Kulplu Emzikli Seramik Kapların Tarihsel Gelişimi ve Etimolojisi
Historical Development and Etymology of Spouted Ceramic Vessels with Handle
Yazar: Buğdaycı, Begüm
Dergi: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 23 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Ceramics in Archeology ; Arkeolojide Seramik ; ewer,evirik,ıwrık,Ealy Islamic Period ewers,Ottoman Period ewers,zoomorphic ewers ; ibrik,evirik,ıwrık,Erken İslam Dönemi ibrikleri,Osmanlı Dönemi ibrikleri,zoomorfik ibrikler

İnsanın gündelik yaşantısına yaklaşık 8000 yıl önce dahil olan seramik kaplar, ihtiyaçlar doğrultusunda sürekli bir gelişim ve değişim göstermiştir. Tarihsel süreçte yaşanan bu gelişimler ise kap biçimlerinin zenginleşmesine neden olmuştur. Bunlardan biri de sıvıların konulduğu kulplu ve emzikli kaplardır. Günümüzde ibrik olarak adlandırdığımız bu kapalı formlu kaplar, çeşitli dönemlerde farklı kültürlerin beğenileriyle şekillenmiştir. Makalede, ilk ibrik biçimlerinin nasıl bir gelişim sürecinden geçerek günümüze geldiği gösterilmek istenmiştir. Çalışmanın sınırlarını ise ilk ibrik-leğen takımı olarak kabul edilen ve Antik Mısır’ın Dördüncü Hanedanlık Dönemi’ne (M.Ö.  2613-2494) tarihlendirilen bir örnek belirlemiştir. Kabul gören bu ilk örnekten itibaren kulplu emzikli kapların 5000 yıla yakın tarihsel yolculuğu kronolojik bir çizelgede incelenmiştir. Ayrıca konu kapsamında, ibriklerin form ve işlevlerine değinilerek isimlendirme konusundaki terminolojik problemlere de değinilmiştir. Bunun yanı sıra ibrik kelimesinin kökenine bakılmış ve Karahanlı Türkçesi’ndeki “ıwrık” veya “evirik”ten geldiği tespit edilmiştir. Farklı dönemlerde üretilen ibriklerin benzer özelliklerine de değinilen bu çalışmada, Osmanlı Dönemi’nin ünlü seramik üretim merkezleri olan İznik, Kütahya ve Çanakkale’de birbirinden bağımsız, her merkezin kendine özgü tasarım ilkelerini uyguladığı görülmüştür.

Ceramic vessels, which were included in the daily life of people about 8000 years ago, have demonstrated a continuous development and change in line with the needs. Throughout the historical process, these developments have led to the enrichment of vessel forms. One of these is the handled and spouted vessels in which liquids were placed. These closed-form vessels, which we call ewer today, have been shaped by the tastes of different cultures in various periods. In this article, it aims to show how the first ewer forms have come to the present day through a developmental process. The boundaries of the study are defined by an example which is accepted as the first ewer and basin set and dated to the Fourth Dynasty of Ancient Egypt (2613-2494 BC).  Starting from this first accepted example, the historical journey of spouted vessels with handles for nearly 5000 years has been examined in a chronological chart. In addition, within the scope of the subject, the forms and functions of the ewers were mentioned and the terminological problems regarding the nomenclature were also addressed. Furthermore, the origin of the word “ewer” (ibrik) was examined, and it was determined that it comes from “ıwrık” or “evirik” in Karakhanid Turkish. In this study, which also mentions the similar characteristics of ewers produced in different periods, it is seen that each center applies its own design principles independently of each other in İznik, Kütahya and Çanakkale, which are the famous ceramic production centers of the Ottoman Period.