Lev Troçki’nin Bürokrasi Yaklaşımı Üzerine
On Leon Trotsky's Approach to Bureaucracy
Yazar: Bilmez, Nurettin
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 49 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Political Science (Other) ; Siyaset Bilimi (Diğer) ; Lev Troçki,Bürokrasi,Sovyet Bürokrasisi,Yozlaşma,Kapitalist Restorasyon ; Leon Trotsky,Bureaucracy,Soviet Bureaucracy,Degeneration,Capitalist Restoration

Ekim Devrimi’nin gerçekleştirilmesinde Lenin’den sonra en büyük paya sahip kişilerden birisi Lev Troçki’dir. Troçki hem bir kuramcı hem de bir devrimci olarak Sovyet Rusya’nın ilk dönemlerinde önemli çalışmalar yürütmüştür. Özellikle Marksist gelenek içinde devrim, devlet, bürokrasi konularında özgün bir çizgi yakalamıştır. Bu çalışma, 20. yüzyılın önemli Marksist düşünürlerinden Lev Troçki’nin bürokrasi olgusuna ilişkin yaklaşımını kapsamlı biçimde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Troçki, Sovyetler Birliği deneyimi ışığında bürokrasiyi Marksizm çerçevesinde özgün bir biçimde ele almış; ortaya koyduğu bürokrasi eleştirisi, klasik Marksist literatürdeki boşlukları doldurmayı hedeflemiştir. Çalışmada, bürokrasi olgusunun teorik çerçevesi Georg W. F. Hegel, Karl Marx, Friedrich Engels ve Vladimir İ. Lenin gibi Marksist kuramcıların bürokrasiye bakışı ve eleştirel bürokrasi teorileri bağlamında incelenmiştir. Literatür taraması, çeşitli ulusal ve uluslararası akademik çalışma üzerinden gerçekleştirilmiş; Sovyet bürokrasisi sorunsalına dair tartışmalar, Troçki’nin görüşleri ve bunların kuramsal yansımaları ortaya konmuştur. Araştırmanın temel soruları şu şekilde belirlenmiştir: Troçki’nin bürokrasi yaklaşımının temel öncülleri nelerdir? Marksist bürokrasi yaklaşımlarından hangi noktalarda farklılaşmaktadır? Troçki’nin bürokrasi yaklaşımının teorik özgünlüğü nedir? Çalışmada, Troçki’nin kitapları, makaleleri, bildirileri ve literatürdeki onu araştıran diğer çalışmalar inceleme konusu yapılmış; tarihsel ve kuramsal zeminde sistematik biçimde çözümlenmiştir. Troçki’nin bürokrasi anlayışının devrim sonrası Sovyet devletinin koşullarında geliştiği, bürokrasiyi bir ‘kast’ olarak tanımladığı ve onu proletarya diktatörlüğünün yozlaşması olarak gördüğü anlaşılmaktadır. Troçki’ye göre Sovyet bürokrasisi, klasik anlamda yeni bir sınıf değil, işçi devleti üzerinde parazit bir tabakadır ve ancak bir siyasi devrimle ortadan kaldırılabilir. Aksi halde zamanla yeni bir egemen sınıfa dönüşme potansiyeli taşımaktadır. Tarihsel yaklaşım ve Marksist literatür bağlamında Troçki’nin bürokrasi eleştirisinin anlamı değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Troçki’nin bürokrasi teorisi başta Marksist bürokrasi literatüründe olmak üzere diğer bürokrasi yaklaşımları arasında özgün bir anlam taşımaktadır. Sovyetler Birliği deneyimlerinden yola çıkarak çalışmalarını yoğunlaştıran Troçki’ye göre bürokrasi, eleştirel bir tutumla devlet aygıtı üzerinden üretim araçlarını kontrol eden bir kast sistemidir. Bürokrasi bir yozlaşma anlamına gelmektedir ve onu ortadan kaldırmanın yolu demokratik bir proleter devrim ile mümkün olabilir.

After Lenin, one of the people who had the greatest share in the realization of the October Revolution was Leon Trotsky. Both as a theorist and a revolutionary, Trotsky carried out important studies in the early periods of Soviet Russia. He captured an original line, especially within the Marxist tradition, on the subjects of revolution, state and bureaucracy. This study aims to comprehensively analyze the approach of Leon Trotsky, one of the important Marxist thinkers of the 20th century, to the phenomenon of bureaucracy. Trotsky addressed bureaucracy in an original way within the framework of Marxism in light of the experience of the Soviet Union; his critique of bureaucracy aimed to fill the gaps in the classical Marxist literature. In this study, the theoretical framework of the phenomenon of bureaucracy is examined in the context of the view of Marxist theorists such as Georg W. F. Hegel, Karl Marx, Frederick Engels and Vladimir I. Lenin on bureaucracy and their critical theories of bureaucracy. The literature review was carried out through various national and international academic studies. Discussions on the problematic of Soviet bureaucracy, Trotsky’s views, and their theoretical implications are presented. The fundamental questions of the research are identified as follows: What are the fundamental premises of Trotsky’s approach to bureaucracy? In what ways does it differ from Marxist approaches to bureaucracy? What is the theoretical originality of Trotsky’s approach to bureaucracy? This study examines Trotsky’s books, articles, declarations, and other works in the literature examining him, and systematically analyzes them on historical and theoretical grounds. It is understood that Trotsky’s understanding of bureaucracy developed under the conditions of the post-revolutionary Soviet state, that he defined the bureaucracy as a ‘caste,’ and that he viewed it as a degeneration of the dictatorship of the proletariat. According to Trotsky, the Soviet bureaucracy was not a new class in the classical sense, but a parasitic layer on the workers’ state, and could only be eliminated through a political revolution. Otherwise, it had the potential to transform into a new ruling class over time. The significance of Trotsky’s critique of bureaucracy is evaluated within the context of a historical approach and Marxist literature. As a result, Trotsky’s theory of bureaucracy holds a unique significance among other approaches to bureaucracy, particularly within Marxist bureaucracy literature. Drawing on the experiences of the Soviet Union, Trotsky focused his work on bureaucracy, critically arguing that bureaucracy is a caste system that controls the means of production through the state apparatus. Bureaucracy represents corruption, and its elimination is possible only through a democratic proletarian revolution.