Ortaokul Öğrencilerinin Reklam Okuryazarlığı Konusundaki Tutumları
Attitudes of Secondary School Students on Advertising Literacy
Yazar: Baz, Mehmet Ali; Kaplan, Kadir; Ağın Haykır, Hülya
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 11 No. 4, 2022
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education ; Alan Eğitimleri ; Okuryazarlık,Yeni Okuryazarlık Türleri,Medya Okuryazarlığı,Reklam Okuryazarlığı,Tutumsal Reklam Okuryazarlığı,Literacy,New Types of Literacy,Media Literacy,Advertising Literacy,Attitudinal advertising literacy ; Okuryazarlık,Yeni Okuryazarlık Türleri,Medya Okuryazarlığı,Reklam Okuryazarlığı,Tutumsal Reklam Okuryazarlığı,Literacy,New Types of Literacy,Media Literacy,Advertising Literacy,Attitudinal advertising literacy ; Okuryazarlık,Yeni Okuryazarlık Türleri,Medya Okuryazarlığı,Reklam Okuryazarlığı,Tutumsal Reklam Okuryazarlığı,Literacy,New Types of Literacy,Media Literacy,Advertising Literacy,Attitudinal advertising literacy ; Okuryazarlık,Yeni Okuryazarlık Türleri,Medya Okuryazarlığı,Reklam Okuryazarlığı,Tutumsal Reklam Okuryazarlığı,Literacy,New Types of Literacy,Media Literacy,Advertising Literacy,Attitudinal advertising literacy ; Okuryazarlık,Yeni Okuryazarlık Türleri,Medya Okuryazarlığı,Reklam Okuryazarlığı,Tutumsal Reklam Okuryazarlığı,Literacy,New Types of Literacy,Media Literacy,Advertising Literacy,Attitudinal advertising literacy ; Literacy,New Types of Literacy,Media Literacy,Advertising Literacy,Attitudinal advertising literacy ; Okuryazarlık,Yeni Okuryazarlık Türleri,Medya Okuryazarlığı,Reklam Okuryazarlığı,Tutumsal Reklam Okuryazarlığı

Reklam okuryazarlığı, çocukların maruz kaldıkları her türlü medya içeriklerinin (televizyon, Youtube, İnstagram, Facebook vb.) olumsuz yönlerinden kendilerini korumaları için sahip olmaları gereken en önemli okuryazarlık türlerinden biridir. Reklam okuryazarlığı geleneksel görüşe göre çocuklar için bir tür filtre işlevine sahiptir. Bilişsel görüşe göre ise çocuklar sahip oldukları eleştirel bakışla kendi istek ve ihtiyaçlarına göre izleyecekleri reklama karar verme kabiliyeti kazanmaktadır. Ancak söz konusu ikinci görüşün işlevini alan yazında kanıtlayacak deneysel çalışmaların olmadığını tespit eden alan uzmanları reklam okuryazarlığı kavramını yeniden düşünmüşlerdir. Bu düşünme çerçevesinde, reklam okuryazarlığı becerisini “kavramsal reklam okuryazarlığı, reklam okuryazarlığı performansı ve tutumsal reklam okuryazarlığı” olmak üzere üç boyutlu bir biçimde tasarlamışlardır. Onlara göre söz konusu üç boyuttan üzerinde durulması gereken boyut, tutumsal reklam okuryazarlığıdır. Çünkü tutumsal reklam okuryazarlığı çocukların reklamlara karşı vereceği tepkide önemli roller oynamaktadır. Kısacası, tutumsal reklam okuryazarlığı kavramsal reklam okuryazarlığı bilgilerini ve performanslarını etkileyen en önemli etkenlerdendir. Bu bağlamda, araştırmanın amacı; ülkemizdeki ortaokul öğrencilerinin reklam okuryazarlığı konusundaki tutumları ile sınıf düzeyleri arasında anlamlı bir farklılaşmanın olup olmadığını incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımlarından tarama modeline göre desenlenmiştir. Araştırmada, veri toplama aracı olarak Rozendaal vd. (2014) tarafından geliştirilen Tutumsal Reklam Okuryazarlığı Ölçeği kullanılmıştır. Ön yargı, Şüphe ve Beğeni olmak üzere 3 boyuttan oluşan ölçeğin güvenirlik katsayısı Rozendaal (2014) tarafından .71 olarak tespit edilmiştir. Bizim çalışmamızda ise ölçeğin genel güvenirlik katsayısı .73, Ön Yargı, Şüphe ve Beğeni boyutları için ise sırasıyla .72, .74 ve .82 olarak tespit edilmiştir. Söz konusu ölçek, ülkemizde ortaokul kademesinde eğitim-öğretimine devam eden 5, 6 ve 7. sınıf öğrencilerine çevrim içi anket formunda uygulanmıştır. Anket verilerinin analizlerinden elde edilen bulgulara göre; ortaokul öğrencilerinin reklam okuryazarlığı tutumlarının Ön Yargı, Şüphe ve Beğeni düzeylerinin ortalamalarının sınıf düzeyine göre değiştiği; ancak tespit edilen farklılaşmanın istatistiki olarak anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Advertising literacy is one of the most significant types of literacy that children should have in order to protect themselves from the negative aspects of all kinds of media content (television, Youtube, Instagram, Facebook, etc.) they are exposed to. According to the traditional view, advertising literacy functions as a kind of filter for children. According to the cognitive view, children have the ability to decide on the advertisement that they will watch based on their own wishes and needs with their critical view. However, field experts who found out that there were no experimental studies to prove the function of the second opinion in the literature reconsidered the concept of advertising literacy. Thus, they designed the advertising literacy skill under three dimensions as "conceptual advertising literacy, advertising literacy performance and attitudinal advertising literacy". Attitudinal advertising literacy is regarded by the experts to be the most significant dimension of all since it plays crucial roles in children's reaction to advertisements. In short, attitudinal advertising literacy is one of the most important factors affecting conceptual advertising literacy knowledge and performance. The current study aims to examine whether there is a significant difference between the attitudes of secondary school students in Turkey towards advertising literacy and their grade levels. The study was designed according to the survey model, which is one of the quantitative research approaches. In this survey research, the Attitudinal Advertising Literacy Scale developed by Rozendaal et al. (2014) was employed as a data collection tool. The reliability coefficient of the scale, which consists of 3 dimensions as Prejudice, Suspicion and Admiration, is .71. In our study, the overall reliability coefficient of the scale was determined as .73, and for the dimensions of Prejudice, Doubt, and Admiration as .72, .74 and .82, respectively. The scale was applied to the 5th, 6th and 7th-grade students attending secondary school in Turkey in an online questionnaire form. The findings display that the means of prejudice, suspicion and admiration levels of secondary school students' advertising literacy attitudes vary according to the grade level; however, it was concluded that the difference was not statistically significant.