Toplum 5.0 Vizyonu Bağlamında Liderliğin Sosyolojik İnşası: Strateji Raporları Üzerine Bir Araştırma
The Sociological Construction of Leadership in the Context of Society 5.0 Vision: A Study on Strategy Reports
Yazar: Sarnıç, Ahmet
Dergi: İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS), Vol. 15, 2025
Anahtar kelimeler: Management and Organization Education ; Yönetim ve Organizasyon Eğitimi ; Liderlik,Toplum 5.0,Dijital Dönüşüm,Söylem Analizi,Sosyoloji ; Leadership,Society 5.0,Digital Transformation,Discourse Analysis,Sociology

Dijitalleşme çağında yaşanan toplumsal dönüşümler, liderlik kavramını yalnızca yönetimsel ve bireysel özelliklerle tanımlanan bir olgu olmaktan çıkararak, daha karmaşık ve çok katmanlı bir yapıya dönüştürmüştür. Bu yeni bağlamda liderlik, artık sadece karar veren ve yöneten bir figür değil; aynı zamanda dijital toplumun değerlerini, normlarını ve vizyonunu taşıyan bir aktör olarak yeniden şekillenmektedir. Bu çalışma, liderliğin sosyolojik bir söylem olarak inşa edildiğini savunmakta ve liderlik anlayışının kültürel, politik ve yapısal bağlamlara göre nasıl farklılaştığını incelemektedir. Araştırmanın temel amacı; Japonya, Türkiye ve Avrupa Birliği gibi farklı sosyal-kültürel bağlamlara sahip aktörlerin dijital dönüşüm strateji belgelerinde liderlik kavramının nasıl tanımlandığını, hangi değerlerle ilişkilendirildiğini ve nasıl bir liderlik profilinin idealize edildiğini analiz etmektir.Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, Japonya’nın Toplum 5.0 stratejisi, Türkiye’nin dijital dönüşüm ve kamu yönetimi belgeleri ile Avrupa Birliği'nin dijital toplum vizyon belgeleri söylem analizi tekniğiyle incelenmiştir. Veriler tematik söylem analizi yaklaşımıyla çözümlenmiş; kodlama sürecinde kodlayıcılar arası güvenilirlik Cohen’s Kappa katsayısıyla 0.82 olarak ölçülmüştür. Elde edilen bulgular, farklı kültürel ve kurumsal bağlamların liderlik anlayışını doğrudan etkilediğini ortaya koymaktadır. Japonya’da liderlik, teknolojik gelişmeleri toplumsal refahla harmanlayan, insan-merkezli sistem kurucusu bir figür olarak öne çıkarken; Türkiye’de liderlik, teknik donanımı yüksek, kamu hizmetlerini dijital ortamda etkinleştiren bir dönüşüm operatörü olarak tanımlanmaktadır. Avrupa Birliği'nde ise liderlik, çok aktörlü yönetişim içinde demokratik, kapsayıcı ve çevresel duyarlılığa sahip bir yapıyla bütünleşmektedir. Bu farklılıklar, dijitalleşmenin küresel düzeyde ortak bir süreç olmasına rağmen, liderlik söylemlerinin yerel değerler ve kurumsal geleneklerle nasıl şekillendiğini göstermektedir.

The societal transformations brought about by the digital age have reshaped the concept of leadership, transforming it from a notion defined solely by managerial and individual characteristics into a more complex and multilayered construct. In this new context, leadership is no longer merely a decision-making and governing role; it has been redefined as an actor that embodies the values, norms, and vision of the digital society. This study argues that leadership is constructed as a sociological discourse and examines how leadership understandings differ depending on cultural, political, and structural contexts. The primary aim of the research is to analyze how leadership is defined, what values it is associated with, and what kind of leadership profile is idealized in the digital transformation strategy documents of actors from different socio-cultural backgrounds such as Japan, Turkey, and the European Union.The study was conducted using a qualitative research design, employing discourse analysis to examine Japan’s Society 5.0 strategy, Turkey’s digital transformation and public administration documents, and the European Union’s digital society vision papers. The data were analyzed using thematic discourse analysis, and intercoder reliability was calculated using Cohen’s Kappa coefficient, resulting in a value of 0.82. The findings reveal that differing cultural and institutional settings significantly shape leadership discourses. In Japan, leadership is depicted as a human-centered system builder that blends technological advancement with social welfare. In Turkey, leadership is framed as a “transformation operator” equipped with technical expertise and responsible for managing digital public services. In the European Union, leadership is conceptualized within a multi-actor governance model that emphasizes democratic values, inclusivity, and environmental sensitivity. These differences demonstrate that while digitalization is a globally shared process, the discourse of leadership is shaped by local values and institutional traditions. The study contributes to the literature by offering a sociological perspective on leadership in the digital era.