Dünyada Türkçe ve Türkoloji Eğitimine Güncel Bir Bakış
A Current Perspective on Turkish Language and Turkology Education in the World
Yazar: Çobanoğlu, Şaban
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 26, 2025
Anahtar kelimeler: Educational Psychology ; Eğitim Psikolojisi ; Türkoloji,Türk dili ve edebiyatı,Türkçe eğitimi,Türkiyatenstitüleri,yabancı dil olarak Türkçe ; Turkology,Turkish language and literature,Turkish language education,Turkish studies institutes,Turkish as a foreign language

Bu makale, Türkiye’de ve dünyada Türkoloji ve Türkçe eğitimine dair güncel bilgilersunmayı amaçlamaktadır. Çalışma, bu alanlardaki gelişmeleri ilgili kaynaklara dayalıolarak, ana hatlarıyla ele almakta, Türkoloji ve Türkçe eğitimi konusundaki yeniliklere,akademik çalışmalara ve eğitim politikaları konularına odaklanmaktadır.Türkoloji, dar anlamda Türk dili ve lehçeleri üzerine yoğunlaşırken geniş anlamdaTürk tarihi, edebiyatı, sanatı, kültürü ve folklorunu da içeren bir disiplindir. 19. yüzyılınsonları ve 20. yüzyılın başlarında dikkat çekmeye başlayan Türkoloji, oryantalistçalışmaların bir parçası olarak gelişmeye başlamıştır. Orhun Kitâbeleri’ni inceleyen veçözümleyen Thomsen ve Radloff gibi araştırmacılar, Türkoloji’nin gelişimine önemlikatkılarda bulunmuşlardır. Türkiye’de ise Ahmet Vefik Paşa, Ziya Gökalp, Fuat Köprülügibi isimler bu alanda öncü olmuştur. Bu türkologların yanısıra Necip Asım, Ziya Gökalp,Ahmet Caferoğlu, Zeki Velidi Togan, Talat Tekin ve Ahmet Bican Ercilasun gibi önemliTürk araştırmacılar, Türkolojinin kurumsallaşmasına ve bilimsel bir disiplin hâlinegelmesine büyük katkılarda bulunmuşlardır.Türkiye’de sistemli Türkoloji çalışmaları Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlamış,1924’te İstanbul Üniversitesi’ne bağlı Türkiyat Enstitüsü kurulmuştur. GünümüzdeTürkoloji ve Türkçe eğitimi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Türkiyat Enstitülerive üniversitelerin ilgili bölümleri tarafından yürütülmektedir. Türkiye’de 197 Türk Dilive Edebiyatı bölümü bulunmakta, yabancılara Türkçe öğretimi ise üniversitelerdekiTÖMER gibi merkezler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.Dünyada Türkçe öğrenmeye ve Türkolojiye olan ilgi, Türkiye’nin ekonomik vepolitik gücünün artışı, bağımsız Türk devletlerinin ortaya çıkışı ve kültürel etkileşimlebirlikte artmıştır. 18. yüzyılda Paris’te kurulan ilk Türkoloji kürsüsünden itibarenAlmanya, Çin, ABD, İngiltere, Macaristan gibi ülkelerde Türkoloji çalışmalarıyaygınlaşmıştır. Günümüzde Yunus Emre Enstitüsü, Maarif Vakfı ve üniversiteleraracılığıyla dünya genelinde Türkçe eğitimi ve Türkoloji araştırmaları sürdürülmektedir.ABD’den Afganistan’a, Almanya’dan Mısır’a kadar birçok ülkede Türkoloji ve Türkçeeğitimi veren kurumlar bulunmaktadır. Türkoloji ve Türkçe eğitimi, küresel ölçekte farklıdisiplinlerle ilişkilendirilen dinamik bir alan olarak gelişmeye devam etmektedir.

This article seeks to present current insights into the field of Turkology and Turkishlanguage education both in Türkiye and globally. Anchored in relevant scholarly sources,the study examines recent developments, academic contributions, and educational policies,aiming to outline key trends and innovations shaping the discipline.The term Turkology, also known as Turkiyât, Turkic Studies, and Turkish Studies, iswidely used in international academia. In Türkiye, the term Turkiyat is preferred. Turkologycan be defined in both narrow and broad senses. In a narrow sense, it focuses on thestudy of Turkish languages and dialects. In a broader sense, it encompasses research onTurkish literature, history, art, culture, and folklore. Additionally, Turkology examinesdifferent historical periods of the Turkish language from a philological perspective.Turkology studies developed significantly in the late 19th and early 20th centuries,emerging from Oriental Studies. The pioneers of Turkology and Turkish philology were oftenWestern orientalists. The earliest significant works in the field were conducted by foreignscholars. For example, the Orkhon inscriptions were deciphered by Danish scholar VilhelmThomsen and Russian scholar Wilhelm Radloff. Early dictionary studies on Turkic dialectswere also conducted by Radloff. Additionally, prominent Turkish scholars such as AhmetVefik Paşa, Necip Asım, Ziya Gökalp, Ahmet Caferoğlu, Zeki Velidi Togan, Fuat Köprülü,Talat Tekin, and Ahmet Bican Ercilasun made significant contributions to Turkology.Interest in Turkology and Turkish language studies has grown due to Türkiye’s economic,political, commercial, and tourism-related advancements. The emergence of independentTurkic states and the rich cultural heritage of the Turkic world have further increasedthis interest. Today, Turkology and Turkish education are carried out through two mainchannels: within Türkiye and internationally. Turkology and Turkish language educationcontinue to develop as a dynamic field associated with various disciplines on a global scale.