hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
TANZİMATTAN MİLLÎ EDEBİYATA TENKİT
Criticism From Tanzimat To National Literature
Yazar: Timur, Kemal
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 10, 2019
Anahtar kelimeler: Tenkit,Eleştiri,Hiciv,Türk Edebiyatı,Tanzimat,Servet-i Fünun,Millî Edebiyat ; Criticism,Satire,Turkish Literature,Tanzimat,Servet-i Fünun,National Literature

Geçmişte olduğu gibi günümüzde de yaşamın heralanında insanlar birbirlerini tenkit edip hicvederler. Ancak günlükhayatımızda, tenkit, eleştiri ve hiciv kavramlarını zaman zaman birbirinekarıştırır ya da birbirinin yerine kullanırız. Böyle olmakla birlikte bukavramlar, farklı anlamlar taşır. Yazar ve şairlerin birçoğu da bu kavramlarıfarklı zamanlarda ve farklı alanlarda/konularda kullanmışlardır. Bu yazımızdasöz konusu kavramların tanımlarına yer verilip, ardından da Türk EdebiyatındaTanzimattan Milli Edebiyat dönemine kadar geçen süreçteki edebi tenkit konusuüzerinde durulacaktır.

As in the past, people criticise and satirize each other inevery sphere of life today also. But sometimes we confuse thecriticism with satire in the daily life and use interchanged. Notwithstandingthat these notions have different meanings. Many of writers and poets use these notions in different times and subjects. In thiswriting, first of all definitions of mentioned notions will have defined andthen the subject of literal criticism will be focused on in period betweenTanzimat and National Literature in Turkish Literature.
HİKÂYET-İ ÜVEYSÜ’L- KARANÎ’DE HÂL EKLERİ VE NÖBETLEŞE KULLANIMLARI
HİKÂYET-İ ÜVEYSÜ’L- KARANÎ’DE HÂL EKLERİ VE NÖBETLEŞE KULLANIMLARI
Yazar: Yavi, Fecri
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: hâl ekleri,nöbetleşe kullanım,Sabâyî,Hikâyet-i Üveysü’l- Karanî,ağız özellikleri

Hâl eklerinin birbirlerinin yerinekullanılması da denilen “nöbetleşe” kullanımları Türkçenin en eskidönemlerinden itibaren var olan bir durumdur. Sebebi tam olarak bilinmemekleberaber bu nöbetleşe kullanımlar günümüz Türkçesinde ağızlarda devametmektedir.      Bu çalışmada15. yüzyılın sonlarıyla 16. yüzyılın başlarında yaşadığı kabul edilen Sabâyî mahlaslı müellifin kaleminden çıkmış olan Hikâyet-i Üveysü’l- Karanî adlı eserde hâl eklerinin cümle içindeki işlevlerive birbirlerinin yerine (nöbetleşe) kullanımları üzerinde durulmuş ve çalışmaneticesinde bu tür kullanımların ağızözellikleriyle ilgili olabileceği gibi manzum eserlerde vezin ve kafiyeyisağlamak için de yapılabileceği kanaatine varılmıştır.

Hâl eklerinin birbirlerinin yerinekullanılması da denilen “nöbetleşe” kullanımları Türkçenin en eskidönemlerinden itibaren var olan bir durumdur. Sebebi tam olarak bilinmemekleberaber bu nöbetleşe kullanımlar günümüz Türkçesinde ağızlarda devametmektedir.      Bu çalışmada15. yüzyılın sonlarıyla 16. yüzyılın başlarında yaşadığı kabul edilen Sabâyî mahlaslı müellifin kaleminden çıkmış olan Hikâyet-i Üveysü’l- Karanî adlı eserde hâl eklerinin cümle içindeki işlevlerive birbirlerinin yerine (nöbetleşe) kullanımları üzerinde durulmuş ve çalışmaneticesinde bu tür kullanımların ağızözellikleriyle ilgili olabileceği gibi manzum eserlerde vezin ve kafiyeyisağlamak için de yapılabileceği kanaatine varılmıştır.
BÂKÎ’NİN BİR GAZELİNE YANSIYAN İKİ ŞİİR TARZI: “HEM ZARÎFÂNE HEM LEVENDÂNE”
BÂKÎ’NİN BİR GAZELİNE YANSIYAN İKİ ŞİİR TARZI: “HEM ZARÎFÂNE HEM LEVENDÂNE”
Yazar: Kaplan, Fahri
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Bâkî,poetika,edebiyat eleştirisi,zarifane,levendane

