Dolar ve Euro Kurları Üzerinde Etkili Faktörlerin İki Bağımlı Değişkenli MARS Modeli ile Belirlenmesi
Determination of Factors Affecting Dollar and Euro Exchange Rates with Two Dependent Variable MARS Model
Yazar: Yıldız, Münevvere
Dergi: Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Vol. 24 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Döviz kuru,makroekonomik değişkenler,iki bağımlı değişkenli MARS modeli,STL ayrıştırma,Johansen eşbütünleşme ; Exchange rate,macroeconomic variables,two dependent variables MARS model,STL decomposition,Johansen cointegration

Döviz kurları, dış ticaret konusunda ülkelerin rekabet gücünü gösterirken diğer taraftan ulusal paranın değeri konusunda da ülke ekonomisi, yatırımcılar ve finansal piyasalar açısından önemlidir. Döviz kurlarındaki oynaklık ülkelerin enflasyon, faiz oranı, dış ticaret gibi önemli ekonomik göstergeleri üzerinde ciddi belirsizlik meydana getirebilir ve bunun sonucunda ekonomik ve finansal türbülasyonlar yaşanabilir. Dolayısıyla döviz kurları üzerinde etkili olabilecek dinamiklerin belirlenmesi özellikle sermaye sıkıntısı çeken gelişmekte olan ülkeler için çok daha önemli bir konu olmaktadır. Bu açılardan çalışmanın amacı Türkiye’de Euro ve Dolar kurunu etkileyen makroekonomik faktörleri iki bağımlı değişkenli MARS yöntemi ile Ocak 2010-Kasım 2021 dönemi aylık verilerini kullanarak belirlemektir. Döviz kurlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesinin ülke ekonomisi açısından önemi ve çalışmanın yönteminin literatürde az sayıda çalışmada yer bulmuş olması çalışmanın motivasyon kaynağıdır. Araştırma kapsamındaki veriler aylık frekansta olmasından dolayı STL ayrıştırma yöntemi ile mevsimsellikten arındırılmıştır. Tüm değişkenlerin durağanlık düzeyleri Augmented Dickey-Fuller ve Phillips-Perron birim kök testleri ile araştırılmış ve tamamının birinci farkta durağan olduğu görülmüştür. Johansen eşbütünleşme testi ile değişkenler arasındaki uzun dönem ilişki ortaya konulmuştur. İki bağımlı değişkene sahip MARS yöntemi ile gerçekleştirilen analiz sonucunda altın fiyatı ve enflasyon değişkeninin döviz kurlarını pozitif yönde etkilediği saptanmıştır. Ayrıca, faiz oranı ve para arzı değişkenlerinin ise kritik değerlerinin altında negatif yönde, kritik değeri aştığında ise pozitif yönde etkiledikleri görülmüştür. Borsa endeksi ise döviz kurları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı değildir.

While exchange rates show the competitiveness of countries in foreign trade, they are also important for the country's economy, investors and financial markets in terms of the value of the national currency. The volatility in exchange rates may create serious uncertainty on important economic indicators such as inflation, interest rate, foreign trade, and as a result, economic and financial turbulences may occur. Therefore, determining the dynamics that may have an impact on exchange rates becomes a much more important issue, especially for developing countries that have capital shortages. In these respects, the aim of the study is to determine the macroeconomic factors affecting the Euro and Dollar exchange rates in Turkey using the monthly data for the period January 2010-November 2021 with the two dependent variable MARS method. The importance of determining the factors affecting exchange rates in terms of the country's economy and the fact that the method of the study has been found in a few studies in the literature is the source of motivation for the study. Since the data within the scope of the research are in monthly frequency, they are seasonally adjusted by the STL decomposition method. The stationarity levels of all variables were investigated with Augmented Dickey-Fuller and Phillips-Perron unit root tests and it was found that all of them were stationary at the first difference. The long-term relationship between the variables was revealed with the Johansen cointegration test. As a result of the analysis with the MARS method, which has two dependent variables, it is seen that the gold price and inflation variable affect the exchange rates positively. Moreover, the results show that the interest rate and money supply variables affect the exchange rates negatively below the critical value, and positively when it exceeds the critical value. The stock market index is not statistically significant on exchange rates.