İHTİLÂT BİLGİSİNİN  TESPİTİNİN GÜVENİLİRLİĞİ
RELIABILITY DETECTION OF IKHTILĀṬ INFORMATION
Yazar: Turhan, Halil İbrahim
Dergi: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Hadith,Science of transmitters (rijāl),Approving (al-taᶜdı̄l),impugning (al-jarh),İkhtilāṭ,Mukhtaliṭ ; Hadis,Ricâl ilmi,Cerh-ta‘dîl,İhtilât,Muhtelit

Bu çalışmada, mahiyeti gereği yalnızca râvîninakıl ve hâfıza fonksiyonlarında sorunların oluşmaya başladığını müşahede edenkişilerce yapılması gereken ihtilât tespitleri, ihtilâtı tespit eden kişi ilemuhtelit arasında görüşme olup olmaması açısından ele alınacaktır. Araştırmaklasik dönemde bu konuda yazılan eserlerden en hacimlisi olan el-Kevâkibü’n-neyyirât’takirâvîlerle sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda öncelikle incelemeye konu olanihtilât açıklamalarının ne kadarının, hoca-talebe ilişkisiyle izahedilebileceği araştırılmıştır. Ayrıca aralarında böyle bir irtibat olmamaklabirlikte muhtelit ile bu tespiti yapan kişilerin aynı dönemde yaşayıpyaşamadıkları incelenmiştir. Muâsır oldukları belirlenen kişilerin de görüşüpgörüşmedikleri, bir diğer ifadeyle ihtilât tespitinin müşahedeye dayanıpdayanmadığı ortaya konulmuştur. Bu kapsamda son olarak râvî ile ihtilâtı tespiteden kişi arasında ilişki kurulamaması sebebiyle sorunlu görünen açıklamalarıngüvenilirliği sınıflandırılarak ele alınmıştır. Bu makalede, ihtilât tespitleri, râvîlerintabaka ve ölüm tarihleri esas alınarak tetkik edilmiş ve böylece söz konusutespitlerle cerh-ta‘dîl ilminin gelişim seyrinin uyumlu olup olmadığının ortayakonulması da amaçlanmıştır. Birbirleriyle çelişen ihtilât tespitlerinde, râvîile ihtilâtı tespit eden kişi arasındaki irtibatın bir tercih sebebi olarakkullanılıp kullanılmayacağı da tartışılmıştır.

Inthis study, the findings of the ikhtilāṭ (to have problems in the mind andmemory functions towards the end of life) made by the parties will be discussedin terms of whether there is an interview between the person who has determinedthe ikhtilāṭ and the situation. As it is known, these determinations by naturecan only be made by those who are aware of the problems in the mind and mindfunctions of the transmitter. The research has been limited to the transmittersin al-Kavākib al-nayyirāt which is the most voluminous among the works writtenin this subject in the classical period. In this context, first of all, it hasbeen investigated how much of the explanations of the ikhtilat that are subjectto the examination can be explained by the relationship with theteacher-student. In addition, although there is no such contact between them,it has been examined whether the persons who make this determination and theirparties live in the same period. It has been shown whether the persons who weredetermined to be ex-officio met or not, in other words, whether thedetermination of the ikhtilat was based on observation. In this context, thereliability of the explanations that appear to be problematic due to the lackof relationship between the person who identified the ikhtilat and thetransmitter and the culprit was discussed. Inaddition, the findings of the ikhtilat were examined on the basis of the leveland death dates of the transmitters, and thus, it was aimed to determinewhether the progression of the science of jarḥ-taᶜdı̄l was compatible withthese determinations. In the case of ikhtilat of contradiction with each other,it was also discussed whether the contact between the person who had establishedthe ikhtilat and the transmitter would be used as a preference.