hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Moğol Dönemi Fars Şiirinde (Edebiyatında ) Kullanılan Bazı Türkçe-Moğolca
Moğol Dönemi Fars Şiirinde (Edebiyatında ) Kullanılan Bazı Türkçe-Moğolca
Yazar: Dayı, Özkan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: İdarî ve askerî terimler,Suyurgamişi,İlhan,Baskak,Tamga,Yarlıg,Ahtacı,Baverci,Tutgavul

Çalışmamızın amacı idarî veaskerî alanda kullanılan Moğolca-Türkçe terimlerin dönemin edebiyatına ne kadartesir ettiğini daha açık bir şekilde değerlendirebilmektir. Bu doğrultudaSa‘dî-yi Şîrâzî, Pûr Behâ, Nezârî-yi Kuhistânî, Seyf-i Fergânî, ve Humâm-ıTebrîzî gibi dönemin ünlü müeddiblerinin eserlerinden örnekler ile bu terimleriele almaya çalışacağız. Cengiz Han döneminde Moğolların, Horasan ve İrancoğrafyasına yönelişi ile Moğol hâkimiyet döneminin bu bölgede başladığınısöyleyebiliriz. Şüphesiz ki; Moğolların Ön Asya coğrafyasına gelişi, sadeceaskeri sonuçlar doğurmamış, Moğol hâkimiyeti 1231-1339 yılları arasındaözellikle İran coğrafyasında derin izler bırakmıştır. Bu işgal dönemininiktisadi, sosyal ve kültürel etkileri de olup bu kültürel etkileri döneminedebiyatında takip etmek de mümkündür. Özellikle Moğol hâkimiyetinin kültürelalandaki yansımalarını dönemin Fars şiirine etkileri ile görebilmekteyiz.

Çalışmamızın amacı idarî veaskerî alanda kullanılan Moğolca-Türkçe terimlerin dönemin edebiyatına ne kadartesir ettiğini daha açık bir şekilde değerlendirebilmektir. Bu doğrultudaSa‘dî-yi Şîrâzî, Pûr Behâ, Nezârî-yi Kuhistânî, Seyf-i Fergânî, ve Humâm-ıTebrîzî gibi dönemin ünlü müeddiblerinin eserlerinden örnekler ile bu terimleriele almaya çalışacağız. Cengiz Han döneminde Moğolların, Horasan ve İrancoğrafyasına yönelişi ile Moğol hâkimiyet döneminin bu bölgede başladığınısöyleyebiliriz. Şüphesiz ki; Moğolların Ön Asya coğrafyasına gelişi, sadeceaskeri sonuçlar doğurmamış, Moğol hâkimiyeti 1231-1339 yılları arasındaözellikle İran coğrafyasında derin izler bırakmıştır. Bu işgal dönemininiktisadi, sosyal ve kültürel etkileri de olup bu kültürel etkileri döneminedebiyatında takip etmek de mümkündür. Özellikle Moğol hâkimiyetinin kültürelalandaki yansımalarını dönemin Fars şiirine etkileri ile görebilmekteyiz.
Haçlı-Bizans Müttefik Ordusunun Dimyât Kuşatması (1169)
Damietta Siege of the Crusader-Byzantine Allied Army (1169)
Yazar: Özer, Serkan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Crusaders,Byzantium,Damietta,Selâhaddîn Eyyûbî,Fatimids,Zangids ; Haçlılar,Bizans,Dimyât,Selâhaddîn Eyyûbî,Fâtımîler,Zengîler

Buçalışmada 1169 yılında Haçlı-Bizans müttefik ordularının Dimyât şehrinikuşatmaları konu edilmiştir. Büyük umutlarla hayata geçirilen seferde NûreddînMahmûd Zengî’nin desteği ve Fâtımîlerin tüm imkânlarıyla başarılı bir savunmayapan Selâhaddîn Eyyûbî, Haçlıları Mısır’dan eli boş göndermiş, bu zaferininardından Fâtımîler üzerindeki etkinliğini artırmıştır. Buna karşılık düzenlenenseferin başarısız olması, birbirini suçlayan Haçlılar ile Bizanslılararasındaki düşmanlığın derinleşmesine neden olmuştur.

