RUSYA’NIN HİVE SEFERİ’NE KARŞI TEPKİLER
RUSYA’NIN HİVE SEFERİ’NE KARŞI TEPKİLER
Yazar: Budulgan, Seyit Ali
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 5, 2019
Anahtar kelimeler: Hive Hanlığı,Hive Seferi,Rusya,Osmanlı

ŞeybaniÖzbek Devleti’nin yıkılışı sonrası ortaya çıkan ve Harezim bölgesinde kurulanHive Hanlığı bölge için stratejik bir öneme sahip olmuştur. Transit ticaretyolları üzerinde bulunan Harezim bölgesi, 19. yüzyılda Orta Asya’da nüfuzmücadelesi vermekte olan Rusya ve İngiltere’nin mücadele sahalarından birinioluşturmuştur. I. Petro (1689-1725) döneminden itibaren Rusya’nın işgalgirişimlerine maruz kalan Hive Hanlığı, kendisine karşı gerçekleştirilen 1717ve 1839 seferlerini atlatarak varlığını sürdürmüş olmasına karşın 1873 yılındagerçekleşen sefer sonucunda Rusya tarafından işgal edilmiştir.            Rusya tarafından 1873 yılındagerçekleştirilen Hive Seferi, Hindistan sömürgelerinin ve Orta Asyacoğrafyasındaki çıkarlarının tehlikeye girdiğini fark eden İngiltere’nintepkisine yol açmıştır. İngiltere’nin, sefer hazırlıklarının başlamasındanitibaren göstermiş olduğu tepkiler Rusya’nın anlaşma zemini aramasına sebepolmuş ve netice olarak Rusya ile İngiltere, Orta Asya’da nüfuz bölgelerinibelirlemişlerdir. Bölgede faaliyet göstermekte olan İran, Hive Hanlığı hâkimiyetialtında bulunan Türkmenlerin, kendi topraklarına gerçekleştirdiği akınlardan veİranlıların Türkmenlerce esir edilerek Hive pazarlarında köle olaraksatılmalarından kurtulacağı için Rusya’nın gerçekleştirdiği Hive Seferi’ndenmemnun kalmıştır. Türkistan hanlıkları ile diplomatik ilişkileri bulunanOsmanlı Devleti ise Hive Seferi’ni yakından takip etmiş; ancak Hive Hanlığı’nınişgaline karşı fiili olarak olumlu yada olumsuz bir tepki ortaya koymamıştır.            Bu çalışmada, 1873 yılında Rusyatarafından gerçekleştirilen Hive Seferi’ne karşı İngiltere, İran ve Osmanlı Devletlerininortaya koymuş oldukları tutum ve tepkiler incelenecek ve Hive Seferi bağlamındabölge ilişkileri değerlendirilecektir.

ŞeybaniÖzbek Devleti’nin yıkılışı sonrası ortaya çıkan ve Harezim bölgesinde kurulanHive Hanlığı bölge için stratejik bir öneme sahip olmuştur. Transit ticaretyolları üzerinde bulunan Harezim bölgesi, 19. yüzyılda Orta Asya’da nüfuzmücadelesi vermekte olan Rusya ve İngiltere’nin mücadele sahalarından birinioluşturmuştur. I. Petro (1689-1725) döneminden itibaren Rusya’nın işgalgirişimlerine maruz kalan Hive Hanlığı, kendisine karşı gerçekleştirilen 1717ve 1839 seferlerini atlatarak varlığını sürdürmüş olmasına karşın 1873 yılındagerçekleşen sefer sonucunda Rusya tarafından işgal edilmiştir.            Rusya tarafından 1873 yılındagerçekleştirilen Hive Seferi, Hindistan sömürgelerinin ve Orta Asyacoğrafyasındaki çıkarlarının tehlikeye girdiğini fark eden İngiltere’nintepkisine yol açmıştır. İngiltere’nin, sefer hazırlıklarının başlamasındanitibaren göstermiş olduğu tepkiler Rusya’nın anlaşma zemini aramasına sebepolmuş ve netice olarak Rusya ile İngiltere, Orta Asya’da nüfuz bölgelerinibelirlemişlerdir. Bölgede faaliyet göstermekte olan İran, Hive Hanlığı hâkimiyetialtında bulunan Türkmenlerin, kendi topraklarına gerçekleştirdiği akınlardan veİranlıların Türkmenlerce esir edilerek Hive pazarlarında köle olaraksatılmalarından kurtulacağı için Rusya’nın gerçekleştirdiği Hive Seferi’ndenmemnun kalmıştır. Türkistan hanlıkları ile diplomatik ilişkileri bulunanOsmanlı Devleti ise Hive Seferi’ni yakından takip etmiş; ancak Hive Hanlığı’nınişgaline karşı fiili olarak olumlu yada olumsuz bir tepki ortaya koymamıştır.            Bu çalışmada, 1873 yılında Rusyatarafından gerçekleştirilen Hive Seferi’ne karşı İngiltere, İran ve Osmanlı Devletlerininortaya koymuş oldukları tutum ve tepkiler incelenecek ve Hive Seferi bağlamındabölge ilişkileri değerlendirilecektir.