hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
ARAP DİLİNDE كَمْ/KEM İFADESİ VE KUR’ÂNDAKİ UYGULAMALARI
كَمْ/Kem Expresion in The Arabic Language and Its Applications in The Qur'an
Yazar: Turgut, Abdulhamit
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Arabic Language,Kem,Istifhamiye,Khabariye,Quran ; Arap Dili,Kem,İstifhâmiye,Haberiye,Kur'ân.

Arap dilinde kem كَمْ ifadesi, istifhâmiye ve haberiye olarak iki şekilde kullanılmaktadır. Arap dilinde كَمْ, çok fonksiyonu olan isimlerden biri sayılmaktadır. Klasik nahiv kitaplarında genellikle gayr-i sarih veya adetten kinaye başlığı altında ele alınan كَمْ kelimesinin cümlede hangi işlevi gördüğü önem arz etmektedir. Eğer كَمْ ifadesinin Arapça söz dizimindeki konumu iyi bir şekilde kavranmazsa yanlış anlaşılma riski oluşabilmektedir. Ayrıca Kur’ân-ı Kerim ayetlerinde sıkça karşılaştığımız كَمْ ifadesi, ayetlerin anlaşılmasında önemli bir yardımcı unsurdur. Çalışma da كَمْ’ in genel hükümleri anlatıldıktan sonra Arap gramercilerin genel kabulüne göre كَمْ ifadesinin Kur’ân-ı kerimde toplam yirmi yerde; on altısı haberiye, dördünün de istifhâmiye olarak geçtiği örnekleriyle anlatılmıştır. Kur’ân hitabında en çok kullanılan tür’ün, كَمْ’i haberiye olduğu, söz konusu kullanımda bazen teksîr, tenbîh, tehdîd, inkâr, tevbîh, tahzîr gibi belâğî anlamlara geldiği açıklanmıştır. Kur’ân hitabı açısından istifhâmiye olarak كَمْ, az kullanıldığı ve kullanıldığı yerlerde de takrîr manasında kullanılmakta olduğu tespit edilmiştir.

The expression kem كَمْ in the Arabic language is used in two ways as ıstifhamiye and khabariye. In the Arabic language, كَمْ is considered one of the names with multiple functions. In classical syntax books, it is important which function the word كَمْ, which is usually considered under the title of non-sarih or number allusion, performs in the sentence. If the position of the expression كَمْ in Arabic syntax is not well understood, there may be a risk of misunderstanding. In addition, the expression كَمْ , which we often encounter in the verses of the Holy Qur'an, is an important auxiliary element in the understanding of the verses.  After explaining the general provisions of كَمْ in the study, according to the general acceptance of Arab grammarians, the expression كَمْ is used in twenty places in total in the Qur'an; sixteen are reported as khabariye and four of them as istifhamiye. It will be explained that the most used type in the addressing of the Qur'an is كَمْ'i khabariye, and in this usage it sometimes means eloquent such as taqsir, warning, threat, denial, tawbîh, tahzir. From the point of view of the oratory of the Qur'an, it has been determined that  كَمْthe word is used in an takrir sense in places where it is underused and used.
JOHN R. SEARLE, ZİHİN: KISA BİR GİRİŞ (ÇEV. DENİZ SARAÇ), ALBARAKA YAYINLARI, İSTANBUL 2021, 292 SAYFA.
JOHN R. SEARLE, ZİHİN: KISA BİR GİRİŞ (ÇEV. DENİZ SARAÇ), ALBARAKA YAYINLARI, İSTANBUL 2021, 292 SAYFA.
Yazar: Karaköse, Ömer Faruk
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: zihin-beden sorunu,zihinsel,fiziksel,bilinç,biyolojik doğalcılık

Bu çalışmada, zihin felsefesinin en önemli simalarından olan John R. Searle'ün "Zihin Kısa Bir Giriş" adlı eserinin tanıtımına ve değerlendirilmesine yer verilmektedir. Çalışmada eserin ana hatlarıyla muhtevasına ilişkin tanıtımı yapıldıktan sonra, özgün yönü ön plana çıkartılarak ilgili literatüre katkısı açısından bir inceleme yapılmıştır. Yazarın hedef kitlesi, zihin kavramı üzerine ilgi duyan her okuru zihin felsefesiyle tanıştırmak olduğu için, esere basit ve sade bir dil hakimdir.  Eser, zihin felsefesine ilişkin konulara, temel sorunlara ve güncel tartışmalara yönelik ilgi duyanlara yönelik faydalı olacak bir çalışmadır.

