İŞKENCENİN EDEBİ SUNUMU: TANJU CILIZOĞLU’NUN BALYOZ’UNUN EDEBİ GAZETECİLİK BAĞLAMINDA İNCELENMESİ
İŞKENCENİN EDEBİ SUNUMU: TANJU CILIZOĞLU’NUN BALYOZ’UNUN EDEBİ GAZETECİLİK BAĞLAMINDA İNCELENMESİ
Yazar: Özer, Ömer
Dergi: Atatürk İletişim Dergisi No. 15, 2017
Anahtar kelimeler: Edebi Gazetecilik,12 Mart Mutırası/Darbesi,İşkence,Tanju Cılızoğlu

12 Mart Muhtırası/Darbesiişkenceleriyle de tarihe geçmiştir. Muhtıra döneminde yapılan işkenceleritarihe not düşen çalışmalardan biri de Gazeteci-Yazar Tanju Cılızoğlu’nun Balyoz isimli kitabıdır. Balyoz’u ilk okuduğumda edebigazeteciliğin özelliklerini taşır izlenimi edinmiştim. Bu nedenle çalışmada,söz konusu kitap, edebi gazeteciliğin (literary journalism) özelliklerinitaşıyıp taşımadığı bağlamında incelenmiştir. İncelenen yapıt, birinci ve ikincibaskıya yazılan ‘Önsöz’lerle birlikte 192 sayfadır. Balyoz’da Tanju Cılızoğlu, 12 Mart Muhtırası/Darbesi dönemindeSansaryan Hanı’ında yapılan işkenceyi konu edinmiştir. Yazar, yapıtında eşineseslenmektedir. Türkiye’de edebi gazetecilik çalışmaları bağlamında Prof. Dr.Ömer Özer tarafından gerçekleştirilmiş röportaj incelemeleri bulunmaktadır(Özer, 2011; 2012). Hatta bir çalışmasında Özer (2013), George Orwell örneğindeedebi gazetecilik çalışması da yapmıştır. Ayrıca Türkiye’de bu yöndekiçalışmalar, Amerikan Kültürü ve Edebiyatı bölümlerinde yer alan bazıakademisyenler tarafından sürdürülmektedir (Erdem, 2016; Kaplan, 2011;Tanrısal, 1988; 1990). Yine de özellikle gazetecilik alanında edebigazeteciliğin tanındığını ve gereken önemin verildiğini belirtmek güçtür. Buaçıdan çalışma önem taşımaktadır. Makalede önce, yöntem açıklanmıştır.İncelemede içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. İçerik çözümlemesi, edebigazeteciliğin yedi özelliği bağlamında uyumlandırılmıştır. Sonra, 12 MartMuhtırası/Darbesi kısaca anlatılmış, daha sonra edebi gazetecilik anlaıtılmış,dünden bugüne Türkiye’de edebi gazetecilik açıklanmış ve çözümlemeyegeçilmiştir.  Birinci özxellik olan Sahne Sahne Tasarım/Oluşum özelliğiiçin kitap 6 bölüme ayrılmıştır. Her bölüm kendi içerinde sahnelere sahiptir.Birinci bölüm 5 sahneden oluşmuştur. Bu sahnelerde polis tarafından alınış,Sansaryan Hanı’na götürülüş, içeriye sokuluş ve tuvalet örneğinde içeridekidurum yansıtılmaktadır. İkinci bölüm de beş sahneye sahiptir. Bölümünsahnelerinde, işkenceye götürülenler, işkence görenler ve işkencedengetirilenler anlatılmaktadır. Üçüncü bölüm, paralarının tükenmesi ve eşesesleniş, yemek, işkence görenlere uyguladıkları basit iyileştirme çalışmalarıgibi sahneleri barındırmaktadır. Dördüncü bölüm, Sansaryan Hanı’ndan gidenler,Hana gelenler, Tanju Cılızoğlu’nun psikolojik durumu ve eski eşin ziyaret vegörüşmeleri sahnelerinden oluşmaktadır. Beşinci bölüm, net olarak işkenceyi anlatıığısahnelere tanık olmuştur. Ayaklar, kollar, kafalar deyim