Ottoman Bursa in  Travel Accounts
Ottoman Bursa in  Travel Accounts
Yazar: Lowry, Heath W.
Dergi: Tarih İncelemeleri Dergisi, Vol. 20 No. 1, 2015

üzerine kısa bilgiler bulunuyor. 1326’dan 1923 yılına kadar, Bursa’yı anlatan yaklaşık yüz seksen  seyahatname taranmıştır. Bunlar içinde bilinenler olduğu gibi, bilinmeyen sewahlarm isimlerine  de rastlamak mümkündür. Şimdi belirtmek gerekir ki bu kitabın önemi Bursa üzerine verdiği  bilgilerden daha çok, yazarca kullanılan metottan kaynaklanmaktadır. Türkiye’de son yıllarda  Osmanlı resmi belgelerine göre çok sayıda şehir tarihi çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalarda arşiv  belgelerinin sağladığı belirli konular üzerine bilgiler sunulmuştur. Halbuki yabancı seyyahlar,  devletin ilgilenmediği konular üzerine de serbestçe bilgiler sunmuşlardır. Bu bakımdan bu bilgiler  Bursa’nın öteki yüzünü günyüzüne çıkarır. Prof. Lowry, dahada ileri giderek, Osmanlı resmi  bilgileriyle seyyahların verdiği bilgileri karşılaştırarak “Bursa gerçeğini’ bulmaya çalışır. Bu  yaklaşım kitabın zevkle okunmasını sağlıyor. Prof. Suraiya Faroqhi ve Haim Gerber gibi Osmanlı  şehirleri üzerine çalışmış bazı Osmanlı tarihçilerine de dolaylı bir eleştiri yapılmaktadır. Özellikle  Prof. Faroqhi’nin Osmanlı’da Kentler ve Kentliler (Türkçesi: Neyyir Kalaycıoğlu, Tarih Vakfı  Yurt Yayınları, İstanbul 1994, ikinci basım) isimli kitabında bazahane, meyhane ve kahvehane  gibi şehirlerde önemli sosyal buluşma mekanları üzerine bilgi bulunmadığı eleştirilerek,  seyahatnamelerin bu açığı kapattığı hatırlatılır. Ayrıca, yukarıda belirttiğim gibi, çok geniş bir  süreç, çeşitli aralıklarla seyyah notlarına göre irdeleniyor. Bu etkili yöntemle, sanırım, Osmanlı  arşiv belgelerine yeterince yansımayan “Bursa şehrinin diğer yüzü, yani İslami olmayan kimliği’  daha ön plana çıkıyor

üzerine kısa bilgiler bulunuyor. 1326’dan 1923 yılına kadar, Bursa’yı anlatan yaklaşık yüz seksen  seyahatname taranmıştır. Bunlar içinde bilinenler olduğu gibi, bilinmeyen sewahlarm isimlerine  de rastlamak mümkündür. Şimdi belirtmek gerekir ki bu kitabın önemi Bursa üzerine verdiği  bilgilerden daha çok, yazarca kullanılan metottan kaynaklanmaktadır. Türkiye’de son yıllarda  Osmanlı resmi belgelerine göre çok sayıda şehir tarihi çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalarda arşiv  belgelerinin sağladığı belirli konular üzerine bilgiler sunulmuştur. Halbuki yabancı seyyahlar,  devletin ilgilenmediği konular üzerine de serbestçe bilgiler sunmuşlardır. Bu bakımdan bu bilgiler  Bursa’nın öteki yüzünü günyüzüne çıkarır. Prof. Lowry, dahada ileri giderek, Osmanlı resmi  bilgileriyle seyyahların verdiği bilgileri karşılaştırarak “Bursa gerçeğini’ bulmaya çalışır. Bu  yaklaşım kitabın zevkle okunmasını sağlıyor. Prof. Suraiya Faroqhi ve Haim Gerber gibi Osmanlı  şehirleri üzerine çalışmış bazı Osmanlı tarihçilerine de dolaylı bir eleştiri yapılmaktadır. Özellikle  Prof. Faroqhi’nin Osmanlı’da Kentler ve Kentliler (Türkçesi: Neyyir Kalaycıoğlu, Tarih Vakfı  Yurt Yayınları, İstanbul 1994, ikinci basım) isimli kitabında bazahane, meyhane ve kahvehane  gibi şehirlerde önemli sosyal buluşma mekanları üzerine bilgi bulunmadığı eleştirilerek,  seyahatnamelerin bu açığı kapattığı hatırlatılır. Ayrıca, yukarıda belirttiğim gibi, çok geniş bir  süreç, çeşitli aralıklarla seyyah notlarına göre irdeleniyor. Bu etkili yöntemle, sanırım, Osmanlı  arşiv belgelerine yeterince yansımayan “Bursa şehrinin diğer yüzü, yani İslami olmayan kimliği’  daha ön plana çıkıyor