hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
PAUL RICOEUR’ÜN DİL ANLAYIŞINDA YAPISALCILIĞIN YERİ
PAUL RICOEUR’ÜN DİL ANLAYIŞINDA YAPISALCILIĞIN YERİ
Yazar: Altınörs, S. Atakan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2019
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; dil felsefesi,genel dilbilim,yapısalcılık

Yapısalcılık yirminci yüzyılda beşerî ve sosyal olguları incelemek üzere kullanılmış belli başlı yöntemlerden veya perspektiflerden biridir. Yapısalcılığın yükselişine Ricoeur’ün de kayıtsız kalmadığı görülür. 1960’lı yılların başından itibaren kaleme aldığı çeşitli metinlerinde, yapısalcı akımın dil felsefesi bakımından içerimlerini değerlendirmiştir. Makalemizde, Ricoeur’ün bu bağlamdaki değerlendirmelerine odaklanarak onun kendi dil felsefesini inşa etme güzergâhı üzerinde yapısalcılık ilegiriştiği hesaplaşmanın ana hatlarını belirginleştirmeye çalıştık. Yapısalcılık karşısında onun sadece tarafgir veya sadece muhalif bir tavır takınmadığını tespit ettik. Ricoeur “olay olarak söylem” yaklaşımı ile yapısalcılığın dil perspektifi arasında ilk bakışta dikkat çeken çatışmaları, yeni yollar keşfederek aşmayı denemiştir. Riceour’ün bu bağdaştırma girişiminde yararlanacağı gereç “kelime” olacaktır. Kelimeler, semiyoloji ile semantiğin, her söylem olayındaki eklemleniş noktalarıdır. Cümle bir olaydır ve bu itibarla da onun edimselliği geçicidir, kalıcı değildir. Kelimeyse cümleyi hayatta tutar. Yer değiştirebilir bir şey olarak kendini yeni kullanımlara hazır tutar. Böylece de yeni bir kullanım değerinin ağırlığıyla sisteme geri dönerken ona bir tarih verir. Ricoeur kelimeyi, sistem ile edim, yapı ile olay arasındaki mübadeleci olarak değerlendirir.

Yapısalcılık yirminci yüzyılda beşerî ve sosyal olguları incelemek üzere kullanılmış belli başlı yöntemlerden veya perspektiflerden biridir. Yapısalcılığın yükselişine Ricoeur’ün de kayıtsız kalmadığı görülür. 1960’lı yılların başından itibaren kaleme aldığı çeşitli metinlerinde, yapısalcı akımın dil felsefesi bakımından içerimlerini değerlendirmiştir. Makalemizde, Ricoeur’ün bu bağlamdaki değerlendirmelerine odaklanarak onun kendi dil felsefesini inşa etme güzergâhı üzerinde yapısalcılık ilegiriştiği hesaplaşmanın ana hatlarını belirginleştirmeye çalıştık. Yapısalcılık karşısında onun sadece tarafgir veya sadece muhalif bir tavır takınmadığını tespit ettik. Ricoeur “olay olarak söylem” yaklaşımı ile yapısalcılığın dil perspektifi arasında ilk bakışta dikkat çeken çatışmaları, yeni yollar keşfederek aşmayı denemiştir. Riceour’ün bu bağdaştırma girişiminde yararlanacağı gereç “kelime” olacaktır. Kelimeler, semiyoloji ile semantiğin, her söylem olayındaki eklemleniş noktalarıdır. Cümle bir olaydır ve bu itibarla da onun edimselliği geçicidir, kalıcı değildir. Kelimeyse cümleyi hayatta tutar. Yer değiştirebilir bir şey olarak kendini yeni kullanımlara hazır tutar. Böylece de yeni bir kullanım değerinin ağırlığıyla sisteme geri dönerken ona bir tarih verir. Ricoeur kelimeyi, sistem ile edim, yapı ile olay arasındaki mübadeleci olarak değerlendirir.
ALTAY DİLLERİ TİPOLOJİSİNDE ORTAK BİR DİL BİLGİSEL KATEGORİ: YİNELEME
ALTAY DİLLERİ TİPOLOJİSİNDE ORTAK BİR DİL BİLGİSEL KATEGORİ: YİNELEME
Yazar: Ağca, Mustafa
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; yineleme,dilbilgiselleşme,altay dilleri teorisi

