hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Doketik Kristoloji ve Kur’an
Docetic Christology and the Qur’an
Yazar: Gündüz, Şinasi
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Doketik Kristoloji,İsa Mesih,Meryem,Çarmıha Gerilme,Kur’an,Yahudiler ; Docetic Christology,Jesus Christ,Mary,Crucifixion,the Qur’an,Jews

Bu çalışma doketik kristolojiyi ve özellikle İsa Mesih’in çarmıha gerilme hadisesi konusundaki Hıristiyanlığın temel dogmatik inancına doketik yaklaşımı ele almaktadır. Ayrıca bu çalışma Müslümanlar arasında doketik kristolojiye paralel bir yaklaşım olduğuna dair Hıristiyan yazarların iddialarını tartışmakta ve Kur’an’da bir çeşit doketik yaklaşım olduğu tezini eleştirmektedir. Söz konusu Kur’an ayetlerinde çarmıh hadisesinde, bir başkasının mucizevi şekilde Hz. İsa’ya benzetilerek onun yerine çarmıha gerildiğine dair bir ifadenin bulunmadığı, ancak Yahudiler arasında onu öldürdüklerine ve astıklarına dair sadece zanna dayalı kanaatin tamamıyla yanlış olduğunun ifade edildiği bu çalışmanın ana tezidir. Ayrıca Yahudi geleneğinde Hz. Meryem’e atılan iftira ile Hz. İsa’nın ölümü konusundaki iddianın esas olarak Talmud geleneğine dayandığı da tartışılmaktadır. Ayrıca bu çalışmada, söz konusu ayetlerle ilgili Kur’an’daki klasik tefsir yorumlarının esas olarak israiliyat olarak adlandırılan Hıristiyan ve Yahudi geleneğiyle ilişkili olduğuna dair bir tartışma yürütülmektedir.

This study address docetic Christology in general and the docetic approach to the main Christian dogmatic belief on the crucifixion of Jesus Christ in particular. It also discusses the claim of Christian writers that an approach among the Muslims is parallel to docetic Christology and criticizes the thesis that the Qur’an exhibits a form of docetic approach. The main argument of the study is that no discussion on Qur’anic verses state that no individual that miraculously resembles Jesus was crucified. Instead, this study intends to elucidate that the claim of the Jews, who supposedly hanged Jesus, was categorically wrong, because this is the only wrong belief based on a presumption. The study also discussed that the slander on Mary and the claim regarding the death of Jesus in Jewish tradition were mainly based on the tradition of Talmud. Moreover, the study highlights a debate that points out that the exegesis of the classical commentaries on the Qur’an regarding the verses in question is mainly related to the Christian and Jewish traditions or the so-called isrâiliyât.
İbn Sellâm el-Cumahî’nin Arap Edebi Eleştirisine Katkısı: Tabakât Özelinde Bir Analiz
Ibn Sallam al-Jumahi’s Contribution to Arabic Literary Criticism: An Analysis in the Context of “Tabaqat”
Yazar: Seller, Yusuf
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2021
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Ibn Sallam Al-Jumahi,Tabaqat,Arabic Literary Criticism ; İbn Sellâm el-Cumahî,Tabakât,Arap Edebi Eleştirisi

İbn Sellâm’ın edebi eleştirinin ilk numunelerinden biri olarak karşımıza çıkan Tabâkat’ı, yaygın kabule göre bir biyografi ya da edebiyat tarihi kitabı olarak anılmaktadır. Eser, mukaddimesindeki meseleler ve şairler hakkındaki anekdotlar bakımından tarihi bir belge niteliği taşısa da tespit ettiğimiz bulgular bu kitabın edebi eleştiri sanatının pratik icrasından doğan bir ürün olduğunu göstermektedir. İbn Sellâm her ne kadar Tabakât’ıyla tarihi verileri bir yöntem çerçevesinde sunduğu izlenimi verse de aslında onun eserinin mukaddimesinde ele aldığı konular ve tabaka fikri bir edebi eleştiri faaliyeti gerçekleştirdiğini akla getirmektedir. Bu çıkarımdan hareketle çalışmamız, Tabakât’ın edebi eleştiri sanatının tatbik edildiği ilk eserlerden biri olduğu iddiasını test etmeyi ve İbn Sellâm’ın eseri özelinde edebi eleştiriye yaptığı katkıyı analizi hedeflemektedir. Bu amaç doğrultusunda çalışmamızda sosyal bilimler araştırma yöntemlerinden nitel araştırma yöntemine başvurulmuştur. Böylelikle Tabakât’ın ihmal edildiği düşünülen edebi eleştiriyle ilgili olma yönüne dair veriler bir araya getirilip meseleye mevcut çalışmalardakinden farklı bir bakış açısıyla yaklaşılmıştır.