Bu çalışmada, zihin felsefesinin en önemli simalarından olan John R. Searle'ün "Zihin Kısa Bir Giriş" adlı eserinin tanıtımına ve değerlendirilmesine yer verilmektedir. Çalışmada eserin ana hatlarıyla muhtevasına ilişkin tanıtımı yapıldıktan sonra, özgün yönü ön plana çıkartılarak ilgili literatüre katkısı açısından bir inceleme yapılmıştır. Yazarın hedef kitlesi, zihin kavramı üzerine ilgi duyan her okuru zihin felsefesiyle tanıştırmak olduğu için, esere basit ve sade bir dil hakimdir.  Eser, zihin felsefesine ilişkin konulara, temel sorunlara ve güncel tartışmalara yönelik ilgi duyanlara yönelik faydalı olacak bir çalışmadır.
FÂTIMÎ ŞÂİRİ TEMÎM B. MU‘İZ-LİDÎNİLLÂH (ö. 374/985)
The Fâtimid Poet Tamîm b. al-Mu‘iz-Lidînillâh (d. 374/985)
Yazar: Erbaş, Furkan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Fâtimids,Poet Tamîm,Islamic History ; İslâm Tarihi,Fâtımîler,Şâir Temîm.

İslâm Tarihinde önemli izler bırakan devletlerden bir tanesi de Fâtımîler olmuştur. Fâtımîler IV. (X.) yy’dan itibaren siyasî olarak büyük ilerleme kaydettikleri gibi ilim ve sanatta da önemli gelişmeler kaydetmişlerdir. Bu dönemde başta şiir ve edebiyat alanında olmak üzere önemli şahsiyetler yetişmiştir. Bunlardan en dikkat çekeni Halife Mu‘iz’in en büyük oğlu Temîm olmuştur. Küçüklüğünden itibaren iyi bir tahsil ve terbiye gördüğü anlaşılan Temîm, kendisini şiir ve edebiyatta oldukça geliştirmişti. Halife’nin en büyük oğlu olması hasebiyle İsmâîlî mezhebi ilkelerince doğal veliaht olarak kabul edilen Temîm, babası tarafından veliahtlıktan azledilmiştir. Mısır’ın ele geçirilmesinin ardından hayatının önemli bir kısmını burada geçiren Temîm,  şâir ve edîb kimseleri himâye etmeye özen göstermiş böylece şiir ve edebiyatın yaygın hale gelmesine yardımcı olmuştur. Âlicenab, cömert ve özgür bir karakter olmasıyla dikkat çeken Temîm renkli hayatıyla birçok kimsenin muhabbetini celbetmiştir. Divan’ı günümüze kadar ulaşabilen Temîm, şiirlerinde aşk, övgü, bağışlama, itibar/asalet, siyaset/ideoloji, zühd ve mersiye olmak üzere birçok temaya yer vermiştir.

One of the states that left important traces in the history of Islam was the Fatimids. Fatimids since the IV. (X.) century, Fatimids have made great progress politically as well as important developments in science and art. In this period, important personalities, especially in the field of poetry and literature, were raised. The most notable of these was Temîm, the eldest son of Caliph Mu‘izz. Temîm, who was understood to have had a good education and training since his childhood, had improved himself in poetry and literature. Since he was the eldest son of the Caliph, Temîm, who was accepted as the natural heir according to the principles of the Ismaili sect, was dismissed from the throne by his father. Temîm, who spent a significant part of his life here after the capture of Egypt, took care to protect poets and literary people, thus helped poetry and literature to become widespread. Generous, who draws attention with his generous and free character, attracted the love of many people with his colorful life. Temîm, whose Divan has survived to the present day, included many themes in his poems such as love, praise, forgiveness, dignity/nobility, asceticism and elegy.
13. YÜZYIL ANADOLU SELÇUKLU HANLARININ TAÇ KAPILARINDA KULLANILAN KİTABELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
The Evaluation of the Inscriptions Used on the Portals of the 13th Century Anatolian Seljuk Khans
Yazar: Özdemir, Fatma
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: History of Turkish Islamic Arts,Khan,Portal,Construction Inscription ; Türk İslam Sanatları Tarihi,Han,Taç Kapı,İnşa Kitabesi