Bu çalışmada, Altay Dilleri Teorisi bağlamında Altay dillerinde yineleme kategorisinin ses bilgisi ve biçim bilgisi gibi farklı dil bilgisel düzeylerdeki görünümleri ve işlevsel özellikleri ele alınarak karşılaştırılmış ve bu dillerde tespit edilen ortak yönleri dil akrabalığı ve dil ilişkileri bakımından değerlendirilmiş; tam ve parçasal olmak üzere iki genel biçimde ortaya çıkan ve çeşitli biçim-sesbilimsel formları bulunan yinelemenin, Altay dil ailesindeki Türkçe, Korece, Japonca, Moğolca ve Mançu-Tunguzcada hemses bilgisel ve biçim bilgisel ortaya çıkış süreçlerinin hem de işlevlerinin tipolojik olarak ortaklık gösterdiği ileri sürülmüştür. Macarcada da yineleme kategorisinin durumu incelenmiş, diğer Altay dilleri ve özellikle Türkçenin yineleme kategorisi bakımından gösterdiği tipolojik eğilimlerle büyük oranda uyuştuğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu çalışmada, Altay Dilleri Teorisi bağlamında Altay dillerinde yineleme kategorisinin ses bilgisi ve biçim bilgisi gibi farklı dil bilgisel düzeylerdeki görünümleri ve işlevsel özellikleri ele alınarak karşılaştırılmış ve bu dillerde tespit edilen ortak yönleri dil akrabalığı ve dil ilişkileri bakımından değerlendirilmiş; tam ve parçasal olmak üzere iki genel biçimde ortaya çıkan ve çeşitli biçim-sesbilimsel formları bulunan yinelemenin, Altay dil ailesindeki Türkçe, Korece, Japonca, Moğolca ve Mançu-Tunguzcada hemses bilgisel ve biçim bilgisel ortaya çıkış süreçlerinin hem de işlevlerinin tipolojik olarak ortaklık gösterdiği ileri sürülmüştür. Macarcada da yineleme kategorisinin durumu incelenmiş, diğer Altay dilleri ve özellikle Türkçenin yineleme kategorisi bakımından gösterdiği tipolojik eğilimlerle büyük oranda uyuştuğu sonucuna ulaşılmıştır.
ASILSIZ VEYA İŞLEK OLMAYAN EKLERLE YENİ KELİMELER TÜRETİLEBİLİR Mİ?
ASILSIZ VEYA İŞLEK OLMAYAN EKLERLE YENİ KELİMELER TÜRETİLEBİLİR Mİ?
Yazar: Özcan Gönülal, Yasemin
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türk dil reformu,kelime türetme,yapım eki

Tarihî süreç içinde dilde birtakım fonetik (ses bilgisi) ve morfolojik (şekil bilgisi) değişimler olabilir. Söz konusu değişim doğal olmayan yollardan da gerçekleşebilir. Bir dilde yeni kelimeler yapmak için en çok başvurulan seçeneklerden biri kelime türetmedir. Bu yapılırken iki yol benimsenebilir: Birincisi dilin kelime türetme şartlarına uygun hareket etmek; diğeri yazı dilinde unutulmuş veya işlek olmayan ekler ya da “asılsız” denilen “uydurulan/yaratılan” eklere başvurmak. Yirminci yüzyıl Türkiye Türkçesinde Türk Dil Reformu sırasında bu iki yol da kullanılmış ve pek çok kelime türetilmiştir. Ancak dilde asılsız veya işlek olmayan eklerle yapılan türetmeler tartışmalara yol açmış bu konuda farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bu makalede Türk Dil Reformu sonrası asılsız veya işlek olmayan eklerle yazı dilimizde türetilen kelimeler tasnif edilerek lengüistik bakımdan ve dil bilgisi öğretimi açısından bir değerlendirme sunulacaktır.