Klasik Türk şiirinin üstat şairlerinden Bâkî (1526-1600), devrinin ihtişamını yansıtan güçlü şiir sesinin yanında, şiirde mana ve lafız arasında sağladığı uyum ve hayallerindeki incelik gibi hususlarla edebiyat tarihinde önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda ilmî eserler de kaleme almış olan Bâkî, bu ilmî yönünü şairliğe de taşımıştır. O, şiiri bilen (“şi‘r-şinâs”), söz üzerine düşünen; şiirin işlev, mahiyet ve tarzına  yönelik bazı poetik öneri ve yargılarda bulunan bir şairdir. Bu yazıda, Bâkî’nin bir gazelinde zarîfâne ve levendâne tabirleriyle şiir için ideal tarz olarak dile getirdiği iki kavram, yine söz konusu şiirin diğer beyitleri üzerinden incelenmiştir. Böylelikle, Bâkî’nin idealize ettiği iki şiir tarzını nasıl hayata geçirdiği ortaya konmuştur. Bu da şairin, teorik olarak sunduğu çerçeveyi pratik olarak da şiirine yansıttığını gösterir. Bâkî’nin şiirinde zarîfânelik şiirdeki duygu ve imgelerin inceliğini simgelerken, levendâne kavramı da onun şiirindeki güçlü, ahenkli ve kendinden emin ses ve edaya işaret eder.

Klasik Türk şiirinin üstat şairlerinden Bâkî (1526-1600), devrinin ihtişamını yansıtan güçlü şiir sesinin yanında, şiirde mana ve lafız arasında sağladığı uyum ve hayallerindeki incelik gibi hususlarla edebiyat tarihinde önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda ilmî eserler de kaleme almış olan Bâkî, bu ilmî yönünü şairliğe de taşımıştır. O, şiiri bilen (“şi‘r-şinâs”), söz üzerine düşünen; şiirin işlev, mahiyet ve tarzına  yönelik bazı poetik öneri ve yargılarda bulunan bir şairdir. Bu yazıda, Bâkî’nin bir gazelinde zarîfâne ve levendâne tabirleriyle şiir için ideal tarz olarak dile getirdiği iki kavram, yine söz konusu şiirin diğer beyitleri üzerinden incelenmiştir. Böylelikle, Bâkî’nin idealize ettiği iki şiir tarzını nasıl hayata geçirdiği ortaya konmuştur. Bu da şairin, teorik olarak sunduğu çerçeveyi pratik olarak da şiirine yansıttığını gösterir. Bâkî’nin şiirinde zarîfânelik şiirdeki duygu ve imgelerin inceliğini simgelerken, levendâne kavramı da onun şiirindeki güçlü, ahenkli ve kendinden emin ses ve edaya işaret eder.
BİLİNMEYEN BİR GÜL KASİDESİ: AYINTABLI REŞİD’İN GÜL KASİDESİ VE ŞERHİ
BİLİNMEYEN BİR GÜL KASİDESİ: AYINTABLI REŞİD’İN GÜL KASİDESİ VE ŞERHİ
Yazar: Açar, Zeliha
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Ayıntablı Reşid,gül kasidesi,XIX. yüzyıl,şerh

