hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
BATI GÖKTÜRK KAĞANI AŞİNA HE-LU (KUTLUG)’NUN TÜRKÇE ADI VE BİYOGRAFİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME
BATI GÖKTÜRK KAĞANI AŞİNA HE-LU (KUTLUG)’NUN TÜRKÇE ADI VE BİYOGRAFİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME
Yazar: Kapusuzoğlu, Gökçen
Dergi: Gazi Türkiyat No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: Aşina He-lu,Batı Göktürkleri,Zizhi Tongjian,Tang Hanedan

630 yılında İllig Kağan’ın yakalanmasıyla Çin hâkimiyetine giren Doğu Göktürkleri, yaklaşık elli yıl boyunca Çin sınırları içinde yaşamışlardır. Göktürklerin mağlubiyetinin ardından bazı Göktürk asilzadeleri kendi isteğiyle, bazıları da zorunlu olarak Çin’e bağlanmış ve Çin saflarında savaşmışlardır. Batı Göktürkleri ise bir süre daha bağımsız olarak varlıklarını sürdürdükten sonra kendi içlerinde parçalanmış, ardından son kağan Aşina Kutlug’un (He-lu 賀魯) yakalanmasıyla Batı Göktürkleri de Çin hâkimiyetine girmişlerdir. Aşina Kutlug da Çin saflarında savaşan asilzadelerden biridir; ancak o, bir süre Çin’e bağlı kaldıktan sonra kendini kağan ilan ederek bağımsızlığı için savaşmış fakat başarısız olmuştur. Bu çalışmada Batı Göktürk kağanı Aşina Kutlug’un Çin’in ilk kronolojik tarih kitabı olan Zizhi Tongjian içerisindeki biyografisi ve kendisinin Türkçe adı üzerinde durulacaktır.

630 yılında İllig Kağan’ın yakalanmasıyla Çin hâkimiyetine giren Doğu Göktürkleri, yaklaşık elli yıl boyunca Çin sınırları içinde yaşamışlardır. Göktürklerin mağlubiyetinin ardından bazı Göktürk asilzadeleri kendi isteğiyle, bazıları da zorunlu olarak Çin’e bağlanmış ve Çin saflarında savaşmışlardır. Batı Göktürkleri ise bir süre daha bağımsız olarak varlıklarını sürdürdükten sonra kendi içlerinde parçalanmış, ardından son kağan Aşina Kutlug’un (He-lu 賀魯) yakalanmasıyla Batı Göktürkleri de Çin hâkimiyetine girmişlerdir. Aşina Kutlug da Çin saflarında savaşan asilzadelerden biridir; ancak o, bir süre Çin’e bağlı kaldıktan sonra kendini kağan ilan ederek bağımsızlığı için savaşmış fakat başarısız olmuştur. Bu çalışmada Batı Göktürk kağanı Aşina Kutlug’un Çin’in ilk kronolojik tarih kitabı olan Zizhi Tongjian içerisindeki biyografisi ve kendisinin Türkçe adı üzerinde durulacaktır.
OLASILIK KİPLİĞİNİN ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEKİ GÖRÜNÜMÜ
OLASILIK KİPLİĞİNİN ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEKİ GÖRÜNÜMÜ
Yazar: Seçkin, Pelin
Dergi: Gazi Türkiyat No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: Olasılık,Kiplik,Eski Anadolu Türkçesi

