Kişisel Gelişim Kitaplarında Dini ve Spiritüel Söylemler: Türkçe Literatür Üzerine Sosyolojik Bir İçerik Analizi
Religious and Spiritual Discourses in Personal Development Books: A Sociological Content Analysis on Turkish Literature
Yazar: Bozkurt, Selin; Ertoy, Muhammet
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Personal Development,Secularization,Religousness,Spiritualism,Mysticism ; Kişisel Gelişim,Sekülerleşme,Dinsellik,Spiritüalizm,Tasavvuf

Dinin modern toplumlardaki konumu çeşitli disiplinlerde ve pek çok teorik perspektifte tartışılmaktadır. Sekülerleşme teorisi, bu tartışmalar arasında öne çıkmaktadır. Sekülerleşmenin modernleşmenin kaçınılmaz sonucu olduğunu iddia eden bu teori, postmodern dönemde yeni dinsellik biçimlerinin ortaya çıkmasıyla sorgulanmaya başlamıştır. Bireyin, geleneksel dini inanç ve değerlerin kapsayıcı olduğu kadar koruyucu da olan kalkanından mahrum kalması anlam krizi, yalnızlık, yabancılaşma gibi çeşitli ve görece yeni sorunlara yol açmıştır. Bu sorunlar geleneksel dinsel, manevi çözümlere tekrar yönelişle birlikte yeni arayışları da beraberinde getirmiştir. Sonuçta neredeyse her bireyin kendi kişisel manevi alanını oluşturabileceği çoğul bir dinsellik gerçeği ortaya çıkmıştır. Bugün dinin gerilemesi veya çöküşünden değil, daha çok işlevlerinin dönüşüme uğramasından söz edilmektedir. Günümüz toplumlarında, dinin bazı işlevlerini karşılayabilecek yeni kurumsal veya bireysel alternatifler ortaya çıkmıştır. Bireycilik temelinde kişisel gelişim ve bu gelişimi destekleyen çözüm ve alternatifler de bu bağlamda değerlendirilebilir. Hem sekülerleşme süreci hem de maneviyat anlamında din, kişisel gelişimi teşvik etmektedir. Bu iki alandaki talep ve formüller, kişisel gelişim kitaplarında yeni bir dinsellik formu çerçevesinde birlikte yeniden inşa edilmektedir. Gücünü ve popülerliğini bireyin yüceltilmesinden hatta kutsallaştırılmasından alan kişisel gelişim kitapları, gerek anlam arayışına yönelik bir cevap sunmaları, gerekse yaşanan sıkıntı ve problemleri meşrulaştırıcı söylemler üretmeleri bakımından temel başvuru kaynaklarındandır. Bu çalışmada kişisel gelişim kitaplarının, referans çerçeveleri ve içerikleriyle işlevsel anlamda dine nasıl bir alternatif sunduğu tartışılmaktadır. Bu amaç doğrultusunda dini, tasavvufu ve spiritüalizmi referans alan kişisel gelişim kitapları, belirlenen anlam arayışı, çare arayışı, teselli, telafi ve meşrulaştırma kategorileri çerçevesinde analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden kategorik içerik analizi tercih edilmiş ve bu kategorilere karşılık gelen dini ve spiritüel söylemler tespit edilmiştir. Bu söylemler; Yol, Yolculuk, Arayış, Bireysel Manevi Tecrübe, Yaratıcıya Güven, Sığınma ve Aidiyet, Tanrı Senin İçinde, Kader, İmtihan, İlahi Adalet, Sabır, Şükür, Tevekkül ve Teslimiyet şeklindedir. Çalışmada belirlenen kategoriler ve söylemler gözetilerek, amaçlı örneklem kullanılmıştır. Türkçe literatürde yayımlandığı yıldan itibaren en az iki baskı yapan maneviyat temalı kişisel gelişim kitapları arasından tercih yapılmıştır.

The position of religion in modern society is a multifaceted topic that has been examined from various disciplinary perspectives and theoretical standpoints. The secularization theory stands out in these debates. This theory asserts that the process of secularization is an inevitable outcome of modernization. However, the emergence of new forms of religiosity in the postmodern era has led to a questioning of this theory. The individual's deprivation of the protective and encompassing shield of traditional religious beliefs and values has led to various and relatively new issues, such as a crisis of meaning, loneliness, and alienation. These issues have led to a return to traditional religious and spiritual solutions, as well as a search for new pursuits. Consequently, a pluralistic field of religiosity has emerged, wherein almost every individual can create their own personal spiritual space. Today researchers speak not of the decline or collapse of religion, but rather the transformation of its functions. In contemporary societies, new institutional or individual alternatives have emerged to fulfill some functions of religion. Personal development based on individualism and the solutions and alternatives that support this development can be evaluated in this context. Personal development is promoted both by the process of secularization and by religion in the sense of spirituality. In this respect, the demands and formulas in these two areas are reconstructed together within the framework of a new form of religiosity in personal development books. Personal development books, which derive their power and popularity from the glorification and even sanctification of the individual, are among the most important sources of reference, both in terms of providing an answer to the search for meaning and in terms of producing discourses that legitimize the difficulties and problems experienced. This study examines how personal development books offer an alternative with their reference frames and content. For this purpose, personal development books referring to religion, mysticism and spiritualism were analysed within the framework of the categories of search for meaning, search for remedy, consolation, compensation and legitimation. In the study, categorical content analysis, one of the qualitative research methods, was preferred and religious and spiritual discourses corresponding to these categories were identified. These discourses are: The Path, Spiritual Journey, Searching, Individual Spiritual Experience, Trust in the Creator, Refuge and Belonging, God within You/Indwelling of God, Predestination, Trial, Divine Justice, Patience, Gratitude to God, Reliance on God and Surrender. Purposeful sampling was used in the study, taking into account the identified categories and discourses. The selection was made from spirituality-themed personal development books in the Turkish literature that have had at least two editions since the year of their publication.