MU‘ÎNEDDÎN NATANZÎ’NİN MÜNTEHABÜ’T-TEVÂRÎH-İ MU‘ÎNÎ ADLI ESERİNİN TİMURLU BAHSİNDE GEÇEN BAZI TÜRKÇE VE MOĞOLCA ISTILAHLAR
Some Turkish and Mongolian Terms in the Timurid Section of Muʿīn al-Dīn Natanzī’s Muntakhab al-Tavārīkh-i Muʿīnī
Yazar: Korkmaz, Ahmet
Dergi: Gazi Türkiyat No. 35, 2024
Anahtar kelimeler: General Turkish History (Other) ; Genel Türk Tarihi (Diğer) ; Medieval Asian History ; Ortaçağ Asya Tarihi ; Türkçe ve Moğolca,Timurlular,Mirza İskender,Mu‘îneddîn Natanzî,Müntehabü’t-Tevârîh-i Mu‘înî. ; Turkish and Mongolian,Timurid,Mirza Iskandar,Muʿīn al-Dīn Natanzī,Muntakhab al-Tavārīkh-i Muʿīnī.GİRİŞ

Timurlu dönemi (1370-1506), Ortaçağ Farsça tarih yazıcılığının son evresidir. Bu dönemde birçok müverrih tarih kitabı kaleme almıştır. Bunlardan biri de önce Fars hâkimi Mirza İskender’in himayesinde umumî bir tarih eseri kaleme alan Mu‘îneddîn Natanzî’dir. Natanzî daha sonra değişen siyasî koşullara bağlı olarak eserini güncelleyip Mirza Şahruh’a ithaf etmiştir. Natanzî’nin Müntehabü’t-Tevârîh-i Mu‘înî adlı eseri 19. yüzyılın başlarından itibaren araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Adı geçen eserde dikkat çeken husus, Altın Orda ve Timurlu bahislerindeki anlatılarının orijinalliğidir. Öte yandan çağdaşlarına oranla daha fazla Türkçe ve Moğolca kelime barındırmasıdır. Buna dayanarak István Vásáry kısa sürece önce Müntehabü’t-Tevârîh-i Mu‘înî’nin Altın Orda bahsinde yer alan bazı Türkçe ve Moğolca kelimeleri incelemiştir. Ancak eserin Timurlu bahsi Türkçe ve Moğolca ıstılahlar bakımından daha zengindir. Bu bakımdan bu çalışmada Natanzî’nin eserinin Timurlu bahsinde yer alan bazı Türkçe ve Moğolca kelimeler incelenmiştir. Öncelikle Timur’un ölümünden sonra Natanzî’nin himayesinde bulunduğu Mirza İskender’in Fars bölgesindeki durumu aktarılmıştır. Ardından adı geçen eserin içeriği ve kaynakları irdelenmiştir. Son olarak eserin Timurlu bahsinde yer alan bazı Türkçe ve Moğolca kelimeler tespit edilmiştir. Terimlerin anlamı verildikten sonra ıstılahın metinde yer alan cümlesi örnek olması açısında aktarılmıştır.

The Timurid period (1370-1506) is the last phase of medieval Persian historiography. During this period, many historians wrote history books. One of them was Muʿīn al-Dīn Natanzī, who initially wrote a general history under the patronage of Mirza Iskandar, the ruler of Fars. Natanzī later updated his work in accordance with the changing political circumstances and dedicated it to Mirza Shahrukh. Natanzī’s Muntakhab al-Tavārīkh-i Muʿīnī has been the center of attention of researchers since the early 19th century. What is striking in this work is the originality of the narratives in the Golden Horde and Timurid accounts. On the other hand, it contains more Turkish and Mongolian words than its contemporaries. Based on this, István Vásáry recently analyzed some Turkish and Mongolian words in the Golden Horde section of Muntakhab al-Tavārīkh-i Muʿīnī. However, the Timurid section of the work is richer in Turkish and Mongolian terms. In this respect, this study analyzes some Turkish and Mongolian words in the Timurid section of Natanzī’s work. First of all, the situation of Mirza Iskandar in the Fars region after Timur’s death, under Natanzī’s patronage, is described. Then the content and sources of the aforementioned work are analyzed. Finally, some Turkish and Mongolian words in the Timurid section of the work are identified. After the meaning of the terms is given, the sentence of the term in the text is quoted as an example.