hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Hadislerin Anlaşılmasında Bağlamın Önemi
Hadislerin Anlaşılmasında Bağlamın Önemi
Yazar: Özcan, Kemal
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 14 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: Hadis, sünnet, bağlam, coğrafya, câhiliye, kültür

Bir metnin anlaşılabilmesi için onun, kim tarafından, kime, hangi sıfatla, nerede, ne zaman ve niçin söylendiğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Aynı durum Hz. Peygamberin hadisleri için de geçerlidir. Zira elimizdeki hadis metinlerini doğru anlayabilmek ve Hz. Peygamberin maksadını kavrayabilmek, söz konusu soruların cevaplarına ulaşılmak ile mümkün olacaktır. Bu yöntem uygulanmadığında iki hataya düşüldüğü görülmektedir. Birincisi hadislerin zaman ve mekân üstü olduğu düşüncesiyle tarihsel bağlamın göz ardı edilmesidir. Diğeri ise Hz. Peygamberin I./VII. yüzyıl coğrafyasında yaşayan insanları muhatap alarak söylediği bazı ifadelerin günümüz değer yargılarıyla eleştiriye tabi tutulmasıdır. Bu makalede hadislerin doğru anlaşılabilmesi için, onların dile getirildikleri dönemin şartlarının bilinmesi gerekliliği üzerinde durulmuş ve bu durum örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.

Bir metnin anlaşılabilmesi için onun, kim tarafından, kime, hangi sıfatla, nerede, ne zaman ve niçin söylendiğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Aynı durum Hz. Peygamberin hadisleri için de geçerlidir. Zira elimizdeki hadis metinlerini doğru anlayabilmek ve Hz. Peygamberin maksadını kavrayabilmek, söz konusu soruların cevaplarına ulaşılmak ile mümkün olacaktır. Bu yöntem uygulanmadığında iki hataya düşüldüğü görülmektedir. Birincisi hadislerin zaman ve mekân üstü olduğu düşüncesiyle tarihsel bağlamın göz ardı edilmesidir. Diğeri ise Hz. Peygamberin I./VII. yüzyıl coğrafyasında yaşayan insanları muhatap alarak söylediği bazı ifadelerin günümüz değer yargılarıyla eleştiriye tabi tutulmasıdır. Bu makalede hadislerin doğru anlaşılabilmesi için, onların dile getirildikleri dönemin şartlarının bilinmesi gerekliliği üzerinde durulmuş ve bu durum örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.
İbn Sînâ’nın Varlık Felsefesinde İşrâkî Eğilimler
İbn Sînâ’nın Varlık Felsefesinde İşrâkî Eğilimler
Yazar: Çev. Haci Sağlık, Muhammed Muhammed Rızâyî - Ahmet Saâdet
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 14 No. 2, 2015
Anahtar kelimeler: İbn Sînâ, meşşâi, işrâk, Aristo, ontoloji, aklî irfân

Bu makale, İbn Sînâ hakkında yaygın olan kanaatin aksine, onun düşüncesinden yenilikçi görüşlerini ele alıp ispatlamayı amaçlamaktadır. Bu görüşe göre İbn Sînâ istidlâlî düşüncelere ek olarak, irfânî ve işrâkî düşüncelerden de yararlanmıştır; fakat onun işrâkî görüşleri didaktik istidlâllerinde ve İbn Sînâcı ekollerde gizli kalmıştır. Yani bu yazının amacı “aklî irfan” diye yorumlanabilen kişisel ve aklî tecrübeyi açmaktır. Bu görüşe (aklî irfana göre) göre İbn Sînâ’nın işrâkî risaleleri ve aynı şekilde onun el-İşârât ve’t-Tenbîhât’ının üçlü nematları-hepsi- yapı, görüş ve hedef olarak bir birliğe sahiptir.  Ayrıca İbn Sînâ’nın felsefe külliyeti de bir düzene ve tek yapıya sahiptir. Bu düşünceler sadece onun işrâkî risaleler ile İşârât’ın son üç faslında ve satır aralarında yer almazlar, aynı zamanda onun felsefî sistemini oluşturan metinlerinde ve düşüncesinde onun diğer yazılarıyla beraber birlik amacını takip ederler. Buna göre İbn Sînâ’nın varlık anlayışı Aristo’nun varlık anlayışından farklıdır.

