Tarihi Bir Türkü: Avşar Beyleri
Avshar Beyleri: A Historical Turkish Folk Song
Yazar: Uludağ, Erdal
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 12 No. 3, 2023
Anahtar kelimeler: Music (Other) ; Müzik (Diğer) ; Teke Region,Avshars,Avshar Beyleri Folk Song,Unmetered Folk Song,Performance Style ; Teke Yöresi,Avşarlar,Avşar Beyleri Türküsü,Uzun Hava,İcra Biçimi

Türk halk müziği repertuvarında yer alan her türkü bir olay karşısında etkileniş süreci içinde doğmuş olup içerisinde bir hikâye barındırmaktadır. Yüzyıllar önce Anadolu’da beylikler döneminde Denizli ilinin Acıpayam yerleşkesini yurt edinen Avşarlar ile Germiyanoğulları arasında geçen mücadeleleri anlatan “Avşar Beyleri” türküsü nesilden nesile sözlü aktarım yoluyla günümüze kadar ulaşmıştır. Bir türkünün kimliğini oluşturan önemli unsurlardan bir tanesi onun sözleridir. Avşar beyleri türküsünün sözleri üretildiği döneme ait bilgileri de içerisinde barındırmaktadır. Bu yönü ile “Avşar Beyleri” türküsü üretildiği dönemin izlerini taşımakla birlikte aynı zamanda Teke Yöresi Yörük-Türkmen müzik kültürünün de simgesi haline gelmiş bir uzun hava örneğidir. Yörenin önemli müzikal türlerinden olan gurbet havaları içinde gösterilen türkü uzun hava formunda bir boy türküsü olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada, türkünün yakılmasına vesile olan Avşar beyleri, tarihî bir bakış açısıyla incelenmiş, türkü; edebî, müziksel ve icra bağlamında analiz edilmiştir.  Türkü edebi açıdan incelendiğinde; 10, 11, 12, 13, 14 gibi değişken hece yapılarının uygulandığı, kafiye düzeni açısından a/b/a/b, a/a/a/b, a/a/b/a kalıplarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Türkü makamsal açıdan değerlendirildiğinde ise türkünün Gülizar makamının özelliklerini taşıdığı görülmektedir. Ses sahası açısından incelendiğinde La-Do ses aralığında bir oktavı aşkın bir ses genişliğine sahip olduğu tespit edilmiştir. Yörede sadece bağlama eşliğinde çalınan ve söylenen Avşar beylerinin çalgı bölümü Köroğlu havalarında da görüldüğü gibi 5/8’lik ritmik yapısıyla kahramanlık teması özelliğini taşımaktadır. Ezgi içindeki geçiş motifleri ise 7/8 ve 2/4’lük ritmik yapılar barındırmaktadır. Ritmik yapıdaki bu çeşitlilik ise aynı zamanda ezgiye bir dinamizm kazandırmaktadır. Bağlamanın icrasında kullanılan akort düzeni ise yörede Avşar düzeni olarak isimlendirilen bağlama düzenidir. Ezginin çalgı icrasında yörede kullanılan mızrap tartımları ön plana çıkmaktadır. Ayrıca ezginin bağlama icrasında homofonik çok sesli dokunun da oluştuğu tespit edilmiştir.

Every folk song in the Turkish folk music repertoire was born as a result of the influence of an event and contains a story in it. The folk song "Avshar Beyleri", which tells about the struggles between the Avshars and Germiyanoglus, who adopted the Acipayam region in the province of Denizli during the period of principalities in Anatolia centuries ago, has survived to the present day through oral transmission from generation to generation. One of the important elements that make up the identity of a folk song is its lyrics. The lyrics of the Avshar Beyleri folk song contain information about the period in which it was produced. With this aspect, the folk song carries the traces of the period in which it was produced, but at the same time, it is an example of unmetered folk song, which has become the symbol of the Yoruk-Turkomen music culture of the Teke Region. The folk song, which is counted as an example of "gurbet" melodies (songs with the theme of homesickness), which is one of the important musical genres of the region, is considered to be an unmetered folk song. In the study, the Beys of the Avshar tribe, who had a role in the making of the folk song, were examined from a historical perspective and the song was analyzed in terms of literature, musical structure, and performance. When examined in terms of literature, it is evident that various syllable structures with 10, 11, 12, 13, and 14 syllables are mostly used and the patterns a/b/a/b, a/a/a/b, a/a/b/a are used in terms of rhyme scheme. Evaluated in terms of maqam, the song reveals the characteristics of the Gulizar maqam. It was determined that the song has a sound amplitude that exceeds one octave in the A-C sound range. The instrumental section of the "Avshar Beyleri", which is only played and sung accompanied by baglama in the region, has the air of war (struggle) music with its 5/8 rhythmic structure, as seen in Koroglu tunes. The transition motifs in the tune contain 7/8 and 2/4 rhythmic structures. This diversity in the rhythmic structure also adds dynamism to the melody. The tuning pattern used in the performance of the baglama is the baglama pattern called the Avshar pattern in the region. Plectrum weighings which are common in the region come to the fore in the instrumental performance of the tune. In addition, it has been determined that homophonic polyphony also occurs in the baglama performance of the melody.