hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Sâinüddin İbn Türke’nin Temhîdü’l-Kavâid Adlı Eserinin Tasavvuf Metafiziğindeki Yeri
Sâinüddin İbn Türke’nin Temhîdü’l-Kavâid Adlı Eserinin Tasavvuf Metafiziğindeki Yeri
Yazar: Sandıkçı, Mesut
Dergi: Bilimname, Vol. 2018 No. 35, 2018
Anahtar kelimeler: Sâinüddin İbn Türke,Temhîdü’l-Kavâid,Tasavvuf,Tasavvuf Metafiziği

Bumakale on beşinci yüzyılda İbnü’l-Arabî düşünce geleneğinin önemli takipçisiSâinüddin İbn Türke’nin, dedesi Sadreddin Ebû Hamîd Türke’ye ait olan Kavâidü’t-tevhîdadlı esere yazmış olduğu Temhîdü’l-kavâid adlı şerhini ele almaktadır. Temhîdü’l-kavâid,Sadreddin Konevî’nin Miftâhu’l-gayb’ı, Dâvûd Kayserî’nin Mukaddime’sive Molla Fenârî’nin Misbâhu’l-üns’ü gibi nazarî irfân çizgisinde önemlimetinler arasındadır. Sâinüddin İbn Türke, bu eserinde tasavvuf metafiziğiniüst bir metafizik olarak inşa etmektedir. Bu doğrultuda felsefî ve kelamîvarlık anlayışlarını istidlâli bir yöntemle iptal etmeye çalışmakta ve varlığındış dünyada teşahhus etmiş gerçek ve tek olduğunu delilleriyle ortaya koymayaçalışmaktadır. Bu eserde Sâinüddin İbn Türke, mezkûr eserlerdeki felsefî ve kelamîvarlık anlayışı eleştirilerini ileri düzeylere taşımakta ve aynı zamanda sûfîvarlık anlayışını ele alırken ortaya çıkabilecek aklî şüpheleri gidermeye çalışmaktadır. Sâinüddinİbn Türke, İslam düşüncesinde uzun bir süre göz ardı edilen bir sûfîdir. Bundandolayı onun Temhîdü’l-kavâid adlı eseri üzerine yapılan şerh,haşiye ve talîkat gibi çalışmaların da geç dönemlerde olduğunu görmekteyiz. Temhîdü’l-kavâid,ilk olarak İran medreselerinde irfân düşüncesine bir giriş olarak okutulmuşve daha sonra da üzerine şerh ve haşiye gibi çalışmalar başlamıştır. Böylece Sâinüddinİbn Türke İslam dünyasında daha fazla tanınır olmaya başlamıştır.

Bumakale on beşinci yüzyılda İbnü’l-Arabî düşünce geleneğinin önemli takipçisiSâinüddin İbn Türke’nin, dedesi Sadreddin Ebû Hamîd Türke’ye ait olan Kavâidü’t-tevhîdadlı esere yazmış olduğu Temhîdü’l-kavâid adlı şerhini ele almaktadır. Temhîdü’l-kavâid,Sadreddin Konevî’nin Miftâhu’l-gayb’ı, Dâvûd Kayserî’nin Mukaddime’sive Molla Fenârî’nin Misbâhu’l-üns’ü gibi nazarî irfân çizgisinde önemlimetinler arasındadır. Sâinüddin İbn Türke, bu eserinde tasavvuf metafiziğiniüst bir metafizik olarak inşa etmektedir. Bu doğrultuda felsefî ve kelamîvarlık anlayışlarını istidlâli bir yöntemle iptal etmeye çalışmakta ve varlığındış dünyada teşahhus etmiş gerçek ve tek olduğunu delilleriyle ortaya koymayaçalışmaktadır. Bu eserde Sâinüddin İbn Türke, mezkûr eserlerdeki felsefî ve kelamîvarlık anlayışı eleştirilerini ileri düzeylere taşımakta ve aynı zamanda sûfîvarlık anlayışını ele alırken ortaya çıkabilecek aklî şüpheleri gidermeye çalışmaktadır. Sâinüddinİbn Türke, İslam düşüncesinde uzun bir süre göz ardı edilen bir sûfîdir. Bundandolayı onun Temhîdü’l-kavâid adlı eseri üzerine yapılan şerh,haşiye ve talîkat gibi çalışmaların da geç dönemlerde olduğunu görmekteyiz. Temhîdü’l-kavâid,ilk olarak İran medreselerinde irfân düşüncesine bir giriş olarak okutulmuşve daha sonra da üzerine şerh ve haşiye gibi çalışmalar başlamıştır. Böylece Sâinüddinİbn Türke İslam dünyasında daha fazla tanınır olmaya başlamıştır.
Hadiste Telfik: Metin Eksenli Bir Araştırma
Hadiste Telfik: Metin Eksenli Bir Araştırma
Yazar: Doğanay, Süleyman
Dergi: Bilimname, Vol. 2016 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: İsnad,Metin Tenkidi,Rivayet Lafızları,Telfik,Tahric Kitapları

