'Kozmopolitanizmin İçkin Gerilimi’: Politikanın Çağdaş Krizini Kavram Tarihi Işığında Düşünmek
'Kozmopolitanizmin İçkin Gerilimi’: Politikanın Çağdaş Krizini Kavram Tarihi Işığında Düşünmek
Yazar: Başkır, Ünsal Doğan
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 1, 2020
Anahtar kelimeler: Kozmopolitanizm,Politik Teori,Kavram Tarihi,Kinikler,Stoa Okulu.

Çağımız, iklim krizinden radikal sağ popülizmin patolojilerine uzanan bir hattapolitikanın tüm dünyaya yayılmış ve yerküre ölçeğinde deneyimlenen krizlerine sahneolmakta. Bu krizler politikanın çözüm üretmek konusunda tıkanmasına yol açtığı gibi,yeni politik alternatifleri ve farklı politika tahayyüllerini tartışmak için de olanaklarsunuyor. Bu çalışma, çağımızın politik krizleri karşısında kozmopolitan tahayyülünönerebileceklerini kavram tarihsel bir perspektifle ele almayı amaçlıyor. Kabaca ahlaki,kültürel ve politik ölçeklerde yerel aidiyetleri sorgulayan ve aşan bir bakış açısı ortayakoyan kozmopolitanizm, kavramın ve düşünme geleneğinin köklerine kadar giden birgerilimle maluldür. Bu gerilimin bir tarafında küresel çapta belirli bir adalet kavrayışıüzerine kurulu yeni bir düzen inşa etme önerilerine dayalı ‘pozitif kozmopolitanizm’,diğer tarafta ise daha kapsayıcı hak ve adalet anlayışları için verilen küresel mücadelelerevurgu yapan negatif ‘kozmopolitanizm’ bulunur. Söz konusu ayrışma bu çalışmada‘kozmopolitanizmin içkin gerilimi’ olarak adlandırılacak ve gerilimin tarafları ikili birkarşıtlık içinde olmaktan ziyade birbirini besleyen katmanlı düşünme hatları sunmalarıbakımından değerlendirilecek; çağdaş kozmopolitanizm tartışmaları bu içkin gerilimbağlamında konumlandırılacaktır.Kavram tarihsel bir okuma ile Hellenistik dönemin başta gelen düşünce ekolleri olanKinikler ve Stoacıların kozmopolitanizm tartışmalarına odaklanan bu çalışma, düşüncehattının ‘içkin gerilimi’nin yurttaşlık ve haklar bakımından önemli bir potansiyelbarındırdığının altını çizmektedir. Kozmopolitan politik tahayyül, bir yandan bireyselhakların ve saygının tüm insanlık için tanımlanması iddiasını barındırmakta ve buiddiayı hayata geçirmeyi politikanın temel hedeflerinden biri olarak ilan etmekte;diğer yandan ise bu hakların korunmasını sağlayacak politik kurumlar oluşturmanınolanaklarını sorgulamaktadır. Dolayısıyla kozmopolitanizm, ikili karşıtlıklar üzerinekurulu bir okumadan kaçınarak hem içinde yaşanan politik dünyada daha kapsamlıbir adaletin hayata geçirilmesi için talepte bulunmanın bir aracı, hem de tüm dünyayıkapsayacak bir politik ve hukuksal yapı oluşturmanın yolu olarak görülmelidir. Böylecekozmopolitanizm, çağımızın sorunları karşısında hem genişletici hak ve adalet taleplerinihem de bunların güvence altına alınabileceği siyasal/hukuksal düzen tasarılarınıgündeme getirmeyi sağlayacak yaratıcı bir tartışmanın ölçeği olarak kavranabilecektir.Bu bakımdan çalışmanın nihai amacı, Antik Yunan deneyiminde karşımıza çıkan erkendönem kozmopolitan tahayyülü çağımızın sorunları karşısında hem genişletici hak ve adalet taleplerini hem de bunların güvence altına alınabileceği politik/hukuksal düzen tasarılarını yeniden düşünmeyi sağlayacak yaratıcı ve dışlayıcı olmayan bir tartışmazemini sunmaktır.