Anadolu Selçuklu Devleti kısa hükümranlığı süresince Anadolu’da hem imar faaliyetleri gerçekleştirmiş hem de ticaretin gelişmesi için fiziki koşulları uygun hale getirmeye uğraşmıştır. Bu kapsamda Anadolu’nun birçok yerine özellikle de ticaret güzergâhlarına belli aralıklarla kervanların güvenliği için hanlar yaptırmışlardır. Yapıldıkları dönemde aktif olarak kullanıldıkları düşünülen bu yapılar hakkında edinilen bilgiler oldukça sınırlıdır. Nitekim söz konusu hanların taç kapılarında yer alan inşa kitabeleri ait olduğu yapı hakkında en doğru bilgiyi vermesi bakımından belge hükmündedir. Bu kitabeler sadece yapı hakkında bilgi vermez aynı zamanda dönemin yaygın yazı stili, hükümdarların nasıl tanıtıldığı ve sosyal devlet açısından yapıların inşa hedeflerinin ne olduğu gibi konulara da açıklık getirmektedir. Çalışma kapsamında 17 han kısa bilgilerle tanıtılmıştır. Ayrıca taç kapılarında bulunan inşa kitabelerinin okunuşu ve Türkçeye çevrilmiş kısmı çalışmada yer almaktadır. İnşa kitabelerinin taç kapıların neresinde yer aldığı, kitabelerin şekli ve muhtevaları da çalışmada ele alınan konulardır.

Anatolian Seljuk State both carried out construction activities in Anatolia and tried to make the physical conditions suitable for the development of trade. In this context, they had khans built in many parts of Anatolia, especially on trade routes, at certain intervals for the safety of caravans. Information about these structures, which are thought to have been actively used in the period they were built, is very limited. Construction inscriptions are documents in terms of giving the most accurate information. These inscriptions clarify issues such as the common writing style of the period, how the rulers were introduced and what the goals were in terms of the social state. In this study, 17 khans were introduced with brief information. In addition, the Turkish reading of the construction inscriptions found on the crown gates and the part translated into Turkish are included in the study. Where the construction inscriptions are located on the crown doors, the shape and content of the inscriptions are also the subjects discussed in the study.
EHL-İ HADİSİN RÂVİNİN RİVÂYETİNE AYKIRI AMEL ETMESİ KONUSUNA BAKIŞI (EBÛ DÂVÛD ÖRNEĞİ)
The View of the Ahl-i Hadith on Acting Contrary to the Revelation of the Narrator (Example of Abu Dâvûd)
Yazar: Opus, Bahadır
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Hadith,Sunan,Abu Dāvūd,usul,narrator,opposition ; Hadis,Sünen,Ebû Dâvûd,Usûl,Râvi,Muhalefet.

Başta sahâbe hadislerin güvenilir bir şekilde aktarılıp muhafaza edilmesine gayret göstermişlerdir. Sahâbenin gösterdiği gayret ve hassasiyet onların öğrencileri olan tâbiûn âlimlerinde de görülmüş ve bu çabanın neticesinde birtakım kaideler ortaya çıkmıştır. Bu kaidelerden bir kısmı hadisçiler ve fakihler tarafından ortak olarak kullanılırken diğer bir kısmı ise bu iki anlayıştan sadece birisi tarafından uygulanmıştır. Üzerinde tartışılan kaidelerden biri de râvinin rivâyetine aykırı amel etmesinden dolayı rivâyetinin zayıf sayılıp sayılamayacağı konusudur. Bu kaide özellikle Hanefî usûlcüler tarafından tatbik edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte bazı hadisçiler de bu kriteri uygulamışlardır. Bu çalışmada ehl-i hadis kimliği ile bilinen Ebû Dâvûd es-Sicistânî’nin (öl. 275/889) mezkûr kaideyi tatbikine dair örnekler es-Sünen’den tespit edilip aktarılarak onun da gerekli gördüğünde bu kaideyi uyguladığı ortaya konmaya çalışılacaktır. Bununla ulaşmak istediğimiz hedef hadisçilerin metin tenkidine katkılarını ortaya koymaktır.