Tarihî süreç içinde dilde birtakım fonetik (ses bilgisi) ve morfolojik (şekil bilgisi) değişimler olabilir. Söz konusu değişim doğal olmayan yollardan da gerçekleşebilir. Bir dilde yeni kelimeler yapmak için en çok başvurulan seçeneklerden biri kelime türetmedir. Bu yapılırken iki yol benimsenebilir: Birincisi dilin kelime türetme şartlarına uygun hareket etmek; diğeri yazı dilinde unutulmuş veya işlek olmayan ekler ya da “asılsız” denilen “uydurulan/yaratılan” eklere başvurmak. Yirminci yüzyıl Türkiye Türkçesinde Türk Dil Reformu sırasında bu iki yol da kullanılmış ve pek çok kelime türetilmiştir. Ancak dilde asılsız veya işlek olmayan eklerle yapılan türetmeler tartışmalara yol açmış bu konuda farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bu makalede Türk Dil Reformu sonrası asılsız veya işlek olmayan eklerle yazı dilimizde türetilen kelimeler tasnif edilerek lengüistik bakımdan ve dil bilgisi öğretimi açısından bir değerlendirme sunulacaktır.
ESKİ TÜRKÇEDEN OĞUZ TÜRKÇESİNE /-DIK/ + İSİM+İYELİK EKİ > /-DIK/ +İYELİK EKİ+ İSİM
ESKİ TÜRKÇEDEN OĞUZ TÜRKÇESİNE /-DIK/ + İSİM+İYELİK EKİ > /-DIK/ +İYELİK EKİ+ İSİM
Yazar: Hunutlu, Ümit
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; /-DIK/ sıfat-fiil eki,iyelik eki,türk dili

Yapısı hakkında farklı görüşler ileri sürülen /-DIk/ sıfat-fiil eki, kullanım özellikleri bakımından oldukça dikkat çekicidir. Köktürkçede, sıfat göreviyle kullanılan /‑DUK/ ekli sıfat-fiil gruplarından sonra herhangi bir çekim eki gelmemiş ve bu yapı, sonrasında gelen isme doğrudan bağlanmıştır. /‑DIk/ eki sonrasında gelen ve zamanla yaygınlık kazanmaya başlayan iyelik ekli kullanım, tarihi Türk yazı dili içinde belli aşamalardan geçmiştir. Bugün Türkiye Türkçesinde /-DIk/ ve /-(y)AcAk/ ekleri diğer sıfat-fiil eklerinden daha farklı bir kullanım hüviyetine kavuşmuştur. Başta /‑DIk/ olmak üzere, bu iki sıfat-fiil ekinin kendisinden sonra iyelik eki almasında bu eklerin yapı ve görev özellikleri etkili olmuştur. Hizmet ettiği fiilimsi gruplarıyla Eski Türkçeden beri diğer fiilimsi eklerinden ayrılan /‑DUk/, oluşturduğu kelime grubundaki isimlerle ve sonrasında gelen isimle münasebeti bakımından da diğer sıfat-fiillerden farklıdır. Bu çalışmada, /-DIk/ ekinin iyelik eki alma süreci tarihi ve çağdaş Türk lehçelerindeki kullanım özellikleriyle birlikte takip edilmiştir. Bugün Türkiye Türkçesine özgü olan /-DIk/ + iyelik eki + isim kullanımının sebepleri ortaya konmuştur. Bu şeklin yaygınlaşmasında /-DIk/ ekinin yapısı, oluşturduğu fiilimsi grubunun nitelikleri ve kendinden sonra gelen kelimelerle münasebeti irdelenmiştir.

