hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
“CAMİ ALTINDA KİLİSE ARAMAK”: MAKEDONYA’DAKİ BAZI OSMANLI CAMİLERİ İLE İLGİLİ TARTIŞMALAR VE NETİCELERİ
“Looking For Church Under Mosque”: Discussions and Results About Some Ottoman Mosques in Macedonia
Yazar: Kul, Eyüp
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 40 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Contemporary Balkan History ; Çağdaş Balkan Tarihi ; Mosque,Church,Macedonia,Balkans,Ottoman Empire ; Cami,Kilise,Makedonya,Balkanlar,Osmanlı Devleti

Makedonya, Balkanların etnik ve dinî çeşitliğe sahip küçük ülkelerinden biridir. Ülkedeki ağırlıklı nüfus Ortodoks Hristiyan mezhebine mensup olmakla birlikte ciddi bir Müslüman nüfus da bulunmaktadır. Bu çalışmada Üsküp Kalesi, Manastır Yeni Camii, Ohri Ali Paşa Camii, Pirlepe Çarşı Camii, Usturumca Orta Camii ve İştib Hüsameddin Paşa Camii altında yer aldığı iddia edilen kilise ve arkeolojik kalıntıların varlığı iddiası ile camilerin onarımının engellenmesi, doğal olarak camilerin tamir edilip ibadete açılmalarına mani olunması üzerinde durulacaktır. Bu durum iki farklo dini grup arasında tartışmayı da aşarak çatışmaya dönüşmüş haldedir. Bu konu izah edilirken camilerin yapıldıkları tarihten başlanılarak mevcut durumlarının verilmesi ile camilerin durumu ile ilgili siyasilerden yerel sakinlere kadar farklı cephedeki düşüncelerin aktarılmasını içermektedir. Ayrıca Osmanlı hoşgörü siyaseti temelinde günümüzdeki tartışma ve çatışmalar, geçmiş uygulama örnekleri üzerinden kıyas edilecektir. Böylece din ve çatışma ekseninde Balkanların küçük ülkesi Makedonya’da birlikte yaşama kültürü üzerindeki engellerin sağlıklı değerlendirilmesi için bir bakış açısı sunulması amaçlanmıştır.

Macedonia is one of the small countries of the Balkans with ethnic and religious diversity. Both Orthodox Christians and Muslims live in the country. This study will focus on the use of churches and archaeological remains allegedly located under Skopje Castle, Bitola Yeni Mosque, Ohrid Ali Pasha Mosque, Prilep Charshi Mosque, Strumica Orta Mosque and Ishtib Hüsameddin Pasha Mosque and the alleged existence of churches and archaeological remains under them, as well as the obstruction of the restoration of mosques, which naturally prevents them from being repaired and opened for worship. While explaining this issue, the current situation of the mosques will be presented starting from the date they were built, and the views of different parties, from politicians to local residents, regarding the situation of the mosques will be conveyed. Additionally, the current debates and conflicts will be compared to past examples of Ottoman tolerance policies.
ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRKİYE’DE MUHAFAZAKÂRLIK: PEYAMİ SAFA ÖRNEĞİ
ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRKİYE’DE MUHAFAZAKÂRLIK: PEYAMİ SAFA ÖRNEĞİ
Yazar: Burgaç, Murat
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 40 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Political Movement ; Siyasal Akımlar ; Peyami Safa,Muhafazakârlık,Kemalist Devrim,Doğu–Batı Sentezi,Türk Modernleşmesi