At first, the Companions made an effort to transmit and preserve the hadiths in a reliable way. This effort and sensitivity of the Companions was also seen in their students, the tabiîn scholars, and as a result of this effort, some rules emerged. While some of these rules were used jointly by hadith scholars and jurists, others were applied by only one of these two understandings. One of the rules discussed on it is whether the narrator's narration can be considered weak because he acts contrary to his narration. This rule has been tried to be applied especially by Hanafī scholars. However, some hadith scholars also applied this criterion.  In this study, it will be tried to reveal that Abu Dāvūd es-Sicistānī (d. 275/889), who is known as Ahl-i hadith, applies the aforementioned rule, by determining and transferring the examples from es-Sünan, who also applies this rule when he deems it necessary. The goal we want to achieve with this is to reveal the contributions of hadith scholars to text criticism.
ERGENLİK DÖNEMİNDE DİJİTAL OYUN BAĞIMLILIĞI VE DİNDARLIK İLİŞKİSİ
The Relationship Between Digital Game Addiction and Religiosity in Adolescence Period
Yazar: Gürsu, Orhan; Özçelik, Murat Faruk
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion,Adolescence,Digital,Game,Addiction,Religiousness. ; Din Psikolojisi,Ergenlik,Dijital Oyun,Bağımlılık,Dindarlık

Bu çalışmada ergenlik çağında olan bireylerin dijital oyun bağımlılık seviyeleri ile dindarlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmanın bir diğer amacı ise yaş ve cinsiyet gibi çeşitli demografik değişkenlerin bağımlılık düzeyi ile ilişkisini ortaya çıkarmaktır. Türkiye'de Dijital oyun bağımlılığı ve dindarlık arasındaki ilişkiyi inceleyen ilk çalışma olması nedeniyle önemlidir. Çalışma kapsamında Gaziantep ili Şahinbey ilçesinde öğrenim görmekte olan 478 ortaokul ve lise öğrencisine “Kişisel Bilgi Formu”, “Çocuklar İçin Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği” ve “Dini Tutum Ölçeği” uygulanmış olup elde edilen veriler SPSS 25. 0 programında analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda ergenlerin dijital oyun bağımlılık seviyeleri ile dindarlık düzeyleri arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca demografik değişkenler ile dijital oyun bağımlılığı skorları karşılaştırıldığında dijital oyun bağımlılığı düzeyinin; cinsiyet, yaş değişkenleriyle anlamlı ölçüde farklılaştığı görülmektedir. Kızların dijital oyun bağımlılığı toplam puanı ve alt boyutlardan aldıkları puanlar erkeklerden daha yüksek çıkmıştır. Yaş değişkeninde ise 17 yaşında olanların bağımlılık düzeyleri diğer yaşlardan yüksek bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar daha önceki çalışmalarla büyük ölçüde benzerlik göstermektedir.

In this study, it is aimed to put forward the relationship between digital game addiction levels and religiousness levels of adolescent individuals. Another aim of the study is to reveal the relationship between various variables such as age and gender and addiction level. It is important because it is the first study to examine the relationship between digital game addiction and religiosity in Turkey. Within the scope of the study, “Personal Information Form”, “Digital Game Addiction Scale for Children” and “Religious Attitude Scale” were applied to 478 middle and high school students studying in Şahinbey District of Gaziantep province and the data were analyzed in SPSS 25.0 program. At the end of the study, a negative and significant correlation was found between adolescents' level of digital game addiction and their level of religiousness. Furthermore, compared to demographic variables and digital game addiction scores, it was observed that the level of digital game addiction significantly differed according to the variables of gender and age. The total score of digital game addiction and the scores of girls in sub-dimensions were higher than boys. In the age variable, the addiction levels of 17 years old were found to be higher than the other ages. The results obtained are largely similar to previous studies.
SADIK HİDAYET’İN KÖR BAYKUŞ ÖYKÜSÜNDE DİN VE ÖLÜM TEMALARI
Religion and Death Themes in Sadık Hidayet's Story of The Blind Owl
Yazar: Hocaoğlu, Faris; Kayıklık, Hasan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Psychology of Religion,Religion,Death,Blind Owl,Sadik Hidayet ; Din Psikolojisi,Din,Ölüm,Sadık Hidayet,Kör Baykuş

