Emek, Çalışma Koşulları ve İletişim Pratikleri Açısından Türkiye’deki Araştırma Görevlileri Üzerine Bir Değerlendirme
Emek, Çalışma Koşulları ve İletişim Pratikleri Açısından Türkiye’deki Araştırma Görevlileri Üzerine Bir Değerlendirme
Yazar: Kayıhan, Bahar
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 44 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Araştırma Görevlileri, Çalışma Koşulları,,Emek,Görünmeyen Emek, İletişim Pratikleri.

Türkiye’deki devlet üniversitelerinde 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa bağlıolarak çalışmakta olan araştırma görevlileri hem yasal hem de sosyal işleyişe dayalıolarak çeşitli sıkıntılarla karşı karşıyadır. Bu çalışmada, bu sıkıntılara zemin oluşturanyasal düzenlemeler ve bu düzenlemelerden meydana gelen işleyiş; emek ve çalışmakoşulları bağlamında değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda kadrosu Türkiye’nin çeşitliyükseköğretim kurumlarında bulunan araştırma görevlileri ile derinlemesine görüşmelergerçekleştirilmiştir. Çalışmaya katılanlar, sosyal bilimlerin ve sağlık bilimlerinin çeşitlialanlarında yüksek lisans/doktora eğitimlerini sürdürmekte olan ya da doktoraeğitimini tamamlayarak doktor olarak çalışmaya devam eden araştırma görevlileridir.Derinlemesine görüşmelerde, kolay ulaşılabilir durum örneklemesi yöntemi kullanılmıştır.Tanıdık bir örneklemin tercih edildiği bu örnekleme türü, tanıdık olmayan bir örnekleminkonu ile ilgili kendilerini rahat ifade etmekten çekinebilecekleri düşünüldüğündentercih edilmiştir. Ayrıca, yarı-yapılandırılmış soru formu ve standartlaştırılmış açık uçlugörüşme yöntemi kullanılmıştır. Emek açısından yalnızca işçinin ürün ile olan ilişkisideğil, üretimin toplumsal ilişkisi de önemlidir; çünkü ürünün değişim değerini belirleyentoplumsal yapı içerisindeki piyasa koşullarıdır. Bu nedenle bu çalışmada, araştırmagörevlilerinin akademik üretiminin toplumsal boyutları bağlamında iş güvencesizliği,görünmeyen emek, hiyerarşik yapı, akademik emek piyasası koşulları gibi konular elealınmıştır. Ayrıca, araştırma görevlilerinin yaşadıkları sıkıntılar karşısındaki iletişim veörgütlenme pratikleri üzerinde de durulmuştur. Bu konular hakkında gerçekleştirilengörüşmelerden yola çıkılarak mevcut sorunlara yönelik çözüm önerileri, konuya ilişkinönceki çalışmalar ve kuramsal değerlendirmeler de dikkate alınarak tartışılmıştır.Çalışma sonucunda araştırma görevlilerinin iş tanımlarının belirsizliği nedeniyleyapmak zorunda olmadıklarını düşündükleri pek çok işi yaptıkları, emekleriningörünmez olduğu, güvencesiz hissettikleri, maddi olanaklarının ve çalışma koşullarınınakademik üretim yapmaya uygun olmadığı anlaşılmıştır. Bu doğrultuda araştırmagörevlilerinin görev tanımlarının netleştirilmesinin, 50(d) kadrosunun kaldırılmasının,hiyerarşik yapılanmanın ve öğretim üyelerinin araştırma görevlilerine olan tutumlarınındönüşümünün, araştırma görevlilerine uygun çalışma koşullarının ve maddi olanaklarınsağlanmasının araştırma görevlilerinin mevcut sorunlarını ortadan kaldırmaya yönelikolumlu adımlar olacağı söylenebilir. Ayrıca araştırma görevlilerinin, yaşadıkları sıkıntılarkarşısında iletişim kurmalarının, bir araya gelmelerinin ve sendikalar ile birlikte hareketetmelerinin geçmişteki sorunların aşılması konusunda faydalı olduğu anlaşılmıştır.

Türkiye’deki devlet üniversitelerinde 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa bağlıolarak çalışmakta olan araştırma görevlileri hem yasal hem de sosyal işleyişe dayalıolarak çeşitli sıkıntılarla karşı karşıyadır. Bu çalışmada, bu sıkıntılara zemin oluşturanyasal düzenlemeler ve bu düzenlemelerden meydana gelen işleyiş; emek ve çalışmakoşulları bağlamında değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda kadrosu Türkiye’nin çeşitliyükseköğretim kurumlarında bulunan araştırma görevlileri ile derinlemesine görüşmelergerçekleştirilmiştir. Çalışmaya katılanlar, sosyal bilimlerin ve sağlık bilimlerinin çeşitlialanlarında yüksek lisans/doktora eğitimlerini sürdürmekte olan ya da doktoraeğitimini tamamlayarak doktor olarak çalışmaya devam eden araştırma görevlileridir.Derinlemesine görüşmelerde, kolay ulaşılabilir durum örneklemesi yöntemi kullanılmıştır.Tanıdık bir örneklemin tercih edildiği bu örnekleme türü, tanıdık olmayan bir örnekleminkonu ile ilgili kendilerini rahat ifade etmekten çekinebilecekleri düşünüldüğündentercih edilmiştir. Ayrıca, yarı-yapılandırılmış soru formu ve standartlaştırılmış açık uçlugörüşme yöntemi kullanılmıştır. Emek açısından yalnızca işçinin ürün ile olan ilişkisideğil, üretimin toplumsal ilişkisi de önemlidir; çünkü ürünün değişim değerini belirleyentoplumsal yapı içerisindeki piyasa koşullarıdır. Bu nedenle bu çalışmada, araştırmagörevlilerinin akademik üretiminin toplumsal boyutları bağlamında iş güvencesizliği,görünmeyen emek, hiyerarşik yapı, akademik emek piyasası koşulları gibi konular elealınmıştır. Ayrıca, araştırma görevlilerinin yaşadıkları sıkıntılar karşısındaki iletişim veörgütlenme pratikleri üzerinde de durulmuştur. Bu konular hakkında gerçekleştirilengörüşmelerden yola çıkılarak mevcut sorunlara yönelik çözüm önerileri, konuya ilişkinönceki çalışmalar ve kuramsal değerlendirmeler de dikkate alınarak tartışılmıştır.Çalışma sonucunda araştırma görevlilerinin iş tanımlarının belirsizliği nedeniyleyapmak zorunda olmadıklarını düşündükleri pek çok işi yaptıkları, emekleriningörünmez olduğu, güvencesiz hissettikleri, maddi olanaklarının ve çalışma koşullarınınakademik üretim yapmaya uygun olmadığı anlaşılmıştır. Bu doğrultuda araştırmagörevlilerinin görev tanımlarının netleştirilmesinin, 50(d) kadrosunun kaldırılmasının,hiyerarşik yapılanmanın ve öğretim üyelerinin araştırma görevlilerine olan tutumlarınındönüşümünün, araştırma görevlilerine uygun çalışma koşullarının ve maddi olanaklarınsağlanmasının araştırma görevlilerinin mevcut sorunlarını ortadan kaldırmaya yönelikolumlu adımlar olacağı söylenebilir. Ayrıca araştırma görevlilerinin, yaşadıkları sıkıntılarkarşısında iletişim kurmalarının, bir araya gelmelerinin ve sendikalar ile birlikte hareketetmelerinin geçmişteki sorunların aşılması konusunda faydalı olduğu anlaşılmıştır.