Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Ankara’sı: Sosyo-ekonomik Bir Analiz
Yakup Kadri Karaosmanoğlu’s Ankara: A Socio-Economic Analysis
Yazar: Çağman, Engin
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 31, 2025
Anahtar kelimeler: Literature Sociology ; Edebiyat Sosyolojisi ; Yakup Kadri Karaosmanoğlu,Ankara,Kadro Hareketi,Milli Mücadele,Sosyo-ekonomi. ; Yakup Kadri Karaosmanoğlu,Ankara,Kadro Movement,National Struggle

Makale, edebiyatçı, siyasetçi ve diplomat Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ankara adlı romanının mekânı, kahramanları ve toplumsal sınıflarının karşılıklı ilişkileri bağlamında sosyo-ekonomik açıdan analizini içermektedir. 1934 yılında basılan eser üç bölümden oluşmaktadır. Yakup Kadri bazen kahramanları vasıtasıyla bazen de bizatihi anlatıcı olarak söz konusu üç dönemin değişen Ankara’sını tasvir etmektedir. Birinci bölümde Ankara, yoksul fakat İstiklal Harbi’nin merkezi olması hasebiyle adeta kutsanan bir mekân iken ikinci bölümde Cumhuriyet devrimlerini içselleştiremeyen askeri ve sivil bürokrasi ile sosyal sınıfların yozlaşmasına sahne olan bir başkenttir. Üçüncü ve son bölüm ise Cumhuriyet ideallerinin geniş halk kitlelerine yayıldığı, her bakımdan gelişmiş ve müreffeh bir Türkiye’nin sembolü olan Ankara’dır. Yazar ilk iki bölümde realist bir tutum sergilerken üçüncü bölümde ütopyasını yansıtmaktadır.Yakup Kadri romanda değişen Ankara’nın yanı sıra milli mücadeleyi ve Cumhuriyet ideolojisini merkeze alarak roman karakterlerinin şahsında temsil ettikleri sosyal sınıfları ve onların başkent Ankara ile karşılıklı etkileşimini irdelemektedir. Yakup Kadri’nin, dönemin canlı tanığı olması ve devlette üst düzey görevlerde bulunmuş olması eserini daha değerli kılmaktadır. Öte yandan Kadro hareketinin önde gelen simalarından olan yazar, iktisadi ve siyasi görüşlerini eserine aksettirmiştir. Bu hususlara dair düşüncelerini ve idealizmini özellikle romanın üçüncü bölümünde görebilmek mümkündür.

The article includes a socio-economic analysis of the novel Ankara by the literary figure, politician, and diplomat Yakup Kadri Karaosmanoğlu in the context of its setting, heroes, and the interrelationships of social classes. Ankara, published in 1934, consists of three parts. Yakup Kadri describes the changing Ankara of the three periods in question, sometimes through his heroes and sometimes as the narrator himself. In the first part, Ankara is a poor but almost blessed city because it was the center of the War of Independence. In the second part, Ankara is a capital that witnessed the corruption of social classes with the military and civil bureaucracy that could not internalize the Republic revolutions. In the last part, Ankara is the symbol of a developed and prosperous Turkey in every respect, where the ideals of the Republic have spread to large masses of people. In the novel, Yakup Kadri focuses on the changing Ankara as well as the national struggle and the ideology of the Republic and examines the social classes represented by the novel’s characters and their interaction with the capital, Ankara. The fact that Yakup Kadri was a living witness of the period in question and held high-level positions in the state makes his work more valuable. On the other hand, the author, one of the leading figures of the Kadro movement, reflected his economic and political views in his work. Especially in the third part of the novel, it is possible to see his thoughts and idealism on these issues.