Modern İran edebiyatının kurucuları arasında sayılan Sadık Hidayet, 17 Şubat 1903’te Tahran’da doğmuştur. Bozorg Alevî, Ali Cemalzade ve Sadık Çubek ile beraber Hidayet, modern İran edebiyatının doğuşuna ön ayak olmuştur. Bu minvalde Hidayet’in Kör Baykuş (Bûf-i Kûr) eseri, İran’ın son dönem edebiyat çevresinde bir başyapıt olarak ele alınmaktadır. Hidayet’in hayatı boyunca farklı ülkelerde arayışlar içinde olduğu görülmektedir. İran, Belçika, Fransa ve Hindistan’da bulunan Hidayet, tekrar İran’a gelip ardından Paris’e, hayat yolculuğunun son durağı olmasına karar verdiği yere dönmüştür. Yazarın Kör Baykuş eserinin incelendiği bu çalışmanın amacı, kitabın başkahramanının yaşam, ölüm ve din olguları arasında deneyimlediği hâlleri din psikolojik açıdan incelemektir. Nitel olarak gerçekleştirilen bu çalışmada veriler, Sadık Hidayet’in Kör Baykuş eserinden toplanmıştır. Ulaşılan veriler, anlayıcı yöntem esas alınıp din psikolojik olarak çözümlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, ölüm ve din olguları arasında bir yerde sıkıştığına şahit olduğumuz Hidayet, eserinde okurlarına ruh hâlini açık bir şekilde yansıtmış ve yazarın biyografisiyle Kör Baykuş arasında paralellikler de tespit edilmiştir. Çalışmada yazarın, dine manevîyat odaklı yaklaştığı ve ölümü bir kurtuluş yolu olarak değerlendirdiği sonucuna varılmıştır.

Sadık Hidayet, who is considered among the founders of modern Iranian literature, was born on February 17, 1903 in Tehran. Together with Bozorg Alevi, Ali Cemalzade and Sadık Çubek, Hidayet pioneered the birth of modern Iranian literature. In this respect, Hidayet's Blind Owl (Bûf-i Kûr) is considered a masterpiece in Iran's last period of literature. It is seen that Hidayet was in search of different countries throughout his life. Hidayet, who had been to Iran, Belgium, France and India, came to Iran again and then returned to Paris, the place he decided to be the last stop of his life journey. The aim of this study which examines the author's Blind Owl is to examine the situations experienced by the protagonist of the book between life, death and religion in terms of psychology of religion. In this qualitative study, data were collected from Sadık Hidayet's Blind Owl. The obtained data were analyzed in terms of psychology of religion based on the interpretive method. According to the findings, Hidayet, whom we witnessed to be stuck somewhere between the phenomena of death and religion, clearly reflected his mood to his readers in his work, and commonalities were also identified between the author's biography and the Blind Owl. In the study, it was concluded that the author wrote a book that approached religion with a spiritual focus and saw death as a way of salvation.
DÜNDEN BUGÜNE TEREKEME TÜRKLERİNİN DÜĞÜNLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (DAĞISTAN-DERBENT ÖRNEĞİ)
A research on the Changes in the Wedding of the Terekeme Turks from Past to Present
Yazar: Şutanrıkulu, Gülreyhan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Kültür Sosyolojisi,Gelenek/Görenek,Düğün,Evlilik,Terekeme Türkleri ; Cultural Sociology,Tradition/Custom,Wedding,Marriage,Terekeme Turks

Eşsiz geleneklerle dolu bir kutlama olan ve hayatın geçiş dönemlerinden biri olan düğün törenleri, birçok halklarda nesiller boyu, farklı şekillerde ortaya çıkarak en önemli aile ritüelleri arasında yer almaktadır. Uygulama biçimleriyle düğünler aynı zamanda hem toplumsal dayanışmayı hem de ekonomik paylaşımı içermektedirler. Terekeme Türklerinin de düğünleri gelenek ve göreneklerle dolu aşamalardan oluşmaktadır. Bu makalede düğün aşamaları tek tek incelenerek eski ve yeni geleneklerin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda bölgenin farklı köylerinde, kartopu tekniğiyle ulaşılan kişilerle yapılandırılmamış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada modern Terekeme düğünlerinde çok eski gelenekler yanında son yıllarda birtakım değişikliklerin de yaşandığı görülmektedir. Zira yeni Terekeme düğünleri önemli maddi maliyetler gerektiren bir döngü haline gelmiş durumdadır. Bu makale, Derbent bölgesindeki köylerde ikamet eden Terekeme Türklerinin unutulmaya yüz tutmuş düğün ritüellerinin kökenleri ve günümüzde değişen teknoloji ve yaşam koşulları nedeniyle düğünlerde meydana gelen bazı değişiklikleri değerlendirmektedir.

