Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin İlk Onsekiz Beytinin Farsçadan İngilizceye Çevirisinin Karşılaştırmalı İncelemesi
A Comparative Study of the Translation from Persian into English of the First Eighteen Verses of Mevlânâ’s Masnavî
Yazar: Aksoy, Rabia; Koç, Serpil
Dergi: Şarkiyat Mecmuası No. 47, 2025
Anahtar kelimeler: Cultural Studies (Other) ; Kültürel çalışmalar (Diğer) ; Mevlânâ,Mesnevî,Şiir Çevirisi,Farsça,İngilizce ; Mevlânâ,Masnavî,Poetry Translation,Persian,English

Bu incelemede, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî-i Ma‘nevî adlı eserinin Farsça aslından yapılan İngilizce ve Türkçe çevirilerinin, karşılaştırmalı şiir çeviri incelemesinin yapılması amaçlanmıştır. İncelemede esas alınan unsur, şiir çevirisine dair yaklaşımlar anlam, biçim, şiirsellik gibi kültürel ögelerin hedef dile aktarımıdır. Karşılaştırmalı incelemede Farsça asıl metin esas alınmış, E.H. Whinfield’in İngilizce çevirisi ile Prof. Dr. Derya Örs ve Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç tarafından yapılan Türkçe çeviri referans kabul edilmiştir. İncelemede metodoloji olarak Mona Baker’ın eşdeğerlik kuramı, André Lefevere’in şiir çevirisi ve Lawrence Venuti’nin yerelleştirme ve yabancılaştırma kuramları, Saliha Paker’in eleştirel şiir çeviri ilkeleri, William Barnstone’un yaratıcı çeviri anlayışı ve Roland Barthes’ın “yazarın ölümü” yaklaşımı benimsenmiştir. Karşılaştırmalı incelemede, eşdeğer çeviri Mevlânâ’nın ilk on sekiz beytinin çevirileri hedef dile ne ölçüde aktarılmaktadır, eşdeğer çeviriler hedef dili ne ölçüde yansıtmakta ve kaynak dilden hangi açılardan ayrılmaktadır, hangi dilsel unsurlarda yaratıcılık çeviriye katkı sağlamaktadır gibi araştırma sorularına yanıt aranmıştır. Mevlânâ’nın Farsça şiirleri, derin edebî ve ilahî motifler içerdiğinden, birebir eşdeğer bir çeviri imkânsızdır. Çeviride yaratıcı kuramların uygulanması temel bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. İlk on sekiz beytin incelemesinde, çevirilerin kaynak kültürden hedef kültüre, Mevlânâ’nın ilâhî mesajlarını, felsefi derinliğini ve mistik çağrışımlarının ahenkle aktarıldığı gözlemlenmiştir. Farsçadan İngilizceye aktarımında Mevlânâ’nın ritim ve ahenginin yansıtıldığı tespit edilmiştir.

This study aims to compare the English and Turkish translations of Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’s Mesnevî-i Ma‘nevî, based on the original Persian text. Its primary focus is on how cultural elements—meaning, form, and poeticism— are transferred into the target languages, considering different approaches to poetry translation. The Persian original serves as the basis for comparison, with E.H. Whinfield’s English translation and the Turkish translations by Prof. Dr. Derya Örs and Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç used as references. The methodology utilizes Mona Baker’s equivalence theory, André Lefevere’s approach to poetry translation, Lawrence Venuti’s strategies of localization and foreignization, Saliha Paker’s principles of critical poetry translation, William Barnstone’s ideas about creative translation, and Roland Barthes’s ‘death of the author’ concept. The study seeks to answer questions such as: How effectively do the translations communicate the first eighteen verses of the Mesnevi? How do the translations reflect the target language, and how do they differ from the source? In which linguistic areas does creativity enhance the translation? Since Mevlânâ’s Persian poems contain deep literary and divine themes, literal translation is impossible. Creative strategies are essential in translation. By analyzing the first eighteen couplets, the study finds that the translations successfully convey Mevlânâ’s divine messages, philosophical ideas, and mystical meanings in harmony from the source to the target culture.