hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
dİle Benden ne dİlersen  Türbe Ziyareti ve Dileklerine Sosyopsikolojik Çözümlemeler
WISH WHAT YOU WANT: SOCIO-PSYCHOLOGICAL ANALYSIES ON  TOMB VISITING AND WISHES ABOUT IT
Yazar: Karacoşkun, Mustafa
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2012
Anahtar kelimeler: History of Philosophy (Other) ; Felsefe Tarihi (Diğer) ; Visitation of shrines,making wishes at shrines,the paranormal,sanctity,popular religiosity ; Türbe ziyareti,türbe dilekleri,paranormal,kutsallık,popüler dindarlık

Pek çok inanç ve kültürde var olan şahıslara ve mekânlara kutsallık atfetme eğilimi, bizim toplumumuzda da sıkça görülmektedir. Bu eğilimin en belirgin davranışa dönüşme şekli de türbe ziyaretidir. Bazen çaresizlik, bazen sığınma ihtiyacıyla ama her zaman bir umut besleyerek türbeleri ziyaret edenler ve dilekte bulunanlar olmaktadır. Makalemizde söz konusu türbe ziyareti ve dilekte bulunma olgusu, sosyopsikolojik bağlamda ve din psikolojisi açısından ele alınmaya çalışılmıştır. Bu maksatla Sivas/ Divriği Gani Baba Türbesi bağlamında nitel araştırma yöntemlerinden döküman incelemesi, gözlem ve mülakat yöntemlerine başvurulmuştur. Elde edilen bulgular, betimsel analiz tekniği yardımıyla analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda türbe ziyareti ve dilekte bulunma davranışlarının, popüler dindarlığın bir ritüeli olup paranormal inançlar kategorisinde oldukları görülmüştür. Diğer yandan türbe ziyareti ve dileklerinin geri planında, söz konusu inanç ve davranışların kaynağı olan kutsal bir varlığa yönelme ihtiyacı, sığınma ihtiyacı, pragmatizm ve sosyal hayata ilişkin çeşitli ihtiyaçların söz konusu olduğu anlaşılmıştır.

The inclination of ascribing divinity to persons ad places existed in many beliefs and cultures is also seen frequently in our society. Visiting shrines is the most obvious form of this tendency turning into a behavior. There are people who visit shrines and make a wish because of sometimes desperation and sometimes for the need of asylum but always with hope. In this article, the case of visiting shrines and making a wish were discussed in terms of social and religious psychology. For this purpose, Gani Baba Shrine in Sivas/Divriği was examined by collecting qualitative data from documents, observations, and interviews. The data were analyzed and interpreted by using descriptive analysis techniques. According to the results, it was found that visiting shrines and making a wish are rituals of popular religiosity and are in the category of paranormal beliefs. On the other hand, there are some needs as the source of beliefs and behaviors such as the need of holy entity orientation, asylum, pragmatism, and variety of needs about social life.
Gazzâlî’nİn mantık İlmİnİ meşrûlaştırmasının  mantık tarİHİ açısından değerlendİrİlmesİ
EVALUATION OF THE LEGITIMIZATION OF LOGIC BY GHAZZALI WIT HIN THE CONTEXT OF ITS HISTORY
Yazar: Özpilavcı, Ferruh
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 7 No. 1, 2012
Anahtar kelimeler: History of Logic ; Mantık Tarihi ; Ghazzali,Logic,Subject Matter of Logic,Muhammed al-Lalazari,al-Qistas al-Mustakim. ; Gazzali,Mantık,Mantığın konusu,Muhammed elLalezari,Kıstasi

