Nihal Atsız’daki Kemalizm: Millî ve Seküler Bir Dinin İzini Sürmek
Nihal Atsız’daki Kemalizm: Millî ve Seküler Bir Dinin İzini Sürmek
Yazar: Cengiz, Fatih Çağatay
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 44 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Kemalizm,,Türkçülük,,din,,Pozitivizm,,Sosyal Darwinizm.

Nihal Atsız ve Kemalizm üzerine yapılan akademik tartışmalar genellikle Atsız’ın resmiideoloji eleştirileri üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu eleştirilere göre, Atsız’ın soy tetkikinedayanan ırkçılığı, sulhe ve tembelliğe karşı şecaati ve savaşmayı salık vermesi, Batılılaşma’yıbir tür yozlaşma ve yabancılaşma olarak gören tavrı; Kemalizm’in Türk vatandaşlığı,muasırlaşma ve barışçıl dış politika anlayışıyla tezatlık oluşturmaktadır. Millet, medeniyetve siyaset tanımları üzerindeki farklılık, iki düşünce sistemi arasında uzlaşmaz bir çelişkigörmektedir. Bu makale bu iddiaların aksine, Atsız’ın din algısının Kemalizm’in dinselpratikleriyle örtüştüğünü, millî ve seküler bir din yaratma isteğinin Türkçülük ile Kemalizm’iortaklaştırdığını iddia etmektedir. Nihal Atsız’ın millî bir Diyanet’i dini taassuba karşımücadeleye çağırması ve tarikatların dini inhisarına karşı devletin inhisarında etno-sekülerbir din arzusu, 1930’ların Kemalist din politikalarıyla koşutluk göstermektedir. Kemalizmve Nihal Atsız’da temsil edilen Türkçü düşünce, metodolojik kaynağını pozitivizm ve SosyalDarwinizm’den alarak dini “içtimai bir mesele” olarak kavrayıp Weberci anlamda dinin‘büyüsünü bozmakta’ ve dine bakışı milliyetçi bir çerçevede ele almaktadır. Pozitivizm,teolojik ve metafizik spekülasyonlar yerine gözlem ve deneye dayanan açıklamaları bilgininkaynağı olarak sunup dinsel bilginin dogmatizmine meydan okurken, Sosyal Darwinizmmilletlerin yaşam mücadelesinde bir kurum olarak dinin arkaik bir kurum olarak kaldığınıiddia eder. Her iki düşünce de, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyılın başlarında dönemin Zeitgeist’ınıoluşturarak entelektüellerin zihin dünyasını biçimlendirmiştir. Özellikle Osmanlı’nın çöküşdöneminde ‘Devlet nasıl kurtulur?’ sorularına aranan entelektüel cevaplar, pozitivist veSosyal Darwinist güzergâhlardan geçmiştir. Din, bu geçiş alanları üzerinde her şeyden önceiktidarın bir egemenlik alanı değil, sosyal bir müessese olarak kavranmıştır. Kemalizm’inAydınlanma geleneğinden gelerek siyasal iktidarı gökyüzünden yeryüzüne indirme çabasıgibi Atsız’ın da millî ve seküler bir dinin izini sürmesi ile mevcut kurumsal dini pozitivizmperspektifinden eleştirmesi bu iki düşünceyi ortaklaştırmaktadır. Bu yazı, 19. yüzyıl sonuve 20. yüzyılın başlarındaki pozitivist ve Sosyal Darwinist düşüncenin devlet elitlerini ve‘geleneksel aydını’ birleştiren bir düşünce olduğundan hareketle 1930’lardaki Kemalizm’inve Nihal Atsız’ın din politikaları konusunda ortaklaştığını sonucuna varmaktadır.

Nihal Atsız ve Kemalizm üzerine yapılan akademik tartışmalar genellikle Atsız’ın resmiideoloji eleştirileri üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu eleştirilere göre, Atsız’ın soy tetkikinedayanan ırkçılığı, sulhe ve tembelliğe karşı şecaati ve savaşmayı salık vermesi, Batılılaşma’yıbir tür yozlaşma ve yabancılaşma olarak gören tavrı; Kemalizm’in Türk vatandaşlığı,muasırlaşma ve barışçıl dış politika anlayışıyla tezatlık oluşturmaktadır. Millet, medeniyetve siyaset tanımları üzerindeki farklılık, iki düşünce sistemi arasında uzlaşmaz bir çelişkigörmektedir. Bu makale bu iddiaların aksine, Atsız’ın din algısının Kemalizm’in dinselpratikleriyle örtüştüğünü, millî ve seküler bir din yaratma isteğinin Türkçülük ile Kemalizm’iortaklaştırdığını iddia etmektedir. Nihal Atsız’ın millî bir Diyanet’i dini taassuba karşımücadeleye çağırması ve tarikatların dini inhisarına karşı devletin inhisarında etno-sekülerbir din arzusu, 1930’ların Kemalist din politikalarıyla koşutluk göstermektedir. Kemalizmve Nihal Atsız’da temsil edilen Türkçü düşünce, metodolojik kaynağını pozitivizm ve SosyalDarwinizm’den alarak dini “içtimai bir mesele” olarak kavrayıp Weberci anlamda dinin‘büyüsünü bozmakta’ ve dine bakışı milliyetçi bir çerçevede ele almaktadır. Pozitivizm,teolojik ve metafizik spekülasyonlar yerine gözlem ve deneye dayanan açıklamaları bilgininkaynağı olarak sunup dinsel bilginin dogmatizmine meydan okurken, Sosyal Darwinizmmilletlerin yaşam mücadelesinde bir kurum olarak dinin arkaik bir kurum olarak kaldığınıiddia eder. Her iki düşünce de, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyılın başlarında dönemin Zeitgeist’ınıoluşturarak entelektüellerin zihin dünyasını biçimlendirmiştir. Özellikle Osmanlı’nın çöküşdöneminde ‘Devlet nasıl kurtulur?’ sorularına aranan entelektüel cevaplar, pozitivist veSosyal Darwinist güzergâhlardan geçmiştir. Din, bu geçiş alanları üzerinde her şeyden önceiktidarın bir egemenlik alanı değil, sosyal bir müessese olarak kavranmıştır. Kemalizm’inAydınlanma geleneğinden gelerek siyasal iktidarı gökyüzünden yeryüzüne indirme çabasıgibi Atsız’ın da millî ve seküler bir dinin izini sürmesi ile mevcut kurumsal dini pozitivizmperspektifinden eleştirmesi bu iki düşünceyi ortaklaştırmaktadır. Bu yazı, 19. yüzyıl sonuve 20. yüzyılın başlarındaki pozitivist ve Sosyal Darwinist düşüncenin devlet elitlerini ve‘geleneksel aydını’ birleştiren bir düşünce olduğundan hareketle 1930’lardaki Kemalizm’inve Nihal Atsız’ın din politikaları konusunda ortaklaştığını sonucuna varmaktadır.