hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
‘KIRANTA’ KELİMESİNİN KÖKENİNE DAİR
‘KIRANTA’ KELİMESİNİN KÖKENİNE DAİR
Yazar: Güzel, Ferdi
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; +AntA,etimoloji,kıranta

Kıranta kelimesi bilim adamlarının büyük bir çoğunluğuna göre İtalyanca quaranta “kırk” kelimesinden gelmektedir. Kelimenin yabancı kökenli olduğu hakkındaki görüşün temelinde “anta” unsurunun mevcut bilgiler ile Türkçede açıklanamayışı yatmaktadır. Kelime bu sebeple yabancı bir kaynağa bağlanmış fakat İtalyanca bir sayı adının nasıl olup da Türkçede “saçı, sakalı ağarmaya başlamış, orta yaşlı adam” anlamını kazandığı açıklanamamıştır. Kelime, kır kökünden benzerlik, küçültme işlevi taşıyan +AntA birleşik eki ile türemiştir. Türkiye Türkçesi yazı dilinde bulunmayan, Türkiye Türkçesi ağızlarında birkaç kelime türetmiş olan +AntA eki; yakınlık, benzerlik, genişletme, küçültme işlevi taşıyan +Aŋ (+An) eki ile küçültme eki +tA’nın birleşmesiyle oluşmuştur. Türkiye Türkçesi ağızlarında kır kökünden türemiş, kıranta ile aynı anlamı taşıyan ġırmansı, gırcıman gibi kelimelerin de bulunması, az da olsa +AntA eki ile türemiş başka kelimelerin de mevcut olması kelimenin Türkçe olduğunu gösteren önemli delillerdir.

Kıranta kelimesi bilim adamlarının büyük bir çoğunluğuna göre İtalyanca quaranta “kırk” kelimesinden gelmektedir. Kelimenin yabancı kökenli olduğu hakkındaki görüşün temelinde “anta” unsurunun mevcut bilgiler ile Türkçede açıklanamayışı yatmaktadır. Kelime bu sebeple yabancı bir kaynağa bağlanmış fakat İtalyanca bir sayı adının nasıl olup da Türkçede “saçı, sakalı ağarmaya başlamış, orta yaşlı adam” anlamını kazandığı açıklanamamıştır. Kelime, kır kökünden benzerlik, küçültme işlevi taşıyan +AntA birleşik eki ile türemiştir. Türkiye Türkçesi yazı dilinde bulunmayan, Türkiye Türkçesi ağızlarında birkaç kelime türetmiş olan +AntA eki; yakınlık, benzerlik, genişletme, küçültme işlevi taşıyan +Aŋ (+An) eki ile küçültme eki +tA’nın birleşmesiyle oluşmuştur. Türkiye Türkçesi ağızlarında kır kökünden türemiş, kıranta ile aynı anlamı taşıyan ġırmansı, gırcıman gibi kelimelerin de bulunması, az da olsa +AntA eki ile türemiş başka kelimelerin de mevcut olması kelimenin Türkçe olduğunu gösteren önemli delillerdir.
BİLEŞİK SÖZCÜKLERİN YAZIMINDA BİLİMSEL ÖLÇÜTLER SORUNU VE BİR ÇÖZÜM ÖNERİSİ
BİLEŞİK SÖZCÜKLERİN YAZIMINDA BİLİMSEL ÖLÇÜTLER SORUNU VE BİR ÇÖZÜM ÖNERİSİ
Yazar: Sebzecioğlu, Turgay
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türkçe,bileşik sözcük,dilbilgisel ölçüt

