İstanbul’daki Atıl Endüstriyel Yapıların Sanat Mekanına Dönüşümünün Kent ve Sanat Bağlamında Değerlendirilmesi
Evaluation of the Transformation of Abandoned Industrial Buildings in Istanbul into Art Spaces in the Context of the
Yazar: Kodaman, Leyla; Durmuş, İlayda
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 36 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Painting ; Resim ; Plastic Arts (Other) ; Plastik Sanatlar (Diğer) ; Endüstriyel Miras,Sanat Mekanı,Kent,Sanat ; Urban,Art,Industrial Heritage

19.yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilen sanayi yapıları, kuruluş dönemlerinde Türkiye’nin sanayi üretimine önemli katkılar sağlamış; ancak zamanla işlevlerini kaybederek kent içinde atıl hale gelmiştir. Bu çalışma, İstanbul’daki bazı atıl endüstriyel yapıların sanat mekanlarına dönüştürülme sürecini kent ve sanat ilişkisi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Sanayi üretiminin şehir dışına taşınmasıyla işlevsiz kalan fabrikalar, depolar ve atölyeler, günümüzde kültürel ve kamusal amaçlarla yeniden kullanılmakta, böylece yeni bir işlev kazanmaktadır. Bu dönüşüm yalnızca fiziksel bir yenileme değil; aynı zamanda toplumsal, kültürel ve sanatsal bir yeniden yapılanmadır. Özellikle Haliç, Kadıköy ve Bomonti gibi geçmişte sanayi bölgesi olan alanlarda yer alan yapılar, günümüzde kültür-sanat merkezleri, galeriler ve performans alanları olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada Santral İstanbul, Müze Gazhane ve Bomontiada örnekleri üzerinden sanat üretimi, mekana müdahale, kent belleği ve kültürel miras kavramları doğrultusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Yapıların neden atıl kaldığı, nasıl dönüştürüldüğü, sahne oldukları sanatsal etkinlikler ve kent üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Elde edilen bulgular, bu yapıların gelecek kentsel projeler ve sanat üretim alanları için örnek oluşturabilecek nitelikte olduğunu göstermektedir. Ayrıca, sanatçıların bu mekanlara yaptıkları müdahaleler ve kamusal alana yönelik üretimleri üzerinden, güncel sanatın toplumsal rolü de ortaya konmaya çalışılmıştır.

Industrial buildings constructed during the Ottoman period in the 19th century made significant contributions to Turkey's industrial production during their establishment period; however, over time, they lost their functionality and became abandoned within the city. This study aims to examine the process of converting some abandoned industrial buildings in Istanbul into art spaces in the context of the relationship between the city and art. Factories, warehouses, and workshops that have become obsolete due to the relocation of industrial production outside the city are now being reused for cultural and public purposes, thereby gaining a new function. This transformation is not merely a physical renovation; it is also a social, cultural, and artistic reorganisation. Buildings located in areas that were once industrial zones, such as Haliç, Kadıköy, and Bomonti, are now used as cultural and artistic centres, galleries, and performance spaces. This study critically examines Santral İstanbul, Müze Gazhane, and Bomontiada as case studies within the framework of art production, spatial intervention, urban memory, and cultural heritage. It investigates the reasons for the abandonment of these structures, the processes through which they were transformed, the artistic events they have accommodated, and their broader impact on the urban fabric. The findings suggest that these sites constitute exemplary models for future urban projects and artistic production spaces. Moreover, through an analysis of artistic interventions in these venues and the works directed toward the public sphere, the study underscores the evolving social role of contemporary art.