Disiplinlerarası restorasyon çalışması: Hasankeyf Kalesindeki tarihi Küçük Saray'ın yerinde yükseltilmesi
Interdisciplinary restoration work: Jacking up (raising) the historical Small Palace in Hasankeyf Castle in place
Yazar: Sevgi, Serap
Dergi: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 40 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Architecture (Other) ; Mimarlık (Diğer) ; Architectural conservation,strengthening of historic buildings,jacking-up of Historic Building,Hasankeyf Castle,Small Palace ; Mimari restorasyon,tarihi yapıların güçlendirilmesi,tarihi yapıların yerinde yükseltilmesi,Hasankeyf Kalesi,Küçük Saray.

Ilısu Barajı ve HES projesi rezervuar alanında kalan Tarihi Hasankeyf yerleşiminin "Aşağı Şehir" denilen Dicle Nehri'nin iki kıyısındaki anıtları ve baraj maksimum su kotu (+527,86 m.) üzerinde kalan "Yukarı Şehir" diye anılan "Hasankeyf İç Kale Bölgesi'nin kayaç zemini, baraj gölünde biriken sudan doğrudan, üzerindeki tarihi anıtlar ise dolaylı şekilde etkilenmektedir. Kale bölgesinin zemini ve Küçük Saray'ın üzerine inşa edildiği kaya bloğunda; jeoteknik incelemeler, laboratuvar testleriyle desteklenerek kayaçların özellikleri incelenmiştir. Mevcut durumda ıslanma-kuruma ve donma-çözünme etkisiyle yamaçlardaki kayaçlarda kopmalar nedeniyle, baraj gölünde birikecek suyun kuru formasyondaki bu kayaçlara olumsuz etkileri olacağı belirlenmiştir. Kalenin kayaçlarının dolayısıyla üzerindeki kültür varlıklarının korunması için güney, kuzey ve doğu yönündeki vadilere, baraj maksimum su kotuna kadar doğal malzemelerle dolgu yapılarak, suyun kireç taşı kayaçlarda oluşturacağı aşındırıcı etki ve iç bölgelere sızıntılar azaltılmıştır.  Küçük Saray'ın (12-13.yüzyıl) zemin kotunun, Kale çevresine yapılan koruma dolgusundan aşağı kalması nedeniyle, çevresine ters baraj sistemi yapılarak anıt yerinde korunmuştur. Ancak su seviyesi +524,00 kotuna ulaştığında baraj gölünden su sızıntıları anıtın çevresinde birikerek göllenmiş ve restorasyonu yapılan anıtta yeni bozulmalara oluşmuştur. Anıtın tekrar suya maruz kalması mimari ve yapısal bütünlüğüne zarar vereceğinden mevcut yerinde 6, 00 metre yükseltilmesine yönelik mimari koruma, yapısal güçlendirme ve yerinde yükseltme uygulaması disiplinler arası bütüncül bir çalışmayla gerçekleştirilmiştir.

The monuments on both banks of the Tigris River, known as the "Lower City", in the historical settlement of Hasankeyf, located in the reservoir area of the Ilisu Dam and HEPP Project, and the rocky ground of the "Inner Castle Region of Hasankeyf", known as the "Upper City", above the maximum water level of the dam (+527.86 m), will be directly affected by the water accumulating in the dam lake, while the historical monuments on them will be indirectly affected. Geotechnical investigations, supported by laboratory tests, were carried out to study the characteristics of the rock in the castle area and the rock block on which the Small Palace was built. It was found that the water accumulating in the reservoir would have a detrimental effect on these rocks in the dry state, causing fractures in the rock on the slopes due to the effects of wetting, drying and freezing and thawing. In order to protect the castle's rocks and the cultural heritage on them, natural materials were used to fill the valleys to the south, north and east up to the maximum water level of the dam, reducing the abrasive effect of the water on the limestone rocks and minimising infiltration into the interior regions. As the ground level of the Small Palace (12th-13th century) was lower than the protective embankment around the castle, a reverse dam system was constructed around it to preserve the monument in situ. However, when the water level reached +524.00 m, water seepage from the reservoir accumulated around the monument, causing further deterioration of the restored monument. Due to the potential damage to the architectural and structural integrity of the monument if exposed to water again, an interdisciplinary holistic study was carried out to implement architectural conservation, structural strengthening, and in-situ elevation, resulting in the monument being jacked-up (raised) by 6.00 metres at its current location.