Türkiye İçin Hisse Senedi Piyasası Ve VIX Endeksi Arasındaki Nedensellik İlişkisinin İncelenmesi
Causality Analysis Between The Turkish Stock Market And The VIX Index
Yazar: Süslü, Cemil
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Financial Economy ; Finansal Ekonomi ; VIX Index,Causal Relationship Testing,BIST 100,Macroeconomics Factors,Variance Decomposition. ; VIX Endeksi,Nedensellik Analizi,BİST 100,Makroekonomik Değişkenler,Varyans Ayrıştırma.

Hisse senedi fiyatlarını etkileyen faktörlere bakıldığında bu riskler sistematik ve sistematik olmayan olarak ikiye ayrılmaktadır. Sistematik riskler, tüm piyasayı etkileyen ve çeşitlendirme ile azaltılamayan riskleri ifade ederken; sistematik olmayan riskler ise şirketlere veya sektörlere özgü olup çeşitlendirme yoluyla kontrol altına alınabilir. Dolayısıyla VIX endeksindeki dalgalanmalar, genel piyasa risk algısını değiştirmek suretiyle hisse senedi getirileri üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak etkili olabilirler. Bu çalışma, yatırımcıların küresel risk algısını temsil eden VIX endeksi ile Türkiye hisse senedi piyasasını yansıtan BIST 100 endeksi arasındaki nedensellik ilişkisini araştırmayı amaçlamaktadır. 2010M1–2025M4 dönemine ait aylık veriler kullanılarak, serilerin durağanlık yapısı ADF ve PP birim kök testleriyle analiz edilmiştir. Değişkenlerin seviyede durağan oldukları tespit edildikten sonra, gecikme uzunluğu kriterler aracılığıyla belirlenmiş ve VAR modeli doğrultusunda Toda-Yamamoto ile Dolado-Lütkepohl (TYDL) nedensellik testleri uygulanmıştır. Bulgular, her iki yöntem kapsamında da VIX ve BIST 100 endeksleri arasında çift yönlü anlamlı bir nedensellik ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Etki-tepki fonksiyonları, VIX’ teki pozitif bir şokun BIST 100 üzerinde kısa süreli negatif etki yarattığını, ancak bu etkinin zamanla azaldığını ortaya koymaktadır. Varyans ayrıştırması ise BIST 100’deki değişimlerin büyük ölçüde kendi iç dinamikleriyle açıklandığını göstermektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalarda VIX endeksinin sınırlı yönlendirici etkisinin olduğu ve yatırımcı davranışlarının daha çok yerel faktörlerle şekillendiği anlaşılmaktadır. Elde edilen bulgular, yatırımcıların portföy tercihleri ve risk yönetimi stratejileri açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır. Özellikle gelişmekte olan bir piyasa olan Türkiye'de, VIX gibi küresel volatilite göstergelerinin doğrudan piyasa yönlendirici rolünün sınırlı olduğu, bununla birlikte kısa vadeli etkilerinin dikkate alınması gerektiği ortaya konmuştur. Ayrıca, sonuçlar etkin piyasalar hipotezinin Türkiye özelinde her zaman tam anlamıyla geçerli olmayabileceğini düşündürmekte; kendi özgü ve davranışsal faktörlerin piyasa dinamikleri üzerindeki etkisinin önemini vurgulamaktadır.

When examining the factors that affect stock prices, these risks are categorized into two types: systematic and unsystematic. While systematic risks refer to risks that affect the entire market and cannot be reduced by diversification, unsystematic risks are specific to companies or sectors and can be controlled by diversification. This study aims to investigate the causality relationship between the VIX index, which represents investors' global risk perception, and the BIST 100 index, which reflects the Turkish stock market. Using monthly data for the period 2010M1–2025M4, this paper analyzes the stationarity structure of the series with ADF and PP unit root tests, after determining that the variables were stationary at the level. Toda-Yamamoto and Dolado-Lütkepohl (TYDL) causality tests were applied in line with the VAR model. The findings show that there is no significant bidirectional causality relationship between VIX and BIST 100 indices under both methods. The impulse-response functions reveal that a positive shock in VIX has a short-term adverse effect on BIST 100, but this effect decreases over time. The variance decomposition indicates that the changes in BIST 100 are largely driven by its own internal dynamics. It is understood that the VIX index has a limited guiding effect in emerging markets such as Türkiye and that investor behavior is shaped more by local factors. The findings have important implications for investors' portfolio preferences and risk management strategies. It has been revealed that, especially in Türkiye, which is an emerging market, the direct market guiding role of global volatility indicators such as VIX, is limited; however, their short-term effects should be taken into consideration. The results suggest that the efficient markets hypothesis may not always be fully valid in Türkiye, emphasizing the importance of local and behavioral factors on market dynamics.