Gül, klasik şiirinbiricik remizlerindendir. Bazen sevgiliyi sembolize eder, dikenleri bu bağlamıylarakip olur. Bazen bülbülün feryat ve figanına kayıtsız kalır, maşukluk cilvesinikullanarak gayret kılıcıyla bülbülün canına kıyar. Bahçede şah olur, diğerçiçeklere hükmeder. Bazen de Hz. Peygamber’in mübarek terine telmih unsuruolarak kullanılır. Aynı geleneğe bağlı şairlerin şiirleri, aynı kaynaktanbeslendiğinden şairin, sanatını gösterebilmesi için farklı bir üslupta benzerşeyleri söylemesi gerekmekteydi. Bu sebeple şairler geniş hayallere sahip “redif”lerikullanmayı tercih etmekte ve şiirini de o redifin ekseninde kurmaktaydı. Redifiçin seçilen kelimeler, genel olarak geniş bir imgelem gücüne sahip olan bahçeve bahçeye dair unsurlardan seçilmekteydi. Bahçedeki konumu (çiçeklerin şahı)ve seçkin vasıflarından ötürü “memduh”a gül üzerinden hitap etmek de gelenekolmuştur. Necâtî ile başlayan Fuzûlî ile devam eden “Gül Kasidesi” ananesininson halkalarından biri de Antepli şair Reşid’in gül kasidesidir. Türkedebiyatında yazılmış olan gül kasideleri incelemesi yapıldı fakat bu gülkasidesine rastlanmadı. Adı geçen şiire elde bulunan “şuara mecmuası”nındışında hiç bir yerde rastlanmamıştır. Ayıntablı Reşid’in XIX. yüzyılda yazmışolduğu “Gül Kasidesi”nin tanıtımı daha önce üzerinde hiçbir ilmi çalışma yapılmamışolması bağlamında önemlidir. Bu çalışmanın amacı varlığı bilinmeyen bir “gül kasidesi”nintanıtımını yapıp, şiiri şerh etmektir.

Gül, klasik şiirinbiricik remizlerindendir. Bazen sevgiliyi sembolize eder, dikenleri bu bağlamıylarakip olur. Bazen bülbülün feryat ve figanına kayıtsız kalır, maşukluk cilvesinikullanarak gayret kılıcıyla bülbülün canına kıyar. Bahçede şah olur, diğerçiçeklere hükmeder. Bazen de Hz. Peygamber’in mübarek terine telmih unsuruolarak kullanılır. Aynı geleneğe bağlı şairlerin şiirleri, aynı kaynaktanbeslendiğinden şairin, sanatını gösterebilmesi için farklı bir üslupta benzerşeyleri söylemesi gerekmekteydi. Bu sebeple şairler geniş hayallere sahip “redif”lerikullanmayı tercih etmekte ve şiirini de o redifin ekseninde kurmaktaydı. Redifiçin seçilen kelimeler, genel olarak geniş bir imgelem gücüne sahip olan bahçeve bahçeye dair unsurlardan seçilmekteydi. Bahçedeki konumu (çiçeklerin şahı)ve seçkin vasıflarından ötürü “memduh”a gül üzerinden hitap etmek de gelenekolmuştur. Necâtî ile başlayan Fuzûlî ile devam eden “Gül Kasidesi” ananesininson halkalarından biri de Antepli şair Reşid’in gül kasidesidir. Türkedebiyatında yazılmış olan gül kasideleri incelemesi yapıldı fakat bu gülkasidesine rastlanmadı. Adı geçen şiire elde bulunan “şuara mecmuası”nındışında hiç bir yerde rastlanmamıştır. Ayıntablı Reşid’in XIX. yüzyılda yazmışolduğu “Gül Kasidesi”nin tanıtımı daha önce üzerinde hiçbir ilmi çalışma yapılmamışolması bağlamında önemlidir. Bu çalışmanın amacı varlığı bilinmeyen bir “gül kasidesi”nintanıtımını yapıp, şiiri şerh etmektir.
NAKKAŞ SÂ’Î’NİN EDİRNE’DEN İSTANBUL ŞUARASINA GÖNDERDİĞİ MANZUM MEKTUBU
NAKKAŞ SÂ’Î’NİN EDİRNE’DEN İSTANBUL ŞUARASINA GÖNDERDİĞİ MANZUM MEKTUBU
Yazar: Kaplan, Yunus
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Klasik Türk edebiyatı,16. yüzyıl,Sâ’î,manzum mektup

