Aruz Vezninin Şiirde Tatbikine Bir Örnek: Cerrâh Ömer Lutfî Divanı’nda Ünsüzün Ünsüze Ulanması
An Example of the Application of Aruz Prosody in Poetry: Consonant-to-Consonant Liaison at Cerrâh Ömer Lutfî’s Divan
Yazar: Cergibozan, İbrahim Halil
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 27 No. 27, 0
Anahtar kelimeler: Aruz,Vezin tasarrufu,Cerrâh Ömer Lutfî ; Aruz,Aruz prosody application,Cerrâh Ömer Lutfî

Mısradaki hecelerin açıklık/kapalılıklarını esas alan ve ilk  kullanım alanı olarak Arap edebiyatının gösterildiği aruz  vezni, sonraki devirlerde birtakım değişiklikler ile birlikte  Fars edebiyatında da kullanım alanı bulmuş; ardından Fars  edebiyatının da tesiriyle Türk edebiyatında asırlar boyu  kullanılan bir ölçü birimi olmuştur. İlk dönemlerde Türkçe  kelimelerin aruz vezniyle uyumsuzluğu; bilhassa da “â”,  “î” ve “û” uzun ünlülerinin Türkçede bulunmayışı, aruz  kusurları olarak değerlendirilen kimi yöntemlere sıklıkla  başvurulmasına sebep olmuştur. İlerleyen devirlerde  Arapça ve Farsça kelimelerin Türk dilinde yaygınlaşması ile  aruz kusurları git gide azalmış, nihayet aruz vezniyle de  âhenkli ve girift şiirlerin yazıldığı bir dönem yaşanır  olmuştur. Türk şairleri tarafından benimsenen aruz vezni,  milli ölçümüz olan hece ölçüsü ile de birlikte kullanım alanı  bulmuştur. Klasik Türk şiirimizin temel ölçü birimi olmakla  kalmamış bazı halk edebiyatı sanatçılarının da zaman  zaman kullandığı bir ölçü birimi olmuştur. Hatta klasik  Türk şiiri, ömrünü tamamladıktan sonra bile aruz vezni bir  müddet daha kullanılmaya devam edilmiş; eski şiiri ve onun  ölçü birimini tenkit eden şairler bile aruz vezniyle eserler  vermişlerdir. Aruz veznini şiirlerinde kullanan şairlerin  tasarrufları doğrultusunda aruz vezni, bazı dönemlerde  bazı ilginç ve birtakım farklı kullanımlar da kazanmıştır. Bu çalışmamızda 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın ilk  çeyreğinde yaşayan Cerrâh Ömer Lutfî’nin “aruz vezni”ni  şiirlerinde uygulayış biçimi ele alınmaktadır.

Aruz prosody, which is based on open/closed syllables  in a verse and was first used in Arabic literature, has also  been used in Persian literature with certain changes in  later periods, and it has been used in Turkish literature for  centuries as an influence of Persian literature. In early  periods, the incompatibility of Turkish words with the aruz  prosody, especially the lack of long vowels “â”, “î” and “û”  in Turkish, led to the use of methods that were considered  flaws in aruz. In the following periods, flaws in aruz  gradually decreased with the spread of Arabic and Persian  words in the Turkish language, and eventually, there was  a period in which harmonious and intricate poems were  written with aruz prosody as well. Adopted by Turkish  poets, aruz prosody was also used with the syllabic verse,  which is our national poetic form. Aruz prosody has not  only become the poetic meter in our classical Turkish  poetry; it was also a poetic meter occasionally used by some  folk literature artists. Even after classical Turkish poetry  had become a thing of the past, aruz prosody continued  being used for a while more, and the poets who criticized  the old poetry and its poetic meter also produced works  with aruz prosody. Aruz prosody was used in some periods  in interesting and different ways in line with the creativity  of the poets who used the aruz prosody in their poems. This study discusses the way aruz prosody was used in the  poems of Cerrâh Ömer Lutfî, who lived in the second half  of the 19th century and the first quarter of the 20th  century.