İlkokul Türkçe Kitaplarındaki Metinlerin Okunabilirlik ve Okuduğunu Anlama Bağlamında Özel Öğrenme Güçlüğü Açısından İncelenmesi
Examination Of Texts In Primary School Turkish Books In Terms Of Readability And Reading Comprehension In Terms Of Specific Learning Disability
Yazar: Yılmaz, Engin
Dergi: Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, Vol. 16 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Other Fields of Education (Other) ; Alan Eğitimleri (Diğer) ; Okunabilirlik,Okuduğunu anlama,Özel öğrenme güçlüğü,Doküman analizi. ; Readability,Reading comprehension,Specific learning disability,Document analysis

Özel Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG), herhangi bir zihinsel yetersizlik ve/veya sağlık problemi olmamasına rağmen bireyin özellikle okuma becerilerinde göstermiş olduğu yetersizliği ifade eden nörogelişimsel bir bozukluktur. Okuma becerisinde bireyin harfleri, heceleri, cümleleri mekanik olarak seslendirilmesi gerektiğinin yeterli olduğu düşünülse de; erken okuryazarlık, ilk okuma ve yazma, akıcı okuma ve okuduğunu anlama, dinlediğini anlama, kelime dağarcığı, algı ve bellek bileşenlerine sahip olması ya da bu bileşenleri yapabilir olması da gerekmektedir. Ayrıca metinlerin de okunabilirlik bileşenine uygun olması gerekmektedir. ÖÖG olan öğrenciler için hazırlanan metinlerin bu bileşenleri de geliştirici nitelikte olması ve öğrencinin performansına uygun olması gerekmektedir. Bu araştırmanın amacı; ilkokul 1. 2. 3. ve 4. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin Ateşman, Bezirci ve Yılmaz ile ARI-Otomatik Okunabilirlik İndeksi ile metinlerin okuduğunu anlama stratejilerine uygunluğu değerlendirme formuna göre incelenip analiz edilmesidir. Bu doğrultuda 79 metin değerlendirilmiştir. Bu araştırmada doküman analizi yapılarak betimsel nitelikte bir tarama gerçekleştirilmiştir. Metinlerin “kolay” okunabilirlik düzeyine sahip olduğu, fakat öğrencilerin sınıf ve yaş düzeylerinin üzerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca okuduğunu anlama stratejilerine uygunluk düzeylerinin ortalaması da %76 olarak hesaplanmıştır. Araştırma kapsamında değerlendirilen metinlerin tipik gelişim gösteren öğrencilerin dahi yaş ve sınıf seviyesinin üzerinde olduğu; kaldı ki bu durum okumada güçlük çeken ÖÖG olan öğrencilerin güçlük yaşayabileceğini göstermektedir. ÖÖG olan öğrenciler için hazırlanacak metinlerin okunabilirlik değerlerinin ve okuduğunu anlama stratejilerinin öğretimine uygunluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. Değerlendirme çalışmaları alanyazın ile tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.

Specific Learning Disability (SLD) is a neurodevelopmental disorder that refers to the prolongation an individual demonstrates in reading, particularly despite experiencing any intellectual disability and/or health problem. While structuring, mechanically vocalizing sentences, and phrases are considered sufficient for reading skills, early literacy, initial reading and writing, fluent reading and reading comprehension, listening comprehension, vocabulary knowledge, perception, and memory retention are also required. Furthermore, the text must meet the readability criteria. Texts provided for funding for SLD must possess qualitative characteristics and be appropriate for student performance. This learning objective is to examine and analyze texts in 1st, 2nd, 3rd, and 4th grade Turkish textbooks using the Ateşman, Bezirci and Yılmaz evaluation formulas, along with the ARI-Automatic Readability Index and reading comprehension analysis. 79 texts were evaluated for this purpose. In this study, a descriptive structural analysis was conducted. The texts were found to have an "easy" readability level, consistently exceeding grades and age ranges. Furthermore, the observed calculation methods were calculated at 76%. The text evaluated within the scope of the study was at the typical developmental age and grade level, indicating that the remainder may be at a reading level for those with SLD. The readability values and the teaching of readability comprehension methods for texts prepared for those with SLD should also be considered. Evaluation studies were discussed with the relevant literature, and recommendations were presented.