Klasik Türkedebiyatında farklı konuları işleyen birçok edebî tür bulunmaktadır. Bunlardan birihem manzum hem de mensur şekilleri bulunan mektuplardır. Mensur olanlarıngenellikle münşeat mecmualarında derlendiği mektupların manzum olanlarına isedivanlarda ve çeşitli mecmualarda rastlanmaktadır. Günümüzdeki haberleşmeamacıyla yazıldıklarını söylemenin pek mümkün olmadığı manzum mektuplarınşairlerin hüner göstermek ve farklılık oluşturmak adına yazdıklarısöylenebilir. Edebiyatımızda manzum mektuplar özellikle 16. yüzyılda rağbetgörmüştür. Bunun da en büyük amili bu yüzyıl şairlerinden DeliBirader sanıyla meşhur olan Gazâlî’nin memleket ve dost hasretini dindirmekamacıyla Mekke’den İstanbul şuarasına gönderdiği manzum mektup olmuştur. Bu dönemde manzum mektupyazmayı tercih eden şairlerden birisi de Sâ’î’dir. Sâ’î, Edirne’de olduğu birdönemde tıpkı Deli Birader Gazâlî gibi İstanbul şuarasına bir mektup göndererekİstanbul’dan ve burada yaşayan eş-dost ve tanıdıklarından istifsardabulunmuştur. Şair bu şiirinde dönemindeki şair dostlarından, devrin ilerigelenlerin bazılarından ve İstanbul’un çeşitli semt ve yapılarındanbahsetmiştir. Bu çalışmada tür olarak divan şiirinin farklı ve renkli bircephesini yansıtan bu manzum mektubun şekil ve muhteva özellikleri üzerindedurularak çeviri yazılı metnine yer verilecektir.

Klasik Türkedebiyatında farklı konuları işleyen birçok edebî tür bulunmaktadır. Bunlardan birihem manzum hem de mensur şekilleri bulunan mektuplardır. Mensur olanlarıngenellikle münşeat mecmualarında derlendiği mektupların manzum olanlarına isedivanlarda ve çeşitli mecmualarda rastlanmaktadır. Günümüzdeki haberleşmeamacıyla yazıldıklarını söylemenin pek mümkün olmadığı manzum mektuplarınşairlerin hüner göstermek ve farklılık oluşturmak adına yazdıklarısöylenebilir. Edebiyatımızda manzum mektuplar özellikle 16. yüzyılda rağbetgörmüştür. Bunun da en büyük amili bu yüzyıl şairlerinden DeliBirader sanıyla meşhur olan Gazâlî’nin memleket ve dost hasretini dindirmekamacıyla Mekke’den İstanbul şuarasına gönderdiği manzum mektup olmuştur. Bu dönemde manzum mektupyazmayı tercih eden şairlerden birisi de Sâ’î’dir. Sâ’î, Edirne’de olduğu birdönemde tıpkı Deli Birader Gazâlî gibi İstanbul şuarasına bir mektup göndererekİstanbul’dan ve burada yaşayan eş-dost ve tanıdıklarından istifsardabulunmuştur. Şair bu şiirinde dönemindeki şair dostlarından, devrin ilerigelenlerin bazılarından ve İstanbul’un çeşitli semt ve yapılarındanbahsetmiştir. Bu çalışmada tür olarak divan şiirinin farklı ve renkli bircephesini yansıtan bu manzum mektubun şekil ve muhteva özellikleri üzerindedurularak çeviri yazılı metnine yer verilecektir.
AZAKÎ MEHMED EFENDİ’NİN DERLEDİĞİ MECMÛADA DİYARBAKIRLI ŞÂİRLERE AİT YENİ ŞİİRLER
NEW POEMS OF POETS FROM DİYARBAKIR IN THE MAGAZINES COMPILED BY AZAKÎ MEHMED EFENDİ
Yazar: Çokur, Saddam
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Mecmûa,Halîfe,Vücûdî ; Magazine,Halîfe,Vücûdî