Tabaqat Fuhul Al-Shu‘ara (Classes of Champion Poets) of Ibn Sallam AlJumahi, one of the leading examples of literary criticism, is commonly referred to as a biography or literary history book. Although Ibn Sallam’s work contains a lot of historical data with objective and clear criteria, he debates topics like originality and imitation in the introduction of his book, and the idea of the classes of champion poets indicates that he basically implemented an activity of pure literary criticism. Based on this inference, our study aims to test the claim that Tabaqat is a primary source that had been applied in the art of literary criticism, and accordingly, it analyzes Ibn Sallam’s contribution to Arabic literary criticism. Therefore, a qualitative research method was used, and data were analyzed through content and descriptive analysis. Thus, the data on the aspect of Tabaqat, being related to literary criticism, were collected and evaluated from a different perspective than in previous studies.
Şâbânî-Kuşadavî Mektuplaşma Geleneğinin Devamı: Mehmet Ali Yitik’in Nuh Naci Erdem’e Mektupları
Continuing the Tradition of Sha’bani-Kushadavi Correspondence: The Letters from Mehmet Ali Yitik to Nuh Naci Erdem
Yazar: Çakır, Adalet
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Sufi letters,Malamiyya,Kushadaviyya,Ahmed Amiş Efendi,Ahmed Tahir Efendi ; Tasavvuf,Mehmet Ali Yitik,Sufi Mektupları,Melâmiyye,Kuşadaviyye tarikatı,Ahmed Amiş Efendi,Ahmed Tahir Efendi

Sûfî mektupları tasavvuf yazımının teşekkülünden günümüze kadar literatür bakımından önemini muhafaza etmektedir. 10. asırda Ebû Nasr Serrâc mektupların önemine dikkat çekmiş ve özellikle sûfîlerin diline aşina olmak için onların mektuplarını okumayı tavsiye etmiştir. Güvenli bir yol olması ve uzak mesafelere ulaştırılması gibi birtakım sebepler sûfîleri mektup yazmaya sevketmiştir. Tasavvuf erbabı kimi zaman haldaşları olan sufîler ile haberleşmek, kimi zaman muârızları ile tartışmak, kimi zaman da ulemâ ile ilmî bir meselede fikir teâtisi için bazen de devlet ricâline tavsiye ve uyarı kabilinden mektuplar yazmışlardır. Seyr ü sülûk amaçlı yazdıkları mektuplar, sülûk ilminin inceliklerini anlatması yanında bir tarikatın geleneğinin teşekkülü, devâmlılığı gibi tarihini aydınlatması bakımından da büyük öneme sahiptir. Mehmed Ali Yitik Bey, Şâbânî-Kuşadavî yolu meşâyihinden Ahmed Amiş Efendi’nin bendesidir. Melâmî neşveye sahip Nuh Nâci Erdem’e on iki adet mektup yazmıştır. Bu mektuplar Nasûhî Efendi, Kuşadalı İbrâhim Efendi ve bu yolun takipçilerinin yazdığı mektupların devâmı niteliğinde, özellikle Cumhuriyet sonrası sûfî yaşantısı ve faaliyetlerine ışık tutması bakımından kıymetlidir.

Sufi letters have maintained their literary importance from the formation of the Sufi writing tradition to the present day. In the 10th century, al-Sarraj drew attention to the importance of letters and recommended reading Sufis’ letters in order to become familiar with their language. Sufis were prompted to write letters for natural reason such as distance and safety. The addressees of the letters were sometimes Sufis and other times the ulama with whom they would correspond for defending or exchanging ideas, and sometimes the statements requested advice or served as a warning. The letters the murshids wrote to their followers on navigating their sülûk [spiritual path] are of great importance in terms of illuminating the history of a tariqa [Sufi school/order], such as in the formation and continuance of a tradition, as well as explaining the intricacies of the science of sülûk. Mehmed Ali Yitik Bey was a follower of Ahmed Amiş Efendi, a sheikh of the Sha’bani-Kushadavi path. He wrote 12 letters to Nuh Nâci Erdem, who was a follower of the order of Muhammed Nuru’l-Arab. Nuru’l-Arab was the founder of Melami tariqa. had a Melami [???] spirit. These letters a continuation of the letters Nasuhi Efendi, Kushadali Ibrahim Efendi, and the followers of this path had written and are especially valuable in terms of shedding light on Sufi life and activities after the founding of the Turkish Republic.
Çareyi Başka Mezhepte Aramak: Osmanlı Aile Hukukunda Mefkûd/Gâib Kocanın Evliliği Problemi
In Search of a Remedy in Another Madhab: Marriage of an Absent Husband in Ottoman Family Law
Yazar: Kahya, Hatice Kübra
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Mafqūd,missing,divorce,istikhlāf,alimony ; mefkûd,gâib,tefrik,istihlâf,nafaka

