Az Tanınmış Bir Çeçen Lider: Kunta Hacı ve Onun Barışcıl Zikirizim Hareketi
Az Tanınmış Bir Çeçen Lider: Kunta Hacı ve Onun Barışcıl Zikirizim Hareketi
Yazar: Çelik, İsa; Yıldırım, Birol
Dergi: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 23 No. 2, 2018
Anahtar kelimeler: Kafkaslar,Çeçenistan,Tarikât-ı Âliyye-i Kâdiriyye,Şeyh Kunta Hacı

Bilindiği üzere genel anlamda bütün bir Kafkasya, özelde Çeçenistanasırlardır Rus işgaline karşı kesintisiz olarak devam eden bağımsızlıkmücadelelerine sahne olmaktadır. Bu mücadelede Nakşibendiyye ve Kâdiriyyetarikatları önemli bir rol oynamıştır. Bu anlamda Tarikât-ı Âliyye-iNakşibendiyye’nin mürşidi olan İmam Şâmil bu kutlu mücadelenin en tanıdıksimasıdır. Fakat Tarikât-ı Âliyye-i Kâdiriyye’nin yöredeki temsilcisi olan ŞeyhKunta Hacı Kişiev de kendine has uslubu ile bu mücadelede yerini almıştır. Sahipolduğu mücadele tarzıyla İmam Şâmil’in şimşeklerini üstüne çeken Şeyh KuntaHacı, onun tutsak olmasıyla bu mücadelenin tek lideri olmuştur. Şeyh KuntaHacı, Şeyh Şâmil’in gazavat ideolojisiyle yoğrulmuş “Müridizm” akımına karşıanti-gazavat ruhuna sahip “Zikirizim” anlayışını ortaya koymuştur. Fakatçalışmamızdan anlaşılacağı üzere bu barışçı tutum teslimiyetçi bir anlayışasahip olmayıp dışarıdan neredeyse hiçbir destek alamayan mücadeleye bilgece vefarklı bir bakış açısı getirmeye çalışmıştır. Bu anlayış yaşadığı acımasız birsavaş ortamında “Ormana gidince baltanı arkana sakla” diyebilecek kadar nâifbir ruha sahip Şeyh Kunta Hacı’nın tabiatına çok uygundur.  Bu anlayışı ilk başta olumlu karşılayanRuslar, zikirist hareketin takipçilerinin artması nedeniyle tutumlarınısertleştirmişler tarihte Şali Katliamı olarak geçen büyük katliamı yapmışlar,bu olayın akabinde de Şeyh Efendi Çarlık yönetimi tarafından kovuşturmaya tabitutularak 1864 yılında yakalanarak sürgüne gönderilmiştir. Şeyh Kunta Hacı Novgorodşehrinin Ustyuzhna kasabasında 19 Mayıs 1867’de vefat etmiştir. Fakat bugünitibariyle Şeyh Kunta Hacı’nın aziz hatırası özellikle Çeçenistan’da canlı birşekilde yaşamaktadır.

Bilindiği üzere genel anlamda bütün bir Kafkasya, özelde Çeçenistanasırlardır Rus işgaline karşı kesintisiz olarak devam eden bağımsızlıkmücadelelerine sahne olmaktadır. Bu mücadelede Nakşibendiyye ve Kâdiriyyetarikatları önemli bir rol oynamıştır. Bu anlamda Tarikât-ı Âliyye-iNakşibendiyye’nin mürşidi olan İmam Şâmil bu kutlu mücadelenin en tanıdıksimasıdır. Fakat Tarikât-ı Âliyye-i Kâdiriyye’nin yöredeki temsilcisi olan ŞeyhKunta Hacı Kişiev de kendine has uslubu ile bu mücadelede yerini almıştır. Sahipolduğu mücadele tarzıyla İmam Şâmil’in şimşeklerini üstüne çeken Şeyh KuntaHacı, onun tutsak olmasıyla bu mücadelenin tek lideri olmuştur. Şeyh KuntaHacı, Şeyh Şâmil’in gazavat ideolojisiyle yoğrulmuş “Müridizm” akımına karşıanti-gazavat ruhuna sahip “Zikirizim” anlayışını ortaya koymuştur. Fakatçalışmamızdan anlaşılacağı üzere bu barışçı tutum teslimiyetçi bir anlayışasahip olmayıp dışarıdan neredeyse hiçbir destek alamayan mücadeleye bilgece vefarklı bir bakış açısı getirmeye çalışmıştır. Bu anlayış yaşadığı acımasız birsavaş ortamında “Ormana gidince baltanı arkana sakla” diyebilecek kadar nâifbir ruha sahip Şeyh Kunta Hacı’nın tabiatına çok uygundur.  Bu anlayışı ilk başta olumlu karşılayanRuslar, zikirist hareketin takipçilerinin artması nedeniyle tutumlarınısertleştirmişler tarihte Şali Katliamı olarak geçen büyük katliamı yapmışlar,bu olayın akabinde de Şeyh Efendi Çarlık yönetimi tarafından kovuşturmaya tabitutularak 1864 yılında yakalanarak sürgüne gönderilmiştir. Şeyh Kunta Hacı Novgorodşehrinin Ustyuzhna kasabasında 19 Mayıs 1867’de vefat etmiştir. Fakat bugünitibariyle Şeyh Kunta Hacı’nın aziz hatırası özellikle Çeçenistan’da canlı birşekilde yaşamaktadır.