19. YÜZYIL SONLARINDA KEMAH KAZASI
Kemah Dıstrıcts in The Late 19th Century
Yazar: Birol, Nurettin
Dergi: Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 17 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Urban Sociology and Community Studies ; Kent Sosyolojisi ve Toplum Çalışmaları ; Kemah,nüfus,eğitim,ulaşım,maden,salgın hastalık. ; Kemah,population,education,transportation,mine,epidemic disease.

ÖZ:19. yüzyıl sonlarında Erzincan sancağının en büyük kazası olan Kemah, Erzurum’u Sivas’a bağlayan Fırat vadisindeki tarihi ticaret yolu kenarında kurulmuş eski bir yerleşim merkeziydi. Malazgirt zaferinden sonra fethedilmiş, 1515’de de Osmanlı hakimiyetine bağlanmıştı. 19. yüzyıl sonlarında 4-8 arasında değişen nahiyesi, 55-75 arasında değişen köyleri ile toplam 17.000-18.000 arasında bir nüfusa sahipti. Bunun %20-23’ünü Ermeniler, geriye kalan %77-80’nini Müslümanlar oluşturuyordu. Eğitim-öğretime gelince; Kemah’ta 3 medrese, 1 Rüştiye, 3 iptidai, 40’ı Müslümanlara, 8’i Ermenilere ait 48 civarında sıbyan ve 2 adet misyoner mektepleri eğitim veriyordu. Kemah, eski yol güzergâhında bulunmasından dolayı ulaşım ve haberleşme alanında Abdülhamit devrinde yolları tamir edilmeye çalışılırken Harput ve Sivas’a kadar uzanan telgraf hatları döşenmiş ve halkın katkılarıyla postaneler inşa edilmiştir. Halkın başlıca geçim kaynakları tarım ve hayvancılığın yanında geleneksel dokumacılığın yapıldığı el tezgâhları oluşturuyordu. İklimi ve elverişli arazisi sebebiyle hububat ve çok çeşitli meyve ve sebze üretiliyordu. Bunun yanında bazıları daha sonra keşfedilen zengin kömür, bakır, altın madenleri ve yüzyıllardır bölgenin tuz ihtiyacını karşılayan tuzlalarıyla da meşhurdu. 19. yüzyılın sonlarında kıtlıklar, salgın hastalıklar ve eşkıyanın baskın ve talanları ile Ermeni ayaklanmaları bölge üzerinde ekonomik sıkıntılara sebep olmuşsa da devlet güvenliği sağlamak için askeri operasyonlar yapmış, bazen doktor ve ilaç göndererek salgın hastalıkları durdurmaya çalışmış, bazen de yoksul halka gerekli yiyecek yardımlarını yapmıştı.

ABSTRACT:Kemah, the largest district of Erzincan Sanjak in the late 19th century, was an old settlement established on the historical trade route in the Euphrates valley connecting Erzurum to Sivas. It was conquered after the victory of Malazgirt and was annexed to Ottoman rule in 1515. At the end of the 19th century, it had a population of 17,000-18,000 with 4-8 sub-districts and 55-75 villages. Armenians constituted 20-23% of this population, and Muslims constituted the remaining 77-80%. Regarding education, there were 3 madrasahs, 1 Rüştiye, 3 primary schools, 40 schools belonging to Muslims and 8 to Armenians, and 2 missionary schools in Kemah. Kemah, due to its location on the old road route, was a good place for transportation and communication during the reign of Abdulhamid, while roads were being repaired, telegraph lines extending to Harput and Sivas were laid and post offices were built with the contributions of the people. The main sources of income of the people were agriculture and animal husbandry, as well as traditional weaving on hand looms. Due to its climate and suitable land, grain and a wide variety of fruits and vegetables were produced. It was also famous for its rich coal, copper and gold mines, some of which were later discovered, and for its salt mines, which met the salt needs of the region for centuries. Although famines, epidemics, raids and plunder by bandits and Armenian uprisings caused economic difficulties in the region in the late 19th century, the state carried out military operations to ensure security, sometimes tried to stop epidemics by sending doctors and medicine, and sometimes provided the necessary food aid to the poor.