Bankacılık Sistemi, Sanayileşme ve Alexander Gerschenkron
Bankacılık Sistemi, Sanayileşme ve Alexander Gerschenkron
Yazar: Şahinkaya, Serdar
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 4, 2021
Anahtar kelimeler: Banka,Sanayileşme,Planlama

Toplumsal değişimin niçin olduğu anlaşılmak istenildiğinde, onun nasıl olduğunuda incelemek anlamlı ve doğru bir strateji olarak kabul edilebilir. Niçin bazıülkeler zengin ya da gelişmiş iken diğerleri fakir ya da az gelişmiştir? Geleneksel(conventional) iktisadi teoriler bu soruyu cevaplandırmakta Adam Smith’denbu yana bazı kilit değişkenlere işaret etmelerine rağmen genellikle yetersizkalmışlardır. Bu teoriler, fiili olarak mevcut eşitsizliklerin nasıl doğduğunuaçıklarken, gelişmemiş ülkelerin iktisat politikası yapıcılarına ‘makus talihlerini’yenmek için ciddi ve tutarlı alternatifler üretme konusunda zayıftırlar.2 Bununnedenlerini bulmak zor değildir; geleneksel iktisadi teori mikro ya da makroolsun, statik ya da dinamik olsun iktisadi sistemin belirli parametrelerini ‘verive sabit’ varsayar. Bu parametreler içinde göze çarpanlar teknoloji ve iktisadiolan ve olmayan kurumlardır. Oysaki, zengin ulusların kalkınma ve sanayileşmeuygulamalarına ait söz konusu parametrelerin tarihsel gelişimlerinde belirgindeğişiklikler yaşandığı saptanmıştır.Analiz amacıyla, sanayileşme sürecine katkıda bulunan değişik faktörleri vebu faktörlerin birbirleri arasındaki etkileşimini dikkate almak mümkündür.Gerçekte; bir faktörü esas, öncelikli ya da motive edici güç yapmanın veyakapitalizmin gelişmesi üzerine Protestanlığın etkileri hakkındaki meşhur Webertezinde olduğu gibi belirli bir faktörü gereğinden fazla öne çıkarmanın riskinerağmen süreç bir bütündür (Kemp, 1993:12). Zira tarihsel olarak kalkınma /sanayileşme yöntem ve uygulamaları; nüfus, kaynaklar, teknoloji ve sosyalkurumlar gibi faktörlerin süreç içerisinde kimi zaman birlikte / içlerindenbirinin ya da birkaçının önderliğinde ülkenin üretim imkânları eğrisini nasılsağa kaydırdıklarının örnekleri ile doludur. İktisadi kalkınma ve sanayileşmeninözü bir anlamda hem teknoloji de hem de sosyal kurumlardaki ‘değişim’deyatmaktadır. Değişim de genellikle toplumsal refahın limitlerinin artırılmasınaimkân sağlar.

Toplumsal değişimin niçin olduğu anlaşılmak istenildiğinde, onun nasıl olduğunuda incelemek anlamlı ve doğru bir strateji olarak kabul edilebilir. Niçin bazıülkeler zengin ya da gelişmiş iken diğerleri fakir ya da az gelişmiştir? Geleneksel(conventional) iktisadi teoriler bu soruyu cevaplandırmakta Adam Smith’denbu yana bazı kilit değişkenlere işaret etmelerine rağmen genellikle yetersizkalmışlardır. Bu teoriler, fiili olarak mevcut eşitsizliklerin nasıl doğduğunuaçıklarken, gelişmemiş ülkelerin iktisat politikası yapıcılarına ‘makus talihlerini’yenmek için ciddi ve tutarlı alternatifler üretme konusunda zayıftırlar.2 Bununnedenlerini bulmak zor değildir; geleneksel iktisadi teori mikro ya da makroolsun, statik ya da dinamik olsun iktisadi sistemin belirli parametrelerini ‘verive sabit’ varsayar. Bu parametreler içinde göze çarpanlar teknoloji ve iktisadiolan ve olmayan kurumlardır. Oysaki, zengin ulusların kalkınma ve sanayileşmeuygulamalarına ait söz konusu parametrelerin tarihsel gelişimlerinde belirgindeğişiklikler yaşandığı saptanmıştır.Analiz amacıyla, sanayileşme sürecine katkıda bulunan değişik faktörleri vebu faktörlerin birbirleri arasındaki etkileşimini dikkate almak mümkündür.Gerçekte; bir faktörü esas, öncelikli ya da motive edici güç yapmanın veyakapitalizmin gelişmesi üzerine Protestanlığın etkileri hakkındaki meşhur Webertezinde olduğu gibi belirli bir faktörü gereğinden fazla öne çıkarmanın riskinerağmen süreç bir bütündür (Kemp, 1993:12). Zira tarihsel olarak kalkınma /sanayileşme yöntem ve uygulamaları; nüfus, kaynaklar, teknoloji ve sosyalkurumlar gibi faktörlerin süreç içerisinde kimi zaman birlikte / içlerindenbirinin ya da birkaçının önderliğinde ülkenin üretim imkânları eğrisini nasılsağa kaydırdıklarının örnekleri ile doludur. İktisadi kalkınma ve sanayileşmeninözü bir anlamda hem teknoloji de hem de sosyal kurumlardaki ‘değişim’deyatmaktadır. Değişim de genellikle toplumsal refahın limitlerinin artırılmasınaimkân sağlar.