İlâhî Sıfatlar Probleminin Ortaya Çıkışında Çok Kültürlü Ortamın Etkisi
Multiple-Culture Environment’s Impact on Appearance of Divine Designation Problem
Yazar: Can, Seyithan
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Kelâm,İlahi Sıfat,Çok Kültürlülük,Dualizm,Antropomorfizm ; Kalam,Divine Designation,Multiple Sophistication,Dualism,Anthropomorphism

İslâm düşünce tarihinde de sıfatlar, üzerinde en çok tartışılan konuların başında yer almaktadır. Hatta bu konu, mezhepler arasında tekfire götüren boyutlarıyla ele alınmıştır. Ancak tarihsel sürece bakıldığında, İslâm âleminde tartışma konusu olan sıfatların sosyo-kültürel konjonktür gereği tevhidi düşünceyi savunma amacıyla ortaya çıktığı görülmektedir. Tevhidi savunma gayesi güden sıfat anlayışının, mezhepler tarafından sistematik bir hale getirilmesi, tarihsel süreçte ortaya çıkan sıfat telakkisinin tek genelgeçer anlayış olduğu algısını da beraberinde getirmiştir. Dolayısıyla tarihsel süreçte tenzih ve mutlaklık üzerinde şekillenen Allah tasavvuru, günümüz insanının tam anlamıyla içselleştirebildiği bir tasavvur olamamıştır. Bunun sebebi, tenzih ve mutlaklık üzerinde şekillenen savunmacı söylemin, farklı kültür ve medeniyetlerle etkileşimin bir sonucu olarak ortaya çıkmasıdır.Bu çalışma, ilahi sıfatlar kapsamında tartışılan konuların, İslâm’ın hangi dinler veya inançlarla etkileşimi neticesinde ortaya çıktığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Özellikle İslâm âleminde mezhebî ayrılıklara sebebiyet veren Allah’ın kelâmının yaratılmışlığı, tenzih ve ta’tîl anlayışları, Hıristiyanlıkla etkileşimin bir sonucudur. Antropomorfizm, teşbih, tecsim tartışmalarının Yahudilikle; her yönüyle mutlak Tanrı anlayışının ise düalist inançlarla etkileşimin bir neticesi olduğunu söyleyebiliriz.

Designation subject in Islamic consideration history is the main of most-discussed subjects. Even it has been considered with its aspect taking sects into significant discussions and takfir. However, when historical process is considered, it is seen that designations which are discussion subject in Islam world appeared for a certain socio-cultural conjuncture and became for defending monotheism. However, sects made designation consideration pursuing defense of monotheism systematically so that brought perception that this consideration is virtually single consideration. Thus, Allah realisation shaping on exception and absoluteness in historical process has not tendency that today’s man can interiorize properly. This is because apological expression shaping on exception and absoluteness occurred as a result of interaction between different cultures and civilizations. In this study, it is aimed to reveal that the discussion fields on designation subject occurred as a result of interaction with whichever religion and faith. Especially, creaturehood of Allah kalan, exception and isolation considerations causing differences among sects in Islam world occurred as a result of interaction with Christians. We can say that anthropomorphism is result of encountering simile, embodying discussions with Judaism, absolute god consideration is result of encountering with dualist faiths.