In this article, the siege of the city of Damiette by the Crusader-Byzantine allied armies in 1169 has been mentioned. In the campaign realized with great hopes, Selâhaddîn Eyyûbî who carried out a successful with the support of Nûreddîn Mahmûd Zengî and all the opportunities of the Fâtimids, sent the Crusaders empty-handed from Egypt, increased his impact over the Fatimids after this victory. The failure of the campaign, however, led to the deepening of the hostility between the Crusaders and the Byzantines blaming each other.
İki Şair Bir Şiir -II
Two Poets One Poem -II
Yazar: Kaplan, Hasan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Nev’î,Nef’î,copies of divan,faults of copyist,nazire,plagiarism ; Nev’î,Nef’î,divan nüshaları,müstensih hataları,nazire,intihal

Klasik Türk edebiyatında şairlerin divanlarında, divanların çeşitli nüshalarında ve mecmualarda aynen veya küçük farklılıklarla iki şaire birden ait görülen şiirlerin varlığı öteden beri bilinmektedir. Divanlarda bazı farklılıklarla yer alan şiirlerin bir kısmını nazire geleneği bağlamında değerlendirmek mümkündür. Bunların bir kısmı ise nazireyi aşan, intihale yaklaşan uygulamaların ürünüdür. Farklı şairlerin divanlarında aynı şiirin yer alması bazen de insan kaynaklı olup müstensihten, mecmua derleyicisinden veya araştırmacıdan kaynaklanmaktadır. Nev’î (ö. 1599) ve Nef’î’nin (ö. 1635) divanlarında aynen yer alan bir gazel mevcuttur. Bu çalışmada iki şairin divanında yer alan bu şiirin kime ait olabileceği, şiirin her iki şairin birden divanına nasıl girdiği sorgulanmıştır. Çeşitli başlıklar altında (maddi deliller, muhteva ve üsluba dayalı deliller) değerlendirilen gazelin gerçek sahibi belirlenmeye çalışılmıştır.

It is known for a long time that the existence of poems with same or small differences which belong to two poets in divans, various copies of divans and journals of classical Turkish literature. It is possible to evaluate some of the poems with some differences in divan in the context of nazire tradition. Some of these are the products of practices that go beyond the nazire and approach to plagiarism. Sometimes the same poem takes place in the divans of different poets because of human. It is originating from copyist, journal compiler or researcher. There is an ode which takes part in exactly in divans of Nev’î (dd.1599) and Nef’î (dd.1635). In this study, it was questioned who might belong to this poem and how the poem of both poets suddenly got inside the divan. It has been tried to determine the true owner of the ode evaluated under various haeadings (material evidence, content and style based evidence).
Solak-zâde Tarihi
The History of Solak-zâde
Yazar: Lokmacı, Süleyman
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Solak-zâde Tarihi,Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebi,Hemdemî,Miskalî,IV. Murad,Sadeddin Efendi ; History of Solak-zâde,Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebi,Hemdemî,Miskalî,IV. Murad,Sadeddin Efendi.

Solak-zâdeMehmed Hemdemî Çelebi 17. yüzyılda İstanbul’da yaşamış tarihçi, şair vebestekârdır. Hakkında çok az bilgi sahibi olduğumuz Solak-zâde şiirlerinde"Hemdemî" musikîde ise "Miskalî" mahlaslarıylatanınmaktadır. Küçüklüğünden itibaren tarih kitaplarına ilgi gösterenSolak-zâde, Hasodabaşı Hasan Ağa’nın teşvikiyle yazdığı ve kendi adıyla meşhurNevadirü’l Vukū isimli eserin de müellifidir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundanSultan I. Ahmed’in vefatına kadar gerçekleşen askeri ve siyasi olayları ihtivaeden Solak-zâde Tarihi, Hoca Sadeddin Efendi’nin Tacü’t Tevârih’i, GeliboluluMustafa Ali’nin Künhü’l Ahbar’ı ve Edirneli Mehmed b. Mehmed’in Nuhbetü’tTevârîh isimli eserlerinin icmalidir. Müellif kaynaklarını hiç değiştirmedenaynen aktardığından orjinallikten uzak olan eser, Joseph Von Hammer tarafındanOsmanlı Tarihi hakkında yazılmış en faydalı hülasa olarak nitelendirilmiştir.

Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebi is a historian, poet and composer who lived in İstanbul in the 17th century. Solak-zâde whom we have little information about is known for pseudonyms such as “Hemdemî” in his poetry and “Miskalî” in music. Solak-zâde, who was interested in history since childhood, is the author of Nevadirü’l Vukū’ which he wrote with the encouragement of the concierge Hasan Ağa. The history of Solak-zâde, which includes military and political incidents starting from the foundation of the Ottoman Empire until the death of Sultan Ahmet I, is a kind of synopsis of Hoca Sadeddin Efendi’s Tacü’t Tevârih, Künhü’l Ahbar of Mustafa Ali from Gallipoli and Nuhbetü’t Tevârîh of Mehmed b. Mehmed from Edirne. The work, which is far from authenticity because the author narrated his resources without changing them, has been described by Joseph Von Hammer as the most useful summary on the history of the Ottoman Empire
XVI. ve XVII. Yüzyılda İstanbul Kadınının Ziynet Eşyası
Istanbul Women’s Jewelry in XVI. and XVII. Century
Yazar: Tekin, Rahmi
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Jewelry,Bracelet,Earring,Turquoise,Ottoman woman,Heritage ; Ziynet Eşyası,Bilezik,Küpe,Sorguç,Osmanlı kadını,Tereke

Osmanlı toplumunda kadınların menkul veya gayrimenkulözel mülkiyetlerinin olduğu bilinmektedir. Mahkeme sicillerinde kadınların özelmülklerine ait tescil, tereke, rehin, vasiyet gibi kayıtlara rastlamakmümkündür. Söz konusu bu davalar sonucunda kadınların mal varlıkları tespitedilmektedir. Bu manada yüzün üzerinde mahkeme kaydı incelenmiştir. Elde edilenveriler tablo halinde ekte sunulmuştur. XVI. ve XVII. yüzyılda İstanbul’da yaşayan kadında ziyneteşyası olarak altın, gümüş, elmas, yakut, zümrüt ve benzeri kıymetli taşlarlabezenmiş bilezik, küpe, sorguç, yüzük, kemer, kuşak, enselik, halhal gibibirçok takı kullanılmaktadır.Söz konusu bu takılarınveya kadının terekesinden çıkan kıymetli taşların bir kısmının ağırlıkları vedeğeri belirtilirken, birçoğunun değeri kaydedilmemiştir. Değeri belirtilenziynet eşyasının terekenin toplam değeri üzerinden yüzdesi tespiteçalışılmıştır. Bu çalışma ile özgür Osmanlı kadınının, mal varlığı içindekiziynet eşyası tespite çalışılmıştır.

It is seen thatwomen in the Ottoman society have private ownership of movable property or realestate. In court registers, it is possible to find records of women's privateproperty such as registration, estate, pledge, testament. As the result ofthese cases the assets of women are determined. Regarding this issue, more thanhundred court registration have been examined. The obtained data are presentedin table form.It is seen thatthe woman who lives in Istanbul in the XVI.th and XVII.th century used muchjewelry such as bracelet, earring, crest, ring, belt, belt, halal which aredecorated with precious stones such as gold, silver and diamond, rubies,emeralds and similar precious stones.The mentioned jewelry or some of the precious stonesthat came out of women's heritage had been given weight and value but many ofthem hadn’t been recorded. In this study, the percentage of value recordedjewels had been done by regarding the total amount of inherited jewelry. Inthis study, the free Ottoman women's jewelry in their own property was tried tobe identified.
Türk Dili ve Edebiyatı Öğretiminde Çoklu Ortam Uygulamalarının Etkileri:  Millî Edebiyat Dönemi Örneği
Effects of Multimedia Applicatıons in Turkısh Language and Literature Teaching:  Example of The National Literature Period
Yazar: Veyis, Fatih
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Teaching Turkish Language and Literature,Interactive Multimedia,Material Development ; Türk dili ve edebiyatı öğretimi,etkileşimli çoklu ortam,materyal geliştirme

