Türkiye’de Aile Yardımı Sigortasının Yokluğu ve İkame Sosyal Politika Arayışları
The Absence of Family Allowance Insurance in Turkey and the Search for Alternative Social Policy Measures
Yazar: Karagöz, Eray
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 12 No. Aile Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Family Sociology ; Aile Sosyolojisi ; Aile yardımı sigortası,sosyal yardımlar,sosyal politika,ILO 102,Türkiye’de sosyal güvenlik ; Family allowance insurance,social assistance,social policy,ILO Convention No. 102,social security in Turkey

Aile yardımı sigortası, çalışanların bakmakla yükümlü oldukları aile bireyleri için gelir desteği sağlayarak sosyal risklere karşı koruma sunan temel sosyal güvenlik kollarından biridir. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Sözleşmesi’nde açıkça tanımlanmasına ve birçok ülkede kurumsallaşmış olmasına rağmen, Türkiye’de bu sigorta kolu sosyal güvenlik sistemi içinde bağımsız ve sistematik bir yapı olarak yer almamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de aile yardımı sigortasının yokluğunun neden olduğu sosyal koruma açığı ele alınmakta; bu boşluğun nasıl ve hangi politika araçlarıyla ikame edilmeye çalışıldığı sorgulanmaktadır. Analiz kapsamında, Türkiye’de uygulanan sosyal yardımlar, şartlı nakit transfer programları, doğum yardımı ödemeleri, kreş ve gündüz bakım hizmetleri gibi desteklerin aile yardımı işlevi görme potansiyelleri değerlendirilmiştir. Ancak bu uygulamaların, hak temelli olmaktan çok ihtiyaç temelli olmaları, süreklilik arz etmemeleri ve çoğunlukla düşük gelir gruplarına yönelik olması nedeniyle sosyal güvenliğin eşitlikçi ve kapsayıcı ilkeleriyle tam olarak örtüşmediği görülmektedir. Ayrıca, bu parçalı ve program bazlı politikaların hem kurumsal sürdürülebilirliği hem de toplumsal etkililiği tartışmalıdır. Çalışma, Türkiye’nin demografik dönüşümü, kadın istihdamı ve bakım emeği bağlamında aile yardımı sigortasının yeniden gündeme alınmasının önemine işaret etmekte; ILO ve Avrupa sosyal güvenlik normları ışığında, Türkiye için bütüncül ve hak temelli bir aile yardımı sigortası modelinin geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Family allowance insurance is one of the fundamental branches of social security, offering protection against social risks by providing income support for the dependents of working individuals. Although this type of insurance is clearly defined in the International Labour Organization’s (ILO) Convention No. 102 on Minimum Standards of Social Security and has been institutionalized in many countries, it does not exist as an independent and systematic component within Turkey’s social security system. This study addresses the social protection gap arising from the absence of family allowance insurance in Turkey and investigates how and with which policy tools this gap is being compensated. Within the scope of the analysis, various existing supports in Turkey—such as means-tested social assistance, conditional cash transfer programs, birth grants, and daycare services—are examined in terms of their potential to function as substitutes for family allowance insurance. However, due to the needs-based rather than rights-based nature of these instruments, their lack of continuity, and their primary targeting of low-income groups, they are found to fall short of aligning with the egalitarian and inclusive principles of social security. Furthermore, the fragmented and program-oriented structure of these policies raises concerns regarding both institutional sustainability and social effectiveness. The study highlights the importance of reintroducing the concept of family allowance insurance in Turkey in light of the country’s demographic transformation, trends in female employment, and the increasing burden of unpaid care work. It argues for the development of a comprehensive and rights-based family allowance insurance model for Turkey, grounded in ILO standards and European social protection norms.