İlköğretim Ders Kitaplarının Söz Varlığı Bakımından İncelenmesi
The Analysis of Primary School Textbooks in Terms of Vocabulary
Yazar: Sayın, Hüseyin; Doğan, Yusuf
Dergi: Ana Dili Eğitimi Dergisi, Vol. 12 No. 4, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Education ; Türkçe Eğitimi ; Lexicon,primary school textbooks,word frequency,corpus,word list ; Söz varlığı,ilköğretim ders kitapları,kelime sıklığı,derlem,kelime listesi

Bu araştırmanın amacı, ilköğretim sürecinde zorunlu dersler kapsamında öğrenciler tarafından kullanılan ders kitaplarındaki söz varlığı ile ilgili bir durum analizi ortaya koymaktır. Nitel araştırma yönteminde durum çalışması deseninde yürütülen araştırma, 2018-2019 eğitim öğretim yılı örnekleminde 48 ders kitabı üzerinden gerçekleştirilmiş; doküman incelemesi yoluyla toplanan veriler, içerik analizleri ile değerlendirilmiştir. Ders kitaplarından elde edilen 1.058.434 biçimbirimsel (ham) söz varlığı, anlambirimsel olarak incelenmiş ve araştırmanın amacına uygun olarak literatürde daha önceden belirlenen ölçütler doğrultusunda işlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin zorunlu dersler kapsamında işlenen ders kitaplarında toplam olarak 33.021’İ birbirinden farklı olmak üzere 949.355 söz varlığı unsuruyla karşılaştığı tespit edilmiştir. Bu unsurlardan 864.345’i (20.798 çeşit) temel söz varlığı, 170’i (113 çeşit) atasözü, 16.252’si (2.247 çeşit) deyim, 2.793’ü (636 çeşit) ikileme, 968’i (197 çeşit) kalıp söz, 43.792’si (6.110 çeşit) özel isim, 20.623’ü (2.733 çeşit) sayısal ifade, 412’si (187 çeşit) yabancı dillere ait söz varlığı unsuru olarak belirlenmiştir. Ders kitaplarında yalnızca bir kez kullanılmış olan 11.891 söz varlığı unsuru, ders kitaplarında geçen söz varlığı toplamının yaklaşık olarak %1,25’ini; birden çok tekrar eden 21.129 söz varlığı unsuru (toplamda 937.464 sıklık) ise ders kitaplarında geçen söz varlığı toplamının %98,75’ini oluşturmuştur. Ders kitaplarında en sık geçen ilk 2.002 söz varlığı unsuru ise çalışma ekinde paylaşılmıştır.

The aim of this study is to present a case analysis of the vocabulary in the textbooks used by students within the scope of compulsory courses in primary education. The research, which was conducted in a case study design in qualitative research method, was conducted on 48 textbooks in the sample of 2018-2019 academic year; the data collected through document analysis were evaluated using content analysis. The 1,058,434 morphemic (raw) lexical items obtained from the textbooks were semantically analyzed and processed in line with the criteria previously determined in the literature in accordance with the purpose of the study. As a result of the research, it was determined that students encountered a total of 949,355 lexical items, 33,021 of which were different from each other, in the textbooks covered within the scope of compulsory courses. Of these elements, 864,345 (20,798 types) were identified as basic vocabulary, 170 (113 types) as proverbs, 16,252 (2,247 types) as idioms, 2,793 (636 types) as reduplication, 968 (197 types) as phrases, 43,792 (6,110 types) as proper names, 20,623 (2,733 types) as numerical expressions, and 412 (187 types) as foreign language vocabulary elements. The 11,891 lexical items that were used only once in the textbooks constituted approximately 1.25% of the total, while the 21,129 lexical items that were repeated more than once (937,464 frequencies in total) constituted 98.75% of the total lexical items in the textbooks. The top 2,002 most frequently occurring vocabulary items in the textbooks are shared in the appendix.