HIZ SEMPTOMLARI: GEÇ-MODERN ZAMAN REJİMİNDE BELİRSİZLİK, DOLAYIMSIZLIK, EŞZAMANSIZLIK
Symptoms of Speed: Uncertainty, Immediacy, Desynchronization In The Late-Modern Temporal Regime
Yazar: Mermutlu, Ayşe
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Late Modern Temporality,Speed,Uncertainty,Immediacy,Desynchronization,Multiple Temporalities ; Geç Modern Zamansallık,Hız,Belirsizlik,Dolayımsızlık,Eşzamansızlık,Çoklu zamansallıklar

Hız,son dönem sosyal teorinin ve daha özelde sosyolojik yazının ana gündemmaddelerinden birini oluşturmakta ve çağdaş toplumsal değişimi karakterizeetmede paradigmal değer taşıyan bir nosyon olarak karşımıza çıkmaktadır. Hızüzerine gelişen söz konusu gündem, zamanınsosyolojik kavranışına ve toplumsal zaman inşasının geç-modern yordamlarınailişkin teorik katkıları içermesinin yanı sıra geç-modernliğin sosyalontolojisine, çağdaş neoliberalizmin ekonomi-politiğine, toplumsalın vesiyasetin imkânına ve yeni koşullarına ilişkin sosyolojik içgörüleringeliştirilmesine katkıda bulunan verimli bir tartışma zemini de sağlamaktadır.Bu makalede, söz konusu tartışmalarda hız nosyonunu farklı biçimlerde kodlayanve her biri aynı zamanda geç-modern zamansallığın semptomları olarakokunabilecek üç ana izlek ayırt edilmektedir: belirsizlik, dolayımsızlık veeşzamansızlık. Belirsizlik, genel bir anlatımla, toplumsal öngörülebilirliğinazaldığı ya da tamamen ortadan kalktığı, beklenti ufkunun eylemliliğe yön tayinetmeyi mümkün olmaktan çıkartacak denli sınırlandığı bir zamansallığagöndermede bulunur; burada vurgu, değişimin hızının vardığı noktada gelecekboyutundan yoksun kılınan ve kendi üzerine kapanan bir şimdi üzerinedir.Dolayımsızlık, zamansal ve mekânsal sınırlamaları önemli ölçüde elimine edengerçek zamanlı iletişim ağlarının mümkün kıldığı, “şimdi ve burada” biçimindeözetlenebilecek bir tecrübenin zamansallığına göndermede bulunur; bu yakınlıkve dolayımsızlığın ürettiği zamansızlaşmış şimdi, geç-modern zamansallığın birdiğer semptomu olan belirsizliğin üretimine de katkıda bulunmaktadır.Eşzamansızlık ise, özgül bir anlamda, değişimin hızının toplumu oluşturançeşitli kurumların eşzamanlı bir gelişim süreci göstermesine imkân tanımıyorolmasına göndermede bulunur; burada hız, toplumun farklı düzeylerinde veçeşitli şekillerde ortaya çıkan eşgüdümsüzlüklerde kendini ele verir. Hızınsemptomları olarak okunabilecek bu üç izleğin genel bir betimlemesi yapıldıktansonra, geç-modern zamansallığın daha yetkin bir okumasının onun eşzamansızlıkolarak kavranışı temelinde mümkün olabileceği tezi işlenecektir. Eşzamansızlıkhızın, hız paradigmasının sınırlılıklarının ötesinde bir kavranışına imkanveren bir nosyon olarak; geç-modern zamansallığın çoğul ve katmanlı yapısınıanlamaya, eşitsizlik biçimleri ve güç ilişkilerinde cisimleşen toplumsalantagonizmaların temporal boyutunu değerlendirmeye ve karşı-zamansallıklarınimkanını sorgulamaya alan açan bir bağlamı oluşturmaktadır.

Speedconstitutes one of the main topics in recent social theory and particularly insociological writing, and emerges as a notion that has paradigmatic value incharacterizing contemporary social change. The agenda on speed includes thetheoretical contributions to the late-modern procedures of the construction ofsocial time and sociological conception of time as well as provides also aground for discussion contributing to the development of sociological insightsinto the social ontology of late-modernity, the economy-politics ofcontemporary neoliberalism, the possibilities and new conditions of socialityand politics. In this article, three main traces are distinguished that eachone encodes the notion of speed in different ways and can be read at the sametime as the symptoms of late-modern temporality: uncertainty, immediacy anddesynchronization. Uncertainty refers to a temporality in which the socialpredictability is diminishing or completely out of the way and the horizon ofthe expectation is so limited as to make it impossible to direct the action;the emphasis here is on a present being deprived of the future dimension andclosing on itself at the point where the speed of change have reached.Immediacy refers to the temporality of an experience that can be summarized as"now and here" enabled by real-time communication networks thatconsiderably eliminates temporal and spatial limitations; this timeless presentproduced by proximity and immediacy contributes to the production ofuncertainty, another symptom of late-modern temporality. Desynchronization, in a specific sense, refers to thefact that the speed of change do not allow for a simultaneous process of developmentof the various institutions that make up the society; speed here reveals itselfin the incoordination that arises in various forms and at the different levelsin society. After a general description of these three tracks that can be readas the symptoms of speed, the thesis will be processed that a more accuratereading of late-modern temporality may be possible on the basis ofunderstanding it as desynchronization. As a notion thatallows for an understanding of speed beyond the limitations of the speedparadigm, desynchronization constitutes a context for understanding the pluraland stratified structure of late-modern temporality, evaluating the temporaldimension of social antagonisms embodied in the forms of inequality and powerrelations, and searching for the possibilities of counter-temporalities.