Sürdürülebilirlik İçin İşletmeden Çıkarma Fonu ve Yönetimi
Decommissioning Fund and Management for Sustainability
Yazar: Ekergil, Vedat; Uzan, Gülbahar
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Business Administration ; İşletme ; Decommissioning,Decommissioning Fund,Sustainability,Fund Management,Fund Accumulation Methods,Akkuyu Nuclear Power Plant ; İşletmeden Çıkarma,İşletmeden Çıkarma Fonu,Sürdürülebilirlik,Fon Yönetimi,Fon Birikim Yöntemleri,Akkuyu Nükleer Santrali

Bu çalışmada nükleer santral, petrol platformu, baraj gibi uzun ömürlü ve çevreyi etkileyebilecek yapıların ömürleri sonunda işletmeden çıkarılma süreçlerini gerçekleştirebilecek fon yönteminin planlanması amaçlanmaktadır. Çalışma doküman incelemesi yoluyla uygulamalı araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Uzun ömürlü yapıların sürdürülebilirliğinin sağlanmasında fon yönetiminin planlanması için; yönetim yapıları, fon toplama zaman ve süreleri, fon nemalandırma süreci, fon kullanımının açıklanması ve işletmeden çıkarma fon ödemelerinin belirlenmesi gerekmektedir. İşletmeden veya hizmetten çıkarma, bu bağlamda, sürdürülebilirlik stratejilerinin etkinliği için kritik bir unsurdur. Sürdürülebilirliği sağlamada temel adımlardan biri olarak planlanan çevreci enerji yatırımları ile birlikte işletmeden çıkarma daha ön plana çıkmıştır. Sürdürülebilirlik temelli yatırım planlamasında, işletmeden çıkarma fonunun oluşturulmasına ve yönetilmesine de yer vermek artık bir zorunluluktur. Bu kapsamda Türkiye’de inşası devam eden Akkuyu Nükleer Santrali (ANS)’nin işletmeden çıkarma fon yönetimi planlaması tahmini, uluslararası faaliyette bulunan nükleer santraller örnek alınarak yapılandırılmaya çalışılmıştır. ANS’nin kuruluşuna esas uluslararası sözleşme hükümleri doğrultusunda Türkiye’nin satın alma zorunluluğu ile birlikte yüklenici işletmenin Türkiye’de kurulacak işletmeden çıkarma fonuna üretilen kWs elektrik başına ödeme yapma zorunluluğu birim fiyat temelli işletmeden çıkarma fon birikim yaklaşımı olarak işletmeden çıkarma fonu değerinin referansı olarak kabul edilmiştir. Birim fiyat temelli yaklaşıma alternatif olarak anüite temelli yaklaşım ve üretim temelli yaklaşım dikkate alınmıştır. Üç hesaplama tekniği de zamana karşı birçok açıdan hassasiyete sahiptir. Bunlar reel getiri oranları, üretim miktarı ve işletmeden çıkarma tekniklerinde ve maliyetlerinde meydana gelebilecek değişikliklerdir. İşletmeden çıkarma maliyetinin toplam tutarını baz alan anüite temelli hesaplamada üretim faktörü kullanılsa da üretim miktarından daha bağımsız bir hesaplama sağlamaktadır. Birim fiyat temelli yaklaşımda olduğu gibi işletmeden çıkarma fonuna ödenecek katkıların standart bir birim tutar üzerinden hesaplanması yanıltıcı olabilir. Ancak standart tutar belirlendiğinde işletmenin üretimi ile orantılı bir tahsilat söz konusu olacaktır. Üretim miktarı ile tutarlılık açısından değerlendirildiğinde birim fiyat ve üretim temelli yaklaşımlar daha uygulanabilirdir. Yatırımın geri dönüş süresi ve ödeme dengesi açısından değerlendirildiğinde birim fiyat temelli yaklaşım daha uygulanabilirdir.

This aims to plan a funding method that can facilitate the decommissioning of long-lived, environmentally impacting structures such as nuclear power plants, oil platforms, and dams at the end of their lifespan. This is being conducted using an applied research methodology through the review of working documents. Planning the fund management process for maintaining the sustainability of long-lived structures requires defining management structures, fund collection times and formats, the fund remuneration process, explanation of fund integration, and decommissioning fund payments. In this study, the decommissioning fund management planning estimate of the Akkuyu Nuclear Power Plant (ANS), which is under construction in Turkey, was attempted to be structured by taking internationally operating nuclear power plants as an example. The marketing and forecasting efforts are aimed at restructuring the decommissioning fund. The international agreement, which is the basis for the ANS system, is the amendment Türkiye undertook with the acquisition. The unit price for payment per kWh of electricity generated to the decommissioning fund to be established in Türkiye has been adopted as the decommissioning fund reference. The annual aggregate and the production approach have been considered as alternatives to the individual unit price approach. It is sensitive to three programming techniques in many respects: real rates of return, production volume, and changes in decommissioning techniques and costs. While the production factor is used in annual programming based on the total decommissioning cost, it provides programming that is more independent of production volume. As with the individual unit price approach, the imperfections of the standard unit amount of contributions to the decommissioning fund can be misleading. However, when the standard amount is determined, there will be a collection related to production. When evaluated from a production volume and quantity perspective, the unit price and production scope are more applicable.