EMPATİNİN YAŞLI AYRIMCILIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: GENÇLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
EMPATİNİN YAŞLI AYRIMCILIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: GENÇLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Yazar: Temiz, Sibel; Öztürk, Meral
Dergi: EKEV Akademi Dergisi, Vol. 0 No. 80, 2019
Anahtar kelimeler: Yaşlı,Yaşlı Ayrımcılığı,Empati,Gençlik,Tutum.

Yaşlı nüfusun hızla artması yaşlı ayrımcılığı sorununu gündeme getirmiştir. Kısaca bir kişiye yalnızca yaşı nedeniyle gösterilen farklı tavır ve eylemler olarak tanımlanabilen yaşlı ayrımcılığı çalışma yaşamından sosyal çevreye, aile yaşamından, sağlık hizmetlerine ulaşıma kadar pek çok alanda kendini göstermektedir. Yaşlı ayrımcılığına neden olan pek çok faktör olmakla birlikte kişinin kendisini başkasının yerine koyarak onu anlama becerisini ima eden empatinin bu konudaki rolü literatürde sıkça dile getirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, gençlerin yaşlılara yönelik ayrımcılık ile empati düzeyleri arasındaki ilişkiyi saptamak, empatinin yaşlı ayrımcılığını yordayıp yordamadığını tespit etmektir. Araştırma ilişkisel tarama modeliyle yapılmış, Sivas il merkezinde yaşayan 15-25 yaş aralığındaki 490 gençle gerçekleştirilmiştir. Örneklemin seçiminde kolayda ve tesadüfi örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada Vefikuluçay (2008) tarafından geliştirilen "Yaşlı Ayrımcılığı Tutum Ölçeği" (YATÖ) ve Lawrence, Shaw, Baker, Baron-Cohen ve David (2004) tarafından geliştirilen ve Kaya ve Çolakoğlu (2015) tarafından Türkçeye uyarlaması yapılan "Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği" (EDBÖ) kullanılmıştır. Veriler, Hiyerarşik Regresyon Analizi kullanılarak test edilmiştir. Hiyerarşik regresyona cinsiyet ve yaş kontrol değişkeni olarak eklenmiştir. Araştırma sonucunda gençlerin hem yaşlılara yönelik olumlu tutuma sahip oldukları hem de empati düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiş, yaşlı ayrımcılığı tutumları ile empati düzeyleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Cinsiyet ile Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğinin “Bilişsel Tepki” ve “Sosyal Beceriler” alt boyutlarının yaşlı ayrımcılığını pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ancak Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğinin “Duygusal Tepki” alt boyutu ile yaş değişkeninin yaşlı ayrımcılığı üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Bulgular, literatür eşliğinde tartışılmış, yaşlı ayrımcılığını önleme konusunda öneriler sunulmuştur.

Yaşlı nüfusun hızla artması yaşlı ayrımcılığı sorununu gündeme getirmiştir. Kısaca bir kişiye yalnızca yaşı nedeniyle gösterilen farklı tavır ve eylemler olarak tanımlanabilen yaşlı ayrımcılığı çalışma yaşamından sosyal çevreye, aile yaşamından, sağlık hizmetlerine ulaşıma kadar pek çok alanda kendini göstermektedir. Yaşlı ayrımcılığına neden olan pek çok faktör olmakla birlikte kişinin kendisini başkasının yerine koyarak onu anlama becerisini ima eden empatinin bu konudaki rolü literatürde sıkça dile getirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, gençlerin yaşlılara yönelik ayrımcılık ile empati düzeyleri arasındaki ilişkiyi saptamak, empatinin yaşlı ayrımcılığını yordayıp yordamadığını tespit etmektir. Araştırma ilişkisel tarama modeliyle yapılmış, Sivas il merkezinde yaşayan 15-25 yaş aralığındaki 490 gençle gerçekleştirilmiştir. Örneklemin seçiminde kolayda ve tesadüfi örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada Vefikuluçay (2008) tarafından geliştirilen "Yaşlı Ayrımcılığı Tutum Ölçeği" (YATÖ) ve Lawrence, Shaw, Baker, Baron-Cohen ve David (2004) tarafından geliştirilen ve Kaya ve Çolakoğlu (2015) tarafından Türkçeye uyarlaması yapılan "Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği" (EDBÖ) kullanılmıştır. Veriler, Hiyerarşik Regresyon Analizi kullanılarak test edilmiştir. Hiyerarşik regresyona cinsiyet ve yaş kontrol değişkeni olarak eklenmiştir. Araştırma sonucunda gençlerin hem yaşlılara yönelik olumlu tutuma sahip oldukları hem de empati düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiş, yaşlı ayrımcılığı tutumları ile empati düzeyleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Cinsiyet ile Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğinin “Bilişsel Tepki” ve “Sosyal Beceriler” alt boyutlarının yaşlı ayrımcılığını pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ancak Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğinin “Duygusal Tepki” alt boyutu ile yaş değişkeninin yaşlı ayrımcılığı üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Bulgular, literatür eşliğinde tartışılmış, yaşlı ayrımcılığını önleme konusunda öneriler sunulmuştur.