Wedding ceremonies, which are a celebration full of unique traditions and one of the transition periods of life, are among the most important family rituals, appearing in different forms in many peoples for generations.  With their forms of practice, weddings also include both social solidarity and economic sharing. The weddings of the Terekeme Turks also consist of stages full of traditions and customs. This article, it is aimed to compare the old and new traditions by examining the wedding stages one by one. In this context, unstructured in-depth interviews were conducted with people reached by snowball technique in different villages of the region. In the research, it is seen that there have been some changes in recent years besides very old traditions in modern Terekeme weddings. This article evaluates the origins of the wedding rituals of Terekeme Turks residing in the villages of the Derbent region and some changes in weddings due to the changing technology and living conditions today.
EBÜ'L-MUÎN EN-NESEFÎ'NİN ŞÂHİTLE GÂİBE İSTİDLÂL YÖNTEMİNE YAKLAŞIMI
The Approach of Abū’l-Muʿīn al-Nasafī to the Method of al-Istidlāl bi al-shāhid ‘alā al-ghā’ib
Yazar: Karagöz, Numan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 22 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: ‘Ilm al-Kalâm,al-Istidlāl bi al-shāhid ‘alā al-ghā’ib,Abū’l-Muʿīn al-Nasafī ; Kelâm,Şâhid ile Gâibe İstidlâl,Ebü’l-Muîn en-Nesefî

Şâhid ile gâibe istidlâl, mütekaddimîn kelâmının temel yöntemi olarak, Muʽtezile, Mâtürîdî ve Eşʽarî kelâmcılar tarafından farklı yoğunluklarda kullanılmıştır. Mâhiyeti, bilgisel değeri ve kelâmda kullanılmaya elverişli olup olmaması gibi farklı açılardan tartışılagelen bu yöntem hakkında kelâmcıların nasıl bir tutum sergilediği önemlidir.  Nesefî, Mâtürîdî ekolde, sistematik ve metodik üslubuyla temayüz etmiş büyük bir kelâmcıdır. Maharetle kullandığı semantik metodu üzerine farklı çalışmalar yapılmıştır. Ancak şâhid ile gâibe istidlâl metoduna yaklaşımı, müstakil bir çalışmaya konu olmamıştır. Nesefî’nin yönteme yaklaşımının ayırt edici özellikleri şunlardır: Nesefî yöntemi analoji seviyesinden, ta’lîl/burhânî kıyâs seviyesine yükseltmeye çalışmıştır. İkinci olarak, söz konusu yöntemi teoride kabul etmiş, bazı görüşlerini desteklemek için yönteme başvurmuş ancak ağırlıklı olarak muhalifleriyle yaptığı tartışmalarda yöntemi gündeme getirmiş ve adeta onların hatalı görüşlerinin temeli olarak, bu yöntemi yanlış kullanmalarını göstermeye çalışmıştır. Ayrıca o, yöntemi bazen “muhdesâtın sıfatlara delâleti” gibi farklı isimlerle kullanmıştır.

Method of al-istidlāl bi al-shāhid ‘alā al- ghā’ib has been used in different intensities by  Mu‘tazilī, Māturīdī and As̲h̲ʿarī theologians (mutakallimûn) as the basic method of mutaqaddimūn’s (predecessors) theology.  It is significant what kind of attitude the theologians have about this method, which has been discussed on different perspectives such as its nature, informational value and whether it is suitable for use in theology. al-Nasafī was a great theologian who had been distinguished with his systematic and methodical Uṣūl in al-Māturīdiyya. There have been different studies on the semantic method that he used masterfully. However, there is no study which is only interested in his approach to method of the istidlāl bi al-shāhid ‘alā al- ghā’ib. The distinctive features of al-Nasafī’s approach to this method are as follows: al-Nasafī tried to raise the method from the level of analogy to the level of ta‘līl/al-Ḳiyās al-burhānī (syllogizm). He accepted the method in theory and resorted it to support his ideas. At the same time, al-Nasafī mainly apllied to the method in his discussions with the opponents and tried to show their misuse of this method as the main reason for their erroneous views. He sometimes mentioned about the method with different name, such as Dalāla al-muhdathāt ‘alā al-ṣifāt.