Bir ‘Bilimler Ansiklopedisi’ Yazmak:  Abdullah Kütâhî ve Dönemindeki Felsefe-Bilim Hayatı
Compiling an ‘Encyclopedia of Sciences’: ‘Abd Allāh Kutāhī and the Philosophical and Scientific Life of his Time
Yazar: Fazlıoğlu, İhsan
Dergi: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 87 Abdullah Kütâhî&#039;ye (ö. 1199/1784) Özel Sayı, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Science and Information ; Bilgi ve Bilim Sosyolojisi ; Turkish Cultural History ; Türk Kültür Tarihi ; Political and Civilization History of Islam ; İslam Tarihi ve Medeniyeti ; Abdullah Kütâhî,Feraîdu’l-funûn,Bilimler ansiklopedisi,Keşkûl,Enmûzec ; ‘Abd Allāh Kutāhī,Farāid al-funūn,Encyclopedia of Sciences,Kashkūl,Anmūzaj

Bu makalede Anadolu’da şimdiye değin tespit edilmiş ve günümüze ulaşan ilk “Bilimler Ansiklopedisi” ile yazarı Abdullah Kütâhî ele alınacaktır. Öncelikle Abdullah Kütâhî’nin hayatı, günümüze ulaşan telif eserleri ile bizzat kendi istinsah ettiği nüshalar hakkında bilgi verilecektir. Akabinde kaleme aldığı eserlerinin elimizde bulunan nüshaları ile yine günümüze değin gelen, şimdiye kadar tespit ettiğimiz kendi istinsah ettiği eserler tanıtılacaktır. Ferâid adıyla bilinen ansiklopedik eserinin mevcut nüshaları hakkında bilgi verilecek; içerikleri kısaca özetlenecektir. Daha sonra Ferâid’in dayandığı bilgi anlayışı ile ne tür bilgi türlerini içerdiği tartışılacaktır. Bahusus Ferâid’in temsil ettiği yüksek/akademik bilginin muhtevası üzerinde durulacaktır. Ayrıca Ferâid’in, aynı dönemde kaleme alınan diğer benzer eserlerle irtibatına da değinilecektir. Özellikle eserin ‘Muhâsebe Dönemi’ içindeki yeri tespit edilecek ve bu yerin Osmanlı yenileşme hareketi içindeki amacı sorgulanacaktır. Tüm bu müzakerelerden sonra Ferâid’in, ne tür bir eser olduğu konusunda bazı düşünceler ileri sürülecektir. Son olarak Abdullah Kütâhî’nin Ferâid’ini kaleme alırken dayandığı bilimler tasnifi geleneği üzerinde kısaca durulacak ve örnek olarak Ferâid’teki “ilmu tekâsîmi’l-ulûm” başlıklı ‘233. Ferîde’nin Arapça metni verilecektir.

In this article, the first ‘Encyclopedia of Sciences’ that has been identified in Anatolia so far and has survived to the present day and its author ‘Abd Allāh Kutāhī will be discussed. First of all, information will be given about ‘Abd Allāh Kutāhī's life. Subsequently, the surviving copies of his works and the books that he copied will be introduced. Afterwards the extant copies of his work and the surviving copies of the books that he copied will be elaborated. Some information will be given about existing copies of his encyclopedic work known as Farāid and their contents will be summurized briefly. Finally, the ‘concept of knowledge’ on which the work known as Farāid is based and what ‘kind of knowledge’ it contains will be discussed. Especially the content of the higher/academic knowledge represented by Farāid will be emphasized. In addition, its connection with the works written in the same period will also be mentioned. In particular, the place of the work in the 'Muhâsebe Period' will be determined and the purpose of this place in the Ottoman renewal movement will be questioned. After all these discussions, some thoughts will be put forward as to what kind of work Farāid is. Finally, the tradition of classification of sciences on which ‘Abd Allāh Kutāhī relied while writing his Farāid will be briefly emphasized and ‘223. Farida’ titled "ilmu taqāsīm al-ulûm" in Farâid will be given as an example.