Tıbbî Teoride Geçiş Döneminin Bir Örneği: Halid İzzet Bey ve Hıfzı’s-Sıhha’sı
An Example of a Transitional Period in Medical Theory: Halid İzzet Bey and his Hıfzu’s-Sıhha
Yazar: Göksu, Ahmet; Afyoncu, Fatma
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 22, 2023
Anahtar kelimeler: Historical Studies (Other) ; Tarihsel Çalışmalar (Diğer) ; Askeri doktor,Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane,toplum sağlığı,hıfzıssıhha ; Military doctor,public health,sanitation

Bu çalışmanın amacı 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde yetişmiş bir askeri doktorunhayatını ortaya çıkarmak, onun sergüzeşti üzerinden bu yüzyıldaki yenilikleri takipetmek ve kaleme aldığı Hıfzıssıhha adlı eserini değerlendirmektir. Halid İzzet Bey(ö.1922) 19. yüzyılda yetişmiş bir Osmanlı askeri doktorudur ve cerrahtır. Bu yüzyılOsmanlı Devleti’nde hem askeri alanda hem tıp alanında gelişmelerin yaşandığı birdönemdir. Halid İzzet Bey, Mekteb-i İdadi-i Tıbbiye-i Şahane’de (Tıp Lisesi) okumuş,oradan modern tıp eğitimi verilen Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de tahsilini tamamlamıştır.Haydarpaşa Askeri Hastanesi’nde, Hamidiye Etfal Hastanesi’nde ve Darülaceze’de görevyapmış, memuriyetinin son yıllarında Makedonya’da İştib Hastanesi’nde çalışmıştır.Tercüme ettiği iki kitaba ek olarak, telif ettiği “Hıfzıssıhha” adlı eseri, onun toplumsağlığı konusunda sorumluluk alan bir hekim olduğunu göstermektedir. Eserini kaleme almasındaki amacı, ders kitabı olarak okutulmasıdır ve hedef kitlesi orta kademedekiöğrencilerdir. Eserde gençlerin hem içinde bulundukları yaşı sağlıklı geçirmeleri içinyapmaları gerekenler sıralanmakta, hem de ileriki yaşamlarında evlilik ve ebeveynlikile ilgili dikkat etmeleri gereken konular anlatılmaktadır. Modern tıp eğitimi almış birtabibin, eserinin bazı bölümlerinin teorik alt yapısını Hipokrat’tan o güne değin süregelenhümoral patoloji üzerine kurması, çağındaki bakteriyolojik gelişmeleri takip etmekleberaber bu gelişmeleri miyazmacı bir perspektiften yorumlaması eserde dikkat çekenhususlardır. Bu yaklaşım da çağın ruhunu yansıtan güzel bir örnektir.

The aim of this study is to reveal the life of a military doctor who grew up in theOttoman Empire in the 19th century, to follow the innovations in this century throughhis story and to evaluate his work titled Hıfzıssıhha. Halid İzzet Bey (d.1922) was anOttoman military doctor and surgeon who grew up in the 19th century. This century wasa period of developments in both the military and medical fields in the Ottoman Empire.Halid İzzet Bey studied at Mekteb-i İdadi-i Tıbbiye-i Şahane (Medical High School) andthen completed his education at Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, where modern medicinewas taught. He worked at Haydarpaşa Military Hospital, Hamidiye Etfal Hospital andDarülaceze, and in the last years of his civil service, he worked at Istib Hospital inMacedonia. In addition to the two books he translated, his work titled “Hıfzıssıhha” (Sanitation)shows that he was a doctor who took responsibility for public health. The aimof his work is to be taught as a textbook and its target audience is middle level students.The work lists the things that young people should do in order to spend their currentage in good health, as well as the issues they should pay attention to regarding marriageand parenthood in their later life. It is noteworthy that a physician trained in modernmedicine bases some parts of his work on humoral pathology, which has been goingon since Hippocrates, and interprets these developments from a miasmatic perspective,while following the bacteriological developments of his time. This approach is a goodexample reflecting the spirit of the age.