Nerede olduğu, hayatta olup olmadığı bilinmeyen ve uzun süre kendisinden haber alınamayan kimseye Hanefi fıkıh literatüründe mefkûd adı verilir. Bu makale, savaş vb. tehlike arz eden bir durum olmaksızın kaybolan ve kendisinden haber alınmayan mefkûd koca ile kendisinden haber alındığı halde ailesini nafakasız terk edip dönmeyi reddeden kocanın evliliğini inceler. Osmanlı Hanefiliğinin müftâ bih görüşüne göre geride kalan eş, kayıp kocası doksan yaşına gelene kadar onu beklemek zorundadır. Ancak nafakasız kalan eşin içinde bulunduğu zaruret hali, Osmanlı fukahasını diğer mezhebî çözümlemelere kapı aralamaya mecbur bırakır. Başlangıçta istihlâf ve niyâbet gibi kurumlar üzerinden dolaylı olarak açılan bu kapı, en nihayetinde Hanefi bir hâkimin bile diğer mezhepleri takiple mefkûd/gâib koca aleyhine boşanma kararı alabilmesine imkân tanır.

A person who has gone missing, who has not been heard from for a long time, and whose status of being alive or dead is unknown is called mafqūd in the Hanafi fiqh literature. This article examines the marital status of the absent husband who has disappeared under normal circumstances without any danger such as war as well as the husband who has left his family without leaving alimony and refuses to return. The muftâ bih view of the Ottoman Hanafi school forced the wife to wait until the missing husband reached the age of 90. However, the state of necessity for the wife who’d been abandoned without alimony forced the Ottoman Hanafi jurists to give room to other madhabs’ solutions. This room was initially given indirectly through legal institutions such as istikhlāf and niyāba and eventually allowed a Hanafi judge to even follow other madhabs and make a divorce decision against the absent husband.
Dijital Beşerî Bilimler Bağlamında İlahiyat/İslâmî İlimler
Islamic Studies in the Context of Digital Humanities
Yazar: Saraçoğlu, Tuba Nur
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; digital humanities,Geographic Information System,social network analysis,text analysis,Islamicstudies ; Dijital Beşerî Bilimler,Coğrafi Bilgi Sistemleri,Sosyal AğAnalizi,Metin Analizi,İlahiyat

Son yıllarda dijital beşerî bilimler alanında görülen gelişmeler İslamî ilimleri de kapsayan proje ve çalışmalarla akademinin gündemini meşgul etmektedir. Genel anlamda dijital beşerî bilimler alanının tarihçesi, literatürü ve bu alanlardaki çeşitli çalışmalar Türkçe literatürde yer almıştır. Ancak İslamî ilimlerle ilgili yapılan çalışmalar ve projeler hakkında henüz bir metin kaleme alınmamış, bu alanlara ilgi duyan akademisyen ve araştırmacıların ihtiyacı olan bir yol haritası da henüz oluşturulmamıştır. Bu makalenin hedefi ilahiyat alanında dijital beşerî bilimlerin yöntemlerine ilgi duyan araştırmacılar için bir çerçeve sunmak ve bu alanla ilgili projelerden örnekler sunmaktır. Bu bağlamda elinizdeki makalede günümüze kadar ilahiyat alanında kullanılan dijital imkânlara, veri tabanları ve programlar çerçevesinde değinilecek ardından dijital beşerî bilimlerin çalışma süreçleri, İslamî ilimlerle irtibatlı olarak veri elde etme, veri temizleme, analiz ve görselleştirme kapsamında ele alınacaktır. Dijital beşerî bilimlerin bu alana getirdiği yeni araştırma yöntemleri ve alanla irtibatları ve İslamî ilimlerin geleceği açısından etkisi uzun süre devam edecek projeler de makale boyunca ilgili başlıklarda değerlendirilecektir.