Bu makale, erken Cumhuriyet döneminde Türk muhafazakâr düşüncesinin entelektüel temellerini Peyami Safa örneği üzerinden incelemektedir. Safa’nın 1930’lardan 1950’lere uzanan düşünsel dönüşümü, kendi fikrî eserleri üzerinden ve onun bilim, din, milliyetçilik, modernleşme, Doğu–Batı ilişkisi, Kemalist devrim değerlendirmeleri ve toplum tasavvuru çerçevesinde ele alınmıştır. Bu dönüşümün nasıl ve niçin gerçekleştiği; Safa’nın düşünsel değişimini hangi gerekçelere dayandırdığı ve bu yönelişin hangi tarihsel bağlam içinde şekillendiği dikkate alınarak çözümlenmiştir. Makalenin amacı, II. Dünya Savaşı sonrasında keskin pozitivist kimliğinden radikal biçimde koparak mistik ve maneviyat merkezli bir yoruma yönelen Safa’nın bu eksende yeniden kurduğu düşünce dünyasını; Doğu–Batı sentezi, Kemalist modernleşmeye karşı yeni tutumu, demokratik düzen, korporatizm ve kadın konusundaki görüşleri üzerinden aydınlatmak ve böylece Türkiye’de muhafazakâr zihniyetin seçicilik, yöntemsel belirsizlikler, konjonktürel uyum ve ölçü koyma güçlüğü gibi yapısal özelliklerinin erken Cumhuriyet’ten günümüze uzanan sürekliliğini ortaya koymaktır.

Bu makale, erken Cumhuriyet döneminde Türk muhafazakâr düşüncesinin entelektüel temellerini Peyami Safa örneği üzerinden incelemektedir. Safa’nın 1930’lardan 1950’lere uzanan düşünsel dönüşümü, kendi fikrî eserleri üzerinden ve onun bilim, din, milliyetçilik, modernleşme, Doğu–Batı ilişkisi, Kemalist devrim değerlendirmeleri ve toplum tasavvuru çerçevesinde ele alınmıştır. Bu dönüşümün nasıl ve niçin gerçekleştiği; Safa’nın düşünsel değişimini hangi gerekçelere dayandırdığı ve bu yönelişin hangi tarihsel bağlam içinde şekillendiği dikkate alınarak çözümlenmiştir. Makalenin amacı, II. Dünya Savaşı sonrasında keskin pozitivist kimliğinden radikal biçimde koparak mistik ve maneviyat merkezli bir yoruma yönelen Safa’nın bu eksende yeniden kurduğu düşünce dünyasını; Doğu–Batı sentezi, Kemalist modernleşmeye karşı yeni tutumu, demokratik düzen, korporatizm ve kadın konusundaki görüşleri üzerinden aydınlatmak ve böylece Türkiye’de muhafazakâr zihniyetin seçicilik, yöntemsel belirsizlikler, konjonktürel uyum ve ölçü koyma güçlüğü gibi yapısal özelliklerinin erken Cumhuriyet’ten günümüze uzanan sürekliliğini ortaya koymaktır.
Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)
Yemen’de Şeyh Said Adlı Arazi Çevresinde Osmanlı-Fransız Rekabeti (1868-1912)
Yazar: Akalın, Durmuş
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Şeyh Said, Yemen, Kızıldeniz, Babü’l Mendeb, Fransa

Osmanlı Devleti’nin gerilemesi ile birlikte Kızıldeniz’deki Osmanlı üstünlüğü de bundan etkilendi. Yemen’in en stratejik noktalarından olan Aden’e yerleşen İngilizler, Osmanlı Devleti için güney topraklarında dikkat edilmesi gereken bir aktör haline geldi. Önceleri son derece kıymetsiz olan Kızıldeniz sahilleri ve bu denizde yer alan adalar ile limanlar, Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla birlikte birer cazibe merkezi oldu. Bu durumdan en fazla etkilenen yerlerden biri de Arap Yarımadası’nda yer alan Yemen’di. Aden ve Hadramutlar bölgesi İngilizlerin elindeydi. Buna karşılık bir ara gevşek bir idareye sahip olan Kuzey Yemen bir süre Mısır idaresinde kalsa da XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren doğrudan Osmanlı yönetimi altına alınmak üzereydi. Bu gelişmeler yaşanırken Fransızlar da bölgede kendilerine üs vazifesi görebilecek bir yere sahip olma teşebbüsünde bulundular. Fransızların Yemen üzerinde ilgilendikleri nokta ise Şeyh Said oldu. Burası Kızıldeniz sahilinde İngilizlerin bölgedeki askeri varlığına karşı denge oluşturabilecek bir liman olarak düşünüldü. Bu makale ile Fransızların Yemen üzerindeki girişimi ve Osmanlı Devleti’nin bu girişime karşı aldığı tedbirler ele alınacaktır. Olayların seyri üzerinden Osmanlı Devleti’nin meseleyi ele alışı izah edilecektir.

