Geleneksel Doğu Karadeniz Evleri
Traditional Houses in the Eastern Black Sea Region
Yazar: Başkan, Seyfi
Dergi: Erdem No. 52, 2008
Anahtar kelimeler: Geleneksel Türk evleri,kentsel ve kırsal halk yapı sanatı,Karadeniz halk yapı sanatı,geleneksel Doğu Karadeniz evleri ; Traditional Turkish Houses,Urban and Rural Architecture in the Eastern Black Sea Region,Historical Houses in the Eastern Black Sea Region

Doğu Karadeniz'de halk yapı sanatı görsel ve biçimsel bir zenginliğesahiptir. Bu yapı sanatı taş dolgulu ahşap çatkılı yapı sistemi ile kütük veya kalasların yatay doğrultuda üst üste konulmasıyla oluşturulan ahşap duvar sistemi ve 'çakatura' denilen Bağdadi duvar sistemleriile bölgesel bir özellik gösterir. Doğu Karadeniz halk yapı sanatındatümüyle ahşap veya tamamen taştan ya da bu malzemelerin bir arada kullanıldığı çeşitli yapılar görülmektedir. Yapı ustaları Ordu'da,Gisesun'da, Sürmene'de, Artvin'de, Trabzon'da taşı ve ahşabı aynı şekilve teknikle kullanmıştır. Bundan farklı olarak Tirebolu'da, Fındıklı'da,Bolaman'da, Akçaabat'ta, Ardanuç'ta yaşayan insanların farklı gereksinimleri ve farklı yaşam koşulları farklı görüntülerde bir Karadeniz sivil mimarlığı panoraması ortaya çıkartmıştır. Özellikle 19. yüzyılın sonyılları ile 20. yüzyılın ilk onbeş yılında, Karadeniz deniz ticaretindenkazançlı çıkan ve bir bakıma ticari burjuvazinin oluştuğu sahil kentlerinde, çoğunlukla kagir yapım malzemesi, zengin planlama anlayışı veanıtsal ölçüleri bakımından bölge standartlarını da bir ölçüde aşan,'Dersaadet'in yabancı, Levanten köşk ve konaklarını hatırlatan yapılaryapılmıştır. Karadeniz'in eski kentsel yerleşmelerindeki eski kent kültürü veya Karadeniz'in yükseklerindeki dünyaya kapalı, kırsal yerleşmelerindeki geçmişle bağlarını sıkı sıkıya koruyan geleneksellik, aynılaştırıcıbir rol oynamış ve birbirine benzer yapı ve plan tipolojilerinin ortayaçıkmasına yol açmıştır

The traditional Turkish architecture in the Eastern Black Sea region has visual and stylistic richness. This architecture displays a regional character with its stone-filled wood constructed system fixed in a wooden frames, and stuffed walls / Dolma Göz, and the wooden wallsystem made by horizontally piling of trunks or timber, and theLathwork wall / Bağdadi wall system known as çakatura. Various structurescan be observed in the Eastern Black Sea region ranging fromwooden buildings to the buildings made of only wood or stone or bycomposition of both materials. The craftsmen use wood and stone inthe same technique in Ordu, Giresun, Sürmene, Artvin and Trabzon;however different needs and different living conditions of peopleliving in Tirebolu, Fındıklı, Bolaman, Akçaabat and Ardanuç created apanorama of Black Sea civilian architecture with all different images.Especially in late 19th century and in early 20 th a kind of commercialbourgeoisie emerged who made profit from Black Sea trade, and theirbuildings reminded foreign, Levantine mansions and villas of Dersaadet(İstanbul) which, in a sense, exceeded the regional standards in terms ofbrick building material, rich planning understanding and monumentaldimensions. The old urban culture in old urban settlement in the BlackSea or the traditionalism in rural settlements in the heights of theregion different from the rest of the world had a harmonizing role andled to the emergence of similar building and plan typologies.