II. BAYEZİD DÖNEMİNİN BAŞLANGICINDAN III. MURAD DÖNEMİNİN SONUNA KADAR OSMANLI SULTAN VE ŞEHZADELERİNE İTHAFEN YAZILMIŞ TIP YAZMALARI
MEDICAL MANUSCRIPTS WRITTEN DEDICATED TO THE OTTOMAN SULTANS AND PRINCES FROM THE BEGINNING OF THE PERIOD OF BAYEZID II TO THE END OF THE PERIOD OF MURAD III
Yazar: Demir Öztürk, Nuray
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. VEFATININ 100. YILI MÜNASEBETİYLE ALİ EMÎRÎ ÖZEL SAYISI, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Language and Literature (Other) ; Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) ; MedicalManuscripts,Dedication,Patronage,Copies,Sultans And Princes. ; Tıp yazmaları,ithaf,himaye,nüsha,sultanlar ve şehzadeler.

Osmanlı sultan ve şehzadeleri devletin kuruluşundan itibaren edebî, tarihî, kültürel ve bilimsel faaliyetlere ilgi göstermiş ve bu faaliyetleri gerçekleştirenleri teşvik etmiştir. Bu doğrultuda birçok müellif, mütercim, şarih ve hatta müstensih onların beğenisini ve himayesini kazanmak amacıyla eserler kaleme almıştır. Bu çalışmada da II. Bayezid döneminden III. Murad dönemine kadar sultan ve şehzadelere ithafen kaleme alınan telif, tercüme veya şerh özelliği gösteren tıp konulu Arapça, Farsça ve Türkçe eserler ile bu eserlerin ulaşılabilen bütün nüshaları incelenmiştir. İnceleme yapılırken ilk olarak eser ve müellifi hakkında kısa bir bilgi verilmiştir. Ardından eserlerin yurtiçi ve yurtdışında olmak üzere çeşitli kütüphanelerde bulunan nüshalarının her birine ulaşılarak bu nüshaların hangi yılda, kim için, kim tarafından kaleme alındıkları, varak ve satır sayıları, nüshalar arasındaki farklılıklar varsa nüshanın madalyonlu ya da şemseli olma özelliğine değinilmiştir. Bu bilgilerin dışında nüshaların kime ya da kimlere ithaf edildikleri hakkında ayrıntılı değerlendirmeler yapılmış böylece hem nüsha bazlı himaye hem de arz-talep ilişkisi belirlenmiştir. Ayrıca nüshalar hakkında bilgi verilirken bu zamana kadar yapılan araştırmalarda bu eserler ve nüshalar hakkındaki yanlışlıklar ve eksiklikler de giderilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın amacı Osmanlı sultan ve şehzadeleri için hazırlanmış telif, tercüme veya şerh özelliği gösteren tıp eserlerinden hareketle onların ilme, kültüre ve dile katkılarını ortaya çıkarıp bu alanda yapılan çalışmalardaki eksik ve yanlışlıkları da gidermektir.

Ottoman sultans and princes have shown interest in literary, historical, cultural and scientific activities since the establishment of the state and encouraged those who carried out these activities. In this regard, many authors, translators, commentators and even copyists have written works in order to gain their appreciation and protection. In this study, Arabic, Persian and Turkish works on medicine, which were written as copyrights, translations or commentaries dedicated to the sultans and princes from the reign of Bayezid II to the reign of Murad III, and all accessible copies of these works were examined. While examining, firstly, brief information about the work and its author was given. Then, each of the copies of the works in various libraries at home and abroad was accessed, and the year in which these copies were written, for whom and by whom, the number of folios and lines, and if there were any differences between the copies, whether the copy had a medallion-ornament, were mentioned. Apart from this information, detailed evaluations were made about who or to whom the copies were dedicated, thus both copy-based patronage and the supply-demand relationship were determined. In addition, while providing information about the copies, an attempt has been made to eliminate the inaccuracies and deficiencies about these works and copies in the research carried out so far. The aim of the study is to reveal their contributions to science, culture and language, based on the medical works prepared as copyrights, translations or commentaries prepared for the Ottoman sultans and princes, and to eliminate the deficiencies and errors in the studies carried out in this field.