Yapısı hakkında farklı görüşler ileri sürülen /-DIk/ sıfat-fiil eki, kullanım özellikleri bakımından oldukça dikkat çekicidir. Köktürkçede, sıfat göreviyle kullanılan /‑DUK/ ekli sıfat-fiil gruplarından sonra herhangi bir çekim eki gelmemiş ve bu yapı, sonrasında gelen isme doğrudan bağlanmıştır. /‑DIk/ eki sonrasında gelen ve zamanla yaygınlık kazanmaya başlayan iyelik ekli kullanım, tarihi Türk yazı dili içinde belli aşamalardan geçmiştir. Bugün Türkiye Türkçesinde /-DIk/ ve /-(y)AcAk/ ekleri diğer sıfat-fiil eklerinden daha farklı bir kullanım hüviyetine kavuşmuştur. Başta /‑DIk/ olmak üzere, bu iki sıfat-fiil ekinin kendisinden sonra iyelik eki almasında bu eklerin yapı ve görev özellikleri etkili olmuştur. Hizmet ettiği fiilimsi gruplarıyla Eski Türkçeden beri diğer fiilimsi eklerinden ayrılan /‑DUk/, oluşturduğu kelime grubundaki isimlerle ve sonrasında gelen isimle münasebeti bakımından da diğer sıfat-fiillerden farklıdır. Bu çalışmada, /-DIk/ ekinin iyelik eki alma süreci tarihi ve çağdaş Türk lehçelerindeki kullanım özellikleriyle birlikte takip edilmiştir. Bugün Türkiye Türkçesine özgü olan /-DIk/ + iyelik eki + isim kullanımının sebepleri ortaya konmuştur. Bu şeklin yaygınlaşmasında /-DIk/ ekinin yapısı, oluşturduğu fiilimsi grubunun nitelikleri ve kendinden sonra gelen kelimelerle münasebeti irdelenmiştir.
Türk Dil Kurumu’nun Yeni Bir Sözlüğü: KÜRTÇE-TÜRKÇE * TÜRKÇE-KÜRTÇE SÖZLÜK KURDÎ-TIRKÎ * TIRKÎ-KURDÎ FERHENG
Türk Dil Kurumu’nun Yeni Bir Sözlüğü: KÜRTÇE-TÜRKÇE * TÜRKÇE-KÜRTÇE SÖZLÜK KURDÎ-TIRKÎ * TIRKÎ-KURDÎ FERHENG
Yazar: Gülensoy, Tuncer
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Türk Dil Kurumu’nun Yeni Bir Sözlüğü: KÜRTÇE-TÜRKÇE * TÜRKÇE-KÜRTÇE SÖZLÜK KURDÎ-TIRKÎ * TIRKÎ-KURDÎ FERHENG,kitap,inceleme

“Sözlük”, “Bir dilin bütün veya belli bir çağda kullanılmış kelime ve deyimlerini alfabe sırasına göre alarak tanımlarını yapan, açıklayan, başka dillerdeki karşılıklarını veren eser, lügat” (Türkçe Sözlük, Ankara 2011, TDK yay., s. 2157) demektir. Arapça “Lügat” kelimesi de “(esk. 1. Kelime, söz, sözcük. 2. Sözlük” anlamınadır. Türkçede ayrıca Farsça “ferheng”; Arapça “ukyânûs”tan alıntı “okyanus”; Arapça “dîvân”dan alıntı “divan” [Dîvânu Lugâti’t-Türk] kelimeleri de kullanılmıştır.

“Sözlük”, “Bir dilin bütün veya belli bir çağda kullanılmış kelime ve deyimlerini alfabe sırasına göre alarak tanımlarını yapan, açıklayan, başka dillerdeki karşılıklarını veren eser, lügat” (Türkçe Sözlük, Ankara 2011, TDK yay., s. 2157) demektir. Arapça “Lügat” kelimesi de “(esk. 1. Kelime, söz, sözcük. 2. Sözlük” anlamınadır. Türkçede ayrıca Farsça “ferheng”; Arapça “ukyânûs”tan alıntı “okyanus”; Arapça “dîvân”dan alıntı “divan” [Dîvânu Lugâti’t-Türk] kelimeleri de kullanılmıştır.
ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE EPİSTEMİK KİPLİK KISAS-I ENBİYA ÖRNEĞİ
ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE EPİSTEMİK KİPLİK KISAS-I ENBİYA ÖRNEĞİ
Yazar: Selvi, Ceren
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE EPİSTEMİK KİPLİK KISAS-I ENBİYA ÖRNEĞİ,kitap,inceleme

