Göstergebilimsel Bir Okuma ile Harnâme’nin Söylem Analizi
Discourse Analysis of Harnâme with a Semiotic Reading
Yazar: Karaduman, Ruken
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 33, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Göstergebilim,gösterge,mesnevi,Şeyhî,Harnâme ; Semiotics,indicator,masnavi,Şeyhi,Harname

Saussure ve Peirce’den itibaren yazardan ziyade metnin esas alındığı göstergebilimsel ve dilbilimsel değerlendirme yöntemleri metin çözümlemelerinde ön plana çıkmaktadır. Bu yöntemlerle metnin uzamı, bakış açısı, zamanı, izleği, dili çözümlenmeye çalışılmakta; böylece metnin derinliklerinde bulunan mesajların gün yüzüne çıkarılması mümkün olmaktadır. Farklı disiplinlerin de ilgi odağı olan göstergebilimde ise metindeki anlam, parçalara ayrılır ve metaforlar, kodlar aracılığıyla söylem, anlatı ve temel yapının düzeni yeniden kurulur. Metin içi anlamsal ilişkilerin bu yöntemle irdelenmesi ile metnin çokanlamlı yapısının ortaya çıkması sağlanır. Harnâme, Şeyhî tarafından 15. yüzyılda kaleme alınmış hicviye türünde bir mesnevidir. Bu çalışmada 126 beyitlik bir eser olan Harnâme, göstergebilim çerçevesinde ele alınmış ve eser; anlamın kurulma, düzenlenme, iletim şekilleri üzerinden izah edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda göstergebilimsel temel kavramlar açıklanmış; metin, anlam kavşakları gösterilerek kesitleme işlemine tabi tutulmuş, kahramanlar, zaman, uzam açısından değerlendirilmiştir. Eşeğe dair göstergeler, Türk atasözü ve deyimleriyle metinlerarasılık açısından incelenmiştir. Böylece metnin derin yapısında gizlenen anlamların gün yüzüne çıkarılması amaçlanmıştır. Eserde kahramanların ve uzamın sembolik değerlerinin söylem yapısı içinde etkin bir işlev yüklendikleri; kahramanların fiziksel ve ruhsal yapılarının doğal ve inandırıcı edimleriyle paralel tutuldukları görülmüştür.

Since Saussure and Peirce, semiotic and linguistic evaluation methods, which are based on the text rather than the author, have come to the fore in text analysis. With these methods, the place, perspective, time, sequence, language of the text are tried to be analyzed; it is possible to uncover the messages found in the depths of the text. In semiotics, which is also the focus of interest of different disciplines, the meaning in the text is divided into parts and the order of discourse, narrative and basic structure is re-established through metaphors, codes. Semantic relations within the text allow the emergence of the polyglot structure of the text. Harname, by the Şeyhi, it is a masnavi in the genre of satire written in the 15. century. In this study, the Harname, a work of 126 couplets, was considered within the framework of semiotics; it was tried to explain the ways of establishing, arranging and transmitting meaning in the work. In this context, semiotic basic concepts were explained; the text was subjected to sectioning process by showing the intersections of meaning, fictional characters were evaluated in terms of time and space. Thus, it is aimed to reveal the meanings hidden in the deep structure of the text. In the masnavi, it has been seen that the symbolic values of fictional characters and space are assigned an effective function within the discourse structure; they are kept parallel with the natural and convincing actions of the physical and spiritual structures of the fictional characters.