Anlam bilimde bilgi kipliğinin alt ifade alanlarından biri olan olasılık kavramı, konuşurun bilgiye duyduğu güveni yansıtan ifade alanıdır. Konuşur, anlatmak istediği durumlar ile ilgilibilgisi kesin olmadığında önermelerini olasılık kipliğinden yararlanarak sunar. Bunu yaparken de iki olası dünya yaratır. Önermede yer alan olasılıkların, gerçekleşme ihtimali aynı olabileceği gibi, olasılıklardan birinin gerçekleşme oranı daha yüksek olabilir. Kimi durumlarda ise önermede yer alan kuvvetlendirici unsurlar eylemin/durumun olmama olasılığını ortadan kaldırır. Konuşur bu kesinliği, zorunluluğu ifade etmesi gerektiğinde, olayın gerçekleşmesine engel olan koşulların ortadan kaldırılması hâlinde dile getirir.Bu çalışmada; olasılık kipliği morfoloji, söz dizimi ve söylem açısından değerlendirilmiştir. Kiplik işaretleyicilerinin belirlenmesinin yanı sıra geçişlerinin de ortaya çıkarılması için art zamanlı bir yöntem izlenmiş ve örneklem Eski Anadolu Türkçesi metinleri aracılığıyla oluşturulmuştur. Olasılık kipliği işaretleyicileri, Muhtemellik, Mümkünlük ve Kesinlik olarak üç başlıktadeğerlendirilerek kendi içinde sözlüksel, söz dizimsel ve söyleme dayalı olarak tasnif edilmiş; elde edilen verilerin Türkiye Türkçesi ile mukayesesi yapılmıştır.

Anlam bilimde bilgi kipliğinin alt ifade alanlarından biri olan olasılık kavramı, konuşurun bilgiye duyduğu güveni yansıtan ifade alanıdır. Konuşur, anlatmak istediği durumlar ile ilgilibilgisi kesin olmadığında önermelerini olasılık kipliğinden yararlanarak sunar. Bunu yaparken de iki olası dünya yaratır. Önermede yer alan olasılıkların, gerçekleşme ihtimali aynı olabileceği gibi, olasılıklardan birinin gerçekleşme oranı daha yüksek olabilir. Kimi durumlarda ise önermede yer alan kuvvetlendirici unsurlar eylemin/durumun olmama olasılığını ortadan kaldırır. Konuşur bu kesinliği, zorunluluğu ifade etmesi gerektiğinde, olayın gerçekleşmesine engel olan koşulların ortadan kaldırılması hâlinde dile getirir.Bu çalışmada; olasılık kipliği morfoloji, söz dizimi ve söylem açısından değerlendirilmiştir. Kiplik işaretleyicilerinin belirlenmesinin yanı sıra geçişlerinin de ortaya çıkarılması için art zamanlı bir yöntem izlenmiş ve örneklem Eski Anadolu Türkçesi metinleri aracılığıyla oluşturulmuştur. Olasılık kipliği işaretleyicileri, Muhtemellik, Mümkünlük ve Kesinlik olarak üç başlıktadeğerlendirilerek kendi içinde sözlüksel, söz dizimsel ve söyleme dayalı olarak tasnif edilmiş; elde edilen verilerin Türkiye Türkçesi ile mukayesesi yapılmıştır.
NAZ KİTABI: KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE NAZ
NAZ KİTABI: KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE NAZ
Yazar: Öztürk, Abdulkadşr
Dergi: Gazi Türkiyat No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: naz,klasik türk şiiri,kitap tanıtımı

Naz, Türkçeye Farsçadan geçmiş bir kelimedir. Sözlüklerde geçen anlamları özetle şunlardır: Kendini beğendirmek için takınılan yapmacık; gösterişli davranış veya hareket; sevilenin göze ve gönle hitap eden davranışları; sevgi celp etmek için gösterilen nezaket, letafet ve zarafet; bir şeyi beğeniyormuş gibi görünme ve bu yolla karşıdakini yalvarmaya mecbur etme; bolluk ve rahatlıktan, el üstünde yetiştirilmekten ileri gelen şımarıklık; kendini uzak tutma; bahane bulma; yeni yetişmiş, ortaya çıkmış şey; güzel, güzellik, çekicilik; nimet, bolluk, rahatlık, huzur, neşe; övünme, riya; yalvarma, rica; çam ağacı gibi anlamlar içermektedir.

