ZİHİNSEL YETERSİZLİKTEN ETKİLENMİŞ YETİŞKİN BİREYLERİN AİLELERİNE MAHREMİYET GEREKTİREN KİŞİSEL BAKIM BECERİLERİNİN ÖĞRETİMİNE İLİŞKİN GEREKSİNİMLERİNİN BELİRLENMESİ
ZİHİNSEL YETERSİZLİKTEN ETKİLENMİŞ YETİŞKİN BİREYLERİN AİLELERİNE MAHREMİYET GEREKTİREN KİŞİSEL BAKIM BECERİLERİNİN ÖĞRETİMİNE İLİŞKİN GEREKSİNİMLERİNİN BELİRLENMESİ
Yazar: Boyraz Eser, Gülcan; Tavil, Yusuf Ziya
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 40, 2024
Anahtar kelimeler: Computing Education ; Bilgi İşlem Eğitimi ; Aile eğitimi,mahremiyet eğitimi,yetişkin bireylerin eğitimi,beceri öğretimi,zihinsel yetersizlik,cinsel eğitim

Yaşadığımız topluma uyum sağlayabilmemiz, bir takım sosyal beceriler ve kişisel bakım becerileri bağımsız şekilde yapabilmemizi gerektirir. Bu sayede toplum tarafından kabul görür ve bir başkasına ihtiyaç duymadan, tam uyum içerisinde yaşayabiliriz. Bireyin sosyalleşmesinden, özgüvenin gelişmesine kadar pek çok konu bireyin kişisel bakım becerileri ve günlük yaşam becerilerini yapabiliyor olması ile doğrudan ilintilidir. Bu gibi nedenlerle, bireylerin kendilerine yetebilen bireyler olması hayati önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, zihinsel yetersizlikten etkilenmiş yetişkin bireylerin ailelerine, mahremiyet gerektiren kişisel bakım becerilerini öğretimine ilişkin gereksinimlerinin belirlenmesidir. Araştırma, olgu bilim deseni ile kurgulanmış nitel bir çalışmadır.  Araştırmanın çalışma grubunu, zihinsel yetersizlikten etkilenmiş yetişkin bireylerin anneleri oluşturmaktadır. Çalışma grubuna karar verilirken amaçlı örnekleme tekniklerinden biri olan ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu amaç ve desen doğrultusunda Mersin’deki  özel eğitim uygulama okullarında öğrenim gören ve özel özel eğitim rehabilitasyon merkezlerinden destek alan (18 yaş üzerindeki) zihinsel yetersizlikten etkilenmiş 17 yetişkin bireyin ailesine ulaşılmıştır. Araştırmada veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen “Aile Bilgi Formu” ve “Yarı Yapılandırılmış Aile Görüşme Formu” kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada veriler, nitel araştırma veri analiz tekniklerinden olan içerik analizi ve betimsel analiz teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Zihinsel yetersizlikten etkilenen yetişkin bireylerin aileleri ile yapılan görüşmelerin analizinden elde edilen verilere bakıldığında, ailelerin mahremiyet gerektiren becerilerin öğretimine ilişkin farklı gereksinimlerinin olduğu saptanmıştır. Konuya ilişkin bu farklı gereksinimlerin; mahremiyetin öğretimi, çocuklarının yapabilirlik düzeylerini diğer bir deyişle performanslarını belirleme,  beceri öğretiminin aşamaları, beceri öğretim yöntem ve teknikleri, pekiştirme, edindirilen davranışı sürdürme gibi alanlar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen veriler alan yazın ile karşılaştırılarak tartışılmış, uygulamaya ve ilerleyen süreçlerde yapılacak araştırmalara ilişkin bazı önerilerde bulunulmuştur.

Yaşadığımız topluma uyum sağlayabilmemiz, bir takım sosyal beceriler ve kişisel bakım becerileri bağımsız şekilde yapabilmemizi gerektirir. Bu sayede toplum tarafından kabul görür ve bir başkasına ihtiyaç duymadan, tam uyum içerisinde yaşayabiliriz. Bireyin sosyalleşmesinden, özgüvenin gelişmesine kadar pek çok konu bireyin kişisel bakım becerileri ve günlük yaşam becerilerini yapabiliyor olması ile doğrudan ilintilidir. Bu gibi nedenlerle, bireylerin kendilerine yetebilen bireyler olması hayati önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, zihinsel yetersizlikten etkilenmiş yetişkin bireylerin ailelerine, mahremiyet gerektiren kişisel bakım becerilerini öğretimine ilişkin gereksinimlerinin belirlenmesidir. Araştırma, olgu bilim deseni ile kurgulanmış nitel bir çalışmadır.  Araştırmanın çalışma grubunu, zihinsel yetersizlikten etkilenmiş yetişkin bireylerin anneleri oluşturmaktadır. Çalışma grubuna karar verilirken amaçlı örnekleme tekniklerinden biri olan ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu amaç ve desen doğrultusunda Mersin’deki  özel eğitim uygulama okullarında öğrenim gören ve özel özel eğitim rehabilitasyon merkezlerinden destek alan (18 yaş üzerindeki) zihinsel yetersizlikten etkilenmiş 17 yetişkin bireyin ailesine ulaşılmıştır. Araştırmada veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen “Aile Bilgi Formu” ve “Yarı Yapılandırılmış Aile Görüşme Formu” kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada veriler, nitel araştırma veri analiz tekniklerinden olan içerik analizi ve betimsel analiz teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Zihinsel yetersizlikten etkilenen yetişkin bireylerin aileleri ile yapılan görüşmelerin analizinden elde edilen verilere bakıldığında, ailelerin mahremiyet gerektiren becerilerin öğretimine ilişkin farklı gereksinimlerinin olduğu saptanmıştır. Konuya ilişkin bu farklı gereksinimlerin; mahremiyetin öğretimi, çocuklarının yapabilirlik düzeylerini diğer bir deyişle performanslarını belirleme,  beceri öğretiminin aşamaları, beceri öğretim yöntem ve teknikleri, pekiştirme, edindirilen davranışı sürdürme gibi alanlar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen veriler alan yazın ile karşılaştırılarak tartışılmış, uygulamaya ve ilerleyen süreçlerde yapılacak araştırmalara ilişkin bazı önerilerde bulunulmuştur.