Nobel Yayınları tarafından 2019 yılında ilk baskısı yapılan Eski Anadolu Türkçesinde Epistemik Kiplik Kısas-ı Enbiya Örneği adlı eser Melike Üzüm’ün doktora tezinin kitaplaşmış şeklidir. Eser; Giriş (s. 1-4), Sınırlılıklar (s. 4-5), Veri (5-6), Dinî Metinlerde Dil Kullanımı (7-8), Alan Yazını (8-29), Temel Kavramlar (31-46), Kiplik (47-136), Eski Anadolu Türkçesinde Epistemik Kiplik (137-212), Epistemik Kiplikle İlgili Diğer Konular (213-248), Sonuç (249-251), Kaynaklar (253-268) ve Dizin (269-270) bölümlerinden oluşmaktadır.

Nobel Yayınları tarafından 2019 yılında ilk baskısı yapılan Eski Anadolu Türkçesinde Epistemik Kiplik Kısas-ı Enbiya Örneği adlı eser Melike Üzüm’ün doktora tezinin kitaplaşmış şeklidir. Eser; Giriş (s. 1-4), Sınırlılıklar (s. 4-5), Veri (5-6), Dinî Metinlerde Dil Kullanımı (7-8), Alan Yazını (8-29), Temel Kavramlar (31-46), Kiplik (47-136), Eski Anadolu Türkçesinde Epistemik Kiplik (137-212), Epistemik Kiplikle İlgili Diğer Konular (213-248), Sonuç (249-251), Kaynaklar (253-268) ve Dizin (269-270) bölümlerinden oluşmaktadır.
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KELİME TAHLİLLERİ
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KELİME TAHLİLLERİ
Yazar: Fener, Kubilay
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 26, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KELİME TAHLİLLERİ,kitap,inceleme

Prof. Dr. Feyzi Ersoy, Türkiye’de az çalışılmış bir alan olan Çuvaş Türkçesi ve Moğolca üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan ve bu dilleri anavatanında öğrenen Türkoloji biliminin değerli araştırmacılardan biridir. Ancak araştırmacı, bu çalışmasında asıl uzmanlık alanının dışında farklı bir konu üzerinde çalışmıştır. Bilindiği üzere, Türkiye Türkçesinin grameri üzerine hem ülkemizde hem yurt dışında pek çok kitap yazılmış ve yazılmaya da devam etmektedir.

Prof. Dr. Feyzi Ersoy, Türkiye’de az çalışılmış bir alan olan Çuvaş Türkçesi ve Moğolca üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan ve bu dilleri anavatanında öğrenen Türkoloji biliminin değerli araştırmacılardan biridir. Ancak araştırmacı, bu çalışmasında asıl uzmanlık alanının dışında farklı bir konu üzerinde çalışmıştır. Bilindiği üzere, Türkiye Türkçesinin grameri üzerine hem ülkemizde hem yurt dışında pek çok kitap yazılmış ve yazılmaya da devam etmektedir.
SUCUK SÖZÜ ÜZERİNE
SUCUK SÖZÜ ÜZERİNE
Yazar: Özkan, Nevzat
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; sucuk,süçig,kolbasa,bagırsak

