hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Monoteist Dinlerde Kadın –Tarihsel ve Çağdaş Yaklaşımlar-  Yazar: Nahide Bozkurt Türkçe, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2023, 173 sayfa.
Monoteist Dinlerde Kadın –Tarihsel ve Çağdaş Yaklaşımlar-  Yazar: Nahide Bozkurt Türkçe, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2023, 173 sayfa.
Yazar: Tuzlu, Muhammet Ali
Dergi: Dini Araştırmalar No. 67, 2024
Anahtar kelimeler: Comparative Religious Studies ; Karşılaştırmalı Dini Araştırmalar ; İslam Tarihi,Tarih,Din,Kadın,Toplum ; Islamic History,History,Religion,Women,Society

Kadın çalışmalarının 20. Yüzyılda toplumsal alanda kazandığı hızlı ivme, akademik araştırmaların kadınların tarihsel, kültürel ve toplumsal rolleri üzerinde yoğunlaşmasının da tetikleyicisi olmuştur. 1900’lü yıllardan itibaren birçok akademisyen yaptığı çalışmalar ile kadınların dinlerdeki ve kutsal metinlerdeki konumlarının farklı yönlerine atıfta bulunmuşlar, bu sahada bir farkındalık oluşturmaya çalışmışlardır. Nahide Bozkurt, Monoteist Dinlerde Kadın -Tarihsel ve Çağdaş Yaklaşımlar- başlıklı eserinde kutsal metinler etrafında şekillenen kadının statüsünü ele almış, tarihsel ve çağdaş yaklaşımlar ışığında farklı perspektifleri bir araya getirmiştir. Müellifin ilgili sahada uzun yıllarda kazandığı tecrübe ve birikimlerinin neticesi olan bu eser, mevcut literatüre önemli bir katkı sağlamıştır.

The rapid acceleration of women's studies in the 20th century in the social sphere has also triggered academic research to focus on the historical, cultural and social roles of women. Since the 1900s, many scholars have referred to different aspects of the position of women in religions and sacred texts with their studies and have tried to raise awareness in this field. Nahide Bozkurt, in her work titled Women in Monotheist Religions -Tarihsel ve Çağdaş Yaklaşımlar-, has addressed the status of women shaped around sacred texts and brought together different perspectives in the light of historical and contemporary approaches. This work, which is the result of the author's long years of experience and knowledge in the relevant field, has made a significant contribution to the existing literature.
Yeni Dini Hareketler
New Religious Movements
Yazar: Ekşi, Hilal
Dergi: Dini Araştırmalar No. 68, 2025
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; sosyoloji,yeni dini hareketler,din sosyolojisi ; sociology of religion,new religious movements,sociology

Yeni Dini Hareketler olarak adlandırılan yeni inanma biçimleri ve yapılanmaları Batı dünyasında uzun zamandan beri tartışılan bir mevzudur. Ancak Türkiye’de söz konusu alan henüz yeni gelişmeye başlamıştır. Toplumsal yapı farklılıklarının bir çıktısı olarak değerlendirilebilecek olan bu görünüm yeni dini hareketleri inceleme biçimlerine de yansıyabilecek bir durumdur. Hâliyle yeni dini hareketlerin organizasyon biçimlerinin incelenerek tipolojilerinin çıkarılması yeni inanma biçimleri hakkında anlamsal görünümleri açığa çıkarmış olacak ve bu alandaki çalışmaların gelişmesine sebebiyet verecektir. Nitekim bu çalışmada incelenen Özlem Uluç’un eseri, yeni dini hareketlerin Batı’daki biçimlerini sosyolojik çerçeveyle göstermesiyle birlikte sunduğu örneklerle de alanın yeni çalışmalarına öncülük etmektedir.