Bu çalışmada, Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu’nda (2012) bileşiklerin yazımı için ortaya konan kurallar sorgulanmış ve bunların gerekçeleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Ardından, yalnızca dilin söz varlığında bulunan değil dilde gelecekte ortaya çıkacak potansiyel bileşikleri de içine alan kapsayıcı ve sınanabilir ölçütlerin ortaya konması gerektiği üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, doğası gereği her zaman tartışmalı olan anlambilimsel ölçütlere dayalı açıklamalar (“anlam değişimi”, “anlam kaybı” vb.) yerine, sınanabilir olma niteliği daha yüksek olan dilbilgisel ölçütler üzerinde durulması gerektiği savlanmıştır. Bu temel üzerinde bazı dilbilgisel ölçütlerin sunumu yapılmış ve bunların ne oranda açıklayıcı ve kanıtlanabilir olduğuna ilişkin bir değerlendirme yapılmıştır. Söz konusu amaçlar doğrultusunda, sırasıyla; bileşik sözcüğün tanımı, bileşik sözcüğü oluşturan yapılar üzerinde durulduktan sonra Yazım Kılavuzu’nda bileşiklerin yazımı ile ortaya konan ölçütler üzerinde eleştirel bir değerlendirme yapılmış, ardından bileşiklerin yazımında daha az tartışmalı kurallar ortaya çıkaracağını varsaydığımız dilbilgisel kodlamalar, örnekler üzerinden ele alınmıştır. Sonuç bölümünde, bileşik sözcüklerin yazımı ile ilgili Yazım Kılavuzu’nda ve alanyazında ortaya konan açıklama ve görüşleri de göz önünde bulundurarak öneri niteliğinde bazı çıkarımlara ve bir çözüm önerisine yer verilmiştir.

Bu çalışmada, Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu’nda (2012) bileşiklerin yazımı için ortaya konan kurallar sorgulanmış ve bunların gerekçeleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Ardından, yalnızca dilin söz varlığında bulunan değil dilde gelecekte ortaya çıkacak potansiyel bileşikleri de içine alan kapsayıcı ve sınanabilir ölçütlerin ortaya konması gerektiği üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, doğası gereği her zaman tartışmalı olan anlambilimsel ölçütlere dayalı açıklamalar (“anlam değişimi”, “anlam kaybı” vb.) yerine, sınanabilir olma niteliği daha yüksek olan dilbilgisel ölçütler üzerinde durulması gerektiği savlanmıştır. Bu temel üzerinde bazı dilbilgisel ölçütlerin sunumu yapılmış ve bunların ne oranda açıklayıcı ve kanıtlanabilir olduğuna ilişkin bir değerlendirme yapılmıştır. Söz konusu amaçlar doğrultusunda, sırasıyla; bileşik sözcüğün tanımı, bileşik sözcüğü oluşturan yapılar üzerinde durulduktan sonra Yazım Kılavuzu’nda bileşiklerin yazımı ile ortaya konan ölçütler üzerinde eleştirel bir değerlendirme yapılmış, ardından bileşiklerin yazımında daha az tartışmalı kurallar ortaya çıkaracağını varsaydığımız dilbilgisel kodlamalar, örnekler üzerinden ele alınmıştır. Sonuç bölümünde, bileşik sözcüklerin yazımı ile ilgili Yazım Kılavuzu’nda ve alanyazında ortaya konan açıklama ve görüşleri de göz önünde bulundurarak öneri niteliğinde bazı çıkarımlara ve bir çözüm önerisine yer verilmiştir.
BAŞKA DİLDE YAŞAMAK: ARAP DİLİNDE YAŞAYAN TÜRKÇE KELİME VE YAPILAR
BAŞKA DİLDE YAŞAMAK: ARAP DİLİNDE YAŞAYAN TÜRKÇE KELİME VE YAPILAR
Yazar: Polat, İbrahim Ethem
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; türkçe kelimeler,türkçe ekler,arap dili ve edebiyatı

