hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Ali’nin Kıssa-i Yûsuf’undaki Karışık Lehçeliliğin Nedeni Üzerine
On the Cause of Dialect Mixing in ‘Ali’s Qissa'i Jūsuf
Yazar: Onur, Samet
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 17 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: Historical North East Turkish Language (Khwarezm, Kipchak, Chagatai) ; Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm, Kıpçak, Çağatay) ; Kıssa-i Yûsuf,Harezm Türkçesi,Eski Oğuz Türkçesi,karışık dilli eserler,İdil boyu ; Qissa'i Jūsuf,Khwarezmian Turkish,Old Anatolian Turkish,mixed-language texts,Volga region

Ali’nin Kıssa-i Yûsuf’u hem Doğu hem de Batı Türkçesi özellikleri göstermesi nedeniyle yaklaşık 200 yıldan beri Türkologların ilgisini celbetmeye devam etmektedir. Bugüne dek eserdeki karışık lehçeliliğin nedeni üzerine birçok farklı yorum yapılmıştır. Araştırmacıların kahir ekseriyeti eserde görülen Harezm Türkçesi özelliklerine istinaden Ali’nin Harezmli bir Oğuz Türkü olduğunu ve eserini Türkistan’da yazdığını iddia etmişlerdir. Eserin Hakaniye Türkçesinden Eski Oğuz Türkçesine geçiş dönemini temsil ettikleri düşünülen “karışık dilli” eserlerden olduğunu savunan araştırmacılar da olmuştur. Bu çalışmada, Kıssa-i Yûsuf’ta görülen Doğu Türkçesi bilhassa da Harezm Türkçesi unsurlarının, XIII. yüzyıldan kalma eski unsurlar olmadığına işaret edilmiştir. Bu unsurlar, XVII ve XIX. yüzyıllar arasında İdil boyunda yazılan eserlerde görülen yani Eski İdil Türkçesinde muhafaza edilmiş olan Harezm Türkçesi unsurlarından ibarettir ve Kıssa-i Yûsuf’a müstensihler tarafından dâhil edilmişlerdir. Aslen Eski Oğuz Türkçesiyle yazılıp İdil boyunda müstensihlerin Harezm Türkçesi unsurları dâhil ettikleri Kėsikbaş Kitâbı ile Ana ve Ogul Destânı gibi karışık lehçe özellikleri gösteren başka metinler de mevcuttur. Ali’nin Kıssa-i Yûsuf’undaki karışık lehçeliliğin nedeni doğrudan doğruya İdil boyundaki müstensihlerdir.

‘Ali’s work called Qissa'i Jūsuf continues to attract the attention of Turcologists for nearly 200 years because it shows the linguistic features of both Eastern Turkish and Western Turkish. To date, many different interpretations have been made on the cause for the dialect mixing in the work. The majority of the researchers claimed that ‘Ali was an Oghuz from Khwarezm and wrote his work in Turkestan, based on the Khwarezmian Turkish features seen in the work. There were also researchers who argued that the work is one of the "mixed-language texts", which are thought to represent the transition period from the Karakhanid Turkish to the Old Oghuz Turkish. In this study, it has been pointed out that the Eastern Turkish elements seen in Qissa'i Jūsuf, especially the Khwarezmian Turkish elements, are not old elements from the 13th century. These elements are Khwarezmian Turkic elements that appear in works written in the Volga region between the 17th and 19th centuries and they were added in Qissa'i Jūsuf by copyists. There are other texts, such as Kisekbash and Ana ve Ogul, which were originally composed in the Old Oghuz language and show elements of Khwarezmian Turkish due to copyists from the Volga region. The cause of the dialect mixing in ‘Ali’s Qissa'i Jūsuf is the copyists in the Volga region.
Eski Türkçede ve Klasik Moğolcada Bir Ad Durum Çekimi: Yineleme
A Nominal Declension in Old Turkic and Classical Mongolian: Iterative
Yazar: Baş, Asuman
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Old Turkic Language (Orhon, Uyghur, Karahan) ; Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı) ; Eski Türkçe,sayu,Klasik Moğolca,büri,tutum ~ dutum,yineleme ; Old Turkic,sayu,Classical Mongolian,büri,tutum ~ dutum,iterative