Temel anlamı birleştirmek ve eklemek olan telfik sözcüğü, Usûl-i Fıkıh ve Furû-i Fıkıh ilminde farklı bir anlama sahip olmakla birlikte, Hadis ilminde de terim anlamında kullanıma sahiptir. Hadis ilminde telfik, aynı konudaki farklı hadislerin birleştirilerek tek hadismiş gibi rivayeti şeklinde kullanıma ilave olarak, farklı isnad ve lafızlarla rivayet edilen bir hadisin isnad ve metinlerinin birleştirilmesi anlamına da gelmektedir. Tanımlardan da anlaşılacağı üzere, telfikin hem sened hem de metinle ilgili boyutları mevcuttur.Telfik sözcüğüne dair zikretmiş olduğumuz bu anlam alanlarını telfikin uygulanış şekilleri başlığı altında ayrıca ele aldık. Telfik’in aynı konudaki farklı hadislerin birleştirilerek tek hadismiş gibi rivayeti şeklindeki anlamını merkeze alarak, makalemizin konusunu sınırlandırmış olduk. Sınırlandırma dâhilinde, telfikin senedle ilgili boyutlarını çalışmamızın dışında tutup, birbirinden farklı hadislerin metinlerinin birleştirilmesi ve rivayetini dikkate alıp araştırmamızı sürdürdük. Bu bağlamda, âlimlerin hadiste telfike ilişkin görüş ve değerlendirmelerini aktardıktan sonra, hadis literatürü içerisinde yaptığımız taramalardan elde edilen metin eksenli telfik örneklerine ve bunların tenkidine yer verdik.

Temel anlamı birleştirmek ve eklemek olan telfik sözcüğü, Usûl-i Fıkıh ve Furû-i Fıkıh ilminde farklı bir anlama sahip olmakla birlikte, Hadis ilminde de terim anlamında kullanıma sahiptir. Hadis ilminde telfik, aynı konudaki farklı hadislerin birleştirilerek tek hadismiş gibi rivayeti şeklinde kullanıma ilave olarak, farklı isnad ve lafızlarla rivayet edilen bir hadisin isnad ve metinlerinin birleştirilmesi anlamına da gelmektedir. Tanımlardan da anlaşılacağı üzere, telfikin hem sened hem de metinle ilgili boyutları mevcuttur.Telfik sözcüğüne dair zikretmiş olduğumuz bu anlam alanlarını telfikin uygulanış şekilleri başlığı altında ayrıca ele aldık. Telfik’in aynı konudaki farklı hadislerin birleştirilerek tek hadismiş gibi rivayeti şeklindeki anlamını merkeze alarak, makalemizin konusunu sınırlandırmış olduk. Sınırlandırma dâhilinde, telfikin senedle ilgili boyutlarını çalışmamızın dışında tutup, birbirinden farklı hadislerin metinlerinin birleştirilmesi ve rivayetini dikkate alıp araştırmamızı sürdürdük. Bu bağlamda, âlimlerin hadiste telfike ilişkin görüş ve değerlendirmelerini aktardıktan sonra, hadis literatürü içerisinde yaptığımız taramalardan elde edilen metin eksenli telfik örneklerine ve bunların tenkidine yer verdik.
Kadim Bir Soğukluğun Modern Temsili: İlahiyat Fakültelerinde Felsefe Fobisi
Kadim Bir Soğukluğun Modern Temsili: İlahiyat Fakültelerinde Felsefe Fobisi
Yazar: Baykan, Erdal
Dergi: Bilimname, Vol. 2016 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: İlahiyat Fakültesi,Felsefe,Türkiye Cumhuriyeti,Hakikat,Yorum