Bu makale, İbn Sînâ hakkında yaygın olan kanaatin aksine, onun düşüncesinden yenilikçi görüşlerini ele alıp ispatlamayı amaçlamaktadır. Bu görüşe göre İbn Sînâ istidlâlî düşüncelere ek olarak, irfânî ve işrâkî düşüncelerden de yararlanmıştır; fakat onun işrâkî görüşleri didaktik istidlâllerinde ve İbn Sînâcı ekollerde gizli kalmıştır. Yani bu yazının amacı “aklî irfan” diye yorumlanabilen kişisel ve aklî tecrübeyi açmaktır. Bu görüşe (aklî irfana göre) göre İbn Sînâ’nın işrâkî risaleleri ve aynı şekilde onun el-İşârât ve’t-Tenbîhât’ının üçlü nematları-hepsi- yapı, görüş ve hedef olarak bir birliğe sahiptir.  Ayrıca İbn Sînâ’nın felsefe külliyeti de bir düzene ve tek yapıya sahiptir. Bu düşünceler sadece onun işrâkî risaleler ile İşârât’ın son üç faslında ve satır aralarında yer almazlar, aynı zamanda onun felsefî sistemini oluşturan metinlerinde ve düşüncesinde onun diğer yazılarıyla beraber birlik amacını takip ederler. Buna göre İbn Sînâ’nın varlık anlayışı Aristo’nun varlık anlayışından farklıdır.
12. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi (03-04 Eylül 2014, Kazan/Tataristan)
12. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi (03-04 Eylül 2014, Kazan/Tataristan)
Yazar: Tatlı, Bekir
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 14 No. 2, 2015

Avrupa’nın doğusundan Uzak Asya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada hüküm süren başlıca jeopolitik unsur olarak tarif edilen “Türk Dünyası”, üzerinde kapsamlı müzakereleri hak eden tarihî bir gerçeklik olarak önümüzde durmaktadır. Artık geleneksel hale gelen ve son üçü, Türk dünyasının en önemli başkentleri arasında yer alan Bakü-Azerbaycan (2011), Kırım-Ukrayna (2012) ve Celalabat-Kırgızistan’da (2013) gerçekleştirilen sosyal bilimler kongrelerinin 12.si 03-04 Eylül 2014 tarihleri arasında “Türk Dünyası 2014 Kültür Başkenti” ve Türklerin kadim atayurdu Kazan’da icra edilmiştir. 12. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi’nde, Türk dünyasındaki kültürel ve ekonomik işbirliği potansiyelini etraflıca tartışma hedefi doğrultusunda, Antropoloji, Arkeoloji, Coğrafya, Tarih, Türk Dili ve Kültürü, Töre Bilim ve Ahlâkî Değerler, Din, Ekonomi, Maliye, Hukuk, İletişim, İstatistik, Kamu Yönetimi, Siyaset Bilimi, Uluslararası İlişkiler, Sosyoloji, Psikoloji, Felsefe, Bilim Felsefesi ve Yöntem Bilim, Eğitim Bilimleri, Çevresel Sorunlar ve Sağlık, Spor, Turizm, Girişimcilik, Yönetim ve Organizasyon, Üretim ve Pazarlama, Muhasebe ve Finans vb. başlıklar altında hazırlanan ve önemli bir kısmı özgün bilimsel tebliğler sunulmuştur.