Eski Türkçede sayu, Klasik Moğolcada büri ve tutum ~ dutum kendilerinden önce gelen sözcüğe bağlandıklarında “yineleme” ilgisi kurup bir ad durum çekimi için kullanılırlar. Ancak Türkçenin ve Moğolcanın tarihî değişkelerine ait literatürde söz konusu birimlerin bu görevine değinilmediği, aynı zamanda her iki dilde ortak olan bu çekimin ad durum kategorisi tasniflerinde ele alınmadığı görülür. Bu çalışmada Eski Türkçede sayu’nun, Klasik Moğolcada büri ve tutum ~ dutum’un yineleme bilgisini işaretleyip bir ad durum çekimi için kullanıldığı üzerinde durulmuş, Türkçe ve Moğolca için yeni bir ad durum çekiminin varlığı gösterilmiştir..

sayu in Old Turkic, büri and tutum ~ dutum in Classical Mongolian mark a nominal declension when attached to the preceding word. This way they express that an action or situation occurs iteratively. However, the function of these units is not mentioned in the literature on the historical variants of Turkic and Mongolian. Furthermore, this declension, common in both languages, is not considered in the nominal classifications. In this study, it has been demonstrated that sayu in Old Turkic, büri and tutum ~ dutum in Classical Mongolian mark similar functions in similar syntactic positions. This reveals the existence of a new nominal declension for both Turkic and Mongolian.
Uygurca Altun Yaruk (Belgeler)
UYGURCA ALTUN YARUK (BELGELER) Kaya, Ceval (2023). Uygurca Altun Yaruk (Belgeler). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 842 s. ISBN: 978-975-17-5510-0
Yazar: Soyer, Aysun
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 17 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: Old Turkic Language (Orhon, Uyghur, Karahan) ; Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı) ; Old Uighur,old Turkic languange,Altun Yaruk ; türk dili,eski uygurca,altun yaruk

Altun Yaruk aslı Sanskritçe olan Mahāyāna Budizmine ait sūtralarından biridir. Budizm’in temellerini, felsefesini, Buda’nın hikayelerini ve vaazlarını içerir. Beş Balıklı Şiñko Şeli Tutuñ tarafından Çinceden Uygurcaya çevrilmiştir. Bu hacimli eser, Türk dil tarihi ve Türk kültürü bağlamında büyük bir öneme sahiptir ve aynı zamanda Eski Uygur edebiyatına ve dolayısıyla Türk edebiyatına önemli katkılarda bulunmuştur. Uygurca Altun Yaruk-Belgeler adlı eser Ceval Kaya’nın 2003-2018 yılları arasında yürüttüğü lisansüstü tezlere dayanmaktadır.

Altun Yaruk is one of the sūtras of Mahāyāna Buddhism, originally in Sanskrit. It includes the foundations of Buddhism, philosophy, stories and sermons of Buddha. It was translated from Chinese into Uyghur by Shiñko Sheli Tutuñ.
Hocamız Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun 80 Yaşında
Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun is 80 years old
Yazar: Karahan, Leyla
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 17 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: Old Turkic Language (Orhon, Uyghur, Karahan) ; Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı) ; Türk Dil Kurumu,Ahmet Bican Ercilasun,Armağan ; Türk Dil Kurumu,Ahmet Bican Ercilasun,Festschrift

Bu yıl Türk Dil Kurumu, Türklük biliminin çağımızdaki en önemli temsilcilerinden Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun için doğumunun 80. yılında bir armağan kitap yayımladı. Bilindiği üzere Ercilasun, 1990’lı yıllarda Türk Dil Kurumu başkanlığı yapmış; bu görevi sırasında Türk diline ve kültürüne çok değerli hizmetlerde bulunmuştu. Kurum, bu armağanla bir kadirbilirlik örneği göstermiş oldu.

This year, the Turkish Language Association published a tribute book for Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun, one of the most important representatives of Turkic studies in our age, on the 80th anniversary of his birth. As is well known, Prof. Ercilasun served as the president of the Turkish Language Association in the 1990s and made invaluable contributions to Turkish language and culture during his tenure. With this tribute, the Institution has shown an example of gratitude.
Türk Akrabalık Sistemi
The Turkish System of Kinship
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 17 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Turkic languages,Old Turkic,Kinship terms ; Türk dilleri,Eski Türkçe,Akrabalık terimleri

Türk dilleri akrabalık bildiren terimler açısından oldukça zengindir. Bu terimlerin çoğu farklı lehçelerde çok farklı biçimlerde kullanılmaktadır. Zaman içerisinde oluşan tüm anlamsal değişimler boyunca akrabalık terimlerinde iki temel özellik ortaya çıkmaktadır. Bunlardan biri kız kardeşler ya da erkek kardeşler için yaygın bir terimin bulunmaması, diğeri ise farklı nesillere ait kişiler için aynı kelimelerin kullanılmasıdır. Bu çalışmada, eski Türk akrabalık sisteminin ana ilkelerini yeniden düzenleme girişiminde bulunulmuş ve sistemin genel bir taslağı sunulmaya çalışılmıştır. Akrabalık terimleri ile tanımlanan nesillerin aileye bağlı olan her birey için farklı biçimde sınıflandırıldığı görülmüştür.