Tarihî ilmî ve edebî birlikteliğimizin bin yılı aşkın bir süredir devam ettiği Arap halkları ve Arapça, karşılıklı etkileşimler sonucu her iki millet Türkler ve Araplar arasında kültürel etkileşim kanalıyla kelime değişimlerine neden olmuş ve her iki dilde de karşılıklı alışveriş gerçekleşmiştir. Özellikle Osmanlı Türkçesinde gerek doğrudan alınarak gerekse Türkçeleştirilerek pek çok Arapça kelimenin günümüz Türkçesinde kullanımına devam edilmektedir. Arap dilinde de pek çok Türkçe kelime, deyim ve yapılar, geçmişte bölgede yoğun Türk varlığının sözlü ve Arapça yazan pek çok Türk âliminin yazılı aktarımlarıyla Arap kültüründe ve dilinde yerleşik hal almıştır. Arap dilinde gerek halk dili olarak adlandırdığımız Ammice, gerekse standart Arapça olarak adlandırdığımız Fusha ile yazılı edebî eserlerde pek çok Türkçe kelime ve yapı günümüzde de yaşamaya devam etmektedir. Bu makalede bu konuyla ilgili daha önce ele alınan çalışmaların ışığında yeni bir değerlendirme ile Arap dilinde yaşayan Türkçe ele alınmıştır.

Tarihî ilmî ve edebî birlikteliğimizin bin yılı aşkın bir süredir devam ettiği Arap halkları ve Arapça, karşılıklı etkileşimler sonucu her iki millet Türkler ve Araplar arasında kültürel etkileşim kanalıyla kelime değişimlerine neden olmuş ve her iki dilde de karşılıklı alışveriş gerçekleşmiştir. Özellikle Osmanlı Türkçesinde gerek doğrudan alınarak gerekse Türkçeleştirilerek pek çok Arapça kelimenin günümüz Türkçesinde kullanımına devam edilmektedir. Arap dilinde de pek çok Türkçe kelime, deyim ve yapılar, geçmişte bölgede yoğun Türk varlığının sözlü ve Arapça yazan pek çok Türk âliminin yazılı aktarımlarıyla Arap kültüründe ve dilinde yerleşik hal almıştır. Arap dilinde gerek halk dili olarak adlandırdığımız Ammice, gerekse standart Arapça olarak adlandırdığımız Fusha ile yazılı edebî eserlerde pek çok Türkçe kelime ve yapı günümüzde de yaşamaya devam etmektedir. Bu makalede bu konuyla ilgili daha önce ele alınan çalışmaların ışığında yeni bir değerlendirme ile Arap dilinde yaşayan Türkçe ele alınmıştır.
GERDEK SÖZÜ ÜZERİNE
GERDEK SÖZÜ ÜZERİNE
Yazar: Özşahin, Murat
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; gerdek,farsça,moğolca

Türk halk kültüründe doğum, düğün ve ölüm merasimleri süresince uygulanan pek çok gelenek bulunmaktadır. Bu geleneklerin kimisi günümüzde zamanın şartlarına uymasa da, adları Türkçenin söz varlığında yaşamaya devam etmektedir. Doğum, düğün ve ölüm kültürün bir parçası olduklarına göre bu merasimler esnasındaki uygulamalar da, genel olarak bulundukları kültürün dili ile adlandırılır. Kültürel etkileşimlere bağlı olarak yeni kavramlar ve adlandırmalar da zaman içerisinde görülebilir. Elbette dinî değişimler de kültürün güçlü bir halkası olarak kültürel uygulamaların en canlı şekilde görüldüğü doğum, düğün ve ölüm merasimlerinde karşımıza çıkacaktır ve bu değişime bağlı olarak alıntı sözlerin de dile nüfuz ettiği görülecektir. Bir kültür bilgisini taşıyan gerdek sözü de bu bağlamda ele alınmıştır. Bu açıdan daha önceki araştırmacılar tarafından Türkçedeki Farsça alıntı bir söz olarak değerlendirilen gerdek sözünün kaynağı Farsça gerd sözüne bağlanmaktadır. Ancak kelimenin Farsça kaynaklı değil; Moğolca ger “çadır, ev” bilgisi üzerinden şekillendiği düşünüldüğünde gerdek sözünün kökenini Moğolca olmalıdır. Nitekim yeni bir ocak kurmakla doğrudan ilgisi olan evlilik kurumunun sembolik ifadesi bu sözde gözlenmektedir.