New forms of belief and structures referred to as new religious movements have long been a topic of discussion in the Western world. However, this field has only recently begun to develop in Turkey. This phenomenon, which can be seen as a result of differences in social structure, is likely to influence the way in which new religious movements are studied. Therefore, examining the organisational forms of these movements and developing typologies will reveal semantic perspectives on new forms of belief and contribute to the advancement of research in this area. Indeed, Özlem Uluç's work, which is analysed in this study, not only presents the forms of new religious movements in the West within a sociological framework but also paves the way for new research in this field through the examples it provides.
Usûl-i Fıkhın Dayandığı İlimler
The Sciences on which Uṣūl al-Fiqh is Based
Yazar: Turan, Muhammed Fatih
Dergi: Dini Araştırmalar No. 68, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; Usûl-i Fıkıh,Arapça,Kelam,Şerî hüküm,Mantık,Kaynak ; Usûl al-Fiqh,Arabic,Kalām,Sharī‘ah Ruling,Logic,Source

Her ilmi disiplin gibi usûl-i fıkhın da dayandığı, beslendiği ve istifade ettiği bazı ilimler vardır. Klasik dönem fakihlerinden bazıları, usûl-i fıkhın dayandığı ilimlere kısaca temas etmiş olmakla birlikte, bu konu sonraki dönemlerde müstakil bir araştırma konusu olarak ele alınmamıştır. Bu mevzuda yapılmış ilk çalışma sayılabilecek Zeki Koçak’ın “Usûl-i Fıkhın Dayandığı İlimler” adlı eseri usûl-i fıkhın ilke ve kaidelerinin teşekkülünde istifade edilen ilimleri incelemektedir Eserde usûl-i fıkhın dayandığı ilimlerden asli olanlar; kelam, şerî hükümler, Arap dili ve edebiyatı ve mantık olarak zikredilmiş, ferî olanlar ise makâsıd ve örf şeklinde tespit edilmiştir. Çalışmada kelam ilminin usûl-i fıkhın en temel başvuru kaynaklarından biri olarak kabul edilmesi, ayrıca mantık ilmiyle olan ilişkisinin ortaya konulması, fıkıh usûlü araştırmaları bakımından önem arz etmektedir. Bu yönleriyle eser hem akademik camiaya hem de İslami ilimlerde metodoloji çalışmalarına ilgi duyan genel okuyucu kitlesine hitap edebilecek nitelikte olup, önemli bir kaynak özelliği taşımaktadır.

Like every scientific discipline, Uṣūl al-Fiqh is also based on, nourished by, and benefits from certain sciences. While some classical jurists briefly touched upon the sciences on which Uṣūl al-Fiqh is based, this topic has not been treated as an independent subject in later periods. The first study on this subject is arguably Zeki Koçak’s work titled The Sciences on Which Uṣūl al-Fiqh is Based, which examines the sciences that contributed to the formation of the principles and rules of Uṣūl al-Fiqh. In the book, the fundamental sciences on which Uṣūl al-Fiqh relies are identified as Kalām (Islamic theology), Sharīʿah rulings, Arabic language and literature, and logic, while the secondary sciences are determined as Maqāṣid (higher objectives of Islamic law) and ʿUrf (custom). The recognition of Kalām as one of the most fundamental sources of Uṣūl al-Fiqh, along with an analysis of its relationship with logic, makes this study particularly significant for research in the field of Islamic legal theory. With these aspects, the book serves as a valuable resource both for the academic community and for general readers interested in methodological studies within Islamic sciences.
Fathallah and Abu Zakariyya: Physicians under the Mamluks
Fathallah and Abu Zakariyya: Physicians under the Mamluks
Yazar: Yalçın, M. Fatih
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 18 No. 47 (14-12-2015), 2015
Anahtar kelimeler: Fathallah,Abu Zakariyya,Physicians

Tanıtımı yapılan bu kitap, vakıf sahibi iki hekimin sosyal statüsünü ele almaktadır. Kitabın yazarı Doris Behrens-Abouseif’in bu çalışmada daha önce yayınlanmamış vakfiyelerden yararlanmış olması, çalışmanın ayırt edici özelliklerinden birini teşkil etmektedir. Kitabın diğer bir özelliği, ele alınan dönemde hekimlerle ilgili kaleme alınan az sayıdaki çalışmadan biri olmasıdır. Hiç şüphesiz hekimleri konu edinen çalışmaların sayıca az olmasının en önemli nedeni, kaynaklarda hekimlerle ilgili bilgilerin kıt olmasıdır.

