URLA-İSKELE KIYI DÜZLÜĞÜNÜN HOLOSEN PALEOCOĞRAFYASI VE JEOARKEOLOJİK DEĞERLENDİRMELER
Holocene paleogeography and geoarchaeological interpretations on the Urla-İskele coastal plain
Yazar: Kayan, İlhan; Öner, Ertuğ; Doğan, Mehmet; İlhan, Rifat; Vardar, Serdar
Dergi: Ege Coğrafya Dergisi, Vol. 28 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Urla,Limantepe,Klazomenai,paleogeography,geoarchaeology ; Urla,Limantepe,Klazomenai,Paleocoğrafya,Jeoarkeoloji

Urla’nın İskele kıyı düzlüğü, Miosen göl sedimanlarından oluşan Urlatepelik alanından kuzeye, İzmir Körfezine uzanan alüvyal-kolüvyal etek düzlüğüüzerinde şekillenmiştir. Çakma-delgi sondajlardan sağlanan sedimantolojikverilere göre, son buzul çağı sonrasında yükselen deniz, Orta Holosen’de (7-6bin yıl öncelerde), bu etek düzlüğü üzerinde güneye ilerleyerek İskeledüzlüğünün orta kesiminde bugünkü kıyıdan 1 km içeriye kadar sokulmuştur. Bukıyıya ait sedimanların bugünkü deniz seviyesinde bulunması, bu dönemde denizinbugünkü seviyesine kadar yükseldiğini göstermektedir. Deniz seviyesiyükselmesinin sona ermesiyle, alüvyon birikimi etkin duruma geçmiş ve bugünkükıyı düzlüğü gelişmeye başlamıştır. Ancak, buraya ulaşan büyük bir akarsubulunmadığından, İskele düzlüğü bir delta ovası değil, çevredeki etekdüzlüklerinin uzantısı niteliğinde, küçük bir kıyı düzlüğüdür.İskele kıyıları Limantepe-Klazomenai arkeolojik buluntuları ile tanınır.Limantepe, kıyıda küçük bir çıkıntı yapan 13 m kadar yükseklikte bir tepedir.İskele kıyı düzlüğündeki ilk yerleşme Tunç çağlarında bu tepe ve güney eteğindebaşlamıştır. Arkaik çağda Limantepe yerleşmesi Klazomenai kentleşmesi ile devametmiş, zamanla büyüyen kent güneye ve batıya doğru alanını genişletmiştir.Tunç çağlarında Limantepe doğu ve batısındaki kıyı girintilerinden limanolarak yararlanıldığı, bu kullanımın özellikle batıdaki girintide Arkaik çağdada yoğun bir şekilde devam ettiği varsayılmaktadır. Ancak, Tunç çağlarındadeniz seviyesinin bugünkünden alçakta bulunması nedeniyle, liman kullanımıbugünkü kıyı morfolojisine göre değil, paleocoğrafik rekonstrüksiyonlara göretanımlanmalıdır. Bunun için özellikle su altı morfolojisi ve arkeolojisiüzerine yeni veriler sağlanması ve bilgilerin birbirleri ile ilişkili olarakyeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

İskele (pier) coastal plain of Urla is formed in the lower part of alluvial-colluvial foot-plain which extends from the Urla hilly area of Miocene lake sediments, towards the İzmir Bay to the north. According to the sedimentological data obtained from percussion drillings, the rising sea level after the last glacial period, have invaded the surface of the İskele plain in the middle part, about 1 km southward from the present coast, in the Middle Holocene (about 7-6 thousand years ago). The presence of coastal sediments of the invaded sea at the present sea level shows that the sea rose to its present level in this period. With the end of the sea level rise, alluvial deposition dominated and the present coastal plain started to progress. However, since large streams does not reach here; the İskele plain is not a delta plain but a small coastal plain which is an extension of the surrounding foot-plains.İskele coastal plain is known for the Limantepe - Klazomenai archaeological finds. Limantepe is a hill at a height of 13 m and forms a small promontory on the coast. The first settlement in the coastal plain of İskele started at this hill and its southern foot during the Bronze Age. Limantepe settlement in the archaic age continued with the Klazomenai urbanization, and the city that grew up in time expanded its area to the south and west.In the Bronze Ages, it is assumed that the coastal indentations in the east and west of Limantepe were used as ports and this use continued intensely in the Archaic period, especially in the western indentation. However, due to the low level of sea level in the Bronze Age, the use of the port should be defined according to the paleogeographical reconstructions rather than the present coastal morphology. For this purpose, new data on the underwater morphology and archeology should be provided and the information should be re-evaluated in relation to each other.