Yatırım Aracı Olarak Kaldıraçlı/Marjlı Forex İşlemi ve Fıkhî Değerlendirmesi
Yatırım Aracı Olarak Kaldıraçlı/Marjlı Forex İşlemi ve Fıkhî Değerlendirmesi
Yazar: Samar, Mahmut
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 18 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Forex,Döviz,Kaldıraç,Sarf,Fıkıh,İslami Finans

Günümüz dövizpiyasalarında bedellerin vadeli olup olmamasına göre “spot (peşin)” ve “türev(vadeli)” olmak üzere iki tür işlem vardır. Spot döviz işlemleri genelde sahipolunan paralarla yapılır. Ancak bankaların müşterilerine ellerindeki paramiktarından çok daha fazla miktarda döviz alıp satma limiti tanıdığı durumlarda söz konusudur. Bankacılık literatüründe bu işleme kısaca “marjlı fx” veya“forex işlemi” denmektedir. Forex, döviz alım satımının İngilizce karşılığıolan Foreign Exchnage ifadesinin kısaltılmasıdır. Arap dünyasında el-bey‘ubi’l-hâmiş (البيع بالهامش) adıyla anılır. Esasitibariyle forex, bir ülkenin para birimi karşılığında başka bir ülke parasınınalımı ya da satımı olarak tanımlanmaktadır. Marjlı forex işlemi ise birsözleşme kapsamında bankanın müşteriye, yatıracağı teminat miktarının belirlibir katı kadar döviz alıp satma limiti tanıması olarak tanımlanmaktadır. Forexpiyasası, dünyanın hem en büyük hem de en hızlı gelişen finansal piyasalarındanbirisidir. Bu piyasadaki likidite, dünyanın temel hisse senetleri borsalarınıntoplamından daha fazladır. Merkez bankaları ticari bankalar, döviz borsaları,yatırım fonları, uluslararası ticaret şirketleri, aracı kurumlar ve özelşahıslar forex piyasasının katılımcılarıdır. Forex işlemini cazip kılansebepler olmakla birlikte oldukça riskli bir piyasadır. İslam hukukunda sarfakdi kapsamında ele alınan paraların alım satımı konusu üzerinde titizlikledurulmuş, Kitap, sünnet ve genel ilkeler ışığında hukuki çerçevesibelirlenmiştir. Para mübadelesi işlemlerinde İslam hukukçularının en çoküzerinde durdukları husus, her iki bedelin de peşin olmasıdır. İşte kaldıraçlıforex işleminde bedellerin peşin olmaması ve karışık bir muhtevaya sahip olmasıve fıkıhtaki sarf akdi prensiplerine uygun düşmeyen unsurlar içerdiği içinforexin İslam hukukuna göre geçerli bir işlem olup olmadığı hususu işdünyasında merak konusudur. Makalemizde kaldıraçlı forex işlemi sarf akdi baştaolmak üzere karz akdi, madumun satımı ve safkateyn yasağı açısından tahliledilecektir.

Günümüz dövizpiyasalarında bedellerin vadeli olup olmamasına göre “spot (peşin)” ve “türev(vadeli)” olmak üzere iki tür işlem vardır. Spot döviz işlemleri genelde sahipolunan paralarla yapılır. Ancak bankaların müşterilerine ellerindeki paramiktarından çok daha fazla miktarda döviz alıp satma limiti tanıdığı durumlarda söz konusudur. Bankacılık literatüründe bu işleme kısaca “marjlı fx” veya“forex işlemi” denmektedir. Forex, döviz alım satımının İngilizce karşılığıolan Foreign Exchnage ifadesinin kısaltılmasıdır. Arap dünyasında el-bey‘ubi’l-hâmiş (البيع بالهامش) adıyla anılır. Esasitibariyle forex, bir ülkenin para birimi karşılığında başka bir ülke parasınınalımı ya da satımı olarak tanımlanmaktadır. Marjlı forex işlemi ise birsözleşme kapsamında bankanın müşteriye, yatıracağı teminat miktarının belirlibir katı kadar döviz alıp satma limiti tanıması olarak tanımlanmaktadır. Forexpiyasası, dünyanın hem en büyük hem de en hızlı gelişen finansal piyasalarındanbirisidir. Bu piyasadaki likidite, dünyanın temel hisse senetleri borsalarınıntoplamından daha fazladır. Merkez bankaları ticari bankalar, döviz borsaları,yatırım fonları, uluslararası ticaret şirketleri, aracı kurumlar ve özelşahıslar forex piyasasının katılımcılarıdır. Forex işlemini cazip kılansebepler olmakla birlikte oldukça riskli bir piyasadır. İslam hukukunda sarfakdi kapsamında ele alınan paraların alım satımı konusu üzerinde titizlikledurulmuş, Kitap, sünnet ve genel ilkeler ışığında hukuki çerçevesibelirlenmiştir. Para mübadelesi işlemlerinde İslam hukukçularının en çoküzerinde durdukları husus, her iki bedelin de peşin olmasıdır. İşte kaldıraçlıforex işleminde bedellerin peşin olmaması ve karışık bir muhtevaya sahip olmasıve fıkıhtaki sarf akdi prensiplerine uygun düşmeyen unsurlar içerdiği içinforexin İslam hukukuna göre geçerli bir işlem olup olmadığı hususu işdünyasında merak konusudur. Makalemizde kaldıraçlı forex işlemi sarf akdi baştaolmak üzere karz akdi, madumun satımı ve safkateyn yasağı açısından tahliledilecektir.