Naz, Türkçeye Farsçadan geçmiş bir kelimedir. Sözlüklerde geçen anlamları özetle şunlardır: Kendini beğendirmek için takınılan yapmacık; gösterişli davranış veya hareket; sevilenin göze ve gönle hitap eden davranışları; sevgi celp etmek için gösterilen nezaket, letafet ve zarafet; bir şeyi beğeniyormuş gibi görünme ve bu yolla karşıdakini yalvarmaya mecbur etme; bolluk ve rahatlıktan, el üstünde yetiştirilmekten ileri gelen şımarıklık; kendini uzak tutma; bahane bulma; yeni yetişmiş, ortaya çıkmış şey; güzel, güzellik, çekicilik; nimet, bolluk, rahatlık, huzur, neşe; övünme, riya; yalvarma, rica; çam ağacı gibi anlamlar içermektedir.
SABİT MUKANOV ROMANLARINDA DİYALOG KULLANIMI
SABİT MUKANOV ROMANLARINDA DİYALOG KULLANIMI
Yazar: Kınacı, Cemile
Dergi: Gazi Türkiyat No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: roman,sabit mukanov,tanıtım

Sovyetler Birliği’nin dağılıp Kazakistan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonra Türkiye’de Kazak sahasıyla ilgili yapılan çalışmalar daha çok dil alanında yoğunlaşmıştır. Kazak edebiyatı ile ilgili çalışmaların daha geri planda kaldığı görülür. Ancak son yıllarda hem Kazak edebiyatı üzerine çalışan Türkiye Türkü bilim adamlarının hem de Kazak edebiyatı ile ilgilenen Kazak bilim adamlarının Kazak edebiyatı üzerine yaptığı çalışmalar Türkiye’de yayımlanmakta ve bunların sayısı sevindirici bir şekilde her geçen gün artmaktadır.

Sovyetler Birliği’nin dağılıp Kazakistan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonra Türkiye’de Kazak sahasıyla ilgili yapılan çalışmalar daha çok dil alanında yoğunlaşmıştır. Kazak edebiyatı ile ilgili çalışmaların daha geri planda kaldığı görülür. Ancak son yıllarda hem Kazak edebiyatı üzerine çalışan Türkiye Türkü bilim adamlarının hem de Kazak edebiyatı ile ilgilenen Kazak bilim adamlarının Kazak edebiyatı üzerine yaptığı çalışmalar Türkiye’de yayımlanmakta ve bunların sayısı sevindirici bir şekilde her geçen gün artmaktadır.
KARŞILAŞTIRMALI KÜLTÜRDİLBİLİM DİL-KÜLTÜR-İNSAN
KARŞILAŞTIRMALI KÜLTÜRDİLBİLİM DİL-KÜLTÜR-İNSAN
Yazar: Çolak, Doğan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: dil,kültür,insan

Araştırmacılar tarafından antik çağa kadar dayandırılan dilbilim tarihi, esas şeklini 19. yüzyıl başlarında almaya başlamıştır. Dilbilim, o dönemlerde daha çok dillerin yapılarının değişimi, gelişimi ve akraba dillerin karşılaştırmaları üzerine betimlemeli çalışmaları kapsamaktaydı. Dilbiliminde detaylı bilimsel çalışmalar son dönemlerde ortaya çıkmıştır. Disiplinler arası çalışmaların ortaya çıkmasıyla dilbilim de çeşitli bilim dallarıyla işbirliğine gitmiştir. Bunun neticesinde dilbiliminde yeni çalışma alanları oluşmuştur: beyindilbilim, ruhdilbilim, toplumdilbilim, adlîdilbilim, hukukdilbilim, budundilbilim vd. İncelenen eserin konusunu oluşturan kültürdilbilim de yukarıdaki dilbilim dallarından biridir. Söz konusu bilim dalı, dilbilim ve kültürbilimin kesişiminden ortaya çıkmış ve hâlen gelişmekte olan yeni bir alandır.