Turkic languages are very rich in kinship terms. Many of these terms are used in very different ways in different dialects. Throughout all the semantic changes that occur in the course of time, two basic features have emerged in kinship terms. One of these is that there is no common term for sisters or brothers, and the other one is that the same words are used for the persons from different generations. In this study, the attempt has been made to reorganize the main principles of the system of the old Turkish kinship terms and the general outline of the system has been tried to be presented. It has been observed that generations defined in kinship terms are classified differently for each individual connected to the family.
Türk-Rus Dil İlişkilerinin Mirası: Rusça'da Türkizmler
Inheritance of Turkish-Russian Linguistic Relations: Turkisms in the Russian Language
Yazar: Aktaş, Renata
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Comparative Language Studies ; Karşılaştırmalı Dil Çalışmaları ; alıntı kelimeler,türkizm,Rusçada Türkçe alıntı,Türkçe adlar,Türkçe-Rusça dil ilişkileri. ; borrowed words,turkism,Turkish borrowed words in Russian,Turkish names,Turkish-Russian language relations

Rus dilinde ödünç kelimelerin geniş bir anlamı ve yeri vardır. Ödünç kelimeler arasında uzun bir süre boyunca tüm Türk lehçelerinden Rusçaya gelen ve türkizm olarak adlandırılan önemli bir yer tutulmaktadır. Bu çalışmada Türkizm teriminin açıklaması, Türk-Rus dil ilişkilerinin tarihi dönemlerinin kronolojisi belirtilmesi ve Rusça'da Türkçe kökenli kelimelerin anlamsal sınıflandırması yapılmıştır. Araştırmayı yürütmek için Rus dilinin etimolojik ve açıklayıcı sözlükleri tarayarak adlar ve sıfatlar üzerine çalışılmıştır. 801 Türkçe kökenli kelime 1) Canlı isimler (insanların isimleri ve takma adları), 2) Cansız isimler (nesnelerin ve yapıların isimleri), 3) Hayvanların ve bitkilerin isimler üç gruba ayrarak sınıflandırılmıştır. İki halk arasındaki yakın kültürel ve günlük ilişkilerin dil ilişkilerini etkilediği açıkça görülmektedir. Türkizmler arasında gündelik nesnelerin, yiyeceklerin, giysilerin, kumaşların, coğrafi adlarının vb. isimlerinin öne çıktığı gözlenmektedir. Türkizmlerdeki fonetik ve morfolojik değişiklikler ayrı bir dikkat gerektirmektedir.

Borrowed words are widespread in the Russian language.  Among borrowings, Turkisms, which came into Russian from all Turkic dialects over a long period of time, occupy an important place. In this study, the term Turkism has been explained, a chronology of historical periods of Turkish-Russian language relations has been presented, and a semantic classification of words of Turkic origin in Russian has been given. Etymological and descriptive dictionaries of the Russian language were used for the study. As a result, 801 words were found, which included nouns and adjectives with Turkish origin. All Turkisms were divided into three groups: 1) Animate names (names and nicknames of people), 2) Inanimate nouns (names of objects and constructions), 3) Names of animals and plants.  As a result of the research it was found out that close cultural and everyday relations between the two peoples influenced the linguistic relations and left a big soyed in the Russian language. It has been noticed that among Turkisms the names of everyday objects, foodstuffs, clothes, fabrics, geographical names, etc. stand out. This indicates the close contact between the two peoples at the everyday level.
Kırım Tatar Türkçesi Sözlüğü
Crimean-Tatar Turkish Dictionary
Yazar: Yeşilkaş, Erdinç
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 17 No. 33, 2023
Anahtar kelimeler: North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures ; Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ; Kırım-Tatar,Sözlük,Söz Varlığı ; Crimean Tatar,Dictionary,Vocabulary

