Anadolu Müzelerinden Bazı Örneklerle Osmanlı Tılsım Mühürleri
Ottoman Talisman Seals with Examples from Anatolian Museums
Yazar: Tali, Şerife
Dergi: Sanat Tarihi Yıllığı No. 34, 2024
Anahtar kelimeler: Art History ; Sanat Tarihi ; Ottoman Talisman Seal,Content,Symbol,Love talisman,Alevi-Bektashi Culture ; Osmanlı Tılsım Mühü,Metin,Sembol,Sevgi tılsımı,Alevi-Bektaşi Kültürü

Osmanlı kültür mirasının ve hafızasının önemli bir parçasını oluşturan tılsım mühürler, Osmanlı da bedeni korumak, ruhsal hastalıklardan kurtulmak ve çeşitli beklentileri karşılamak için üretilmiş terapötik eserlerdir. Osmanlı mühürleri içerisinde geniş bir yer kaplayan tılsım mühürlerin, müzelerde tam tasniflerinin yapılamadığı ve bazı müzelerde tekke objeleri içerisinde yer verildiği görülmüştür. Çalışmada, Anadolu’dan 14 farklı müzeden Osmanlı dönemine ait 27’si madeni, 2’si akik olmak üzere toplam 29 tılsım mühür incelenmektedir. Mühürler, müzelere ağırlıklı olarak satın alma yoluyla kazandırılmıştır. İncelenen örneklerin farklı içerik ve şekillerde olmasına özen gösterilmiştir. Müzelerdeki örneklerin sayısal azlığı örneklerin bir araya getirilerek toplu değerlendirilmesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Çalışma, incelenen örneklerin diğer mühürlerden farkını, içeriklerini/(metinleri), yapılış amaçlarını ve kullanımlarını ortaya koymayı hedeflemektedir. Tılsım mühürlerin, literatürde ve müzelerde derviş/ tekke mühürleri olarak ele alınması nedeniyle özellikle teknik ayrımın bilimsel örnekler üzerinden yapılabilmesi ve Osmanlı mühürleri içerisindeki yerinin çıkarılması bu çalışmanın en önemli amacını oluşturmaktadır. İncelenen örneklerde; tamamı el işi olarak üretilmiş orijinal tılsım mühürlerin hiçbirinin üzerinde yapılış amaçlarının belir= tilmediği görülmüştür. Sadece tek bir örneğin sevgi/muhabbet tılsımı olarak yapıldığı ve içeriğinde de talip ile matlubun adlarının gizlendiği ortaya çıkarılmıştır. Örneklerin içerik anlamları; şifa, korunma, sevgi tılsımı gibi çok kapsamlı istek ve beklentiler için yapıldıklarını ortaya koymaktadır. Vefklerle yazılan içeriklerin daha ezoterik olması tılsım mühürlerin olumsuz içerikler için de üretilmiş olabileceği ihtimalini güçlendirmektedir. Bazı örneklerin; vefk düzenleri, ebced karşılıkları ve çeşitli semboller içermesi nedeniyle gizemlerinin tam olarak çözülmesinin zor olacağı anlaşılmıştır.

Talisman seals, which constitute an important part of the Ottoman cultural heritage and memory, are therapeutic works produced to protect the body, remove mental illnesses and meet various expectations in the Ottoman Empire. It has been observed that the seals, which occupy a large place among the Ottoman seals, could not be fully classified in the museums, and they were included in the lodge objects in some museums. In the study, 29 talisman seals, 27 of which are metal and 2 of which are agate, belonging to the Ottoman period from 14 different museums from Anatolia are examined. Seals were brought to museums mainly through purchase. Care has been taken to ensure that the samples examined are of different contents and shapes. The scarcity of specimens in museums has revealed the need for the collective evaluation of specimens by bringing them together. The study aims to reveal the difference in the examined samples and other seals in terms of their contents/(texts) and uses. As talisman seals are considered as dervish/lodge seals in literature and museums, the most important purpose of this study is to make the technical distinction through scientific examples and to determine their place in Ottoman seals. In the samples examined, it has been observed that none of the original talisman seals, all of which were handcrafted, had their purpose specified on them. It turned out that only one example was made as a love/affection talisman and that the names of the suitor and the matlub(desired person) were hidden in its content. The content meanings of the examples reveal that they were made for very comprehensive wishes and expectations such as healing, protection, and love talismans. The fact that the content written in vefk/(magical square) is more esoteric strengthens the possibility that the seals may also have been produced for negative content. Some examples; It has been understood that it will be difficult to fully solve its mysteries because it contains vefk orders, abjad/(letter/ number/symbol)equivalents and various symbols.