Avrupa’nın doğusundan Uzak Asya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada hüküm süren başlıca jeopolitik unsur olarak tarif edilen “Türk Dünyası”, üzerinde kapsamlı müzakereleri hak eden tarihî bir gerçeklik olarak önümüzde durmaktadır. Artık geleneksel hale gelen ve son üçü, Türk dünyasının en önemli başkentleri arasında yer alan Bakü-Azerbaycan (2011), Kırım-Ukrayna (2012) ve Celalabat-Kırgızistan’da (2013) gerçekleştirilen sosyal bilimler kongrelerinin 12.si 03-04 Eylül 2014 tarihleri arasında “Türk Dünyası 2014 Kültür Başkenti” ve Türklerin kadim atayurdu Kazan’da icra edilmiştir. 12. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi’nde, Türk dünyasındaki kültürel ve ekonomik işbirliği potansiyelini etraflıca tartışma hedefi doğrultusunda, Antropoloji, Arkeoloji, Coğrafya, Tarih, Türk Dili ve Kültürü, Töre Bilim ve Ahlâkî Değerler, Din, Ekonomi, Maliye, Hukuk, İletişim, İstatistik, Kamu Yönetimi, Siyaset Bilimi, Uluslararası İlişkiler, Sosyoloji, Psikoloji, Felsefe, Bilim Felsefesi ve Yöntem Bilim, Eğitim Bilimleri, Çevresel Sorunlar ve Sağlık, Spor, Turizm, Girişimcilik, Yönetim ve Organizasyon, Üretim ve Pazarlama, Muhasebe ve Finans vb. başlıklar altında hazırlanan ve önemli bir kısmı özgün bilimsel tebliğler sunulmuştur.
Doğu-Batı Tartışmaları (Hasan Hanefi-Muhammed Abid el-Cabiri)
Doğu-Batı Tartışmaları (Hasan Hanefi-Muhammed Abid el-Cabiri)
Yazar: Yıldırım, Tamer
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 14 No. 2, 2015

Kitapta çağdaş iki Müslüman fikir insanı Hasan Hanefi ve merhum Muhammed Abid el-Cabiri’nin yazıları yer almaktadır. Bu yazılar 80’li yıllarda yazılmış ve el-Yevm es-Sab’i adlı dergide yayınlanmıştır. Makaleler mektup tarzında oluşturuldukları için okunmaları son derece kolay ve anlaşılır bir üsluba sahiptir. Makalelerin bazılarında el-Cabiri bazılarında da Hanefi konu hakkında daha derinlikli bilgiler vermektedir. Bu husus büyük ölçüde ilgili konulardaki kişisel ilgilerinden kaynaklanmaktadır.

Kitapta çağdaş iki Müslüman fikir insanı Hasan Hanefi ve merhum Muhammed Abid el-Cabiri’nin yazıları yer almaktadır. Bu yazılar 80’li yıllarda yazılmış ve el-Yevm es-Sab’i adlı dergide yayınlanmıştır. Makaleler mektup tarzında oluşturuldukları için okunmaları son derece kolay ve anlaşılır bir üsluba sahiptir. Makalelerin bazılarında el-Cabiri bazılarında da Hanefi konu hakkında daha derinlikli bilgiler vermektedir. Bu husus büyük ölçüde ilgili konulardaki kişisel ilgilerinden kaynaklanmaktadır.
Bir Mücadele Adamı Hasan Basri Çantay’daki (1887-1964) Vatan Sevgisinin Kur’ânî ve Nebevî Temelleri
Bir Mücadele Adamı Hasan Basri Çantay’daki (1887-1964) Vatan Sevgisinin Kur’ânî ve Nebevî Temelleri
Yazar: Tatlı, Bekir
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Hasan Basri Çantay, Kur’ân, sünnet, millî mücadele, vatan sevgisi

Bu çalışmamızda Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu buhran dolu yıllarda yetişmiş olan büyük fikir adamı Hasan Basri Çantay’ın mücadele dolu hayatında kendisine ruh ve ilham veren Kur’ânî ve Nebevî esaslar tespit edilmeye çalışılmıştır. Onun eserlerinden ve kendisi hakkında yazılıp çizilenlerden hareketle yaptığımız bu tespitler göstermektedir ki Çantay, son derece geniş bir Kur’ân ve Sünnet bilgisine sahip bir bilim adamı ve kahraman bir mücahittir. Kendisi aynı zamanda İstiklâl Marşı şairimiz Mehmet Âkif Ersoy’u millî marşımızı yazmak için ikna eden kişi olarak bilinmektedir. Çantay vatan ve millet sevgisiyle yanıp tutuşan bir âlim olmakla birlikte, aynı zamanda özellikle Rasûlullah’ın hadislerinden aldığı ilhamla, savaş dolu yılların getirdiği bitkinlik ve tükenmişlik içerisinde tembel bir şekilde köşesine çekilen, kendisini çevreleyen yakın tehlikenin farkında olmayan şuursuz halk kitlelerini uyarmayı da vazife edinmiş ve bu uğurda adeta gözüne uyku girmemiştir. Onun ve arkadaşlarının giriştikleri azimli mücadele sayesinde bizler bugün onlara göre çok daha rahat ve huzurlu bir vatan toprağı üzerinde yaşayabilmekteyiz.

