Abdülmü’min b. Safiyyüddîn’in Behcetü’r-Rûh Adlı Eserinde Usûller
The Usûls in Abdülmü’min b. Safiyyüddîn’s Behcetü’r-Rûh
Yazar: Raeısı, Ehsan; Bulut, Ferit
Dergi: Erdem No. 87, 2023
Anahtar kelimeler: Sociology of Music ; Müzik Sosyolojisi ; Turkish Music ; Türk Musikisi ; Mûsikî,Mûsikî Risâlesi,Behcetü’r-Rûh,usûl,tehecciü’l-edvâr ; Music,Music Risâla,Behcetü’r-Rûh,usûl,tehecciü’ledvâr

Safevî devleti (1501-1736) döneminde yazıldığı tahmin edilenBehcetü’r-Rûh adlı eserle kendisinden önceki dönemlerde yazılanve kendisiyle hemen hemen aynı dönemde (Anadolu coğrafyasında)yazılan mûsikî risâleleri karşılaştırıldığında bu risâlelerde ele alınankonuların farklı yöntemlerle îzâh edildiği görülmektedir. Safevîdevletinin kurulması ve bölgede yeni siyasi sınırların çizilmesiylebirlikte İsfahan, Tebriz, Fars ve Herat ile Buhara, İstanbul veBağdat gibi önemli mûsikî merkezleri arasındaki iletişim gittikçeazalmıştır. Bu durum ilerleyen zamanlarda bu bölgelerde kalemealınan mûsikî risâlelerinin birbirinden kısmen farklı özelliklerleilerlemesine neden olmuştur. Bahsedilen dönemde Abdülmü’min b.Safiyyüddîn tarafından Farsça yazılan Behcetü’r-Rûh, sözü edilenbölgeler arasındaki iletişimin azalması meselesine iyi bir örnekolarak gösterilebilir. Zira bu eserde îkâ‘î devirler kavramı yerineusûl kavramı ve etânîn yöntemi ve tef‘ileler yerine tehecciü’ledvâryöntemi kullanılmıştır. Bu araştırma, bahsedilen dönemdeve coğrafyada telif edilen Behcetü’r-Rûh’ta usûl kavramının nazarîolarak nasıl îzâh edildiğini göstermesi açısından önem taşımaktadır.Bu önem doğrultusunda araştırmanın amacı Behcetü’r-Rûh’ta hangiusûllere yer verildiğini ve bu usûllerin nasıl bir yöntemle tarifedildiğini tespit etmektir. Çalışma betimsel nitelikli bir araştırma olupilgili veriler kaynak tarama ve müziksel analiz yöntemleri kullanılarakelde edilmiştir. Araştırmanın bulgularından hareketle Abdülmü’minb. Safiyyüddîn’in, Behcetü’r-Rûh adlı eserinde darp sayıları verilerektehecciü’l-edvâr yöntemiyle izah edilen 20 tane usûlün yanı sıra sadece darp sayıları verilerek tarif edilen 19 tane usûl hakkında bilgiverildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç doğrultusunda: Darp sayılarıverilerek tehecciü’l-edvâr yöntemiyle tarif edilen usûllerin, FâhteDarp, Türk Darp, Berefşân, Muhammes, Çenber, Sakîl, Hafîf, Evfer,Devir, Nîm Sakîl, Hezec, Evset, Remel, Fer‘, Devr-i Revân, Semâ‘î,Darbü’l-Kadîm, Darbü’l-Mülûk, Nîm Devir ve Ekel usûlü olduğu;sadece darp sayıları verilerek tarif edilen usûllerin, Darbü’l-Feth,Çihâr Darp, Düyek, Mieteyn, Mukaddem ve Şâhnâme usûlü olduğutespit edilmiştir. Ayrıca Behcetü’r-Rûh’ta Melik Şâh-ı Selçûkî’ningulâmı’nın icadı olan Kalenderî, Münâsafe-i Şîrâzî, Münâsafe-i İhlâtî,Münâsafe-i Darbî, Harbî, Sakîl usûllerinin yanı sıra Gulâm Şâdî’yeatıfta bulunularak Darbü’l-Kadîm, Darbü’l Mülûk, Hezec-i Kebîr,Hezec-i Sağîr, Fâhte-i Kebîr, Fâhte-i Sağîr ve Şâhnâme usûllerindende bahsedildiği görülmüştür.

When Behcetü’r-Rûh, which is estimated to have been written inthe Safavid empire (1501-1736), is compared with the music risâlaswritten in the previous periods and written at about the same period(in the Anatolian geography), it is seen that the subjects discussedin these risâlas were explained in different methods. With theestablishment of the Safavid empire and new political borders in theregion, the communication between important music centers suchas Isfahan, Tabriz, Fars, Herat and Bukhara, Istanbul, and Baghdadgradually decreased. This situation caused the music risâlas writtenin these regions to progress with partially different characteristics.Behcetü’r-Rûh, written in Persian by Abdülmü’min b. Safiyyüddîn,in the mentioned period, can be shown as an excellent example of thedecreased communication between the regions mentioned. Because inthis work, the usûl concept was used instead of the circles of rhythmsconcept, and the tehecciü’l-edvâr method was used instead of theetânîn method and the tef‘iles. This research is essential in showinghow the usûl concept was explained theoretically in Behcetü’r-Rûh,written in the mentioned period and geography. In line with thisimportance, the research aims to determine which usûls were includedand how these usûls were described in Behcetü’r-Rûh. The study isdescriptive research; the relevant data were obtained from a literaturereview and musical analysis. Based on the findings of the research,it was concluded that in addition to the 20 usûls explained by thetehecciü’l-edvâr method by giving the number of beats, informationwas provided about 19 usûls described just by giving the numberof beats in Abdülmü’min b. Safiyyüddîn’s Behcetü’r-Rûh. In linewith this result, it was determined that the usûls described by thetehecciü’l-edvâr method by giving the number of beats were FâhteDarp, Türk Darp, Berefşân, Muhammes, Çenber, Sakîl, Hafîf, Evfer,Devir, Nîm Sakîl, Hezec, Evset, Remel, Fer‘, Devr-i Revân, Semâ‘î,Darbü’l-Kadîm, Darbü’l-Mülûk, Nîm Devir and Ekel usûls, and theusûls described just by giving the number of beats were Darbü’l-Feth, Çihâr Darp, Düyek, Mieteyn, Mukaddem and Shâhnâme usûls.Besides, it was seen that in Behcetü’r-Rûh Darbü’l-Kadîm, Darbü’lMülûk, Hezec-i Kebîr, Hezec-i Sağîr, Fâhte-i Kebîr, Fâhte-i Sağîr and Shâhnâme usûls were also mentioned referring to Gulâm Şâdî as wellas Kalenderî, Münâsefe-i Sîrâzî, Münâsefe-i İhlâtî, Münâsefe-i darbî,Harbî, Sakîl usûls which were the invention of Melik Şâh-ı Selçûkî’sgulâmi.