İçerdikleri bilgiler dolayısıyla mecmûalar klasik Türk edebiyatında önemli bir yer tutar. Mecmûalarderleyenin şiir zevkini gözler önüne seren ve dönemin kültür, eğitim, sanat gibi özelliklerini yansıtan birer tarihi vesika hüviyeti taşır. Mecmûalar sayesinde çeşitli sebeplerle şâirlerin divânına girmemiş yahut hala gün yüzüne çıkmamış şiirler ortaya çıkar. Bu çalışmada XVII. yüzyıl şâiri olan Kıpçaklı Müftü Mehmet Azakî Efendi’nin derlemiş olduğu şiir mecmûasındaki Diyarbakırlı iki şâir, Halîfe ve Vücûdî’ye ait şiirler tanıtılacaktır. Mecmûada Halîfe ait bir, Vücûdî’ye ait sekiz şiir mevcuttur. Çalışmamıza konu olan şâirlerin divânlarının olmaması ve tespit edilmiş şiirlerinin bulunmaması sebebiyle, mecmûada zikredilen şiirler önem arzetmektedir.

Magazines occupy an important please in classical Turkish Literature because of the information they contain. Magazines are the historical documents that reflect the taste of poetry and the features of the period such as culture, education and art. Thanks to the magazines, poems that have not been included in the divan of the poets or have not come to the light yet for various reasons have come to existence. In this study, the poems of two poets from Diyarbakır, Halîfe and Vücûdî, mentioned XVII century poet Azakî’s poem magazine, will be introduced. There are eight poems of Vücûdî and one poem of Halîfe in that magazine. The poems mentioned in the magazine are important due to the fact that the two poets that are the subject of our study do not have divan and there are no previously published poems.
HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA  “ZİNCİRLİ DELÜLER”
HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA  “ZİNCİRLİ DELÜLER”
Yazar: Gök, Selim
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Hayretî,heterodoks,delilik,zincir,Vardar Yenicesi.

Kaynaklar,Vardar Yeniceli Hayretî’nin tasavvufî lirizmi yanında laubali oluşundanbahsetmektedir. O, fevri ve sivri dilli söylemleriyle sosyal/siyasi eleştiriyiseven, klasik şiirin gelenek dairesinin dışındaki hayalleriyle geleneğigüncelleyen orijinal bir şairdir. Dolayısıyla şairin meşrebindeki pervasızhüviyet, onu devrinin ötesinde bir şiir zevkini yakalayacak muhayyileyeulaştırmıştır. Tezkire yazarları da onun bu yeteneğinin ve şiir tarzınınkuvvetini tescillemektedir. Bu bağlamda şair Hayretî’nin üslubu nezaretindeDivanı’ndaki “delilik” kavramı şiirlerinde farklı formlarda kullanılmıştır.Onun doğal bir heterodoks içerisinde kalenderî bir şair olduğu dabilinmektedir. Bu yaşantı bağlamında onun, “zincirli deli” tasvirleri vekurguları bir terkip içerisinde değerlendirilecektir. Nihai olarak bu çalışma,onun mizacı ile şiir zevki arasındaki irtibatın misalli ve mukayeselitahkikinden mürekkeptir.

