Yenişehirlizade Halid Eyüp’ün “Tarihçe-i Afganistan’’ Adlı Eserinde Afganistan’da Seyahat ve Osmanlı Devleti İle Afganistan Arasındaki Benzerlikler
Travel in Afghanistan and Similarities Between the Ottoman Empire and Afghanistan in Yenişehirlizade Halid Eyüp’s Work Called “Tarihce-i Afghanistan’’
Yazar: Keskin, Cengiz
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 44, 2023
Anahtar kelimeler: Linguistics (Other) ; Dilbilim (Diğer) ; Afghanistan,Yenişehirlizade Halid Eyüp,Tarihce-i Afghanistan,Afghan society,Britain-Russia rivalry ; Afganistan,Yenişehirlizade Halid Eyüp,Afgan Toplumu,Tarihçe-i Afganistan,İngiltere-Rusya Rekabeti

Tarih boyunca Afganistan’da farklı medeniyetler hüküm sürmüş, 1747’de Afganistan Devleti’nin kurulmasıyla yeni bir aşamaya geçilmiştir. Yenişehirlizade Halid Eyüp tarafından kaleme alınan Tarihçe-i Afganistan isimli eser, bölge coğrafyasını anlamamız açısından değerli bilgiler sunmaktadır. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde yetişmiş önemli bir yazar olan Yenişehirlizade Halid Eyüp, bahsedilen eserde İngiltere ve Rusya’nın bölge üzerindeki emellerinden etraflıca bahsetmiştir. Eserinde İngiltere ve Rusya’nın kıyasıya rekabete girdiği bir saha olan Afganistan’ın coğrafi özellikleri, demografik yapısı ve etnik farklılıklarına değinen yazar, Osmanlı Devleti ile Afganistan arasındaki benzerliklere de vurgu yapmıştır. Kendine has anlatımıyla Afganistan’ı Osmanlı toplumuna tanıtmaya çalışan Yenişehirlizade Halid Eyüp, bu bölgenin layıkıyla ve yeterince bilinmediğini düşünmektedir. Yenişehirlizade Halid Eyüp, bu eser vesilesiyle Osmanlı toplumunda Afganistan hakkında bir merak uyanacağı ve bölgeye olan ilginin artacağı kanısındadır. Çalışmadaki temel amacımız Afganistan’ın farklı özelliklerini açıklamaya çalışan Yenişehirlizade Halid Eyüp’ün bakış açısıyla bölgeyi anlamaktır. Afganistan’ı tanıtmayı bir misyon olarak gören yazarın kaleme aldığı Tarihçe-i Afganistan isimli eseri bu nedenle incelemeye değer görülmüştür.

Different civilizations have reigned in Afghanistan throughout history, and a new phase was entered with the establishment of the Afghanistan State in 1747. The work titled Tarihce-i Afghanistan [History of Afghanistan] written by Yenişehirlizade Halid Eyüp provides valuable information in terms of understanding the geography of the region. Yenişehirlizade Halid Eyüp, was an important writer who grew up in the last periods of the Ottoman Empire, and talked in detail about the ambitions Britain and Russia had in Afghanistan. In his work, the author touched upon the geographical features, demographic structure and ethnic differences of Afghanistan, an area over which Britain and Russia competed fiercely, and also emphasized the similarities between the Ottoman Empire and Afghanistan. Yenişehirlizade Halid Eyüp was of the opinion that his work would arouse curiosity about Afghanistan in Ottoman society and that interest in the region would increase. The main purpose in this study is to understand the region from the perspective of Yenişehirlizade Halid Eyüp, who attempted to explain the different characteristics of Afghanistan. For this reason, his work titled Tarihce-i Afghanistan, which he considered his mission to introduce Afghanistan, is deemed worth examining.