Çağımız, iklim krizinden radikal sağ popülizmin patolojilerine uzanan bir hattapolitikanın tüm dünyaya yayılmış ve yerküre ölçeğinde deneyimlenen krizlerine sahneolmakta. Bu krizler politikanın çözüm üretmek konusunda tıkanmasına yol açtığı gibi,yeni politik alternatifleri ve farklı politika tahayyüllerini tartışmak için de olanaklarsunuyor. Bu çalışma, çağımızın politik krizleri karşısında kozmopolitan tahayyülünönerebileceklerini kavram tarihsel bir perspektifle ele almayı amaçlıyor. Kabaca ahlaki,kültürel ve politik ölçeklerde yerel aidiyetleri sorgulayan ve aşan bir bakış açısı ortayakoyan kozmopolitanizm, kavramın ve düşünme geleneğinin köklerine kadar giden birgerilimle maluldür. Bu gerilimin bir tarafında küresel çapta belirli bir adalet kavrayışıüzerine kurulu yeni bir düzen inşa etme önerilerine dayalı ‘pozitif kozmopolitanizm’,diğer tarafta ise daha kapsayıcı hak ve adalet anlayışları için verilen küresel mücadelelerevurgu yapan negatif ‘kozmopolitanizm’ bulunur. Söz konusu ayrışma bu çalışmada‘kozmopolitanizmin içkin gerilimi’ olarak adlandırılacak ve gerilimin tarafları ikili birkarşıtlık içinde olmaktan ziyade birbirini besleyen katmanlı düşünme hatları sunmalarıbakımından değerlendirilecek; çağdaş kozmopolitanizm tartışmaları bu içkin gerilimbağlamında konumlandırılacaktır.Kavram tarihsel bir okuma ile Hellenistik dönemin başta gelen düşünce ekolleri olanKinikler ve Stoacıların kozmopolitanizm tartışmalarına odaklanan bu çalışma, düşüncehattının ‘içkin gerilimi’nin yurttaşlık ve haklar bakımından önemli bir potansiyelbarındırdığının altını çizmektedir. Kozmopolitan politik tahayyül, bir yandan bireyselhakların ve saygının tüm insanlık için tanımlanması iddiasını barındırmakta ve buiddiayı hayata geçirmeyi politikanın temel hedeflerinden biri olarak ilan etmekte;diğer yandan ise bu hakların korunmasını sağlayacak politik kurumlar oluşturmanınolanaklarını sorgulamaktadır. Dolayısıyla kozmopolitanizm, ikili karşıtlıklar üzerinekurulu bir okumadan kaçınarak hem içinde yaşanan politik dünyada daha kapsamlıbir adaletin hayata geçirilmesi için talepte bulunmanın bir aracı, hem de tüm dünyayıkapsayacak bir politik ve hukuksal yapı oluşturmanın yolu olarak görülmelidir. Böylecekozmopolitanizm, çağımızın sorunları karşısında hem genişletici hak ve adalet taleplerinihem de bunların güvence altına alınabileceği siyasal/hukuksal düzen tasarılarınıgündeme getirmeyi sağlayacak yaratıcı bir tartışmanın ölçeği olarak kavranabilecektir.Bu bakımdan çalışmanın nihai amacı, Antik Yunan deneyiminde karşımıza çıkan erkendönem kozmopolitan tahayyülü çağımızın sorunları karşısında hem genişletici hak ve adalet taleplerini hem de bunların güvence altına alınabileceği politik/hukuksal düzen tasarılarını yeniden düşünmeyi sağlayacak yaratıcı ve dışlayıcı olmayan bir tartışmazemini sunmaktır.