Bu çalışmada, Millî Edebiyat Dönemi Türk Edebiyatı’nınöğretimi amacıyla geliştirilen etkileşimli çoklu ortam uygulamalarının derseyönelik tutum ve başarı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Millî EdebiyatDönemi Türk Edebiyatı’nın öğretimine yönelik hazırlanan çoklu ortam materyaliakıllı tahta, bilgisayar ve tabletlerde kullanılabilecek şekildetasarlanmıştır. Deney grubundaki dersler, hazırlanan öğretim yazılımının akıllıtahtada kullanımı ile gerçekleştirilirken kontrol grubundaki dersler mevcutöğretim programına göre gerçekleştirilmiştir. Araştırma süreci ön testson test kontrol gruplu yarı deneysel desen ile başarı bakımındangruplandırılmış üst seviye, orta seviye ve alt seviye olmak üzere üç okuldayürütülmüştür. Araştırmada, çoklu ortam uygulamaları ile yürütülen Türk dili veedebiyatı dersinin, öğrencilerin Türk edebiyatı dersine yönelik tutumlarını vebu dersteki başarılarını üç okul seviyesinde de anlamlı düzeyde artırdığısonucuna ulaşılmıştır.

In this study,the effects of interactive multimedia applications developed for the purpose ofteaching Turkish Literature in the National Literature Period on the attitudeand success of the course were examined. The National Literature Period Turkishliterature is designed to be used for the teaching of Turkish literature onsmart boards, computers and tablets. The courses in the experimental group wereconducted with the use of the prepared instructional software on the smartboard, while the courses in the control group were conducted according to thecurrent curriculum.The research process was carried out in three schoolsas high-level, middle-level and lower-level pre-test semi-experimental designwith pre-test control group. In the research, it was concluded that Turkishlanguage and literature course carried out with multimedia applicationssignificantly increased the attitudes of students towards Turkish literatureand their success in this course at three school levels.
Erzurum Kütüphanelerinin Tarihi ve Bugünü
The History and Today of Erzurum Libraries
Yazar: Alikılıç, Dündar; Yılmaz, Malik
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Erzurum,library,book,Erzurum libraries ; Erzurum,kütüphane,kitap,Erzurum kütüphaneleri

Kütüphane, basılı ve elektronik bilgi kaynaklarının toplandığı, bu kaynakların belli bir sisteme göre tasnif edildiği, korunduğu ve çeşitli hizmetlerle kullanıcıya sunulduğu toplumsal kurumlardır. Bu açıdan kütüphane, toplum ile bireyin eğitiminde ve gelişmesinde en önemli unsurların başında gelmektedir. Yapılan kazılardan ve araştırmalardan elde edilen bilgi ve belgelere göre, kütüphanelerin geçmişi M.Ö. 4000’lere kadar uzanmaktadır. Geçmişi eskiye dayanan bu kurumların Anadolu’da da var olduğu arkeolojik kazılarla ispatlandığı gibi tarihi kayıtlarda da yer almaktadır. Anadolu’nun en eski yerleşim merkezlerinden biri olan Erzurum’un Türkler tarafından fethiyle birlikte başlayan imar faaliyetlerinde kütüphaneler de payını almıştır. Osmanlı Devleti’nde kütüphane hizmetleri vakıflar aracılığıyla yürütülmekteydi. Bu kütüphaneler ilkin cami, türbe, medrese ve tekke gibi kurumlarda ortaya çıkmış, sonrasında ise müstakil kütüphane binaları yapılarak vakıf bünyesinde kütüphane hizmeti verilmeye başlanmıştır. Cumhuriyetin ilanına kadar kütüphane hizmetleri bu şekilde devam etmiştir. Cumhuriyet döneminde farklı bir boyut kazanarak bu hizmetler devam etmiştir. Osmanlı döneminden günümüz Türkiye’sine kadar uzanan Erzurum kütüphanelerinin tarihi, çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Belgesel tarama yönteminin kullanıldığı çalışmada ulaşılan kaynaklar doğrultusunda değerlendirmeler yapılmıştır.