Huccetü’l-İslâm İmâm-ı Gazzâlî, İslâm düşünce ve ilim tarihinin en önemli dönüm noktalarından birini oluşturmaktadır. Dinî ve hatta aklî ilimlerin çoğu için mütekaddimûn-müteahhirûn ayrımının merkezinde durmaktadır. Bu durum, mantık ilminin İslâm dünyasındaki seyri için de söz konusudur. Bu makalede Gazzâlî’nin mantık ilmini meşrulaştırmaya çalışırken ihdas etmiş olduğu ıstılahların, ortaya koymuş olduğu görüşlerin ve teklif etmiş olduğu kavramsallaştırmaların ‘mantık ilmi’ ve tarihi seyri açısından önemi ve değeri üzerinde durulmaktadır. Mantık ilminin ‘mevzusu’ndaki dönüşüm hakkında ve Gazzalî’nin bu meşrulaştırma çabasıyla ilgili meşhur eseri ‘el-Kıstasu’l-mustakîm’ ile yine onun XVIII. yüzyıl Osmanlı mutasavvıf ve düşünürlerinden Muhammed el-Lalezârî tarafından kaleme alınan ve pek fazla bilinmeyen el-Mizanü'lmukim fi ma'rifeti'l-Kıstasi'lmustakîm isimli tek şerhi etrafında önemli tespit ve değerlendirmelerde bulunulmaktadır.

Hujjat al-Islam Imam al-Ghazzali constitutes one of the milestones of the history of Islamic thought and knowledge. In respect to many religious and rational sciences he stands at the center of the classification of former (mutaqaddimun) and modern (mutaakhkhirun) scholars. This is also true in respect to historical progress of the science of Logic in the Muslim world. This article points out the value and significance of Ghazzali’s views, approaches, and terminology in connection with the legitimization of logic within the context of logic and its history. It asserts some evaluations and important findings about the transformation of the subject matter of Logic and Ghazzali’s famous book al-Qistas al-Mustakim, written about the legitimization of logic, and its only but little-known commentary by an 18th century Ottoman Sufi and philosopher Muhammad al-Lalazari titled al-Mizan al-Mukîm fî Ma'rifat al-Qistas al-Mustakim.
Eş’arİlİğİn SElçuklu SİyaSEtİnİn SİStEmlEşmESİndEkİ rolü
ThE RolE of AshARiTE on ThE sysTEmATiZATion  on ThE sEljuK’s PoliTics
Yazar: Erdemci, Cemalettin
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: Kalam ; Kelam ; Asharite,Madrasah,Nizamiye Madrasah,Seljuks,Nizam alMulk. ; Eş’arilik,Medrese,Nizamiye Medresesi,Selçuklular,Nizâmülmülk

Nizamiye medreselerinin kurulması ve bu medreselerde, Şirâzî, Cüveynî, Gazzâlî gibi Eş’ari kelamcıların görevlendirilmesinden sonra – medreselerin zengin kütüphanelere sahip olması ve müderrislerin dolgun bir maaşa sahip olması dolayısıyla- Eş’ari müderrisler farklı inançları ve düşünce gruplarını inceleme fırsatı bulmuş ve Kelam ilmine yöneltilen eleştirileri dikkate almışlardır. Eş’ariler bu inceleme sonunda bir taraftan Kelama yöneltilen haklı eleştirileri dikkate alarak kendi metotlarını gözden geçirirken, öte yandan diğer fırkalara daha objektif bakmanın imkânlarını araştırmışlardır. Bu durum Eş’ariliğin zaaf noktalarından uzaklaşmasına fırsat verdiği gibi onun sistemleşmesine ve bünyesinden daha güçlü âlimler çıkarmasına da fırsat oluşturmuştur.

After the establishment of Nizamiye Madrasahs and appointment of some classic Asharite Kalam scholar such as Shrazi, Cuvayni, Gazali to these madrasahs, those scholars began to study of different beliefs, traditions and sects and apologetically studies of them via support of libraries which contain a large collection of books and with high salary. By taking these records into account, the scholars tried to change some Kalam methods and find an opportunity to investigate these groups and thoughts in objective view. So, this situation improved Asharite Kalam and provided that Asharite Kalam became systematized school and educated the more vigorous scholars.
mEşşâî GElEnEktE nEdEnSEllİk
cAusAliTy in PERiPATETic TRADiTion
Yazar: Macit, Muhittin
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: Islamic Philosophy ; İslam Felsefesi ; Causality,cause,peripatetic tradition,Aristotle,Ibn Sina,Avicenna,metaphysic causality. ; Nedensellik,Neden,Meşşâî Gelenek,Aristoteles,İbn Sînâ,Metafizik.

