Mülhidlikle Suçlanan Bir Şairin Şeyhülislâm Çivizâde’ye Nefsin Mertebelerine Dair Bir Mektubu
A Letter Regarding Levels of Soul to Shaykh al-Islām  Çivizāde from a Poet Accused of Heresy
Yazar: Şahin, Oğuzhan; Büküm, Mehmet
Dergi: Dergiabant, Vol. 8 No. 2, 2020
Anahtar kelimeler: Memi Shāh,Riyazi-i Uskubi,heresy,Çivizāde Muhyiddin Mehmed Efendi ; Memi Şâh,Riyâzî-yi Üskübî,zendeka ve ilhâd,Çivizâde Muhyiddin Mehmed Efendi

Osmanlı devlet erkânına yazılan mektuplar çeşitli yönlerden her daim önemli bulunmuştur. Gerek üst kademe devlet adamlarının muhataplarıyla tesis ettiği dostane ilişkiler gerekse para vakıfları, zendeka ve ilhad olayları gibi politik/toplumsal meseleler bu mektuplara yansıyanlardandır. Bu çalışma, tezkirelerde Riyâzî-yi Üskübî nisbesi ve Memi Şâh lakabıyla anılan 16’ncı asırda yaşamış bir mülâzımın Çivizâde Muhyiddîn Mehmed Efendi'ye gönderdiği bir mektubu konu almaktadır. Memi Şah'tan Çivizade'ye yazılan mektup, Manisa İl Halk Kütüphanesi el yazmaları koleksiyonunun bir mecmuasında olup, kütüphane kataloğunda yer almamaktadır. Makale giriş ve mektubun metninin yer aldığı ek kısmı dışında iki başlıktan meydana gelmektedir. İlk başlık altında mektubu kaleme alan Memi Şâh’ın kim olabileceği üzerinde durulmuş ve bu ismin Sahn-ı Semân’da Celâlzâde’nin önce muîdliği daha sonra ise mülâzımlığını yapan Riyâzî-yi Üskübî olduğu kanaatine varılmıştır. Yine aynı başlık altında Riyâzî-yi Üskübî ile ilgili birincil kaynak durumundaki tezkirelerden hareketle şairin genel bir portresi çıkarılarak söz konusu tezkirelerin Riyâzî’ye dair öne sürdükleri zendeka ve ilhâd iddiaları değerlendirilmiştir. İkinci başlıkta Riyâzî’nin mektubu içerik itibarıyla incelenerek mektupta ele alınan konuların Çivizâde’nin mizacı ile ne derece uyumlu olduğu hususu tartışılmıştır. Makalenin “ek” kısmında ise mektubun metni bulunmaktadır.

Letters written to Ottoman statesmen have always been considered important in various aspects. Political/social issues such as the friendly relations established by important statesmen with their interlocutors, monetary foundations, zendeka and ilhad events are also reflected in these letters. This study is about a letter sent to Çivizāde Muhyiddin Mehmed Efendi by a 16th century lieutenant, whose real name was Mehmed/Mehemmed, and who was known as Riyazi-i Uskubi and Memi Shāh. The letter written from Memi Shāh to Çivizāde is in a mecmua of Manisa Provincial Public Library manuscripts collection and it is not in the library catalog. The article consists of two parts, except the introduction and the appendix where the text of the letter is included. In the first part, the possible identity of the Memi Sah who wrote the letter was discussed and it was concluded that this was Riyazi-i Uskubi, who was first the muid and then the mulazım of Celalzade in Sahn-ı Seman. A general portrait of the poet was described according to the primary sources related to Riyazi-i Uskubi, and the zendeka (heresy) and ilhad (refusing and leaving Islam)  claims of the mentioned tezkires regarding Riyazi were evaluated in the same part. In the second part, the letter of Riyazi was examined in terms of its content and it was discussed how the topics covered in the letter were compatible with Çivizāde’s temperament. The text of the letter is given in the appendix.