Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e Türk-İngiliz Ticari İlişkileri
Turkish-British Trade Relations from the Ottoman Empire to the Early Republic
Yazar: Arslan, Lütfi
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 10 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Economic,Export,İmport,Political,Trade ; İktisadi,İhracat,İthalat,Siyasi,Ticaret

İngiltere, XV yüzyıla kadar dünyanın diğer kıtalarıyla ticari, siyasi ve kültürel ilişkisi olmayan bir tarım ülkesiydi. Coğrafi keşiflerle birlikte okyanus ötesi ticaretin yoğunlaşması İngiltere’yi de etkilemiştir. XVI yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti ile Kuzey Avrupa ülkeleri arasında politik ve ticari ilişkiler artmaya başlamıştır. Resmi olarak XVI. yüzyılda Osmanlı-İngiltere ilişkilerinin başlamasında siyasi ve ticari kaygılar ön planda. İngiliz tüccarları Levant adını verdikleri Doğu Akdeniz’e ulaşarak Girit, Kıbrıs, Trablus, Sakız, Şam gibi ticaret merkezleriyle alışveriş yapmaya başlamıştır. XVIII. yüzyıla kadar İngiltere ve Osmanlı Devleti’nin jeostratejik hedeflerinin farklı olması ülkelerin birbirlerine rakip olmalarını da engellemiştir. Levant Kumpanyasının sahip olduğu imtiyazlar İngiltere’nin Osmanlı ülkesinde tekelleşmeye başlamasına yol açmıştır. 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması’yla İngiltere’ye verilen imtiyazlar Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemiştir. Türk-İngiliz ilişkilerinin stratejik şartlar neticesinde 1875’ten sonra çatışmaya dönüşmesi ticari ilişkilere de olumsuz yansımıştır. İngiltere, XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıl başlarında Osmanlılarla olan ticaretinde Fransa ve Almanya’nın gerisinde kalmıştır. Millî Mücadelenin kazanılması ve Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yabancı sermaye konusunda açık ve pozitif yaklaşımlar sergilenmesi İngilizleri Türkiye’ye yaklaştırmıştır. İngiltere Türkiye’yi yönünü Batıya dönen bir ülke çizgisine çekmeye çalışmıştır.  Türk-İngiliz ticari ve siyasi münasebetleri 1923’ten sonra liberal çizgide gelişme göstermiştir. Türkiye 1920-1930 arası dönemde devamlı surette dış ticaret açığı vermiştir. Türkiye’nin İngiltere’ye olan ihracatı 1930’a kadar giderek azalırken ithalatı artmıştır. 1929 Dünya ekonomik krizi ile Almanya ve İtalya’nın anti statükocu politikaları İngilizleri Türkiye’ye yaklaştırmıştır. İngiltere Türkiye’yle ticaretinde istediği yere ancak 1936’dan sonra gelebilmiştir. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında XVI. yüzyılda başlayan ticari ilişkiler Erken Cumhuriyet Dönemine kadar ki süreçte ekonomi-politik eksende ele alınmıştır.

England was an agricultural country that had no commercial, political and cultural relations with the other continents of the world until the 15th century. Along with geographical discoveries, the intensification of transoceanic trade also affected England. From the 16th century onwards, political and commercial relations between the Ottoman Empire and the Northern European countries began to increase. Officially XVI. In the beginning of the Ottoman-England relations in the 19th century, political and commercial concerns were at the forefront. British merchants reached the Eastern Mediterranean, which they called the Levant, and started to trade with trade centers such as Crete, Cyprus, Tripoli, Chios and Damascus. XVIII. The fact that the geostrategic goals of England and the Ottoman Empire were different until the 19th century also prevented the countries from competing with each other. The privileges of the Levant Company led to the monopoly of England in the Ottoman country. The concessions given to England with the 1838 Balta Limani Trade Agreement had a negative impact on the Ottoman economy. The fact that Turkish-British relations turned into conflict after 1875 as a result of strategic conditions had a negative impact on commercial relations. England, XIX. the end of the century and XX. At the beginning of the century, it lagged behind France and Germany in its trade with the Ottomans. With the victory of the National Struggle and the proclamation of the Republic, open and positive approaches to foreign capital brought the British closer to Turkey. England tried to draw Turkey towards a country turning its direction to the West. Turkish-British commercial and political relations developed along liberal lines after 1923. Between 1920 and 1930, Turkey had a continuous foreign trade deficit. While Turkey's exports to England decreased gradually until 1930, its imports increased. The 1929 world economic crisis and the anti-status quo policies of Germany and Italy brought the British closer to Turkey. Britain was able to reach the desired place in its trade with Turkey only after 1936. In this study, between the Ottoman Empire and England XVI. The commercial relations, which started in the 19th century, were handled on the economic-political axis in the period until the Early Republican Period.