Din Değiştirme Konusunda Ortaya Konulan Bilimsel Yaklaşımlar
Scientific Approaches to Converting Religion
Yazar: Asan, Sümeyye
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Sociology ; Sosyoloji ; Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Religion,Sociology of Religion,Psychology of Religion,Conversion,Transformation ; Din,Din Sosyolojisi,Din Psikolojisi,Din Değiştirme,Dönüşüm

Son yıllarda özellikle Avrupa ve Amerika’da din değiştirme ve dönüştürme kalıpları hakkında çok sayıda araştırma yapılmıştır. Antropologlar, tarihçiler, psikologlar, sosyologlar, teologlar ve psikoterapi alanında çalışanlar da dahil olmak üzere çok çeşitli akademik disiplinlerin birçok üyesi bu konuya ilgi göstermiştir. Makalemizde din değiştirmenin geleneksel ve modern çalışmaları, bazı seçilmiş araştırmacılar aracılığıyla gözden geçirilerek kullandıkları bazı temel temalar, modeller ve metaforlar ele alınmıştır. Bu yaklaşımlar; kapsamları, aralıkları, iddiaları, yöntemleri, konuları, temel varsayımları ve iç tutarlılıkları açısından oldukça önemlidir. Buna göre din değiştirme sosyolojisi üzerine çığır açan çalışmalardan biri, L. Lofland & R. Stark’ın ünlü makalesi ‘‘Becoming a World-Saver: A Theory of Conversion to a Deviant Perspective (1965)’’ başlığını taşımaktadır. Bu çalışmayla din değiştirme çalışmalarında pasifist yaklaşımdan aktivist yaklaşıma doğru bir kırılma gerçekleşmiştir. Roger Straus’ın, ‘‘Religious Conversion as a Personal and Collective Accomplishment’’ (1979) adlı çalışması din değiştirmeyi birey ve grup odaklı ele alması bakımından önemlidir. James Richardson’ın ‘‘The Active vs. Passive Convert: Paradigm Conflict in Conversion/ Recruitment Research’’ (1985) çalışması ise aktif ve pasif din değiştirme kavramları arasındaki paradigma çatışmasına yer vermiştir. Max Heirich’in  ‘‘Change of Heart: A Test of Some Widely Held Theories About Religious Conversion’’ (1997) adlı çalışması çeşitli sosyolojik dönüşüm teorilerini incelemiş, mevcut sosyolojik dönüşüm çalışmasının çoğunun geçerliliğini sorgulamıştır. Snow & Machalek’in 1984 yılında yapmış olduğu ‘‘The Sociology of Conversion” adlı çalışmada yeni dini hareketler kapsamında din değiştirme konusu ele alınmış, gençlerin bu dini gruplara neden ilgi gösterdikleri, gruplardan nasıl haberdar oldukları ve bu gruplara katılımlarıyla ilgili olarak yaşadıkları deneyimlere yer verilmiştir. Yine dönüşüm sürecini anlamaya yönelik birçok araştırma Lofland & Stark’ın (1965) ‘‘süreç modeli’’ tarafından yönlendirilmiştir. Söz konusu model, bu tarz çalışmalarda din değiştirme sürecinin genel bir versiyonu olarak ele alınmıştır. Dönüşüm konusunu sosyolojik açıdan ele alan son çalışmalardan bir diğeri ise; Lewis Rambo’ya aittir. L. Rambo yedi aşamalı bir dönüşüm süreç modeli ortaya koyarak alana değerli bir katkı sağlamıştır

In recent years, a great deal of research has been done on the patterns of conversion and conversion especially in Europe and America. Many members of a wide range of academic disciplines have taken an interest in this topic including anthropologists, historians, psychologists, sociologists, theologians, and those working in the field of psychotherapy. In our article, traditional and modern studies of conversion are reviewed by some selected researchers, and some of the main themes, models and metaphors they use are discussed. These approaches are very important in terms of their scope, range, claims, methods, topics, basic assumptions and internal consistency. According to this; one of the groundbreaking studies on the sociology of conversion is the famous article by J. Lofland & R. Stark entitled "Becoming a World-Saver: A Theory of Conversion to a Deviant Perspective (1965)". With this study there was a break from the pacifist approach to the activist approach in religious conversion studies. Roger Straus in his work titled "Religious Conversion as a Personal and Collective Accomplishment" (1979) is important in terms of handling religious conversion in an individual and group focus. James Richardson's "The Active vs. Passive Convert: Paradigm Conflict in Conversion/Recruitment Research” (1985) on the other hand, included the paradigm conflict between the concepts of active and passive conversion. Max Heirich's "Change of Heart: A Test of Some Wide Held Theories About Religious Conversion" (1997) has examined various theories of sociological transformation, questioning the validity of most current sociological transformation studies. In the study titled "The Sociology of Conversion" by Snow & Machalek in 1984, the subject of conversion within the scope of new religious movements was discussed, and why young people showed interest in these groups, how they were informed and their experiences were included. Again many studies to understand the transformation process have been guided by the "process model" of Lofland and Stark (1965). The Lofland & Stark model has been considered as a general model of the conversion process in studies. One of the last studies that deals with the subject of transformation from a sociological perspective; L. Rambo. L. Rambo made a valuable contribution to the field by presenting a seven-stage transformation process model