Araştırmacılar tarafından antik çağa kadar dayandırılan dilbilim tarihi, esas şeklini 19. yüzyıl başlarında almaya başlamıştır. Dilbilim, o dönemlerde daha çok dillerin yapılarının değişimi, gelişimi ve akraba dillerin karşılaştırmaları üzerine betimlemeli çalışmaları kapsamaktaydı. Dilbiliminde detaylı bilimsel çalışmalar son dönemlerde ortaya çıkmıştır. Disiplinler arası çalışmaların ortaya çıkmasıyla dilbilim de çeşitli bilim dallarıyla işbirliğine gitmiştir. Bunun neticesinde dilbiliminde yeni çalışma alanları oluşmuştur: beyindilbilim, ruhdilbilim, toplumdilbilim, adlîdilbilim, hukukdilbilim, budundilbilim vd. İncelenen eserin konusunu oluşturan kültürdilbilim de yukarıdaki dilbilim dallarından biridir. Söz konusu bilim dalı, dilbilim ve kültürbilimin kesişiminden ortaya çıkmış ve hâlen gelişmekte olan yeni bir alandır.
ATATÜRK TÜRKİYE’Sİ VE DÜNYA TÜRKLÜĞÜ
ATATÜRK TÜRKİYE’Sİ VE DÜNYA TÜRKLÜĞÜ
Yazar: Tarifci, Sinan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 19, 2016
Anahtar kelimeler: Atatürk,Türkiye,dünya türklüğü

Allah vergisi yetenekleri, tarih anlayışı ve metodu, dil ve kaynak bilgisi, matematiksel zekâsı, meslek aşkı, araştırıcılığı, tasnif ve terkip becerisi, hacimli büyük eserleri, güçlü tenkitleri ve uzun uzun tahlilleriyle hayranlık uyandıran Büyük Türk Tarihçisi ve Türk Tarih Kurumu Asli Üyesi Prof. Dr. Mehmet Altay Köymen, bilindiği gibi, Türkiye’de ve dünyada meşhur bir Selçuklu tarihi ve medeniyeti uzmanıdır.

Allah vergisi yetenekleri, tarih anlayışı ve metodu, dil ve kaynak bilgisi, matematiksel zekâsı, meslek aşkı, araştırıcılığı, tasnif ve terkip becerisi, hacimli büyük eserleri, güçlü tenkitleri ve uzun uzun tahlilleriyle hayranlık uyandıran Büyük Türk Tarihçisi ve Türk Tarih Kurumu Asli Üyesi Prof. Dr. Mehmet Altay Köymen, bilindiği gibi, Türkiye’de ve dünyada meşhur bir Selçuklu tarihi ve medeniyeti uzmanıdır.
UYGUR KAĞANI MOYAN ÇOR’UN OĞULLARINA MİRASI
UYGUR KAĞANI MOYAN ÇOR’UN OĞULLARINA MİRASI
Yazar: Aydın, Erhan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 20, 2015
Anahtar kelimeler: Eski Türk Yazıtları,Uygur Kağanlığı Yazıtları,Uygurlar,Taryat Yazıtı,KarıÇor Tegin Yazıtı,Bilge Tarkan Kutlug Bilge Yabgu,Çavış Tegin

Uygurlar da tıpkı Köktürkler gibi runik harflerle yazılmış yazıtlar bırakmışlardır. Bunların en ünlüleri, kağanlık yazıtları olarak bilinen Tes, Taryat (Terh) ve Şine Usu yazıtlarıdır. Bu makalede, Taryat yazıtının kuzey yüzünün 3 ve 4. satırlarında geçen ve Uygur Kağanı Moyan Çor'un, yabgu unvanlı Bilge Tarkan Kutlug Bilge ile şad unvanlı Çavış Tegin adlarındaki iki oğluna, kağanlığa tâbi boyları nasıl bölüştürdüğü üzerinde durulacaktır. Bu iki oğulun, Tang hanedanı döneminde Çin'de baş gösteren An Lushan isyanının bastırılmasında görevli Uygur ordusuna komuta ettikleri belirtilecek ve yakın zamanlarda Xi'an'de bulunan Karı Çor Tegin (Xi'an yazıtı) yazıtında adı geçen Çavış Tegin ile Moyan Çor'un şad unvanlı oğlu Çavış Tegin'in aynı kişi olduğu ortaya konacaktır.

