Cemâleddin Mahmûd el-Konevî’nin Hayatı, Eserleri ve Müntehabü Vakfey Hilâl ve’l-Hassâf İsimli Muhtasarı
Biography of Jamal al-din Mahmoud Qunawī and His Works and His Mukhtasar Named Muntakhab Waqfay Hilāl wa’l-Khassāf
Yazar: Erden, Yasin
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Fiqh,Waqf,Mukhtasar,Jamal al-din Mahmoud Qunawī,Muntakhab Waqfay Hilāl wa ; Fıkıh,Vakıf,Muhtasar,Cemâleddin Mahmûd el-Konevî,Müntahebü Vakfey Hilâl ve’l-Hassâf

Kınalızâde Ali Efendi, istibdâl risalesinde Hilâl b. Yahyâ ile Hassâf’ı “Vakıf [hukuku] semasının parlayan yıldızları ve vakıf [hukuku] çatısının üzerinde yükseldiği temel sütunlar.” olarak tavsif etmektedir. Hanefî fıkhının teşekkül döneminde yaşamış Hilâl ve Hassâf’ın vakıf hukukuna dair kaleme aldıkları kitaplar öneminden dolayı ilerleyen dönemlerde ihtisar edilmeye başlanmıştır. İlk olarak Gazneli Devleti’nde kadılık ve başkadılık görevlerinde bulunmuş Nâsıhî’nin bu iki kitaba dair muhtasar yazdığı bilinmektedir. Nâsıhî’den yaklaşık üç buçuk asır sonra vefat eden Memlük başkadılarından Cemâleddin Mahmûd el-Konevî de benzer bir muhtasar kaleme almıştır. Son olarak Dımaşklı Hanefî fakih Burhânüddîn Trablusî el-İsʿâf fî ahkâmi’l-evkâf isimli bir muhtasar kaleme almıştır. Yapılan incelemeler neticesinde Cemâleddin Mahmûd el-Konevî’ye ait muhtasarın halen kütüphanelerde el yazma olarak beklediği anlaşılmaktadır. Bu çalışma, “İbnü’s-Sirâc” diye tanınan Cemâleddin Mahmûd el-Konevî’nin hayatı ve eserleri hakkında değerli bilgiler sunmakta, ayrıca Konevî’nin Hanefî vakıf hukuku alanında kaleme aldığı Müntehabü Vakfey Hilâl ve’l-Hassâf isimli muhtasarının tahkikli neşrini konu edinmektedir. Kaynaklarda Konevî’nin, Memlük Devleti’nde Dımaşk başkadılığı görevini icra ettiği, hadis, tefsîr ve akâid eserleri kaleme alması yanında fıkıh alanındaki çalışmalarının daha fazla olduğu ifade edilmektedir.

In his pamphlet on istibdāl or the act of giving, Qinalizāde ‘Ali Efendi, qualifies Hilāl and Khassāf as “the shining stars in the sky of the waqf [law] and the pillars that the roof of waqf [law] is looming over them.” Due to their importance, the books written by Hilāl and Khassāf, who lived in the formative period of Hanafī fiqh, began to be abridged in the following periods. Nāsıhī, who first served as a qādī and a qādī al-qudāt in the Ghaznavid state, wrote a mukhtasar on the Hilal and Khassāf books. Jamal al-din Mahmoud Qunawī, one of the Mamlūk qādī al-qudāt, who died about three and a half centuries after Nāsıhī, also wrote a similar mukhtasar on these works. Finally, the Hanafī faqīh from Damascus, Burhānaddīn Tarablosī, wrote a mukhtasar named al-Is’āf fî ahkām al-awqāf. As a result of the recent examinations of older library collections, it is believed that the mukhtasar of Jamal al-din Mahmoud Qunawī may be waiting for discovery as a manuscript in the libraries. This study presents valuable information about the life and works of Jamal al-din Mahmoud Qunawī, known as “Ibnü’s-Sirāj”. The paper also provides the critical edition of the mukhtasar called Muntakhab Waqfay Hilāl walKhassāf, which Qunawī wrote regarding the field of Hanafī waqf law. The sources claim that Qunawī served as a qādī al-qudāt of Damascus in the Mamlūk state and penned works in hadīth, tafsīr, ʿaqāʾid in addition to his more numerous works in the field of fiqh.