Osmanlı Devleti’nin gerilemesi ile birlikte Kızıldeniz’deki Osmanlı üstünlüğü de bundan etkilendi. Yemen’in en stratejik noktalarından olan Aden’e yerleşen İngilizler, Osmanlı Devleti için güney topraklarında dikkat edilmesi gereken bir aktör haline geldi. Önceleri son derece kıymetsiz olan Kızıldeniz sahilleri ve bu denizde yer alan adalar ile limanlar, Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla birlikte birer cazibe merkezi oldu. Bu durumdan en fazla etkilenen yerlerden biri de Arap Yarımadası’nda yer alan Yemen’di. Aden ve Hadramutlar bölgesi İngilizlerin elindeydi. Buna karşılık bir ara gevşek bir idareye sahip olan Kuzey Yemen bir süre Mısır idaresinde kalsa da XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren doğrudan Osmanlı yönetimi altına alınmak üzereydi. Bu gelişmeler yaşanırken Fransızlar da bölgede kendilerine üs vazifesi görebilecek bir yere sahip olma teşebbüsünde bulundular. Fransızların Yemen üzerinde ilgilendikleri nokta ise Şeyh Said oldu. Burası Kızıldeniz sahilinde İngilizlerin bölgedeki askeri varlığına karşı denge oluşturabilecek bir liman olarak düşünüldü. Bu makale ile Fransızların Yemen üzerindeki girişimi ve Osmanlı Devleti’nin bu girişime karşı aldığı tedbirler ele alınacaktır. Olayların seyri üzerinden Osmanlı Devleti’nin meseleyi ele alışı izah edilecektir.
Memlûk Tarihinde Kadın Şarkıcı ve Müzisyenler
Memlûk Tarihinde Kadın Şarkıcı ve Müzisyenler
Yazar: Akkuş Yiğit, Fatma
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Memlûk Devleti, Şarkıcı, Müzisyen, Kadın, Cariye

Memlûk Devleti saray ve toplum hayatında, birçok vesileyle şarkıcılar ve müzisyenler eşliğinde eğlenceler, şenlikler ve kutlamalar düzenlenirdi. Küçük yaşta satın alınarak, üstat/reis ve reise adı verilen erkek ve kadın musikişinaslarla meşk eden cariyeler, devlet erkânının düğün ve sünnetleri ile mahallî ve dinî bayramlar gibi çeşitli eğlence ve kutlamalarda yer alırlardı. O dönemde maaş karşılığı görev yapan saray sanatçıları ve müzik gruplarının yanı sıra halk arasında mesleğini icra eden sanatçılar ve müzisyenler de bulunmaktaydı. Ud, tanbur, çenk, def, mizmar, santur ve kanun gibi dönemin yaygın müzik aletlerini çalmakta oldukça mahir olan cariyeler içinde en meşhuru İttifak’tı. Kaynaklarda çok iyi ud çaldığı ancak siyahî rengi sebebiyle güzel olmadığı ifade edilen bu cariye, üç sultan ile evlenerek filmlere konu olacak bir hayat yaşamıştı. Söz konusu dönemde yaşayan meçhul şarkıcılar dışında, büyüleyici seslerine eşlik eden güzellikleriyle dönemin en dikkat çekici simaları haline gelen Zühre ve Hûbî de Memlûk tarihinin tanınmış şarkıcılarıydı. Bu makalede, cariyelerin temini ve yetiştirilmeleri ile bilhassa yukarıda adları geçen, Memlûk Sarayı ve toplumunda şöhrete ulaşmış kadın şarkıcı ve müzisyenler hakkında bilgi verilecektir.