Bu çalışmamızda Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu buhran dolu yıllarda yetişmiş olan büyük fikir adamı Hasan Basri Çantay’ın mücadele dolu hayatında kendisine ruh ve ilham veren Kur’ânî ve Nebevî esaslar tespit edilmeye çalışılmıştır. Onun eserlerinden ve kendisi hakkında yazılıp çizilenlerden hareketle yaptığımız bu tespitler göstermektedir ki Çantay, son derece geniş bir Kur’ân ve Sünnet bilgisine sahip bir bilim adamı ve kahraman bir mücahittir. Kendisi aynı zamanda İstiklâl Marşı şairimiz Mehmet Âkif Ersoy’u millî marşımızı yazmak için ikna eden kişi olarak bilinmektedir. Çantay vatan ve millet sevgisiyle yanıp tutuşan bir âlim olmakla birlikte, aynı zamanda özellikle Rasûlullah’ın hadislerinden aldığı ilhamla, savaş dolu yılların getirdiği bitkinlik ve tükenmişlik içerisinde tembel bir şekilde köşesine çekilen, kendisini çevreleyen yakın tehlikenin farkında olmayan şuursuz halk kitlelerini uyarmayı da vazife edinmiş ve bu uğurda adeta gözüne uyku girmemiştir. Onun ve arkadaşlarının giriştikleri azimli mücadele sayesinde bizler bugün onlara göre çok daha rahat ve huzurlu bir vatan toprağı üzerinde yaşayabilmekteyiz.
Cumhuriyet Dönemi Din Öğretimi Programlarında Farklı Din Anlayışlarına Ayrılan Yer
Cumhuriyet Dönemi Din Öğretimi Programlarında Farklı Din Anlayışlarına Ayrılan Yer
Yazar: Yürük, Tuğrul
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Din öğretimi programları, farklı din anlayışları, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi

Çalışmanın temel amacı, Cumhuriyet dönemi din öğretimi programlarının İslamiyet dışındaki dinlere ve İslamiyet içindeki yorum farklılıklarına ne oranda yer verdiğini tespit etmektir. Bu amaç çerçevesinde Cumhuriyet dönemi programları incelendiğinde 2000 yılında hazırlanan İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarının farklı din anlayışlarına olumlu bakış açısının kazandırılmasının hedeflenmesi açısından önemli bir dönüm noktası oluşturduğu tespit edilmiştir. Cumhuriyet döneminde ilk defa 1956 Ortaokullar ve Bunlara Muadil Diğer Okullar İçin Din Dersleri Programı ile İslam merkezli olmakla birlikte farklı dinler ile ilgili bilgiler programlara girmeye başlamış ancak farklı dinlerden ilk defa 1976 Ortaokul Din Dersi Programında ismen bahsedilmiştir. Cumhuriyet dönemi din öğretimi programlarında İslamiyet içindeki farklı yorumlara ise ilk defa 2000 yılında hazırlanan İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarında “Dindeki Anlayış Farklılıkları” ünitesi ile yer verilmiştir. 2005 Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi Öğretim Programında dört Sünni fıkhi-amelî mezheple birlikte Caferilik mezhebine de yer verilerek önemli bir adım atılmıştır.