Felsefede nedensellik problemi, felsefe geleneğinin merkezinde yer alan bir problem olma özelliğine sahiptir. Bu çalışmada Aristoteles’in felsefî sisteminden hareketle felsefede nedensellik meselesi ele alınmıştır. Nedensellik konusu sırasıyla dört neden, nedenselliğin metafizikte ele alınışı, nedenselliğin mahiyet ve zorunluluk ile ilişkisi, tanrı evren ilişkisi bağlamında nedensellik ve zihinsel nedensellik konu başlıkları altında incelenmiştir. Filozofun neden kavramını terminolojik olarak ele alıp incelediği Fizik ve Metafizik adlı eserlerindeki pasajlara yer verilmiştir. Buna bağlı olarak Aristoteles’in nedensellik modelinin müslüman filozofların –özellikle de İbn Sînâ’nın- konuyla ilgili yaklaşımlarının temelinde yer alışı irdelenmiştir.

The problem of causality in philosophy has a characteristic that is an issue in the center of the tradition of philosophy. In this study, the problem of causality in philosophy was discussed with reference to Aristotle's philosophical system. The subject of causality was examined under the topics of four causes, discussion of causality in metaphysics, relation of causality with essence and necessity, causality in the context of goduniverse relation, and mental causality respectively. It was also included some passages from books that named Physics and Metaphysics, where the philosopher discussed and analyzed the concept of cause terminologically. According to this, it was studied that Aristotle's causality model underlies the approaches of Muslim philosophers -especially Ibn Sina- about this subject.
BİrGİvî mEhmEd EfEndİ araştırmalarına Bİr katkı:  EL-KAVLÜ’L-VASÎT BEYNE’L-İFRÂT VE’T-TEFRÎT’İN MÜELLİFİ KİMDİR?
A conTRiBuTion To ThE sTuDiEs on BİRGİVÎ mEhmED EfEnDİ:  Who is ThE AuThoR of el-Kavlü’l-vasît beyne’l-ifrât ve’t-tefrît
Yazar: Gel, Mehmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: Ottoman history ; Osmanlı Tarihi ; Birgivî Mehmed Efendi,treatise,singing,scientific mentality ; Birgivî Mehmed Efendi,risâle,teganni,ilmi zihniyet.

Bugüne kadar Risâle fi’l-lahn ve’t-tegannî yahut el-Kavlü’l-vasît beyne’l-ifrât ve’ttefrît adlı risâlenin genellikle Birgivî Mehmed Efendi’ye ait olduğu düşünülüyordu. Oysa yapılan yeni araştırmalar bu risâlenin aynı zamanda Ebüssuûd Efendi ve Çivizâde Mehmed Efendi’ye de atfedildiğini göstermektedir. İşte bu makalede Birgivî’nin ilmî zihniyeti tartışmaları açısından mühim olan bu risâlenin gerçekte kime ait olduğu meselesi ele alınmaktadır.

