FOTOGRAMETRİK YÖNTEMLERLE ERZURUM OVASINDAKİ ÖNEMLİ BİR TUNÇ ÇAĞI MERKEZİNİN ANALİZİ: KIRKGÖZE KALESİ VE YERLEŞİM ALANI
ANALYSIS OF AN IMPORTANT BRONZE AGE CENTER IN THE ERZURUM PLAIN USING PHOTOGRAMMETRIC METHODS: KIRKGÖZE FORTRESS AND SETTLEMENT AREA
Yazar: Küçükyıldız, İshak; Vural, Çağatay
Dergi: Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi No. 51, 2025
Anahtar kelimeler: Old Anatolian History ; Eski Anadolu Tarihi ; History of Old Asia Minor ; Eski Önasya Tarihi ; Kırkgöze Fortress,Erzurum Plain,Bronze Age,Photogrammetry,DEM,Orthophoto ; Kırkgöze Kalesi,Erzurum Ovası,Tunç Çağı,Fotogrametri,DEM,Ortofoto

Anadolu’da Tunç Çağı, gelişmiş metal işçiliği, tahkimli yerleşimler ve yoğun etkileşim ağlarıyla karakterize edilmekte olup Doğu Anadolu’da özellikle Erzurum Ovası bu dönemin sosyo-ekonomik ve kültürel dinamiklerini yansıtan önemli alanlardan birisidir. Bu bağlamda, çalışma kapsamında Erzurum ili Yakutiye İlçesi’ne bağlı Kırkgöze Köyü’nün güneydoğusunda, 2146 m rakımda konumlanan Kırkgöze Kalesi ve çevresindeki yerleşim alanı fotogrametrik yöntemlerle belgelenmiş ve analiz edilmiştir. Araştırmada, insansız hava aracı (İHA) ile elde edilen yüksek çözünürlüklü nadir ve oblik görüntüler fotogrametri yazılımlarında işlenmiş; fotoğraf hizalama, seyrek ve yoğun nokta bulutu oluşturma, üç boyutlu ağ (mesh) üretimi ve ortomozaik harita oluşturma aşamaları izlenmiştir. Elde edilen veri setlerinden türetilen Sayısal Arazi Modeli (DEM) ve Sayısal Yüzey Modeli (DSM), eş yükselti eğrileri ve topografik kesitlerle desteklenerek kalenin plan organizasyonu, sur hatlarının konumu, giriş düzenleri ve korunma durumu metrik olarak belgelenmiştir. Analizler, kale mimarisinin temel özelliklerini ve kullanım evrelerini ortaya koymuştur. Dikdörtgene yakın plan şeması, köşe çıkıntıları ve batı ile güneydoğuda tespit edilen kontrollü girişler, yapının savunma amacıyla bilinçli olarak tasarlandığını göstermektedir. Yaklaşık 3 metre kalınlığa sahip sur duvarlarının günümüze ulaşan kalıntıları, yapının anıtsal karakterini ve uzun süreli kullanımını göstermektedir. Kale çevresinde tespit edilen keramik buluntular ise yerleşimin İlk Tunç Çağı’na tarihlendiğini ve Orta Çağ’da yeniden kullanım gördüğünü ortaya koymaktadır.

The Bronze Age in Anatolia is characterized by advanced metalworking, fortified settlements, and dense interaction networks. In Eastern Anatolia, the Erzurum Plain, in particular, is one of the most important areas reflecting the socio-economic and cultural dynamics of this period. In this context, Kırkgöze Fortress and its surrounding settlement area, located at an altitude of 2146 m southeast of Kırkgöze Village in the Yakutiye District of Erzurum Province, were documented and analyzed using photogrammetric methods. High-resolution nadir and oblique images obtained by an unmanned aerial vehicle (UAV) were processed in photogrammetry software, and photo alignment, sparse and dense point cloud generation, three-dimensional mesh generation, and orthomosaic map generation were performed. Digital Terrain Models (DEM) and Digital Surface Models (DSM) derived from the obtained datasets were supplemented with contour lines and topographic sections to document the fortress's plan organization, the location of its fortifications, entrance layouts, and state of preservation. Analyses have revealed the fundamental characteristics of the castle's architecture and the phases of its use. Its near-rectangular plan, corner projections, and controlled entrances identified on the west and southeast indicate that the structure was deliberately designed for defensive purposes. The surviving remains of the approximately 3-meter-thick city walls demonstrate the structure's monumental character and its long-term use. Ceramic finds discovered around the castle indicate that the settlement dates to the Early Bronze Age and was reused in the Middle Ages.