Memlûk Devleti saray ve toplum hayatında, birçok vesileyle şarkıcılar ve müzisyenler eşliğinde eğlenceler, şenlikler ve kutlamalar düzenlenirdi. Küçük yaşta satın alınarak, üstat/reis ve reise adı verilen erkek ve kadın musikişinaslarla meşk eden cariyeler, devlet erkânının düğün ve sünnetleri ile mahallî ve dinî bayramlar gibi çeşitli eğlence ve kutlamalarda yer alırlardı. O dönemde maaş karşılığı görev yapan saray sanatçıları ve müzik gruplarının yanı sıra halk arasında mesleğini icra eden sanatçılar ve müzisyenler de bulunmaktaydı. Ud, tanbur, çenk, def, mizmar, santur ve kanun gibi dönemin yaygın müzik aletlerini çalmakta oldukça mahir olan cariyeler içinde en meşhuru İttifak’tı. Kaynaklarda çok iyi ud çaldığı ancak siyahî rengi sebebiyle güzel olmadığı ifade edilen bu cariye, üç sultan ile evlenerek filmlere konu olacak bir hayat yaşamıştı. Söz konusu dönemde yaşayan meçhul şarkıcılar dışında, büyüleyici seslerine eşlik eden güzellikleriyle dönemin en dikkat çekici simaları haline gelen Zühre ve Hûbî de Memlûk tarihinin tanınmış şarkıcılarıydı. Bu makalede, cariyelerin temini ve yetiştirilmeleri ile bilhassa yukarıda adları geçen, Memlûk Sarayı ve toplumunda şöhrete ulaşmış kadın şarkıcı ve müzisyenler hakkında bilgi verilecektir.
Erken Ortaçağlarda Tebriz
Erken Ortaçağlarda Tebriz
Yazar: Bakır, Abdulhalik; Altungök, Ahmet
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Azerbaycan, Sâsânî, Tebriz, Ganzak, Atropaten.

Tarih boyunca çok sayıda depreme ve istilaya sahne olan Tebriz şehri bütün bu olumsuz olaylara rağmen günümüze kadar gelmeyi başarabilmiş ender Türk şehirlerindendir. Ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmese bile kurulduğu ilk zamanlardan itibaren Türklerin yaşadığı bir şehir olma vasfını sürekli olarak korumuştur. Tebriz şehri, Antik Yunanlıların Atropaten; Antik İranlıların ise Adurbadegan dedikleri Azerbaycan topraklarının merkezidir. Erken Ortaçağların küçük, fakat dini ve askeri açıdan etkin bir şehri olan Tebriz kenti; Kafkaslar, Anadolu ve İran toprakları arasında önemli bir kavşakta yer almaktadır. Bu özelliğinden dolayı Tebriz şehri; Hazar, Bizans ve Sâsânî Devletleri arasında sürekli olarak çekişme konusu olmuştur. Askeri ve dini yapısının yanında ticaret şehri olan Tebriz, aynı zamanda Sâsânî Devletinin önemli bir kültür merkezidir. Tebriz şehri, Sâsânîlerin Bizans ve Kafkas kavimlerine yönelik olarak kullanmış olduğu önemli bir askeri üs durumundaydı. Azerbaycan toprakları tarih boyunca birçok milletin egemenliği altına girmesine rağmen bu ülkenin merkezi olan Tebriz şehri çok sayıda istila girişimine rağmen bir Türk şehri olma vasfını koruyabilmiştir.

Tarih boyunca çok sayıda depreme ve istilaya sahne olan Tebriz şehri bütün bu olumsuz olaylara rağmen günümüze kadar gelmeyi başarabilmiş ender Türk şehirlerindendir. Ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmese bile kurulduğu ilk zamanlardan itibaren Türklerin yaşadığı bir şehir olma vasfını sürekli olarak korumuştur. Tebriz şehri, Antik Yunanlıların Atropaten; Antik İranlıların ise Adurbadegan dedikleri Azerbaycan topraklarının merkezidir. Erken Ortaçağların küçük, fakat dini ve askeri açıdan etkin bir şehri olan Tebriz kenti; Kafkaslar, Anadolu ve İran toprakları arasında önemli bir kavşakta yer almaktadır. Bu özelliğinden dolayı Tebriz şehri; Hazar, Bizans ve Sâsânî Devletleri arasında sürekli olarak çekişme konusu olmuştur. Askeri ve dini yapısının yanında ticaret şehri olan Tebriz, aynı zamanda Sâsânî Devletinin önemli bir kültür merkezidir. Tebriz şehri, Sâsânîlerin Bizans ve Kafkas kavimlerine yönelik olarak kullanmış olduğu önemli bir askeri üs durumundaydı. Azerbaycan toprakları tarih boyunca birçok milletin egemenliği altına girmesine rağmen bu ülkenin merkezi olan Tebriz şehri çok sayıda istila girişimine rağmen bir Türk şehri olma vasfını koruyabilmiştir.
Kumuk Türklerinin Kafkasya’dan Anadolu’ya Göçü
Kumuk Türklerinin Kafkasya’dan Anadolu’ya Göçü
Yazar: Karataş, Ömer; Arbatlı, Mehmed
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Kafkasya, Osmanlı Devleti, zorunlu göç, Kumuklar, iskân