Çalışmanın temel amacı, Cumhuriyet dönemi din öğretimi programlarının İslamiyet dışındaki dinlere ve İslamiyet içindeki yorum farklılıklarına ne oranda yer verdiğini tespit etmektir. Bu amaç çerçevesinde Cumhuriyet dönemi programları incelendiğinde 2000 yılında hazırlanan İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarının farklı din anlayışlarına olumlu bakış açısının kazandırılmasının hedeflenmesi açısından önemli bir dönüm noktası oluşturduğu tespit edilmiştir. Cumhuriyet döneminde ilk defa 1956 Ortaokullar ve Bunlara Muadil Diğer Okullar İçin Din Dersleri Programı ile İslam merkezli olmakla birlikte farklı dinler ile ilgili bilgiler programlara girmeye başlamış ancak farklı dinlerden ilk defa 1976 Ortaokul Din Dersi Programında ismen bahsedilmiştir. Cumhuriyet dönemi din öğretimi programlarında İslamiyet içindeki farklı yorumlara ise ilk defa 2000 yılında hazırlanan İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarında “Dindeki Anlayış Farklılıkları” ünitesi ile yer verilmiştir. 2005 Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi Öğretim Programında dört Sünni fıkhi-amelî mezheple birlikte Caferilik mezhebine de yer verilerek önemli bir adım atılmıştır.
Nehhâs’ın İʻrâbu’l-Kur’ân’ında “Lahn” Tartışmalarına Konu Olan Kırâatlerin Değerlendirilmesi
Nehhâs’ın İʻrâbu’l-Kur’ân’ında “Lahn” Tartışmalarına Konu Olan Kırâatlerin Değerlendirilmesi
Yazar: Temel, Ali
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Lahn, kırâat, Ebû Ca‘fer en-Nehhâs, İ‘râbu’l-Kur’ân, dilbilimsel tefsir

Öteden beri dilbilimciler kırâatleri dilin bir unsuru olarak görme ve Arap dilinin kullanım özelliklerine göre değerlendirme eğilimindedirler. Özellikle İslami ilimlere yönelik tedvin faaliyetlerinin yoğun olarak sürdürüldüğü ilk dönemlerde dilbilimciler kırâatlerin dilsel referanslarını irdelemişler ve bazen kırâatleri dil açısından eleştirmiş yerine göre de kırâatler arasında tercihte bulunmuşlardır. Dilbilimcilerin kırâatlere yönelttikleri bu eleştiriler içerisinde en ağır olanı hiç şüphesiz kırâatlerin Arap dili açısından hatalı oldukları anlamına gelen lahn ithamıdır. Dilbilimcilerin kırâatlere yönelik bu farklı yaklaşımları sonraki dönem âlimleri tarafından eleştirilmiştir. Filolog müfessir Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın (ö. 338/950) İ‘râbu’l-Kur’ân’ı, ilk dönem dil ve kırâat âlimlerinin görüşlerini ihtiva etmesi açısından, Arap dili için olduğu kadar kırâatler için de önemli bir kaynak durumundadır. Nehhâs bu konulara dair kendisinden önceki dönemde ortaya atılan görüşleri eserinde derlemiş ve kendi düşüncelerini aktarmıştır. Bu çalışma dilcilerin lahn ithamında bulundukları kırâatleri Nehhâs’ın söz konusu eseri bağlamında inceleyerek ilk dönem dil ve kırâat âlimlerinin lahn olgusuna ve kırâatlere yaklaşımlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Öteden beri dilbilimciler kırâatleri dilin bir unsuru olarak görme ve Arap dilinin kullanım özelliklerine göre değerlendirme eğilimindedirler. Özellikle İslami ilimlere yönelik tedvin faaliyetlerinin yoğun olarak sürdürüldüğü ilk dönemlerde dilbilimciler kırâatlerin dilsel referanslarını irdelemişler ve bazen kırâatleri dil açısından eleştirmiş yerine göre de kırâatler arasında tercihte bulunmuşlardır. Dilbilimcilerin kırâatlere yönelttikleri bu eleştiriler içerisinde en ağır olanı hiç şüphesiz kırâatlerin Arap dili açısından hatalı oldukları anlamına gelen lahn ithamıdır. Dilbilimcilerin kırâatlere yönelik bu farklı yaklaşımları sonraki dönem âlimleri tarafından eleştirilmiştir. Filolog müfessir Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın (ö. 338/950) İ‘râbu’l-Kur’ân’ı, ilk dönem dil ve kırâat âlimlerinin görüşlerini ihtiva etmesi açısından, Arap dili için olduğu kadar kırâatler için de önemli bir kaynak durumundadır. Nehhâs bu konulara dair kendisinden önceki dönemde ortaya atılan görüşleri eserinde derlemiş ve kendi düşüncelerini aktarmıştır. Bu çalışma dilcilerin lahn ithamında bulundukları kırâatleri Nehhâs’ın söz konusu eseri bağlamında inceleyerek ilk dönem dil ve kırâat âlimlerinin lahn olgusuna ve kırâatlere yaklaşımlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Alman Tarih Ders Kitabında Hz. Peygamber Dönemi
Alman Tarih Ders Kitabında Hz. Peygamber Dönemi
Yazar: Orhan Tuna, Saim YILMAZ-
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Alman tarih ders kitabı, Hz. Muhammed, Mekke, Medine, İslâm

