Ruh, Bilinç ve Yönelimsellik: Gelenekler Arası Felsefi Bir Soruşturma
Soul, Consciousness, and Intentionality: An Inter-Traditional Philosophical Investigation
Yazar: Şahankaya, Nur
Dergi: Felsefe Arkivi No. 62, 2024
Anahtar kelimeler: History of Ideas ; Düşünce Tarihi ; Plato,Aristotle,Avicenna,intentionality,consciousness ; Platon,Aristoteles,İbn Sinâ,Yönelimsellik,Bilinç

Bu çalışma, insan zihninin dünyayı anlamlandırma merakıyla karşımıza çıkan bilincin ve bilincin doğasına özgü olan yönelimselliğin felsefi gelenekte kendisine nasıl yer edindiğini Antik Yunan ve İslam geleneği çerçevesinde ele almayı amaçlamaktadır. Burada bir köken araştırması değil, benzerlikler üzerinden bir sorgulama yapılmaktadır. Metinde zihin ile ilgili Modern yaklaşımlar açığa çıkartılmadan önceki ayak seslerini oluşturduğunu düşündüğümüz Platon’un ve Aristoteles’in ruh üzerine görüşlerinden yola çıkarak dönemin ruh kuramları ile bilinç arasındaki ilişkiyi değerlendirip bilincin Antik Yunan’daki benzerliklerini ve bunun yönelimselliği içerip içermediğine bakılacaktır. Burada bilincin ve yönelimselliğin Platon ve Aristoteles’te şekillenmesi meselesinde kendilerine hangi nedenlerle dayandırıldığı da ele alınmaya çalışılacaktır. Bunu takiben İslam geleneğinin büyük alimi İbn Sinâ’nın ruh üzerine söylemleri ışığında bilince ve yönelimselliğe dair görüşlerini ortaya koymaya çalışıp Aristoteles ile diyalog kurulmaya çalışılacaktır. Antik Yunan’da bilinç ve yönelimsellik fikirlerinin olup olmadığına dair araştırma yapılmasına vesile olan şey, bu kavramların Franz Brentano ve Edmund Husserl’e kendisinden önce gelen uzun ve karmaşık gelenekten miras kaldığının görülmesidir. Dolayısıyla Antik Yunan’da terminolojik olarak her ne kadar bir bilinç ve yönelim(sellik) kavramına rastlanmıyor olsa da ikisinin de benzer yönlerinin olduğu çıkarımlar doğrultusunda ileri sürebiliyor. Bu durumda, bilinç ve yönelimsellik, kendisini Antik Yunan lügatında yaşamın ve canlılığın ilkesi olan ruhta bulmaktadır önermesi öne sürülüp ruh kuramları üzerinden bir tartışma yürütülecektir. Kısacası, katmanlı ve yoğun ilerleyen metin, geçmişten günümüze hala tam anlamıyla bir fikir birliğine varılamayan bir probleme, bilinç ve bilincin kapsamı içerisinde yer alan yönelimselliğe dair okuyucular için bir fikir oluşturma gayesi taşımaktadır.

This research delves into the philosophical conceptions of consciousness and intentionality as they emerged within Ancient Greek and Islamic traditions, examining how these notions stemmed from humanity’s inherent drive to make sense of the world with an approach that focuses on drawing parallels between these traditions rather than tracing definitive origins. First, we begin by scrutinizing Plato’s and Aristotle’s theories of the soul as foundational to modern perspectives of the mind. Our analysis explores the interplay between these early soul theories and nascent ideas of consciousness while investigating how Ancient Greek thought harbored concepts analogous to consciousness and intentionality while also examining the underlying rationales for these concepts in Platonic and Aristotelian philosophy. The focus then shifts to Islamic intellectual heritage, specifically the soul-centric discourses of the Avicenna (Ibn Sinâ) in hope to analyze Avicenna’s findings on consciousness and intentionality, creating a conversation with Aristotelian thinking. This comparative perspective allows us to follow the evolution and spread of these concepts across many philosophical perspectives. The inquiry into potential precursors of consciousness and intentionality in Ancient Greek philosophy was spurred by the recognition that these concepts were later inherited and refined by thinkers like Franz Brentano and Edmund Husserl. While Ancient Greek vocabulary may lack direct equivalents for consciousness and intentionality, we contend that comparable notions can be discerned within their philosophical frameworks, particularly in theories of the soul as the essence of life and animation. By following the evolution of consciousness and intentionality through Ancient Greek and Islamic thought, this comprehensive investigation aims to provide readers with a nuanced grasp of these concepts, which still provoke discussion in modern philosophy. By examining these long-standing issues from a historical perspective, I aim to provide new insights into current debates about consciousness and intentionality