Osmanlı Ordusunda Sağlık Organizasyonun İşleyişi ve Orduda Kullanılan İlaçlar ile Sağladığı Faydalar (On Sekizinci Yüzyıl Örneği)
The Functioning of the Health Organization in the Ottoman Army and the Benefits It Provides with the Medicines Used in the Army (Eighteenth Century Example)
Yazar: Çağatay, Ömer
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 25 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Late Modern History (Other) ; Yakınçağ Tarihi (Diğer) ; Ottoman Army,Campaign,Physician-Doctor-Surgeon,Nutrition,Subsistence,Medicament ; Osmanlı Ordusu,Sefer,Hekim-Tabip-Cerrah,Beslenme,Harcırah,İlaç

Bir savaşın başarıyla sonuçlanmasının temel parametrelerinden biri etkili bir organizasyon ağının kurulmasıdır. Organizasyon, farklı parçaları bir araya getirerek bütünü kontrollü bir şekilde idare etme biçimidir. Bu girift yapı Osmanlı Devleti için, ordunun İstanbul’dan hareketinden başlayıp, dönüşüne kadar olan süreci kapsamaktadır. Bu organizasyon ağı içerisinde ordunun beslenmesi, yük ve binek hayvanları ile deniz ulaşım araçlarının temini, yol ve köprülerin düzenlenmesi, menzil noktalarında ordunun ihtiyacı olan malzemelerin hazırlanması, mühimmatın tedariki, sefer finansmanının kontrollü ve hazineye yük olmayacak şekilde eşit olarak paydaş edilmesi gibi birçok durum yer almaktadır. Öte yandan organizasyon ağını kapsayan başka bir etmen, sefere katılan askerin sağlık durumudur. Bunun için seferde görev alacak hekim, cerrah, tabip ve yardımcılarını temin edip eksiklerini (ecza malzemesi, çadır, mutfak aletleri ve yük hayvanları) gidererek savaşa hazır hale getirilmesi gerekir. Diğer etmenler gibi sağlık alanındaki hazırlıkların da savaşın sonucuna etki eden değişkenler arasında olduğu unutulmamalıdır. Buradan hareketle yapılan araştırma neticesinde bu çalışmada on sekizinci yüzyılda Osmanlı ordusundaki sağlık organizasyonunun nasıl gerçekleştirildiği üzerinde durulacaktır. Diğer taraftan sefere katılan sağlık mensuplarının kimler olduğu, ihtiyaçlarının nasıl giderildiği, hangi malzemelerin verildiği, ilaçların neler olduğu ve bu ilaçların hangi hastalıkları tedavide kullanıldığına değinilecektir.

One of the main parameters of the successful conclusion of a war is the establishment of an effective organizational network. Organization is a way of managing the whole in a controlled way by bringing together different parts. This intricate structure covers the process from the army’s departure from Istanbul to its return. There are many situations in this organization network, such as feeding the army, supplying beast of burden and sea vehicles, arranging roads and bridges, preparing materials needed by the army at range points, supplying ammunition, equal sharing of campaign financing in a controlled manner and not burdening the treasury. On the other hand, another factor that covers the organizational network is the health status of the soldier participating in the campaign. For this purpose, it was necessary to provide the physicians, surgeons, doctors, and their assistants to participate in the campaign and make them ready for war by making up for their deficiencies (pharmaceutical materials, tents, kitchen tools, and beasts of burden). Like other factors, preparations in the health field are among the factors that affect the war’s outcome. This research is conducted based on this information and will focus on how the health organization in the Ottoman army was carried out in the 18th century. Moreover, it will discuss who the medical personnel who participated in the war were, how their needs were met, what materials were provided, what the medicines were, and which diseases these medicines were used to treat.