19. yüzyılın ikinci yarısıyla 20. yüzyılın ilk çeyreği arasında Kafkasya’dan Anadolu’ya zorunlu göçler olmuştur. Zorunlu göçün baş aktörü Kafkas halklarının vatanlarını işgal eden Rus devletidir. Vatanları işgale uğrayan Çerkesler, Dağıstanlılar, Çeçenler, Karaçaylılar, Kumuklar gibi Kafkas halkları Osmanlı Devleti’ne sığınmışlardır. Bu çalışmamızda Kumukların Osmanlı Devleti’ne göçünü ve Osmanlı coğrafyasındaki yerleşimini ele alacağız.

19. yüzyılın ikinci yarısıyla 20. yüzyılın ilk çeyreği arasında Kafkasya’dan Anadolu’ya zorunlu göçler olmuştur. Zorunlu göçün baş aktörü Kafkas halklarının vatanlarını işgal eden Rus devletidir. Vatanları işgale uğrayan Çerkesler, Dağıstanlılar, Çeçenler, Karaçaylılar, Kumuklar gibi Kafkas halkları Osmanlı Devleti’ne sığınmışlardır. Bu çalışmamızda Kumukların Osmanlı Devleti’ne göçünü ve Osmanlı coğrafyasındaki yerleşimini ele alacağız.
II. Meşrutiyet Döneminde İttihat ve Terakki Muhalifi Bir Gazete: Sada-yı Millet
II. Meşrutiyet Döneminde İttihat ve Terakki Muhalifi Bir Gazete: Sada-yı Millet
Yazar: Kerimoğlu, Hasan
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Osmanlı Basını, Sada-yı Millet, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Ahmet Samim Bey, II. Meşrutiyet Dönemi.

II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı ülkesinde çok sayıda yeni gazete ve dergi yayınlanmaya başlamıştır. Ancak çok az sayıda gazete, iktidar partisi İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne muhalefet edebilmiştir. II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki’ye karşı muhalefet eden gazeteler arasında Sada-yı Millet (Milletin Sesi) de bulunuyordu. Gazete, İstanbul milletvekili P. Kozmidi Efendi tarafından çıkarılmaktaydı. Sada-yı Millet, Osmanlı ulusları arasında uzlaşmanın sağlanmasını hedefledi. Gazete özellikle Türk ve Rum cemaatleri arasındaki yanlış anlaşılmaların ortadan kalkması için makale ve haberler yayınladı. Ayrıca İttihatçıların politikalarına karşı eleştirilerde bulundu. Sada-yı Millet’in yayınlarından rahatsız olan İttihatçı gazeteler, onu “Yunan” çıkarlarına hizmet etmekle suçladılar. Daha sonra gazetenin başyazarı olan Ahmet Samim Bey 9 Haziran 1910 tarihinde öldürüldü ve gazete yayınına son verdi. Bu makale Sada-yı Millet gazetesinin nasıl bir yayın çizgisine sahip olduğunu ele almaktadır

