Tefsirde Rivayet-Yorum İlişkisi Üzerine Kronolojik Bir Analiz: Garânîk Olayı Örneği
A Chronological Analysis on Riwayah-Interpretation Relation in Exegesis: The Qissat al-Gharaniq Example
Yazar: Gördük, Yunus Emre
Dergi: Artuklu Akademi, Vol. 5 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Garânîk,kıssa,yorum,rivâyet,tefsir,Hac sûresi,Necm sûresi ; Gharaniq,Qissat,Interpretation,Riwayah,Tafsir,Surah al-Hajj,Surah al-Najm

Bumakalede, tefsirde rivâyet-yorum ilişkisi üzerine kronolojik bir analizyapılmıştır. Söz konusu incelemede örnek olarak seçilen garânîk olayı üzerindeyoğunlaşılarak, bunun âyet yorumuna/tefsire nasıl yansıdığıyla ilgili bir takımsonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır. “Garânîk” ifadesi “uzun boyunlu kuğukuşları” anlamına gelen bir kelimedir. Bu adla anılan olaya göre, Hz. Peygamber(sas) Necm sûresi’ni okuduğu esnada şeytanın müdahalesine maruz kalarak veistem dışı bir şekilde, “Onlar yüce, uzun boyunlu kuğu kuşlarıdır ve şüphesizki onların şefaati umulur.” nitelemesiyle putları övmüştür. Bunun üzerine Hz.Peygamber (sas) durumdan haberdar edilmiş, ardından teselli olarak Hac sûresi52. âyet indirilmiş ve şeytanın müdahalesi izale edilmiştir. Müslümanların,İslam’ın temel ilkeleriyle çelişen bu eksendeki rivâyetleri kabul etmelerimümkün değildir. Zaten söz konusu rivâyetler de ulemâ tarafından sahîh vemakbul sayılmamıştır. Bununla beraber müfessirlerin/müelliflerin bir kısmıgarânîk konulu rivâyetlerin naklinde, hatta bunu vaki kabul etmekte bir sakıncagörmemiştir. Diğer bir kısım müfessirlerin bunu İslâm’a uygun bir şekilde teviletmeye çalıştığı görülmektedir. Bazı müfessirlerin ise rivâyetleri net birşekilde reddettiği görülmektedir. Makalede genel anlamda üç kısma ayrılan buyorumcuların rivâyetler karşısındaki tutumları ve öne sürdükleri fikirlerayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Bu arada Mukatil b. Süleyman’dan (v.150/767) günümüze, otuzdan fazla müellifin konuyla ilgili görüşleri ele alınmıştır.Görünen o ki tefsir faaliyetlerinde, -sıhhatsiz olsalar bile- rivâyetleri gözönüne alarak lafızları ona göre yorumlamak temel bir prensip halini almıştır.Buna karşın gerektiği zaman aklî ve naklî delillere dayanarak bu türrivâyetleri reddetme tavrı, görece çok daha az müfessirin uyguladığı biryöntemdir.

In this article, a chronological analysis was made on the relationshipbetween riwayah and interpretation in tafsir. Qissat al-Gharaniq was chosenin this study as an example and concentrated on it and tried to reach someconclusions about how it reflects the interpretation/tafsir. “Gharaniq” is a wordmeaning “long-necked swan birds”. According to the riwayahs mentioned withthis name, Noble Prophet (s) was exposed to the devil’s intervention during hisqiraah of the surah al-Najm and unintentionally praised their idols and read,“Those are the elevated long-necked swan birds and truly their intercession isdearly hoped!” Upon this incident, the Noble Prophet (s) was informed of the situation and then the 52nd verse of the surah al-Hajj was sent as a consolationto him and thus the devil’s intervention has been imposed. It is not possible forMuslims to accept such riwayahs that contradict the basic principles of Islam.In fact, the aforementioned riwayahs have not been considered authentic andacceptable by ulama/scholars. However, some of the mufassirs/authors did notsee any disadvantage in the transfer of the riwayahs about gharaniq, they evenbelieved that the incident really happened. It is also seen that some mufassirstry to evolve in a way that conforms to Islam, while accepting the facts. Someother mufassirs/authors have tried to interpret (ta’vil) this in a way that isappropriate to Islam. It is seen that some mufassirs/authors have clearly rejectedthese riwayahs. In this article, the interpretations of these mufassirs/authors,which are divided into three sections in general terms, their attitudes towards theriwayahs and the ideas they put forward, are examined in detail. Meantime, Inthe process extending from Muqatil bin Sulaiman (d. 150/767) to this day, morethan thirty authors views are discussed on the subject. Apparently it is inevitablethat the riwayahs, even if they are not authentic, affect the interpretation directlyor indirectly. The general attitude has been to accept them without criticism or tryto interpret them in accordance with Islam. On the contrary -when it is necessarytherejection of such riwayahs by analyzes based on aqli (rational knowledge)and naqli (revealed knowledge) evidences is a method that is practiced by amuch lesser mufassir/author.