ORTAOKUL TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDA BULUNAN OKUMA- ANLAMA SORU VE ETKİNLİKLERİNİN BARRETT TAKSONOMİSİNE GÖRE İNCELENMESİ
AN ANALYSIS OF READING COMPREHENSION QUESTIONS AND ACTIVITIES IN MIDDLE SCHOOL TURKISH TEXTBOOKS ACCORDING TO BARRETT’S TAXONOMY
Yazar: Tatgil, Hatice; Yıldırım, Hatice Çiğdem
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 13 No. 39, 2024
Anahtar kelimeler: Applied Linguistics and Educational Linguistics ; Uygulamalı Dilbilim ve Eğitim Dilbilimi ; Turkish textbooks,reading comprehension,Barrett’s taxonomy,question,activity. ; Türkçe ders kitapları,okuma – anlama,Barrett taksonomisi,soru,etkinlik.

Öz:Ortaokul Türkçe ders kitaplarında bulunan okuma – anlama sorularının ve bu soruların dışında kalan diğer okuma – anlama etkinliklerinin Barrett taksonomisi olarak da bilinen “okuduğunu anlamanın bilişsel ve duyuşsal boyutlarının taksonomisi”nde yer alan basamaklara uygunluğunu tespit etmek amacını taşıyan bu çalışmada; nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yoluyla 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları incelenmiştir. Thomas C. Barrett (1968) tarafından geliştirilen bu taksonominin; basit anlama, yeniden düzenleme, çıkarımsal/ derin anlama, değerlendirme ve tepki şeklindeki alt basamaklarının ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki okuma – anlama soru ve etkinlikleri açısından nasıl bir dağılım gösterdiğini incelemek amacıyla hazırlanan kontrol listesi yardımıyla veri toplanmıştır. Betimsel analiz kullanılarak verilerin incelenmesiyle; ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan toplam 465 okuma – anlama sorusundan 311’inin basit anlama basamağında yer aldığı, okuma – anlama soruları dışında kalan diğer 153 okuma – anlama etkinliğinin ise 88’inin çıkarımsal/ derin anlama basamağında bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bütün sınıf düzeylerindeki ders kitaplarında en az okuma – anlama sorusu yeniden düzenleme (n=2) ve en az okuma – anlama etkinliği tepki (n=15) basamağındadır. Buradan hareketle; üst düzey bilişsel süreçleri içeren okuma – anlama soru ve etkinliklerinin Türkçe ders kitaplarında sıklıkla yer almadığı, aynı zamanda okuma – anlama soru ve etkinliklerinin taksonominin basamakları ve sınıf düzeyleri açısından da oranlı bir dağılım göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında ulaşılan bu sonuçlar alan yazında yapılmış benzer çalışmalarla da parallellik göstermektedir.Anahtar Sözcükler: Türkçe ders kitapları, okuma – anlama, Barrett taksonomisi, soru, etkinlik.

Abstract: In this study, which aims to analyze the suitability of reading comprehension questions and other reading comprehension activities in middle school Turkish textbooks to the levels in the taxonomy of "cognitive and affective dimensions of reading comprehension," also known as Barrett's taxonomy, Turkish textbooks for grades 5, 6, 7, and 8 were examined through document analysis, one of the qualitative research methods. To investigate how the sub-levels of this taxonomy, developed by Thomas C. Barrett (1968), which include literal comprehension, reorganization, inferential comprehension, evaluation, and appreciation, are distributed in terms of reading comprehension questions and activities in middle school Turkish textbooks, data were collected using a checklist prepared for this purpose. Through descriptive analysis, it was found that out of the 465 reading comprehension questions in the middle school Turkish textbooks, 311 were at the literal comprehension level, while out of the 153 other reading comprehension activities, 88 were at the inferential comprehension level. Across all grade levels, the least number of reading comprehension questions were found in the reorganization level (n=2), and the fewest reading comprehension activities were found in the appreciation level (n=15). From this, it can be concluded that reading comprehension questions and activities involving higher-order cognitive processes are not frequently included in Turkish textbooks, and that the reading comprehension questions and activities are not evenly distributed across the taxonomy levels and grade levels. These results are also consistent with similar studies in the literature.Keywords: Turkish textbooks, reading comprehension, Barrett’s taxonomy, question, activity.