Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de Kırsal Eğitim Politikalarının Evrimi (1846-1954)
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de Kırsal Eğitim Politikalarının Evrimi (1846-1954)
Yazar: Arslan, Lütfi
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Education Policy ; Eğitim Politikası ; Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikaları,Kırsal Eğitiminde Dönüşüm,Köy Enstitüleri,Milli Eğitim Şuraları,Tanzimat-Meşrutiyet

Osmanlı Devleti’nde nüfusun büyük bölümünün tarımla geçinen kırsal topluluklardan oluşması, ilköğretim programlarının teorik eğitimin yanı sıra pratik tarım eğitimini de içermesini zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda, 10 Ocak 1846’da İstanbul’daki Ayamama Çiftliği’nde kurulan “Mekteb-i Zirai Şahane”, Türkiye’de uygulamalı eğitim modelinin ilk örneğini teşkil etmiştir. “Tanzimat Dönemi’nde (1839-1876)” başlatılan eğitim reformları, merkeziyetçi yapı ve mali imkânsızlıklar nedeniyle kırsalda beklenen etkiyi gösterememiştir. “Darülmuallimin (1848)” ve “Maarif Nizamnameleri” gibi adımlarla öğretmen yetiştirme ve müfredat standartlaştırma çabaları başlatılmışsa da köylere yeterli sayıda okul ve nitelikli öğretmen ulaştırılamamıştır. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde köy okullarının yaygınlaştırılması hedeflenmiş, ancak “Balkan Savaşları (1912-1913) ve I. Dünya Savaşı (1914-1918)” nedeniyle bu girişimler kesintiye uğramıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde “Kırsal Eğitim Politikaları”, Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanması ve Cumhuriyet’in 1923’te ilanı ile birlikte laik ve ulusal bir eğitim sistemi benimsenmiştir.  Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak hazırlanan bu çalışmada, 1846-1954 arasındaki süreçte kırsal eğitim politikalarındaki dönüşümün modernleşme ve kalkınma hedefleri doğrultusunda nasıl şekillendiğini analiz etmek ve Tanzimat'tan Köy Enstitüleri'ne kadar olan süreçte karşılaşılan siyasi, ekonomik ve yapısal engelleri değerlendirerek Türkiye'nin eğitim tarihindeki süreklilik ve değişim dinamiklerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmanın kapsamı içerisinde kırsal eğitimdeki dönüşümün, modernleşme ve kalkınma hedefleri doğrultusunda şekillendiği sonucuna varılmıştır. Bu süreçte geliştirilen eğitim politikaları, Türkiye’nin modernleşme sürecine önemli katkılar sunmuştur.

Osmanlı Devleti’nde nüfusun büyük bölümünün tarımla geçinen kırsal topluluklardan oluşması, ilköğretim programlarının teorik eğitimin yanı sıra pratik tarım eğitimini de içermesini zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda, 10 Ocak 1846’da İstanbul’daki Ayamama Çiftliği’nde kurulan “Mekteb-i Zirai Şahane”, Türkiye’de uygulamalı eğitim modelinin ilk örneğini teşkil etmiştir. “Tanzimat Dönemi’nde (1839-1876)” başlatılan eğitim reformları, merkeziyetçi yapı ve mali imkânsızlıklar nedeniyle kırsalda beklenen etkiyi gösterememiştir. “Darülmuallimin (1848)” ve “Maarif Nizamnameleri” gibi adımlarla öğretmen yetiştirme ve müfredat standartlaştırma çabaları başlatılmışsa da köylere yeterli sayıda okul ve nitelikli öğretmen ulaştırılamamıştır. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde köy okullarının yaygınlaştırılması hedeflenmiş, ancak “Balkan Savaşları (1912-1913) ve I. Dünya Savaşı (1914-1918)” nedeniyle bu girişimler kesintiye uğramıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde “Kırsal Eğitim Politikaları”, Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanması ve Cumhuriyet’in 1923’te ilanı ile birlikte laik ve ulusal bir eğitim sistemi benimsenmiştir.  Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak hazırlanan bu çalışmada, 1846-1954 arasındaki süreçte kırsal eğitim politikalarındaki dönüşümün modernleşme ve kalkınma hedefleri doğrultusunda nasıl şekillendiğini analiz etmek ve Tanzimat'tan Köy Enstitüleri'ne kadar olan süreçte karşılaşılan siyasi, ekonomik ve yapısal engelleri değerlendirerek Türkiye'nin eğitim tarihindeki süreklilik ve değişim dinamiklerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmanın kapsamı içerisinde kırsal eğitimdeki dönüşümün, modernleşme ve kalkınma hedefleri doğrultusunda şekillendiği sonucuna varılmıştır. Bu süreçte geliştirilen eğitim politikaları, Türkiye’nin modernleşme sürecine önemli katkılar sunmuştur.