Bu makalede, Almanya’da Niedersachsen eyaletine bağlı Gymnasium (lise) okullarında okutulan Geschichte und Geschehen 3 isimli tarih ders kitabındaki Hz. Peygamber dönemiyle ilgili bilgiler incelenecektir. Üç sayfada ele alınan Hz. Peygamber dönemi, “Muhammed, Allah’ın Peygamberi” ismini taşımaktadır. Bu çalışmada, verilen bilgilerin muhteva açısından tahlil ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Aktarılan bilgilerin İslâm tarihi kaynaklarında yer alan bilgilerle örtüşüp örtüşmediğinin tespiti yapılırken; yorumlar ve anlatımda kullanılan üslup, objektiflik ve ötekinin kutsalına saygı kriterleri açısından değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Bu makalede, Almanya’da Niedersachsen eyaletine bağlı Gymnasium (lise) okullarında okutulan Geschichte und Geschehen 3 isimli tarih ders kitabındaki Hz. Peygamber dönemiyle ilgili bilgiler incelenecektir. Üç sayfada ele alınan Hz. Peygamber dönemi, “Muhammed, Allah’ın Peygamberi” ismini taşımaktadır. Bu çalışmada, verilen bilgilerin muhteva açısından tahlil ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Aktarılan bilgilerin İslâm tarihi kaynaklarında yer alan bilgilerle örtüşüp örtüşmediğinin tespiti yapılırken; yorumlar ve anlatımda kullanılan üslup, objektiflik ve ötekinin kutsalına saygı kriterleri açısından değerlendirilmeye çalışılacaktır.
İbn Ebi’l-İzz el-Hanefi ve Muhammed b. Ali es-Senûsî Örneğinde Kuzey Afrika’da İctihad Hareketleri
İbn Ebi’l-İzz el-Hanefi ve Muhammed b. Ali es-Senûsî Örneğinde Kuzey Afrika’da İctihad Hareketleri
Yazar: İnanır, Ahmet
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: İbn Ebi’l-İzz el-Hanefî, Muhammed b. Ali es-Senûsî, ictihad, ittibâ’, taklit

Bu çalışma, birbirinden farklı asırlarda Kuzey Afrika’da yaşayan iki fakihin ictihad anlayışlarını karşılaştırmak suretiyle ictihad tartışmalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Araştırmamıza konu olan fakihlerden biri İbn Ebi’l-İzz el-Hanefî, diğeri ise Muhammed b. Ali es-Senûsî’dir. Her iki fakih yaşadıkları dönemin hâkim hukuk anlayışına muhalefet ederek taklid ve taassub yerine ittibâ‘ ve ictihâda yönelmiştir. Ancak bu fakihlerin döneminin siyasi, hukuki ve sosyal şartlarını dikkate almadan sadece ilmî sâiklerle ictihad teşebbüsünde bulundukları görülmektedir. Fakat dönemin din ve devlet adamlarının ise onların bu teşebbüslerini mevcut hukuk sistemini işlevsiz kılacak, hukuki birliği ortadan kaldıracak, ümmette ayrılığı daha da artıracak tehlikeli bir yöneliş olarak değerlendirmişlerdir. Neticede ictihadı bir zorunluluk olarak dayatacak şartlar henüz olgunlaşmadığından her iki âlimin gayretleri tarihi sürecin yönünü değiştirmede yeterli olmamıştır. Fakat onlar, XIX. asrın sonlarında ve XX. asrın başlarında İslam dünyasında pek yoğun bir şekilde yapılan ıslah ve tecdid tartışmalarının öncüsü olmuşlardır.

