Bürokratik ve Mesleki Uyum ile Kamu Hizmeti Motivasyonu İlişkisi: Öğretmenler ve Okul İdarecileri Üzerinde Nitel Bir Araştırma
The Relationship between Bureaucratic and Professional Orientation and Public Service Motivation: A Qualitative Research on Teachers and School Principals
Yazar: Arslan, Mustafa; Bülbül, Memiş
Dergi: 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Vol. 13 No. 38, 2024
Anahtar kelimeler: Computing Education ; Bilgi İşlem Eğitimi ; Bürokratik Uyum,Mesleki Uyum,Kamu Hizmeti Motivasyonu,Nitel Metodoloji. ; Bureaucratic Orientation,Professional Orientation,Public Service Motivation

Bürokratik uyum, kamu bürokrasisine yeni katılan bireyin bürokrasinin merkeziyetçilik, kural merkezlilik, sıkı denetim, standardizasyon gibi öne çıkan ilkelerini öğrenme, kabullenme ve içselleştirmesine ilişkin süreci ifade eder ve daha çok iş yaşamında kazanılır. Mesleki uyum ise bireyin ifa edeceği mesleğin teknik yönünü, yazılı ve yazısız normlarını, etik yönlerini ve değerlerini öğrendiği ve içselleştirdiği bir süreç olup daha çok eğitim döneminde edinilen bir kazanımdır. Kamu bürokrasilerinde bu iki uyum sürecinin eşzamanlı olarak aynı düzeyde gelişmesi beklenmez. Kamu hizmeti motivasyonu ise uyum teorilerine dayanan, dışsal ödüllerin özel sektör çalışanlarını kam çalışanlarından daha yüksek düzeyde güdüledikleri tezini ileri süren bir yaklaşımdır. Bahsedilen bu üç değişkenin alt boyutlar bazında birbirleriyle örtüşen yönlerinin olduğu literatür bulgularında görülmektedir. Özellikle Türk orta öğretim sisteminde görev yapan öğretmen ve okul idarecilerinin gerek eğitim süreçlerinde edindikleri mesleki uyum ve gerekse atanmaları sonrasında yaşadıkları bürokratik uyum düzeyleri ile kamu hizmeti motivasyon düzeylerini belirleyen faktörler ve bu değişkenlerin etkileşim içinde olduğu parametrelerin detaylı analizine ihtiyaç olduğu değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın amacı okul idarecilerinin ve öğretmenlerin bürokratik ve mesleki uyum düzeyleri ile kamu hizmeti motivasyonları üzerinde demografik faktörlerin etkisine ve bu değişkenler arasındaki ilişkinin dinamiklerine açıklık getirmektir. Araştırma “X” İlinde görev yapmakta olan ilkokul, ortaokul ve lise okul müdürleri, müdür yardımcıları ve öğretmenler üzerinde yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemiyle geliştirilmiş olup veriler yapılandırılmış görüşme formunun katılımcılara yöneltilmesiyle gerçekleştirilen mülakat tekniği ile derlenmiştir. Araştırmaya toplam 17 idareci ve 17 öğretmen katılmıştır. Araştırmada bürokratik uyum, mesleki uyum ve kamu hizmeti motivasyonu değişkenlerinin yaş, cinsiyet, görev yeri, görev türü, hizmet süresi ve idarecilik süresi faktörlerine bağlı olarak farklılık gösterdiği; sayılan değişkenler arasında ise boyut bazında orta düzeyde ilişkiler olduğu bulgularına ulaşılmıştır.

Bureaucratic orientation refers to the process of a new employee of the public bureaucracy learning, accepting and internalizing the prominent principles of bureaucracy such as centralism, rule-centeredness, strict control and standardization, and is mostly acquired in public bureaucracy. Professional orientation, on the other hand, is a process in which a new employee learns and internalizes the technical aspects, written and unwritten norms, ethical aspects and values of the profession he/she performs, and is mostly an achievement acquired during the education period. In public bureaucracies, these two orientation processes are not expected to develop simultaneously at the same level. Public service motivation is an approach based on person-organization fit theories, asserting that extrinsic rewards motivate private sector employees at a higher level than public sector employees. It is observed in the literature findings that these three variables have overlapping aspects on the basis of sub-dimensions. It has been evaluated that there is a need for a detailed analysis of the factors that determine the professional orientation levels of teachers and school principals employed in the Turkish primary and secondary education system, as well as the bureaucratic orientation levels they experience after their appointment, and the public service motivation levels, and the parameters in which these variables interact.