Bu makalenin amacı, İlahiyat Fakültelerinde felsefeye ilişkin var olan olumsuz yargıların nedenlerine dikkat çekmektir. İslam dininin aurasında gelişen düşünsel zenginliği ve beraberinde inşa edilen medeniyeti anlamak ya da tahkim edebilmek için İslam Felsefe geleneği üzerinden yürütülen eleştiriler ve tartışmalar ne yazık ki sonraki dönemlerde Gazali’nin etkin katılımından da istifade edilerek sürdürülmesi yerine bütün bir düşünsel hasıla entelektüel çaba olmaktan çıkarılarak dini bir teyakkuzla karşılanmıştır. Bu ilk travmadır. Felsefeye karşı olumsuz yaklaşımın diğer bir nedeni ise yeni kurulan Cumhuriyetin ideolojik yönelimleri çerçevesinde dini, hayatın bütün alanlarından çıkaracak yeni kültürel kodların transfer edilmesiyle şekillenmiştir. Bu pozitivist yönelimi temellendirebilmek için felsefenin tanımından başlanarak yeni bir kurgu dizayn edilmiştir. Bu da ikinci travmayı oluşturmuştur.Bildiride İlahiyat Fakülteleri ve benzeri çevrelerde tevarüs eden karşıtlığın nasıl aşılabileceği hususu 'Hakikat’in çok boyutluluğu’ndan hareketle, herhangi bir yoruma tarih üstü bir değer atfedilmesi hali sadece dini olanda değil hayatın bütün boyutlarında sıkıntılara yol açmaktadır yargısı dillendirilmeye çalışılmaktadır.

Bu makalenin amacı, İlahiyat Fakültelerinde felsefeye ilişkin var olan olumsuz yargıların nedenlerine dikkat çekmektir. İslam dininin aurasında gelişen düşünsel zenginliği ve beraberinde inşa edilen medeniyeti anlamak ya da tahkim edebilmek için İslam Felsefe geleneği üzerinden yürütülen eleştiriler ve tartışmalar ne yazık ki sonraki dönemlerde Gazali’nin etkin katılımından da istifade edilerek sürdürülmesi yerine bütün bir düşünsel hasıla entelektüel çaba olmaktan çıkarılarak dini bir teyakkuzla karşılanmıştır. Bu ilk travmadır. Felsefeye karşı olumsuz yaklaşımın diğer bir nedeni ise yeni kurulan Cumhuriyetin ideolojik yönelimleri çerçevesinde dini, hayatın bütün alanlarından çıkaracak yeni kültürel kodların transfer edilmesiyle şekillenmiştir. Bu pozitivist yönelimi temellendirebilmek için felsefenin tanımından başlanarak yeni bir kurgu dizayn edilmiştir. Bu da ikinci travmayı oluşturmuştur.Bildiride İlahiyat Fakülteleri ve benzeri çevrelerde tevarüs eden karşıtlığın nasıl aşılabileceği hususu 'Hakikat’in çok boyutluluğu’ndan hareketle, herhangi bir yoruma tarih üstü bir değer atfedilmesi hali sadece dini olanda değil hayatın bütün boyutlarında sıkıntılara yol açmaktadır yargısı dillendirilmeye çalışılmaktadır.
İnsanlığın En Eski Tapınağı Göbeklitepe Teolojik Olarak Bize Ne Söyler?
İnsanlığın En Eski Tapınağı Göbeklitepe Teolojik Olarak Bize Ne Söyler?
Yazar: Özalp, Hasan
Dergi: Bilimname, Vol. 2016 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Göbeklitepe Tapınağı,Taş Devri,Dini Sembolizm,Arkeoloji,Antropoloji,Din Felsefesi