Uygurlar da tıpkı Köktürkler gibi runik harflerle yazılmış yazıtlar bırakmışlardır. Bunların en ünlüleri, kağanlık yazıtları olarak bilinen Tes, Taryat (Terh) ve Şine Usu yazıtlarıdır. Bu makalede, Taryat yazıtının kuzey yüzünün 3 ve 4. satırlarında geçen ve Uygur Kağanı Moyan Çor'un, yabgu unvanlı Bilge Tarkan Kutlug Bilge ile şad unvanlı Çavış Tegin adlarındaki iki oğluna, kağanlığa tâbi boyları nasıl bölüştürdüğü üzerinde durulacaktır. Bu iki oğulun, Tang hanedanı döneminde Çin'de baş gösteren An Lushan isyanının bastırılmasında görevli Uygur ordusuna komuta ettikleri belirtilecek ve yakın zamanlarda Xi'an'de bulunan Karı Çor Tegin (Xi'an yazıtı) yazıtında adı geçen Çavış Tegin ile Moyan Çor'un şad unvanlı oğlu Çavış Tegin'in aynı kişi olduğu ortaya konacaktır.
CODEX CUMANICUS’TA MOĞOLCA ALINTI KELİMELER ÜZERİNE YENİ BİR YAKLAŞIM
CODEX CUMANICUS’TA MOĞOLCA ALINTI KELİMELER ÜZERİNE YENİ BİR YAKLAŞIM
Yazar: Güner, Galip
Dergi: Gazi Türkiyat No. 20, 2017
Anahtar kelimeler: Moğolca,Eski Türkçe,Kıpçaklar,Codex Cumanicus,alıntı kelime

Codex Cumanicus’taki Moğolca alıntı kelimelere bugüne kadar pek çok çalışmada bir şekilde temas edilmiştir. Bilhassa Poppe’nin yazdığı Almanca makale bu bağlamda önemlidir. Lakin bu çalışma bazı yönlerden Poppe’den ayrılmaktadır. Poppe’den farklı olarak Codex Cumanicus’un söz varlığı tekrar gözden geçirilerek metinde Moğolcadan alıntı olduğu kanaatini taşıdığımız kelimeler tespit edildi. Ardından bu kelimeler daha çok metin bağlamında ve tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları dikkate alınarak yüzeysel değil ayrıntılı olarak değerlendirilmeye çalışıldı. Metinde Moğolca kelimeye ek olarak kayda geçirilmiş olan Türkçe eş anlamlı karşılığı varsa bunlara da değinildi. Kelime cümle içerisinde kullanılmışsa görev bakımından da bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Semantik bakımdan da bir farklılaşma gerçekleşmişse ayrıca belirtildi. Bazı yerlerde Poppe’nin Moğolca alıntı olarak gösterdiği kelimeler Türkçe veya başka bir dilden oldukları kanaatini taşıdığımız için bu çalışmada işlenmedi. Poppe’nin Moğolca alıntı olarak göstermediği, lakin Moğolca olduğunu düşündüğümüz kelimelere ise yer verildi.

