‘Bayezid Sancağı ve İdarecileri (1700-1914) Adlı Eser Üzerine’
‘Bayezid Sancağı ve İdarecileri (1700-1914) Adlı Eser Üzerine’
Yazar: Karasu, Mehmet Kerem
Dergi: Current Research in Social Sciences, Vol. 1 No. 1, 2015

Sosyal yapısı genelde konargöçer aşiretlerden oluşan  Bayezid’de aşiretlerin kendi aralarındaki ve devletle olan  ilişkilerine de oldukça yapıcı bir üslupla yaklaşılmış olma- sı pragmatik öğretinin yazarın tarzına olan etkisini göste- rir. Diğer yandan söz konusu edilen İran ve Rus istilaları  dönemlerinde aşiretlerin devlete olan sadakatleri ve devle- tin uyguladığı taltif-ödül sistemi özgün örnekleriyle ifade  edilmiş ve bugüne dahi ışık tutabilecek ya da çözüm olabi- lecek imalarda bulunulmuştur. Çalışmanın genelinde Bayezid’in Osmanlı Devleti tarafın- dan önemli ve özen gösterilmesi gereken yer olarak görül- düğüne dair pek çok kayıt ortaya konmuştur. İran ve Rus  sınırında bulunan böylesine önemli bir yerleşim yerinin  devlet katındaki önemi tartışılmaz olmakla birlikte bölge- ye atanan idarecilerin tavırları ve komşu devletlerle olan  ilişkileri de önem arz eder. Bu anlamda gerek İran hanları  ve gerekse Rus diplomatik temsilcilerinin Bayezid’deki  idareciler ve halkla olan münasebetleri de yeri geldiğinde  konu edilmiştir.  Eserden anlaşıldığına göre tarih boyunca eşkıyalık, kan  davaları, iç çekişmeler ve nüfuz mücadelesinin eksik ol- madığı Bayezid’de XIX. yüzyılın sonlarına doğru ortaya  çıkan Ermeni meselesi ve aşiretlerden tesis edilen Hami- diye Alayları bölge idaresinde rol alanların önemini daha  da artırmıştır. Bölgeye atanan idarecilerde aranan kimi  özellikler aydınlatıcı veriler olarak sunulmuştur. Tecrübe  ve istikamet vurgusu, aşiretlerle iyi intibak kurabilme yeti- sinin olması gibi özel yeteneklerin arandığı idareciler böl- gede öteden beri sosyal nizamın en önemli aktörleri olarak  görülmüştür. Gerçekten de örneklere bakıldığında halkın  dilinden anlayan idareciler oldukça başarılı bir yönetim  sergilemiş ve kalıcı eserler bırakabilmişlerdir. Bölgenin  hassasiyetinin farkında olan merkezi hükümet bu hususlara  dikkat ederek idareci tayininde gayet hassas davranmıştır.  Tüm bu hususlar göz önünde tutulduğunda Bayezid San- cağı ve İdarecileri , şehir ve idare tarihi ça- lışan araştırmacılar için oldukça uygulanabilir bir örnek  olmasının yanında ülkemizdeki pek çok vilayetin tarihinin  yazılmasında da mühim bir emsal teşkil eden sıra dışı bir  kaynaktır. Bu esere Osmanlı Devleti’nin halkla ilişkileri,  halkın devletle olan temaslarının boyutu, merkezi hüküme- tin idari tasarruflarının bölgede inikâsı, idareci tayinlerin- de tarihsel süreçlerin etkileri, yerel ve ulusal dinamiklerin  idareye tesirleri gibi pek çok alana ışık tutan bir çalışma  olarak yaklaşmak mümkündür

Sosyal yapısı genelde konargöçer aşiretlerden oluşan  Bayezid’de aşiretlerin kendi aralarındaki ve devletle olan  ilişkilerine de oldukça yapıcı bir üslupla yaklaşılmış olma- sı pragmatik öğretinin yazarın tarzına olan etkisini göste- rir. Diğer yandan söz konusu edilen İran ve Rus istilaları  dönemlerinde aşiretlerin devlete olan sadakatleri ve devle- tin uyguladığı taltif-ödül sistemi özgün örnekleriyle ifade  edilmiş ve bugüne dahi ışık tutabilecek ya da çözüm olabi- lecek imalarda bulunulmuştur. Çalışmanın genelinde Bayezid’in Osmanlı Devleti tarafın- dan önemli ve özen gösterilmesi gereken yer olarak görül- düğüne dair pek çok kayıt ortaya konmuştur. İran ve Rus  sınırında bulunan böylesine önemli bir yerleşim yerinin  devlet katındaki önemi tartışılmaz olmakla birlikte bölge- ye atanan idarecilerin tavırları ve komşu devletlerle olan  ilişkileri de önem arz eder. Bu anlamda gerek İran hanları  ve gerekse Rus diplomatik temsilcilerinin Bayezid’deki  idareciler ve halkla olan münasebetleri de yeri geldiğinde  konu edilmiştir.  Eserden anlaşıldığına göre tarih boyunca eşkıyalık, kan  davaları, iç çekişmeler ve nüfuz mücadelesinin eksik ol- madığı Bayezid’de XIX. yüzyılın sonlarına doğru ortaya  çıkan Ermeni meselesi ve aşiretlerden tesis edilen Hami- diye Alayları bölge idaresinde rol alanların önemini daha  da artırmıştır. Bölgeye atanan idarecilerde aranan kimi  özellikler aydınlatıcı veriler olarak sunulmuştur. Tecrübe  ve istikamet vurgusu, aşiretlerle iyi intibak kurabilme yeti- sinin olması gibi özel yeteneklerin arandığı idareciler böl- gede öteden beri sosyal nizamın en önemli aktörleri olarak  görülmüştür. Gerçekten de örneklere bakıldığında halkın  dilinden anlayan idareciler oldukça başarılı bir yönetim  sergilemiş ve kalıcı eserler bırakabilmişlerdir. Bölgenin  hassasiyetinin farkında olan merkezi hükümet bu hususlara  dikkat ederek idareci tayininde gayet hassas davranmıştır.  Tüm bu hususlar göz önünde tutulduğunda Bayezid San- cağı ve İdarecileri , şehir ve idare tarihi ça- lışan araştırmacılar için oldukça uygulanabilir bir örnek  olmasının yanında ülkemizdeki pek çok vilayetin tarihinin  yazılmasında da mühim bir emsal teşkil eden sıra dışı bir  kaynaktır. Bu esere Osmanlı Devleti’nin halkla ilişkileri,  halkın devletle olan temaslarının boyutu, merkezi hüküme- tin idari tasarruflarının bölgede inikâsı, idareci tayinlerin- de tarihsel süreçlerin etkileri, yerel ve ulusal dinamiklerin  idareye tesirleri gibi pek çok alana ışık tutan bir çalışma  olarak yaklaşmak mümkündür