İran’da Alman Nüfuz Mücadelesi (1870-1914)
German Struggle for Influence in Iran (1870-1914)
Yazar: Karacan, Osman
Dergi: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol. 11 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Early Modern Asian History ; Yeniçağ Asya Tarihi ; Early Modern History of Middle East ; Yeniçağ Ortadoğu Tarihi ; İran,Almanya,nüfuz mücadelesi,ekonomik ilişkiler. ; Iran,Germany,struggle for influence,economic relations.

XIX. yüzyıl boyunca İngiltere ve Rusya’nın nüfuz mücadelesine sahne olan İran, bu güçlerin elinde yarı sömürge durumuna düşürülmüştü. Bu durumdan rahatsız olan İran yönetimi yalnız başına bu güçlere karşı koyamadığı için bu güçleri dengeleyecek üçüncü bir dengeleyici güç arayışındaydı. Bu hedefle Fransa, ABD gibi güçlerle yakınlaşan İran bu devletlerden gerekli desteği bulamamıştır. 1871’de milli birliğini sağlayarak tarih sahnesine çıkan Almanya İran’ın dikkatinden kaçmamıştır. Ancak İran’ın Almanya ile yakınlaşma çabalarına rağmen Almanya Prens Bismarck’ın ölümüne kadar Avrupa’daki siyasi denklemi lehine çevirme politikasına yoğunlaştığı için Avrupa haricindeki bölgelerle çok ilgilenmemiştir. 1890’dan sonra Prens Bismarck’ın dengeci ve uzlaşıyı esas alan rasyonel dış politikasını terk eden Almanya özellikle bu dönemde sömürgeleştirilmemiş zengin imparatorluklara yönelmiştir. Bu çerçevede nüfuz alanı olarak Osmanlı ve İran devletlerine yönelen Almanya bu bölgelerde askeri bir harekâttan ziyade yumuşak gücüyle nüfuz etmeye çalışmıştır. Osmanlı Devleti’ne karşı takip etmiş olduğu siyasetin bir uzantısı olarak İran ile de ilgilenen Almanya, İran’da özellikle iktisadi faaliyetlere yoğunlaşmıştır. Zaman zaman siyasi ve askeri birtakım anlaşmalar ve girişimlerde bulunulmuş olsa da Birinci Dünya Savaşı öncesine kadar İran sahasında Rusya ve İngiltere ile karşı karşıya gelmemeye özen göstermiştir. Hatta doğrudan İngiliz ve Rusların ekonomik faaliyetlerini tehdit edecek adımlardan bile kaçınmıştır. Almanya’nın bu dönemdeki İran politikası kesinlikle stratejik değil konjonktüreldi. Almanya’yı İran içlerine çekmek amacıyla daha fazla imtiyaz veren İran yönetiminin bu girişimlerine mukabil Almanya ise Rus ve İngilizleri rahatsız etmemek adına İran ile yapmış olduğu anlaşmaların gereklerini bile çoğu zaman yerine getirmekten imtina etmiştir. İran meşrutiyet olaylarında kısmen siyasi faaliyetlerde de bulunan Almanya, temelde ekonomik faaliyetlere ağırlık vermiştir. Almanya’nın bu yıllardaki diplomatik ve kültürel faaliyetleri de ekonomik faaliyetlerin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi içindi. Bu çalışmada 1870-1914 yıllarında Almanya’nın takip ettiği bu siyaset ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir.

Iran, which witnessed the struggle for influence between England and Russia throughout the XIX century, was reduced to a semi-colonial state in the hands of these powers. The Iranian administration, disturbed by this situation, was looking for a third balancing force to balance these forces, as it could not resist these forces alone. Iran, which got closer to powers such as France and the USA with this goal, could not find the necessary support from these states. Germany, which entered the stage of history by achieving national unity in 1871, did not escape the attention of Iran. However, despite Iran's efforts to get closer to Germany, Germany was not very interested in regions except from Europe until the death of Prince Bismarck, as it concentrated on its policy of turning the political equation in Europe to its advantage. After 1890, Germany abandoned Prince Bismarck's rational foreign policy based on balance and compromise, and turned towards rich empires that were not colonized, especially during this period. In this context, Germany, which turned to the Ottoman and Iranian states as its sphere of influence, tried to influence these regions with its soft power rather than a military operation. Germany, which was also interested in Iran as an extension of the policy it followed against the Ottoman Empire, concentrated especially on economic activities in Iran. Although some political and military agreements and initiatives were made from time to time, until before the First World War, Iran took care not to confront Russia and England on the field. He even abstained from the steps that would directly threaten the economic activities of the British and Russians. Germany's Iran policy during this period was definitely not strategic but conjunctural. In response to these attempts of the Iranian administration, which gave more privileges in order to draw Germany into Iran, Germany often abstained from fulfilling the requirements of the agreements it had made with Iran in order not to disturb the Russians and the British. Germany, which also partially took part in political activities during the Iranian constitutional monarchy events, mainly focused on economic activities. Germany's diplomatic and cultural activities in these years were also for the purpose of the healthy continuation of economic activities. In this study, this policy followed by Germany between 1870 and 1914 was evaluated in detail.