Psikoterapi Araştırmalarında Konuşma Çözümlemesi: Yöntemsel Bir Gözden Geçirme
Conversation Analysis in Psychotherapy Research:A Methodological Review
Yazar: Dilekler, İlknur
Dergi: Psikoloji Çalışmaları, Vol. 41 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Konuşma çözümlemesi,psikoterapi,psikoterapi araştırması,araştırma metodu,nitel araştırma,sosyal etkileşim ; Conversation analysis,psychotherapy,psychotherapy research,research methodology,qualitative research,social interaction

Konuşma çözümlemesi sosyal bilimler içinde gelişme göstermiş, temel olarak doğal  konuşmaları  inceleyen  ve  konuşmacıların  etkileşimlerine  dair  belirli özellikleri açığa çıkaran bir nitel araştırma yöntemidir. Psikoterapi araştırmaları nicel ve nitel pek çok farklı araştırma yöntemini kullanarak psikoterapi süreci ve etkililiğini belirleyen özellikleri anlamayı hedeflemiştir. Psikoterapide uzmanlar ve  danışanlar  arasındaki  etkileşime  dair  öğeler  bu  özelliklerden  biri  olarak görülmüş ve konuşma çözümlemesi de psikoterapi araştırmalarında kullanılan yöntemlerden biri haline gelmiştir. Ülkemizde konuşma çözümlemesi sosyoloji, eğitim  bilimleri  ve  psikolojinin  çeşitli  alt  alanlarında  bir  araştırma  yöntemi olarak daha bilinir olmakla birlikte psikoterapi araştırmaları özelinde konuşma çözümlemesinin  ne  tür  sorulara  cevap  verebileceği  ile  ilgili  Türkçe  kaynak eksikliği bulunmaktadır. Bu nedenle bu yazı konuşma çözümlemesinin psikoterapi araştırmalarında nasıl kullanıldığı ile ilgili temel kuramsal ve yöntemsel konuları ve  alan  yazındaki  çalışmaları  gözden  geçirmeyi  amaçlamaktadır.  Konuşma çözümlemesini  kullanarak  psikoterapi  etkileşimlerini  inceleyen  çalışmalar yorumsamacı  psikoterapi  araştırmaları  geleneği  içinde  değerlendirilmektedir.  Konuşma çözümlemesi temel varsayımları ve kendine özgü analiz yöntemleri ile terapist ve danışanların psikoterapi sürecini ortak bir şekilde nasıl inşa ettikleri ve süreçteki değişimlerin hangi konuşma araçları yoluyla hayata geçirildiğine dair çıkarımlar yapmaya imkan vermektedir. Psikoterapi araştırmaları alan yazınında konuşma çözümlemesi kullanılarak yapılan çalışmalar pek çok sorunun cevabını aramaktadır.  Şimdiye  kadar  yapılan  araştırmaların  terapötik  müdahaleler, terapi ilişkisine dair öğeler ve psikoterapinin etkilerini anlamak gibi üç temel çalışma alanı etrafında şekillendiği söylenebilir. Bu yazıda da alan yazındaki bulguların özetlenmesiyle çalışmaların psikoterapi pratiğine dair çıkarımlarına yer verilmekte ve son dönemde ön plana çıkan araştırma eğilimlerinden söz edilmektedir. Aynı  zamanda Türkçe  bir  psikoterapi  kesitinin  örnek  analizine de yer verilmektedir. Son olarak, psikoterapide konuşma analizinin, bireysel ve kültürel olarak uyarlanmış psikoterapi uygulamalarına kayda değer katkıları olduğu  sonucuna  varılmıştır.  Psikoterapide  sonuç  araştırmaları  ve  karma yöntemli araştırma tasarımlarının da gelecekte öne çıkacağı düşünülmektedir.

Conversation analysis is a qualitative research method developed in social sciences that inspects naturally occurring conversations  and  reveals  the  particular  characteristics  of  conversationalists’  interactions.  Psychotherapy  research aims to understand the features that determine the psychotherapy process and its effectiveness by using many different qualitative and quantitative research methods. The characteristics of interactions between psychotherapists and clients in psychotherapy are one of these features, and conversation analysis has become one of the methods used in psychotherapy research. Although conversation analysis in Turkey is better known as a research method in sociology, educational sciences, and various subfields of psychology, there is a lack of Turkish resources on the kind of questions conversation analysis can answer in psychotherapy research. Hence, the current article provides theoretical and methodological information about how conversation analysis is utilized in psychotherapy research and reviews the literature. Studies examining psychotherapy interactions using this method belong to the psychotherapy research tradition based on hermeneutics. Conversation analysis makes inferences about how therapists and clients jointly construct the psychotherapy process and how changes take place using its unique assumptions and analysis methods. In the psychotherapy research literature, conversation analysis studies have sought answers to many questions. The research hitherto has evolved around three main areas of study: therapeutic interventions, elements of the therapeutic relationship, and the effects of psychotherapy. In this paper, the literature findings are summarized and the implications of these studies for the practice of psychotherapy and recent research trends are touched upon. Furthermore, the analysis of a Turkish psychotherapy extract is illustrated. Finally, the article concludes that conversation analysis in psychotherapy makes noteworthy contributions to individually and culturally tailored psychotherapy practice. Research on psychotherapy outcomes and mixed-method designs are expected to become prominent in the future.