Antonius’u Eleştirmek: Arap Milliyetçiliğinin Resmî Anlatısına Alternatif Bir Bakış Denemesi
Criticizing Antonius: A Different Perspective On The Official Arab Nationalist Narrative
Yazar: Danış, Mehmet Fahri
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 44, 2024
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; George Antonius,Arab Awakening,Arab nationalism,National awakening,Middle East ; George Antonius,Arap Uyanışı,Arap milliyetçiliği,Milli uyanış,Ortadoğu

George Antonius’un 1938 yılında yayımlanan Arap Uyanışı başlıklı çalışması, Arap ulusal hareketinin tarihini sistemli bir şekilde tanımlayan, sınırlayan ve bu vesileyle de şekillendiren bir kurucu metindir. Antonius’un Arap milliyetçiliğine mukaddes bir “köken” kazandırma niteliğine hizmet eden çalışma; 19. yüzyıl ortalarında Beyrut’ta temelleri atılan edebî-kültürel bir çevrenin faaliyetlerini (Nahda) ve bu faaliyetlerin siyasî bir milliyetçi hareketi ivmelediği tezlerini ileri sürer. Arap Uyanışı, literatürde çokça eleştirilir, muhteviyatındaki tarihsel argümanların yanlışlığı ya da objektif olmayan bakış açısı sıklıkla vurgulanır. Fakat tüm kritiklere rağmen Antonius’un metni, Arap milliyetçiliğinin öyküsünün resmî vesikası, ulusal hareketin izlediği tarihsel güzergâhın yegâne kaynağı ve daha da ötesinde modern Arap kimliğinin “ne”liğini tespit eden çok önemli bir yapıt olmayı günümüze kadar sürdürür. Bu çalışmanın amacı; Arap Uyanışı’nı, Arap milliyetçiliğinin inşası aşamasında oynadığı tarihsel rolü başlıca iki husus etrafında analiz etmektir. Bu doğrultuda Antonius’un çizdiği tarihsel eskizin kısaca özetlenmesi ve Arap Uyanışı karşısında oluşan eleştirel kanonun değerlendirilmesinin ardından, “milli uyanış” fikrinin felsefî temelleri ortaya koyulacaktır. Ardından Antonius’un yapıtının genelde görmezden gelinen bir parçası olarak, etnik milliyetçiliğin karşısında konumlandırdığı teritoryal milliyetçilikle münasebeti meselesi incelenecek ve kavmiyye-vataniyye ayrımının, esasında Arap Uyanışı’nın ortaya koyduğu önemli bir kırılma noktası olduğu ileri sürülecektir.

George Antonius’s 1938 book Arab Awakening serves as a foundational text, methodically defining, restricting, and shaping the history of the Arab national movement. Antonius’ work established a sacred “origin” for Arab nationalism; he presented the activities of a literary-cultural circle (Nahda) and how they accelerated the political nationalist movement. The literature frequently criticizes the Arab Awakening, emphasizing its historical justifications or subjective perspective flaws. The goal of this research is to examine how the Arab Awakening has historically helped to develop Arab nationalism around two key concepts. The intellectual foundations of the concept of “national awakening” will be revealed in this regard, following a brief summary of Antonius’ historical sketch and an evaluation of the critical canon compared to the Arab Awakening. The issue of Antonius’ relationship to territorial nationalism, which he opposes to ethnic nationalism, will then be examined as a frequently overlooked aspect of his writing. It will be argued that the distinction between qawmiyya and wataniyya represents an important breaking point revealed by the Arab Awakening.