Sinop Balatlar Kilisesi’nden Refrigerium Konulu Mozaik Pano ve Bizans İkonografisindeki Yeri
Mosaic Panel on Refrigerium from Sinop Balatlar Church and its Place in Byzantine Iconography
Yazar: Hetto, Ozan; Köroğlu, Gülgün; Çorağan, Nilay
Dergi: Art-Sanat No. 17, 2021
Anahtar kelimeler: Sinop Balatlar Church,Early Byzantine Mosaics,Christian Iconography,Refrigerium ; Sinop Balatlar Kilisesi,Erken Bizans Mozaikleri,Hristiyan İkonografisi,Refrigerium

2010 yılında başlayana kazı çalışmalarıyla kimliği ve kullanım evreleri kesin olarak saptanabilen Balatlar Kilisesi Sinop kent tarihi içerisinde kullanılış gayesi net olarak bilinen yegâne yapıdır. Balatlar Kilisesi olarak literatürde tanınan ve ilk kuruluşunun Roma İmparatorluk Hamamı olduğu anlaşılan yapının frigidarium mekânında 2016, 2017 ve 2018 yıllarında ele geçen mozaik buluntuları Sinop ve çevresinde açığa çıkarılan mozaiklerden üslup ve ikonografik olarak ayrılan ünik bir malzemedir. Yapılan çalışmalarda ele geçen veriler ve üslup analizleri sonucunda 4. yüzyıl sonu ile 5. yüzyılın başına tarihlendirilecek olan opus tesselatum tekniğinde yapılmış mozaikler kendine has kompozisyon düzenleri ile de Bizans sanatı ve Hristiyan ikonografisi içerisinde önemli bir yere sahiptir. Balatlar Kilisesi Kazısı’nda açığa çıkarılan bu mozaik buluntular içerisinde en dikkat çekici örneklerden biri refrigerium konulu sahneler barındıran 3 ve 6 numaralı mozaik panolardır. Bilindiği üzere ferahlama anlamına gelen refrigerium bir cennet ön gösterimi olarak Bizans sanatında uzun yıllar boyunca sıklıkla tasvir edilmiş bir sahnedir. Özellikle Erken Bizans döneminde çok geniş bir coğrafyaya yayılmış olan refrigerium sahnelerinin değişik malzemelerden yapılmış sanat eserleri üzerinde farklı çeşitleri betimlenmiştir. Çalışmada Balatlar Kilisesi örnekleri değerlendirilerek Bizans sanatı içerisinde sıklıkla karşılaşılan konulu sahnelerden biri olan refrigerium konu gelişimi içerisindeki yeri ve önemi saptanacaktır.

Balatlar Church, whose identity and usage phases can be determined with the excavations that started in 2010, is the only structure in Sinop city history whose purpose of the use is known. The mosaic finds unearthed in the frigidarium space of the building, which is known in the literature as the Balatlar Church and whose first establishment is understood to be the Roman Imperial Bath, is a unique material that differs in style and iconography from the mosaics unearthed in Sinop and its surroundings. Mosaics made in the opus tesselatum technique, which can be dated to the end of the 4th century and the beginning of the 5th century, as a result of the data and stylistic analyzes obtained in the studies, have an important position in Byzantine art and Christian iconography with their unique composition schemes. One of the most striking examples of these mosaic finds unearthed during the Balatlar Church Excavation is the mosaic panels numbered 3 and 6, which contain scenes on the “refrigerium”. As it is known, refrigerium, which means relief, is a scene that has been frequently depicted in Byzantine art for many years as a preview of paradise. Especially in the Early Byzantine period, different types of refrigerium scenes, which were spread over a wide geography, were depicted on works of art made of different materials. In the study, the examples of the Balatlar Church will be evaluated and the place and importance of the refrigerium, which is one of the most frequently encountered themed scenes in Byzantine art, will be determined.