Tanıtımı yapılan bu kitap, vakıf sahibi iki hekimin sosyal statüsünü ele almaktadır. Kitabın yazarı Doris Behrens-Abouseif’in bu çalışmada daha önce yayınlanmamış vakfiyelerden yararlanmış olması, çalışmanın ayırt edici özelliklerinden birini teşkil etmektedir. Kitabın diğer bir özelliği, ele alınan dönemde hekimlerle ilgili kaleme alınan az sayıdaki çalışmadan biri olmasıdır. Hiç şüphesiz hekimleri konu edinen çalışmaların sayıca az olmasının en önemli nedeni, kaynaklarda hekimlerle ilgili bilgilerin kıt olmasıdır.
ÜÇ DÖNEM, ÜÇ TAKVİM: 2002, 2007 VE 2011 YILLARI TAKVİMLERİ ÖRNEĞİNDE DİYANET SÖYLEMİNİN ANALİZİ
THREE PERIODS, THREE CALENDARS: AN ANALYSIS OF THE DISCOURSES OF DIYANET IN THE EXAMPLES 2002, 2007 AND 2011 CALENDARS
Yazar: Atay, Rıfat; Arslan, Halil
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 20 No. 52 (15-12-2017), 2017
Anahtar kelimeler: Calendar,perception,change,Directorate of Religious Affairs,values ; Takvim,Algı,Değişim,Diyanet İşleri Başkanlığı,Değerler

Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından basılan takvim, yıllık 3 milyonu aşan tirajı ve 10 milyondan daha fazla okuyucusu ile dikkate değer bir din algısı oluşturma, değiştirme ve devam ettirme aracıdır. Takvimlerin bu yönünün akademik açıdan fazla incelenmemiş olmaması, bizi bu çalışmayı yapmaya yöneltmiştir. Araştırmada, 2002, 2007 ve 2011 yılı Diyanet İşleri Başkanlığıtakvimlerindeki metinler, metin analizi yöntemiyle incelenmiştir. Dönemler bazında takvimlerde yer verilen konular kıyaslanmış, daha önceki dönemlerde takvimlerde yer verilen konuların son dönemde ilgi dışında bırakıldığı, pek çok yeni konunun ise son dönemde takvimlere dahil edildiği görülmüştür. Bu sonuçlar, kurumsal devamlılıktan beklenenin aksine üç dönem arasında ciddi bir algı değişimi olduğunu göstermektedir.

Calendars,as old as humanity itself, emerged out of the attempt to break down time inunits and give meaning to life and time. As far as Islam is concerned, calendaras a subject gain more importance because identifying daily and yearly ritualsand performing the rituals related to time on their specific time is anessential part of Islamic religious life. With a circulation of three millionyearly and more than ten million readers, the calendar printed by thePresidency for Religious Affairs of Turkey is a significant instrument informing, changing and maintaining religious perceptions. We were led to do sucha study by the lack of academic studies regarding this aspect of the calendars.The study is based on the texts placed on the frontal and back sides of thecalendars printed and distributed by the Presidency for Religious Affairs inthe years of 2002, 2007 and 2011. The texts have been analysed by the textualanalysis method and the changes in religious perceptions have been pointed out.Unlike the expected institutional continuity, when the three periods compared,it is observed that considerable perception changes have taken place; manysubjects have been left out while many have been introduced into the calendars. The studyfound out that as the years progressed and the periods passed, the calendarsalso changed dramatically. The most apparent change occurred in the calendarswas global understanding in choosing or replacing the subjects. This means thatthe 2007 and 2011 calendars have excluded some national and spiritual valuesthat were thought to be outmoded globally but included in the 2002 calendar.This also signifies a breaking point in religious perceptions of the Presidencyfor Religious Affairs.
Kitap Tanıtımı: Arapların Gözüyle Bizans
Kitap Tanıtımı: Arapların Gözüyle Bizans
Yazar: Özel, Cemal
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 21 No. 53 (15-06-2018), 2018
Anahtar kelimeler: Araplar,bizans,imge