Developments in the field of digital humanities in recent years have occupied the agenda of academia with projects and studies, including Islamic sciences. In general, the history and literature of the field of digital humanities and the various studies in these fields have taken place in the Turkish literature. However, no text has yet been written about studies and projects related to Islamic sciences, nor has a roadmap yet been created for academicians and researchers interested in these fields. The aims of this article are to provide a framework for researchers who are interested in the methods of digital humanities in the field of theology and to present examples from projects related to this field. In this context, this article will discuss the digital possibilities used in the field of theology within the framework of databases and softwares, and then address the working processes of digital humanities within the scope of data acquisition, cleaning, analysis, and visualization. This article will also evaluate prominent studies based on the new research methods digital humanities have brought to this field and projects that will have a long-lasting impact on the future of Islamic sciences under the relevant headings.
Uluslararası Memlükler Dönemi İlim Geleneği -I (XIII. ve XIV. Yüzyıllar) 28-29 Eylül 2021/İstanbul
Tradition of Knowledge in the Mamluk Period-I (13th and 14th Centuries) 28-29 September 2021/Istanbul
Yazar: Buluş, Muhammed Enes
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 12 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Memlükler,İlim Geleneği,XIII.-XIV. Yüzyıl

Memlükler dönemi ile ilgili yapılan çalışmalar, gerek sayı gerekse mahiyet bakımından İslâm medeniyeti tarihinde bu dönemin dikkat çekici özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır.  Türkçe literatürdeki çalışmalara rağmen Memlükler döneminin özellikle ilimler tarihindeki yeri enine-boyuna araştırılmış, incelenmiş değildir. Akademik anlamda bu konudaki boşluğa dikkat çekmek ve bu sayede araştırmacıların ilgisini Memlükler dönemine yönelterek bu boşluğun doldurulmasına katkı sağlamak amacıyla yakın zamanda İstanbul’da uluslararası bir sempozyum gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada 28-29 Eylül 2021 tarihinde İstanbul'da düzenlenen Memlükler Dönemi İlim Geleneği-I (XIII.-XIV. Yüzyıllar) isimli uluslararası sempozyumun tanıtımı yapılmıştır.

Memlükler dönemi ile ilgili yapılan çalışmalar, gerek sayı gerekse mahiyet bakımından İslâm medeniyeti tarihinde bu dönemin dikkat çekici özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır.  Türkçe literatürdeki çalışmalara rağmen Memlükler döneminin özellikle ilimler tarihindeki yeri enine-boyuna araştırılmış, incelenmiş değildir. Akademik anlamda bu konudaki boşluğa dikkat çekmek ve bu sayede araştırmacıların ilgisini Memlükler dönemine yönelterek bu boşluğun doldurulmasına katkı sağlamak amacıyla yakın zamanda İstanbul’da uluslararası bir sempozyum gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada 28-29 Eylül 2021 tarihinde İstanbul'da düzenlenen Memlükler Dönemi İlim Geleneği-I (XIII.-XIV. Yüzyıllar) isimli uluslararası sempozyumun tanıtımı yapılmıştır.
Finansal Kiralama Sözleşmesinin Hukuki Niteliğine Dair Tartışmalar
Discussions on the Legal Nature of Financial Leasing Contract
Yazar: Günay, Gökhan
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Financial Leasing,Leasing,Islamic Law,Islamic Finance,Economics,Law ; Finansal Kiralama,Leasing,İslam Hukuku,İslami Finans,İktisat,Hukuk

Bu çalışmada öncelikli olarak İslam hukuku alanında finansal kiralamanın hukuki niteliğine ilişkin görüşlerin tespit edilerek karşılaştırmalı analizinin yapılması hedeflenmiştir. Ayrıca tespit edilen görüşlerin ve görüş farklılıklarının gerekçeleri üzerinde durulmuştur. Zira bir sözleşmenin hukuki niteliğinin tespiti, uygulanacak hükümlerin belirlenmesi açısından önemlidir. Daha bütüncül bir perspektifle konuyu ele alabilmek maksadıyla tespit edilebildiği ölçüde finansal kiralamanın ortaya çıktığı günden bu yana farklı ülkelere ait hukuk düzenlerinde konuya ilişkin yaklaşımlara yer verilmiştir. İlgili sözleşmenin hukuki nitelemesi ve değerlendirilmesi aşamasında İslam hukuku alanında olduğu gibi diğer hukuk sistemlerinde de benzer problemlerle karşılaşıldığı görülmüştür. Finansal kiralamayı benzer akit türlerinden hareketle nitelemeye çalışan yaklaşımın yanında yeni bir akit kabul edilmesi gerektiğini savunan iki farklı yaklaşım tespit edilmiştir. Hukuki nitelemeye yönelik ileri sürülen görüşlerin şekillenmesinde finansal kiralamanın amacı, hedefi, fonksiyonu, akdin kuruluş ve sona erme biçimleri yanında sözleşmeye farklı perspektiflerden yaklaşılarak çeşitli unsurların ön plana çıkarılması gibi hususların etkili olduğu tespit edilmiştir. Son olarak finansal kiralama sözleşmesine uygulanacak hükümlerin belirlenmesi hususundaki yöntem problemi üzerinde durulmuştur.