Until now It has been generally considered that the author of a treatise called Risâle fi’l-lahn ve’t-tegannî or el-Kavlü’l-vasît beyne’l-ifrât ve’t-tefrît is Birgivî Mehmed Efendi. Whereas new researches show that this treatise also has been attributed to Ebüssuûd Efendi and Çivizâde Mehmed Efendi. Thus, in this study is examined the problem of which scholar is the real author of this treatise which is important in terms of Birgivî’s scientific mentality debates.
EkmElüddİn El-BâBErtî’nİn “En-nükEtü’z-zarîfEtü fİ  tErcİhİ MEzhEbİ Ebİ hanİfE” adlı rİSalESİ Bağlamında  türklErİn hanEfîlİğİ tErcİh GErEkçElErİ
REAsons foR choosinG ThE hAnAfi mADhAB foR ThE TuRKs in  ThE conTEXT of  EKmEluDDin El-BÂBARTİ’s TREATisE:   “en-nuketu’z-Zarîfetu fi Tercîhi mezhebi Ebi hanife”
Yazar: İnanır, Ahmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; Abu hanifa,hanefî Madhab,Turks,Imam Shafi,Mamluks ; Ebû hanîfe,hanefî Mezhebi,Türkler,İmam Şafiî,Memluklar.

Bu çalışma, hacim bakımından küçük ama muhteva açısından oldukça kıymetli Bâbertî’nin Ebû hanîfe ve mezhebinin diğer mezheplere tercihi ve Türklerin bu mezhebi tercih gerekçelerini içeren “en-Nüketü’zZarîfetü fî Tercihi Mezhebi Ebî hanîfe” adlı risalesini konu almaktadır. Risalenin yazılış amacı Ebû hanîfe ve hanefîliğe karşı ortaya atılan iddialara karşı,  Ebû hanîfe hakkında bilgi vermek, hanefî mezhebinin insanlar nezdinde zayıf görünen konumunu güçlendirmek ve birçok ülkede insanların hanefî mezhebine mensup olduğunun bilinmesini, gelmiş ve gelecek nesillerin O’nun mezhebine muhtaç olduğunu iddia eden bir eserdir. Bâbertî, görüşlerini takdim, amaç ve sonuç olmak üzere üç bölümde özetlemiştir.

This study, Bâbertî’s treatise, small in terms of volume, a but very valuable in terms of substance to the madhab of Abu hanifa and the other madhabs, including the reasons for the choice and the Turks preferred this madhab, contains based on “en-Nüketü’z-Zarîfetü fî Tercîhi Mezhebi Ebî hanîfe” The purpose of writing treatises is, provide information on the Abu hanifa against the claims raised against hanafi Madhab and Abu hanifa and strengthen the position of appearing weak the hanafi madhab in the eyes of the people and ensure that the knowledge of people in many countries belonging to the hanafi madhab and it is a study which claims past and future generations are in need his sect. Bâberti, summarized his wiews in three sections; introduction, purpose and result.
molla fahrEttİn arnâSî’nİn İSaGocİ’Sİ*
mollA fAhRETTin ARnÂsÎ’s isAGoGE
Yazar: Hasırcı, Nazım
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: History of Logic ; Mantık Tarihi ; Fahrettin Arnâsî,Ebherî,isagoge,logic,reasoning ; Fahrettin Arnâsî,Ebherî,isagoci,mantık,akıl yürütme.

İsagoci terimi, İslâm dünyasında mantığa giriş anlamında kullanılmaktadır. Fahrettin Arnâsî eserinde mantığın kavram, tanım, önerme, kıyas ve beş sanat konularını inceler. O kitabını Ebherî’nin İsagoci’sini model alarak yazar. Bununla birlikte Arnâsî, mantık konularını Ebherî’den daha geniş ele alır. Ayrıca o, Ebherî’nin incelemediği bazı konuları da araştırır. Günümüzde Arnâsî’nin eseri, birçok medresede ders kitabı olarak okutulmaktadır.

Isagoge term is used in the meaning of entrance to logic in Islamic world. Fahrettin Arnâsî examines concept, definition, proposition, syllogism and five arts as themes of logic in his book. he writes his book via taking the Ebherî’s Isagoge as model. however Arnâsî searches the logic topics wider than Ebherî. Also he studies some problems that Ebherî’s doesn’t examine. Today Arnâsî’s book is used in many madrasahs as a course book.
muallİm nâcİ (1849-1893)’nİn  “hülâSatü’l-İhlâS” İSİmlİ İhlâS SûrESİ tEfSİrİ
HÜLÂSATÜ’L-İHLÂS As ThE muAllim nAci’s commEnTARy/TAfsiR  of suRAh Al-iKhlAs
Yazar: Öztürk, Ali
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 8 No. 2, 2012
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Muallim Nâci,quran,Ikhlas Surah,commentary,Fakhr al-Din Razi ; Muallim Nâci,Kur’an,İhlâs Sûresi,tefsir,Fahreddin Râzi