TemeliniHarvard Üniversitesi’nde savunulan bir doktora tezinin oluşturduğu bu çalışma,Bizans hakkındaki Arap-İslam görüşünün yüzyıllar boyunca süren savaş, temas vekarşılıklı alışveriş ile geçirdiği evrim sürecinin bölgesel-tarihsel gelişmelerbağlamında izini sürmektedir. Kitap Giriş, Bizans’la karşılaşma, Bizans’ın karşısındadurmak, İslam savunmada ve Yeni bir gerçeklik: Bizans’ı yenidenziyaret başlıkları altında dört ana bölüm ve Sonuç kısmındanoluşmaktadır. Başlıklardan da anlaşılacağı üzere, dört ana bölümün her birinitelikleri belirgin dönemleri ele almaktadır. Bu yazıda da kitabın mevcutsistematiğine uyularak her bir kısım ayrı ayrı ele alınmış, yazarın temeliddiaları özetlenmiş, seçme örnekler verilmiş ve tüm bunlar değerlendirilmiştir.

TemeliniHarvard Üniversitesi’nde savunulan bir doktora tezinin oluşturduğu bu çalışma,Bizans hakkındaki Arap-İslam görüşünün yüzyıllar boyunca süren savaş, temas vekarşılıklı alışveriş ile geçirdiği evrim sürecinin bölgesel-tarihsel gelişmelerbağlamında izini sürmektedir. Kitap Giriş, Bizans’la karşılaşma, Bizans’ın karşısındadurmak, İslam savunmada ve Yeni bir gerçeklik: Bizans’ı yenidenziyaret başlıkları altında dört ana bölüm ve Sonuç kısmındanoluşmaktadır. Başlıklardan da anlaşılacağı üzere, dört ana bölümün her birinitelikleri belirgin dönemleri ele almaktadır. Bu yazıda da kitabın mevcutsistematiğine uyularak her bir kısım ayrı ayrı ele alınmış, yazarın temeliddiaları özetlenmiş, seçme örnekler verilmiş ve tüm bunlar değerlendirilmiştir.
Tefsir Kitaplarındaki İsrailiyata Dair
Tefsir Kitaplarındaki İsrailiyata Dair
Yazar: Çelem, Sema; Aras, Zakir
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 21 No. 53 (15-06-2018), 2018
Anahtar kelimeler: Derveze,İsrailiyat,Tefsir

Muhammed İzzet Derveze (1888-1984) Filistin direniş hareketi içinde aktif rol alan Arap fikir ve siyaset adamı, müfessir ve tarihçidir. Bu yazı, Merhum Muhammed İzzet Derveze’nin El-Vaʿyu’l-İslāmīdergisinde yayınlanan “Ḥavle’l-İsrāiliyyāt fī Kutubu’t-Tefsīr” adlımakalesinin tercümesidir. 1966 yılında yayınlanan makalede yazar, tefsir kitaplarında var olan akıldışı rivayetleri değerlendirmekte ve bu haberlerin Kur'an'ın asıl mesajını örttüğünü düşündüğü için eleştirmektedir.

Muhammed İzzet Derveze (1888-1984) Filistin direniş hareketi içinde aktif rol alan Arap fikir ve siyaset adamı, müfessir ve tarihçidir. Bu yazı, Merhum Muhammed İzzet Derveze’nin El-Vaʿyu’l-İslāmīdergisinde yayınlanan “Ḥavle’l-İsrāiliyyāt fī Kutubu’t-Tefsīr” adlımakalesinin tercümesidir. 1966 yılında yayınlanan makalede yazar, tefsir kitaplarında var olan akıldışı rivayetleri değerlendirmekte ve bu haberlerin Kur'an'ın asıl mesajını örttüğünü düşündüğü için eleştirmektedir.
Dinlerde Barışın Teolojik Temelleri (Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam)
The Theologıcal Foundations Of Peace In Religions: Judaism, Christianity and Islam
Yazar: Kizilabdullah, Sahin
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 21 No. 53 (15-06-2018), 2018
Anahtar kelimeler: Barış,Dinler Tarihi,Yahudilik,Hırsitiyanlık,İslam ; Peace,History of Religion,Judaism,Christianity,Islam

