ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİNDE /ñ/ SESİ
/ñ/ Sound in Contemporary Turkish Dialects
Yazar: Karaca, Veysel İbrahim; Buran, Ahmet
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 34 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: South-West (Oghuz) Turkic Dialects and Literatures ; Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Contemporary Turkish Dialects,Consonants,Palatal Consonants,Voice Changes,Nasal Consonants ; Çağdaş Türk Lehçeleri,Ünsüzler,Damak Ünsüzleri,Ses Değişmeleri,Geniz Ünsüzleri

Türkçenin tartışmalı seslerinden biri olan  /ñ/ sesi temas derecesi, artlık-önlük, ses birim olup olmama, birincil olup olmama ve birleşik bir ses olup olmama gibi durumlar açısından birçok araştırmacının konu edindiği bir sestir. Söz konusu ses Türkçenin ilk yazılı metinlerinden itibaren çeşitli oranlarda tespit edilebilmektedir. /ñ/ sesi harf olarak da özel işaretlendirmeler ile Türkçe metinlerde tarihî dönemlerden çağdaş dönemlere kadar görülebilmektedir. Ayrıca /ñ/ ünsüzü Altay dillerinin birçoğunda çeşitli varyantlarıyla örneklendirilebilen bir sestir.Söz konusu çalışma damak ünsüzlerinden biri olarak tanımlanan bu ünsüzün Çağdaş Türk lehçelerindeki durumunun Eski Türkçe dönemiyle karşılaştırmalı olarak incelenmesi üzerine kurulmuştur. Eski Türkçe döneminde söz konusu sesi bünyesinde bulunduran sözcükler belirlenerek bu ünsüzün söz başında, söz içinde ve söz sonundaki durumları Oğuz, Kıpçak Kuzey Doğu ve Karluk grubu Türk lehçelerinde eş zamanlı ve karşılaştırmalı bir yöntemle incelenmiştir. İnceleme söz konusu lehçelerin yazı dilleri üzerine kurgulanmış bir fonetik çalışma olup söz konusu lehçelerin ağızları çalışmanın kapsamında bulunmamaktadır.Çalışmada ulaşılan sonuçlar "Sonuç" bölümünde maddeler hâlinde belirtilerek söz konusu seslerin durumu tablolar ile şematik olarak gösterilmiştir.

The /ñ/ sound, which is one of the controversial sounds of Turkish, is a sound that many researchers deal with in terms of the degree of contact, after-apron, whether it is a phoneme, whether it is primary or not, and whether it is a combined sound. The sound in question can be detected in various proportions since the first written texts of Turkish. The /ñ/ sound can be seen in Turkish texts from historical periods to contemporary periods with special markings as a letter. In addition, the /ñ/ consonant is a sound that can be exemplified in many of the Altaic languages with its various variants. The study in question is based on the comparative analysis of the situation of this consonant, which is defined as one of the palatal consonants, in Contemporary Turkish dialects with the Old Turkish period. In the Old Turkish period, the words containing the sound in question were determined and the situations of this consonant at the beginning, in the word and at the end of the word were examined in Oghuz, Kipchak North East and Karluk group Turkish dialects with a simultaneous and comparative method. The study is a phonetic study based on the written languages of the dialects in question, and the dialects of these dialects are not included in the study.The results reached in the study were stated in the "Conclusion" section and the status of the sounds in question was shown schematically with tables.