Otizm Spektrum Bozukluğu Tanisi Olan Çocuklarin Sergiledikleri Problem Davranişlarin Gelişim Alanlari Üzerindeki Etkilerine İlişkin Anne Görüşleri
Mothers' Opinions About The Effect of Problem Behaviours Exhitbited by Children Diagnosed with Autism Spectrum Disorder on Their Developmental Areas
Yazar: Ergün, Beyza Nur; Öncül, Nuray
Dergi: Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Vol. 27 No. 4, 2025
Anahtar kelimeler: Education for Autistic Children ; Otistik Çocuklar Eğitimi ; erken çocukluk dönemi,otizm spektrum bozukluğu,problem davranışlar,aile ; early childhood,autism spectrum disorder,problem behaviors,family

Araştırmada, üç ila altı yaş aralığında erken çocukluk döneminde otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda gözlenen problem davranışların gelişim alanlarına etkisine ilişkin anne görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik (olgubilim) desenle yürütülen bu araştırmada verileri toplamak amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler ile araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları çoğunluğu ev hanımı ve erken çocukluk dönemindeki otizmli çocuğa sahip olan 12 anneden oluşmaktadır. Annelerle gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle araştırmacı tarafından analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre anneler en çok karşılaştıkları problem davranışları motor ve sözel stereotipik davranışlarla birlikte kendilerine veya başka kişilere zarar verici davranışlar, ağlama-öfke nöbetleri geçirme biçiminde ifade etmiştir. Anneler problem davranışlarla baş etmede en çok sözlü iletişim kurma ile çocuklarına temas etmeyi tercih ettiklerini vurgulamıştır. Problem davranışlardan kaynaklı olarak çocuklar bilişsel bir becerinin edinilmesi esnasında öğrenmeye karşı ilgisiz bir tutum sergilemektedirler. Dil gelişiminde ise karşılıklı etkileşim-iletişim başlatamama, erken dönemde edinilmesi gereken dil becerilerini kazanamama gibi eksikliklerin problem davranışlarla doğrudan ilişkili olduğu söylenebilir. Problem davranışların sosyal becerilerin gelişiminde akranla etkileşim kurma üzerinde olumsuz etkileri gözlenmektedir. Motor gelişim alanında ise problem davranışların ince motorda sınırlılıklar şeklinde etkileri gözlenmiştir. Öz bakım becerilerinde annelerin çocuklarına edindirmekte en çok zorlandıkları beceri tuvalet becerisidir. Anneler günlük yaşamda çocuklarının sergiledikleri problem davranışlar nedeniyle kendilerini toplumsal hayattan izole etmektedir. Araştırmada otizmli çocuklar tarafından sergilenen problem davranışların erken dönemde gelişim alanları üzerinde olumsuz etkileri olduğu, bu alanda annelerin eğitsel desteğe ihtiyaç duydukları sonucu elde edilmiştir.

Araştırmada, üç ila altı yaş aralığında erken çocukluk döneminde otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda gözlenen problem davranışların gelişim alanlarına etkisine ilişkin anne görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik (olgubilim) desenle yürütülen bu araştırmada verileri toplamak amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler ile araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları çoğunluğu ev hanımı ve erken çocukluk dönemindeki otizmli çocuğa sahip olan 12 anneden oluşmaktadır. Annelerle gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle araştırmacı tarafından analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre anneler en çok karşılaştıkları problem davranışları motor ve sözel stereotipik davranışlarla birlikte kendilerine veya başka kişilere zarar verici davranışlar, ağlama-öfke nöbetleri geçirme biçiminde ifade etmiştir. Anneler problem davranışlarla baş etmede en çok sözlü iletişim kurma ile çocuklarına temas etmeyi tercih ettiklerini vurgulamıştır. Problem davranışlardan kaynaklı olarak çocuklar bilişsel bir becerinin edinilmesi esnasında öğrenmeye karşı ilgisiz bir tutum sergilemektedirler. Dil gelişiminde ise karşılıklı etkileşim-iletişim başlatamama, erken dönemde edinilmesi gereken dil becerilerini kazanamama gibi eksikliklerin problem davranışlarla doğrudan ilişkili olduğu söylenebilir. Problem davranışların sosyal becerilerin gelişiminde akranla etkileşim kurma üzerinde olumsuz etkileri gözlenmektedir. Motor gelişim alanında ise problem davranışların ince motorda sınırlılıklar şeklinde etkileri gözlenmiştir. Öz bakım becerilerinde annelerin çocuklarına edindirmekte en çok zorlandıkları beceri tuvalet becerisidir. Anneler günlük yaşamda çocuklarının sergiledikleri problem davranışlar nedeniyle kendilerini toplumsal hayattan izole etmektedir. Araştırmada otizmli çocuklar tarafından sergilenen problem davranışların erken dönemde gelişim alanları üzerinde olumsuz etkileri olduğu, bu alanda annelerin eğitsel desteğe ihtiyaç duydukları sonucu elde edilmiştir.