Derviş Zaim Sinemasını Tersten Okumak: Üç Perde Yapısına Sızan Metasinema
Reading Dervis Zaim Cinema Backwards: Metacinema Infiltrating Triple Screen Structure
Yazar: Birincioğlu, Yıldız Derya
Dergi: Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, Vol. 6 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Meta-kurmaca,(öz)düşünümsellik,yabancılaştırma,metinlerarasılık,mise-en-abyme ; Metafiction,(self)-reflexivity,alienation,intertextuality,mise-en-abyme

Derviş Zaim, geleneksel Osmanlı-İslamsanatları ile Türk sineması arasında sinematografik bir bağ kurarakanlatılarının çoğunu bu çerçeveden sunar. Filmler, bir yandan klasik anlatıyapısının özelliklerinden yararlanırken diğer yandan kendine referans verenkodları kullanarak metasinemanın/metakurmacanın özelliklerinden yararlanır. Bunoktada, filmler gelenekle olan bağını seyircisine metinlerarasılık ileyolculuğa çıkardığı film-zihinüzerinden ifşa eder ve çok katmanlı anlatı düzeyine seyirciyi de dahil eder.Çalışma, Derviş Zaim’in Cenneti Beklerken,Nokta, Gölgeler ve Suretler ve Rüyafilmlerinin klasik anlatı dışında postmodern anlatı kodları içerisinde okunupokunamayacağı sorusuna cevap arar. Bu bağlamda çalışma, bu filmlerde yer alangörsel imgelerin anlamlarını çözümleyerek ve metakurmaca kodları irdeleyerekyönetmenin klasik anlatı yapısı dışındaki sinemasal dilini yorumlamayı amaçlar.Çalışma, imgelerin anlamlarının ortaya koyulabilmesi için kompozisyonel analizledeğerlendirildiğinde, Zaim’in anlatılarında klasik üç perde yapısının dışındakendi yapıtını transparan hale getiren bir dile sahip olduğu, özellikledördüncü duvarı yıkma, erken anlatım ve görsel devamsızlık gibi özelliklerikullanarak (öz)düşünümsel kırılmalara neden olduğu ve böylelikle, klasikanlatıdan ziyade metametinsel anlatıya yaklaştığı söylenebilir.

Dervis Zaim presents most of his narratives with a perspective of acinematographic link between the traditional Ottoman-Islamic arts and Turkishcinema. Films utilise both the characteristics of traditional narrativestructure on one hand, and characteristics of metacinema/metafiction making useof self-referencing codes on the other hand. At this point, films reveal theirlink to traditional structure through film-intellect in which they take theaudience on a journey with the use of intertextuality. This study seeks ananswer to the question whether the films by Dervis Zaim, namely CennetiBeklerken (a.k.a. Waiting for Heaven), Nokta (a.k.a. Dot), Gölgelerve Suretler (a.k.a. Shadows and Faces), and Rüya (a.k.a. Dream) canbe analysed within the framework of postmodern narrative codes except theclassical narrative. In this sense, the study aims to interpret the cinematiclanguage of the director, in addition to the classical narrative style of thedirector, analysing meanings of visual images in the said films andscrutinising metafiction codes. When the study is considered compositionalinterpretation in order to present the meanings of images and to link it withreality, it’s possible to suggest that Zaim’s narratives have a language otherthan triple scene structure which makes his work transparent; that they produceself-reflexive fractions making use of various characteristics, particularlybreaking the fourth wall, mis en abyme and visual absence; and thus, approach amentextual narrative rather than a classical one