMESİ
Yazar: Mert, Gözde; Durmaz, Vildan; Küçükaltan, Berk
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 29 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Örgütsel Stres,Örgütsel Vatandaşlık Davranışı,Havayolu Uçuş Ekibi

Havayolu taşımacılığı tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de giderek artan talep karşısında gelişimini ve değişimini sürdürmektedir. Değişen iş modelleri, alt yapıdaki gelişmeler, ekonomik ve yasal düzenlemelerde yaşanan değişimler ülkemizde havayolu işletmelerini taşımacılık sektöründeki diğer operasyonel rakiplerine karşı avantajlı konuma getirmektedir. Bunların yanı sıra, havayolu sektöründeki firmalar için rekabetteki üstünlüğü korumak, pazarda sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla müşterilere verdiği değer kadar insan kaynağına da önem vermeleri gerektiği bilinci oluşmaktadır. İnsan kaynağına önem artmakla birlikte, havayolu sektöründe iş gücü devir oranının yüksek olması önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bu soruna çözüm olarak, personelin örgüte bağlılığını artırmak için, örgüt içi stresi azaltarak gönüllülük esasına dayanan örgütsel vatandaşlık davranışının sergilenmesi ile hedeflenen örgütsel etkinliğe ulaşmak mümkündür. Nitekim, iş stresinin yoğun olduğu iş kollarından biri olan havacılık sektöründe, havayolu uçuş personelinin örgütsel bağlılıklarının iş verimliliği ve iş kalitesini artırarak müşteri memnuniyetine ve örgütsel verimliliğe katkı sağladığı görülmektedir. Dolayısıyla, bu çalışmanın amacı, havayolu uçuş ekibinin karşılaştığı örgütsel stres ile ortaya koyduğu örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak analiz etmektir. Bu amaçla, öncelikle örgüt stresi ve örgütsel vatandaşlık davranışı kavramları hem genel anlamda hem de havayolu uçuş ekibi açısından ele alınmıştır. Bu çerçevede, Organ’ın kabul görmüş örgütsel vatandaşlık davranışlarının beş boyutu ele alınarak Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Örgütsel Stres ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verileri Türkiye genelinde uygulanmış olup, 645 kişi bu araştırmaya katılmıştır. Neden-sonuç ilişkilerinin belirlenmesi amacıyla çalışmada, basit doğrusal korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma sonucunda örgütsel stresin, örgütsel vatandaşlık davranışını her boyutta -fedakârlık, nezaket, sorumluluk, sportmenlik, erdemlilik- olumsuz etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.

Havayolu taşımacılığı tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de giderek artan talep karşısında gelişimini ve değişimini sürdürmektedir. Değişen iş modelleri, alt yapıdaki gelişmeler, ekonomik ve yasal düzenlemelerde yaşanan değişimler ülkemizde havayolu işletmelerini taşımacılık sektöründeki diğer operasyonel rakiplerine karşı avantajlı konuma getirmektedir. Bunların yanı sıra, havayolu sektöründeki firmalar için rekabetteki üstünlüğü korumak, pazarda sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla müşterilere verdiği değer kadar insan kaynağına da önem vermeleri gerektiği bilinci oluşmaktadır. İnsan kaynağına önem artmakla birlikte, havayolu sektöründe iş gücü devir oranının yüksek olması önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bu soruna çözüm olarak, personelin örgüte bağlılığını artırmak için, örgüt içi stresi azaltarak gönüllülük esasına dayanan örgütsel vatandaşlık davranışının sergilenmesi ile hedeflenen örgütsel etkinliğe ulaşmak mümkündür. Nitekim, iş stresinin yoğun olduğu iş kollarından biri olan havacılık sektöründe, havayolu uçuş personelinin örgütsel bağlılıklarının iş verimliliği ve iş kalitesini artırarak müşteri memnuniyetine ve örgütsel verimliliğe katkı sağladığı görülmektedir. Dolayısıyla, bu çalışmanın amacı, havayolu uçuş ekibinin karşılaştığı örgütsel stres ile ortaya koyduğu örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak analiz etmektir. Bu amaçla, öncelikle örgüt stresi ve örgütsel vatandaşlık davranışı kavramları hem genel anlamda hem de havayolu uçuş ekibi açısından ele alınmıştır. Bu çerçevede, Organ’ın kabul görmüş örgütsel vatandaşlık davranışlarının beş boyutu ele alınarak Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Örgütsel Stres ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verileri Türkiye genelinde uygulanmış olup, 645 kişi bu araştırmaya katılmıştır. Neden-sonuç ilişkilerinin belirlenmesi amacıyla çalışmada, basit doğrusal korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma sonucunda örgütsel stresin, örgütsel vatandaşlık davranışını her boyutta -fedakârlık, nezaket, sorumluluk, sportmenlik, erdemlilik- olumsuz etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.