yerindeyseparamparçadır. Son bölüm ise, sıranın Tanju Cılızoğlu’na gelişini ve SansaryanHanı’ndan ayrılışı anlatmaktadır. Bu bölüm tek sahneden oluşmuştur. Söz konususahnelerin oluşturduğu bölümlerde Yazar Cılızoğlu, darbelerin ne kadar “kötü”olduğunu çağrıştıracak işkence sahnelerini en açık bir dille açıklamıştır. ÜçüncüKişi Bakış Açısı Anlatımı özelliğine göre, TanjuCılızoğlu, Balyoz’da 12 Martdöneminde Sansaryan Hanı’ndaki İşkenceyi tüm ayrıntılarıyla anlatmaktadır. TamKayıt ya da Tam Diyalog özelliğiaçısından Tanju Cılızoğlu’nun yaşadıklarını not aldığını söylemek mümkündür.Çünkü, çok sayıda isim ve yaşanmışlıkları bu kadar gerçek bir şekilde anlatmaknot almayı gerektirebilir. Ancak, öyle bir ortamda buna izin verilmiş midirbilinmez. Durum Ayrıntıları açısından şu söylenebilir: İşkenceyansıtılırken insanların durumu en ince ayrıntısına kadar verilmiştir. Ayrıca,Tanju Cılızoğlu, insanları da tanımlamıştır. Belgeye Dayalı Konular’da yapıttaanlatılanlar, Cılızoğlu’nun kendi yaşadıklarıdır, gözlemleridir, gördükleridir.Derin ve Ayrıntılı Araştırma Yapmak veOlayların/Konunun Parçası/Öznesi Olmak, tam da bu çalışma için doğru ve geçerliolmuştur. Yazar Tanju Cılızoğlu, olayların ve konunun bir parçası olmuş veyaşadıklarını aktarmıştır. Edebi Anlatım, çalışma boyunca sürüpgitmiştir. Bütün bu özellikler, Tanju Cılızoğlu’nun Balyoz isimli kitabının bir edebi gazetecilik çalışması olduğunuortaya koymaktadır. Çalışma, Ömer Özer’in röportajın edebi gazeteciliğeuyumlandırıldığı çalışmalar dışında, Türkiye’de tipik edebi gazetecilikçalışmaları olduğunu ortaya koyma bakımından önemli olmuştur.

12 Mart Muhtırası/Darbesiişkenceleriyle de tarihe geçmiştir. Muhtıra döneminde yapılan işkenceleritarihe not düşen çalışmalardan biri de Gazeteci-Yazar Tanju Cılızoğlu’nun Balyoz isimli kitabıdır. Balyoz’u ilk okuduğumda edebigazeteciliğin özelliklerini taşır izlenimi edinmiştim. Bu nedenle çalışmada,söz konusu kitap, edebi gazeteciliğin (literary journalism) özelliklerinitaşıyıp taşımadığı bağlamında incelenmiştir. İncelenen yapıt, birinci ve ikincibaskıya yazılan ‘Önsöz’lerle birlikte 192 sayfadır. Balyoz’da Tanju Cılızoğlu, 12 Mart Muhtırası/Darbesi dönemindeSansaryan Hanı’ında yapılan işkenceyi konu edinmiştir. Yazar, yapıtında eşineseslenmektedir. Türkiye’de edebi gazetecilik çalışmaları bağlamında Prof. Dr.Ömer Özer tarafından gerçekleştirilmiş röportaj incelemeleri bulunmaktadır(Özer, 2011; 2012). Hatta bir çalışmasında Özer (2013), George Orwell örneğindeedebi gazetecilik çalışması da yapmıştır. Ayrıca Türkiye’de bu yöndekiçalışmalar, Amerikan Kültürü ve Edebiyatı bölümlerinde yer alan bazıakademisyenler tarafından sürdürülmektedir (Erdem, 2016; Kaplan, 2011;Tanrısal, 1988; 1990). Yine de özellikle gazetecilik alanında edebigazeteciliğin tanındığını ve gereken önemin verildiğini belirtmek güçtür. Buaçıdan çalışma önem taşımaktadır. Makalede önce, yöntem açıklanmıştır.