İSLAMİYETTEN ÖNCE GÖKTÜRKLER DÖNEMİNDEKİ TÜRK SANATININ İSLAMİYETTEN SONRAKİ DÖNEMLERE ETKİSİ
İSLAMİYETTEN ÖNCE GÖKTÜRKLER DÖNEMİNDEKİ TÜRK SANATININ İSLAMİYETTEN SONRAKİ DÖNEMLERE ETKİSİ
Yazar: Aydemir, Büşra
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 6, 2019
Anahtar kelimeler: İslam Sanatı,Türk İslam Sanatı,Türk Sanatı,Göktürkler,Göktürk Sanatı

Türklerde sanatın daima mevcut olduğu ve değişikcoğrafyalarda izlerine rastlandığı bilinmektedir. Resim, heykel, mimarlık, v.s.sanat dallarının Türklerin yaşadıkları devirlere, yerlere, içinde bulunduklarıdurumlara, tercih ettikleri siyasi görüşlere, bağlı oldukları dinlere göredeğişerek günümüze kadar geldikleri görülmektedir. Türk sanatının tarihi süreçiçerisinde İslamiyetten önce, İslamiyetten sonra ve Anadolu’da incelenmek üzeredönemlere ayrıldığı bilinmektedir. Bu bağlamda İslam sanatı; Müslümantoplumların bağlı olduğu Kur’an’ın ve İslam’ın getirdiği ilkeler içerisindeortaya çıkardıkları sanat olarak düşünülmektedir. İslam sanatı içerisinde Türksanatının ise toplumların İslamiyeti kabulünden sonra oldukça zengin vedonanımlı bir yapıya, yeni alanlara kavuştuğu düşünülmektedir. Her dönemin kendindenbir sonraki dönemi etkilemekte ve o dönemden izler taşıdığı düşünülmektedir.İslamiyetten önce ilk sanat kalıntılarının M.Ö. 318 yılında Hunlar devrindeortaya çıktığı söylenmektedir. Hunlar devrinden sonra Göktürkler devri veUygurlar devri izlediği bilinmektedir. Son yıllarda yerleşik kent kültürünesahip olan toplumların sanat eserleri ön plana çıkarılarak yarı göçebe, atlıbozkır kültürüne sahip olan Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar dönemine yeterinceehemmiyet gösterilmediği söylenmektedir. Sanatı sadece yerleşik düzeniçerisinde belli sınıflara ve toplumsal ayrımlara tabi tutmak görüşünün artıkkabul görmediği ileri sürülmektedir. İslamiyetten önceki dönemin, İslamiyettensonraki dönemi büyük ölçüde etkilediği göz ardı edilmektedir. Ayrıca İslamiyettenönceki dönemlere ait kalıntılar üzerinde çok az durulduğu düşünülmektedir.Buçalışmada ; İslamiyetten önce Göktürkler’deki Türk sanatının, İslamiyettensonraki döneme olan etkileri incelenmektedir. Göktürkler’in İslamiyetten önce ortayaçıkardıkları yazılı ve plastik sanatlara öncülük eden argümanları ileİslamiyetten sonraki dönemleri gelişim açısından her alanda etkilediği düşünülmektedir.İlk şehirleşmenin, heykelin, anıtsal mimarinin ve ilk yazılı kaynaklarınGöktürkler döneminde ortaya çıktığı bilinmektedir. İslami döneme en büyüketkisinin balballar olduğu ve bu argümanlardan yüzyıllar boyu esinlenildiği gözönünde bulundurularak Göktürkler dönemindeki Türk sanatının önemini ortayaçıkarmak amacı güdülmüştür.

Türklerde sanatın daima mevcut olduğu ve değişikcoğrafyalarda izlerine rastlandığı bilinmektedir. Resim, heykel, mimarlık, v.s.sanat dallarının Türklerin yaşadıkları devirlere, yerlere, içinde bulunduklarıdurumlara, tercih ettikleri siyasi görüşlere, bağlı oldukları dinlere göredeğişerek günümüze kadar geldikleri görülmektedir. Türk sanatının tarihi süreçiçerisinde İslamiyetten önce, İslamiyetten sonra ve Anadolu’da incelenmek üzeredönemlere ayrıldığı bilinmektedir. Bu bağlamda İslam sanatı; Müslümantoplumların bağlı olduğu Kur’an’ın ve İslam’ın getirdiği ilkeler içerisindeortaya çıkardıkları sanat olarak düşünülmektedir. İslam sanatı içerisinde Türksanatının ise toplumların İslamiyeti kabulünden sonra oldukça zengin vedonanımlı bir yapıya, yeni alanlara kavuştuğu düşünülmektedir. Her dönemin kendindenbir sonraki dönemi etkilemekte ve o dönemden izler taşıdığı düşünülmektedir.İslamiyetten önce ilk sanat kalıntılarının M.Ö. 318 yılında Hunlar devrindeortaya çıktığı söylenmektedir. Hunlar devrinden sonra Göktürkler devri veUygurlar devri izlediği bilinmektedir. Son yıllarda yerleşik kent kültürünesahip olan toplumların sanat eserleri ön plana çıkarılarak yarı göçebe, atlıbozkır kültürüne sahip olan Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar dönemine yeterinceehemmiyet gösterilmediği söylenmektedir. Sanatı sadece yerleşik düzeniçerisinde belli sınıflara ve toplumsal ayrımlara tabi tutmak görüşünün artıkkabul görmediği ileri sürülmektedir. İslamiyetten önceki dönemin, İslamiyettensonraki dönemi büyük ölçüde etkilediği göz ardı edilmektedir. Ayrıca İslamiyettenönceki dönemlere ait kalıntılar üzerinde çok az durulduğu düşünülmektedir.Buçalışmada ; İslamiyetten önce Göktürkler’deki Türk sanatının, İslamiyettensonraki döneme olan etkileri incelenmektedir. Göktürkler’in İslamiyetten önce ortayaçıkardıkları yazılı ve plastik sanatlara öncülük eden argümanları ileİslamiyetten sonraki dönemleri gelişim açısından her alanda etkilediği düşünülmektedir.İlk şehirleşmenin, heykelin, anıtsal mimarinin ve ilk yazılı kaynaklarınGöktürkler döneminde ortaya çıktığı bilinmektedir. İslami döneme en büyüketkisinin balballar olduğu ve bu argümanlardan yüzyıllar boyu esinlenildiği gözönünde bulundurularak Göktürkler dönemindeki Türk sanatının önemini ortayaçıkarmak amacı güdülmüştür.