Güncel Türkçe Sözlük ve Kubbealtı Lugati’ndeki Tiyatro Söz Varlığının Karşılaştırmalı Sözlükbilimsel İncelenmesi
A Comparative Lexicographical Analysis of the Theatre Vocabulary in the Güncel Türkçe Sözlük and Kubbealtı Lugati
Yazar: Karahancı, İbrahim
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 20 No. 38, 2025
Anahtar kelimeler: Lexicography and Semantics ; Sözlükbilim ve Anlambilim ; New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; Genel sözlükler,sözlük bilimi,sözlük karşılaştırma,tiyatro terimleri,söz varlığı ; General dictionaries,lexicology,dictionary comparison,theatre terms,vocabulary

Bu makalede, Türkiye Türkçesinin iki yaygın genel sözlüğü olan Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük ve Kubbealtı Lugati’nde yer alan tiyatroyla ilgili söz varlığı sözlükbilimsel açıdan karşılaştırılmaya çalışılmıştır. Bu kavramların ilgili sözlüklerde nasıl temsil edildiği, hangi sözlük birimlerine yer verildiği ve bu birimlerin tanım, köken bilgisi, alan bilgisi ve örnek kullanımlar bakımından nasıl sunulduğu incelenmiş; tiyatro terimlerinin genel sözlüklerdeki görünümleri ve sözlüklerin tiyatro alanını yansıtma biçimlerindeki farklılıkları ortaya konmuştur. Yöntem olarak nitel araştırmanın betimsel tarama modeli benimsenmiş; veri tabanı olarak Güncel Türkçe Sözlük ve Kubbealtı Lugati’nin çevrim içi sürümleri kullanılmıştır. Tiyatroyla ilgili sözlük birimleri; tiyatro terimleri sözlükleri, metin içi aramalar ve önceki çalışmaların listeleri aracılığıyla belirlenmiş; ardından sözlük içi çekirdek yapı içeriklerine dahil anlamla ilgili bilgilerin kapsamına giren başlıklara göre analiz edilmiştir. Bir yandan Türk sözlük bilimi alan yazınına tiyatro odaklı karşılaştırmalı bir bakış açısı kazandırmayı amaçlayan çalışma, bir yandan da disiplinler arası yaklaşımla tiyatro araştırmalarına derinlikli bir değerlendirme düzlemi sunmaktadır. Varılan sonuçlar, ileride diğer sanat alanlarıyla ve özel alanlarla ilgili yapılacak benzer incelemelerin çıktılarıyla daha bütünlüklü araştırmalara olanak sağlayacaktır.

This article attempts a lexicographical comparison of the theater-related vocabulary found in the Turkish Language Association’s Güncel Türkçe Sözlük (Current Turkish Dictionary) and Kubbealtı Lugati (Kubbealtı Dictionary), two widespread general dictionaries of Türkiye Turkish. It examines how these concepts are represented in these dictionaries, which lexical items are included, and how these items are presented in terms of definitions, etymology, field information, and sample usages. It also reveals the differences in how theater terms appear in general dictionaries and how these dictionaries reflect the theater field. A descriptive survey model of qualitative research was adopted as the method, and the online versions of the Güncel Türkçe Sözlük and Kubbealtı Lugati were used as the database. Theater-related lexical items were identified through theater terminology dictionaries, in-text searches, and lists of previous studies. They were then analyzed according to headings encompassing semantic information within the dictionary’s core structure. This study aims to provide a theater-focused comparative perspective to the Turkish lexicography literature while also offering an in-depth assessment platform for theater studies through its interdisciplinary approach. The results obtained will enable more comprehensive research in the future, with the outcomes of similar studies conducted on other art fields and special areas.