Tarihî Kaynaklar ile Mevcut Araştırmalara Göre Oğuz Adının Anlamı ve Kökenleri
The Meaning and Origins of the Name Oghuz According to Historical Sources and Current Researches
Yazar: Günler, Mevlüt
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 26 No. 4, 2022
Anahtar kelimeler: Turkish Society and Community ; Türk Halkları ve Toplulukları ; Oghuz,Oghuzs,Seljukids,Ottomans ; Oğuz,Oğuzlar,Selçuklular,Osmanlılar

Oğuz Türkleri, Türk-İslam ve dünya tarihinde yaklaşık on asır boyunca siyasal, sosyal ve kültürel faaliyetleriyle dikkatleri çekmişlerdir. Oğuzlar, kurdukları Selçuklu Devletleri, Anadolu Beylikleri ve Osmanlı Devleti vasıtasıyla başta Anadolu, Ortadoğu ve Avrupa olmak üzere dünya tarihinde kalıcı izler bırakmışlardır. Bunun bir yansıması olarak da yerli ve yabancı araştırmacılar tarafından farklı yönleriyle incelenmişlerdir. Bu bağlamda kurdukları devletler başta siyasi, askerî ve kültürel yönleri olmak üzere medeniyet mefhumu bağlamında da ele alınmıştır. Elde edilen bulgular ve uyandırdığı hayranlık kurucuları olan Oğuz Türklerinin kimliğinin tahlil ve tenkite tabi tutulmasına neden olmuştur. Araştırmalarda özellikle Oğuz toplumunun mahiyeti ile adının anlamı ve kökeni tartışılmıştır. Araştırmacıların ekseriyeti Oğuz adını dil açısından irdelerken bazıları da tarih bağlamında ele almış ve birbirinden farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. İleri sürülen ve genel kabul gören görüşlerden “kabileler” anlamlandırması dikkatleri çekmekle birlikte “nehir”, “boğa”, “lider” gibi anlamlandırmalar da ilgi uyandırmaktadır. Fakat öne sürülen bu görüşler dar manada doğru olarak kabul edilmesine rağmen geniş manada dünya medeniyetine yön vermiş olan Oğuzları, anlam ve köken olarak tanımlamakta kifayetsiz kalmaktadır. Bu nedenle de Oğuz adının anlamı ve kökeni tam anlamıyla açıklığa kavuşturulamadığı gibi ortak bir kanaatte de hemfikir olunamamıştır. Çalışmada Oğuz adı, tarih metodolojisi bağlamında mevcut lengüistik araştırmalar ve tarihî süreç ile dönem kaynakları kapsamında incelenmiş, yeni bir bakış açısıyla onun Türk adıyla özdeşliği sonucuna varılmıştır.

Oghuz Turks have attracted attention with their political, social and cultural activities that have continued for about ten centuries in Turkish-Islamic and world history. Oghuz have left permanent traces in world history, especially in Anatolia, Middle East and Europe, through the Seljuks States, Anatolian Beyliks and Ottoman State they founded. As a reflection of this, they have been examined from different aspects by domestic and foreign researchers. The states founded by the Oghuz were discussed by the researchers in the context of the notion of civilization, especially in their political, military and cultural aspects. The findings and the admiration they aroused caused the identity of the Oghuz Turks, who were the founders, to be analyzed and criticized. In the researches, especially the nature of the Oghuz community, the meaning of its name and its origin were discussed. While most of the researchers examined the name Oghuz in terms of language, some of them discussed it in the context of history and put forward different views. While the interpretation of “tribes”, which is one of the suggested and generally accepted views, attracts attention, interpretations such as “river”, “bull”, “leader” also arouse interest. Although these proposed views are accepted as correct in the narrow sense, they are insufficient to define the Oghuz, who have shaped the world civilization in a broad sense, as meaning and origin. For this reason, the meaning and origin of the name Oghuz could not be fully clarified, and a common opinion could not be agreed. In the study, the name Oghuz has been handled in accordance with the historical methodology, within the scope of existing linguistic researches and period resources. As a result, it has been revealed that the name Oghuz is identified with the name of Turk.