The library is a social institution in which information resources are gathered, these resources are classified and protected according to a certain system and presented to the user with various services. In this regard, the library is one of the most important elements in the education and development of the society and the individual. According to the information and documents obtained from the excavations and researches, the history of libraries dates back to 4000 BC. Archaeological excavations and records prove that these institutions, dating back to the past, are also found in Anatolia. Erzurum, one of the oldest settlements in Anatolia, has also included libraries in the reconstruction activities that began with the conquest of the Turks. In the Ottoman Empire, library services were carried out through foundations. These libraries first appeared in institutions such as mosques, tombs, madrasa and Islamic monastery and then, independent library buildings were built and library services were started to be provided in the foundations. Library services continued until the declaration of the Republic in this way.  These services continued by gaining a different dimension in the Republic period. The subject of this study is the history of Erzurum libraries extending from the Ottomans and finally to the present day Turkey. In this study, the documentary screening method was used, and assessments were made in accordance with the sources reached.
Klâsik Türk Şairlerinin Kaleminden Mağrib, Habeş ve Sudan
Magrib, Abyssinia and Sudan from the Point of Classical Turkish Poets
Yazar: Çetin, Kamile
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Ottoman Poetry,Magrib,Algeria,Morocco,Abyssinia,Sudan,Tunisia ; Osmanlı Şiiri,Mağrib,Cezayir,Fas,Habeş,Sudan,Tunus

Klâsik Türk Şiiri, oldukça geniş bir coğrafyaya hâkim olan Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkmış olan edebî geleneğin bir ürünüdür. Söz konusu şiirde, dinî, tarihî, mitolojik vb. birçok alanın yanında reel hayata dair malzemelerden de geniş şekilde istifade edilmiştir. Bu bağlamda, Osmanlı Devleti’nin hâkim olduğu veya siyasî, sosyal ve kültürel bakımlardan irtibatta bulunduğu coğrafî mekânlardan birçoğu Klâsik Türk Şiir’inde yer bulmuştur. Şairler, edebî eserin bir gereği olarak, birtakım edebî sanatların ifade imkânlarından yararlanarak, çoğu kere coğrafî mekânları bir kurgu çerçevesinde söz konusu etmiştir. Osmanlı şairlerinin eserlerinde yer verdikleri mekânlar arasında Mağrib de yer almaktadır.Çalışmada, hemen her yüzyıldan seçilen ve taranılan divanlar ekseninde, Klâsik Türk şairlerinin kaleminde Mağrib ifadesinin ve Mağrib (Kuzey Afrika) ülkeleri Cezayir, Fas ve Tunus’un bulduğu yansımalar dikkatlere sunulacaktır. Diğer taraftan, şairlerin yine birer Afrika ülkesi olan Habeş ve Sudan’ı hangi özellikleriyle söz konusu edip ne şekilde kurguladıkları üzerinde de durulacaktır.