II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı ülkesinde çok sayıda yeni gazete ve dergi yayınlanmaya başlamıştır. Ancak çok az sayıda gazete, iktidar partisi İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne muhalefet edebilmiştir. II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki’ye karşı muhalefet eden gazeteler arasında Sada-yı Millet (Milletin Sesi) de bulunuyordu. Gazete, İstanbul milletvekili P. Kozmidi Efendi tarafından çıkarılmaktaydı. Sada-yı Millet, Osmanlı ulusları arasında uzlaşmanın sağlanmasını hedefledi. Gazete özellikle Türk ve Rum cemaatleri arasındaki yanlış anlaşılmaların ortadan kalkması için makale ve haberler yayınladı. Ayrıca İttihatçıların politikalarına karşı eleştirilerde bulundu. Sada-yı Millet’in yayınlarından rahatsız olan İttihatçı gazeteler, onu “Yunan” çıkarlarına hizmet etmekle suçladılar. Daha sonra gazetenin başyazarı olan Ahmet Samim Bey 9 Haziran 1910 tarihinde öldürüldü ve gazete yayınına son verdi. Bu makale Sada-yı Millet gazetesinin nasıl bir yayın çizgisine sahip olduğunu ele almaktadır
Pers Eğitim Sistemi
Pers Eğitim Sistemi
Yazar: Özkan Kılıç, Serap
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Perslerde Eğitim, Ksenophon, Kyrou Paideia

Bu çalışmanın amacı, antik kaynaklardan edindiğimiz bilgiler doğrultusunda Pers İmparatorluğu’nun eğitim anlayışını incelemek ve imparatorluk sistemi içindeki yerini değerlendirmektir. Çalışmamızın temelini, Yunan ve Roma tarih yazımı ile nispeten daha sınırlı Pers kaynakları oluşturmaktadır. Perslerde eğitim fiziksel ve askeri becerilerin geliştirilmesine odaklanmaktadır ve her ne kadar herkese açık gibi görünse de aslında soylu sınıfa hitap etmektedir. Disiplin, itaat, fiziksel dayanıklılık ve savaş eğitimi açısından Sparta eğitim sistemiyle benzerlik gösteren Pers eğitimi, temelde imparatorluğun idari ve askeri gereksinmelerine yanıt verecek şekilde düzenlenmiştir. Sosyal açıdan ise hem sosyal statükonun korunmasına hem de kültürel ve ideolojik unsurların sonraki nesillere aktarılmasına hizmet etmektedir.

Bu çalışmanın amacı, antik kaynaklardan edindiğimiz bilgiler doğrultusunda Pers İmparatorluğu’nun eğitim anlayışını incelemek ve imparatorluk sistemi içindeki yerini değerlendirmektir. Çalışmamızın temelini, Yunan ve Roma tarih yazımı ile nispeten daha sınırlı Pers kaynakları oluşturmaktadır. Perslerde eğitim fiziksel ve askeri becerilerin geliştirilmesine odaklanmaktadır ve her ne kadar herkese açık gibi görünse de aslında soylu sınıfa hitap etmektedir. Disiplin, itaat, fiziksel dayanıklılık ve savaş eğitimi açısından Sparta eğitim sistemiyle benzerlik gösteren Pers eğitimi, temelde imparatorluğun idari ve askeri gereksinmelerine yanıt verecek şekilde düzenlenmiştir. Sosyal açıdan ise hem sosyal statükonun korunmasına hem de kültürel ve ideolojik unsurların sonraki nesillere aktarılmasına hizmet etmektedir.
1931 Matbuat Kanunu’ndaki Değişiklikler Üzerine Kronolojik Bir Değerlendirme: Basın Hürriyeti Bağlamında Meclis Tartışmaları ve Basındaki Yankılar
1931 Matbuat Kanunu’ndaki Değişiklikler Üzerine Kronolojik Bir Değerlendirme: Basın Hürriyeti Bağlamında Meclis Tartışmaları ve Basındaki Yankılar
Yazar: Şentürk, Ayşegül
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: TBMM, Çok Partili Hayat, Basın, Basın Özgürlüğü, Matbuat Kanunu

Toplumların haber alma ihtiyacını karşılayan basın, zamanla haber ve fikir iletişimi aracı haline dönüşmüş, vatandaşın sözcüsü haline gelmiştir. Denetim ve eleştiri gücüyle basın, siyasal gelişmelerin dışında kalamamıştır. Basın özgürlüğünün bir çeşit düşünce özgürlüğü, düşüncelerin yazı yoluyla kamuoyuna ifadesi olması, hürriyetleri somutlaştırmak noktasında siyasi iktidarlara sorumluluk vermiştir. Ancak basının siyasi iktidarları eleştirmesi, basın ve siyasi iktidarlar arasında bir mücadele başlatmış; bu mücadele sonucu siyasi iktidar basını kısıtlayıcı tedbirler almaya çalışırken, iktidar karşıtları da basının özgürlüğünü sağlamaya gayret etmiştir. Çalışmamızın konusunu da, basında çok partili hayata geçiş sürecinde 1946 seçimleri sonrası başlayan ve demokratik hayata uygun yasa değişiklikleri içinde TBMM gündemine gelen 1931 tarihli Matbuat Kanunu’nun bazı maddelerinin değiştirilmesi ile ilgili kanun değişikliği, bu konuda yapılan müzakereler ve bu müzakereler sonrası yasalaşan Matbuat Kanunu’ndaki değişikliklerin günün basınına nasıl yansıdığı oluşturmaktadır.

