Manipülasyon Kavramı Perspektifinden Etki Merkezli Kitle İletişim Kuramları
Effect-Centered Theories Of Mass Communication From The Perspective Of The Concept Of Manipulation
Yazar: Özalp, Harun
Dergi: Intermedia International E-journal, Vol. 12 No. 22, 2024
Anahtar kelimeler: Communication Studies ; İletişim Çalışmaları ; Communication Theories ; İletişim Kuramları ; Effect theories,Strong effects,Limited effects,Manipulation ; etki kuramları,güçlü etkiler,sınırlı etkiler,manipülasyon

Medyanın topluma etkilerini ve bu anlamdaki gücünü anlama isteği, kitle iletişim araştırmalarının en temel motivasyonu olmuştur. Bazı araştırmalarda medyanın etkilerine özel olarak odaklanılırken, bu konuda önemli kuramlar ortaya atılmıştır. Bu çalışma etki merkezli araştırmaların ürünü olan bazı önemli kitle iletişim kuramlarını manipülasyon kavramı ekseninde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Etki çalışmalarının başlangıcında güçlü etkiler paradigmasının hakimiyeti söz konusudur. Carl Howland’ın ikna kuramı bu hakimiyeti perçinleyen önemli bir kuram olarak öne çıkmaktadır.  Daha sonra kullanımlar ve doyumlar, iki aşamalı akış ve kanaat önderleri gibi yaklaşımlar güçlü etkiler paradigmasını sarsıp, medya çalışmalarında sınırlı etki paradigmasını egemen kılsa da,  devamında gelen gündem belirleme, çerçeveleme ve ekme kuramı  gibi kuramlar, yeniden güçlü etkiler paradigmasına ağırlık kazandırmıştır. Öte yandan alanyazında manipülasyon kavramına ve manipülasyonun nasıl gerçekleşebileceğine eğilen bazı düşünürler kavrama farklı perspektiflerle yaklaşmaktadır. Bazı düşünürler kavramı hedefi merkeze alarak açıklamaya çalışırken, bazılarıysa iknadan farkı veya nasıl gerçekleşebileceği üzerinden çeşitli tanımlar yapmışlardır. Etki araştırmaları içinde paradigmatik değişimlere yol açan yukarıdaki kuramlar manipülasyon kavramı çerçevesinde değerlendirildiğinde; ikna kuramının manipülasyon ile temel bir ayrıma sahip olduğu görülmektedir. Kanaat önderleri kavramı ve iki aşamalı akış kuramı perspektifinden ise medyanın manipülasyon gücü tümüyle yadsınmasa bile  azımsanmaktadır.  Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı izyeyiciyi konumlandırışı itibariyle medyanın manipülatif yanını dışlarken, gündem belirleme kuramı ilgi ve dikkat kavramları çerçevesinde bir medya manipülasyonuna dikkat çekmektedir. Diğer yandan çerçeveleme kuramı özü itibariyle medyayı bir manipülasyon aracı olarak konumlandırırken, ekme kuramı ise medyanın kültürel düzeydeki manipülasyonuna vurgu yapmaktadır.

The desire to understand the power of media influence has been the main motivation for mass communication research. Some studies have put forward important theories about the effects of media. This study aims to evaluate some important effect-centered mass communication theories in the context of the concept of manipulation. At the beginning of effect studies, the strong effect paradigm dominated. Persuasion theory is one of the important theories that reinforced this dominance.  Although later approaches such as uses and gratifications, two-steps flow and opinion leaders shook the strong effect paradigm and made the limited effect paradigm dominant, subsequent theories such as agenda setting, framing and cultivation theory strengthened the strong effect paradigm again. On the other hand the concept of manipulation is defined in different ways in the literature. Some thinkers explain manipulation by focusing on the target, while others explain it in terms of how it can be realized. When the above theories, which have changed paradigms in impact research, are evaluated within the framework of the concept of manipulation, it is seen that persuasion theory is fundamentally different from manipulation, while the concept of opinion leaders and the two-steps flow theory underestimate the manipulative power of the media.  While the uses and gratifications approach excludes the manipulative aspect of the media, agenda setting theory draws attention to manipulation through interest and attention. While framing theory essentially positions the media as a tool of manipulation, cultivation theory emphasizes the manipulation of the media at the cultural level.