İncelemede içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. İçerik çözümlemesi, edebigazeteciliğin yedi özelliği bağlamında uyumlandırılmıştır. Sonra, 12 MartMuhtırası/Darbesi kısaca anlatılmış, daha sonra edebi gazetecilik anlaıtılmış,dünden bugüne Türkiye’de edebi gazetecilik açıklanmış ve çözümlemeyegeçilmiştir.  Birinci özxellik olan Sahne Sahne Tasarım/Oluşum özelliğiiçin kitap 6 bölüme ayrılmıştır. Her bölüm kendi içerinde sahnelere sahiptir.Birinci bölüm 5 sahneden oluşmuştur. Bu sahnelerde polis tarafından alınış,Sansaryan Hanı’na götürülüş, içeriye sokuluş ve tuvalet örneğinde içeridekidurum yansıtılmaktadır. İkinci bölüm de beş sahneye sahiptir. Bölümünsahnelerinde, işkenceye götürülenler, işkence görenler ve işkencedengetirilenler anlatılmaktadır. Üçüncü bölüm, paralarının tükenmesi ve eşesesleniş, yemek, işkence görenlere uyguladıkları basit iyileştirme çalışmalarıgibi sahneleri barındırmaktadır. Dördüncü bölüm, Sansaryan Hanı’ndan gidenler,Hana gelenler, Tanju Cılızoğlu’nun psikolojik durumu ve eski eşin ziyaret vegörüşmeleri sahnelerinden oluşmaktadır. Beşinci bölüm, net olarak işkenceyi anlatıığısahnelere tanık olmuştur. Ayaklar, kollar, kafalar deyim yerindeyseparamparçadır. Son bölüm ise, sıranın Tanju Cılızoğlu’na gelişini ve SansaryanHanı’ndan ayrılışı anlatmaktadır. Bu bölüm tek sahneden oluşmuştur. Söz konususahnelerin oluşturduğu bölümlerde Yazar Cılızoğlu, darbelerin ne kadar “kötü”olduğunu çağrıştıracak işkence sahnelerini en açık bir dille açıklamıştır. ÜçüncüKişi Bakış Açısı Anlatımı özelliğine göre, TanjuCılızoğlu, Balyoz’da 12 Martdöneminde Sansaryan Hanı’ndaki İşkenceyi tüm ayrıntılarıyla anlatmaktadır. TamKayıt ya da Tam Diyalog özelliğiaçısından Tanju Cılızoğlu’nun yaşadıklarını not aldığını söylemek mümkündür.Çünkü, çok sayıda isim ve yaşanmışlıkları bu kadar gerçek bir şekilde anlatmaknot almayı gerektirebilir. Ancak, öyle bir ortamda buna izin verilmiş midirbilinmez. Durum Ayrıntıları açısından şu söylenebilir: İşkenceyansıtılırken insanların durumu en ince ayrıntısına kadar verilmiştir. Ayrıca,Tanju Cılızoğlu, insanları da tanımlamıştır. Belgeye Dayalı Konular’da yapıttaanlatılanlar, Cılızoğlu’nun kendi yaşadıklarıdır, gözlemleridir, gördükleridir.Derin ve Ayrıntılı Araştırma Yapmak veOlayların/Konunun Parçası/Öznesi Olmak, tam da bu çalışma için doğru ve geçerliolmuştur. Yazar Tanju Cılızoğlu, olayların ve konunun bir parçası olmuş veyaşadıklarını aktarmıştır. Edebi Anlatım, çalışma boyunca sürüpgitmiştir. Bütün bu özellikler, Tanju Cılızoğlu’nun Balyoz isimli kitabının bir edebi gazetecilik çalışması olduğunuortaya koymaktadır. Çalışma, Ömer Özer’in röportajın edebi gazeteciliğeuyumlandırıldığı çalışmalar dışında, Türkiye’de tipik edebi gazetecilikçalışmaları olduğunu ortaya koyma bakımından önemli olmuştur.