Göbeklitepe arkeologlara göre, insanlığın en eski tapınaklarından biridir. Bu çalışmada on iki bin yıl öncesine dönerek hem bu yapı hakkında bilgi vermeye çalışacağız hem de bu yapının teolojik ve felsefi çağrışımlarına dikkat çekerek bir yorum denemesinde bulunacağız. Araştırmamız da, Göbeklitepe'yi arkeoloji ve sanat tarihi açısından değil de din felsefesi ve dini sembolizm açısından inceleyeceğiz. Araştırmamızda arkeoloji ve tarihi coğrafyanın bize sağladığı verilerden yararlandık. Çalışmanın temel amacı arkeolojinin bölgeden elde ettiği veriler ve bu verilerin tarihi coğrafya ve dinler tarihi açısından değerlendirilmesidir. Yeri geldiğinde bu verileri din dili ve dini sembolizm açısından yorumladık. Sonuç olarak taş devri insanının sanılanın aksine ilkel olmadığını, Göbeklitepe’nin kutsal yapılar alanı olduğunu ve inancın insanlık tarihi kadar eski olduğuna dair önemli gerekçelerin bulunduğu sonucuna ulaştık. Göbeklitepe kutsal yapılar alanı üzerinden insanlığın medeniyet gelişimi üzerine yeniden düşünülmesi gerektiği kanaatine ulaştık. Asıl amacımız Göbeklitepe'yi felsefe ve teoloji literatürüne taşımak ve bunun nasıl sağlanacağına dair bir metot ve konu önerisi sunmaktır. Bu sebeple çalışmamız sadece bir yorum denemesidir.

Göbeklitepe arkeologlara göre, insanlığın en eski tapınaklarından biridir. Bu çalışmada on iki bin yıl öncesine dönerek hem bu yapı hakkında bilgi vermeye çalışacağız hem de bu yapının teolojik ve felsefi çağrışımlarına dikkat çekerek bir yorum denemesinde bulunacağız. Araştırmamız da, Göbeklitepe'yi arkeoloji ve sanat tarihi açısından değil de din felsefesi ve dini sembolizm açısından inceleyeceğiz. Araştırmamızda arkeoloji ve tarihi coğrafyanın bize sağladığı verilerden yararlandık. Çalışmanın temel amacı arkeolojinin bölgeden elde ettiği veriler ve bu verilerin tarihi coğrafya ve dinler tarihi açısından değerlendirilmesidir. Yeri geldiğinde bu verileri din dili ve dini sembolizm açısından yorumladık. Sonuç olarak taş devri insanının sanılanın aksine ilkel olmadığını, Göbeklitepe’nin kutsal yapılar alanı olduğunu ve inancın insanlık tarihi kadar eski olduğuna dair önemli gerekçelerin bulunduğu sonucuna ulaştık. Göbeklitepe kutsal yapılar alanı üzerinden insanlığın medeniyet gelişimi üzerine yeniden düşünülmesi gerektiği kanaatine ulaştık. Asıl amacımız Göbeklitepe'yi felsefe ve teoloji literatürüne taşımak ve bunun nasıl sağlanacağına dair bir metot ve konu önerisi sunmaktır. Bu sebeple çalışmamız sadece bir yorum denemesidir.
Gazzâlî’ye Göre, Mahrem Tecrübe: Huzûrî Bilgi
Gazzâlî’ye Göre, Mahrem Tecrübe: Huzûrî Bilgi
Yazar: Kuvancı, Cenan
Dergi: Bilimname, Vol. 2016 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Mahrem tecrübe,Kalp,Keşf,Husûlî bilgi,Huzûrî bilgi

Gazzâlî`ye göre, insanın anlama kabiliyetinin sınırları, rasyonel düşünmenin metafizik alandaki erişim alanıyla kısıtlanamaz. Rasyonel-mantıksal düşünme biçimi, karşılaştırma, tasnif, tefrik, analiz ve inşâ etme amacıyla hareket eder. Oysa, anlama, salt rasyonel-mantıksal düşünmenin ötesine geçer. Başka anlama biçimlerine tahsis edilecek yerimiz dâima olmalıdır. Dünyamızı şekillendiren fikirlerin, sadece fikirden ibaret olduğunu farz edemeyiz; onların nereden geldiklerini de önemsemeliyiz. Nitekim, Varlık hakkında hakikî bilgi, mahrem tecrübe yoluyla elde edilir. Mahrem tecrübeye dayalı bilgi, doğrudan içeriden ulaşılan bir bilgidir; dışarıdan değil. Bu, ancak hâl ve sıfatları değiştirerek, manevî zevk yoluyla mümkündür; dinleme ve tâlim yoluyla değil. Bu amaçla, öncelikle, yerilen özelliklerden kalp arındırılır ve orada bir aydınlanma olur. Çünkü idrâkin mahalli kalptir. Kalp ile tüm organlarımızı yöneten ve yönlendiren gayrı-cismânî bir şeyi kastediyoruz. Bu aydınlanmayla, daha önceden ismini duyduğumuz; belirsiz ve genel anlamlarıyla hayal ettiğimiz pek çok şey açığa çıkar ve görünür. Açığa çıkan anlamlar, mecâzî ve temsilî dille ifade edilir, soyut felsefî dille değil. Bu nedenle, kelimeleri Varlık ya da Hakikat için kullanırken, mümkün olduğu ölçüde, bir miktar semantik ve sentaktik kurallar gevşetilir.