This study essentially aims to determine views on the legal nature of financial leasing in the field of Islamic law and to make a comparative analysis. In addition, the reasons for differences in the determined opinions are emphasized. Determination of the legality of a contract is significant in determining the provisions to be applied. In order to address the issue with a more holisticapproach, viewsrelatedtothe legal regulations of different countries are included from the emergence of financial leasing. Similar problems have been encountered in other legal systems as well as in the field of Islamic law during the legal characterization and evaluation of a relevant contract. One approach tried to characterize financial leasing based on similar contract types, but two different approaches that see it as a new contract have been identified. By approaching the contract from different perspectives, issues such as the purpose of financial leasing and its function, the establishment and termination forms of the contract, as well as various other factors are effective in shaping the opinions put forward for the legal characterization. Finally, method for determining the provisions to be applied to the financial leasing contract is emphasized.
Birgivî’ye Nispet Edilen Kelime-i Tevhîde Dair Lugaz’ın Asıl Müellifi ve Bu Lugaz Üzerine Yazılan Şerhler
The Original Author of the Lughaz Concerning Kalimah alTawhīd Attributed to Birgiwī and Commentaries on this Lughaz
Yazar: Ençakar, Aziz
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Lughaz,Birgiwī,Risālat al-tawḥīd,Lughaz al-Birgiwī,al-Madārī,ʿAbdullāh b. ʿAbd al-Bārī b. ʿIsā ; Lugaz,Birgivî,Risâletü’t-tevhîd,Lugazü’l-Birgivî,elMedârî,Abdullah b. Abdilbârî b. İsa (Kurgu Karakter)

Birgivî Mehmed Efendi (ö. 981/1573) eserlerinin birçoğunu toplumda gördüğü problemlere çözüm sunma adına telif etmiş, 16. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin meşhur alimlerinden biridir. Birgivî’nin bu eserleri toplum nezdinde büyük itibar gördüğü gibi ilim adamları tarafından da yoğun bir ilgi ve rağbete mazhar olmuş; bu eserlerin birçoğuna şerh, hâşiye, nazım, ihtisar ve tercüme çalışmaları yapılmıştır. Eserleri bu denli meşhur olmuş pek çok büyük şahsiyet gibi Birgivî’ye de çeşitli sebeplerden dolayı kendisine ait olmayan eserler nispet edilmiştir. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda bu eserlerin asıl sahibinin kim olduğu tespit edilmiş; bu sayede hatalı nispetler sebebiyle Birgivî’ye ait olduğu zannedilen görüşler tashih edilmeye başlanmıştır. Birgivî’ye nispeti hatalı olan bu eserlerden bir tanesi de Lugazü’l-Birgivî veya Risâletü’t-Tevhîd ismiyle bilinen, 6 cümlelik risaledir. Bu makalede öncelikle mezkûr risalenin metni değerlendirilmiş ve bu hatalı nispete kaynaklık eden şerhler tespit edilerek müellifleri, kütüphane bilgisi ve baş-son kısımlarıyla birlikte tanıtılmıştır. Son olarak da bu lugazın aslında İbnü’l-Arabî’nin (ö. 638/1240) el-Abâdile isimli eserinde, Abdullah b. Abdilbârî b. İsa ismini verdiği kurgu bir karakterin dilinden aktarıldığı ortaya konulmuştur.

Birgiwī Mehmed Efendi (d. 981/1573) is one of the famous scholars of the 16th century Ottoman state who wrote many of his works to provide solutions to the problems he confronted in society. These works of Birgiwī were highly respected by society and attracted great interest and demand from scholars. Many of these works have been topics of further study including commentaries, glosses, naẓm, abridgments, and translations. Like many charismatic figures whose works became so famous, Birgiwī was given credit for work that was not his. Recent studies identified the original owner of these works, and began to correct the views that were thought to be Birgiwī’s due to erroneous attribution. One of these erroneously attributed works is a short 6-sentence treatise known as Lughaz al-Birgiwī or Risālat al-Tawḥīd. In this article, the text of this treatise is evaluated and the commentaries that are the source of this erroneous attribution are identified and introduced together with their authors, library information and beginning and end parts. Finally, it is shown that the lughaz was actually narrated by Ibn al-ʿArabī in his work al-Abādila, through the saying of a fictional character named ʿAbdullāh b. ʿAbd al-Bārī b. ʿIsā.