ÇAĞATAY EDEBİYATI ŞÂİRİ ŞEYh-ZÂDE ATÂYÎ’NIN ALTI GAZELİNİN TRANSKRİPSİYON, ÇEVRİ VE LÜGAT ÇALIŞMASI
ÇAĞATAY EDEBİYATI ŞÂİRİ ŞEYh-ZÂDE ATÂYÎ’NIN ALTI GAZELİNİN TRANSKRİPSİYON, ÇEVRİ VE LÜGAT ÇALIŞMASI
Yazar: Ahmadoughlı, Adbulkhalil; Koçoğlu, Turgut
Dergi: Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi No. 9, 2018
Anahtar kelimeler: Anahtar kelimeler : Çağatay Türkçesi,Çağatay edebiyatı,Şeyḫ -Zâde Atâyî

Çağatay Türkçesi ( Eski Özbek Türkçesi), Cengiz Ḫân᾿nınoğlu Çağatay Hân᾿nın zamanında ve onun gayretleri ile oluşturulmuştur. XV.yüzyıl yani Timurlular devrinde yükselip XX. yüzyılın başlarına kadar devametmiştir. Günümüzde Özbek Türklerinin yaşadığı başta Özbekistan veAfganistan’ın kuzeyinde Modern Özbek Türkçesi olarak kullanılmaya devametmektedir. Mevlânâ Lütfî, Haydar-ı Ḫarezmî, Sekkâkî, Durbek, Gedâyî, Yakînî,Mevlânâ Atâyî, Ali Şir Nevâyî ve Hüseyin Baykara Çağatay Türkçesi ileTimurlular döneminde eserler vücuda getirmiş bu dilin önemlişairlerindendir.    Mevlânâ Şeyḫ-ZâdeAtâyî᾿nin hayâtı hakkında yeterli bilgimiz yoktur. Alî Şîr Nevâyî “Mecalisü᾿n-Nefâis”  eserinde onunla ilgili şunlarısöylemektedir: “ Atâyî Türkçe şiir söyleyen şairlerdendir, Belḫ᾿te yaşamış vemezârı Belḫ etrâfındedır.” “Muhakemetü᾿l- Lugateyn ” eserinde ise Atâyî’ninŞahruḫ Sultan zamanında yaşamış şairlerden biri olduğunu kaydetmiştir. Atâyî Dîvânı’nınbirinci ve son sayfasında Arap alfabisi ile yazılan “Dîvân-ı Şeyḫ-zâde Atâyî ”yazısı görünmektedir ve bu dîvânda 260 gazel vardır. Bu divanın orijinalnüshası 1927’de Rus bigini A.H.Samailaviç  Asya Müzesi’nde bulmuş ve yıllar sonra Arapharfli tıpkı basımı yapılmıştır. 2008’de ise Kril alfabesiyle Taşkent’teneşredilmiştir.  Bu çalışmada,hazırlamakta olduğumuz yüksek lisans tezinin küçük bir modeli olarak Atâyî’ninaltı gazeli önce Türkiye Türkçesi alfabesi ile transkribe edilecek akabindeTürkiye Türkçesine aktarılacak ve her gazelin sonunda, gazeldeki kelimeleriiçeren Çağatay Türkçesi-Türkiye Türkçesi formatında bir lügat hazırlanacaktır.

Çağatay Türkçesi ( Eski Özbek Türkçesi), Cengiz Ḫân᾿nınoğlu Çağatay Hân᾿nın zamanında ve onun gayretleri ile oluşturulmuştur. XV.yüzyıl yani Timurlular devrinde yükselip XX. yüzyılın başlarına kadar devametmiştir. Günümüzde Özbek Türklerinin yaşadığı başta Özbekistan veAfganistan’ın kuzeyinde Modern Özbek Türkçesi olarak kullanılmaya devametmektedir. Mevlânâ Lütfî, Haydar-ı Ḫarezmî, Sekkâkî, Durbek, Gedâyî, Yakînî,Mevlânâ Atâyî, Ali Şir Nevâyî ve Hüseyin Baykara Çağatay Türkçesi ileTimurlular döneminde eserler vücuda getirmiş bu dilin önemlişairlerindendir.    Mevlânâ Şeyḫ-ZâdeAtâyî᾿nin hayâtı hakkında yeterli bilgimiz yoktur. Alî Şîr Nevâyî “Mecalisü᾿n-Nefâis”  eserinde onunla ilgili şunlarısöylemektedir: “ Atâyî Türkçe şiir söyleyen şairlerdendir, Belḫ᾿te yaşamış vemezârı Belḫ etrâfındedır.” “Muhakemetü᾿l- Lugateyn ” eserinde ise Atâyî’ninŞahruḫ Sultan zamanında yaşamış şairlerden biri olduğunu kaydetmiştir. Atâyî Dîvânı’nınbirinci ve son sayfasında Arap alfabisi ile yazılan “Dîvân-ı Şeyḫ-zâde Atâyî ”yazısı görünmektedir ve bu dîvânda 260 gazel vardır. Bu divanın orijinalnüshası 1927’de Rus bigini A.H.Samailaviç  Asya Müzesi’nde bulmuş ve yıllar sonra Arapharfli tıpkı basımı yapılmıştır. 2008’de ise Kril alfabesiyle Taşkent’teneşredilmiştir.  Bu çalışmada,hazırlamakta olduğumuz yüksek lisans tezinin küçük bir modeli olarak Atâyî’ninaltı gazeli önce Türkiye Türkçesi alfabesi ile transkribe edilecek akabindeTürkiye Türkçesine aktarılacak ve her gazelin sonunda, gazeldeki kelimeleriiçeren Çağatay Türkçesi-Türkiye Türkçesi formatında bir lügat hazırlanacaktır.