Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi
A Critical Evaluation of Intervention Studies for Reducing Sexism and a Suggestion for a Classification
Yazar: Soylu-konak, Nihan Selin; Teközel, İ. Mert
Dergi: Psikoloji Çalışmaları, Vol. 41 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Gender stereotypes,ambivalent sexism,implicit sexism,intervention studies,the model for classification of sexism ; Toplumsal  cinsiyet  kalıp  yargıları,çelişik  duygulu cinsiyetçilik,örtük cinsiyet kalıp yargıları,cinsiyetçilik,müdahale çalışmaları,sınıflandırma modeli

Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları ve cinsiyetçilik, politika düzeyinde 60’lardan, sosyal psikoloji alanyazınında ise 70’lerden itibaren mesele haline getirilmiştir. Cinsiyetçiliğin  pek  çok  sosyal  psikolojik  değişkenle  olan  ilişkileri  ve  yaşam doyumu, eğitim imkanları gibi pek çok yaşamsal konudaki etkileri uzun yıllardır çalışılıyor  olsa  da  cinsiyetçiliği  azaltmaya  yönelik  müdahale  çalışmalarına bakıldığında  alanyazının  henüz  bir  uzlaşıya  varamadığı  görülmektedir.  Bu çalışmanın temel amacı, alanyazında cinsiyetçiliğin etkilerinin halen sürdüğünü gösteren  güncel  çalışmaları  ve  müdahale  çalışmalarını  derlemenin  yanı  sıra, müdahale  çalışmalarında  gözlenen  yöntemsel  ve  kuramsal  kısıtlılıklara  işaret ederek  gelecek  çalışmalar  için  yeni  bir  sınıflandırma  modeli  önermektir. Sınıflandırma  modeline  göre  cinsiyetçiliği  azaltmayı  hedefleyen  müdahale çalışmaları,  (1)  cinsiyet  belirten  bir  uyaranın  algılanması  sürecine  müdahale (2) cinsiyet bilgisinin (örtük veya açık bir şekilde) kişilik özellikleriyle (veya rollerle) ilişkilendirilmesi sürecine müdahale (3) (açık, gizil veya örtük) cinsiyetçi tutumlara müdahale ve (4) cinsiyetçi davranışlara müdahale olmak üzere dört temel  boyutta  ele  alınabilir.  Bu  modelin  temel  amacı  cinsiyetçiliği  azaltmayı hedefleyen müdahale çalışmalarında gözlenen kavramsal dağınıklık, bulguların uyuşmazlığı ve düşük karşılaştırılabilirlik gibi sorunları en aza indirgemektir. Müdahale  çalışmalarında  bu  modelin  hesaba  katılması,  modelin  öngördüğü boyutların hem tek tek hem de birbirleri ile geçişlilikleri çerçevesinde ele alınıp, elde  edilen  bulguların  karşılaştırılabilirliğine  katkı  sağlayarak  alanyazının birikimli ilerlemesine yardımcı olabilir. Ayrıca kullanılan müdahale tekniklerinin cinsiyetçiliğin  farklı  boyutlarında  farklı  örüntülerle  etki  göstermesine  (örn., cinsiyetçiliğin bir boyutunda azalmaya, başka bir boyutunda ise artmaya sebep olması) yol açan potansiyel sebeplerin tespit edilmesi ve cinsiyetçi tutumlar ve davranışlar arasındaki karmaşık ilişkilerin anlaşılması kolaylaşabilir. Son olarak, önerilen dört boyutlu sınıflandırma modeli, cinsiyetçiliği konu alan kuramlar ve müdahale çalışmaları çerçevesinde yapılandırılarak tartışılmıştır.

Gender stereotypes and sexism has been a topic of discussion in politics and social psychology since the 1960s. The relationships between sexism and various social-psychological variables, as well as the effects of sexism and gender stereotypes on life satisfaction and accessibility of educational opportunities, have been examined. Therefore, previous research on sexism-reduction intervention has not reached a consensus. The major goal of this research is to review intervention studies and the current literature on the effects of sexism, as well as draw attention to the theoretical and methodological limitations of intervention studies and suggest a new classification model for future studies. According to this classification model, intervention studies addressing sexism can be classified into four basic dimensions: (1) intervention  to  the  process  of  perceiving  a  stimulus  containing  sex  information;  (2)  intervention  to  (implicitly  or explicitly) the process of binding sex information to traits; (3) intervention to (explicit, subtle or implicit) sexist attitudes; and (4) intervention to sexist behavior. The essential aims of this model are to reduce the conceptual challenges and discrepancy between the findings and minimize the low comparability of such findings in the intervention studies. Considering various dimensions categorically and the transactions between the dimensions suggested in this model can contribute to the cumulative progress of relevant literature by providing comparable standards for results from different intervention studies. However, this model can facilitate an understanding of not only contradictory patterns of different intervention methods on various dimensions (e.g., reducing sexism on one dimension and increasing on another dimension) but also the complex relationships between sexist attitudes and behaviors. Lastly, the suggested four-dimension classification model was discussed within the scope of sexism theories and empirical intervention studies; focusing on sexism.