Türk mutfak kültüründe biri etten, diğeri tatlı besinlerden yapılan iki tür sucuk bulunmakta ve Türkçede bu iki tür yiyeceği karşılayan iki farklı sucuk sözü kullanılmaktadır. Bunların dışında Türkiye Türkçesi ağızlarında su ve suç kelimelerinden türemiş sucuk ve suçuk- isim ve fiilleri bulunmaktadır. Et, pirinç gibi gıdaların baharatla karıştırılması ve kurutulmuş bağırsağa doldurulmasıyla üretilen sucuk, Kuman Türkçesinde “bağırsak” anlamında kullanılan sucuk (< suç-u-k) sözünden gelmektedir. Tatlı gıdalar için kullanılan sucuk sözü ise sütsig (< süt+si-g) > sücig > sucuk gelişmesinden kaynaklanmaktadır. Zaman içinde sesteş olan bu kelimelerin hem yapısı hem de anlamı birbirinden farklıdır. Süçig sözü, Türk dilinin tarihî dönemlerinde “tatlı içecek ve yiyecek, içki” gibi anlamlarda kullanılmıştır. Et sucuğu için de Türk dilinin tarihî ve çağdaş kollarında kullanılan erişki / irişki, kolbasa gibi bazı kelimeler görülmektedir. Türk mutfak kültürünün iki farklı zenginliğini yansıtan bu gıdalar gibi, sucuk sözü de komşu kültürlere aktarılmıştır.

Türk mutfak kültüründe biri etten, diğeri tatlı besinlerden yapılan iki tür sucuk bulunmakta ve Türkçede bu iki tür yiyeceği karşılayan iki farklı sucuk sözü kullanılmaktadır. Bunların dışında Türkiye Türkçesi ağızlarında su ve suç kelimelerinden türemiş sucuk ve suçuk- isim ve fiilleri bulunmaktadır. Et, pirinç gibi gıdaların baharatla karıştırılması ve kurutulmuş bağırsağa doldurulmasıyla üretilen sucuk, Kuman Türkçesinde “bağırsak” anlamında kullanılan sucuk (< suç-u-k) sözünden gelmektedir. Tatlı gıdalar için kullanılan sucuk sözü ise sütsig (< süt+si-g) > sücig > sucuk gelişmesinden kaynaklanmaktadır. Zaman içinde sesteş olan bu kelimelerin hem yapısı hem de anlamı birbirinden farklıdır. Süçig sözü, Türk dilinin tarihî dönemlerinde “tatlı içecek ve yiyecek, içki” gibi anlamlarda kullanılmıştır. Et sucuğu için de Türk dilinin tarihî ve çağdaş kollarında kullanılan erişki / irişki, kolbasa gibi bazı kelimeler görülmektedir. Türk mutfak kültürünün iki farklı zenginliğini yansıtan bu gıdalar gibi, sucuk sözü de komşu kültürlere aktarılmıştır.
ÇAĞATAY TÜRKÇESİNDE FARSÇA ALINTI (KOPYALAMA) CÜMLE TİPLERİ ve BAZI ANAHTAR SÖZLER
ÇAĞATAY TÜRKÇESİNDE FARSÇA ALINTI (KOPYALAMA) CÜMLE TİPLERİ ve BAZI ANAHTAR SÖZLER
Yazar: Türk, Vahit
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; cümle,edat,nevayi

Türkçede yan cümlenin varlığı ve ne tür yapıların yan cümle olarak kabul edileceği, üzerinde tartışma olan bir konudur. Bu konuda Eski Uygur Türkçesi döneminde görülen yabancı diller ve kültürlerle karşılaşma sonucunda bu dillerden yapılan çevirilerle Türkçede daha önce görülmeyen yan cümle türleriyle ve yeni cümle çeşitleriyle karşılaşıldığı kabul edilmektedir. Türklerin İslam dinini benimsemelerinden sonra da benzer bir durum yaşanmış ve özellikle Fars cümle yapısının Türk cümle yapısıüzerinde etkili olduğu, daha doğru bir ifadeyle Farsçadaki cümle tiplerinin Türkçe tarafından kopyalandığı görülmüştür. Ali Şir Nevâyî’nin Molla Abdurrahman Cami’den çevirdiği Nesayimü’l-Mahabbe bu konuda ilgi çekici örnekler barındırır. Oldukça hacimli mensur bir eser olan Nesayimü’l- Mahabbe cümle yapılarının çeşitliliği ve bu cümleler oluşturulurken kullanılan bazı anahtar sözlerin oldukça değişik işlevlerle kullanılmasıyla dikkat çeker.