Toplumların haber alma ihtiyacını karşılayan basın, zamanla haber ve fikir iletişimi aracı haline dönüşmüş, vatandaşın sözcüsü haline gelmiştir. Denetim ve eleştiri gücüyle basın, siyasal gelişmelerin dışında kalamamıştır. Basın özgürlüğünün bir çeşit düşünce özgürlüğü, düşüncelerin yazı yoluyla kamuoyuna ifadesi olması, hürriyetleri somutlaştırmak noktasında siyasi iktidarlara sorumluluk vermiştir. Ancak basının siyasi iktidarları eleştirmesi, basın ve siyasi iktidarlar arasında bir mücadele başlatmış; bu mücadele sonucu siyasi iktidar basını kısıtlayıcı tedbirler almaya çalışırken, iktidar karşıtları da basının özgürlüğünü sağlamaya gayret etmiştir. Çalışmamızın konusunu da, basında çok partili hayata geçiş sürecinde 1946 seçimleri sonrası başlayan ve demokratik hayata uygun yasa değişiklikleri içinde TBMM gündemine gelen 1931 tarihli Matbuat Kanunu’nun bazı maddelerinin değiştirilmesi ile ilgili kanun değişikliği, bu konuda yapılan müzakereler ve bu müzakereler sonrası yasalaşan Matbuat Kanunu’ndaki değişikliklerin günün basınına nasıl yansıdığı oluşturmaktadır.
Uluslararası Kâtip Çelebi Araştırmaları Sempozyumu
Uluslararası Kâtip Çelebi Araştırmaları Sempozyumu
Yazar: Günay, Vehbi
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 30 No. 1, 2016
Anahtar kelimeler: Uluslararası,Kâtip,Çelebi

Yaşadığı devirde Kâtip Çelebi veya Hacı Halife/Kalfa olarak tanınan Mustafa bin Abdullah (1609-1657), Osmanlı dünyasında pozitif bilimin temsilcileri arasında sayılmaktadır. Osmanlı “Kalemiye/Bürokrasi” sınıfına mensup Kâtip Çelebi, kriz/buhran ya da dönüşüm çağı olarak nitelendirilen dönemde geçen yaşamında pek çok eser kaleme almıştır. XVII. yüzyılın önemli aydınlarından olan Kâtip Çelebi, çok yönlü ve renkli kişiliğiyle çağının ve sonrasının ilim ve kültür hayatına damgasını vurmuştur. Eserleri, Osmanlı tarihi, kültür ve medeniyeti için olduğu kadar İslâm bilim ve kültür araştırmaları açısından da son derece kıymetli başvuru kaynaklarındandır.

Yaşadığı devirde Kâtip Çelebi veya Hacı Halife/Kalfa olarak tanınan Mustafa bin Abdullah (1609-1657), Osmanlı dünyasında pozitif bilimin temsilcileri arasında sayılmaktadır. Osmanlı “Kalemiye/Bürokrasi” sınıfına mensup Kâtip Çelebi, kriz/buhran ya da dönüşüm çağı olarak nitelendirilen dönemde geçen yaşamında pek çok eser kaleme almıştır. XVII. yüzyılın önemli aydınlarından olan Kâtip Çelebi, çok yönlü ve renkli kişiliğiyle çağının ve sonrasının ilim ve kültür hayatına damgasını vurmuştur. Eserleri, Osmanlı tarihi, kültür ve medeniyeti için olduğu kadar İslâm bilim ve kültür araştırmaları açısından da son derece kıymetli başvuru kaynaklarındandır.