OSMANLI DEVLETİ’NDE GAYRİMÜSLİM MEKTEPLER YARARINA DÜZENLENEN MEKTEP BALOLARI (1880-1908)
School Balls Organized for the Benefit of Non-Muslim Schools in Ottoman Empire (1880-1908)
Yazar: Gökmen, Ertan
Dergi: Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Late Modern Renewal History ; Yakınçağ Yenileşme Tarihi ; Mektep,Gayrimüslim,Balo,Tiyatro,Osmanlı,Eğlence,Batılılaşma ; School,Non-muslim,Ball,Theatre,Ottoman,Entertainment,Westernization

İslam hukuku çerçevesinde Osmanlı Devleti himayesinde yaşayan gayrimüslimler istedikleri dini ve mezhebi seçmekte özgür olup dinlerinin gereklerini yerine getirmede serbest idiler. Millet sistemine göre teşkilatlandırılan gayrimüslimler cemaat mahkemelerinde kendi hukuklarına göre yargılanma hakkına sahip idiler. Islahat Fermanına kadar yeni kilise ve mektep yapmada ve mevcut olanları tamir etmede idari izin almaları gerekirken bahsedilen ferman sonrasında mektep, hastane ve kilise inşasında daha serbest hale gelmişlerdir. Gayrimüslim mektepleri hayırsever bir kişi, ahali, vakıf veya kiliseler tarafından inşa ediliyor ve bunlar tarafından destekleniyordu. Mekteplere kaydolan talebelerden de belli miktarda ücret alınıyordu. Tüm bu gelirlere rağmen bazen mekteplerin gelirleri giderlerine yetmiyordu. Böyle bir durumla karşılaşıldığında 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren mektep açıklarını kapatmak ve mektepler için gelir kaynağı oluşturmak için piyangolar çekilmeye ve balolar tertip edilmeye başlanmıştır. 1880’li yıllardan II. Meşrutiyet dönemine kadar gayrimüslim mektepleri yararına düzenlenen baloların tertibi için bazı prosedürlerin yerine getirilmesi gerekiyordu. Böyle bir organizasyon tertip etmek isteyen mektep idarelerinin ve mütevellilerinin neler yapması gerektiği, balo tertiplerinde karşılaşılan problemler, hangi mekteplerin nerelerde balo tertip ettikleri arşiv belgeleri çerçevesinde farklı başlıklar altında çalışmada ele alınmıştır.

Within the framework of Islamic law, non-Muslims living under the Ottoman Empire were free to choose the religion and sect they wanted and were free to fulfill the requirements of their religion. Non-Muslims organized according to the nation system had the right to be tried according to their own law in community courts. In addition, until the Reform Edict, they were required to obtain administrative permission to build new churches and schools and to repair existing ones, but after the mentioned edict, they became freer in the construction of schools, hospitals and churches. Non-Muslim schools were built and supported by a charitable person, community, foundation or churches. A certain amount of fee was also collected from students enrolled in schools. Despite all this income, sometimes the schools' income was not enough to cover their expenses. When such a situation was encountered, since the last quarter of the 19th century, lotteries began to be drawn and balls were organized to close school deficits and create a source of income for schools. From the 1880s to until the II. Constitutional Monarchy, some procedures had to be fulfilled for the organization of balls organized for the benefit of non-Muslim schools. What school administrations and trustees who want to organize such an organization should do, the problems encountered in prom organizations, which schools organize proms and where, are discussed under different headings within the framework of archive documents.