Metaverse’te Yeni Kimlik İnşası, Benlik Sunumu ve Dijital Ekonomi Deneyimi: Türkiye’de Uygulamalı Bir Nitel Araştırma
New Identity Construction, Self-Presentation, and the Digital Economy in the Metaverse: An Applied Qualitative Research in Turkey
Yazar: Kaya, Sümeyye
Dergi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Vol. 45 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Economic Sociology ; İktisat Sosyolojisi ; Metaverse,Sanal Gerçeklik,Kimlik,Dijital Kimlik,Benlik Sunumu ; Metaverse,Virtual Reality,Identity,Digital Identity,Self-Presentation

Bu çalışma, dijitalleşmenin toplumsal etkilerini metaverse ortamlarında kimlik inşası ve benlik sunumu stratejileri üzerinden incelemektedir. Türkiye’de metaverse’ü aktif biçimde kullanan bireylerle gerçekleştirilen uygulamalı nitel araştırmada, 11 katılımcıyla yarı yapılandırılmış mülakat yapılmış ve bir yıl boyunca katılımcı gözlem yapılmıştır. Bulgular, bireylerin metaverse’te alternatif benlikler kurguladıklarını göstermektedir. Katılımcılar iş ortamlarında profesyonel görünürlüğe odaklanırken, iş dışındaki ortamlarda anonimlik, özgürlük ve rol denemeleri ön plana çıkmaktadır. Avatarlar aracılığıyla gerçekleştirilen bu sunumlarda hem sahne önü/sahne arkası geçişleri hem de gerçek ve sanal benlik arasındaki sınırlar yeniden tanımlanmaktadır. Çalışmada ayrıca metaverse’ün eğitim, terapi, ibadet ve ticaret gibi alanlarda yeni fırsatlar sunduğu; fakat mahremiyet, güvenlik ve yasa eksikliği gibi çok katmanlı riskleri de barındırdığı ortaya konmuştur. Bulgular, Goffman’ın benlik sunumu kavramı, Castells’in ağ toplumu ve Giddens’ın reflexive özne kavramları çerçevesinde yorumlanarak dijital bağlamda kimliğin çok boyutlu dönüşümünü vurgulamaktadır. Mevcut literatür büyük ölçüde teknik veya kavramsal yaklaşımlara dayanırken, bu çalışma deneyime dayalı sosyolojik bir bakış sunmaktadır. Elde edilen sonuçların hem dijital sosyoloji literatürüne katkı sunması hem de yasa yapıcılara, dijital platform kullanıcılarına ve geliştiricilere rehberlik etmesi beklenmektedir.

This study examines how digitalisation transforms identity construction and self-presentation within the Metaverse, emphasising the sociological dimensions often overlooked in the existing literature. Using an applied qualitative approach, it draws on semi-structured interviews with 11 active Metaverse users in Turkey alongside one year of participant observation across platforms such as Second Life, Decentraland, and Spatial. Findings reveal that individuals construct alternative selves in the Metaverse, prioritising professional visibility in work-related environments while seeking anonymity, freedom, and role experimentation in social and leisure contexts. Avatars serve as dynamic tools for self-presentation, reshaping frontstage/backstage boundaries and blurring the line between real and virtual identities. The Metaverse provides diverse opportunities in education, therapy, worship, and commerce, yet it also presents complex risks concerning privacy, data security, and the absence of legal frameworks. The analysis, interpreted through Goffman’s self-presentation theory, Castells’ network society, and Giddens’ reflexive self, underscores the multidimensional nature of digital identity transformation. By integrating the digital economy and subjectivities into its analysis, the study highlights how platform structures and user agency intersect in identity formation. This research advances the literature by offering a sociological, experience-based perspective on the metaverse and informing scholars, policymakers, and platform developers about the social, ethical, and regulatory challenges posed by digital environments while emphasising the potential for constructing participatory and inclusive digital futures.