Orhun yazıtlarında “Otuz Tatar Tokuz Oguz begleri bodunı bu sabımın edgüti eşid” (Köl Tigin, G-1) şeklinde geçen cümle, Tatar isminin dilimizdeki en eski tarihi kayıtlarındandır. Altın Orda Devleti döneminde önemli bir merkez olan Kırım, XV. yüzyılın ilk yarısında Altın Orda Hanlığının dağılma sürecinde müstakil bir hanlık haline gelmiştir .MS. IV. yüzyıldan itibaren çeşitli Türk boylarının Kırım’a göçleriyle, Türk ili haline gelmeye başlayan Kırım, XI-XIII. yüzyıllarda Kıpçakların bu bölgeye yerleşmeleriyle, bazı kıyı şehirleri haricinde bir Türk ülkesi olmuştur. Kırım Tatar Türkçesi; Kırım, Özbekistan, Türkiye, Romanya, Bulgaristan ve dünyanın çeşitli bölgelerinde dağınık olarak yaşayan Kırım Türklerinin konuştuğu dildir. Kırım Tatar Türkçesi Kuzeybatı (Kıpçak) grubu Türk lehçelerinden birini oluşturmaktadır.

The sentence in the Orkhon inscriptions as "Thirty Tatar Tokuz Oguz begleri bodunu bu sabımı edgüti equal" (Köl Tigin, G-1) is one of the oldest historical records of the name Tatar in our language. Crimea, which was an important center during the Golden Horde State period, was built in the 15th century. It became an independent khanate during the disintegration of the Golden Horde Khanate in the first half of the century. MS. IV. Crimea, which started to become a Turkish province with the migration of various Turkish tribes to Crimea in the 11th-13th century. With the settlement of the Kipchaks in this region in the centuries, it became a Turkish country, except for some coastal cities. Crimean Tatar Turkish; It is the language spoken by Crimean Turks living scattered in Crimea, Uzbekistan, Turkey, Romania, Bulgaria and various parts of the world. Crimean Tatar Turkish constitutes one of the Turkish dialects of the Northwest (Kipchak) group.
Çağdaş Türkiye Türkçesi ve Eski Anadolu Türkçesinde -(y)AcAK ve -(y)AsI
-(y)AcAK and –(y)AsI in Contemporary Turkish and Old Anatolian Turkish
Yazar: Kıra, Esra; Kuribayashi, Yuu
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Historical, Comparative and Typological Linguistics ; Tarihsel, Karşılaştırmalı ve Biçimsel Dilbilim ; Sıfat-fiil eki,zaman,kiplik,değişim ; participle,tense,modality,change

-(y)AcAK ve -(y)AsI eklerinin Çağdaş Türkiye Türkçesinde gelecek zaman gösteren sıfat-fiil ekleri olduğu konusunda ortak bir görüş vardır. Ancak bu iki ekin hem günümüzdeki hem de Eski Anadolu Türkçesindeki kullanımları incelendiğinde, günümüze kadar aynı işlevlerle süregelmediği, zaman içerisinde işlevsel ve anlamsal bir değişime uğradığı gözlemlenebilir. Özellikle günümüzde kullanılan -(y)AsI ekinin, gelecek zaman göstermediği düşünülmekte olup, buna rağmen alanyazında neden gelecek zaman sıfat-fiil ekleri kategorisinde ele alındığı merak edilen ve araştırılması gereken bir noktadır. Bu çalışmada, bu eklerin her iki dönemdeki kullanımları edebi eserlerden faydalanılarak tarama yoluyla incelenmiş ve zaman içerisinde işlevsel ve anlamsal değişime uğradıkları ortaya konmuştur. Bu incelemenin, günümüze kadar gelen gelecek zaman sıfat-fiil ekleri sınıflandırmasının yeniden gözden geçirilmesi için aydınlatıcı olması beklenmektedir.

