II. Meşrutiyet Dönemi Dergilerinden İştirak’te (1910-1912) Yayımlanmış Hikâyeler
Stories in the İştirak Magazine (1910-1912) Published During the Second Constitutional Period
Yazar: Güngör, Bilgin
Dergi: Dil ve Edebiyat Araştırmaları No. 32, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; II. Meşrutiyet Dönemi Türk Edebiyatı,İştirak,toplumcu edebiyat,sınıfsal bakış,toplumsallık ; Turkish literature of the Second Constitutional Era,İştirak,socialist literature,class perspective,social consciousness

İştirak, II. Meşrutiyet’in ilk yıllarında çıkan dergilerden biridir. İlk Türk sosyalistlerinden İştirakçi Hilmi ve onun öncülük ettiği Osmanlı Sosyalist Fırkası çevresi tarafından 1910-1912 yılları arasında yayımlanan ve söz konusu fırkanın yayın organı işlevini gören derginin sayfalarında siyasi, sosyal ve iktisadi meselelere odaklanan makale ve fıkraların yanı sıra birtakım edebî metinler de yer bulmuştur. Bu edebî metinler, birkaçı haricinde, Meşrutiyet’in yeniden ilanı sonrasında Osmanlı-Türk aydınlarının bir kısmının sosyalist düşünceyle tanışmasına paralel olarak gelişmeye başlayan toplumcu Türk edebiyatının ilk örnekleri arasında yer alır. Çoğu şiir türüne dahil olan ve altında Ali Canib [Yöntem], Abdülaziz Mecdî [Tolun], Refik Halid [Karay], Bedik, Ahmed Rıfkı gibi imzaların yer aldığı bu metinlerde, genellikle İştirak’in ve Osmanlı Sosyalist Fırkası’nın temsil ettiği ideolojik ve politik çizgiyle uyumlu bir şekilde, toplumsal hayatın sınıfsal gerçekliği ve bu gerçeklik etrafında öne çıkan meseleler (adaletsizlik, sömürü vb.) sorunsallaştırılır. Dolayısıyla derginin, hem toplumcu çığırın Türk edebiyatındaki macerasının hem de II. Meşrutiyet döneminin edebî ufkunun daha net bir biçimde anlaşılması adına dikkate değer bir edebî yönü olduğu söylenebilir. Bu makalede, İştirak sayfalarında yer alan, dördü telif (“Dede Hasan’ın Vicdanı”, “Amele Kızları”, “Yaşasın ‘İştirak’…”, “Şeref İçin!..”), biri de çeviri (“Kör!”) olmak üzere toplamda beşi bulan hikâye metinlerine içerik ve biçimsel açısından odaklanılacaktır. Temel amaç, tamamı kısa hikâye formatında olan bu metinler üzerinden İştirak’in işaret ettiğimiz edebî yönünün ve Türk edebiyatı tarihi bakımından öneminin anlaşılması için bir kapı aralamaktır.

İştirak is one of the magazines that emerged during the early years of the Second Constitutional Era. Published between 1910 and 1912 by the circle of early Turkish socialists led by İştirakçi Hilmi and the Ottoman Socialist Party he pioneered, the magazine functioned as the official organ of the party. Alongside articles and columns focusing on political, social, and economic issues, the magazine also featured various literary texts. With a few exceptions, these literary texts can be considered among the first examples of social realist Turkish literature, which began to take shape in parallel with some Ottoman-Turkish intellectuals’ encounter with socialist thought following the re-proclamation of the Constitutional Monarchy. These texts, mostly poems and bearing the signatures of authors such as Ali Canib [Yöntem], Abdülaziz Mecdî [Tolun], Refik Halid [Karay], Bedik, and Ahmed Rıfkı, generally problematize the class-based realities of social life and the prominent issues surrounding them (such as injustice, exploitation, etc.), in line with the ideological and political stance represented by İştirak and the Ottoman Socialist Party. Therefore, it can be said that the magazine possesses a noteworthy literary dimension, contributing to a clearer understanding of both the trajectory of social realist literature in Turkish literary history and the literary horizon of the Second Constitutional Era. This article will focus on five short story texts published in the pages of İştirak -four original stories (“Dede Hasan’s Conscience”, “Working Girls”, “Long Live ‘Socialism’…”, “For Honor!..”) and one translation (“Blind!”)- from both content and formal perspectives. The main aim is to open a doorway to understanding the literary dimension of İştirak and its significance in the context of Turkish literary history through these texts, all written in the short story format.