OECD ÜLKELERİNDE SAĞLIĞIN SOSYAL BELİRLEYİCİLERİ ÜZERİNE BİR PANEL VERİ ANALİZİ
A PANEL DATA ANALYSIS ON SOCIAL DETERMINANTS OF HEALTH IN OECD COUNTRIES
Yazar: Akdemirel, Elif
Dergi: Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, Vol. 27 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Health Policy ; Sağlık Politikası ; Social determinants of health,panel data analysis,life expectancy at birth,infant motality rate ; Sağlığın sosyal belirleyicileri,panel veri analizi,doğumda beklenen yaşam süresi,bebek ölüm hızı

Sağlık, biyolojik ve genetik faktörlerin yanı sıra sosyal, ekonomik ve çevresel faktörlerden de etkilenmektedir. Bir ülkenin, sağlık sonuçlarını iyileştirmesi ve geliştirmesi için sağlığı etkileyen sosyoekonomik yapının, sağlığın sosyal belirleyicilerini belirlemeli ve geliştirmelidir. Bu çalışmada amaç, OECD ülkeleri arasında sağlığın sosyal belirleyicilerini temsil eden göstergelerin ülkelerin sağlık sonuçlarına etkisini yıllar içinde incelemektir. Çalışmada, 2000-2020 yılları arası verisi mevcut olan sağlık sonuçlarından doğumda beklenen yaşam süresi (DBYS) ve bebek ölüm hızının (BÖH), sosyoekonomik çevre, fiziksel çevre, sağlık davranışı ve sağlık hizmetleri faktörlerinden, gayri safi yurtiçi hâsıla (GSYİH), işgücüne katılım oranı (İKO), işsizlik (İŞZ), yüksek-öğretimli nüfus (YÖN), nitrojen oksit (NOX), sülfür oksit (SOX), PM2.5’e maruz kalma (PM25), alkol tüketimi (Alkol), günlük sigara tüketimi (GünSig), şeker alımı (Şeker), yağ alımı (Yağ), doktor sayısı (DrSay), hastane yatak sayısı (HasYatSay), toplam sağlık harcamaları (TSH), toplam sağlık ve sosyal istihdam (TSveSI) ve çocuk aşılama oranı/kızamık (CocukAO) ile ilişkisi incelenmiştir. Çalışmada yöntem olarak panel regresyon analizi uygulanmış ve veri seti olarak OECD üyesi ülkelerinin 2000-2020 arası dönemi analize dâhil edilmiştir. Analiz sonucunda, GSYİH, YÖN, Şeker ve TSH’nin, DBYS’ne etkisinin pozitif yönlü ve anlamlı, Alkol, GünSig ve SOX’in ise etkisinin negatif yönlü ve anlamlı olduğu tespit edilmiştir. BÖH’ına ise, SOX’in etkisinin pozitif yönlü ve anlamlı, TSH’nin ise etkisinin negatif yönlü ve anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Hükümetlerin, alkol ve tütün politikaları ile ilgili alacakları önlemler, DBYS’nin uzamasına katkı sağlayacaktır. Bebek ölüm hızının azaltılmasında ve sağlık sonuçlarının iyileştirilmesinde, SOX’nin azaltılmasına yönelik yapılacak politikaların güçlendirilmesi gerekmektedir.

Health is affected by biological and genetic factors as well as social, economic and environmental factors. For a country to improve and make better health outcomes, the socioeconomic structure that influences health should identify and develop the social determinants of health. The aim of this study is to examine the indicators of social determinants of health among OECD countries with the effects of countries on health outcomes over the years. In this study, the period between 2000 and 2020 data are available from health outcomes such as life expectancy at birth (LE) and infant mortality rate (IMR), socioeconomic environment, physical environment, health behavior and health care factors, gross domestic product (GDP), labor force participation rate. (LFP), Unemployment (Unemp), population with tertiary education (TE), nitrogen oxide (NOX), sulfur oxide (SOX), exposure to PM2.5 (PM25), alcohol consumption (Alcohol), daily cigarette consumption (Smoke), sugar intake (Sugar), fat intake (Fat), number of doctors (DOC), number of hospital beds (BED), total health expenditures (THE), total health and social employment (HSWorker) and child vaccination rate / measles (Vaccine) was investigated. In the study, panel regression analysis was applied as a method and the period between 2000 and 2020 of OECD member countries was included in the analysis as a data set. As a result of the analysis, it was determined that the effects of GDP, TE, Sugar and THE on LE were positive and significant, while the effects of Alcohol, Smoke and SOX were negative and significant. For IMR, it was determined that the effect of SOX was positive and significant, while the effect of THE was negative and significant. The measures to be taken by governments regarding alcohol and tobacco policies will contribute to the prolongation of the LE. Policies to reduce SOX need to be strengthened in reducing infant mortality and improving health outcomes.