HUKUK VE İKTİSAT PERSPEKTİFİNDEN ANAYASA MAHKEMELERİNİN İKTİSADİ ANALİZİ
HUKUK VE İKTİSAT PERSPEKTİFİNDEN ANAYASA MAHKEMELERİNİN İKTİSADİ ANALİZİ
Yazar: Pişkin, Ali
Dergi: Akademik Hassasiyetler, Vol. 6 No. 12, 2019
Anahtar kelimeler: Hukuk ve İktisat,Anayasal Denetim,Yargı Bağımsızlığı,Kurumlar

Anayasaile teminat altına alınan özel mülkiyet güvenliği ve sözleşme güvenliği, rantkollama ve siyasi yandaşlık gibi nedenlerden dolayı her zamansağlanamamaktadır. Bu nedenle yasama ve yürütme erklerinin yaptığı veuyguladığı hukuki normlar anayasa mahkemesinin anayasallık denetimine tabiolmalıdır. Bu denetim bağımsız olduğu ölçüde iktisadi birimlere istikrarlı veöngörülebilir bir ortam temin etmektedir. Böylece ekonomilerin üretim veyatırım hacmi artmakta, finans piyasaları genişlemektedir. Ancak anayasamahkemesinin bağımsızlık derecesi çeşitli etkenlere göre değişiklik göstermektedir.Bunun en önemli nedenleri: mahkemenin, anayasanın siyasi bir metin olmasındandolayı siyasi çıktılar üretmesi, hâkimlerin karar verirken yorum yapabilmeleri,iptal davalarının erkler arası çatışmalara sahne olması ve mahkeme üyelerininsiyasi aktörler tarafından atanmasıdır. Bahsedilen nedenler, hâkimlerin oydavranışlarının stratejik yaklaşım ile açıklanabilmesine olanak tanımaktadır.Literatürde yapılan çeşitli çalışmalar bu sonucu doğrulamakla beraber ülkelerinhukuk sistemlerinin ve kurumsal yapılanmalarının farklı olması, ülkelere özgüanalizlerin yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma,Hukuk ve İktisat disiplini kapsamında, anayasa mahkemelerinin iktisadianalizinin nasıl gerçekleştirildiğini ilgili teoriyi ve ampirik çalışmalarıgöstererek açıklamayı amaçlamaktadır. Yöntem olarak; disiplinin tarihselgelişim patikası dikkate alınarak önce teorik ilerlemelerin, devamında iseuygulamalı çalışmaların verilmesi benimsenmektedir. Anayasa mahkemelerininiktisadi analizi, hem disiplinlerarası bir çalışma yöntemini gerekli kılması,hem de kurumsal yapıların ülkeden ülkeye farklılık göstermesi nedeniyle halagelişime açık bir çalışma alanı olma özelliği taşımaktadır.

Anayasaile teminat altına alınan özel mülkiyet güvenliği ve sözleşme güvenliği, rantkollama ve siyasi yandaşlık gibi nedenlerden dolayı her zamansağlanamamaktadır. Bu nedenle yasama ve yürütme erklerinin yaptığı veuyguladığı hukuki normlar anayasa mahkemesinin anayasallık denetimine tabiolmalıdır. Bu denetim bağımsız olduğu ölçüde iktisadi birimlere istikrarlı veöngörülebilir bir ortam temin etmektedir. Böylece ekonomilerin üretim veyatırım hacmi artmakta, finans piyasaları genişlemektedir. Ancak anayasamahkemesinin bağımsızlık derecesi çeşitli etkenlere göre değişiklik göstermektedir.Bunun en önemli nedenleri: mahkemenin, anayasanın siyasi bir metin olmasındandolayı siyasi çıktılar üretmesi, hâkimlerin karar verirken yorum yapabilmeleri,iptal davalarının erkler arası çatışmalara sahne olması ve mahkeme üyelerininsiyasi aktörler tarafından atanmasıdır. Bahsedilen nedenler, hâkimlerin oydavranışlarının stratejik yaklaşım ile açıklanabilmesine olanak tanımaktadır.Literatürde yapılan çeşitli çalışmalar bu sonucu doğrulamakla beraber ülkelerinhukuk sistemlerinin ve kurumsal yapılanmalarının farklı olması, ülkelere özgüanalizlerin yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma,Hukuk ve İktisat disiplini kapsamında, anayasa mahkemelerinin iktisadianalizinin nasıl gerçekleştirildiğini ilgili teoriyi ve ampirik çalışmalarıgöstererek açıklamayı amaçlamaktadır. Yöntem olarak; disiplinin tarihselgelişim patikası dikkate alınarak önce teorik ilerlemelerin, devamında iseuygulamalı çalışmaların verilmesi benimsenmektedir. Anayasa mahkemelerininiktisadi analizi, hem disiplinlerarası bir çalışma yöntemini gerekli kılması,hem de kurumsal yapıların ülkeden ülkeye farklılık göstermesi nedeniyle halagelişime açık bir çalışma alanı olma özelliği taşımaktadır.