Muallim Nâci, Türk edebiyatının Tanzimat’la birlikte Batılılaşma temayülüne girdiği bir dönemde yaşamış, kırk dört yıllık ömrüne pek çok eser sığdırmış velûd bir şair, yazar ve mütercimdir.  Yeniliğe karşı olmamasına rağmen eskiyi tamamen terk etmenin yanlış olduğunu savunduğu için eski tarzın temsilcisi olarak görülmüştür. Şiirleri, hatıratı, gazete yazılarının yanı sıra Fransızca, Farsça ve Arapçadan çok sayıda çevirisi vardır. Arapça tercümelerinden üçü Fahreddin Râzi’nin tefsirinden yapılmıştır. Bunlardan biri Hülâsatü’l-İhlâs’tır. Mealen çeviri olmayıp özetlenmek suretiyle serbest bir çeviridir. Yer yer kendi ifadeleriyle de çeviriyi zenginleştirmiştir. Türkçeyi kullanmadaki başarısıyla takdir toplayan Muallim Nâci’nin İhlâs Sûresi Tefsiri tercümesi, mensur dinî edebiyatımızın, dinî tabirlerin yerli yerince kullanıldığı güzel örneklerinden biridir.

Muallim Nâci is a poet, writer and interpreter, who lived in a period of time that Turkish literature entered in westernization tendency, and has given many works in his forty-four year life. he has been evaluated as a representative of old genre since he had defended that leaving the old entirely is wrong even though he had not been against novelty. he has many translations from French, Persian, and Arabic as well as poems, memories and newspaper articles. Three of his translations from Arabic are from Fakhr al-din Razi’s commentary. One of them is Hülâsatü’l-İhlâs. It is not a straight translation but a free translation by summarizing. he had enriched the translation partly with his expressions. Muallim Nâci’s Surah Al-Ikhlâs commentary translation, which he has been appreciated for his success on using Turkish, is one of good examples of prose religious literature, which religious expressions are used properly.
TÜRK SOSYOLOJİSİNİN KISA TARİHİ: DÖNEMLER, ŞAHISLAR VE ANA YÖNELİMLER
TÜRK SOSYOLOJİSİNİN KISA TARİHİ: DÖNEMLER, ŞAHISLAR VE ANA YÖNELİMLER
Yazar: Şahin, Mehmet Cem
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Türkiye’de Sosyoloji,Türk Sosyologları,Türkiye’de Sosyoloji Araştırmaları,Türk Sosyolojisine Eleştiriler Yaklaşımlar

Bu makalenin amacı, bilimsel bir bilgidisiplini olan sosyolojinin Türkiye’deki gelişim seyrini ana hatlarıyla ortayakoymaktır. Bu bağlamda makale, eleştirel katkılarıyla birlikte, Türksosyolojisinin kısa tarihine bir giriş denemesi niteliğine sahiptir. Makaleninilgili bölümlerinde, Türk sosyoloji tarihindeki dönüm noktaları, öncü isimler,farklı yönelimler ve yaklaşımlar, kronolojik sıra dikkate alınarak verilmeyeçalışılmıştır. Sosyolojinin Türkiye’ye girişi, erken dönem Türk sosyolojisiningenel karakteristiği, Türk sosyolojisinde 1950’li yıllara kadar etkili olmuşolan ekoller ve isimler, 1950-1960 döneminde Türkiye’de sosyoloji, 1960-1980dönemi Türk sosyolojisi ve 1980’li yıllardan günümüze Türk sosyolojisinde öneçıkan genel eğilimler, bu makale kapsamında ele alınan konu başlıkları olarakdikkati çekmektedir.     