Türk halk kültüründe doğum, düğün ve ölüm merasimleri süresince uygulanan pek çok gelenek bulunmaktadır. Bu geleneklerin kimisi günümüzde zamanın şartlarına uymasa da, adları Türkçenin söz varlığında yaşamaya devam etmektedir. Doğum, düğün ve ölüm kültürün bir parçası olduklarına göre bu merasimler esnasındaki uygulamalar da, genel olarak bulundukları kültürün dili ile adlandırılır. Kültürel etkileşimlere bağlı olarak yeni kavramlar ve adlandırmalar da zaman içerisinde görülebilir. Elbette dinî değişimler de kültürün güçlü bir halkası olarak kültürel uygulamaların en canlı şekilde görüldüğü doğum, düğün ve ölüm merasimlerinde karşımıza çıkacaktır ve bu değişime bağlı olarak alıntı sözlerin de dile nüfuz ettiği görülecektir. Bir kültür bilgisini taşıyan gerdek sözü de bu bağlamda ele alınmıştır. Bu açıdan daha önceki araştırmacılar tarafından Türkçedeki Farsça alıntı bir söz olarak değerlendirilen gerdek sözünün kaynağı Farsça gerd sözüne bağlanmaktadır. Ancak kelimenin Farsça kaynaklı değil; Moğolca ger “çadır, ev” bilgisi üzerinden şekillendiği düşünüldüğünde gerdek sözünün kökenini Moğolca olmalıdır. Nitekim yeni bir ocak kurmakla doğrudan ilgisi olan evlilik kurumunun sembolik ifadesi bu sözde gözlenmektedir.
IRAK ARAPÇASINA GİREN KUŞÇULUKLA İLGİLİ TÜRKÇE KELİMELER
IRAK ARAPÇASINA GİREN KUŞÇULUKLA İLGİLİ TÜRKÇE KELİMELER
Yazar: Karagözlü, Savaş
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; Türkçe-Arapça ilişkileri,Irak Arapçası,kuşçuluk

Türkçe ve Arapça arasındaki dil ilişkisi uzun bir geçmişe dayanmaktadır. İslam dinini kabul eden Türkler, Arapların yaşadıkları bölgelerde hâkimiyet sürdürmeye başlayınca aralarındaki ilişki daha da kuvvetlenmiştir. Bu ilişkinin sonuçlarından biri Türkçeye Arapça, Arapçaya da Türkçe kelimelerin girmesidir. Mısır, Irak ve Suriye başta olmak üzere hemen hemen bütün Arap toplumlarının dilinde Türkçe kelimeler kendine yer bulmuştur. Bu kelimeler çeşitli çalışmalara konu olmuştur. Irak Arapçası üzerine de çok sayıda çalışma mevcut olup genel olarak günlük hayatta kullanılan Türkçe kelimeler inceleme konusu olmuştur. Makalemizde, kuşçuluk özelinde Irak Arapçasına Türkçeden geçmiş kelimeler değerlendirilecektir

Türkçe ve Arapça arasındaki dil ilişkisi uzun bir geçmişe dayanmaktadır. İslam dinini kabul eden Türkler, Arapların yaşadıkları bölgelerde hâkimiyet sürdürmeye başlayınca aralarındaki ilişki daha da kuvvetlenmiştir. Bu ilişkinin sonuçlarından biri Türkçeye Arapça, Arapçaya da Türkçe kelimelerin girmesidir. Mısır, Irak ve Suriye başta olmak üzere hemen hemen bütün Arap toplumlarının dilinde Türkçe kelimeler kendine yer bulmuştur. Bu kelimeler çeşitli çalışmalara konu olmuştur. Irak Arapçası üzerine de çok sayıda çalışma mevcut olup genel olarak günlük hayatta kullanılan Türkçe kelimeler inceleme konusu olmuştur. Makalemizde, kuşçuluk özelinde Irak Arapçasına Türkçeden geçmiş kelimeler değerlendirilecektir
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TUT- FİİLİ İLE KURULMUŞ ANLATIM KALIPLARININ BİÇİM-SÖZDİZİMSEL VE KİPLİK ÖZELLİKLERİ
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TUT- FİİLİ İLE KURULMUŞ ANLATIM KALIPLARININ BİÇİM-SÖZDİZİMSEL VE KİPLİK ÖZELLİKLERİ
Yazar: Oturakçı Orbay, Nigâr
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2017
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; tut-,anlatım kalıbı,biçim-sözdizimi