There is a common opinion that -(y)AcAK and -(y)AsI are participles indicating future tense in Contemporary Turkish. However, when the usage of these two suffixes both today and in Old Anatolian Turkish is examined, it can be observed that they have not continued with the same functions until today and have undergone a functional and semantic change over time. It is thought that the -(y)AsI suffix, especially used today, does not indicate the future tense, but why it is considered as a future participle in the literature is a point of curiosity and needs to be investigated. In this study, the usage of these suffixes in both periods were examined by scanning literary works and it was revealed that they underwent functional and semantic changes over time. It is expected that this review will be enlightening for the review of the future participle classification that has survived until today.
Edebî Metinlerde Ağız Kullanımı: Recep Seyhan Örneği
Dialect Use in Literary Texts: Example of Recep Seyhan
Yazar: Turan, Melike S.
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Language Studies (Other) ; Dil Çalışmaları (Diğer) ; Lexicography and Semantics ; Sözlükbilim ve Anlambilim ; Recep Seyhan,Azazil’in Kapısı’nda,Dialects,Dialect Use in Texts ; Recep Seyhan,Azazil’in Kapısı’nda,Ağızlar,Metinlerde Ağız Kullanımı

Dil ile kültür daima birbiriyle ilişki içindedir. Hiç şüphesiz ki bir toplumun yaşamını anlamanın yolu da dilden geçer. Dil, bünyesinde barındırdığı söz varlığı ile toplum ve toplumun kültürüne dair taşıdığı izleri yansıtır. Dil konuşuru, bulunduğu coğrafyaya göre dil sahası içinde söyleyiş farklılıkları gösterir. Bu hususta dil konuşurunun kodlanmamış bilgisi devreye girer.Bu çalışmada doğup büyüdüğü ilin ve civar illerin söz varlığını edebî metne taşıyan Recep Seyhan’ın Azazil’in Kapısı’nda adlı hikâye kitabı incelenmiş ve içinde barındırdığı ağız unsurlarının söz varlığı tespit edilmiştir. Tespit edilen söz veya söz grupları üç başlık altında toplanmıştır: Derleme Sözlüğü’nde Geçen Sözcükler, Hem Derleme Sözlüğü’nde hem de Türkçe Sözlük’te Geçen Sözcükler, Derleme Sözlüğü’nde Geçmeyen veya Farklı Anlamda Verilen Sözcükler.

Language and culture are always in an uninterrupted relationship. Undoubtedly, the way to understand the life of a society is through language. Language reflects the vocabulary it contains and the daily trace it carries everywhere in society and society. Language speakers show differences in pronunciation according to their geography and language area. When this issue is expressed, uncoded information comes into play.Recep Seyhan's story book titled Azazil'in Kapısı’nda, which carries the literary text of the vocabulary of this growing province and the surrounding provinces, was examined and the vocabulary of the dialect elements it contained was determined. The identified words or word lists are grouped under three headings: Words Mentioned in Derleme Sözlüğü, Words Appearing in Both the Derleme Sözlüğü and Türkçe Sözlük, Words Not Mentioned in Derleme Sözlüğü or Words Given in a Different Meaning.
Hârezmî’nin Muhabbet-nâme’sinin Türk Dili Tarihindeki Yeri
The Role and Importance of Khwarezmi's Muhabbet-nâme in the History of the Turkish Language
Yazar: Şimşek, Yaşar
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: Historical North East Turkish Language (Khwarezm, Kipchak, Chagatai) ; Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm, Kıpçak, Çağatay) ; Harezmi,Muhabbet-name,Harezm Türkçesi,Kıpçak Türkçesi,Çağatay Türkçesi ; Khrarezm Turkish,Chgatay Turkish,Harezmi,Muhabbet-name,Kipchak Turkish

Manzum bir eser olan Muhabbet-nâme, Harezmî tarafından 1353’te kaleme alınmıştır. Müellifi hakkında Harezmî mahlasını kullandığına göre Harezmli olduğu dışında hiçbir bilgimiz bulunmamaktadır (Sağol Yüksekkaya 2011: 116). Muhabbet-nâme’nin sonundaki Farsça hikâyeden şairin Harezm’den Altın Ordu’ya geldiği, o devirde Altın Ordu adına Sıgnak eyaletini idare eden Muhammed Hâce Beg’in isteği üzerine kışı onun sarayında geçirdiği ve söz konusu eseri yazdığı anlaşılmaktadır

Muhabbet-nâme, a poetic work, was written by Harezmî in 1353. We have no information about the author other than that he was from Harezm, since he used the pseudonym Harezmî (Thanks Yüksekkaya 2011: 116). It is understood from the Persian story at the end of Muhabbet-nâme that the poet came to the Golden Horde from Khwarezm, spent the winter in the palace of Muhammed Hâce Beg, who governed the province of Sıgnak on behalf of the Golden Horde at that time, and wrote the work in question.
1876-1923 Yılları Arasında Anadolu Sahasında Yayımlanan Dil bilgisi Kitaplarındaki Terimlerin Karşılaştırılması
Comparison of Terms in Grammar Books Published in Anatolia Between 1876 and 1923
Yazar: Afacan Süğümlü, Ayşe
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; terim,dil bilgisi,kitap incelemesi ; term,grammar,book review