Kaynaklar,Vardar Yeniceli Hayretî’nin tasavvufî lirizmi yanında laubali oluşundanbahsetmektedir. O, fevri ve sivri dilli söylemleriyle sosyal/siyasi eleştiriyiseven, klasik şiirin gelenek dairesinin dışındaki hayalleriyle geleneğigüncelleyen orijinal bir şairdir. Dolayısıyla şairin meşrebindeki pervasızhüviyet, onu devrinin ötesinde bir şiir zevkini yakalayacak muhayyileyeulaştırmıştır. Tezkire yazarları da onun bu yeteneğinin ve şiir tarzınınkuvvetini tescillemektedir. Bu bağlamda şair Hayretî’nin üslubu nezaretindeDivanı’ndaki “delilik” kavramı şiirlerinde farklı formlarda kullanılmıştır.Onun doğal bir heterodoks içerisinde kalenderî bir şair olduğu dabilinmektedir. Bu yaşantı bağlamında onun, “zincirli deli” tasvirleri vekurguları bir terkip içerisinde değerlendirilecektir. Nihai olarak bu çalışma,onun mizacı ile şiir zevki arasındaki irtibatın misalli ve mukayeselitahkikinden mürekkeptir.
ESÂSÎ MECMÛ‘ASI’NIN KAYNAKLIK ETTİĞİ BAZI BİLİNMEYEN ŞÂİR VE ŞİİRLER
ESÂSÎ MECMÛ‘ASI’NIN KAYNAKLIK ETTİĞİ BAZI BİLİNMEYEN ŞÂİR VE ŞİİRLER
Yazar: Aksoy, Arif Edip
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 11, 2019
Anahtar kelimeler: Mecmû‘a,Esâsî Mecmû‘ası

Şiirve güfte mecmuaları Klasik Türk edebiyatının temel kaynaklarındandır. Sağlığındadivan tertip edemeyen şairlerin şiirlerine şiir mecmualarında rastlandığı gibidivan sahibi şairlerin şiirleri de bu mecmualar içerisinde yer almaktadır. Şiirmecmuaları daha önce tesadüf edilmeyen şiirler ve şairleri de barındırmalarıyönüyle oldukça ilgi çekici kaynaklardır. Bu çalışmada Diyanet İşleri BaşkanlığıKütüphanesi’nde Numara 004998’de kayıtlı bulunan Esâsî Dîvânı’nınsonunda 81b-95b varakları arasında yer alan 29 şiirin transkripsiyonlu metnihazırlanmış ve şiirlerin Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)’negöre tasnifi yapılmıştır. Yer yer şiir mecmuası yer yer güfte mecmuasıözellikleri gösteren Esâsî Mecmû‘ası’nda Yûnus, Eşrefoğlu Rûmî gibibilindik şairlerin şiirlerinin yanı sıra Halîme gibi kaynaklarda isminerastlanmayan bir şâirenin şiiri ve kaynaklarda şiirlerine tesadüf edilmediğibelirtilen Kemter’in şiirleri de kaydedilmiştir.

Şiirve güfte mecmuaları Klasik Türk edebiyatının temel kaynaklarındandır. Sağlığındadivan tertip edemeyen şairlerin şiirlerine şiir mecmualarında rastlandığı gibidivan sahibi şairlerin şiirleri de bu mecmualar içerisinde yer almaktadır. Şiirmecmuaları daha önce tesadüf edilmeyen şiirler ve şairleri de barındırmalarıyönüyle oldukça ilgi çekici kaynaklardır. Bu çalışmada Diyanet İşleri BaşkanlığıKütüphanesi’nde Numara 004998’de kayıtlı bulunan Esâsî Dîvânı’nınsonunda 81b-95b varakları arasında yer alan 29 şiirin transkripsiyonlu metnihazırlanmış ve şiirlerin Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)’negöre tasnifi yapılmıştır. Yer yer şiir mecmuası yer yer güfte mecmuasıözellikleri gösteren Esâsî Mecmû‘ası’nda Yûnus, Eşrefoğlu Rûmî gibibilindik şairlerin şiirlerinin yanı sıra Halîme gibi kaynaklarda isminerastlanmayan bir şâirenin şiiri ve kaynaklarda şiirlerine tesadüf edilmediğibelirtilen Kemter’in şiirleri de kaydedilmiştir.
DİVAN ŞİİRİNDE SEVGİLİNİN GÜZELLİK UNSURU OLARAK PÜSKÜRME BEN
DİVAN ŞİİRİNDE SEVGİLİNİN GÜZELLİK UNSURU OLARAK PÜSKÜRME BEN
Yazar: Koşik, Halil Sercan
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2019
Anahtar kelimeler: Divan şiiri,sevgili,güzellik,püskürme ben