Codex Cumanicus’taki Moğolca alıntı kelimelere bugüne kadar pek çok çalışmada bir şekilde temas edilmiştir. Bilhassa Poppe’nin yazdığı Almanca makale bu bağlamda önemlidir. Lakin bu çalışma bazı yönlerden Poppe’den ayrılmaktadır. Poppe’den farklı olarak Codex Cumanicus’un söz varlığı tekrar gözden geçirilerek metinde Moğolcadan alıntı olduğu kanaatini taşıdığımız kelimeler tespit edildi. Ardından bu kelimeler daha çok metin bağlamında ve tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları dikkate alınarak yüzeysel değil ayrıntılı olarak değerlendirilmeye çalışıldı. Metinde Moğolca kelimeye ek olarak kayda geçirilmiş olan Türkçe eş anlamlı karşılığı varsa bunlara da değinildi. Kelime cümle içerisinde kullanılmışsa görev bakımından da bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Semantik bakımdan da bir farklılaşma gerçekleşmişse ayrıca belirtildi. Bazı yerlerde Poppe’nin Moğolca alıntı olarak gösterdiği kelimeler Türkçe veya başka bir dilden oldukları kanaatini taşıdığımız için bu çalışmada işlenmedi. Poppe’nin Moğolca alıntı olarak göstermediği, lakin Moğolca olduğunu düşündüğümüz kelimelere ise yer verildi.
GELENEKSEL TÜRK DİNİ İNANIŞLARINDAN MİTOLOJİYE: “ÖLÜM/OBUR RUHLAR”
GELENEKSEL TÜRK DİNİ İNANIŞLARINDAN MİTOLOJİYE: “ÖLÜM/OBUR RUHLAR”
Yazar: Küçük, Mehmet Alparslan
Dergi: Gazi Türkiyat No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Türkler,Mitoloji,Ruh,Ölüm ve Kötü Ruhlar

İnsanoğlu, geçmişten bugüne soyut olayları veya gayba ait unsurları anlamlandırmaya çalışmışve onlardan faydalanma yoluna gitmiştir. Bu noktada ruhlara önem atfedilmiş ve onlar, iyi ve kötüolarak iki grupta değerlendirilmiştir. İyi ruhlar, insanın hayatını kolaylaştıran ve insanlara yardımcıolan ruhlar olup, ölüm başta olmak üzere insanlara kötülük eden ruhlar da kötü ruhlar olarak kabuledilmiştir. Kötü ruhlar da, insanoğlunun hayatında önemli bir yer edinmiş hatta onlar için kurbanlarsunulmuş ve ritüeller düzenlenmiştir. Kendilerine kurban isteyen ve ritüeller düzenlenmesine vesileolan kötü ruhların başında da mitolojik anlamda Erlik yer almaktadır. Erlik ile birlikte daha alttabakalarda ise Aldaçı, Alkarısı ve Hıbılık gibi varlıklar söz konusudur. Bu bağlamda Geleneksel TürkDini’ne mensup Türklerin özellikle kötü ruh anlayışı ekseninde ölüm/obur ruh algısı farklıisimlendirmeler ile birlikte ortak bir fenomen olarak dikkat çekmiştir/çekmektedir. “Geleneksel TürkDini İnanışlarından Mitolojiye: ‘Ölüm/Obur Ruhlar’” adlı çalışmamızda, ölüm kavramının analiziile birlikte Türklerin kötü ruhlar ekseninde “ölüm/obur ruh” anlayışına genel bir bakış yapılmıştır.Daha sonra da Geleneksel Türk Dini’nde yer alan ölüm/obur ruhlar, mitolojik açıdan irdelenmiştir.Sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılmıştır.