Sözcüklerden sonra atasözleri, deyimler, ikilemeler, kalıp sözler gibi anlatım kalıpları da Türkiye Türkçesinin söz varlığını zenginleştiren kalıplaşmış dil birimleridir. Bu çalışmada, Eski Türkçeden bu yana her yeni devirde anlamına başka anlamlar katan bir başka ifadeyle çok anlamlı bir kullanım içinde olan tut- fiilinin oluşturduğu anlatım kalıpları incelenmiştir. Çalışma, tut- fiilli anlatım kalıplarının biçim-sözdizimsel özellikleri ile kiplik özelliklerinin incelendiği iki bölümden oluşmuştur. Biçim-sözdizimsel incelemede, tut- fiilinin çekimli fiil olarak bildirme / tasarlama kipli tut- + cümle kuruluşlu anlatım kalıbının olduğu ve bu kalıpta tut- fiilinin belirli geçmiş zaman, belirsiz geçmiş zaman ve emir kipiyle çekimlendiği görülmüştür. Bu bölümde, ilgili fiilin herhangi bir kip sınırlandırmasının olmadığı anlatım kalıpları ile çekimsiz fiil olarak –°p, –ArAk ve –D°k fiilimsi ekli anlatım kalıpları da değerlendirilmiştir. Çalışmanın kiplik özelliklerinin üzerinde durulduğu ikinci bölümde tut- fiilli anlatım kalıplarının birer kiplik belirleyici öge olarak kiplik anlamlar taşıdığı görülmüş ve bu kullanımların varsayım, kesinlik, süreklilik, zorunluluk, beklenti / beklenmezlik, öfke veistek ifadeleri taşıdığı tespit edilmiştir.

Sözcüklerden sonra atasözleri, deyimler, ikilemeler, kalıp sözler gibi anlatım kalıpları da Türkiye Türkçesinin söz varlığını zenginleştiren kalıplaşmış dil birimleridir. Bu çalışmada, Eski Türkçeden bu yana her yeni devirde anlamına başka anlamlar katan bir başka ifadeyle çok anlamlı bir kullanım içinde olan tut- fiilinin oluşturduğu anlatım kalıpları incelenmiştir. Çalışma, tut- fiilli anlatım kalıplarının biçim-sözdizimsel özellikleri ile kiplik özelliklerinin incelendiği iki bölümden oluşmuştur. Biçim-sözdizimsel incelemede, tut- fiilinin çekimli fiil olarak bildirme / tasarlama kipli tut- + cümle kuruluşlu anlatım kalıbının olduğu ve bu kalıpta tut- fiilinin belirli geçmiş zaman, belirsiz geçmiş zaman ve emir kipiyle çekimlendiği görülmüştür. Bu bölümde, ilgili fiilin herhangi bir kip sınırlandırmasının olmadığı anlatım kalıpları ile çekimsiz fiil olarak –°p, –ArAk ve –D°k fiilimsi ekli anlatım kalıpları da değerlendirilmiştir. Çalışmanın kiplik özelliklerinin üzerinde durulduğu ikinci bölümde tut- fiilli anlatım kalıplarının birer kiplik belirleyici öge olarak kiplik anlamlar taşıdığı görülmüş ve bu kullanımların varsayım, kesinlik, süreklilik, zorunluluk, beklenti / beklenmezlik, öfke veistek ifadeleri taşıdığı tespit edilmiştir.
BALKAN DİLLERİNDEKİ VURGUSUZ ÜNLÜ (SCHWA), GAGAVUZCANIN ÜNLÜ SİSTEMİ VE BULGARCANIN ETKİSİ SORUNU
BALKAN DİLLERİNDEKİ VURGUSUZ ÜNLÜ (SCHWA), GAGAVUZCANIN ÜNLÜ SİSTEMİ VE BULGARCANIN ETKİSİ SORUNU
Yazar: Stachowski, Marek
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; balkan dilleri,vurgusuz ünlü,gagavuzca

