Ankara Türkülerinde Psikolojik Motifler: Nitel Bir İçerik Analizi
Psychological Motifs in Ankara Folk Songs: A Qualitative Content Analysis
Yazar: Ulu, Fatma
Dergi: Dini Araştırmalar No. 70. Ankara Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Türkü,Psikolojik Motifler,Ankara,Ankara Türküleri,İçerik Analizi ; Folk Song,Psychological Motifs,Ankara,Ankara Folk Songs,Content Analysis

Türküler, aşk ve ayrılık gibi yoğun duygusal deneyimlerin yanı sıra sabır, tevekkül, dua ve ritüel ‎davranışlar aracılığıyla bireyin psikolojik ve manevi başa çıkma mekanizmalarını da ifade ‎etmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, Kültür ve Turizm Bakanlığı repertuvarında yer ‎alan Ankara yöresi türkülerindeki psikolojik ve manevi motifleri nitel içerik analizi ‎yöntemiyle sistematik biçimde incelemek ve bu motiflerin bireysel ile toplumsal düzeyde ‎taşıdığı anlamları ortaya koymaktır. ‎Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden etnografik araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2025 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sayfasında yer alan Ankara Türküleri oluşturmaktadır. Bu kapsamda Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında yer alan ve yöresel olarak “Ankara Türküleri” olarak tanımlanmış olan 22 türkü psikolojik motifler açısından incelenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında, araştırmanın amacına uygun olarak, hangi türkülerin araştırmaya dahil edilip edilmeyeceği ile ilgili yapılan değerlendirmelerde, yerel olarak çok sayıda türkünün ifade edildiği ve kullanıldığı görülmüştür. Ancak bu türkülerde, yaygınlık, tanınmışlık ve birer kültürel miras örneğini yansıtmaları bakımından sınırlama yapılmış olup, bu sınırlama Kültür ve Turizm Bakanlığı sayfası ile sınırlandırılmıştır. Bu sayfada yer alan ve Ankara özelindeki bütün türküler araştırmaya dahil edilmiş olup, türkülerdeki psikolojik motifler belirlenmiştir. Araştırmada türkülerin incelenmesinde nitel veri analiz yöntemlerinden etnografik araştırma desenine bağlı olarak doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada kültür ve Turizm Bakanlığının sayfasında yer alan Ankara Türküleri olarak tanımlanan 22 türkünün, türkülerde geçen psikolojik motifler bağlamında incelenmesi yapılmıştır. Bu kapsamda türkülerde 13 farklı kodlamanın, türkülerde geçen ifadelerle eşleştirilerek 109 kodlama yapılmıştır. Bu temalar içerisinde yapılan kodlamaların Sabır, Vazgeçmeme, Hasret / Kavuşma ‎İsteği, Bağlanma ve Aşk, Vatan-Millet Sevgisi, Güzel-Çirkin, Yalvarma, Ayrılık, Pişmanlık, Acıma, Kadere Teslim Olma, Üzüntü ve Sitem şeklinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca türkülerde birden fazla psikolojik motife yer verildiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, Ankara türkülerinin yalnızca bir müzik türü değil, aynı zamanda bireylerin duygusal ifadelerini düzenledikleri, manevi destek buldukları, toplumsal kimliklerini anlamlandırdıkları ve kültürel belleklerini taşıdıkları önemli metinler olduğunu göstermektedir.

Folk songs express not only intense emotional experiences such as love and separation but also the psychological and spiritual coping mechanisms of individuals through concepts like patience, reliance, prayer, and ritualistic behaviors. The primary aim of this research is to systematically analyze the psychological and spiritual motifs in the folk songs of the Ankara region, included in the repertoire of the Ministry of Culture and Tourism, using qualitative content analysis. This study explores the meanings these motifs carry at both the individual and societal levels.The study employs an ethnographic research design, one of the qualitative research methods. The research group consists of the Ankara folk songs featured on the Ministry of Culture and Tourism's website in 2025. In this context, 22 folk songs that are locally defined as "Ankara Folk Songs" on the website of the Ankara Provincial Directorate of Culture and Tourism were analyzed in terms of their psychological motifs. In the process of data collection, several folk songs were considered based on the research’s objectives. It was noted that a large number of local folk songs were frequently mentioned and used, however, the selection was limited based on their prominence, recognition, and representation as examples of cultural heritage. The limitation was confined to those folk songs listed on the Ministry of Culture and Tourism's website. All the folk songs listed on the website, specifically related to Ankara, were included in the research, and the psychological motifs in these songs were identified. For the analysis of the folk songs, the document analysis technique, in line with the ethnographic research design, was utilized. The study analyzed 22 folk songs, as defined by the Ministry of Culture and Tourism, in the context of the psychological motifs present in the lyrics. A total of 13 distinct codes were identified, and 109 instances of these codes were applied to the folk songs. These themes included Patience, Persistence, Longing/Desire for Reunion, Attachment and Love, Love for the Homeland/Nation, Beauty/Ugliness, Pleading, Separation, Regret, Pity, Surrendering to Fate, Sorrow, and Reproach. It was also found that many folk songs contained multiple psychological motifs. The findings suggest that Ankara folk songs are not only a genre of music but also significant texts where individuals express their emotions, seek spiritual support, understand their social identities, and carry their cultural memory.