Günümüz Başkurt Coğrafyasını Aşan Toponimler Üzerine Bir Değerlendirme
Günümüz Başkurt Coğrafyasını Aşan Toponimler Üzerine Bir Değerlendirme
Yazar: Topal, Sabri
Dergi: İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Vol. 1 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Creative Arts and Writing ; Sanat ve Edebiyat ; Başkurtlar,Destanlar,Toponimler,Tarihî kişilikler,Uzak coğrafyalar

Destanlartoplumların geçmişinden izler taşıyan metinlerdir. Destana konu olan geçmişzaman parçaları sıradan olaylar olmayıp kıtlık, salgın hastalık, göç, savaşgibi toplumu derinden etkileyen hadiselerdir. Toplum yaşantısıyla ilgili olandestan türünde gerçeklikte var olan toponimlere sıklıkla rastlamak mümkündür.Diğer taraftan destanlarda hayalî toponimler de yer alır. Bu türdekitoponimlerin iki farklı şekilde vücut bulduğu söylenebilir. Birinci durumdadestanda kullanılan toponim gerçeklikte bulunmamaktadır. Bu türdekitoponimlerin daha ziyade tarihî gerçeklikten uzak destanlarda görüleceği söylenebilir.İkinci durumdaysa toponim gerçeklikte mevcuttur ancak destanda geçen söz konusuolay ve kahramanla ilişkisi tarihin kendisinden değil yaratım sürecindenkaynaklanmaktadır. Destanlar birçok Türk topluluğunda olduğu gibi Başkurtkültüründe de kendisine yer bulmuştur. Başkurtların gerek sosyal hayatlarınıgerekse de başka toplumlarla mücadelelerini anlatan destanlarında yaşadıklarıcoğrafyaya ait toponimlere sıklıkla rastlanmaktadır. Bunlar kadar çeşitli veyoğun olmamakla birlikte günümüz Başkurt coğrafyasına uzak yerlere aittoponimler de Başkurt destanlarında karşımıza çıkmaktadır. Çalışmada destanlardayer alan söz konusu uzak coğrafyaların yayılma sahasından bahsedilmiş,destanlarda bu coğrafyalara ait toponimlerin geçmesinde etkili olan unsurlaradeğinilmiş, bunların tarîhî gerçeklikten ya da destan anlatıcılarının hayaldünyasından ne ölçüde kaynaklandığı ve bu suretle de Başkurt destananlatıcılarının ulaşılması istenen bir dış coğrafya hayaline sahip olupolmadıkları tespit edilmeye çalışılmıştır.

Destanlartoplumların geçmişinden izler taşıyan metinlerdir. Destana konu olan geçmişzaman parçaları sıradan olaylar olmayıp kıtlık, salgın hastalık, göç, savaşgibi toplumu derinden etkileyen hadiselerdir. Toplum yaşantısıyla ilgili olandestan türünde gerçeklikte var olan toponimlere sıklıkla rastlamak mümkündür.Diğer taraftan destanlarda hayalî toponimler de yer alır. Bu türdekitoponimlerin iki farklı şekilde vücut bulduğu söylenebilir. Birinci durumdadestanda kullanılan toponim gerçeklikte bulunmamaktadır. Bu türdekitoponimlerin daha ziyade tarihî gerçeklikten uzak destanlarda görüleceği söylenebilir.İkinci durumdaysa toponim gerçeklikte mevcuttur ancak destanda geçen söz konusuolay ve kahramanla ilişkisi tarihin kendisinden değil yaratım sürecindenkaynaklanmaktadır. Destanlar birçok Türk topluluğunda olduğu gibi Başkurtkültüründe de kendisine yer bulmuştur. Başkurtların gerek sosyal hayatlarınıgerekse de başka toplumlarla mücadelelerini anlatan destanlarında yaşadıklarıcoğrafyaya ait toponimlere sıklıkla rastlanmaktadır. Bunlar kadar çeşitli veyoğun olmamakla birlikte günümüz Başkurt coğrafyasına uzak yerlere aittoponimler de Başkurt destanlarında karşımıza çıkmaktadır. Çalışmada destanlardayer alan söz konusu uzak coğrafyaların yayılma sahasından bahsedilmiş,destanlarda bu coğrafyalara ait toponimlerin geçmesinde etkili olan unsurlaradeğinilmiş, bunların tarîhî gerçeklikten ya da destan anlatıcılarının hayaldünyasından ne ölçüde kaynaklandığı ve bu suretle de Başkurt destananlatıcılarının ulaşılması istenen bir dış coğrafya hayaline sahip olupolmadıkları tespit edilmeye çalışılmıştır.