Transgenerasyonel Travma: Travmatik Deneyimlerin Epigenetik ve Psikososyal Aktarımı
Transgenerational Trauma: Epigenetic and Psychosocial Transmission of Traumatic Experiences
Yazar: Şengöz, Murat
Dergi: Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi No. 24, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology (Other) ; Sosyoloji (Diğer) ; transgenerasyonel travma,epigenetik,psikososyal aktarım,psikoterapi ; transgenerational trauma,epigenetics,psychosocial transmission,psychotherapy.

Bu çalışma, transgenerasyonel travmanın biyolojik ve psikososyal aktarım süreçlerini inceleyerek, travmatik deneyimlerin yalnızca bireysel düzeyle sınırlı kalmayabileceğini; aksine kuşaklar boyunca etkilerini sürdürebileceğini ortaya koymaktadır. Epigenetik araştırmalar, özellikle DNA metilasyonu, histon modifikasyonları ve mikroRNA düzenlemeleri gibi mekanizmaların, travmanın biyolojik düzeyde kalıcı etkiler bırakma potansiyeline sahip olabileceğini göstermektedir. Psikososyal açıdan ise aile dinamikleri, ebeveyn-çocuk ilişkilerinde bağlanma biçimleri, sosyal öğrenme süreçleri ve kolektif bellek (toplumsal hafızada saklı ortak anlatılar), travmanın transgenerasyonel aktarımını anlamada önemli bir rol oynayabilir. Holokost mağdurları, savaş gazileri, göçmenler ve marjinal topluluklar üzerine yapılan araştırmalar, travmanın hem biyolojik hem de psikososyal düzeyde uzun vadeli etkiler yaratabileceğine dair bulgular sunmaktadır. Psikoterapötik müdahaleler kapsamında bilişsel davranışçı terapi (CBT), göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR), farkındalık temelli yaklaşımlar ve aile terapileri, travma sonrası semptomların hafifletilmesinde faydalı olabilmektedir. Ancak bu yöntemlerin epigenetik düzeydeki etkileri henüz sınırlı biçimde incelenmiştir ve bu alanda daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Sonuç olarak, transgenerasyonel travmanın incelenmesinde biyolojik ve psikososyal boyutların birlikte ele alınmasını sağlayan bütüncül yaklaşımlara duyulan gereksinim devam etmektedir. Gelecekte yapılacak araştırmalarda, psikoterapötik müdahalelerin olası epigenetik etkilerinin yanı sıra kültürel bağlamların ve toplumsal süreçlerin de ayrıntılı biçimde ele alınması, literatüre daha kapsamlı katkılar sağlayabilir.

This study explores the biological and psychosocial pathways of transgenerational trauma, proposing that traumatic experiences may not be confined to the individual but could potentially affect future generations. Epigenetic research suggests that mechanisms like DNA methylation, histone modifications, and microRNA regulation might contribute to the ongoing presence of trauma at the biological level. From a psychosocial standpoint, family dynamics, parent-child attachment patterns, social learning, and collective memory—shared narratives stored within societal memory—may be crucial in understanding how trauma is transmitted across generations. Studies involving Holocaust survivors, war veterans, migrants, and marginalized groups show evidence that trauma can produce long-lasting effects at both biological and psychosocial levels. Psychotherapeutic approaches such as cognitive-behavioral therapy (CBT), eye movement desensitization and reprocessing (EMDR), mindfulness-based techniques, and family therapy may help reduce post-traumatic symptoms. Nevertheless, the influence of these therapies on epigenetic mechanisms is still under-investigated, highlighting the need for further research. Overall, there is a clear need for integrated methods that consider both biological and psychosocial factors in studying transgenerational trauma. Future research should examine the potential epigenetic effects of psychotherapeutic treatments and consider cultural and societal influences to gain a more complete understanding of this complex phenomenon.