TÜRK HALK ŞİİRİNDE TOPLUMSAL DOĞALARIN TRAJEDİSİ: ‘ÇİTLEME AĞITLARI’
TÜRK HALK ŞİİRİNDE TOPLUMSAL DOĞALARIN TRAJEDİSİ: ‘ÇİTLEME AĞITLARI’
Yazar: Özberk, Nejdet
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 16 No. 1/2, 2017
Anahtar kelimeler: Ekolojik şiir,halk şiiri,çitleme ağıtları,Türk halk çevreciliği

İnsan-doğailişkilerinin temel yönlerinden biri insanların sosyoekololojik kayıplaraverdikleri duygusal ve şiirsel tepkilerdir. Bu çalışma Türk halk çevreciliğindetoprak ve su gibi müşterek varlıkları bir yandan devletin veya özel şirketlerinçitlemesi sonucu, diğer yandan da küresel endüstriyel kapitalizmin yayılmasınındayattığı ekolojik talan ve yıkıma karşı, yok edilen toplumsal doğalar içinyazılan ekoşiirle, ‘çitleme ağıtlarıyla’ ilgilidir. Edebiyatta, acının evrenseldili ağıt, bir ölümün ardından duyulan hüznü ifade etmek için yazılan kayıp veyas şiiridir. Çitleme ağıtları ise, belli bir mekânın-doğanın ve insanınınüzerinde çitlemelerin yarattığı sosyoekolojik yıkımlara yönelik öfke vetesellisi olmayan bir kayıp hissinin birleştiği bir ağıt tarzı, bir gruptoplumsal protesto ve matem şiirileridir. Çitleme, hem topluma hem de doğayayönelik özel bir tehdidi temsil eder ve çitleme ağıtları, türünün özelliği gereğihalk şiirinde sosyoekolojik duyarlılığı en fazla ve farkındalığı en güçlü olanşiir tarzıdır. Doğa yazınının hertüründe doğanın kaybedilişine ve yıkımına ilişkin bir yakınma ve öfke varsa daekolojik elemin ve yasın isyanının, şiirde ve özellikle çitleme ağıtlarındazirvesine ulaştığı görülür. Her ağıt bölgesel bir sosyoekolojik kriz vetrajedinin, endüstriyel müdahalenin doğal, insan ve insan dışı dünyamızdayarattığı acıların dökümünü yapar. Bu şiirler toplumun kenarındaki ıstırapçeken doğaya ve insan yaşamına ilişkin çarpıcı imgeler içerir, toplumsaleleştiri ve insan ve ekoloji, eşitsizlik ve adaletsizlik arasındaki ilişkilerefarklı anlayışlar getirir. Toplumsal ve ekolojik kaygılar tüm ağıtların içkinve belirgin özellikleri olarak öne çıkar. Şair hem belli biryerin ve hem de halkının nasıl yıkıma uğratıldığını, çevresel çöküşten öncekive sonraki yaşamı, çitlemelerin sebep olduğu yıkımı belgeler.     Amacı, edebȋ bir türolarak Türk halk şiirinde ağıtların şimdiye kadar incelenmemiş yeni bir tarzı,çitleme ağıtları üzerinden ekolojik boyutunun sistematik bir analizini yapmakolan bu çalışmada sanal kartopu tekniği ile Türkiye’nin farklı yerelliklerindentoplanan şiirler arasından seçilmiş ağıt tarzındaki yedi tane yerel doğa veekoloji şiirinin ekopolitik, ekoeleştirel ve yeni halk bilimsel birperspektiften değerlendirmesi yapılmıştır.

İnsan-doğailişkilerinin temel yönlerinden biri insanların sosyoekololojik kayıplaraverdikleri duygusal ve şiirsel tepkilerdir. Bu çalışma Türk halk çevreciliğindetoprak ve su gibi müşterek varlıkları bir yandan devletin veya özel şirketlerinçitlemesi sonucu, diğer yandan da küresel endüstriyel kapitalizmin yayılmasınındayattığı ekolojik talan ve yıkıma karşı, yok edilen toplumsal doğalar içinyazılan ekoşiirle, ‘çitleme ağıtlarıyla’ ilgilidir. Edebiyatta, acının evrenseldili ağıt, bir ölümün ardından duyulan hüznü ifade etmek için yazılan kayıp veyas şiiridir. Çitleme ağıtları ise, belli bir mekânın-doğanın ve insanınınüzerinde çitlemelerin yarattığı sosyoekolojik yıkımlara yönelik öfke vetesellisi olmayan bir kayıp hissinin birleştiği bir ağıt tarzı, bir gruptoplumsal protesto ve matem şiirileridir. Çitleme, hem topluma hem de doğayayönelik özel bir tehdidi temsil eder ve çitleme ağıtları, türünün özelliği gereğihalk şiirinde sosyoekolojik duyarlılığı en fazla ve farkındalığı en güçlü olanşiir tarzıdır. Doğa yazınının hertüründe doğanın kaybedilişine ve yıkımına ilişkin bir yakınma ve öfke varsa daekolojik elemin ve yasın isyanının, şiirde ve özellikle çitleme ağıtlarındazirvesine ulaştığı görülür. Her ağıt bölgesel bir sosyoekolojik kriz vetrajedinin, endüstriyel müdahalenin doğal, insan ve insan dışı dünyamızdayarattığı acıların dökümünü yapar. Bu şiirler toplumun kenarındaki ıstırapçeken doğaya ve insan yaşamına ilişkin çarpıcı imgeler içerir, toplumsaleleştiri ve insan ve ekoloji, eşitsizlik ve adaletsizlik arasındaki ilişkilerefarklı anlayışlar getirir. Toplumsal ve ekolojik kaygılar tüm ağıtların içkinve belirgin özellikleri olarak öne çıkar. Şair hem belli biryerin ve hem de halkının nasıl yıkıma uğratıldığını, çevresel çöküşten öncekive sonraki yaşamı, çitlemelerin sebep olduğu yıkımı belgeler.     Amacı, edebȋ bir türolarak Türk halk şiirinde ağıtların şimdiye kadar incelenmemiş yeni bir tarzı,çitleme ağıtları üzerinden ekolojik boyutunun sistematik bir analizini yapmakolan bu çalışmada sanal kartopu tekniği ile Türkiye’nin farklı yerelliklerindentoplanan şiirler arasından seçilmiş ağıt tarzındaki yedi tane yerel doğa veekoloji şiirinin ekopolitik, ekoeleştirel ve yeni halk bilimsel birperspektiften değerlendirmesi yapılmıştır.