ABDÜLAZİZ B. MUHAMMED ED-DERÂVERDÎ VE BİR HADİS RÂVÎSİ OLARAK GÜVENİLİRLİĞİ
ABDULAZİZ B. MUHAMMAD AL-DARÂVARDÎ AND HIS RELIABILITY AS A NARRATOR OF HADITH
Yazar: Çelikan, Serkan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Kütüb-i sitte,Derâverdî,Râvî,Adalet,Zabt ; al-Darâvardî,Kutub al-sittah,Narrator,Justice,Good Memory

Abdülaziz b. Muhammed ed-Derâverdî, başta Kütüb-i sitte olmak üzeretemel hadis kaynaklarında bulunan birçok rivayetin önemli râvîlerindendir.Köken itibariyle Horasan’ın Derâverd kasabasından olmakla beraber Medine’dedoğmuş, burada yaşamış, hadis ilmi alanındaki çalışmalarını burada devamettirmiş ve yine burada vefat etmiştir. Kendisi, Kütüb-i sitte musannıflarınınşeyhinin şeyhi konumundadır. Ayrıca rivayetlerinin, Müsned ve Musanneftüründeki diğer birçok eserde yer aldığı da görülmektedir. O, yaşadığı dönemin,Zeyd b. Eslem(ö.136/754), Şerîk b. Abdullah b. Ebû Nemir (ö. 144/761), Yahyâ b. Saîdel-Ensârî(ö.143/760), Hişâm b. Urve (ö. 146/763) gibi önemli muhaddislerinden hadisrivayetinde bulunmuştur. Şube b. el-Haccâc (ö. 160/777), Süfyân es-Sevrî (ö. 161/778), Muhammed b.İshâk (ö. 151/768), Şâfiî (ö. 204/820), Abdurrahman b. Mehdî (ö.198/813-14) gibi birçok önemli muhaddis de kendisinden hadis almıştır. Hakkındanakledilen bazı rivayetlere bakılırsa Arapça gramerini kullanma noktasında iyibir seviyede olmadığı anlaşılır. Onun, bir hadis râvîsi olarak güvenilirliğihakkında ise cerh ve ta’dîl âlimlerinden nakledilen değerlendirmeler olumlu veolumsuz yönde olmak üzere farklılık arz etmektedir. Hakkında yapılan olumsuzdeğerlendirmelere bakıldığında genel olarak onun zabt sıfatı noktasındayoğunlaştığı görülür. Kendisinin âdil bir râvî olduğu hususunda ise tespitedilebildiği kadarıyla herhangi bir ihtilaf vaki değildir. Derâverdî’nin zabtı ile ilgili, bahsi geçenbirbirinden farklı görüşler konunun araştırılıp açık bir sonuca varmaihtiyacının bulunduğunu göstermiştir. Ondan nakledilen rivayetlerin birkısmının muhteva bakımından, helal ve haram mevzuları ve bazı ibadetlerinyapılışı ile ilgili olması konunun önemini arttırmaktadır. Bu noktada,Sahîh’inde tahric etmiş olduğu bazı rivayetlerin isnâdlarında Derâverdî ileberaber başka bir râvîye de yer vermesi, Buhârî’nin ona tam olarak itimatetmeyip ikinci bir râvî ile destekleme ihtiyacı duyduğunu göstermesi bakımındankendisi hakkında bir kusur olarak görülebilir. Ancak Müslim’in ve diğer birçokmusannıfın Derâverdî ile doğrudan ihticâcda bulunduğu da görülmektedir. Budurum genel olarak muhaddislerin onun hıfzının sağlamlığını kabul ettiklerianlamına gelir. Âlimlerin, Derâverdî hakkındaki mezkûr kanaatleri yanında, buaraştırmada incelenen, onun rivayet etmiş olduğu bazı hadisler de zabtıhakkında bu olumlu sonucu vermektedir. Derâverdî’den nakledilen bu hadislerin,farklı isnâdlarla gelen ve sahîh olarak değerlendirilen diğer versiyonları ilekarşılaştırılması sonucunda aralarında görülen uyum, onun, rivayetlerin zabtınoktasında başarılı olduğunu ve bir hadis râvîsi olarak güvenilirliğini ortayakoymuştur. Buna göre Derâverdî’nin, bulunduğu isnâdları kusurlu halegetirmediğini ve naklettiği rivayetlerin hüccet değeri taşıdığını söylemekmümkündür.

Abdulaziz b. Muhammad al-Darâvardîis one of the most important narrator (râvî) of many narrations in the mainhadith sources, especially in the kutub al-sitta. Although he is originally fromDarâvardtown of Khurasan, he wasborn in Madina, where he lived and continued with his studies in thefield of hadith and died there. He has a high position. He is indeed the teacher/narrator (shaykh)of the authors of kutub al-sitta. In addition, his narrations are alsoseen in many other works like musnad and Musannaf. He narrated hadith from theimportant muhaddith (scholar of hadith) of the time he lived in. Thesemuhaddith include Zayd b.al-Aslam(d.136/754), Sharîk b. Abdullah b. Abû Namir (d. 144/761), Yahyâ b. Saîdal-Ansârî(d.143/760) and Hishâm b. Urva (d. 146/763). Many important muhaddith such asShuba b. al-Hajjâj(d.160/777),Sufyân al- Thawrî(d.161/778), Muhammad b. İshâk (d. 151/768), Shâfiî (d. 204/820), Abdurrahman b.Mahdî (d. 198/813-14) took narations from him. According tosome reports about Darâvardî, it isunderstood that he is not at a good level with regard to use of the Arabicgrammar. Therehave been both positive and negative opinions, which are narrated from thescholars of the science of al-jarh wa al-ta'dīl about the reliability ofthis narrator.When we look at the negative opinions, it is seen that it is concentrated onhis attribute of zabt (justice). As far as it can be determined that he is ajustifiable narrator, he is not involved in any dispute.The different opinions about thezabt of Darâvardî have shown that the subject needs to be explored and reacheda clear conclusion. The fact that some of the narrations conveyed by him relateto the content, the issues of halal and haram and how to perfom some rituals,increase the importance of the issue. At this point, Bukhari mentioned a secondnarrator with Darâvardî in his statement of the isnad of some narrations. It isunderstood that Bukhari did not completely trust him and therefore needs tosupport him with another person. This may well be considered a flaw of him.However, it can be seen that Muslim and many other authors of hadith booksdirectly derived from Darâvardî. In general, this means that the muhaddithaccept the soundness of his hifz (memory). In addition to the observations ofscholars about Darâvardî, some hadiths which are examined in this research andwhich are narrated by him, give positive results about his zabt. The harmonybetween these hadiths and the other versions of the hadiths, which werenarrated from the Darâvardî as compared to the other versions which wereconsidered as authentic, revealed that it was successful in the point of hiszabt of the narrations and his reliability as a narrator of hadith. Accordingto this, it is possible to say that Darâvardî does not make the isnâd ofhimself defamatory and the narrations he conveyed have a value of evidence.