Mebâdi-i Aşera Bağlamında Nahiv İlmi
The Scıence of Nahw ın the Context of Mebadı-ı Ashara
Yazar: Kayar, Mehmet
Dergi: İslami İlimler Dergisi No. 42, 2025
Anahtar kelimeler: Arabic Language and Rhetoric ; Arap Dili ve Belagatı ; Science of Nahw,Principles,Mebadi-i Ashara,Muqaddimat-i Ashara. ; Nahiv İlmi,On İlke,Mebâdi-i Aşera,Mukaddimât-ı Aşera.

Herhangi bir ilmi öğrenmek isteyen bir talibin, mutlak anlamda meçhul olana teveccüh etmemesi, hedefinden saparak vaktini boşa harcamaması ve amaçlamadığı şeylere emek sarf etmemesi için, öğrenmek istediği ilmin esas konularına geçmeden önce o ilme dair bazı esasları bilmesi dolayısıyla ilgili ilmin konusuna ve amacına uygun bir donanımla işe başlaması gerektiği ifade edilmektedir Bir ilmi disiplini öğrenmeye talip olan kişinin, elde etmek istediği ilim dalının ona nasıl bir yarar sağlayacağı, o ilmin araştırma sahasını, çözmeye çalıştığı problemleri ve bu problemlerin hangi ilmin ilgi alanına girdiği; ayrıca o ilmi tahsil etmenin dinî boyutunun ne olduğu gibi sorulara cevap bulmadığı sürece mevzu bahis ilim kendisi için muğlak kalacak ve muhtemel zihin karışıklıklarından kurtulamayacaktır. Bu nedenle söz konusu sorunları giderme amacına matuf olarak belirli ilimlere dair yazılmış pek çok eserin mukaddimesinde ve belirli bir disipline yönelik yapılan tedrisat faaliyetinin başında o ilim dalına ilişkin olarak bazı temel ilkelerin bilinmesi gerektiğine vurgu yapılmaktadır. “Mebâdi-i aşera veya mukaddimât-ı aşera” olarak bilinen bu ilkeler; ilim talebesinin bir ilme başlamadan önce basiret üzere olmasını, o ilme ait konuları ait olmayanlardan ayırt etmesini ve o ilmi genel hatlarıyla tasavvur ve idrak edebilmesini mümkün kılmaktadır. Bu ilkeler sırasıyla şöyledir; 1. Elde edilmek istenen ilim dalının tanımı, 2. Konusu, 3. Amacı, 4. Fazileti, 5. Yararlandığı ilimler, 6. Kurucusu, 7. Adı, 8. Diğer ilimlerle ilişkisi, 9. O ilmi öğrenmenin dinî hükmü, 10. Problemleri/meseleleri. Bu unsurlar, ilim taliplerine ilimlerin mahiyetine dair genel bir çerçeve sunmaktadır. Bu çerçeveyi nahiv ilmine tatbik eden çalışmamız, alana katkı sunmak ve nahiv ilmini klasik eserlerden öğrenen talebelerin nahiv ilmine başlamadan önce icmalen de olsa o ilmi tasavvur edebilmelerini sağlayarak daha iyi kavramalarını hedeflemektedir.

It is widely held that a student who wants to learn any science should first acquaint himself with the basic principles of that discipline. Without such orientation he may venture into the subject blindly, deviate from his goal, and waste time and effort on matters outside his intention. Hence, he should begin with tools appropriate to the discipline’s subject matter and objectives. Unless he can answer questions such as how the discipline will benefit him, what its field of research is, which problems it seeks to solve and to which science those problems belong, and what the religious dimension of studying it may be, the subject will remain vague to him. As a result, he will not be able to dispel potential confusions. To overcome these problems, many classical works stress the importance of certain preliminaries. These ten principles, known as ‘mabādi-i asharā’ (or muqaddimat-i asharā), grant the learner foresight, help him distinguish the subjects of that science from those that do not belong to it, and enable him to envisage the field in detail. These principles are: 1. Definition, 2. Subject, 3. Purpose, 4. Yirtue, 5. Auxiliary sciences, 6. Founder, 7. Name, 8. Relationship with other sciences, 9.  Legal ruling on its study, and, 10. Chief problems/issues. These principles provide a general framework for the aspirants of knowledge about the nature of the sciences. Applying this ten-point framework to the science of nahw, this present study aims to contribute to the field and help students who approach nahw through classical works to better comprehend the discipline, thereby facilitating a clearer  and more effcient engagement with its content.