Geleneksel Süryanilik Yorumunun Dönüşümü: Din Orijinli İlkesel Sınırlardan Etnik Kimliğin İnşasına
The Transformation of Traditional Syrianism Interpretation: From Religion-Based Principled Boundaries to the Construction of Ethnic Identity
Yazar: Yeşilmen, Halit
Dergi: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Vol. 14 No. 5, 2025
Anahtar kelimeler: Sociology of Religion ; Din Sosyolojisi ; Sociology of Religion,Identity,Ethnicity,Syriacism,Assyrianism,Mahallemies. ; Din Sosyolojisi,Kimlik,Etnisite,Süryanilik,Âsurizm,Mahallemiler.

Bu makale, geleneksel Süryanilik yorumunun oluşumunu ve değişimini ele almaktadır. Süryanilik yorumunun oluşumu, hangi yönde değiştiği ve bunda etkili olan faktörlerin neler olduğu problem edilmiştir. Geleneksel Süryanilik yorumunun ana hatlarının tespit edilmesi ve son aşamada kazandığı mahiyetin saptanması amaçlanmıştır. Bunun için sosyolojik bir bakış açısıyla tarihsel zemini dikkate alan yorumlayıcı bir yöntem tercih edilmiştir. Sorgulamanın arka planında Süryani Kadimlerin geleneksel kimlik yorumu göz önünde bulundurulmuştur. Bunun için öncelikle tarihsel aşamalar doğrultusunda geleneksel Süryanilik anlayışındaki ilkesel hatlar tespit edilmiş, daha sonra Süryaniliğin hangi yönde ve nasıl değiştiğine yer verilmiştir. Bu değişime dönük olarak Müslüman ve Arap kökenli olan Mahallemi kimliğinin nasıl araçsallaştırıldığı ve bunun sonuçları üzerinde durulmuştur. Makale, geleneksel yorum açısından Süryani isminin, din (Hıristiyanlık) aidiyeti neticesinde ortaya çıktığını, Yahudilikten ve pagan toplumlarından farklılaşma ilkesiyle benimsendiğini ve bu ismin apostolik olan Antakya Süryani Ortodoks Kilisesi nezdinde korunduğunu ortaya koymuştur. Fakat belirtilen aidiyet ve sınırların Âsurîzmin etkisiyle dönüştüğü ve etnisite merkezinde yorumlanmaya başlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu etkinin iki temel aşamada gerçekleştiği tespit edilmiştir. Birinci aşamada Süryanilik,  yine din eksenini dikkate alan bir anlayışla, fakat bu defa bölünmelerden önceki Antakya Kilisesi bünyesinde yer alan Hıristiyanların ortak kimliği olarak yorumlanmıştır. İkinci aşamada ise doğrudan etnik bir kimliği temsil etmeye başlamıştır. Söz konusu etnik kimliğin üretilmesinde Süryani Kadimlere komşu olan, Müslüman ve Arap bileşenleriyle ön plana çıkan Mahallemi kimliğinin araçsallaştırıldığı ve bunun Süryaniliği içeriden dönüştürdüğü görülmüştür. Bu süreçte geleneksel çizgideki direncin kırıldığı, etnisite yönünde değiştiği ve neticede Kadim ifadesinin de karşılıksız kaldığı saptanmıştır.

This article examines the formation and change of the traditional interpretation of Syrianism.  The direction in which the interpretation of Syrianism has changed over time and the factors that have influenced this have been explored. The aim is to identify the main lines of the traditional interpretation of Syrianism and to determine its current nature. For this purpose, an interpretive method that takes historical grounding into account from a sociological perspective was employed. The background of the research is the traditional interpretation of the Syrian Kadims. To this end, the principled outlines within the traditional understanding of Syrianism were first identified, based on the historical background. Then, how the understanding of Syrianism has evolved is discussed. In this context, how the Mahallemi identity of Muslim and Arab origin was instrumentalized and its consequences were emphasized. The article demonstrates that, from a traditional perspective, the name Syrian emerged as a result of religious (Christian) affiliation, was adopted based on the principle of differentiation from Judaism and pagan societies, and it was demonstrated that this name was preserved under the patronage of the Syriac Orthodox Church of Antioch, which was characterized by its apostolic natüre. However, it has been concluded that this affiliation has begun to be interpreted at the centre of ethnicity. In the first stage, Syrian was interpreted, again with an understanding that considered the axis of religion, but this time as the common identity of Christians within the Church of Antioch before the divisions. In the second stage, it began to directly represent an ethnic identity. It was observed that the Mahallemi identity, which is adjacent to the Syrian Kadims and stands out with its Muslim and Arab components, was instrumentalized in the creation of this ethnic identity, transforming Syrianism from within.