Ebû İshâk es-Sa’lebî’nin “Katla’l-Kur’an” ındaki Bazı Kıssaların Değerlendirilmesi
Ebû İshâk es-Sa’lebî’nin “Katla’l-Kur’an” ındaki Bazı Kıssaların Değerlendirilmesi
Yazar: Çelik, Hüseyin
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: es-Sa’lebî,Kur’an,Tefsir,Müfessir

Hicri IV. asrın sonları ve V. asrın başlarında yaşamış olan müfessirimizEbû İshâk es-Sa’lebî’nin asıl ismi, Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîmes-Sa’lebî/es-Seâlibî en-Nisâbûrî’dir (ö.427/1035).Nîsâbur/ Nîşâbur’da doğmuş ve orada vefat etmiş olan Ebû İshâkes-Sa’lebî, birçok hocadan ilim tahsil etmiş ve başta Ebû’l-Hasen Ali b. Ahmedel-Vâhidî olmak üzere birçok ilim ehli de ondan ilim tahsil etmiştir. İbnHallikân ve Abdülgafîr b. İsmail el-Fârisî gibi birçok müfessir tarafındanövgüye mazhar olan es-Sa’lebî, sağlam diyaneti ile ma’ruf olan bir şahsiyettir.Tefsir alanında şöhret kazanan es-Sa’lebî, başta “el-Keşf ve’l-Beyân anTefsîri’l-Kur’ân” ile “Kitâbu’l-Arâis fî Kısası’l-Enbiyâ” isimli eserleri olmaküzere birçok eser telif etmiştir. Hicretin ilk yıllarından itibaren âlimler tarafından Kur’an ile ilgiliçeşitli konularda eserler yazılmıştır. Bu eserlerin birçoğu bilim insanlarıtarafından ele alınmış, konuları ve muhtevaları herkesçe malum hale gelmiştir.Ancak bazı eserler ve konular var ki çok fazla gün yüzüne çıkmamış,incelenmemiştir. Bu eserlerden biri de “Kur’an Şehitleri” veya “Kur’an’danEtkilenerek Ölenler” diye tercüme edebileceğimiz “قتلى القرآن / Katla’l-Kur’an” isimli eserdir. Bizce bu eseri önemli kılan:a)Tefsir alanında bu başlık altında yazılmış tek eser olması, b) Muhtevasıitibariyle de akla hayale gelmeyen ve hurafe denilebilecek seviyede enteresan/garipkıssalar içermesidir. Bundan dolayıdır ki bizde bu eseri içerik itibariyleinceleyip, bu alanda (tefsir) çalışmak isteyenlerin istifadesine sunmakistedik.Makaleyi ele alırken önce müellifin hayatı ve eserlerinden, daha sonraKatla’l-Kur’an üzerine yapılan çalışmalardan ve Katla’l-Kur’an’ın konusu veayetlerin muhtevası gibi başlıklar ele alınmış, daha sonra da kıssalardan bazıörnekler verilmiştir. Bu örnekler; korku namazı kılan bir genç, cinlerden biri,Emirü’l mü’minin Hz. Ömer’in ashabından bir genç, Lokman Hekim, bazıarifler-Allah dostları-, Nisabur halkı/ehlinden bir genç, şeklindedir.Bu tür kitapları önemli kılan bir başka nokta ise kitabın yazılışgayesidir. Ebu İshak es-Salebi, kitabı yazma gayesinin, Kur’an şehitlerinianması sebebiyle Allah’ın kendisine merhamet etmesi ve bağışlaması olduğunuifade etmiştir.  Eser her ne kadar alanında yazılmış tek eser olmuş olsa da, iyi bir vaizve hatip olan müellifin Müslümanları Kur’an’ı okumaya, anlamaya ve yaşamayateşvik etmek amacıyla eserinde zikretmiş olduğu son derece akıl dışı, mantıktanuzak, garip, hurafe derecesine varan kıssaları iyice tetkik etmekgerekmektedir. Anahtar Kelimeler: es-Sa’lebî, Kur’an, Tefsir, Müfessir, Şehit.

Hicri IV. asrın sonları ve V. asrın başlarında yaşamış olan müfessirimizEbû İshâk es-Sa’lebî’nin asıl ismi, Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîmes-Sa’lebî/es-Seâlibî en-Nisâbûrî’dir (ö.427/1035).Nîsâbur/ Nîşâbur’da doğmuş ve orada vefat etmiş olan Ebû İshâkes-Sa’lebî, birçok hocadan ilim tahsil etmiş ve başta Ebû’l-Hasen Ali b. Ahmedel-Vâhidî olmak üzere birçok ilim ehli de ondan ilim tahsil etmiştir. İbnHallikân ve Abdülgafîr b. İsmail el-Fârisî gibi birçok müfessir tarafındanövgüye mazhar olan es-Sa’lebî, sağlam diyaneti ile ma’ruf olan bir şahsiyettir.Tefsir alanında şöhret kazanan es-Sa’lebî, başta “el-Keşf ve’l-Beyân anTefsîri’l-Kur’ân” ile “Kitâbu’l-Arâis fî Kısası’l-Enbiyâ” isimli eserleri olmaküzere birçok eser telif etmiştir. Hicretin ilk yıllarından itibaren âlimler tarafından Kur’an ile ilgiliçeşitli konularda eserler yazılmıştır. Bu eserlerin birçoğu bilim insanlarıtarafından ele alınmış, konuları ve muhtevaları herkesçe malum hale gelmiştir.Ancak bazı eserler ve konular var ki çok fazla gün yüzüne çıkmamış,incelenmemiştir. Bu eserlerden biri de “Kur’an Şehitleri” veya “Kur’an’danEtkilenerek Ölenler” diye tercüme edebileceğimiz “قتلى القرآن / Katla’l-Kur’an” isimli eserdir. Bizce bu eseri önemli kılan:a)Tefsir alanında bu başlık altında yazılmış tek eser olması, b) Muhtevasıitibariyle de akla hayale gelmeyen ve hurafe denilebilecek seviyede enteresan/garipkıssalar içermesidir. Bundan dolayıdır ki bizde bu eseri içerik itibariyleinceleyip, bu alanda (tefsir) çalışmak isteyenlerin istifadesine sunmakistedik.Makaleyi ele alırken önce müellifin hayatı ve eserlerinden, daha sonraKatla’l-Kur’an üzerine yapılan çalışmalardan ve Katla’l-Kur’an’ın konusu veayetlerin muhtevası gibi başlıklar ele alınmış, daha sonra da kıssalardan bazıörnekler verilmiştir. Bu örnekler; korku namazı kılan bir genç, cinlerden biri,Emirü’l mü’minin Hz. Ömer’in ashabından bir genç, Lokman Hekim, bazıarifler-Allah dostları-, Nisabur halkı/ehlinden bir genç, şeklindedir.Bu tür kitapları önemli kılan bir başka nokta ise kitabın yazılışgayesidir. Ebu İshak es-Salebi, kitabı yazma gayesinin, Kur’an şehitlerinianması sebebiyle Allah’ın kendisine merhamet etmesi ve bağışlaması olduğunuifade etmiştir.  Eser her ne kadar alanında yazılmış tek eser olmuş olsa da, iyi bir vaizve hatip olan müellifin Müslümanları Kur’an’ı okumaya, anlamaya ve yaşamayateşvik etmek amacıyla eserinde zikretmiş olduğu son derece akıl dışı, mantıktanuzak, garip, hurafe derecesine varan kıssaları iyice tetkik etmekgerekmektedir. Anahtar Kelimeler: es-Sa’lebî, Kur’an, Tefsir, Müfessir, Şehit.