İnsanoğlu, geçmişten bugüne soyut olayları veya gayba ait unsurları anlamlandırmaya çalışmışve onlardan faydalanma yoluna gitmiştir. Bu noktada ruhlara önem atfedilmiş ve onlar, iyi ve kötüolarak iki grupta değerlendirilmiştir. İyi ruhlar, insanın hayatını kolaylaştıran ve insanlara yardımcıolan ruhlar olup, ölüm başta olmak üzere insanlara kötülük eden ruhlar da kötü ruhlar olarak kabuledilmiştir. Kötü ruhlar da, insanoğlunun hayatında önemli bir yer edinmiş hatta onlar için kurbanlarsunulmuş ve ritüeller düzenlenmiştir. Kendilerine kurban isteyen ve ritüeller düzenlenmesine vesileolan kötü ruhların başında da mitolojik anlamda Erlik yer almaktadır. Erlik ile birlikte daha alttabakalarda ise Aldaçı, Alkarısı ve Hıbılık gibi varlıklar söz konusudur. Bu bağlamda Geleneksel TürkDini’ne mensup Türklerin özellikle kötü ruh anlayışı ekseninde ölüm/obur ruh algısı farklıisimlendirmeler ile birlikte ortak bir fenomen olarak dikkat çekmiştir/çekmektedir. “Geleneksel TürkDini İnanışlarından Mitolojiye: ‘Ölüm/Obur Ruhlar’” adlı çalışmamızda, ölüm kavramının analiziile birlikte Türklerin kötü ruhlar ekseninde “ölüm/obur ruh” anlayışına genel bir bakış yapılmıştır.Daha sonra da Geleneksel Türk Dini’nde yer alan ölüm/obur ruhlar, mitolojik açıdan irdelenmiştir.Sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılmıştır.
UYGURLARDA MUSKACILIK GELENEĞİ VE ÇAĞATAYCA YAZILMIŞ BİR MUSKA KİTABI
UYGURLARDA MUSKACILIK GELENEĞİ VE ÇAĞATAYCA YAZILMIŞ BİR MUSKA KİTABI
Yazar: Öger, Adem
Dergi: Gazi Türkiyat No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Uygur,Çağatay,muska,sihir,Uygur, Çağatay, muska, sihir

Uygurlar, köklü ve zengin kültür birikimiyle Türk kültürünün oluşumu ve gelişiminde önemlibir yere sahiptir. Ayrıca Türk düşünce ve inanç sistemi, mitolojisi, resim ve müzik sanatı, ritüeller,geleneksel sohbet toplantıları gibi araştırmalarda önemli veriler sağlamaktadır. Uygurlar arasında“tumar” olarak adlandırılan “muska” ve bu bağlamdaki uygulamalar ise ayrı bir yere sahiptir. İslamöncesi Türk inançlarından beslenen ve İslamiyet’in kabulüyle birlikte farklı bir yapıya bürünen“muska” ve “muskacılık” Uygurlar arasında çok yaygın bir gelenektir. Uygurların sözlü gelenekzemininde devam ettirdikleri bu gelenek, Çağatay yazı dilinin kullanıldığı 15. yüzyıldan 20. yüzyılınbaşlarına kadar farklı eserlerle yazılı hale de getirilmiştir. Özellikle 20. yüzyılın başlarında itibaren bueserler, Kaşgar, Yarkent, Hoten, Kumul, Turfan gibi şehirlerde dolaşan seyyah, misyoner, elçi vearaştırıcılar tarafından Rusya, İsveç, Almanya ve Japonya gibi ülkelerin kütüphanelerine taşınmıştır.Makalede, ilk olarak Uygur Türkleri arasında muska ve muskacılık geleneği hakkında bilgi verilecektir.Daha sonra İsveçli misyoner Gunnar Hermansson tarafından 1929 yılında Yarkent’ten alınaarakİsveç’e götürülen ve bugün İsveç Lund Üniversitesi Gunnar Jarring Koleksiyonu Prov. 5’te bulunanÇağatayca muska kitabı içerik ve işlev açısından tanıtılıp değerlendirilecektir.