Gazzâlî`ye göre, insanın anlama kabiliyetinin sınırları, rasyonel düşünmenin metafizik alandaki erişim alanıyla kısıtlanamaz. Rasyonel-mantıksal düşünme biçimi, karşılaştırma, tasnif, tefrik, analiz ve inşâ etme amacıyla hareket eder. Oysa, anlama, salt rasyonel-mantıksal düşünmenin ötesine geçer. Başka anlama biçimlerine tahsis edilecek yerimiz dâima olmalıdır. Dünyamızı şekillendiren fikirlerin, sadece fikirden ibaret olduğunu farz edemeyiz; onların nereden geldiklerini de önemsemeliyiz. Nitekim, Varlık hakkında hakikî bilgi, mahrem tecrübe yoluyla elde edilir. Mahrem tecrübeye dayalı bilgi, doğrudan içeriden ulaşılan bir bilgidir; dışarıdan değil. Bu, ancak hâl ve sıfatları değiştirerek, manevî zevk yoluyla mümkündür; dinleme ve tâlim yoluyla değil. Bu amaçla, öncelikle, yerilen özelliklerden kalp arındırılır ve orada bir aydınlanma olur. Çünkü idrâkin mahalli kalptir. Kalp ile tüm organlarımızı yöneten ve yönlendiren gayrı-cismânî bir şeyi kastediyoruz. Bu aydınlanmayla, daha önceden ismini duyduğumuz; belirsiz ve genel anlamlarıyla hayal ettiğimiz pek çok şey açığa çıkar ve görünür. Açığa çıkan anlamlar, mecâzî ve temsilî dille ifade edilir, soyut felsefî dille değil. Bu nedenle, kelimeleri Varlık ya da Hakikat için kullanırken, mümkün olduğu ölçüde, bir miktar semantik ve sentaktik kurallar gevşetilir.
Abbâsi Şehirciliğinin Bağdat Dışındaki Tezahürleri: Irak Bölgesi
Abbâsi Şehirciliğinin Bağdat Dışındaki Tezahürleri: Irak Bölgesi
Yazar: Kan, Kadir
Dergi: Bilimname, Vol. 2016 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Abbâsîler,Şehircilik,Irak,İslam Medeniyeti

Abbâsîler dönemi (132/750-656/1258), İslam şehirciliğinin en önemli ve verimli aşamalarından birini teşkil eder. İslam şehirciliği için olgunluk devri olarak ifade edilebilecek bu dönemde Müslüman coğrafyadaki şehirleşme potansiyeli iyice açığa çıkar ve çok sayıda şehir kurulur. Özellikle Abbâsîlerin ilk asrında (132/750-232/847) kurulan şehirler, hem sayı hem de nitelik bakımından İslam tarihinin diğer devirlerine göre üstünlük arz ederler. Güvenli başşehir arayışıyla başlayan ve her halifenin kendi adıyla anılacak şehirler kurma isteklerinin etkisiyle gelişen şehirleşme faaliyeti, İslam medeniyet tarihinde etki bırakan çok sayıda şehrin ortaya çıkışını netice verir. Kuruluşu kadim dönemlere uzanan şehirler de bu süreçte yeniden canlanır ve eski parlak günlerine kavuşurlar.Abbâsîler devrinde ülkenin doğusundan batısına bütün bölgelerinde inkişaf eden şehircilik faaliyetinin en yoğun olduğu yer, devletin idari merkezi durumunda olan Irak’tır. Bu çerçevede Abbâsîlerde şehircilik denilince ilk akla gelen kent Bağdat olsa da, Mezopotamya bölgesinde Bağdat dışında irili ufaklı çok sayıda şehir ortaya çıkmıştır. Bu makalede Abbâsîlerin kuruluşunu takip eden ilk asırda, Bağdat dışındaki Irak merkezli şehircilik faaliyetleri ele alınacaktır.

