Tarihsel Süreklilikte Hatay-Belen Kazası ve Türkmenleri
The Town of Belen, Hatay and the Turkmens in Historical Continuity
Yazar: Oğuz, Alaattin
Dergi: Erdem No. 84, 2022
Anahtar kelimeler: Environment and Culture ; Çevre ve Kültür ; Mountain-pass,nation formation,continuity,nationalidentity ; Derbent,ulus inşası,süreklilik,milli kimlik

Osmanlı’nın imparatorluğa uygun bir toplum oluşturma çabası, birçok farklı halkı Türk ve İslami nitelikler çerçevesinde örgütleyerek bağlantı noktaları yaratmıştır. Yönetici elitler ve bölge konjonktüründe, yükselen ve hakim değer Türklük ve İslam’dı. Osmanlılar on yedinci yüzyılın tartışmalı dönemlerinde Anadolu’da yerel halkla daha kurumsal ilişkiler kurdular. Gerek yönetsel gerekse eğitsel alanlarda bağlantılar kurarak bölge halklarının devlet kurumlarına katılımını artırmayı amaçladılar. Post klasik dönemde Osmanlılar bu bağlantıyı bazen yerel yöneticiler, bazen de eşkıyalık faaliyetlerine müdahale sonrası asayişin temini ile sağlama yoluna gitmiştir. Bu katılımlar sayesinde yerel halklar devlet kurumları ile eş güdümlü sosyal düşünce ve pratikleri içselleştirerek yönetici elitlerin norm ve değerleri ile ortak bir ilişki imkanı sağlanmış olacaktı. Bu bağlantıyı büyük oranda yerel elitler eliyle gerçekleştiren Osmanlılar, vergi toplama, askerlerin ihtiyacının karşılanması, özel görevlendirme ve kaçakların cezalandırılması gibi uygulamalarla sosyal disiplini sağlamış ve kendi örfüne bağlı kalmıştır. Bu bağlamda Meeker’in (2001) argümanlarından yola çıkarak Hatay-Belen ilçesinin -tarihi ve stratejik konuma sahip olmasının da getirisiyle- devlet ve toplum arasındaki güçlü bir etkileşim sahası olduğu söylenebilir. Tarihsel sosyolojik ve antropolojik bir bakış açısıyla bakıldığında modern devletin ulus yaratma projesine dayanak olarak belirli bir etnik grubu ve dini inancı kendine ideal model olarak seçmiş ve fakat bu seçme faaliyeti, milliyetçiliklerin ortaya çıktığı on dokuzuncu yüzyıl koşullarından çok öncesinde bünyesinde kültürel ve etnik süreklilikler taşımaktadır (Smith, 1986). Meeker, modern anlamıyla milletin ulus-devletin bir nedeni değil, bir inşası olduğu Gellnerci görüşünün Osmanlı örneğiyle tutarlı olduğunu savunmaktadır. Devlet Türkmenleri kritik noktalara transfer etmiş, bazıyerlerde vergiden muaf tutmuş, millet sistemiyle İslam halklarını diğerlerine üstün hale getirmiş ve atadığı hocalar yoluyla da Sünniliği ana mezhep olarak tahkim etmiştir. Burada oluşan sosyal disiplin yerleşik hayata uygun görülmekteydi. Bir dağ geçidi olması ve Arap topraklarına açılan bir köprü olması nedeniyle Belen’de özellikle iskan edilen Türkmen aileler, inşa edilen külliye ve halkın da devlete kritik zamanlarda yaptığı katkılar, devletin pratikte idealize ettiği disiplin açısından fonksiyoneldir. Bu iskanlarda Müslüman Türkmenlerin seçilmiş olması, modern ulus-devlete geçişte ve ulus inşasında ortak bir tarih miti, vatan sevgisi, milli onur ve ortak kader birliği gibi başlıklar açısından dinamik bir düzlem yaratmıştır.

The Ottomans’ effort to create a society suitable for the empire madeconnection points by organizing many different peoples within the frameworkof Turkish and Islamic characteristics. In the conjuncture ofthe ruling elites and the region, the rising and dominant value was Turkishnessand Islam. The Ottomans established more institutional relationswith the local people in Anatolia during the controversial periodsof the seventeenth century. They aimed to increase the participation ofthe people of the region in state institutions by establishing connectionsin both administrative and educational fields. In the post-classicalperiod, the Ottomans tried to provide this connection, sometimes bylocal administrators and sometimes by giving security after interventionin banditry activities. Thanks to these participations, local peoplewould internalize social values and practices in coordination withstate institutions and also reach an opportunity for a proper relationshipwith the norms and values of the ruling elite. The Ottomans, whomade this connection to a large extent by the local nobility, providedsocial discipline with practices such as tax collection, meeting the needsof the soldiers, special assignments, and punishment of fugitives,and remained loyal to their customs. Based on Meeker’s (2001) arguments,the Hatay-Belen district is a vital interaction area between thestate and society -with the benefit of its historical and strategic location.From a historical, sociological, and anthropological point of view,the modern state has chosen a particular ethnic group and religiousbelief as the ideal model as the basis for its nation-building project.Still, this selection activity had cultural and ethnic continuities longbefore the nineteenth-century conditions when nationalism emerged(Smith, 1986). Meeker argues that the Gellnerian (1983) view that thenation in its modern sense is not a cause but a construction of the nation-state is consistent with the Ottoman example. The state transferredthe Turkmens to critical points, exempted them from taxes in someplaces, made the Islamic peoples superior to the others with the milletsystem, and strengthened the Sunnism as the prominent sect throughthe teachers it appointed. The social discipline formed here was seenas suitable for a settled life. Since it is a mountain pass and a bridgeopening to the Arab lands, the Turkmen families settled in Belen, andthe contributions of the people to the state at critical times are functionalin terms of the discipline idealized by the state in practice. Thefact that Muslim Turkmens were elected in these settlements created a dynamic platform in terms of topics such as a shared history myth,patriotism, national honor, and common destiny in the transition to themodern nation-state and nation-building.