Bu makalenin amacı, bilimsel bir bilgidisiplini olan sosyolojinin Türkiye’deki gelişim seyrini ana hatlarıyla ortayakoymaktır. Bu bağlamda makale, eleştirel katkılarıyla birlikte, Türksosyolojisinin kısa tarihine bir giriş denemesi niteliğine sahiptir. Makaleninilgili bölümlerinde, Türk sosyoloji tarihindeki dönüm noktaları, öncü isimler,farklı yönelimler ve yaklaşımlar, kronolojik sıra dikkate alınarak verilmeyeçalışılmıştır. Sosyolojinin Türkiye’ye girişi, erken dönem Türk sosyolojisiningenel karakteristiği, Türk sosyolojisinde 1950’li yıllara kadar etkili olmuşolan ekoller ve isimler, 1950-1960 döneminde Türkiye’de sosyoloji, 1960-1980dönemi Türk sosyolojisi ve 1980’li yıllardan günümüze Türk sosyolojisinde öneçıkan genel eğilimler, bu makale kapsamında ele alınan konu başlıkları olarakdikkati çekmektedir.
TÜRKİYE’DE DİN SOSYOLOJİSİNİN KURUMSALLAŞMASI SÜRECİNDE ANKARA ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ
TÜRKİYE’DE DİN SOSYOLOJİSİNİN KURUMSALLAŞMASI SÜRECİNDE ANKARA ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Yazar: Çapcıoğlu, İhsan; Kenevir, Fatma
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Türkiye’de Din Sosyolojisi,Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi,Öncü ve Kurucu Din Sosyologları,Din Sosyolojisinin Gelişimi ve Kurumsallaşması

Türkiye’de din sosyolojisinin gelişiminidört döneme ayırarak incelemek mümkündür: Başlangıç Dönemi (1908-1923),Hazırlık Dönemi (1923-1949), Kurumsallaşma Dönemi (1949-1982) ve Gelişim Dönemi(1982 -…). Bu sınıflamada, alanın Türkiye’deki seyrini belirleyen belli başlıfarklılaşma eksenleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu bağlamda dinsosyolojisinin gelişimi, kurumsallaşma öncesi ve sonrası olmak üzere iki anadöneme ayrılmıştır. Kurumsallaşma öncesi başlangıç ve hazırlık dönemlerini,kurumsallaşma sonrası ise kurumsallaşmanın başlangıç ve gelişim dönemlerinikapsamaktadır. Ancak bu çalışmada, kurumsallaşma öncesi dönemin özelliklerinekısaca temas edilmiş, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin kuruluşuylabaşlayan kurumsallaşma ve sonrası dönemin özellikleri ise ayrıntılı biçimde incelenmiştir.Böylece araştırma, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi çatısı altında dinsosyolojisi anabilim dalının gelişimine katkıda bulunan bilim insanlarının çalışmalarıile sınırlandırılmıştır. Araştırmada, söz konusu isimlerin din sosyolojisine katkıları,literatür taraması yoluyla elde edilen bilgilerden hareketle eserlerinde elealdıkları belli başlı konular, geliştirdikleri perspektifler ve yetiştirdikleriöğretim elemanları örneğinde kronolojik ve analitik bir çerçevede elealınmıştır.