Abbâsîler dönemi (132/750-656/1258), İslam şehirciliğinin en önemli ve verimli aşamalarından birini teşkil eder. İslam şehirciliği için olgunluk devri olarak ifade edilebilecek bu dönemde Müslüman coğrafyadaki şehirleşme potansiyeli iyice açığa çıkar ve çok sayıda şehir kurulur. Özellikle Abbâsîlerin ilk asrında (132/750-232/847) kurulan şehirler, hem sayı hem de nitelik bakımından İslam tarihinin diğer devirlerine göre üstünlük arz ederler. Güvenli başşehir arayışıyla başlayan ve her halifenin kendi adıyla anılacak şehirler kurma isteklerinin etkisiyle gelişen şehirleşme faaliyeti, İslam medeniyet tarihinde etki bırakan çok sayıda şehrin ortaya çıkışını netice verir. Kuruluşu kadim dönemlere uzanan şehirler de bu süreçte yeniden canlanır ve eski parlak günlerine kavuşurlar.Abbâsîler devrinde ülkenin doğusundan batısına bütün bölgelerinde inkişaf eden şehircilik faaliyetinin en yoğun olduğu yer, devletin idari merkezi durumunda olan Irak’tır. Bu çerçevede Abbâsîlerde şehircilik denilince ilk akla gelen kent Bağdat olsa da, Mezopotamya bölgesinde Bağdat dışında irili ufaklı çok sayıda şehir ortaya çıkmıştır. Bu makalede Abbâsîlerin kuruluşunu takip eden ilk asırda, Bağdat dışındaki Irak merkezli şehircilik faaliyetleri ele alınacaktır.
İnanç Gelişim Teorisi: İnanç Aşamaları
İnanç Gelişim Teorisi: İnanç Aşamaları
Yazar: Ulu, Mustafa
Dergi: Bilimname, Vol. 2016 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: İnanç,Gelişim,Teori,Fowler,Aşama

İnanç gelişim teorisi kaleme alındığı 1981 yılından günümüze kadar inanç ve onun gelişimi konusunda en çok incelenen, değerlendirilen ve tartışılan teorilerden birisi olmuştur. Bu teori üzerinde 200’den fazla çalışma gerçekleştirilmiştir. Bizzat James W. Fowler’in kendisi, 2015 yılı Ekim ayındaki vefatına kadar sürekli olarak inanç olgusu üzerinde çalışmalarda bulunmuş ve çok sayıda makale ve kitap kaleme almıştır. Bu makale de ülkemizde üzerinde çok az çalışmanın yapıldığı bir konunun detaylı olarak incelenmesi amaçlanmaktadır. Fowler, inanç konusunda bebeklerin inanç gelişimini kategorize eden bir ön aşama da dahil edildiğinde yedi basamaklı bir aşama modeli ileri sürmüştür. Fowler’in teorisine göre bir aşamadan diğerine geçiş otomatik olarak gerçekleşmemekte, bireyin bir önceki aşamada ortaya çıkan gelişim ödevlerini başarılı bir şekilde tamamlaması gerekmektedir. Ayrıca teoride sürekli bir ilerleme meydana gelmekte olup tamamlanan bir aşamaya geri dönmek söz konusu değildir. Çalışmanın son bölümünde ise kısa bir şekilde insanların hangi inanç basamağında oluklarının tespit edilmesi amacıyla Fowler tarafından geliştirilen ‘İnanç Gelişim Mülakatı’ hakkında bilgi verilmektedir.