Gagavuzların etnik kökeni ile ilgili sorunlar günümüze kadar hala yeteri derecede araştırılmamıştır. Bunun en büyük sebeplerinden biri Kıpçak unsurların Gagavuz halkının ve Gagavuzcanın oluşumundaki payının ne kadar olduğu konusundaki problemdir. Doerfer (1959: 261f.; 1965 birçok yerde) bu hususta tam ters yönde beyanlarda bulunurken bu sorunu sözlü örneklerle katkı sağlayarak açıklamaya çalışan ilk araştırmacı Kowalski (1933) olmuştur.

Gagavuzların etnik kökeni ile ilgili sorunlar günümüze kadar hala yeteri derecede araştırılmamıştır. Bunun en büyük sebeplerinden biri Kıpçak unsurların Gagavuz halkının ve Gagavuzcanın oluşumundaki payının ne kadar olduğu konusundaki problemdir. Doerfer (1959: 261f.; 1965 birçok yerde) bu hususta tam ters yönde beyanlarda bulunurken bu sorunu sözlü örneklerle katkı sağlayarak açıklamaya çalışan ilk araştırmacı Kowalski (1933) olmuştur.
TÜRK LEHÇELERİNDE GRAMATİKAL FONKSİYONUN İFADELENME YÖNTEMLERİ
TÜRK LEHÇELERİNDE GRAMATİKAL FONKSİYONUN İFADELENME YÖNTEMLERİ
Yazar: Şçerbak, A. M.
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRK LEHÇELERİ,GRAMATİKAL FONKSİYON,DİLBİLİM

Türk lehçelerindeki gramatikal şekil kavramı geleneksel gramatikal şekil ile ilgili bilinenlerden biraz farklıdır ve genellikle ekleşme (~aglütinasyon) kavramı ile ilişkilendirilmektedir. Ekleşme, kelimenin morfolojik yapısıyla ilgili özel bir yöntemdir. Çekimli dillerin gramatikal yöntemleri ile ekleşmenin esası ve özgünlüğü her zaman aynı açıdan incelenmez. Bu sebepten ekleşme olgusunun tek ve genel kabul görmüş bir tanımı yoktur. Ayrıca çekimli ve ekleşme göstergesi olan eklenti arasındaki farklılıkların tam olarak bir tanımı da mevcut değildir.

Türk lehçelerindeki gramatikal şekil kavramı geleneksel gramatikal şekil ile ilgili bilinenlerden biraz farklıdır ve genellikle ekleşme (~aglütinasyon) kavramı ile ilişkilendirilmektedir. Ekleşme, kelimenin morfolojik yapısıyla ilgili özel bir yöntemdir. Çekimli dillerin gramatikal yöntemleri ile ekleşmenin esası ve özgünlüğü her zaman aynı açıdan incelenmez. Bu sebepten ekleşme olgusunun tek ve genel kabul görmüş bir tanımı yoktur. Ayrıca çekimli ve ekleşme göstergesi olan eklenti arasındaki farklılıkların tam olarak bir tanımı da mevcut değildir.
HOCA DEHHÂNÎ DİVANI ÜZERİNE
HOCA DEHHÂNÎ DİVANI ÜZERİNE
Yazar: Yavuz, Orhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; HOCA DEHHÂNÎ DİVANI,kitap,inceleme

Türk dili ve edebiyatı tarihi için kıymetli bir metin olan Hoca Dehhânî Divanı’nın bulunduğunu yaklaşık iki sene kadar önce haber almıştık. Divan üzerine bilim adamları tarafından yapılacak yayımı sabırsızlıkla beklerken hocam Prof. Dr. Kemal YAVUZ tarafından, yapılan yayının bir nüshası da bana ulaştırıldı (Hoca Dehhânî Divanı, TÜBA Yayınları, Ankara, 2017). Aslı Medine Ârif Hikmet Bey Kütüphanesinde bulunan eser üzerine yapılan araştırma ve incelemeleri hiç soluk almadan okuduk.

