“N’ola İbrâhîm’in Oda Yanmak ise Âdeti”:  Veziriazam İbrahim Paşa’nın Mısır’dan Kanuni Sultan Süleyman’a Gönderdiği Manzum Mektubu ve Kanuni’nin Cevabı
“Whaf if Ibrahim’s Habit is to Burn in Fire": The Poetic Letter Sent by Pargalı Ibrahim Pasha from Egypt to Kanuni Sultan Suleiman and the Kanuni’s Response
Yazar: Çelik, Büşra
Dergi: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Vol. 35 No. 35, 2025
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature of Ottoman Field ; Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı ; Maqbul/Pargalı İbrahim Pasha,Suleiman the Lawgiver,poetic letters,Egypt,Hain Ahmed Pasha. ; Makbul/Pargalı İbrahim Paşa,Kânûnî Sultan Süleyman,manzum mektuplar,Mısır,Hain Ahmed Paşa.

Pargalı İbrahim Paşa (ö. 1536), askerî ve siyasî başarılarının yanı sıra pek çok şair ve âlimi himaye ederek Osmanlı kültür hayatının gelişmesine önemli katkı sağlamış bir devlet adamıdır. Sultan Süleyman’ın (ö. 1566) kendisine gösterdiği olağanüstü iltifatlar -Atmeydanı’nda görkemli bir saray inşa ettirmesi, teamüllere aykırı bir şekilde sadrazamlığa getirmesi ve padişahlara yakışır bir düğün tertip etmesi- Paşa’nın ne denli “makbul”ü olduğunu vurgulasa da diğer taraftan pek çok düşman kazanmasına da sebep olmuştur. Paşa’nın muhaliflerinden olan ve sadrazam olmayı bekleyen Hain Ahmed Paşa’nın (ö. 1524) Mısır Beylerbeyi iken Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etmesi İbrahim Paşa’nın Mısır seferini (1524-25) gündeme getirmiştir. Bölgede bozulan düzeni tekrardan tesis etmek için neredeyse bir yıl boyunca Mısır’da kalan İbrahim Paşa, Kanûnî Sultan Süleyman’a oldukça lirik ve otobiyografik unsurlar barındıran murabba nazım şeklinde manzum bir mektup kaleme almıştır. İbrahim Paşa İstanbul’a dönmeden payitahta dönmeyeceğini bildiren Kanûnî ise Paşa’nın söz konusu mektubuna bir nazire yazarak muhabbetlerinin sürdüğünü ifade etmiştir. Bununla birlikte, söz konusu şiire devrin önde gelen şairlerinden Hayâlî (ö. 1557) ve Zâtî (ö. 1546) de birer nazire yazarak şiirin etki alanını genişletmişlerdir. Makalenin ilk bölümünde, İbrahim Paşa’nın hayatı ve sadrazamlık süreci, Kanûnî Sultan Süleyman ile münasebeti çerçevesinde ele alınacak; ardından söz konusu şiirlerin tarihî, edebî ve siyasî bağlamları incelenerek Osmanlı edebiyatındaki yeri tespit edilecektir.

Pargalı İbrahim Pasha (d. 1536) was a statesman who, in addition to his military and political achievements, made significant contributions to the development of Ottoman cultural life by patronizing numerous poets and scholars. The exceptional favors extended to him by Sultan Suleiman (d. 1566) -including the construction of a grand palace at Atmeydanı, his appointment to the office of grand vizier in deviation from established custom, and the organization of a wedding of princely scale- attest to the extent of his recognition as a makbul (favored) statesman. Nonetheless, such privileges simultaneously resulted in the accumulation of considerable opposition. One of his adversaries, Hain Ahmed Pasha (d. 1524), who had anticipated his own appointment to the grand vizierate, instigated a rebellion against the Ottoman state during his tenure as Beylerbeyi of Egypt, prompting Ibrahim Pasha's Egyptian campaign (1524-25). Ibrahim Pasha, who spent nearly a year in Egypt to reestablish the region's deteriorating order, penned a verse letter to Suleiman the Magnificent, a verse in the form of a murabba verse, containing both lyrical and autobiographical elements. Suleiman, who declared that he would not return to the capital until Ibrahim Pasha returned to Istanbul, wrote a verse to the Pasha's letter, indicating their ongoing friendship. Furthermore, Hayâlî (d. 1557) and Zâtî (d. 1546), two of the period’s leading poets, also wrote a poetic letter to the poem, broadening its reach. The first section of this article will examine Ibrahim Pasha’s life and his tenure as Grand Vizier within the framework of his relationship with Suleiman the Magnificent. Subsequently, the poems’ historical, literary, and political contexts will be examined to determine their place in Ottoman literature.