Hanefî Mezhebinde Nehyin Hükme Delâleti Hususunda Farklı Değerlendirme Örnekleri
Different Evaluation Examples About Dalalat of al-Nahy on Judgment In The Hanafi Sect
Yazar: Çiftçi, Muhammed Hüsnü
Dergi: İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, Vol. 7 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: İslam Hukuku,Nehiy,Delâlet,Tahrimen Mekruh,Tenzihen Mekruh ; Hanafi Sect,al-Nahy,Dalalat (Signifying),Makrooh Tahrîmen,Makrooh Tenzîhen

Sözlükte “bir işin yapılmamasını istemek, menetmek, yasaklamak” manasına gelen nehiy (“en-nehy”), fıkıh usulü terimi olarak, bağlayıcı biçimde fiilden el çekme, fiili terk etme talebi içeren has lafzı belirtmek üzere kullanılır. Bu yöndeki talep değişik şekillerde ifade edilebilmekte olup cumhura göre karinelerden soyutlanmış nehiy tahrîme (haram kılmaya) delâlet eder. Hanefî mezhebinde ise haramlığa hükmetmek için bu talebin kat’î olması gerekir; talebin zannî delille sabit olması durumunda fiilin tahrîmen mekruh olduğuna hükmedilir. Bununla birlikte birçok meselede, konuya ilişkin muhtelif delil ve karinelerin bulunması sebebiyle mezhep içinde farklı değerlendirmeler yapılabilmiştir. Bu çalışmada, “nehiy”, “haram” ve “mekruh” terimlerinin usûl-i fıkıh ilminde yer alan kavramsal tartışmalarından çok, Hanefî mezhebinde bu kapsamdaki bazı fürû-ı fıkıh meseleleri hakkında zaman içinde yapılan farklı değerlendirmeler müşahhas örnekler üzerinden incelenecektir. Özellikle Hanefî mezhebi imamlarının sözlerinde yer alan nehiy ifadelerinin zaman içinde farklı algılandığı; bir kısmı tarafından tenzihen veya tahrimen mekruh bazılarınca da haram olarak telakki edildiği tespit edilmiştir. Bu sebeple mezhep içindeki bazı fakihlerin zaman zaman cumhurun görüşüne meylettikleri görülmüştür. Bu bağlamda mezhep içindeki farklı düşüncelerin arka planındaki asıl sâikin ne olduğu konusu incelenmeye çalışılmıştır.

Prohibition/al-nahy word used in the dictionary meaning “to ask, forbid, forbid a work not to be done”, as a term of fiqh procedure, hand pulling from verb in binding form, used to indicate the has statement containing the actual abandonment request. This demand can be expressed in different ways and according to the majority, al-nahy, isolated from presumption, is a sign of forbid. In the Hanafi sect, this demand must be clear (qat’i) in order to rule on forbidden (haram); if the demand is fixed by zanni evidence, the verb is deemed to be makrooh tahrîmen, However, on many issues, due to the presence of various evidence and presumption regarding the subject, different evaluations were made within the sect. In this study, rather than the conceptual debates of the terms “al-nahy”, “forbidden (haram)” and “makrooh” in the science of usul al-fiqh, the different evaluations made in the Hanafi sect about some fiqh issues in this context will be examined through concrete examples. In particular, al-nahy statements contained in the words of the imams of the Hanafi sect are perceived differently over time; it has been found by some that makrooh tenzîhen or makrooh tahrîmen, is haram by some. For this reason, it has been observed that some faqihs in the sect tend to the opinion of the Republic from time to time. In this context, the question of what is the main motive in the background of different thoughts within the sect has been tried to be examined.