Divanşiirinde sevgili, daima güzelliğiyle ön plana çıkmış bir tiptir. Şairlerözellikle gazel formunda yazdıkları şiirlerin pek çoğunda onun dillere destanolan bu eşsiz güzelliğinden bahsederler. Sevgilinin güzelliğiyle ilgilihususlar anlatılırken de şairin/âşığın üzerinde en yoğunlaştığı nokta, sevgilininyüzüdür. Sevgilinin yüzündeki her bir unsurun onun güzelliğine farklı birkatkısı vardır. Bu fiziki unsurlardan birisi olan ben üzerine divan şiirinde çoksayıda imaj kurgulanmıştır. Püskürme ben ise yüz veya gerdanda bir aradabulunan irili ufaklı benler için kullanılan bir tabir olup divan şiirinde çokfazla karşımıza çıkmayan ve her güzelde bulunmayan bir niteliktir. Divan, mesnevi,tezkire, antoloji gibi eski Türk edebiyatının önde gelen kaynak eserlerindeyaptığımız araştırmalarda sevgilinin püskürme beni üzerine de şairlerin değişikve orijinal hayal ve benzetmelere yer verdikleri dikkati çekmiştir. İşte bu bildiridesevgilinin fiziki özelliklerinden biri olup pek fazla bilinmeyen püskürme benüzerine şairlerin kurduğu imge ve metaforlar irdelenerek söz konusu güzellikunsurunun divan şiirinde ne şekilde ele alındığı tespit edilmeyeçalışılacaktır.

Divanşiirinde sevgili, daima güzelliğiyle ön plana çıkmış bir tiptir. Şairlerözellikle gazel formunda yazdıkları şiirlerin pek çoğunda onun dillere destanolan bu eşsiz güzelliğinden bahsederler. Sevgilinin güzelliğiyle ilgilihususlar anlatılırken de şairin/âşığın üzerinde en yoğunlaştığı nokta, sevgilininyüzüdür. Sevgilinin yüzündeki her bir unsurun onun güzelliğine farklı birkatkısı vardır. Bu fiziki unsurlardan birisi olan ben üzerine divan şiirinde çoksayıda imaj kurgulanmıştır. Püskürme ben ise yüz veya gerdanda bir aradabulunan irili ufaklı benler için kullanılan bir tabir olup divan şiirinde çokfazla karşımıza çıkmayan ve her güzelde bulunmayan bir niteliktir. Divan, mesnevi,tezkire, antoloji gibi eski Türk edebiyatının önde gelen kaynak eserlerindeyaptığımız araştırmalarda sevgilinin püskürme beni üzerine de şairlerin değişikve orijinal hayal ve benzetmelere yer verdikleri dikkati çekmiştir. İşte bu bildiridesevgilinin fiziki özelliklerinden biri olup pek fazla bilinmeyen püskürme benüzerine şairlerin kurduğu imge ve metaforlar irdelenerek söz konusu güzellikunsurunun divan şiirinde ne şekilde ele alındığı tespit edilmeyeçalışılacaktır.
HURÛFÎ ŞAİR ARŞÎ’NİN NESÎMÎ’NİN GAZELLERİNE NAZÎRELERİ
HURÛFÎ ŞAİR ARŞÎ’NİN NESÎMÎ’NİN GAZELLERİNE NAZÎRELERİ
Yazar: Aslan, Murat
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 12 [BAHAR 2020], 2019
Anahtar kelimeler: Arşî,Nesîmî,Hurûfîlik,divan

