Reşat Aysu’nun Şehnaz Buselik Saz Semaisinin Ud Pozisyon Eğitiminde Kullanılabilirliği
Reşat Aysu’nun Şehnaz Buselik Saz Semaisinin Ud Pozisyon Eğitiminde Kullanılabilirliği
Yazar: Filiz, Berk Tuna; Üstgül, Emre
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Interpretation in Turkish Classical Music ; Türk Sanat Müziğinde Yorumculuk ; Reşat Aysu,Saz Semai,Şehnaz Buselik Makamı,Ud Eğitimi

Geleneksel Türk sanat müziği icrasında öne çıkan çalgılardan olan ud, hemen her dönemde fiziksel ve teknik değişimini sürdürerek günümüze ulaşmıştır. Günümüzde pek çok öğretim kurumundaki ud eğitiminde, başta Mutlu Torun, Onur Akdoğu ve Gülçin Yahya Kaçar gibi araştırmacı ud icracılarının metotlarındaki etütlerin yanı sıra, çalgısal eser eserlere de yer verilmektedir. Geleneksel Türk sanat müziği çalgısal türleri içerisinde yer alan saz semai türü, yirminci yüzyılın son çeyreğinde Tanburi Cemil Bey başta olmak üzere Udi Nevres Bey, Refik Talat Alpman ve Refik Fersan gibi kendilerinden öncekilere göre daha solistik özellikli besteciler ve icracılar tarafından ön plana çıkarılmıştır. Bu dönem bestecilerinin bir besteleme davranışı olarak teknik açıdan ileri seviyedeki dinamik ezgi yapılarını yaygın olarak kullandıkları görülür. Bu üslubun Cumhuriyet döneminde de Mesut Cemil, Necdet Yaşar, Cinuçen Tanrıkorur ve Göksel Baktagir gibi bestecilerin de etkisiyle giderek yayıldığı söylenebilir. Araştırmaya konu olan keman virtüözü Reşat Aysu(1910-1999), bu akımın önde gelen isimlerinden biri olarak teknik bakımdan icracıları zorlayıcı nitelikte yirmi yedi saz semai bestelemiştir. Bu eserlerden biri olan Şehnaz Buselik makamındaki eseri, özellikle son hanesindeki geçitler(geçiş pasajı) dolayısıyla ön plana çıkar. Reşat Aysu’nun kendi el yazısıyla kaleme aldığı nota edisyonunda, son haneyi “özellikle yaylı ve mızraplı çalgılar bakımından bir çalışma metodu özelliği taşımaktadır” olarak tanımlaması araştırmaya ilham olmuş, bu hanenin ud çalgısının pozisyon eğitiminde kullanılabilirliği araştırılmaya değer görülmüştür.Literatür taraması ile başlayan çalışmanın ilk bölümünde Reşat Aysu’nun hayatı ve müzisyen olarak yetiştiği çevre tarihsel ve betimlemeci bir yaklaşımla açıklanmıştır. İkinci bölümde sanatçının bestelediği saz semailerin, ritimsel, ezgisel ve biçimsel parametreler bağlamında yapısal müzik analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın son bölümünde, Aysu’nun Şehnaz Buselik makamındaki saz semaisinin son hanesinin her bir bölmesi ezgi çözümleyici bir yaklaşımla analiz edilmiş, ud çalgısındaki pozisyonların tespiti yapılmış ve pozisyonların birbirine geçiş yoğunluğu istatistiksel olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda; her bir bölmenin ud çalgısının pozisyon eğitimindeki kullanılabilirliği açıklanmıştır.

Geleneksel Türk sanat müziği icrasında öne çıkan çalgılardan olan ud, hemen her dönemde fiziksel ve teknik değişimini sürdürerek günümüze ulaşmıştır. Günümüzde pek çok öğretim kurumundaki ud eğitiminde, başta Mutlu Torun, Onur Akdoğu ve Gülçin Yahya Kaçar gibi araştırmacı ud icracılarının metotlarındaki etütlerin yanı sıra, çalgısal eser eserlere de yer verilmektedir. Geleneksel Türk sanat müziği çalgısal türleri içerisinde yer alan saz semai türü, yirminci yüzyılın son çeyreğinde Tanburi Cemil Bey başta olmak üzere Udi Nevres Bey, Refik Talat Alpman ve Refik Fersan gibi kendilerinden öncekilere göre daha solistik özellikli besteciler ve icracılar tarafından ön plana çıkarılmıştır. Bu dönem bestecilerinin bir besteleme davranışı olarak teknik açıdan ileri seviyedeki dinamik ezgi yapılarını yaygın olarak kullandıkları görülür. Bu üslubun Cumhuriyet döneminde de Mesut Cemil, Necdet Yaşar, Cinuçen Tanrıkorur ve Göksel Baktagir gibi bestecilerin de etkisiyle giderek yayıldığı söylenebilir. Araştırmaya konu olan keman virtüözü Reşat Aysu(1910-1999), bu akımın önde gelen isimlerinden biri olarak teknik bakımdan icracıları zorlayıcı nitelikte yirmi yedi saz semai bestelemiştir. Bu eserlerden biri olan Şehnaz Buselik makamındaki eseri, özellikle son hanesindeki geçitler(geçiş pasajı) dolayısıyla ön plana çıkar. Reşat Aysu’nun kendi el yazısıyla kaleme aldığı nota edisyonunda, son haneyi “özellikle yaylı ve mızraplı çalgılar bakımından bir çalışma metodu özelliği taşımaktadır” olarak tanımlaması araştırmaya ilham olmuş, bu hanenin ud çalgısının pozisyon eğitiminde kullanılabilirliği araştırılmaya değer görülmüştür.Literatür taraması ile başlayan çalışmanın ilk bölümünde Reşat Aysu’nun hayatı ve müzisyen olarak yetiştiği çevre tarihsel ve betimlemeci bir yaklaşımla açıklanmıştır. İkinci bölümde sanatçının bestelediği saz semailerin, ritimsel, ezgisel ve biçimsel parametreler bağlamında yapısal müzik analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın son bölümünde, Aysu’nun Şehnaz Buselik makamındaki saz semaisinin son hanesinin her bir bölmesi ezgi çözümleyici bir yaklaşımla analiz edilmiş, ud çalgısındaki pozisyonların tespiti yapılmış ve pozisyonların birbirine geçiş yoğunluğu istatistiksel olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda; her bir bölmenin ud çalgısının pozisyon eğitimindeki kullanılabilirliği açıklanmıştır.