KIBRIS ADASI’NDAKİ ANTİK ŞEHİRLERDE İNGİLİZLERİN XIX. YÜZYILDA GERÇEKLEŞTİRDİĞİ ARKEOLOJİK FAALİYETLER
ARCHAEOLOGICAL ACTIVITIES CARRIED OUT BY THE BRITISH IN THE ANCIENT CITIES OF THE ISLAND OF CYPRUS IN THE XIXTH CENTURY
Yazar: Yıldız, Rehşan
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 14 No. 40, 2024
Anahtar kelimeler: Human Centered Computing (Other) ; İnsan Merkezli Bilgi İşleme (Diğer) ; Asar-ı Atika,Dali,Salamis,Robert Hamilton Lang,Demetrios Pierides ; Dali,Salamis,Robert Hamilton lang,Demetrios Pierides,Asar-ı atika

XIX. yüzyılda Batı toplumlarında eski eserlere ilgi olabildiğince arttı.  Bu ilgi neticesinde birçok seyyah, arkeolog, diplomat ve eski eser meraklısı Osmanlı Devleti topraklarına yöneldi. Ardından bölgede birçok arkeolojik araştımalar gerçekleştirdi. Bu araştırmalarla beraber elde edilen eserler harice çıkarıldı. Zamanla bu araştırmalar Osmanlı Devleti’nin neredeyse tüm coğrafyasını kapsadı. Zira Osmanlı Devleti birçok medeniyeti bünyesinde barındırmış ve arkeolojik açıdan oldukça önemli bir coğrafyaydı. Dolayısıyla Osmanlı Devleti adalarından biri olan Kıbrıs Adası’da bu çalışmaların gerçekleştiği bölgelerden biri oldu. Kıbrıs Adası’nın ilk yerleşimcilerinin kim olduğu bilinmiyordu. Ancak bilinen ilk yerleşimcileri sırasıyla Mısır, Hitit, Fenike, Asur, Pers, Ptoleme, Roma İmparatorluğu, Haçlılar, Lusignanlar, Venedik Devleti ve Osmanlı Devleti gibi önemli uygarlıklar oldu. Bu uygarlıklardan kalan miras ise Kıbrıs Adası’nı adeta bir cazibe merkezi haline getirdi ve başta İngilizler olmak üzere birçok Batılı kaşifin araştırmalarını gerçekleştirdiği bir bölge haline geldi. Osmanlı Devleti kendi topraklarında Batılıların bu faaliyetlerine engel olabilmek için birçok kez asar-ı atika nizamnameleri yayınladı. Lakin yayınlanan bu nizamnameler Batılılara engel olabilecek yeterlilikte değildi. Bundan dolayı nizamnameler Kıbrıs Adası’nda da etkili olamadı. Böylece Robert Hamilton Lang, Demetrios Pierides, Thomas Sandwith, Luigi Palma di Cesnola, Tiburce Colonna Ceccaldi gibi diplomat arkeologlar da eserleri kendi ülkelerine taşımak ve ayrıca kendi kazançlarını artırmak için pekçok araştırma gerçekleştirdi. Zira Osmanlı Devlet ricali de bu faaliyetlere engel olabilmek için çaba sarfetti ancak yeterince etkili olamadı. Bu çalışmada Kıbrıs Adası’nın XIX. yüzyılın başlarından 1878’de İngiliz İlhakına kadar geçen süreçte gerçekleşen arkeolojik çalışmalar ele alınmıştır. Çalışma da başta asar-ı atika nizamnamelerinin de aralarında olduğu, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşiv vesikaları incelenmiştir. Ardından araştırma inceleme eser, gazete ve makalelerden de istifade edilerek hazırlanmıştır.

In the nineteenth century, interest in antiquities increased as much as possible in Western societies. As a result of this interest, many travelers, archaeologists, diplomats and antiquities enthusiasts turned to the lands of the Ottoman Empire. Afterwards, he carried out many archaeological researches in the region. The artifacts obtained with these researches were excluded. Over time, these researches covered almost the entire geography of the Ottoman Empire. Because the Ottoman Empire contained many civilizations and was a very important geography in terms of archaeology. Therefore, the island of Cyprus, one of the islands of the Ottoman Empire, became one of the regions where these studies took place.It was not known who the first settlers of the island of Cyprus were. However, the first known settlers were important civilizations such as Egypt, Hittite, Phoenician, Assyrian, Persian, Ptolemaic, Roman Empire, Crusaders, Lusignans, Venetian State and Ottoman Empire, respectively. The legacy of these civilizations has made the island of Cyprus a center of attraction and has become a region where many Western explorers, especially the British, carried out their research. The Ottoman Empire issued asar-ı atika regulations many times in order to prevent these activities of the Westerners in its own lands. However, these published regulations were not sufficient to prevent the Westerners. Therefore, the regulations could not be effective on the island of Cyprus. Thus, diplomat archaeologists such as Robert Hamilton Lang, Demetrios Pierides, Thomas Sandwith, Luigi Palma di Cesnola, Tiburce Colonna Ceccaldi carried out a lot of research to transport the artifacts to their own countries and also to increase their own earnings. Because the Ottoman State government also made efforts to prevent these activities, but it could not be effective enough.In this study, the archaeological studies that took place in the period from the beginning of the XIXth century to the British annexation of the island of Cyprus in 1878 are discussed. In the study, the documents of the Presidential Ottoman Archive, including the asar-ı atika regulations, were examined. Then, the research was prepared by making use of the study works, newspapers and articles.