Evsizlikle Mücadeleye Hayırseverlikten Bakış: İstanbul’daki Camilerin Rolü
A Philanthropic Approach to Combating Homelessness: The Role of the Mosques in İstanbul
Yazar: Karaman, Mustafa Fazıl
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 44 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; Homelessness,Charity tradition,Social exclusion,Mosques,Imams ; Evsizlik,Hayırseverlik geleneği,Sosyal dışlanma,Cami,İmam

Hayırseverlik geleneği Türk-İslam kültüründe önemli bir ögedir ve köklü bir geçmişe sahiptir. Bu geleneğin kurumsal görünümlerinden ve uygulama birimlerinden biri, ibadet mekânı olmanın ötesinde tarihten bugüne sosyal hayatı düzenlemede belli işlevler üstlenen camilerdir. Nitekim bugün de İstanbul’da özellikle dört camide sosyal hayatta dışlanan dezavantajlı grupların başında gelen evsizlere yönelik çeşitli faaliyetler yürütülmektedir. Araştırma camilerin evsizlikle ilgili faaliyetlerinin sosyal ve psikolojik kapsamını incelemeyi, bunların evsizlik sorununa çözüm sunma potansiyellerini hayırseverlik kavramı çerçevesinde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntem esas alınmış; Beyoğlu, Eyüpsultan, Kadıköy ve Fatih’te evsizlere çeşitli hizmetler sunulan birer caminin imam-hatipleriyle bu faaliyetler üzerine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulguların tematik olarak sınıflandırılması sonucunda, (1) evsizlik çalışmalarına başlama nedenleri, (2) evsizliğin sebeplerine dair gözlemleri, (3) evsizlerin karşılaştıkları tehlikeler ve camilerin tehlikelerden koruma işlevi, (4) camilerin sosyal içerme mekânı olarak evsizlerin topluma dönüşündeki rolü, (5) camilerin evsizlik sorununu çözmedeki işlevi ve (6) Diyanet teşkilatının önemi olmak üzere altı başlık ortaya çıkmıştır. Bulgulara göre evsizlik sorununun azaltılmasında sosyal hayatı kuran ve düzenleyen yönüyle hayırseverlik geleneğinin camiler özelinde aktif bir güç haline gelmesi son derece önemlidir. Camiler, taşıdıkları potansiyel psiko-sosyal destek işlevleri sebebiyle, evsizlerin evsizlikten kurtulma ve hizmet sağlayıcıların evsizlikle mücadele süreçlerine katkı sağlayan bir imkan olarak ele alınmalıdır.

This study explores how mosques, as pillars of the philanthropic tradition, can address homelessness. It initially outlines homelessness and the deeply rooted philanthropic tradition in Turkish-Islamic culture. Subsequently, the research findings are presented. Understanding mosques’ services to homeless individuals as visible symbols of philanthropy and social life regulators within Turkish-Islamic culture is crucial. Interviews with the imams of four prominent Istanbul mosques analysed their activities for the homeless. Findings were categorised into six themes: “reasons for homelessness studies,” “causes of homelessness,” “mosques’ protection against dangers,” “mosques’ role in social inclusion,” “mosques’ role in solving homelessness,” and “the importance of the Directorate of Religious Affairs.” This study examines the social and psychological aspects of mosques’ activities for homelessness and their potential. Findings highlight the significance of activating the philanthropic tradition, especially in mosques, to combat homelessness among marginalised groups. Mosques, with their social-psychological functions, offer substantial opportunities to support homelessness initiatives.