TÜRK KÜLTÜRÜNDE PEHLİVANLIK KAVRAMI
TÜRK KÜLTÜRÜNDE PEHLİVANLIK KAVRAMI
Yazar: Özdemir, Murat
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 5 No. 12, 2018
Anahtar kelimeler: Kültür,Halk Bilimi,Pehlivanlık,Güreş

Köken olarak Farsça olan pehlivankelimesi; iri yarı, güçlü kimse anlamına gelmektedir. Güreş yapan kişilerhakkında tarih içerisinde farklı kavramlar kullanılmıştır. Türkler arasındagüreş yapan kişilere “pehlivan” denmektedir. Türk kültüründe düğün, sünnet,nevruz ya da bereketli geçen hasadın sonunda yapılan şölenlerin ayrılmaz birparçası da güreş sporudur. Güreş hem spor olarak hem de barış zamanında savaşahazırlık olarak Türkler için önemli aktivitelerin başında gelmektedir. Türklerönemli gördükleri bu sporu hayatlarının her aşamasına yaymaya ve desteklemeyedikkat etmişlerdir. Bunun sonucunda bu sporla uğraşan kişilere de toplum içindebüyük önem verilmiştir. Bu çalışmamızın amacı, pehlivanlıkkavramının Türk kültürü içerisindeki yeri ve tarihsel gelişimini bilimsel bakışaçısıyla ortaya koymaktır. Türkler, Oğuz kültürünün de etkisiyle “yiğitlikhayranı” bir millettir. Kendilerinden olmasa dahi cengâver olan kişilere saygıduymuşlar ve onları geçmeye çalışmışlardır. Güreşin ana unsurlarından biri olanve güreşin merkezinde yer alan “pehlivanlık” kavramı, Selçuklu ve OsmanlıDevleti zamanında güreşin yanı sıra avcılık ve okçulukta yetenekli olan kişileriçin de kullanılmıştır. Osmanlı Türklerinde birçok önemli devlet adamıkendisine mahlas olarak “pehlivan” kelimesini seçmiş ve Anadolu’dançağırdıkları pehlivanları da kendi himayelerine alarak güreşidesteklemişlerdir.Çalışmamızda pehlivanlık vegeleneksel güreşle ilgili basılı kaynaklar incelenip taranmış ve elde edilenveriler çalışmamıza bilimsel açıdan yansıtılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak,16. yüzyıla kadar “pehlivan” unvanını alabilmek için; yiğit bir savaşçı olmakzorunluydu. 16. yüzyıldan sonra pehlivanlık kelimesinin anlamı daralmayabaşlamış ve sadece güreş, okçuluk gibi sporlarla uğraşan kişilere pehlivansıfatı verilmiştir. Tanzimat’tan sonra batılılaşmanın etkisiyle pehlivanlıksadece güreşçiler için kullanılmıştır.

Köken olarak Farsça olan pehlivankelimesi; iri yarı, güçlü kimse anlamına gelmektedir. Güreş yapan kişilerhakkında tarih içerisinde farklı kavramlar kullanılmıştır. Türkler arasındagüreş yapan kişilere “pehlivan” denmektedir. Türk kültüründe düğün, sünnet,nevruz ya da bereketli geçen hasadın sonunda yapılan şölenlerin ayrılmaz birparçası da güreş sporudur. Güreş hem spor olarak hem de barış zamanında savaşahazırlık olarak Türkler için önemli aktivitelerin başında gelmektedir. Türklerönemli gördükleri bu sporu hayatlarının her aşamasına yaymaya ve desteklemeyedikkat etmişlerdir. Bunun sonucunda bu sporla uğraşan kişilere de toplum içindebüyük önem verilmiştir. Bu çalışmamızın amacı, pehlivanlıkkavramının Türk kültürü içerisindeki yeri ve tarihsel gelişimini bilimsel bakışaçısıyla ortaya koymaktır. Türkler, Oğuz kültürünün de etkisiyle “yiğitlikhayranı” bir millettir. Kendilerinden olmasa dahi cengâver olan kişilere saygıduymuşlar ve onları geçmeye çalışmışlardır. Güreşin ana unsurlarından biri olanve güreşin merkezinde yer alan “pehlivanlık” kavramı, Selçuklu ve OsmanlıDevleti zamanında güreşin yanı sıra avcılık ve okçulukta yetenekli olan kişileriçin de kullanılmıştır. Osmanlı Türklerinde birçok önemli devlet adamıkendisine mahlas olarak “pehlivan” kelimesini seçmiş ve Anadolu’dançağırdıkları pehlivanları da kendi himayelerine alarak güreşidesteklemişlerdir.Çalışmamızda pehlivanlık vegeleneksel güreşle ilgili basılı kaynaklar incelenip taranmış ve elde edilenveriler çalışmamıza bilimsel açıdan yansıtılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak,16. yüzyıla kadar “pehlivan” unvanını alabilmek için; yiğit bir savaşçı olmakzorunluydu. 16. yüzyıldan sonra pehlivanlık kelimesinin anlamı daralmayabaşlamış ve sadece güreş, okçuluk gibi sporlarla uğraşan kişilere pehlivansıfatı verilmiştir. Tanzimat’tan sonra batılılaşmanın etkisiyle pehlivanlıksadece güreşçiler için kullanılmıştır.