Bu çalışma, birbirinden farklı asırlarda Kuzey Afrika’da yaşayan iki fakihin ictihad anlayışlarını karşılaştırmak suretiyle ictihad tartışmalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Araştırmamıza konu olan fakihlerden biri İbn Ebi’l-İzz el-Hanefî, diğeri ise Muhammed b. Ali es-Senûsî’dir. Her iki fakih yaşadıkları dönemin hâkim hukuk anlayışına muhalefet ederek taklid ve taassub yerine ittibâ‘ ve ictihâda yönelmiştir. Ancak bu fakihlerin döneminin siyasi, hukuki ve sosyal şartlarını dikkate almadan sadece ilmî sâiklerle ictihad teşebbüsünde bulundukları görülmektedir. Fakat dönemin din ve devlet adamlarının ise onların bu teşebbüslerini mevcut hukuk sistemini işlevsiz kılacak, hukuki birliği ortadan kaldıracak, ümmette ayrılığı daha da artıracak tehlikeli bir yöneliş olarak değerlendirmişlerdir. Neticede ictihadı bir zorunluluk olarak dayatacak şartlar henüz olgunlaşmadığından her iki âlimin gayretleri tarihi sürecin yönünü değiştirmede yeterli olmamıştır. Fakat onlar, XIX. asrın sonlarında ve XX. asrın başlarında İslam dünyasında pek yoğun bir şekilde yapılan ıslah ve tecdid tartışmalarının öncüsü olmuşlardır.
Muhammed Abduh’un Âdem Kıssasına Yaklaşımı
Muhammed Abduh’un Âdem Kıssasına Yaklaşımı
Yazar: Şola, Hanefi
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 15 No. 1, 2015
Anahtar kelimeler: Abduh, Âdem, kıssa, yorum

İslam geleneğindeki yaygın inanışa göre dünya tarihindeki ilk insan çifti Âdem ile Havvâ’dır. Ancak Muhammed Abduh (ö. 1905), bu hususta İslamî gelenekteki yaygın inanıştan farklı yorumlar ortaya koymaktadır. Abduh, Âdem ve Havvâ’nın yer aldığı kıssayı konu alan ayetlerdeki yorumlarında onların ilk insan çifti olmadıklarını söylemektedir. Ayrıca söz konusu kıssayı, insanın hayattaki evrelerini gösteren temsilî bir anlatı olarak da değerlendirmiştir. Kıssaya yönelik bu yaklaşımı ise İslam düşünce tarihindeki Bâtinî/İsmâilî geleneğe özgü yorumlarla aynı özellikler taşımaktadır. Keza bu yorumlama biçimi, modern dönemde ortaya çıkan demitolojizasyonla da benzerlik göstermektedir.

İslam geleneğindeki yaygın inanışa göre dünya tarihindeki ilk insan çifti Âdem ile Havvâ’dır. Ancak Muhammed Abduh (ö. 1905), bu hususta İslamî gelenekteki yaygın inanıştan farklı yorumlar ortaya koymaktadır. Abduh, Âdem ve Havvâ’nın yer aldığı kıssayı konu alan ayetlerdeki yorumlarında onların ilk insan çifti olmadıklarını söylemektedir. Ayrıca söz konusu kıssayı, insanın hayattaki evrelerini gösteren temsilî bir anlatı olarak da değerlendirmiştir. Kıssaya yönelik bu yaklaşımı ise İslam düşünce tarihindeki Bâtinî/İsmâilî geleneğe özgü yorumlarla aynı özellikler taşımaktadır. Keza bu yorumlama biçimi, modern dönemde ortaya çıkan demitolojizasyonla da benzerlik göstermektedir.