SADEDDİN KAYNAK’A AİT ŞARKI FORMUNDAKİ ESERLERİN USÛL VE MAKAM AÇISINDAN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ
SADEDDİN KAYNAK’A AİT ŞARKI FORMUNDAKİ ESERLERİN USÛL VE MAKAM AÇISINDAN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ
Yazar: Ersoy, Gurbet; Şen, Yavuz
Dergi: İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, Vol. 4 No. 1, 2018
Anahtar kelimeler: Sadeddin Kaynak,Şarkı Formu,Makamsal Analiz

Bu çalışmada, SadeddinKaynak’a ait şarkı formundaki farklı makamlarda bestelenmiş eserlerin makamsalanalizleri yapılmıştır. Bu vesileyle, Türk mûsikîsinin bütünü içerisindemakamsal özellikler, üçlü, dörtlü, beşli, geçki ve çeşniler ortaya konularakfarklı 48 makamdaki melodilerin ölçü bazında işlenmesi ve bu anlamda Türkmûsikîsi bestekârları arasındaki farklılığın bestekârlık yönünden ortayakonulması amaçlanmıştır. Araştırma sonucunda;örneklemi oluşturan 48 eserden, Rast-Nihâvend makamında olan “Aile YuvasınıKadındır Cennet Yapan” adlı eserde bestekâr, ilk olarak Rast makamının makamsalözelliklerini kullanmış daha sonra eseri Nihâvend makamıyla bitirdiğigörülmüştür. Bu tespite göre bestekârın bazı eserlerini başladığı makamlabitirmediği ve eserlerini makama uygun geçkiler yaparak başka makamlardabitirdiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca bazıeserlerinde, makamın seyri ve özelliğinin dışında uygulamalar yaptığı ritimselanlamda da değişiklikler yapıp eserlerinde serbest bölümler kullandığıgörülmüştür. Bu eserlerden biri olan; Şedarabân makamındaki “TenhâlardaDolaştık Sevdâ İzinde” adlı eser, Düyek (8/8) usûlünde bestelenmiştir. FakatBestekâr eserin içerisinde Devr-i Hindî (7/8) usûlünü kullanıp daha sonratekrar Düyek usûlüne dönmüş ve ritimsel değişiklik yaptığı tespit edilmiştir. Eserlerindeuyguladığı serbest bölümlere örnek verecek olursak; Şehnâz makamında olan“Dalda Bir İshak Öter” adlı eserde bestekârın serbest bölüm kullandığıgörülmüştür. Bunların yanı sıraKaynak, farklı makamlarda bestelemiş olduğu eserleri makamsal özelliklerindışına çıkarak kullanmayı tercih etmiştir. Bu eserlerden biri olan; Hüseynî makamındaki “Sesini Duydum Geldim” adlı eserinici-çıkıcı bir seyir özelliği taşıması gerekirken, eserin çıkıcı-inici birseyir karakterinde bestelendiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda bestekârın,eserlerini bestelerken makamın dışına çıkarak farklı bir yöntem uygulayıp,kendi üslûbunu ortaya koyduğu görülmüştür.

Bu çalışmada, SadeddinKaynak’a ait şarkı formundaki farklı makamlarda bestelenmiş eserlerin makamsalanalizleri yapılmıştır. Bu vesileyle, Türk mûsikîsinin bütünü içerisindemakamsal özellikler, üçlü, dörtlü, beşli, geçki ve çeşniler ortaya konularakfarklı 48 makamdaki melodilerin ölçü bazında işlenmesi ve bu anlamda Türkmûsikîsi bestekârları arasındaki farklılığın bestekârlık yönünden ortayakonulması amaçlanmıştır. Araştırma sonucunda;örneklemi oluşturan 48 eserden, Rast-Nihâvend makamında olan “Aile YuvasınıKadındır Cennet Yapan” adlı eserde bestekâr, ilk olarak Rast makamının makamsalözelliklerini kullanmış daha sonra eseri Nihâvend makamıyla bitirdiğigörülmüştür. Bu tespite göre bestekârın bazı eserlerini başladığı makamlabitirmediği ve eserlerini makama uygun geçkiler yaparak başka makamlardabitirdiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca bazıeserlerinde, makamın seyri ve özelliğinin dışında uygulamalar yaptığı ritimselanlamda da değişiklikler yapıp eserlerinde serbest bölümler kullandığıgörülmüştür. Bu eserlerden biri olan; Şedarabân makamındaki “TenhâlardaDolaştık Sevdâ İzinde” adlı eser, Düyek (8/8) usûlünde bestelenmiştir. FakatBestekâr eserin içerisinde Devr-i Hindî (7/8) usûlünü kullanıp daha sonratekrar Düyek usûlüne dönmüş ve ritimsel değişiklik yaptığı tespit edilmiştir. Eserlerindeuyguladığı serbest bölümlere örnek verecek olursak; Şehnâz makamında olan“Dalda Bir İshak Öter” adlı eserde bestekârın serbest bölüm kullandığıgörülmüştür. Bunların yanı sıraKaynak, farklı makamlarda bestelemiş olduğu eserleri makamsal özelliklerindışına çıkarak kullanmayı tercih etmiştir. Bu eserlerden biri olan; Hüseynî makamındaki “Sesini Duydum Geldim” adlı eserinici-çıkıcı bir seyir özelliği taşıması gerekirken, eserin çıkıcı-inici birseyir karakterinde bestelendiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda bestekârın,eserlerini bestelerken makamın dışına çıkarak farklı bir yöntem uygulayıp,kendi üslûbunu ortaya koyduğu görülmüştür.