MAKÂSIDÜ’Ş-ŞERİ‘Â’NIN TEORİK BOYUTU VE MÜSTAKİL DELİL OLMA PROBLEMİ
THE THEORETICAL ASPECT OF MAKÂSIDU’Ş-ŞER‘Â AND THE PROBLEM RELATED TO BE A SINGLE EVIDENCE
Yazar: Yaşar, Mehmet Aziz
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 2, 2019
Anahtar kelimeler: Şer‘î Makâsıd,Maslahat,Delil,Hüküm ; Shariy Maqâsid,Maslaha,Evidence,Provision

Şer‘î makâsıd düşüncesinin literatürde yeralmasının hicri V/XI. asırdan itibaren Cüveynî ile başladığı genel kabul görenbir husustur. Sonraki dönemlerde onun tesis ettiği bu düşünce ekseninde makâsıdailişkin değerli bazı malumatlar verilmiş olsa da bu, diğer usûl konularına göredaha cüzî kalmış ve VIII/XIV. asra kadar bu alanda kayda değer bir birikimortaya konulmuş değildir. Makâsıdın müstakil olarak ele alınması Şâtıbî ilebaşlamıştır. Şâtıbî’yi bu konuda diğer usûlcülerden ayıran temel özellik ise onun makâsıdı usulün bir konusuolarak değil müstakil bir disiplin olarak görmesi ve buna göresistemleşmesidir. Ancak onun halefleri bu hususta aynı hassasiyetigöstermemişlerdir. Bu durum XIV/XX. asra kadar devam etmiştir. Bu asırdanitibaren âlimler makâsıda gereken önemi vermiş ve bu alanda değerli pek çokçalışma yapmışlardır. Bu çalışmalar içinde tartışılan konulardan biri de makâsıdınmüstakil bir delil sayılıp sayılmadığıdır. Ancak bu tartışma, konunun müstakilbir şekilde ele alınmasından ziyade makâsıdla ilgili konular ele alınırken yüzeyselbir temas şeklindedir.Bu noktada ise üç görüş tespitedilmiştir. Birinci görüşe göre şer‘î makâsıdın mutlak olarak müstakil delilsayılmaktadır. Bu görüşü savunanlar, nas ile çatışması durumunda makâsıdı takdimetmektedirler. İkinci görüş, bunun aksini savunmaktadır. Bu görüşü benimseyenaraştırmacılar, makâsıdın içtihadın sağlıklı bir şekilde yapılmasının temel birunsuru olduğunu kabul etmekle beraber onu, bağımsız şer‘î bir delil olarakgörmemektedirler. Zikredilen görüşlere göre daha mutedil üçüncü bir görüşe göreise makâsıdın sadece hükmü naslarda bulunmayan olaylar için şer‘î kaynak olabilmektedir.Bu görüşe göre kesin veya buna yakın bir delil ile sabit olan makâsıdın,hakkında nas bulunmayan yeni ortaya çıkan olaylar için delil olmasında birsakınca bulunmamaktadır. Çalışmamızda önce şer‘î makâsıdın teorik boyutu elealınmıştır. Bu doğrultuda da makâsıdın mahiyeti ortaya konulmuş, onun önem,sübut ve şümul açılardan çeşitleri incelenmiştir. Ardından makâsıdın müstakildelil sayılması problemi üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede de makâsıdımüstakil delil olarak kabul edenler ile aksini savunanların yaklaşımlarıirdelenerek daha isabetli görüş tespit edilmeye çalışılmıştır. İsabetli görüşüntespitinde konuya ilişkin muasır araştırmacıların verdikleri malumatların yanısıra önceki usûlcülerin konuyla ilişkilendirilebilecek ifadelerinden de istifadeedilmiştir. Ayrıca çalışmada makâsıdın şer‘î nasların sağlıklı yorumlanmasındaönemli rol oynadığı, teâruz olduğu düşünülen delillerin uzlaştırılmasında veyabirinin diğerine tercih edilmesinde müçtehide yol gösterdiği gibi önemlihususlara da değinilmiştir.

AbstractIt is generally accepted that the view of Şer‘î makâsıd took place in the literature as it started with Cüveyni since the century V/XI of the heijra. Even if some valuable acquaintance was given in the center of this view that it founded in the further periods, this remained more insignificant than the other method subjects and any significant accumulations were not revealed in this field up to the century VIII/XIV. The single consideration of Makâsıd started with Şâtıbî. The main feature which takes Şâtıbî away from the other methodologists is that he accepted the makâsıd as a distinct discipline but not a subject of method and became systematized by it. However, his successors were not as sensitive as him about this issue. This situation went on to the century XIV/XX. The scholars gave the necessary importance on the makâsıd since this century and made many valuable studies on this field. One of the issues discussed in these studies is whether the aims are counted as independent evidence. However, this discussion is in the form of a superficial contact when dealing with matters of purpose rather than an independent consideration of the issue. Three views were determined about this point. According to the first view, şer‘î makâsıd is definitely accepted as a single evidence. Advocates of this view present their aims in case of conflict with textual evidence. The second view defends the opposite one. The researchers who adopt this view accept the makâsıd as a main factor to make the opinion sturdily and they don’t accept it as a distinct şer’i evidence. According to the third view which is more moderate than the aforementioned views, makâsıd can be the şer’i sources in the events which are not available in the provisional nas. Accordingly, there is not any objection about that makâsıd which is definite or stable with the evidences thereabouts is an evidence for the events that there is not nas about it and occurs newly. In our study the theoretical aspect of şer’i makâsıd was considered firstly. So the nature of makâsıd was revealed, its importance and varieties were reviewed in terms of the certainty and scope. Subsequently, the problem that the makâsıd is accepted as a single evidence was focused. In this context, the more accurate view was tried to be determined as the approaches of those who accept the makâsıd as a single evidence and those who defend the opposite one were reviewed. The statements of previous methodologists which can be associated with the subject were used with the acquaintances that the coeval researchers provided about the subject for the determination of accurate view. Moreover, the important issues about that the makâsıd has an important role in the interpretation of şer’i nas sturdily, the evidences which are seen as disagreement are removed or it guided the interpreter of islamic law for the manner that one of them is preferred to the other one.