Bir Roma Kenti Olarak Aelia Capitolina/Kudüs
As A Roman City Aelia Capitolina/Jerusalem
Yazar: Gelir Çelebi, Azize; Pilehvarian (kara), Nuran
Dergi: Art-Sanat No. 20, 2023
Anahtar kelimeler: Art History ; Sanat Tarihi ; Jerusalem,Rome City Plan,Aelia Capitolina,Cardo Maximus,Decumanus Maximus,Roman Empire,Byzantine Empire ; Kudüs,Roma Kent Planı,Aelia Capitolina,Cardo Maximus,Decumanus Maximus,Roma İmparatorluğu,Bizans İmparatorluğu

Köklü bir geçmişe sahip olan Kudüs’ün Roma İmparatorluğu ile olan ilişkisi MÖ 63’te Roma lideri Pompey (Pompeius)’in Kudüs’ü alması ile gerçekleşmiştir. Böylece Kudüs’te yaklaşık yedi yüzyıl sürecek Roma hâkimiyeti başlamıştır. MÖ 37’de, Kral Herod döneminde kent ve Kral Süleyman’ın yaptırdığı mabet onarılmış, kentin imar planına bir amfitiyatro ve hipodrom eklenmiştir. Roma İmparatoru Hadrianus (MS 117-138), 135 yılında çıkan isyan neticesinde tahrip olan kenti yeniden yapılandırmış ve Aelia Capitolina’yı Hippodamos planına uygun tasarlatmıştır. Roma kent planlamasının en önemli özelliklerinden biri kuzey güney yönünde (Cardo Maximus) ve doğu batı yönünde (Decumanus Maximus) iki ana arter/yol aksına paralel olarak oluşturulan ve literatürde grid/ hippodamic/ızgara/satranç tahtası olarak adlandırılan MÖ 5. yüzyılda Miletli Hippodamos’tan beri bilinen plandı. Roma hâkimiyetine girdikten sonra Kudüs de diğer Roma kentleri gibi bu plan şemasına göre şekillenmiştir. Bu çalışma günümüzde de izleri okunabilen, Roma İmparatorluğu dönemi Kudüs’ünün (eski Kudüs-sur içi bölge) tarihî süreci ve kentin planının Roma dönemi yol dokusuna göre şekillenmesi konularına odaklanmıştır. Roma dönemi yol dokusunun görülebildiği en eski görsel kaynak olan Madaba Mozaik Haritası ve Haçlı Haritaları üzerinden okumalar yapılmıştır. Kudüs’ün günümüzdeki kent dokusunun bilinen en eski dönemi özgün kaynaklar ve dönem okumalarıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır.

The relationship between Jerusalem and the Roman Empire, which has a deep-rooted history, dates to It began in 63 BC. when the Roman leader Pompeius captured the city. Thus, the Roman domination of Jerusalem, which would last for about seven centuries, began. In 37 BC, during the reign of King Herod, the city, and the temple (built by King Solomon) were repaired, and an amphitheater and hippodrome were added to the city’s zoning plan. The Roman Emperor Hadrianus (117-138 AD) restructured the city, which was destroyed because of the rebellion in 135 and had Aelia Capitolina designed following the Hippodamos plan. One of the most important features of Roman city planning is that it was created parallel to two main artery/road axes in the north-south (Cardo Maximus) and east-west (Decumanus Maximus) directions This plan in the literature is called grid/ Hippodamian plan/chessboard, and it has been known since Hippodamos of Miletus in the 5th century BC. After coming under Roman domination, Jerusalem was shaped according to this plan like other Roman cities. The article focuses on the historical process of Jerusalem (old city- inner the wall) in the Roman Empire period and the shaping of the city plan according to the Roman period road texture, traces of which can still be read today. Readings were made on the Madaba Mosaic Map and the Crusader Maps, the oldest visual source where the Roman period road texture can be seen. The oldest known period of today’s urban texture of Jerusalem has been tried to be revealed with sources and period readings.