SULTAN V. MEHMED REŞAD’IN ÇANAKKALE GAZELİNİ KİM YAZDI?
WHO WROTE THE GALLIPOLI GHAZAL OF SULTAN MEHMED V REŞAD?
Yazar: Tığlı, Fatih
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. VEFATININ 100. YILI MÜNASEBETİYLE ALİ EMÎRÎ ÖZEL SAYISI, 2024
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; V. Mehmed Reşad,Şair Padişahlar,Çanakkale Muharebeleri,Gazel,Abdülbaki [Baykara] Dede ; Mehmed V Reshad,The Poet Sultans,The Gallipoli Campaign,Ghazal,Abdulbâkî [Baykara] Dede

I. Dünya Savaşı (1914-1918) sürerken Sultan V. Mehmed Reşad’ın el yazısı ile Çanakkale cephesinde kazanılan zaferin konu edildiği 5 beyitlik bir gazel yayınlanır. Osmanlı devletindeki şair padişahlar geleneğinin son halkası olarak değerlendirilen bu şiir Mehmed Reşad’ın el yazısı ile dönemin matbuatında yer almış ve etrafında küçük bir edebiyat meydana gelerek tahmisler ve nazire yazılmıştır. Bu ilginin yanı sıra şiirin kimin tarafından yazıldığı ilk günlerden itibaren tartışma konusu olmuş ve değişik isimler tarafından yazıldığı iddia edilmiştir. Bu iddialardan biri de Abdülhak Şinasi Hisar tarafından dile getirilmiş ve Yenikapı Mevlevihanesi Postnişini Abdülbaki [Baykara] Dede’nin ismi zikredilmiştir. Mevlevîliğe yakın ilgisi hatta mensubiyeti olduğu belirtilen Sultan Reşad ile oldukça yakın bir münasebeti bulunan Abdülbaki Dede aynı zamanda bir şairdir.Sultan Reşad’ın yazdığı bu gazeline dönemin tasavvufî şahsiyetlerinin özellikle de Mevlevîliğe mensup şahsiyetlerin tahmis ve nazire yazdıklarını görmekteyiz. Bu isimlerin arasında olması düşünülen biri de Abdülbaki [Baykara] Dede’dir. Fakat bu isimler arasında yer almaz. Padişahın mahlasının (Reşad) geçmesi ve bizzat kendi el yazısı ile yazılmış hâli bu şiirin başkası tarafından yazıldığını iddialarını ortadan kaldıracak unsurlar gibi görülse de dönemin özel şartları (propaganda ve kamuoyu oluşturma), Padişahın yakın çevresindekilerin şahitlikleri, Padişahın bilinen başka bir şiirinin olmaması gibi karineler bunun aksi yönde olduğunu düşündürmektedir. Kim tarafından kaleme alındığı açık bir şekilde bilinmemesine rağmen genel kanaat şiirin Padişah tarafından yazılmadığıdır. Bütün bu tartışmaların neticesinde şiirin Padişah tarafından yazılıp yazılmadığı fikri tartışılıp kimin tarafından yazıldığı ve özellikle Abdülbaki [Baykara] Dede’nin Padişah ile olan ilişkisi göz önüne alınarak gazele olan yakınlığı ve uzaklığı üzerinde durulacaktır.

While World War I (1914-1918) was ongoing, a five-couplet ghazal about the victory in the Gallipoli Campaign was published in the handwriting of Sultan Mehmed V Reshad. This poem is considered as the last link of the tradition of poet sultans in the Ottoman Empire. It was written in Mehmed Reshad's handwriting and appeared in the press of that period. Moreover, a small amount of literary works emerged around it, and tahmises and nazire were written about this poem. In addition to this interest, there has been a matter of debate since the first days of its publication: “Who wrote the poem?”. It has been claimed that this poem was written by different names. One of these claims was expressed by Abdülhak Şinasi Hisar. According to him, this poem was written by Abdülbaki [Baykara] Dede who was the Sheikh of Yenikapı Mawlawi Lodge Abdülbaki. Abdülbaki Dede was a poet and had a very close relationship with Sultan Reshad. Sultan Reshad was also interested and even affiliated with the Mawlawi order.We see that Sufi figures of the period, especially those belonging to the Mawlawi order, wrote tahmis and nazire to this ghazal written by Sultan Reshad. Abdülbaki [Baykara] Dede could be a prominent figure in writing such a tahmis or nazire to Sultan Reshad’s poem but he did not write anything about it. Moreover, there was quite counter evidence which showed that it was written by the Sultan: the Sultan's pseudonym (Reshad), and the fact that it was written in his own handwriting. They can eliminate the claims that this poem was written by someone else. However, the special conditions of the period (propaganda and public opinion formation), the testimonies of the Sultan's close circles, and the fact that there is no other known poem of the Sultan, can also prove that it was not written by Sultan Reshad. Although it is not clearly known who wrote the poem, the general opinion is that the poem was not written by the Sultan.As a result of all these matters, this article discusses the idea of whether the poem was written by the Sultan or not, its possible author. Then it deals with Abdülbaki [Baykara] Dede's relationship with the Sultan, his possible contribution to the ghazal.