Türk dili ve edebiyatı tarihi için kıymetli bir metin olan Hoca Dehhânî Divanı’nın bulunduğunu yaklaşık iki sene kadar önce haber almıştık. Divan üzerine bilim adamları tarafından yapılacak yayımı sabırsızlıkla beklerken hocam Prof. Dr. Kemal YAVUZ tarafından, yapılan yayının bir nüshası da bana ulaştırıldı (Hoca Dehhânî Divanı, TÜBA Yayınları, Ankara, 2017). Aslı Medine Ârif Hikmet Bey Kütüphanesinde bulunan eser üzerine yapılan araştırma ve incelemeleri hiç soluk almadan okuduk.
TÜRKMEN TÜRKÇESİNİN SÖZ DİZİMİ
TÜRKMEN TÜRKÇESİNİN SÖZ DİZİMİ
Yazar: Beşen Delice, Tuna
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRKMEN TÜRKÇESİNİN SÖZ DİZİMİ,KİTAP,İNCELEME

Çağdaş Türk lehçeleri alanında hazırlanan dil çalışmalarının sayısı günden güne artmaktadır. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda bir lehçenin genel gramerinin değil, gramerin alt başlıklarından birinin ele alınarak daha ayrıntılı incelemeler yapıldığı görülmektedir. Bu tip eserlerde hem kaynak lehçenin diliyle yazılmış gramerlerde konuların nasıl ele alındığı belirtilmek suretiyle çalışmaların yöntemleri karşılaştırılabilmekte hem de çok sayıda örnek verilerek çalışmanın anlaşılabilirliği artırılmaktadır.

Çağdaş Türk lehçeleri alanında hazırlanan dil çalışmalarının sayısı günden güne artmaktadır. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda bir lehçenin genel gramerinin değil, gramerin alt başlıklarından birinin ele alınarak daha ayrıntılı incelemeler yapıldığı görülmektedir. Bu tip eserlerde hem kaynak lehçenin diliyle yazılmış gramerlerde konuların nasıl ele alındığı belirtilmek suretiyle çalışmaların yöntemleri karşılaştırılabilmekte hem de çok sayıda örnek verilerek çalışmanın anlaşılabilirliği artırılmaktadır.
MODALITY IN THE TURKIC LANGUAGES: FORM AND MEANING FROM A HISTORICAL AND COMPARATIVE PERSPECTIVE
MODALITY IN THE TURKIC LANGUAGES: FORM AND MEANING FROM A HISTORICAL AND COMPARATIVE PERSPECTIVE
Yazar: Üzüm, Melike
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; MODALITY IN THE TURKIC LANGUAGES: FORM AND MEANING FROM A HISTORICAL AND COMPARATIVE PERSPECTIVE,KİTAP,İNCELEME

Kiplik, dilbilimde görünüşün ve zamanın kapsamadığı unsurların toplandığı bir çöp kutusu olarak görülmektedir. Genel olarak konuşucunun önermeye karşı yaklaşımı ve kendisiyle ilişkilendirdiği ifadeler olarak tanımlanabilen kiplik, literatürde farklı bakış açılarıyla (bilişsel, pragmatik, karşılaştırmalı, tarihsel vb.) incelenmiştir. Literatürde kesin sınırlarla sınıflandırılamayan kategorinin temelleri, dil felsefesinde açıklanan olasılık ve zorunluluğa dayanmaktadır (Auwera, Plungian 1998: 86). Olasılık ve zorunluluk temelinde kiplik kategorisi yaygın olarak devinim (dynamic), yükümlülük (deontik) ve epistemik olmak üzere üç ana başlık altında değerlendirilmektedir. Yükümlülük kipliği işlerin durumunun (state of affairs) ahlaki kabul edilebilirliği, istenirliği, gerekliliği veya zorunluluğu ile ilgiliyken dinamik kiplik konuşura bir kapasite yükler ya da işlerin durumunda kılıcının katılımına ihtiyaç duyar. Kılıcı, çoğunlukla canlıdır, fakat cansız da olabilir (Nuyts 2001: 25). Epistemik kiplik ise, konuşurun önerme hakkındaki inanç, bilgi ve gerçekle ilişkili olarak ürettiği ifadeye kattığı yorumdur.

