Ergenlerde Kişisel ve Çevresel Faktörlerin Siber Zorbalık Davranışını Yordaması
Ergenlerde Kişisel ve Çevresel Faktörlerin Siber Zorbalık Davranışını Yordaması
Yazar: Bilgiz, Sümeyye; Peker, Adem
Dergi: Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, Vol. 9 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Sosyal Bilişsel Kuram,siber zorbalık,internet öz yeterliği,sosyal etki,sanal ortamda yalnızlık

Bireyin zorba ya da mağdur olmasına ortam hazırlayanrisk faktörlerinin birden fazla boyutunun olması; bireyin, kişisel ve çevreselözellikleri ile beraber incelenmesi gerektiğini ortaya çıkarmaktadır. Bandura,Sosyal Öğrenme Teorisi ile İnsanın sergilediği davranışların, bireysel,çevresel ve davranışsal faktörlerin karşılıklı etkileşimi sonucunda oluştuğunusavunmaktadır. Bu doğrultuda, bu araştırmada, Sosyal Bilişsel Kuram temel alınarak, siber zorbalık davranışına sebepolan kişisel ve çevresel faktörleri bir model çerçevesinde incelemekamaçlanmaktadır. Bu araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.Araştırmanın örneklemini, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Erzurum iliYakutiye, Palandöken ve Aziziye ilçelerinde 9., 10., 11. ve 12. sınıfta öğrenim gören, 753 lise öğrencisioluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak ‘Siber Zorbalık Ölçeği’‘İnternet Öz-Yeterliği Ölçeği’, Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği’ ve araştırmacıtarafından geliştirilen ‘Sanal Ortamda Sosyal Etki Anketi’ kullanılmıştır.Ölçeklerin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA)kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirliğini sağlamak için ise Cronbach alfakatsayıları hesaplanmıştır.  Araştırmadaelde edilen veriler için, SPSS 21.0 programı aracılığı ile korelasyon analizive LISREL 8.80 programı aracılığıyla yapısal eşitlik modeli uygulanmıştır.İnternet öz yeterliği, sanal ortamda sosyal etki, sanal ortamda yalnızlık ilesiber zorbalık davranışı arasındaki ilişkileri ortaya koymak amacıyla uygulananyapısal eşitlik modeli sonucunda; sanal ortamda sosyal etki, sanal ortamdayalnızlık ve interneti kullanma öz-yeterliliğin siber zorbalığın % 29’unupozitif yönde açıkladığı saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular ilgilialanyazın ışığında tartışılmış ve gelecek çalışmalara yönelik önerilerdebulunulmuştur

Bireyin zorba ya da mağdur olmasına ortam hazırlayanrisk faktörlerinin birden fazla boyutunun olması; bireyin, kişisel ve çevreselözellikleri ile beraber incelenmesi gerektiğini ortaya çıkarmaktadır. Bandura,Sosyal Öğrenme Teorisi ile İnsanın sergilediği davranışların, bireysel,çevresel ve davranışsal faktörlerin karşılıklı etkileşimi sonucunda oluştuğunusavunmaktadır. Bu doğrultuda, bu araştırmada, Sosyal Bilişsel Kuram temel alınarak, siber zorbalık davranışına sebepolan kişisel ve çevresel faktörleri bir model çerçevesinde incelemekamaçlanmaktadır. Bu araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.Araştırmanın örneklemini, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Erzurum iliYakutiye, Palandöken ve Aziziye ilçelerinde 9., 10., 11. ve 12. sınıfta öğrenim gören, 753 lise öğrencisioluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak ‘Siber Zorbalık Ölçeği’‘İnternet Öz-Yeterliği Ölçeği’, Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği’ ve araştırmacıtarafından geliştirilen ‘Sanal Ortamda Sosyal Etki Anketi’ kullanılmıştır.Ölçeklerin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA)kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirliğini sağlamak için ise Cronbach alfakatsayıları hesaplanmıştır.  Araştırmadaelde edilen veriler için, SPSS 21.0 programı aracılığı ile korelasyon analizive LISREL 8.80 programı aracılığıyla yapısal eşitlik modeli uygulanmıştır.İnternet öz yeterliği, sanal ortamda sosyal etki, sanal ortamda yalnızlık ilesiber zorbalık davranışı arasındaki ilişkileri ortaya koymak amacıyla uygulananyapısal eşitlik modeli sonucunda; sanal ortamda sosyal etki, sanal ortamdayalnızlık ve interneti kullanma öz-yeterliliğin siber zorbalığın % 29’unupozitif yönde açıkladığı saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular ilgilialanyazın ışığında tartışılmış ve gelecek çalışmalara yönelik önerilerdebulunulmuştur