SEDİMANTOLOJİK VE MİKROPALEONTOLOJİK VERİLERLE GÜZELHİSAR ÇAYI KIYI OVASININ HOLOSEN PALEOCOĞRAFYASI
SEDİMANTOLOJİK VE MİKROPALEONTOLOJİK VERİLERLE GÜZELHİSAR ÇAYI KIYI OVASININ HOLOSEN PALEOCOĞRAFYASI
Yazar: Vardar, Serdar
Dergi: Doğu Coğrafya Dergisi, Vol. 23 No. 39, 2018
Anahtar kelimeler: Holosen Paleocoğrafyası,Jeoarkeoloji,Güzelhisar Kıyı Ovası,Myrina,Aliağa

İnsanlar yerleşik yaşama geçişlebirlikte coğrafi çevrelerinden etkilenmiş ve çevrelerini etkilemişlerdir.Güzelhisar çayı kıyı ovası, Orta Holosen’den günümüze doğal çevredeğişimi-insan etkileşiminin iyi örneklerine sahip yerlerden biridir. Ova vekıyı çizgisi Holosen boyunca iç kesimlerden günümüzdeki yerine kadarilerlemiştir. Bu değişim ova çevresindeki Myrina, Tisna ve Çaltılıdere gibiarkeolojik yerleşimler üzerinde etkili olmuştur. Ovanın paleocoğrafyasının veçevredeki bu yerleşimler üzerindeki etkisinin belirlenmesi için 35 delgi sondajgerçekleştirilmiş ve sondaj örneklerinin tane boyu, element, mikrofosilanalizleri yapılmıştır. Kıyı bataklıkları, lagüner ve denizel ortamlarınbelirlenmesinde mikrofosil analizlerinden yararlanılmıştır. Yapılan çalışmalarsonucunda ovanın alüvyon katmanları yansıttıkları ortamlara göre 6 alüvyal birimeayrılarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma ve yapılan tarihlemelerleGüzelhisar kıyı ovasının ve deltasının son 6500-7000 yıl boyunca (Holosentransgresyonu ile birlikte-Orta Holosen’den günümüze) gelişimi değişen kıyıçizgilerine göre belirlenmiştir. Değişen doğal çevreden etkilenen Myrina, Tisnave Çaltılıdere gibi arkeolojik yerleşimlerin jeoarkeolojik yorumlarıyapılmıştır. Myrina antik kentinin bulunduğu alandaki Kalabasar tepe’ningünümüzden 4000 yıl önce bir ada olduğu, var olan sığ ve dar bir boğazındolması ile GÖ 3000 li yıllarda yerleşimin başladığı mikrofosil analizleri iletekrar teyit edilmiştir. Bunun yanında GÖ 6000-6500 yıl önce Sarıkayadepresyonunun sığ bir denizel kanal ile Çaltılıdere koyunu Güzelhisardepresyonuna bağladığı belirlenmiştir. Holosen transgresyonu ile oluşan bukanal kısa bir sürede dolmuş ve karalaşmıştır. Bu kesimde bulunan Çaltılıdereyerleşimi de muhtelemelen Orta Tunç Çağı ile birlikte kurulmuş olmalıdır. Tisnakentinin ise Holosen transgresyonu ile denizin karaya en çok sokulduğu dönemdebile kıyıdan 1-2 km uzakta bir sırt üzerinde var olduğu anlaşılmıştır.Güzelhisar çayı depresyonunda denizin en çok içeri sokulduğu dönemin kıyıçizgisinin doğal sedimanları içinde çevredeki eski bir yerleşime ait arkeolojikdolgular tespit edilmiştir.

İnsanlar yerleşik yaşama geçişlebirlikte coğrafi çevrelerinden etkilenmiş ve çevrelerini etkilemişlerdir.Güzelhisar çayı kıyı ovası, Orta Holosen’den günümüze doğal çevredeğişimi-insan etkileşiminin iyi örneklerine sahip yerlerden biridir. Ova vekıyı çizgisi Holosen boyunca iç kesimlerden günümüzdeki yerine kadarilerlemiştir. Bu değişim ova çevresindeki Myrina, Tisna ve Çaltılıdere gibiarkeolojik yerleşimler üzerinde etkili olmuştur. Ovanın paleocoğrafyasının veçevredeki bu yerleşimler üzerindeki etkisinin belirlenmesi için 35 delgi sondajgerçekleştirilmiş ve sondaj örneklerinin tane boyu, element, mikrofosilanalizleri yapılmıştır. Kıyı bataklıkları, lagüner ve denizel ortamlarınbelirlenmesinde mikrofosil analizlerinden yararlanılmıştır. Yapılan çalışmalarsonucunda ovanın alüvyon katmanları yansıttıkları ortamlara göre 6 alüvyal birimeayrılarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma ve yapılan tarihlemelerleGüzelhisar kıyı ovasının ve deltasının son 6500-7000 yıl boyunca (Holosentransgresyonu ile birlikte-Orta Holosen’den günümüze) gelişimi değişen kıyıçizgilerine göre belirlenmiştir. Değişen doğal çevreden etkilenen Myrina, Tisnave Çaltılıdere gibi arkeolojik yerleşimlerin jeoarkeolojik yorumlarıyapılmıştır. Myrina antik kentinin bulunduğu alandaki Kalabasar tepe’ningünümüzden 4000 yıl önce bir ada olduğu, var olan sığ ve dar bir boğazındolması ile GÖ 3000 li yıllarda yerleşimin başladığı mikrofosil analizleri iletekrar teyit edilmiştir. Bunun yanında GÖ 6000-6500 yıl önce Sarıkayadepresyonunun sığ bir denizel kanal ile Çaltılıdere koyunu Güzelhisardepresyonuna bağladığı belirlenmiştir. Holosen transgresyonu ile oluşan bukanal kısa bir sürede dolmuş ve karalaşmıştır. Bu kesimde bulunan Çaltılıdereyerleşimi de muhtelemelen Orta Tunç Çağı ile birlikte kurulmuş olmalıdır. Tisnakentinin ise Holosen transgresyonu ile denizin karaya en çok sokulduğu dönemdebile kıyıdan 1-2 km uzakta bir sırt üzerinde var olduğu anlaşılmıştır.Güzelhisar çayı depresyonunda denizin en çok içeri sokulduğu dönemin kıyıçizgisinin doğal sedimanları içinde çevredeki eski bir yerleşime ait arkeolojikdolgular tespit edilmiştir.