Türkiye’de din sosyolojisinin gelişiminidört döneme ayırarak incelemek mümkündür: Başlangıç Dönemi (1908-1923),Hazırlık Dönemi (1923-1949), Kurumsallaşma Dönemi (1949-1982) ve Gelişim Dönemi(1982 -…). Bu sınıflamada, alanın Türkiye’deki seyrini belirleyen belli başlıfarklılaşma eksenleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu bağlamda dinsosyolojisinin gelişimi, kurumsallaşma öncesi ve sonrası olmak üzere iki anadöneme ayrılmıştır. Kurumsallaşma öncesi başlangıç ve hazırlık dönemlerini,kurumsallaşma sonrası ise kurumsallaşmanın başlangıç ve gelişim dönemlerinikapsamaktadır. Ancak bu çalışmada, kurumsallaşma öncesi dönemin özelliklerinekısaca temas edilmiş, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin kuruluşuylabaşlayan kurumsallaşma ve sonrası dönemin özellikleri ise ayrıntılı biçimde incelenmiştir.Böylece araştırma, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi çatısı altında dinsosyolojisi anabilim dalının gelişimine katkıda bulunan bilim insanlarının çalışmalarıile sınırlandırılmıştır. Araştırmada, söz konusu isimlerin din sosyolojisine katkıları,literatür taraması yoluyla elde edilen bilgilerden hareketle eserlerinde elealdıkları belli başlı konular, geliştirdikleri perspektifler ve yetiştirdikleriöğretim elemanları örneğinde kronolojik ve analitik bir çerçevede elealınmıştır.
ZİYA GÖKALP’İ DİN SOSYOLOJİSİ AÇISINDAN ANLAMAK
ZİYA GÖKALP’İ DİN SOSYOLOJİSİ AÇISINDAN ANLAMAK
Yazar: Yenen, İbrahim
Dergi: İslami İlimler Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2017
Anahtar kelimeler: Ziya Gökalp,Din Sosyolojisi,İlmi İctimai fıkıh,İslamlaşmak,Dini Türkçülük

Gökalp’in toplum çözümlemeleri “örf, hars vemefkure” olmak üzere üç esas kavram çerçevesinde şekillenmiştir. İlim ve diniayrılmaz bir bütün olarak değerlendiren Gökalp’e göre din, ilmin insanda boşbıraktığı vicdanı hayatı tamamlamaktadır. İslamiyet’ten önce Türklerin dininintoyonizm olduğunu belirterek eski Türklerin dininin sabit özelliklergöstermediğini ve toplumsal yapının değişmesiyle dinin de değiştiğinibelirtmektedir. İşlevsel din anlamda Gökalp’in teklifi, “modern bir İslamTürklüğü” oluşturmaktır. “Dini Türkçülük” en genel anlamda “din kitapları,hutbe ve vaazların” Türkçe olması anlamına gelmektedir. Dini hayatı anlamakiçin sosyal bilim ve fıkıh biliminin bir araya gelmesiyle oluşacak “ilmiictimai fıkıh”ı teorik ve metodolojik bir zemin olarak teklif etmektedir.Sosyal yapı içerisinde din, devlet, eğitim, hukuk ve sanat gibi diğer toplumsalsüreçlerden bağımsız bir şekilde kendi alanında temayüz etmelidir.

Gökalp’in toplum çözümlemeleri “örf, hars vemefkure” olmak üzere üç esas kavram çerçevesinde şekillenmiştir. İlim ve diniayrılmaz bir bütün olarak değerlendiren Gökalp’e göre din, ilmin insanda boşbıraktığı vicdanı hayatı tamamlamaktadır. İslamiyet’ten önce Türklerin dininintoyonizm olduğunu belirterek eski Türklerin dininin sabit özelliklergöstermediğini ve toplumsal yapının değişmesiyle dinin de değiştiğinibelirtmektedir. İşlevsel din anlamda Gökalp’in teklifi, “modern bir İslamTürklüğü” oluşturmaktır. “Dini Türkçülük” en genel anlamda “din kitapları,hutbe ve vaazların” Türkçe olması anlamına gelmektedir. Dini hayatı anlamakiçin sosyal bilim ve fıkıh biliminin bir araya gelmesiyle oluşacak “ilmiictimai fıkıh”ı teorik ve metodolojik bir zemin olarak teklif etmektedir.Sosyal yapı içerisinde din, devlet, eğitim, hukuk ve sanat gibi diğer toplumsalsüreçlerden bağımsız bir şekilde kendi alanında temayüz etmelidir.