Neslihan Öztürk'ün "1876-1923 Yılları Arasında Anadolu Sahasında Yayımlanan Dil bilgisi Kitaplarındaki Terimlerin Karşılaştırılması" adlı kitabının incelemesi yapılmıştır. Neslihan Öztürk’ün 2023 yılının Nisan ayında Pegem Akademi’den çıkan “1876-1923 Yılları Arasında Anadolu Sahasında Yayımlanan Dil Bilgisi Kitaplarındaki Terimlerin Karşılaştırılması” adlı kitabı yaklaşık elli yıllık bir dönemde dil bilgisi kitaplarındaki terimlerin karşılaştırılması ile oluşturulmuştur. Bu çalışma kapsamında Anadolu sahasında yazılmış 21 dil bilgisi kitabındaki terimler karşılaştırılmıştır. Çalışma Neslihan Öztürk’ün 2022’de Prof. Dr. Dilek Ergönenç danışmanlığında hazırladığı aynı isimli yüksek lisans tezinin kitaplaştırılmış halidir.

Neslihan Öztürk's book titled "Comparison of Terms in Grammar Books Published in Anatolia Between 1876 and 1923" was reviewed. Neslihan Öztürk's book titled "Comparison of Terms in Grammar Books Published in Anatolia Between 1876 and 1923", published by Pegem Academy in April 2023, was created by comparing the terms in grammar books over a period of approximately fifty years. Within the scope of this study, terms in 21 grammar books written in Anatolia were compared. The study will be conducted by Neslihan Öztürk in 2022 with Prof. Dr. It is the book version of her master's thesis of the same name, prepared under the supervision of Dilek Ergönenç.
±DXr Enklitiğinin Odaklayıcı İşlevi
The Highlighting Function of the ±Dxr Enclitic
Yazar: İnce, İlhan
Dergi: Dil Araştırmaları, Vol. 18 No. 34, 2023
Anahtar kelimeler: New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye) ; Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) ; clitic,highlighting,modality particle,±DXr,copula,substantive verb,predicative verb.,enclitic ; klitik,odaklayıcılık,kiplik parçacığı,±DXr,koşaç,ek-eylem,enklitik

Bu makalede, Bütün adayı bir kuş cıvıltısıdır alır (FSKAB, 83), Bir patırdıdır gidiyor (SK II, 549), İşte bir kazadır oldu (K, 156), Yine bir gülmedir tutturdular (KT, 95) gibi cümlelerde kullanılan ve bir kiplik işaretleyicisi olarak ele aldığımız ±DXr enklitiğinin “odaklayıcılık” işlevi üzerinde durulmaktadır. Odaklayıcı ±DXr enklitiği ilk defa 19. yüzyılda tanıklanır.  Önceki çalışmalarda bu işlevdeki kullanımlarla ilgili olarak enklitiğin cümle kurduğu, özne veya nesne üzerine gelebildiği, bazı eylemlerle anlamsal yönden ilişki kurduğu ve eklendiği unsuru vurguladığı dile getirilmiştir. Bu makalede odaklayıcı işlevdeki ±DXr enklitiğinin bu tür kullanımları yapısal ve anlamsal yönden incelenmekte ve bu tür cümlelerde ±DXr enklitiğinden sonra gelen yüklemler ortaya çıkarılmaya çalışılmaktadır.

In this article, we focus on the “highlighting” function of the ±DXr enclitic, which we consider as a modal marker and used in sentences such as Bütün adayı bir kuş cıvıltısıdır alır (FSKAB, 83), Bir patırdıdır gidiyor (SK II, 549), İşte bir kazadır oldu (K, 156), Yine bir gülmedir tutturdular (KT, 95). The highlighting marker ±DXr enclitic was first witnessed in the 19th century. Regarding the uses in this function in previous studies, it has been stated that the ±DXr enclitic forms sentences, can added to subject or object, establishes a semantic relationship with some verbs and emphasizes the added element. In this article, such uses of the ±DXr enclitic in the highlighting function is being examined structurally and semantically and verbs that come after the ±DXr enclitic in such sentences is being tried to find out.