Me‘âric Sûresinin Belâgat İlmi Açısından Tahlili
Analysis of the Surah al-Ma’arij in Terms of Rhetoric
Yazar: Gümüşsoy, Abdullah
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 24, 2024
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Arabic Language,rhetoric,literary arts,Surah Al-Ma’arij ; Arap Dili,belâgat,edebî sanatlar,Me‘âric Sûresi

Mukteza-yı hale uygun, yani yerinde ve miktarınca etkili söz söyleme sanatı olaraközetlenebilecek olan belâgat ve bu ilme dair sanatlar Arap dilinde çok önemli bir yertutmaktadır. Belâgat sanatlarının en seçkin örneklerini, lafızlarındaki ahenk, sadelik,insicam ve muhataplarını etkilemedeki gücü yönüyle eşsiz bir kelam olan Kur’an-ıKerim’de bolca görmek mümkündür. Bu konu ile ilgili sûrelerin belâgat yönünü inceleyenakademik çalışmalar bulunmakla birlikte Me‘âric sûresini ele alan müstakil bir çalışmayarastlanılamamış olması hasebiyle bu çalışmada, alanda yapılacak araştırmalara katkısunması amacıyla Me‘âric sûresi belâgat özellikleri yönüyle tahlil edilmeye çalışılmıştır.Makale, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde belâgat kavramı vebelâgat ilmine dair ilgili kavramlar hakkında özet bilgiler ile Me‘âric sûresi hakkındagenel bilgiler sunulacaktır. Birinci bölümde sûrede geçen bedî‘ ilmi belâgat sanatları,ikinci bölümde beyan ilmi belâgat sanatlarının tespit ve tahlili yapılmıştır. Üçüncübölümde ise sûrede geçen me‘âni ilmi edebî sanatları ele alınmıştır. Çalışmada sûrenintümüyle tercüme veya tefsiri yapılmamış, ayetlerin edebî sanatlar açısından incelenmesiamaçlanmıştır. Bu amaca ulaşma noktasında belâgat ve tefsir ilmi kaynaklarına müracaatedilerek lügâtlardan istifade edilmiştir. Araştırmaya konu olan Me‘âric sûresinde manayönüyle her biri ifadeye zenginlik katan edebî sanatlardan yoğun bir şekilde istifadeedildiği görülmüştür. Mekkî sûrelerin genelinde verilmek istenen tevhit, risâlet ve ahiretinancı gibi temel konuların muhataplara etkileyici bir üslupla izahı noktasından hareketedildiği düşünülmektedir. Me‘âric sûresinin ayetlerinin edebi sanatlar yönüyle tahliledilmesi neticesinde sûrede kullanım yoğunluğu sırasına göre seci‘, cinâs, muvâzene,tıbâk, mukâbele, teşbih, kinâye, istifham ve itnâb sanatlarının öne çıktığı tespit edilmiştir. Belâgat ilminin temelini oluşturan Me‘ânî-Beyân-Bedî‘ üçlü taksimi zaviyesindendeğerlendirildiğinde bedî‘ ilmi sanatlarının diğer sanatlara kıyasla hem çeşitlilik hem deörnek çokluğu bakımından daha fazla yer aldığı görülmektedir.

Rhetoric, which can be summarized as the art of speaking in an appropriate andeloquent manner, and the arts related to this science hold a very important place in theArabic language. It is possible to see the most distinguished examples of the arts ofrhetoric in the Holy Quran, which is a unique scripture in terms of the harmony, simplicity,coherence of its wording, and its power to influence its recipients. Although there areacademic studies examining the rhetorical aspects of the surahs on this subject, noindependent study addressing the Surah Me’arij has been found. This study analyzes theSurah Me’arij in terms of its rhetorical features in order to contribute to the research in thefield. This article consists of an introduction and three sections. The introduction sectionpresents brief information about the concept of rhetoric, related concepts in the scienceof rhetoric, and general information about the Surah Me’arij. In the first section, theBedi’ scientific rhetorical arts mentioned in the surah, in the second section, the scientificrhetorical arts of declaration are identified and analyzed. The third section discusses thesemantic sciences and literary arts mentioned in the surah. The study aim to examine theverses in terms of literary arts, without translating or interpreting the entire surah. In orderto achieve this goal, dictionaries, sources of rhetoric, and tafsir science were consulted.It was observed that in the Surah Me’arij, which is the subject of this study, literary arts,each of which enriches the expression in terms of meaning, are extensively used. It isthought that the main topics that are intended to be given in the Meccan surahs, such asmonotheism, prophethood, and belief in the afterlife, are explained to the recipients inan impressive style. As a result of the analysis of the verses of Me’arij Surah in terms ofliterary arts, it has been determined that the arts of seci’, pun, muvazene, tibaq (contrast),mukabele, simile, allusion, istifham (rhetorical question), and itnâb come to the forein the order of frequency of use in the surah. When evaluated from the perspective ofthe Me’ani-Beyân-Bedî’ triple division, which forms the foundation of the science ofrhetoric, it is seen that the bedi’ scientific arts are more prevalent than other arts in termsof both diversity and number of examples.