Kiplik, dilbilimde görünüşün ve zamanın kapsamadığı unsurların toplandığı bir çöp kutusu olarak görülmektedir. Genel olarak konuşucunun önermeye karşı yaklaşımı ve kendisiyle ilişkilendirdiği ifadeler olarak tanımlanabilen kiplik, literatürde farklı bakış açılarıyla (bilişsel, pragmatik, karşılaştırmalı, tarihsel vb.) incelenmiştir. Literatürde kesin sınırlarla sınıflandırılamayan kategorinin temelleri, dil felsefesinde açıklanan olasılık ve zorunluluğa dayanmaktadır (Auwera, Plungian 1998: 86). Olasılık ve zorunluluk temelinde kiplik kategorisi yaygın olarak devinim (dynamic), yükümlülük (deontik) ve epistemik olmak üzere üç ana başlık altında değerlendirilmektedir. Yükümlülük kipliği işlerin durumunun (state of affairs) ahlaki kabul edilebilirliği, istenirliği, gerekliliği veya zorunluluğu ile ilgiliyken dinamik kiplik konuşura bir kapasite yükler ya da işlerin durumunda kılıcının katılımına ihtiyaç duyar. Kılıcı, çoğunlukla canlıdır, fakat cansız da olabilir (Nuyts 2001: 25). Epistemik kiplik ise, konuşurun önerme hakkındaki inanç, bilgi ve gerçekle ilişkili olarak ürettiği ifadeye kattığı yorumdur.
TÜRKMEN TÜRKÇESİ GRAMERİ (SES ve ŞEKİL BİLGİSİ)
TÜRKMEN TÜRKÇESİ GRAMERİ (SES ve ŞEKİL BİLGİSİ)
Yazar: Yeğin, Çiğdem
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 12 No. 22, 2018
Anahtar kelimeler: Language Studies ; Dil Çalışmaları ; TÜRKMEN TÜRKÇESİ GRAMERİ (SES ve ŞEKİL BİLGİSİ),KİTAP,İNCELEME

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından lehçeler arasında yapılan çalışmalar hız kazanmış ve dolayısıyla 1990’lardan itibaren Türkiye’de de diğer Türk lehçeleri ile  İlgili birçok dil ve edebiyat çalışması yapılmıştır. Bilindiği üzere Türkmen Türkçesi Oğuz grubu Türk lehçelerinin doğu kolunu teşkil etmektedir. Türkmen Türkçesi Türkiye Türkçesiyle aynı lehçe grubunda yer almasına rağmen, Karluk ve Kıpçak lehçelerinin konuşulduğu bölgelere yakınlığı ve bu lehçelerin bazı özelliklerini yansıtması bakımından anlaşılabilirlik oranı diğer Oğuz grubu lehçelerine göre daha düşüktür.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından lehçeler arasında yapılan çalışmalar hız kazanmış ve dolayısıyla 1990’lardan itibaren Türkiye’de de diğer Türk lehçeleri ile  İlgili birçok dil ve edebiyat çalışması yapılmıştır. Bilindiği üzere Türkmen Türkçesi Oğuz grubu Türk lehçelerinin doğu kolunu teşkil etmektedir. Türkmen Türkçesi Türkiye Türkçesiyle aynı lehçe grubunda yer almasına rağmen, Karluk ve Kıpçak lehçelerinin konuşulduğu bölgelere yakınlığı ve bu lehçelerin bazı özelliklerini yansıtması bakımından anlaşılabilirlik oranı diğer Oğuz grubu lehçelerine göre daha düşüktür.