Bu makalede temelanlamda, dinlerin barışa olan katkısı ele alınmıştır. Bu konu, ortaya çıktıklarıbölge, karşılıklı etkileşim, ortak gelenek ve kutsal kitap referansları gibi müşterekyönleri hasebiyle Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’ın kutsal metinleri merkezealınmak suretiyle açıklanmıştır. Giriş kısmında, her üç dinin barışa yönelikgenel yaklaşımı öz bir şekilde ifade edildikten sonra, dinlerin barışa yönelik katkılarıüç alt başlıkta sınıflandırılmıştır. Bunlar, dinlerin birey, aile ve toplumbarışına olmak üzere  üç alandaki katkısıile sınırlandırılmış ve karşılaştırmalı bir şekilde  sunulmuştur.

In almost all of the teaching of religion it is possible to find the message of peace and violence. Islam, as a word means peace, well-being, tranquility and surrender. The claim that Islam is a religion of peace, stems from its lexical meaning. The Torah aims to protect the peace of individuals and communities that have a different faith and relationship based on justice and empathy. The Ten Commandments is recognized as a basic summary of the belief system of Jews. Christianity defined itself as a religion based on love. Christians claim that God himself is love, Jesus, apostles, the church fathers ultimately all Christians are messengers of love and the people are builders of peace. The perspective on sacred texts can affect the message that you try to deduce, with this assumption, the opposing ideas of people which are derived from Holy Scriptures can be based on their personality, family and social experience. In this study, the sacred texts of Judaism, Christianity and Islam will be taken into account and by using a holistic approach, it will try to put forward a message that constitute to the theological basis that members of the same faith or different religions that can live in peace. In the introduction, a brief summary of their contribution to world peace is given. The main body of the article is organized in comparative study under three parts: religions contribution to peace in individual, family and societal life. In this scope, a measure of understanding among, first Orthodox and other Judaism branches, has been identified on message of of peace, then the same process is repeated for Catholic, Protestant and Orthodox Christianity. In Islam, the message of peace has been identified by individual verses as well as their application through its Prophet.
Fârâbî Felsefesinde Din, Yasa (Şeriat) ve Yorum
Religion, Law (Sharī‘a) and Interpretation in al-Fārābī’s Philosophy
Yazar: Yıldırım, Ömer Ali
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 21 No. 53 (15-06-2018), 2018
Anahtar kelimeler: Fârâbî,siyaset,din,filozof,peygamber,fıkıh ilmi,yorum,mutluluk ; Religion,Prophet,Politics,al-Fārābī,Interpretation,Happiness,Fiqh (Islamic Law Science)

Siyaset, Fârâbî felsefesinin en önemlikavramlarındandır. Ona göre, gerçek mutluluğa ancak erdemli bir toplumdaulaşılabilir ve erdemli bir toplum da ancak kendisine ilk başkanın liderlikettiği bir yönetim biçiminde ortaya çıkar. İlk başkanın en önemli özelliği iseFaal Akıl’la iletişim halinde olmasıdır. Din de Fârâbî tarafından erdemlitoplumda ilk başkanın uyguladığı yönetim biçimi ve hayat tarzı olarak kabuledilir. Bu çalışmada dinin Fârâbî tarafından felsefi olarak nasıl anlaşıldığıve toplumsal yaşamda ihtiyaç duyulan yasaların yapılması hususunda dine duyulanihtiyacın ne olduğu ortaya konulmaya çalışıldı. Buradan hareketle din ve yasailişkisinin boyutlarına ulaşılmaya çalıştık. Ayrıca yasaların metafizik temelive yasa yapma noktasında filozof ve peygamberin rolü ele alınan bir başka hususoldu. Bu yüce ereğe götürecek olan yasaların ne tür özellikleri olduğu vekimler tarafından yapılması gerektiği ve tarihsel süreç içerisinde de nasıluygulanıp değiştirilebileceği ele alındı. Fıkıh ilminin erdemli toplumdaki yerikonunun incelenen bir başka boyutu oldu.