Bu çalışmada, XVI. yüzyıl Osmanlı sahası divan şairlerinden HurûfîArşî’nin şiirlerinde Nesîmî etkisi biçim ve içerik açısından incelenecektir.Bunun için, Arşî’nin Nesîmî’ye yazdığı nazire gazeller tespit edilmiş veinceleme bu şiirler üzerinden yapılmıştır. Araştırma yöntemi olarak literatürtaraması ve şerh yöntemi kullanılmıştır. Nesîmî, gerek samimi üslûbu ve gerek şiirindeki yetkinlik sebebiyledivan şairlerini etkilemiştir. Bununla beraber, Nesîmî’den en çok etkilenenler,onunla aynı inancı ve düşünceyi paylaşanlar olmalıdır. Nesîmî, XIV. yüzyıl divan şairidir. I. Murad döneminde Bursa’yakadar gelmiş, propagandalara başlamıştır; ancak o, Hurûfî olmasından dolayıAnadolu’da benimsenmemiştir. Bu yüzden çok geçmeden Halep’e gitmiş  ve faaliyetlerini burada sürdürmüştür. Hurûfîlik, XIV. yüzyılın İran’ında ortaya çıkan İslam temellimistik bir akımdır. Bu akım, kurucusu Fazlullah Esterâbâdî’nin Timurlular tarafındanidam edilmesinden ve takipçilerine baskı yapılmasından sonra Hindistan, Suriye,Irak, Mısır ve Anadolu’ya yayılmıştır. Hayatını kurtarmak ve Hurûfîlikdüşüncesini yaymak üzere Anadolu’ya gelen Hurûfîlerin en önemlilerinden biri,Fazlullah Esterâbâdî’nin halifelerinden Nesîmî’dir.

Bu çalışmada, XVI. yüzyıl Osmanlı sahası divan şairlerinden HurûfîArşî’nin şiirlerinde Nesîmî etkisi biçim ve içerik açısından incelenecektir.Bunun için, Arşî’nin Nesîmî’ye yazdığı nazire gazeller tespit edilmiş veinceleme bu şiirler üzerinden yapılmıştır. Araştırma yöntemi olarak literatürtaraması ve şerh yöntemi kullanılmıştır. Nesîmî, gerek samimi üslûbu ve gerek şiirindeki yetkinlik sebebiyledivan şairlerini etkilemiştir. Bununla beraber, Nesîmî’den en çok etkilenenler,onunla aynı inancı ve düşünceyi paylaşanlar olmalıdır. Nesîmî, XIV. yüzyıl divan şairidir. I. Murad döneminde Bursa’yakadar gelmiş, propagandalara başlamıştır; ancak o, Hurûfî olmasından dolayıAnadolu’da benimsenmemiştir. Bu yüzden çok geçmeden Halep’e gitmiş  ve faaliyetlerini burada sürdürmüştür. Hurûfîlik, XIV. yüzyılın İran’ında ortaya çıkan İslam temellimistik bir akımdır. Bu akım, kurucusu Fazlullah Esterâbâdî’nin Timurlular tarafındanidam edilmesinden ve takipçilerine baskı yapılmasından sonra Hindistan, Suriye,Irak, Mısır ve Anadolu’ya yayılmıştır. Hayatını kurtarmak ve Hurûfîlikdüşüncesini yaymak üzere Anadolu’ya gelen Hurûfîlerin en önemlilerinden biri,Fazlullah Esterâbâdî’nin halifelerinden Nesîmî’dir.