19. Asır Rus Matbuatında Türkler ve Türk Dünyası: Severnıy Arhiv Örneği
Turks and the Turkic World in 19th Century Russian Press: The Case of Severnıy Arhiv
Yazar: Sever, Zafer
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 9 No. 2, 2021
Anahtar kelimeler: Severnıy Arhiv,Bulgarin,Çarlık Rusya,Türkler,Türk Dünyası ; Severnıy Arhiv,Bulgarin,Tsarist Russia,Turks,Turkic World

II. Katerina ve I. Pavel’in özellikle Fransız İhtilali’nin etkisiyle Rusya’da uygulamaya başlattığı sansür ve kısıtlamalar, 19. asrın başında İmparator I. Aleksandr’ın Rus Çarlığı’nın başına geçmesiyle sona erdi. Daha önce kapatılan matbaalar tekrardan açıldı ve ülkede yayıncılık faaliyetleri yeniden canlandı. Petersburg ve Moskova başta olmak üzere Rusya’nın birçok bölgesinde onlarca süreli yayın çıkmaya başladı. Bunlardan biri de 19. asır Rusya’sının ilginç karakterleri arasında yer alan Faddey Venediktoviç Bulgarin tarafından 1822 yılının Ocak ayından itibaren Petersburg’da çıkarılmaya başlanan Severnıy Arhiv adlı dergidir. Genel olarak tarih, seyahat ve istatistik yazılarının yayımlandığı bu dergi, 1828 yılının Aralık ayına kadar ayda iki kez olmak üzere toplam 168 sayı yayımlandı.  Dergide Rusya ve ona komşu olan ülkeler başta olmak üzere dünyanın hemen hemen bütün bölgeleriyle ilgili tematik konularda yazılar kaleme alındı. Dolayısıyla Sibirya’dan, İdil Ural’a, Türkistan’dan İstanbul’a kadar dünyanın hatırı sayılır bir coğrafyasında yaşayan Türklerle ilgili yazıları da Severnıy Arhiv’in sayfalarında görmek mümkündür. Bu çalışma esnasında yayımlanan son 12 sayı hariç, erişimi sağlanan toplam 156 sayı incelendi. Türkler ve Türk Dünyasını ilgilendiren çalışmalar tespit edilerek tarih, seyahat ve istatistik başlıkları altında tasnif edildi. İlgili çalışmaların muhteviyatı bakımından kısa bir değerlendirilmeleri yapılarak, 19. asır bir Rus matbuatında Türkler ve Türk Dünyasını ilgilendiren yazılar okuyucu ve araştırmacıların istifadesine sunuldu.

The censorship and restrictions imposed by Katerina II and Paul I in Russia, especially under the influence of the French Revolution, ended in the early 19th century when Emperor Alexander I took the lead over the Tsarist Russia. The printing houses that were shut down before were reopened and publishing activities in the country were revived. Tens of periodicals started to published in many regions of Russia, particularly in St. Petersburg and Moscow. One of them is the journal Severnıy Arhiv, which was started to be published in Petersburg in January 1822 by Faddey Venediktovich Bulgarin, who is considered one of the interesting characters of 19th century Russia. This journal where the majority of articles on history, travel and statistics was published twice a month until December 1828, a total of 168 issues. In the journal, articles were written on thematic subjects related to almost all regions of the world, mainly Russia and its neighboring countries. Consequently, it is possible to see articles on the pages of Severnıy Arhiv about Turks living in a considerable part of the world, from Siberia to Idil Ural, from Turkistan to Istanbul. Except for the last 12 issues of the journal published at the time of this study, a total of 156 accessible issues were analyzed. Studies related to the Turks and the Turkic World were determined and classified under the titles of history, travel and statistics. By making a brief evaluation in terms of the content of the relevant studies, the articles concerning Turks and the Turkic World in a Russian print published in the 19th century were presented to the readers and researchers.