Politics is among the most important concepts of al-Fārābī’s philosophy. For him, real happiness can only be achieved in a virtuous society and a virtuous society appears only in a regime led by the first chief. The most important feature of the first chief is that he communicates with the Active Mind. Religion is considered by al-Fārābī as the regime and life style implemented by the first chief in a virtuous society. This study tries to present how al-Fārābī perceives religion philosophically and what is the need for religion in terms of making the laws required in the social life. From this point of view, we tried to reach the aspects of the relationship between religion and law. Furthermore, metaphysical foundation of laws and the role of the philosopher and prophet at the point of law-making were the other issues addressed. The features of the laws which will lead to this supreme goal and by whom they should be made as well as how they can be implemented and changed within the historical process were addressed. The place of Islamic law (fiqh) in the virtuous society was another aspect of the subject that was investigated.
Mahiyet ve Muhatap Açısından Mübhemâtu’l-Kur’ân
Readin Self and Others Through The Mubham Verses In The Context Of Legitimacy Concerns
Yazar: Yüksel, Muhammed Bahaeddin
Dergi: Dini Araştırmalar, Vol. 21 No. 53 (15-06-2018), 2018
Anahtar kelimeler: Kur’ân,Sahabe,Mübhem,Mübhemât,Mübhemâtu’l-Kur’ân ; The Qur’an,Companions,Mubham,Mubhamat,Mubhamat al-Qur’an

﻿Ulûmu’l-Kur’ân’a dair son teşekkül eden ilim,Mübhemâtu’l-Kur’ân İlmi’dir. Kur’ân’daki belirsiz anlatımları ve medlüllerinikonu edinen mübhemât, genel bir tarifle kendisinden ne kastedildiği tam olarak anlaşılamayanlafızlar olarak tanımlanır. Kur’ân’ın mübhemlerine dair ilk çalışmaların sahabedöneminde gerçekleştiği söylense de, alana dair ilk eser, altıncı yüzyıldakaleme alınmıştır. Kur’ân ilimlerinin en şereflisi olarak takdim edilenmübhemât, gerek muhataplar açısıdan ve gerekse mahiyeti açısından bazı sorunluyaklaşımlara konu olmuştur. Yapılan tariflerde herhangi bir ayrıma gidilmedenKur’ân’ın ilk muhatapları ile sonraki muhatapların aynı kategoridedeğerlendirilmesi ve yine Kur’ân’a bir metin muamelesi yapılması bu hatalıyaklaşımlardan bazılarıdır. Bununla birlikte özellikle itikâdî fırkaların teşekkülüylebaşlayan meşruiyet arayışı sürecinde mübhemât, yoğun istismara konu olmuş, budurum ise mübhemât üzerine eserlerin telif edilmesini zorunlu ve lüzumlu halegetirmiştir.

The last forming knowledge of Ulûmu'l-Qur'ân is Mübhemât al-Qur'ân. The subject matter of the ambiguous expressions and their equivalents in the Qur'an is a word that can not be understood completely by what it means in a general description. The first work on the field was taken in the sixth century, when the first works on the Qur'an's relics were performed during the companionship period. As the most honorable of the Qur'anic scholarship, Mübhemât has been subject to some problematic approaches in terms of both interpreters and their nature. It is some of these mistaken approaches to evaluate the first interlocutors of the Qur'an and the following interlocutors in the same category without making any separation in the recipes made and to make a text treatment on the Qur'an again. However, in the process of seeking the legitimacy that started with the formation of the Islamic sects, the mubhamat became a subject of intense exploitation, which made it compulsory and necessary for the copyright of the works on mubhamat.In conclusion, in our view, the most correct approach to this issue is to keep the guiding principle of the Qur'an itself and its evidences conveyed from the Prophet in the identification and determination of indefinite expressions, as Maturidi stated. It will not allow the past generations and those who are likely to form in the future to abuse the Qur’an, to exploit people through the Qur'an, to express their claims and discourse through the indefinite expressions of the Qur’an, or more clearly, to distort the Qur'an in meaning.