Keşif Defteri Işığında Erzincan- Refahiye/Yazıgediği Köyü’nde Bulunan Bahriye Nazırı Hasan Hüsnü Paşa Camisi
Minister Of The Navy Hasan Hüsnü Paşa Mosque Located In The Village Of Erzincan-Refahiye/Yazıgediği In The Light Of The Exploration Book
Yazar: Naldan, Funda; Seçkin, Selçuk
Dergi: Erdem, Vol. 0 No. 82, 2021
Anahtar kelimeler: Prime Ministry Ottoman Archives,exploration book,Refahiye,mosque,architecture ; Başbakanlık Osmanlı Arşivleri,keşif defteri,Refahiye,cami,mimari

Cami, Erzincan’ın Refahiye ilçesine bağlı Yazıgediği köyündebulunmaktadır. Giriş kapısı üzerindeki inşa kitabesine göre BahriyeNazırı Hasan Hüsnü Paşa tarafından 1893 yılında yaptırılmıştır.1891 yılından önce caminin inşası için projesi Bahriye Nazırı HasanHüsnü Paşa tarafından hazırlanmış, ancak gerekli olan araç vegerecin olmadığı 1891 yılında Nezareti- Umur-ı Bahriye (Deniz İşleriBakanlığı) tarafından bildirilmiştir. Daha sonra cami bu köyde birihtiyaç olması üzerine 1893 yılında tamamlanmıştır. Cami dikdörtgenplan özelliğinde olup düz ahşap tavan ile örtülüdür. 16 adet ahşap ayaktarafından üst örtü desteklenmektedir. Orta bölümde bulunan ahşapayaklar üzerinde bulunan yastıklarda ahşap oyma tekniği ile yapılmışmadalyona benzer süsleme bulunmaktadır. Son cemaat yeri bulunmayancaminin kuzey bölümüne sonradan giriş mekanı eklenmiştir. Cami,beton harç ile sıvandığından duvar örgüsü görünmemektedir. Ancakbeden duvarlarındaki sıva izleri ve dökülmelerden anlaşılacağıüzere kesme taş malzeme ile kaplanmıştır. Harim kapısı ve penceresövelerinde de kesme taş malzeme kullanılmıştır. Güney yönde yeralan mihrap, sonradan yağlı boya ile boyanmıştır. Minber sonradaneklenen yeni bir unsurdur. Kuzeyde batı yönden merdivenle çıkılankadınlar mahfili, doğu-batı doğrultuda uzanmaktadır. Caminin planve mimari özellikleri, Erzincan ilindeki cami mimarisi ile paralellikgöstermektedir. Osmanlı Döneminde inşa edilen bu camiler küçükboyutlu, sade ve basit bir mimariye sahiptirler.Yapılan çalışmada yapı hakkında, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndebulunan belgeler değerlendirilerek ve yapının günümüzdeki durumu,plan ve mimari özellikleri değerlendirmeye alınmıştır. Yapınıninşa süreci, inşa kitabesi ayrı başlıklar halinde incelenmiştir. Keşifdefterinde bulunan projede yer alan plan, kesit gibi bilgilere çalışmadayer verilmiş olup mevcut cami ile benzer ve farklı özellikleri elealınmıştır. Son cemaat yeri ve tabuthane bölümünün olmayışı, ahşapminarenin konumu, pencere ve ahşap taşıyıcı sayılarındaki farklılıklardikkati çeken unsurlardır.Erzincan iline bağlı Refahiye, Erzincan-Sivas karayolu üzerindedir.Refahiye, 1872 yılına kadar Osmanlı idari taksimatında “Gercanis”ismi ile anılmıştır. Gercanis, önceleri Kemah’a bağlı bir nahiye ikensonradan Erzincan Sancağına bağlanmış ve günümüze Refahiyekazasının merkezi olarak gelmiştir. Köyün ne zaman kurulduğubilinmemektedir. Kayıtlarda köyün ismi “Pusans”, “Posans” olarakgeçmektedir. Köy, Refahiye ilçe merkezine 25 km. uzaklıktabulunmaktadır.Günümüzde ibadete açık olan cami oldukça bakımsız bırakılmışve restore edilmeye ihtiyaç duymaktadır. Caminin korunması,mimarisine uymayan eklentilerin kaldırılarak özgünlüğününkorunması gerekmektedir.

The mosque is located in the village Yazıgediği depending on thecounty Erzincan’s Refahiye. According to the construction inscriptionon the entrance gate, it was built in 1893 by the Minister of the NavyHasan Hüsnü Pasha. Before 1891, the project fort he construction ofthe mosque was prepared by the Minister of the Navy1 Hasan HüsnüPasha, but it was reported by the Ministry of Naval Affairs in 1891that there were no necessary tools and equipment. Later, the mosquewas completed in 1893 due to a need in this village. The mosquehas a rectangular plan and is covered with a flat wooden ceiling.It is covered with a hipped roof from the outside. The top cover issupported by 16 wooden legs. The pillows on wooden legs in themiddle section have a medallion-like decoration made with woodcarving technique. The entrance hall was added to the northern part ofthe mosque which does not have a final congregation place. Since themosque is plastered with concrete mortar the masonry is not visible.However, as can be seen from the plaster traces and spills on the bodywalls, it was covered with cut stone material. Cut stone material wasalso used in the sanctuary door and window jambs. The inverted “U”shaped mihrab in the South was later painted with oil paint. The pulpitis a new element added later. The women’s hall which can be climbedfrom the west direction in the north extends in the east-west direction.The plan and architectural features of the mosque are in parallel withthe mosque architecture in Erzincan. These mosques built in theOttoman Period have a small size simple and simple architecture.In this study, the documents in the Prime Ministry Ottoman Archivewere evaluated and the current situation, plan and architecturalfeatures of the building were evaluated. The construction process ofthe building and its inscription are examined under separate headings.Information such as plan and section in the Project included in theexploration book has been included in the study and its similar anddifferent features with the existing mosque are diccussed. The absenceof the narthex and the coffin section the location of the wooden minaretthe differences in the number of Windows and wooden carriers areremarkable.Refahiye in Erzincan province is on the Erzincan-Sivas highway. Until1872, Refahiye was called “Gercanis” in the Ottoman administrativedivision. Gercanis was formerly a sub-district of Kemah, later itwas connected to the Erzincan Sanjak and has come to this day asthe center of the Refahiye district. It is not known when the villagewas established. The name of the village is mentioned as “Pusans”,“Posans” in the records. The village is far 25 km. from district centerRefahiye.The mosque, which is open to worship today, has been left quiteneglected and needs to be restored. The mosque should be protectedand its originality should be preserved by removing the additions thatdo not conform to its architecture.