İnanç gelişim teorisi kaleme alındığı 1981 yılından günümüze kadar inanç ve onun gelişimi konusunda en çok incelenen, değerlendirilen ve tartışılan teorilerden birisi olmuştur. Bu teori üzerinde 200’den fazla çalışma gerçekleştirilmiştir. Bizzat James W. Fowler’in kendisi, 2015 yılı Ekim ayındaki vefatına kadar sürekli olarak inanç olgusu üzerinde çalışmalarda bulunmuş ve çok sayıda makale ve kitap kaleme almıştır. Bu makale de ülkemizde üzerinde çok az çalışmanın yapıldığı bir konunun detaylı olarak incelenmesi amaçlanmaktadır. Fowler, inanç konusunda bebeklerin inanç gelişimini kategorize eden bir ön aşama da dahil edildiğinde yedi basamaklı bir aşama modeli ileri sürmüştür. Fowler’in teorisine göre bir aşamadan diğerine geçiş otomatik olarak gerçekleşmemekte, bireyin bir önceki aşamada ortaya çıkan gelişim ödevlerini başarılı bir şekilde tamamlaması gerekmektedir. Ayrıca teoride sürekli bir ilerleme meydana gelmekte olup tamamlanan bir aşamaya geri dönmek söz konusu değildir. Çalışmanın son bölümünde ise kısa bir şekilde insanların hangi inanç basamağında oluklarının tespit edilmesi amacıyla Fowler tarafından geliştirilen ‘İnanç Gelişim Mülakatı’ hakkında bilgi verilmektedir.
Dinde Yenilikçilik Ölçeğinin Geliştirilmesi: Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması
Dinde Yenilikçilik Ölçeğinin Geliştirilmesi: Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması
Yazar: Horozcu, Ümit
Dergi: Bilimname, Vol. 2019 No. 37, 2018
Anahtar kelimeler: Din Psikolojisi,Din,Yenilikçilik,Modernizm,Gelenekçilik

Bu çalışmada DindeYenilikçilik Ölçeği’nin (DYÖ) geçerlik ve güvenirlik analizine ilişkinbulgulara yer verilmektedir. Nihaî çalışma çeşitli ilahiyat fakültelerindeokuyan lisans ve lisansüstü öğrencilerinin yanı sıra öğretim üyelerinden oluşan560 kişi üzerinde gerçekleştirilmiştir. 21 maddeden oluşan ölçeğin dörtfaktörlü bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir.  Ölçeğin güvenirliğiyle ilgili olarak Cronbahch’sApha değerleri “Eski-yeni ulema kıyası” isimli faktör için .878, “Geleneğebakış” isimli ikinci faktör için .818, “Kur’an’a dönüş” isimli üçüncü faktöriçin .785 ve “Yenilikçilik hareketine bakış” isimli dördüncü faktör için .803olarak tespit edilmiştir. Ölçeğin tamamının güvenirlik katsayısı ise .898’dir.İki yarı güvenirlik analizi sonucunda ise 11 maddelik birinci kısmın Cronbach’sAlpha katsayısı .804, 10 maddeden oluşan ikinci yarının güvenirlik katsayısı .847,iki yarı arasındaki korelasyon katsayısı r= .75 ve Spearman-Brown katsayısı.858,  Guttman Split-Half katsayısı .857olarak tespit edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analiziyle elde edilen uyumindeksleri ise X2 = 389.52, Df = 183 P Value: 0.00, X2/df = 2.12, RMSEA: .094, NFI: .91, NNFI: 0.96, CFI: 0.96 ve IFI: .96, RMR: .34ve SRMR: .83 olarak tespit edilmiştir.

Bu çalışmada DindeYenilikçilik Ölçeği’nin (DYÖ) geçerlik ve güvenirlik analizine ilişkinbulgulara yer verilmektedir. Nihaî çalışma çeşitli ilahiyat fakültelerindeokuyan lisans ve lisansüstü öğrencilerinin yanı sıra öğretim üyelerinden oluşan560 kişi üzerinde gerçekleştirilmiştir. 21 maddeden oluşan ölçeğin dörtfaktörlü bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir.  Ölçeğin güvenirliğiyle ilgili olarak Cronbahch’sApha değerleri “Eski-yeni ulema kıyası” isimli faktör için .878, “Geleneğebakış” isimli ikinci faktör için .818, “Kur’an’a dönüş” isimli üçüncü faktöriçin .785 ve “Yenilikçilik hareketine bakış” isimli dördüncü faktör için .803olarak tespit edilmiştir. Ölçeğin tamamının güvenirlik katsayısı ise .898’dir.İki yarı güvenirlik analizi sonucunda ise 11 maddelik birinci kısmın Cronbach’sAlpha katsayısı .804, 10 maddeden oluşan ikinci yarının güvenirlik katsayısı .847,iki yarı arasındaki korelasyon katsayısı r= .75 ve Spearman-Brown katsayısı.858,  Guttman Split-Half katsayısı .857olarak tespit edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analiziyle elde edilen uyumindeksleri ise X2 = 389.52, Df = 183 P Value: 0.00, X2/df = 2.12, RMSEA: .094, NFI: .91, NNFI: 0.96, CFI: 0.96 ve IFI: .96, RMR: .34ve SRMR: .83 olarak tespit edilmiştir.