SURİYE’NİN BAŞARIYA ULAŞMIŞ İLK ASKERİ MÜDAHALESİ; SİYASİ COĞRAFYA AÇISINDAN 1949 HÜSNİ EL-ZAİM DARBESİ
THE FIRST SUCCESSFULLY REALIZED MILITARY INTERVENTION IN SYRIA; 1949 HUSNI EL ZAIM COUP IN TERMS OF POLITICAL GEOGRAPHY
Yazar: Aziz, Salim
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 9 No. 3, 2022
Anahtar kelimeler: İlk Darbe,Suriye,Hannavi ; Huzni-El Zaim,first Coup,Syria,Hannawi,, first Coup, Syria, Hannawi

I. dünya savaşıyla şekillenen işgal edilen ve parçalanan Ortadoğu bölgesi değişen ve çeşitlenen dünya düzeninde sömürücü konumdaki ülkelerin iç dinamikleri ile II. dünya savaşının getirdiği ağır yükümlülükler sebebiyle işgal ettikleri bölge ve ülkelerden çekilmelerine neden olmuştur.  Fransızların ve İngilizlerin işgal ettikleri bölgelerden çekilirken yeni düzenler, sınırlar ve sorunlar bırakmaları da kaçınılmazdı. Bunlar demokrasi, insan hakları, eğitim, askeri alanlar, modern yasalar ve istenildiğinde kendilerine hizmet edebilecek birbirinden habersiz devletler içinde farklı gruplardır. Çıkarlarını korumak ve daha avantajlı hale getirilmesi için yapılmış gizli bölgesel ve uluslararası düzenlemeler olarak göze çarpmaktadır. Bu durum çıkarların çeşitliliği ve bölgesel rekabetçi düşmanlıklar nedeniyle Ortadoğu ve Arap coğrafyasında daha fazla görüldüğünü söylenebilir. Arap coğrafyasında 1930’lu yıllardan bu yana 125’e yakın darbe girişimi olmuş ve bu girişimlerden yaklaşık üçte ikisi başarısızlıkla, üçte biri başarı ile sonuçlanmıştır. Yine Dünya ve Ortadoğu’da 1945-1963 yılları arasında da en fazla darbe girişiminin görüldüğü ülke Suriye’dir. Yaşanan bu darbe ve darbe girişimlerinin ilk başarılısı 30 Mart 1949’daki Hüzni El-Zaim girişimidir. İngiltere’nin dünya sahnesindeki yerini Amerika Birleşik Devletleri’ne bırakıyor olması ve Amerika Birleşik Devlerinin de kendisine göre bir düzen kurmak istemesindeki ısrarıyla ülkelerdeki kendileriyle uyum içinde çalışabilecek olmaları açıkça desteklemeleri ve sıklıkla ikili görüşmeler gerçekleştirmelerinden anlaşılmaktadır. İngiltere-Amerika rol değişimi ve Rusya-Amerika çekişmesi dünyada yaşanan güç mücadeleleri sonucundaki el değiştirmeler ve yansımaları en iyi Ortadoğu’da ve ilk olarak Suriye’de gerçekleşen darbede görmek mümkündür. Zaim darbesi sonucunda bazı Amerikan yanlısı Arap ülkelerle Suriye’nin daha yakınlaştığı ve bazı ülkelerle de mesafe konulması bu tezi destekler niteliktedir. Türkiye Cumhuriyetinden etkilenerek layık ve modern bir devlet kurmak istedikleri açıkça dile getirmeleri ve Türkiye’nin tavrı da bunu desteklemektedir. Böylece 1949 yılında Suriye’de üç darbenin yaşanması ve ilk darbeyi yapanın yanında toplumda saygınlığı ile bilinen ve başbakanlık görevi üstlenen Berazi’nin infaz edilmesiyle bu darbenin en önemli perdesi kapanmıştır.

I. dünya savaşıyla şekillenen işgal edilen ve parçalanan Ortadoğu bölgesi değişen ve çeşitlenen dünya düzeninde sömürücü konumdaki ülkelerin iç dinamikleri ile II. dünya savaşının getirdiği ağır yükümlülükler sebebiyle işgal ettikleri bölge ve ülkelerden çekilmelerine neden olmuştur.  Fransızların ve İngilizlerin işgal ettikleri bölgelerden çekilirken yeni düzenler, sınırlar ve sorunlar bırakmaları da kaçınılmazdı. Bunlar demokrasi, insan hakları, eğitim, askeri alanlar, modern yasalar ve istenildiğinde kendilerine hizmet edebilecek birbirinden habersiz devletler içinde farklı gruplardır. Çıkarlarını korumak ve daha avantajlı hale getirilmesi için yapılmış gizli bölgesel ve uluslararası düzenlemeler olarak göze çarpmaktadır. Bu durum çıkarların çeşitliliği ve bölgesel rekabetçi düşmanlıklar nedeniyle Ortadoğu ve Arap coğrafyasında daha fazla görüldüğünü söylenebilir. Arap coğrafyasında 1930’lu yıllardan bu yana 125’e yakın darbe girişimi olmuş ve bu girişimlerden yaklaşık üçte ikisi başarısızlıkla, üçte biri başarı ile sonuçlanmıştır. Yine Dünya ve Ortadoğu’da 1945-1963 yılları arasında da en fazla darbe girişiminin görüldüğü ülke Suriye’dir. Yaşanan bu darbe ve darbe girişimlerinin ilk başarılısı 30 Mart 1949’daki Hüzni El-Zaim girişimidir. İngiltere’nin dünya sahnesindeki yerini Amerika Birleşik Devletleri’ne bırakıyor olması ve Amerika Birleşik Devlerinin de kendisine göre bir düzen kurmak istemesindeki ısrarıyla ülkelerdeki kendileriyle uyum içinde çalışabilecek olmaları açıkça desteklemeleri ve sıklıkla ikili görüşmeler gerçekleştirmelerinden anlaşılmaktadır. İngiltere-Amerika rol değişimi ve Rusya-Amerika çekişmesi dünyada yaşanan güç mücadeleleri sonucundaki el değiştirmeler ve yansımaları en iyi Ortadoğu’da ve ilk olarak Suriye’de gerçekleşen darbede görmek mümkündür. Zaim darbesi sonucunda bazı Amerikan yanlısı Arap ülkelerle Suriye’nin daha yakınlaştığı ve bazı ülkelerle de mesafe konulması bu tezi destekler niteliktedir. Türkiye Cumhuriyetinden etkilenerek layık ve modern bir devlet kurmak istedikleri açıkça dile getirmeleri ve Türkiye’nin tavrı da bunu desteklemektedir. Böylece 1949 yılında Suriye’de üç darbenin yaşanması ve ilk darbeyi yapanın yanında toplumda saygınlığı ile bilinen ve başbakanlık görevi üstlenen Berazi’nin infaz edilmesiyle bu darbenin en önemli perdesi kapanmıştır.