Türkçede “Zamanüstülük”
Türkçede “Zamanüstülük”
Yazar: Hirik, Seçil
Dergi: Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Vol. 17 No. 27, 2019
Anahtar kelimeler: zaman,görünüş,zamanüstülük,Türkçe

Mantık, matematik, felsefe ve dilbilim gibi pek çok disiplin içinde ele alınan ve sınırları sorgulanan zaman kavramı, varlıktan bağımsız akan bir süremdir. Somutveriler üzerine temellenen dilbilim, zamanı hesaplanabilir olarak ele alma ihtiyacı hissetmektedir. Varlıktan bağımsız olan olgu, gerçek zaman kabul edilirken gerçekzamanın dilsel formlarla sınırlanmış biçimi eylem zamanı ya da dil bilgisel zaman olarak incelenmiştir. Böylece konuşurun sözceleme anı yani konuşma anı, odaknoktası kabul edilerek eylem zamanı konuşma anına göre oranlanmış ve zamansal bölümlemelere gidilmiştir. Geleneksel dil bilgisinde yapılan geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman ayrımının yanı sıra konuşma anına göre konumlandırıldığında eylem zamanı, konuşma anının öncesinde başlamış ve bitmiş, konuşma anının öncesinde başlamış ve konuşma anında devam eden, konuşma anında başlamış ve konuşma anı içinde bitmiş, konuşma anında başlamış ve sonrasında devam eden, konuşma anından sonra başlayacak olma durumuna göre beş dilime ayrılabilir. Bahsi geçen zamansal ulamlar, bir eylemin başlangıç ve bitişini dikkate alarak oluşturulmuştur. Ancak bunlarla beraber zaman çizgisinde gösterilemeyen, süreçle ilgili belirli bir konumu olmayan veya derin yapıda tüm zamanları kapsayan olay ve durumlar da konuşur tarafından dile yansıtılmaktadır. Bu çalışmada literatürde timeless olarak kullanılan ve Türkçede zamanüstü olarak ele alınacak kavram alanı üzerinden kuramsal alt yapı kurulmaya çalışılmıştır. Böylece Türkçede zamanüstülük belirten morfolojik ve leksik yapılar ortaya konulmuştur.

Mantık, matematik, felsefe ve dilbilim gibi pek çok disiplin içinde ele alınan ve sınırları sorgulanan zaman kavramı, varlıktan bağımsız akan bir süremdir. Somutveriler üzerine temellenen dilbilim, zamanı hesaplanabilir olarak ele alma ihtiyacı hissetmektedir. Varlıktan bağımsız olan olgu, gerçek zaman kabul edilirken gerçekzamanın dilsel formlarla sınırlanmış biçimi eylem zamanı ya da dil bilgisel zaman olarak incelenmiştir. Böylece konuşurun sözceleme anı yani konuşma anı, odaknoktası kabul edilerek eylem zamanı konuşma anına göre oranlanmış ve zamansal bölümlemelere gidilmiştir. Geleneksel dil bilgisinde yapılan geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman ayrımının yanı sıra konuşma anına göre konumlandırıldığında eylem zamanı, konuşma anının öncesinde başlamış ve bitmiş, konuşma anının öncesinde başlamış ve konuşma anında devam eden, konuşma anında başlamış ve konuşma anı içinde bitmiş, konuşma anında başlamış ve sonrasında devam eden, konuşma anından sonra başlayacak olma durumuna göre beş dilime ayrılabilir. Bahsi geçen zamansal ulamlar, bir eylemin başlangıç ve bitişini dikkate alarak oluşturulmuştur. Ancak bunlarla beraber zaman çizgisinde gösterilemeyen, süreçle ilgili belirli bir konumu olmayan veya derin yapıda tüm zamanları kapsayan olay ve durumlar da konuşur tarafından dile yansıtılmaktadır. Bu çalışmada literatürde timeless olarak kullanılan ve Türkçede zamanüstü olarak ele alınacak kavram alanı üzerinden kuramsal alt yapı kurulmaya çalışılmıştır. Böylece Türkçede zamanüstülük belirten morfolojik ve leksik yapılar ortaya konulmuştur.