Platon’un Ruh (Psykhē) Anlayışı
Plato’s Concept of Soul (Psykhē)
Yazar: Çoraklı, Eyüp
Dergi: Felsefe Arkivi No. 56, 2022
Anahtar kelimeler: Philosophy ; Felsefe ; Universe (Kosmos),Soul (Psykhē),World-Soul (Psykhē Pantos),Demiurge (Dēmiourgos),Body (Sōma) ; Evren (Kosmos),Ruh (Psykhē),Evrenin Ruhu (Psykhē Pantos),Zanaatkâr Tanrı (Dēmiourgos),Beden (Sōma)

Bu çalışmanın amacı, Platon’un ruh (psykhē) anlayışına konuyla ilgili metinleriçerçevesinde bir çözümleme sunmaktır. Bu doğrultuda, öncelikle Platon’un ruhanlayışını evren tasavvurunun içine örgülediği vurgulanacak, bu nedenle doğrudandoğruya bu meselenin işlendiği Timaios diyaloğu ele alınıp orada tartışılan “cismanievrenin yaratılışı,” “evrenin ruhunun (psykhē pantos) teşkili” ve “evrenin ruhununmayasından diğer ruhların yaratılışı” gibi konular irdelenecek, ayrıca bu süreçtezanaatkâr bir tanrı olarak Dēmiourgos ve diğer tanrıların üstlendiği rol üzerindedurulacaktır. Ardından Dēmiourgos’un evrenin ruhundan arta kalanlarla yarattığıölümsüz ruha karşılık, diğer tanrıların eliyle şekillenen ölümlü ruhun mahiyetiincelenecektir. Bu bağlamda ölümsüz ruh ile ölümlü ruh veya beden arasındaki ilişkitartışmaya açılarak ruhun “akıl” (to logistikon), “heyecan” (to thymoeides) ve “iştah” (toepithymētikon) şeklinde adlandırılan bölümleri veya işlevleri açıklanacaktır. Ruhunbedenlenip cismani evrene inişi ve bu bedenlenme sürecinde söz konusu temelişlevlerinin bedenin hangi bölgelerinde konumlandırıldığı, yine Timaios diyaloğuışığında gösterilmeye çalışılacaktır. Daha sonra ruhun üç bölümlü veya üç işlevliyapısı, Phaidros diyaloğunda işlenen “kanatlı at” mitosuyla örneklendirilecek, busayede ruhun bedenlenme sürecine ve bedenlenmeden önceki semavi yaşayışına,başka deyişle göğün üstünde bir mekânda (hyperouranion topon) yer alan idea’larâlemini temaşa etme (theōria) anına ışık tutulacaktır. Böylelikle hem Timaios hemde Phaidros diyaloglarında yer alan anlatımlar birbiriyle ilişkilendirilerek Platon’unruh anlayışı açıklığa kavuşturulacak; sonuç olarak Platon’a göre ruhun hakiki âlemile bu dünya arasındaki bağlantıyı tesis edebilme imkânına sahip bir varlık olduğu,bu nedenle onun varlık ve bilgi anlayışının düğüm noktasını oluşturduğu ortayakonmaya çalışılacaktır.

The aim of this study is to present an analysis of Plato’s view of soul (psykhē) withinthe framework of his extant works on this matter. In this regard, Plato’s view of soulis emphasized to be woven into his cosmological theory. Therefore, this study willexamine in detail the Timaeus dialogue in which this issue is discussed and scrutinize the subjects treated in this work such as the creation of the corporeal universe, the formation of the World-soul (psykhē pantos),and the creation of other souls from the nature of the World-soul. Then the study will clarify the role of Demiurge as a craftsmanas well as the roles of the other gods in this process, after which the nature of the mortal soul formed by the other gods apartfrom the immortal soul Demiurge had created with the remains of the World-soul will be analyzed. In this context, the studywill question the relationship between the immortal and the mortal soul and explain the parts or functions of the soul knownas the logistikon [reason], the thymoeides [spirit], and the epithymētikon [appetite]. Again, the study will attempt to show inlight of Timaeus the embodiment of the soul, its descent to the corporal universe, and where in the body its aforementionedfunctions are located in this process. Next, the study will exemplify the three-part/functional nature of the soul through themyth of the winged soul in Phaedrus and by this means shed light on the process of the soul’s embodiment and celestial lifebefore being embodied, namely the moment of the contemplation (theōria) of the realm of Ideas located in a region above theheavens (hyperouranion topon). Thus, the study will relate the narrations in Timaeus and Phaedrus to one another and clarifyPlato’s view of the soul. As a result, the study will try to show that the soul according to Plato is a living being with the abilityto establish connections between the realm of ideas and this world and that this therefore constitutes a vital point regardingPlato’s understanding of being and knowledge.