Attila İlhan’ın Çözümlemelerinde Kültürel Emperyalizmin Sosyolojik Temelleri
Sociological Foundations of Cultural Imperialism in Attila Ilhan’s Analyses
Yazar: Sümer, Mustafa Doğacan
Dergi: Erdem No. 86, 2023
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Literature Sociology ; Edebiyat Sosyolojisi ; Attila Ilhan,Cultural Imperialism,National Culture,Globalization,Modernization,Intellectual ; Attila İlhan,Kültürel Emperyalizm,UlusalKültür,Küreselleşme,Çağdaşlaşma,Aydın

Bu çalışmada Attila İlhan’ın kültürel emperyalizm çözümlemesiele alınmıştır. Kültürel emperyalizm olgusunun İlhan’ın düşünseldünyasında nasıl bir yere sahip olduğu ve konuya dair hangi temalarüzerinden bir tartışma yürüttüğü bu çalışmanın cevap aradığı temelsorulardır. Bu sorular doğrultusunda İlhan’ın kaleme aldığı köşeyazıları ve kitaplarından yola çıkılarak bir değerlendirme yapılmıştır.Düşünce hayatı boyunca Türkiye’de ulusal bir kültür inşa etme meselesiüzerine yazan İlhan, bu inşa sürecindeki en büyük engeli kültürelemperyalizm olarak görür. Bu sebeple kültürel emperyalizm konusuonun üzerinde düşündüğü ve tartıştığı temel konuların başında gelir.Attila İlhan’ın kültürel emperyalizm çözümlemesinin küreselleşme,ulusal kültür, çağdaşlaşma ve aydın olmak üzere dört tema üzerindenilerlediği görülür. Küreselleşme sürecini dünya emperyalist sistemininyeni bir adlandırması olarak yorumlayan İlhan, bu sistemin egemenlerive sömürülenleri olduğu gerçeğinden hareketle bir analiz yapar.Attila İlhan’ın ister kültürel emperyalizm konusunda ister kültüreltartışmaların diğer alanlarında olsun, üzerinde durduğu ilk noktatoplumların kendine özgü kültürel birikimlerinin toplumsal hayattakideğeridir. Bütün toplumların özgül tarihsel ve toplumsal koşullarasahip olduğu savunusu çözümlemesinin merkezinde yer alır. Kültürelemperyalizm konusunda toplumlar arasında bir karşılaştırma yapanAttila İlhan, Türkiye’nin Batı kültürü karşısındaki konumuna bakar.Ona göre bir yanda Batı’nın kültürel birikimi diğer yanda Türkiye’ninkültürel birikimi söz konusudur ve bu iki kültürel birikim önemlifarklılıklar gösterir. İlhan’a göre Türkiye’nin kültürel birikimindenbihaber olmak, tersine Batı kültürü ile kaynaşmış olmak, kültürelemperyalizmi anlamak için başlangıç noktasıdır. Ona göre Türkiyeözelinde kültürel emperyalizm, asıl amacın çağdaşlaşmak olduğunuunutup amacın batılılaşmak olduğunu sanan zihniyetin ürünüdür. İlhanbu zihniyet sebebiyle bireyler arasında kendi kültürel dünyalarını hor görme sonucunun ortaya çıktığını ve bireylerin içinde bulunduğutoplumun kültürel hayatından soyutlanarak başka bir kültürünaktarıcıları olduğunu savunur. Buradan hareketle Türkiye’deki kültürkaynaklarının küçümsenmesinin kültür emperyalizmine kapı açtığınıifade eder. İlhan’ın düşüncelerinde ulusal kültür, savunulması,korunması, geliştirilmesi gereken bir kültürel dünyaya karşılık gelir.Ona göre ulusal kültürün diğer ülkelerin saldırısından korunmasıgerekir. Bu saldırı biçimini emperyalizmin kültürel boyutu, yanikültürel emperyalizm olarak tanımlar. Çözümü ise ulusal kültürsentezine ulaşmak olarak ortaya koyar. Dolayısıyla Attila İlhan’ınküreselleşme, ulusal kültür, çağdaşlaşma, aydın gibi farklı boyutlarlainşa ettiği düşünceleri kültürel emperyalizm literatürüne önemli birkatkı sağlar. Bu yönüyle Türk düşünce hayatında önemli bir boşluğudoldurur.

study examines Attila Ilhan’s analysis of cultural imperialism.The fundamental questions addressed in this study revolve around therole of the phenomenon of cultural imperialism in Ilhan’s intellectualworld and the themes through which he engages in the discussion onthis subject. Based on these questions, an evaluation is conductedregarding Ilhan’s columns and books. Writing on the issue of buildinga national culture in Türkiye throughout his intellectual life, Ilhansees the biggest obstacle in this construction process as culturalimperialism. For this reason, the subject of cultural imperialism isone of the fundamental issues upon which he thinks and discusses.Ilhan’s analysis of cultural imperialism is structured around fourkey themes: globalization, national culture, modernization, andintellectualism. Interpreting the process of globalization as a newnomenclature of the world imperialist system, Ilhan makes ananalysis based on the fact that this system has its sovereigns andthe exploited. The first point Attila Ilhan emphasizes, whetheron the subject of cultural imperialism or in other areas of culturaldebates, is the value of societies’ unique cultural accumulations insocial life. It is central to his analysis that all societies have specifichistorical and social conditions. Conducting a comparative analysisof cultural imperialism among societies, Ilhan examines at Türkiye’sposition against Western culture. He discerns two contrasting culturallegacies -the Western cultural heritage and Türkiye’s own culturalheritage- marked by significant disparities. According to Ilhan, beingoblivious to Türkiye’s cultural heritage and, conversely, assimilatingwith Western culture constitutes the initial step in comprehendingcultural imperialism. According to him, cultural imperialism in thespecific context of Türkiye is the outcome of a mindset that forgetsthe true goal of modernization and mistakenly perceives the goalas westernization. Ilhan argues that due to this mentality, contemptfor one’s own cultural world emerged among individuals and thatindividuals were isolated from the cultural life of the society in whichthey lived and became transmitters of another culture. Based on this,he states that the underestimation of cultural resources in Türkiyeleads to cultural imperialism. Within Ilhan’s conceptual framework,national culture corresponds to a cultural world that needs to bedefended, preserved and developed. He advocates for the protectionof national culture against external, aggressions defining thisaggression as the cultural dimension of imperialism, namely cultural imperialism. He puts forward the solution as reaching the nationalculture synthesis. Therefore, Attila Ilhan’s thoughts constructedwith different dimensions such as globalization, national culture,modernization and intellectualism make an important contributionto the literature on cultural imperialism. In this respect, he fills asignificant void in Turkish intellectual life..