TİMUR DÖNEMİ HEDİYE VE HEDİYELEŞME
TIMUR PERIOD GIFT AND GIFTING
Yazar: Şahbaz, Mehibe; Taşkıran, Hasan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 20 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Timurlular,Hediye,Kültür,İlişkiler,Gelenek ; Timurids,Gift,Culture,Relations,Tradition

Tüm kültürlerin var oluşlarında ve devamında çok önemli biryeri olan “hediye” kavramı, devletlerarası ilişkilerde diplomasinin temeltaşlarından biri olmuştur. Devletler arasında elçilerin herhangi bir sebeptendolayı gidip-gelişlerinde meseleyi oluşturan mevzunun çok önemli bir payı olagelmiştir. Ayrıca Hediyeleşme her toplumda sosyal ilişkilerin kurucusu,yenileyicisi, güçlendiricisi ve pekiştiricisidir. Sosyal ilişkiler kapsamındaetkileşimli bir bağ ve kültürel değerlerin karşılıklı olarak yapıldığı birbuluşma köprüsü olurken, bazende siyasi mesajlar vererek savaşlara sebepolmuştur. Hediyeler bir nevi devletlerin birbirlerine bağlılığını bildirmedebir araç olmuştur. XIV. yüzyılın ikinci yarısında Semerkand’da ortaya çıkanTimurlular Türk-Moğol geleneklerine bağlı olup kısa sürede bölgede hâkimiyetlerinisağlayarak Türk tarihinin büyük devletleri arasına girmişlerdir. Timurlularyabancı devletlerle olan ilişkilerinde birçok hediyeler almışlar ve hediyelervermişlerdir. Yabancı devletlerler kimi zaman Timurlulardan savaşlarda amandilemek kimi zamanda Timurlulardan yararlanmak için göz boyamak amaçlıhediyeler göndermişlerdir. Timurluların tarihinde siyasî, ictimâî, iktisadî vegündelik hayatta yer edinmiş hediyeleşme geleneğinin birçok örneğinerastlamaktayız. Timurlu Devleti başta Osmanlı, Çin, Mısır, Ermeniler, İspanya,İran, Akkoyunlular gibi birçok devletlerle siyasî, iktisadî, askerî ilişkileriçerisinde olmuştur. Çalışmamızda Timurluların bahsini ettiğimiz devletlerinhükümdarları veya beyleri ile sultanları arasında teâti olunan hediyeler, buhediyelerin anlamları, hangi vesile ile geldikleri veya gönderildikleribelirtilmeye çalışacağız. Ayrıca Timurlular’da başta hanedan üyelerinin, devletricâlinin, seçkin ve sıradan kimselerin kendi aralarında hediyeleştikleri ve buhediyeleşmeninde çeşitli nedenlere dayandığı görülmektedir. Timurlulardaakrabalık, dostluk, tâbi ve metbûlar arasında sevgi, hürmet, zafer kutlama,barış, bayram, düğün, doğum, sünnet, zifaf, taziye, yardım ve hâkimiyetitanıtma gibi amaçlarla hediyeleştikleri görülmektedir. Bu hediyeler baştahil’at olmak üzere altın, çeşitli mücevherler (firuze), para, gulâm, cariye, kâğıt,kürk, at, deve, merkep ve giyim kuşam olarak kullanılan her türlü eşyanınhediye olarak verildiği ve alındığı görülmektedir. Timurlu Devletinde hediyeninkıymeti çok önemliydi. Bu sebepten dolayıdırki yabancı ülkeler elçilervasıtasıyla Timurlu hükümdarlara mücevher olarak firuze göndermeye dikkatetmişlerdir.Timurlu hükümdarlarının gücüne göre hürmet ediliyor vehürmete göre de hediyenin değeri artıyordu. Yine Timurlulara birçok ülkedençeşitli amaçlar doğrultusunda takdim edilen hediyelerin kabulünde Timurlularcabelirlenmiş belirli kurallar vardı. Bu kurallara oldukça önem veren Timurlularbu kurala aykırı bir davranışta bulunulduğunda hakaret olarak nitelendirirdi.Aynı şekilde çeşitli ülkelerden elçiler vasıtasıyla gönderilen hediyelerekarşılık, Timurlularda bu ülkelerin elçilerine toy ve eğlenceler düzenleyerekhediyeler vermekteydiler. Elbetteki yabancı ülkelerden Timurlu ülkesine gelenbu elçilere verilen eğlencelerin süresi, büyüklüğü, ikramların çeşitliliği vehediyelerin değeride ülkelerin gücü ve kudretine göre değişmekteydi.Timurlularda hediyenin çokluğu ve azlığı da önemliydi. Timurlulardakihadiyeleşme geleneğinden bu devletin maddi ve manevi güçleri hakkında da bilgiedinmekteyiz.

The conceptof “gift”, which has a very important place in the existence and continuationof all cultures, has been one of the corner stones of diplomacy in inter state relations.It has been a very important part of the issue that constitutes the issue among thestates for the ambassadors for any reason. In addition, gift making is the founder,renewer, strengthener and reinforcer of social relations in every society.While it was an interactive link and a meeting bridge where cultural values​​were mademutually with in the scope of social relations, it sometimes caused wars by givingpolitical messages. In a way, gifts have been a tool for reporting the inter dependenceof states. XIV. The Timurids, who emerged in Samarkand in these cond half ofthe century, are connected to the Turkish-Mongolian traditions, and soon becameone of the major states of Turkish history by main taining their dominance inthe region. Timurians received many gifts and gave gifts in their relations withforeign states. Foreign states have sometimes sent gifts to paint the Timuriansto wished forwar and sometimes to take advantage of the Timurids. We come acrossmany examples of the tradition of gift giving, which took place in the historyof the Timurids in political, secular, economic and daily life. The Timurid Statewas in political, economic and military relations with many states such as the Ottomans,China, Egypt, Armenians, Spain, Iran and Akkoyunlu. In our study, we will try tostate the gifts, the meanings of these gifts, the occasion they came or weresent, between the rulers or gentlemen of the states we mentioned in Timur, and theirsultans. In addition, it is seen that the members of the dynasty, state officials,elite and ordinary people gift edamong themselves in the Timurids, and this giftwas based on various reasons. It is seen that among Timurians, they are gifted forkinship, friendship, of course, love, respect, victorycelebration, peace,holidays, weddings, birth, circumcision, weakness, condolence, aid and domination.It is seen that these gifts are given and received as gifts, especially hil'at,gold, various jewelery (turquoise), money, gulâm, concubine, paper, fur, horse,camel, donkey and clothing. The value of the gift was very long lasting in the TimuridState. For this reason, foreign countries have paid attention to sending turquoiseas jewelry to Timurian rulers through the envoys. According to the power of theTimurid rulers, the value of the gift increased according to the reverence.Again, there were certain rules determined by the Timurians in the acceptanceof the gifts presented to the Timurids for various purposes from many countries.The Timurians, who gave great importance to these rules, would describe them asan insult when acting against this rule. Like wise, in response to gifts sentthrough ambassadors from various countries, Timurians were giving gifts to the ambassadorsof these countries by arranging toys and entertainment. Of course, the durationof the entertainment given to these ambassadors, who came to the Timurian countryfrom foreign countries, varied according to the strength handpower of the countries,the variety of treats and the value of gifts. In Timurids, the abundance and scarcityof the gift was also important. We also learn about them a terial and spiritualpowers of this state from the tradition of the Timurid tradition.