Dilsel Çeşitliliğin Sınırları: Türkçenin Azrak Dil Özellikleri
The Fringes of Linguistic Variety: The Rare Features of Turkish
Yazar: Akkuş, Çağrı; Can, Özge
Dergi: Dilbilim Araştırmaları Dergisi, Vol. 35 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Corpus Linguistics ; Bütünce Dilbilimi ; Linguistic Structures (Incl. Phonology, Morphology and Syntax) ; Dilsel Yapılar (Fonoloji, Morfoloji ve Sözdizimi dahil) ; Historical, Comparative and Typological Linguistics ; Tarihsel, Karşılaştırmalı ve Biçimsel Dilbilim ; linguistic variety,rare linguistic features,linguistic universals,linguistic typology ; dilsel çeşitlilik,azrak dil özellikleri,dil evrenselleri,dil tipolojisi

Dilin evrensel özelliklerini anlama çabası, sıklıkla diller arasında ortak yapısal özelliklerin saptanmasıyla gelişen dil tipolojisi çalışmalarını ön plana çıkarmaktadır. Bu çalışmalar dillerin genel özellikleri üzerine yoğunlaşmakta, genellemelerin dışında kalan, diğer bir deyişle dillerde daha az görülen özellikler genel kurallara aykırı olarak etiketlenmektedir. Oysaki genellemelerin dışında bırakılan bu özellikler dilsel çeşitliliğin sınırlarının ortaya koyulmasında oldukça önemli bir yere sahiptir.  Ender, çok ender, seyrek ve tekçil terimleriyle ulamlandırılan genel kuralların dışında kalan özellikler bu çalışmada ‘azrak dil özellikleri’ başlığı altında toplanmış, Türkçenin dünya dillerine göre sahip olduğu azrak özelliklerini saptamak ve ortaya çıkan özellikleri Cysouw (2011)’in ≤%7.2’lik eşiği temelinde ulamlandırmak amacıyla World Atlas of Language Structures (İng. Dil Yapılarının Dünya Atlası) çevrimiçi veritabanı kullanılmıştır. Elde edilen verilere göre Türkçede yüksek ön yuvarlak ünlü /y/ ve orta ön yuvarlak ünlü /ø/ sesbirimlerinin aynı anda sayımcada bulunması (%4), tanıtsallığın zaman ulamının bir parçası olması (%5.7) ve belirli tanımlık bulunmaması ancak belirsiz tanımlığın bulunması (%7.2) olmak üzere üç seyrek azrak özellik saptanmıştır.

The effort to understand the universal features of language often brings linguistic typology studies, which develop by identifying common structural features among languages, to the forefront. These studies focus on the general features of languages while features that fall outside of generalizations, in other words, those that are less frequently seen in languages, are labeled as exceptions to generalizations. However, features that are considered exceptions to the generalizations have a vital role in revealing the limits of linguistic variety. In this study, the features that are exceptions to the generalizations, categorized by the the terms rara, rarissima, infrequent and unique, are gathered under the title of ‘rare linguistic features’. World Atlas of Language Structures online database was used to determine the rare language features Turkish has compared to the world languages and to categorize the resulting features based on Cysouw’s (2011) threshold of  ≤7.2%. According to the data obtained, three rare infrequent features were determined in Turkish: the simultaneous presence of  high front rounded vowel /y/ and middle front rounded /ø/ phonemes in the inventory (%4), evidentiality being a part of the tense system (%5.7) and having no definite article but indefinite article.