Uygurlar, köklü ve zengin kültür birikimiyle Türk kültürünün oluşumu ve gelişiminde önemlibir yere sahiptir. Ayrıca Türk düşünce ve inanç sistemi, mitolojisi, resim ve müzik sanatı, ritüeller,geleneksel sohbet toplantıları gibi araştırmalarda önemli veriler sağlamaktadır. Uygurlar arasında“tumar” olarak adlandırılan “muska” ve bu bağlamdaki uygulamalar ise ayrı bir yere sahiptir. İslamöncesi Türk inançlarından beslenen ve İslamiyet’in kabulüyle birlikte farklı bir yapıya bürünen“muska” ve “muskacılık” Uygurlar arasında çok yaygın bir gelenektir. Uygurların sözlü gelenekzemininde devam ettirdikleri bu gelenek, Çağatay yazı dilinin kullanıldığı 15. yüzyıldan 20. yüzyılınbaşlarına kadar farklı eserlerle yazılı hale de getirilmiştir. Özellikle 20. yüzyılın başlarında itibaren bueserler, Kaşgar, Yarkent, Hoten, Kumul, Turfan gibi şehirlerde dolaşan seyyah, misyoner, elçi vearaştırıcılar tarafından Rusya, İsveç, Almanya ve Japonya gibi ülkelerin kütüphanelerine taşınmıştır.Makalede, ilk olarak Uygur Türkleri arasında muska ve muskacılık geleneği hakkında bilgi verilecektir.Daha sonra İsveçli misyoner Gunnar Hermansson tarafından 1929 yılında Yarkent’ten alınaarakİsveç’e götürülen ve bugün İsveç Lund Üniversitesi Gunnar Jarring Koleksiyonu Prov. 5’te bulunanÇağatayca muska kitabı içerik ve işlev açısından tanıtılıp değerlendirilecektir.
16.-17. YÜZYILLARDA KIPÇAKÇA YAZILMIŞ BELGELERDE KADINLARIN SAHİP OLDUĞU HAKLAR
16.-17. YÜZYILLARDA KIPÇAKÇA YAZILMIŞ BELGELERDE KADINLARIN SAHİP OLDUĞU HAKLAR
Yazar: Özakdağ, Nadejda
Dergi: Gazi Türkiyat No. 20, 2016
Anahtar kelimeler: Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi,Ermeni Harfli Kıpçakça Belgeler,Töre Bitigi,Kanun,Kadın Hakları

Ermeni harfli Kıpçakça yazma eserler, hem tarihî Kıpçak yazı dilini hem de söz konusu dönemdeki kanunları, yapılan ticarî ve hukukî faaliyetleri vs. gibi konuları temsil etmesi bakımından sön derece önemlidir. Bu belgelerin en parlak dönemi olan XVI. yüzyılda yazılmış Töre Bitigi (Kanunlar Kitabı) ve Protsessualnıy Kodeks (Mahkeme usulü kanunu) Kıpçak yazı diline ait ilk hukuk belgelerindendir. Hukukî belgelerin yanında dinî eserler, vakayinameler vs. de yer almaktadır.Bu yazıda, XVI-XVII. yüzyıllarda Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi ile yazılmış belgelere dayalı olarak Gregoryen kadınların sosyal ve toplumsal hakları tespit edilecek ve söz konusu dönemde yaşayan kadınların hangi haklara sahip oldukları ortaya konulmaya çalışılacaktır. Özellikle, kadınların miras, ticarî ve çeşitli hukukî konulardaki hakları ele alınacaktır.

Ermeni harfli Kıpçakça yazma eserler, hem tarihî Kıpçak yazı dilini hem de söz konusu dönemdeki kanunları, yapılan ticarî ve hukukî faaliyetleri vs. gibi konuları temsil etmesi bakımından sön derece önemlidir. Bu belgelerin en parlak dönemi olan XVI. yüzyılda yazılmış Töre Bitigi (Kanunlar Kitabı) ve Protsessualnıy Kodeks (Mahkeme usulü kanunu) Kıpçak yazı diline ait ilk hukuk belgelerindendir. Hukukî belgelerin yanında dinî eserler, vakayinameler vs. de yer almaktadır.Bu yazıda, XVI-XVII. yüzyıllarda Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi ile yazılmış belgelere dayalı olarak Gregoryen kadınların sosyal ve toplumsal hakları tespit edilecek ve söz konusu dönemde yaşayan kadınların hangi haklara sahip oldukları ortaya konulmaya çalışılacaktır. Özellikle, kadınların miras, ticarî ve çeşitli hukukî konulardaki hakları ele alınacaktır.