Buhârî Sahîh’te Rivâyet İçin Likâ Şartı Arıyor Mu? Mu’temir b. Süleymân’ın Babası Süleymân b. Tarhân’dan Naklettiği Hadisler Örnekliğinde
Does al-Bukhārī Require the Condition of Meeting (Liqāʾ) for Transmission in the al-Sahīh? A Case Study on the Narrations of Muʿtamir b. Sulaymān from His Father Sulaymān b. Tarhān
Yazar: Akdoğan, Muhammed
Dergi: Dergiabant, Vol. 13 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Hadis,Buhârî,Sahîh,Süleymân b. Tarhân,Mu’temir b. Süleymân ; Ḥadīth,al-Bukhārī,Sahīh,Sulaymān b. Tarhān,Mu’temir b. Sulaymān

Buhârî’nin (öl. 256/870) Sahîh’i hadis alanında yapılan çalışmaların en önemlilerindendir. Onun sahîh hadisleri toplamak için öne sürdüğü kriterlerden biri “an” lafzı ile yaptığı rivâyetlerde “likâ”yı (yüz yüze görüşme) ileri sürdüğü alanın uzmanları tarafından bilinmektedir. Hadis alanında yazılan pek çok eserde veya yapılan pek çok çalışmada onun bu yönüne özellikle vurgu yapılmaktadır. Buhârî’nin likâ şartı genel olarak kabul görmekle birlikte, bu ilkenin spesifik isnadlar üzerindeki pratik uygulamalarını analiz eden çalışmalar sınırlıdır. Bu makale, bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Bu çalışmada bununla birlikte onun bu şartını uygulayıp uygulamadığı, hadisin senedinde yer alan râvilerin ilmî yeterlilikleri, hadislerin kaynağı bakımından türü ve isnadlarının durumu belirlemek de amaç edinilmiştir. Hadiste sika kabul edilen Süleymân b. Tarhân (öl. 143/761) – Mu’temir b. Süleymân (öl. 187/803) tarîkiyle nakledilen hadisler likâ bağlamında bu çalışmaya uygun bir örnek olacağı düşünülmüştür. Bu tarikle, Buhârî’de otuz altı hadis nakledildiği tespit edilmiştir. Enes b. Mâlik hariç, bu hadisleri nakledenlerin hepsinin Basralı olduğu görülmüştür. Bu bilgiler, Buhârî’nin “an” lafzı ile yaptığı nakillerde “likâ” şartını hassasiyetle uyguladığının bir göstergesi olmuştur.

Al-Bukhārī’s (d. 256/870) al-Sahīh is among the most important works carried out in the field of ḥadīth. One of the criteria he put forward for collecting sound ḥadīths is known by experts of the field to be that he required liqāʾ (face-to-face meeting) in narrations he transmitted with the term “an”. In many works written or studies conducted in the field of ḥadīth, this particular aspect of his has been especially emphasized.  Although al-Bukhārī’s liqāʾ condition has been generally accepted, studies that analyze the practical applications of this principle on specific isnāds are limited. This article aims to fill that gap. In this study, it is aimed to determine whether or not he applied this condition, the scholarly competence of the narrators in the isnād of the ḥadīth, the type of the hadīths in terms of their source, and the condition of their isnāds. Narrations transmitted through the chain of transmission of Sulaimān b. Tarhān (d. 143/761) – Muʿtamir b. Sulaymān (d. 187/803), who is considered trustworthy in ḥadīth, were encountered, and it was thought that it would be a suitable example for this study. It was determined that thirty-six hadīths were transmitted by al-Bukhārī through this isnād. In the chains of these hadīths, it was seen that—except for Anas b. Mālik—all of the transmitters were from Basra. These pieces of information have been an indication that al-Bukhārī applied the liqāʾ condition with precision in the transmissions he made with the “an” expression.