Classical Turkish Poetry is the product of the literary tradition in Ottoman Empire which dominated a wide geography. In fact, Ottoman poetry is a traditional literature/poetry. The poetry in question widely benefits from real life materials besides religious, historical, mythological etc. areas. Within this context, Ottoman poetry widely consists of most of the geographical places which Ottoman State dominated and had political, social and cultural connection. Poets, as a necessity of literature, benefited from the opportunities of expression of some literary arts, geographical places and generally reflected to poems within a frame of fiction. Magrib is among the places that is included in the works of Ottoman poets. In this paper, on the axis of selected and scanned divans from almost every century, we will emphasize the expression of Magrib (North Africa) and the countries that are located in here Algeria, Morocco and Tunisia’s reflections will be presented to the attention. On the other hand, will be emphasized by poets subjected  to and fictionalized which features of one of the African countries Abyssinia and Sudan, too.
Klâsik Türk Edebiyatında Bilinmeyen Bahr-ı Tavîller-1: Kadrî ve Zuhûrî’nin Bahr-ı Tavîlleri
Unknown Bahr-ı Tavîls in Classıcal Turkish Lıterature-1: Kadrî and Zuhûrî’s Bahr-ı Tavîls
Yazar: Kaplan, Yunus
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi No. 63, 2018
Anahtar kelimeler: Classical Turkish Literature,Bahr-ı Tavîl,16. Century,Kadrî,Zuhûrî. ; Klâsik Türk edebiyatı,Bahr-ı Tavîl,16. Yüzyıl,Kadrî,Zuhûrî.

Bahr-ı tavîl, klâsik Türk edebiyatında örneklerine az rastlanan şiir türlerinden biridir. Genellikle âşık-maşuk arasındaki ilişkinin anlatıldığı bahr-ı tavîllerin en önemli özelliği nazım-nesir karışık yazılması ve secili anlatımın ağır basmasıdır. Diğer nazım şekillerine göre daha sade bir dille yazılan bu şiirler, genellikle aruz veznindeki fe’ilâtün tefilesinin art arda tekrarıyla yazılmıştır.Divan şairlerinin farklılık arayışlarının bir neticesi olarak tercih ettikleri bu nazım şeklinin bilinen ilk örneğini 15. yüzyılda Ahmet Paşa kaleme almıştır. Zamanla Gelibolulu Âlî, Birrî, Fehîm-i Kadîm ve Şeyh Gâlib gibi önemli şairler başta olmak üzere birçok şair bahr-ı tavîl yazmıştır. 16. yüzyıl şairlerinden Kadrî ve Zuhûrî de bu nazım şeklini tercih eden şairlerdendir. Yaşadıkları yüzyıl dışında hayatları hakkında kesin bir hükme varmanın mümkün olmadığı her iki şair de bahr-ı tavîlini gazel formunda ve âşıkane tarzda kaleme almıştır. Bu çalışmada klâsik Türk edebiyatındaki bahr-ı tavîller üzerinde genel bir değerlendirme yapılmış, Kadrî ve Zuhûrî’nin bahr-ı tavîllerinin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde durularak bu şiirlerin şimdilik bir şiir mecmuasındaki tek nüshasından hareketle çeviri yazılı metinlere yer verilmiştir.

Bahr-ı tavil is one of the poetry forms that its samples are occasionally seen in classical Turkish literature. Generally, the most important feature of bahr-ı tavils that the relationship between the lover and sweet is told is that the poetry and prose are written intricately and the selected expression is dominant. These poems which are written in the simpler language than the other poetry types and they are generally written in the sequential form of fe’ilatün tefile in the aruz prosody. Ahmet Pasha wrote the first known sample of this poetry type in 15. century that the Ottoman poets preferred as a result of dissimilarity search. Many poets among the important poets especially such as Gelibolulu Ali, Birri, Fehim-i Kadim and Şeyh Galib wrote bahr-ı tavil in time. Kadri and Zuhuri who were the poets of 16. century are one of the poets who prefer this poetry type. Both of them that it is not possible to conclude from the certain predication about their life except from their century wrote bahr-ı tavil in the gazelle form and in the amorous style. In this study a general evaluation was made on the bahr-ı tavils in classical Turkish literature, the translated texts were included with reference at the collection of poem to these poetries’ available single copy for the present as the form and content properties of Kadri and Zuhuri’s bahr-ı tavils were emphasized.