Türkçede yan cümlenin varlığı ve ne tür yapıların yan cümle olarak kabul edileceği, üzerinde tartışma olan bir konudur. Bu konuda Eski Uygur Türkçesi döneminde görülen yabancı diller ve kültürlerle karşılaşma sonucunda bu dillerden yapılan çevirilerle Türkçede daha önce görülmeyen yan cümle türleriyle ve yeni cümle çeşitleriyle karşılaşıldığı kabul edilmektedir. Türklerin İslam dinini benimsemelerinden sonra da benzer bir durum yaşanmış ve özellikle Fars cümle yapısının Türk cümle yapısıüzerinde etkili olduğu, daha doğru bir ifadeyle Farsçadaki cümle tiplerinin Türkçe tarafından kopyalandığı görülmüştür. Ali Şir Nevâyî’nin Molla Abdurrahman Cami’den çevirdiği Nesayimü’l-Mahabbe bu konuda ilgi çekici örnekler barındırır. Oldukça hacimli mensur bir eser olan Nesayimü’l- Mahabbe cümle yapılarının çeşitliliği ve bu cümleler oluşturulurken kullanılan bazı anahtar sözlerin oldukça değişik işlevlerle kullanılmasıyla dikkat çeker.
BİRLEŞİK FİİL YAPILARINDAKİ BAĞIMLI SÖZLÜKBİRİMLER
BİRLEŞİK FİİL YAPILARINDAKİ BAĞIMLI SÖZLÜKBİRİMLER
Yazar: Çolak, Gülcan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; bağımsız sözlükbirim,bağımlı sözlükbirim,fransızcadan alıntı kelimeler

Bu makalede; Fransızcadan alıntı 38 sözlükbirimin (abandone, absorbe, ambale, angaje, deforme, dejenere, deklare, dekore, deşifre, diskalifiye, egale, ekarte, elimine, empoze, enterese, finanse, formüle, inhibe, izole, karikatürize, koordine, lanse, likide, modernize, onore, parafe, pasifize, realize, redakte, refüze, restore, revalüe, sabote, sembolize, sübvanse, şoke, terörize, tolere), standart Türkçedeki kullanımı incelenmiştir. İçerik analizi yöntemiyle Türkçe Ulusal Derlemi taranmış; hedef sözlükbirimlerin hem bağımsız bir birim hem de birleşik fiiller içindeki kullanım sıklıkları değerlendirilmiştir. Bu sözlükbirimlerden 13’ünün et- ve ol- yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller yapısında tamamen; 25’inin ise en az %80 oranında bağımlı sözlükbirim olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda söz konusu sözlükbirimlerin güncel Türkçe sözlüklerdeki madde başı konumu da araştırılmıştır.

Bu makalede; Fransızcadan alıntı 38 sözlükbirimin (abandone, absorbe, ambale, angaje, deforme, dejenere, deklare, dekore, deşifre, diskalifiye, egale, ekarte, elimine, empoze, enterese, finanse, formüle, inhibe, izole, karikatürize, koordine, lanse, likide, modernize, onore, parafe, pasifize, realize, redakte, refüze, restore, revalüe, sabote, sembolize, sübvanse, şoke, terörize, tolere), standart Türkçedeki kullanımı incelenmiştir. İçerik analizi yöntemiyle Türkçe Ulusal Derlemi taranmış; hedef sözlükbirimlerin hem bağımsız bir birim hem de birleşik fiiller içindeki kullanım sıklıkları değerlendirilmiştir. Bu sözlükbirimlerden 13’ünün et- ve ol- yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller yapısında tamamen; 25’inin ise en az %80 oranında bağımlı sözlükbirim olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda söz konusu sözlükbirimlerin güncel Türkçe sözlüklerdeki madde başı konumu da araştırılmıştır.
TARİHÎ VE ÇAĞDAŞ TÜRK YAZI DİLLERİNDE YALIN (SOYUT) DURUMDAKİ SÖZCÜK YA DA SÖZCÜK ÖBEKLERİNİN TÜMCEDE ZAMANI BELİRTMELERİ
TARİHÎ VE ÇAĞDAŞ TÜRK YAZI DİLLERİNDE YALIN (SOYUT) DURUMDAKİ SÖZCÜK YA DA SÖZCÜK ÖBEKLERİNİN TÜMCEDE ZAMANI BELİRTMELERİ
Yazar: Şahin, Erdal
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 14 No. 27, 2020
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; tarihi türk yazı dilleri,çağdaş türk yazı dilleri,durum ekleri

Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerinde, sözce ya da tümcelerde zamanı sınırlamak için kullanılan sözcük ya da sözcük öbekleri türlü işlev ve anlam farklarıyla yalın (soyut), belirtme, yönelme, bulunma, çıkma, eşitlik veya araç durumlarında bulunurlar. Çalışmada, tümcelerde zamanı yalın (soyut) durumda belirten sözcük ve sözcük öbekleri incelenmiş, bunların sözcük bilgisel ve söz dizimsel değerlendirilmeleri yapılmıştır. Tümcelerde zamanın yalın (soyut) durumdaki sözcük ya da sözcük öbekleriyle sınırlandırılarak ifade edildiği Türk yazı dillerinde zaman bölümü adlarının türlü adlarla tamlandıkları ad tamlamaları ya da belirtme sıfatları veya sıfat-fiil biçimleriyle tamlandıkları sıfat tamlamaları; ‘zaman’ anlamlı adların türlü adlarla tamlandıkları ad tamlamaları ya da belirtme sıfatları veya sıfat-fiil biçimleriyle tamlandıkları sıfat tamlamaları; herhangi bir tamlamanın kurucusu olmayan, zaman belirteci olarak kullanılan zaman bölümü adları ile geçmiş, şimdi veya gelecekle ilgili eylem zamanı duyarlı ya da duyarsız belirteçler tümcede yalın (soyut) durumda bulunurlar. Türk yazı dillerinin bazılarında belirtme sıfatları ile zaman adlarının oluşturduğu sıfat tamlamalarında her iki unsur da anlamlarını korumalarına rağmen zaman adları kendilerini tamlayan belirtme sıfatları ile ses bilgisel birleşip kalıplaşarak birleşik zaman belirteçleri de oluşturmuşlardır.

Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerinde, sözce ya da tümcelerde zamanı sınırlamak için kullanılan sözcük ya da sözcük öbekleri türlü işlev ve anlam farklarıyla yalın (soyut), belirtme, yönelme, bulunma, çıkma, eşitlik veya araç durumlarında bulunurlar. Çalışmada, tümcelerde zamanı yalın (soyut) durumda belirten sözcük ve sözcük öbekleri incelenmiş, bunların sözcük bilgisel ve söz dizimsel değerlendirilmeleri yapılmıştır. Tümcelerde zamanın yalın (soyut) durumdaki sözcük ya da sözcük öbekleriyle sınırlandırılarak ifade edildiği Türk yazı dillerinde zaman bölümü adlarının türlü adlarla tamlandıkları ad tamlamaları ya da belirtme sıfatları veya sıfat-fiil biçimleriyle tamlandıkları sıfat tamlamaları; ‘zaman’ anlamlı adların türlü adlarla tamlandıkları ad tamlamaları ya da belirtme sıfatları veya sıfat-fiil biçimleriyle tamlandıkları sıfat tamlamaları; herhangi bir tamlamanın kurucusu olmayan, zaman belirteci olarak kullanılan zaman bölümü adları ile geçmiş, şimdi veya gelecekle ilgili eylem zamanı duyarlı ya da duyarsız belirteçler tümcede yalın (soyut) durumda bulunurlar. Türk yazı dillerinin bazılarında belirtme sıfatları ile zaman adlarının oluşturduğu sıfat tamlamalarında her iki unsur da anlamlarını korumalarına rağmen zaman adları kendilerini tamlayan belirtme sıfatları ile ses bilgisel birleşip kalıplaşarak birleşik zaman belirteçleri de oluşturmuşlardır.