TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE ÖZBEK TARİHÎ ROMANI
TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE ÖZBEK TARİHÎ ROMANI
Yazar: Söylemez, Orhan
Dergi: Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Vol. 10 No. 21, 2010

ÖZETÖzbek edebiyatında batılı ınjnllda hikaye ve roman türUnünortaya çıkışı 20. yüzyılın başlarına rast1ar. Yazıhşları 1917İhtilali'nden öncesine rastlayan eserlerin tamamı egitici amaç.Iayazılmış ve bu eserlerde yenilikçi yazarlar tarafından halktamilliyetçilik şuuru uyandırmak hedeflenmiştir. Eserler birer aşkhiktiyesi etrafında örUlmüş, fakat "aşk teması" ile birlikte halka"cehalet ve cehalet sonucu ortaya çıkan felaket" gösterilmeyeçalışılmıştır.Türkiye Türkçesi 'ne tercüme edilen ilk Özbek romanı,Sadrettin Ayni'nin (1878-1954) Buhara Cellatları adlı eseridir.Eserde adalet sisteminin işlemediği bir toplum eleştirilmekte,okuyucuda tarihe karşı bir tiksinti oluşturulmaktadır. TürkiyeTürkçesi'nde yayınlanan diger Özbek romanları, SadreddinAyni'nin aksine okuyucuda bir tarih şuuru ve bu şuur etrafındaoluşan bir milli kimlik veya tarihi kimlik oluşturma gayreti ileyazılmış eserlerdir. Bunlardan biri Abdullah Kadiri'nin ÖtgenKünler adlı eseridir. Bir başka Özbek yazar Adil Yakuboğlu'nunikisi eski tarihten, birisi yakınçağ tarihinden bahseden üç romanıTürkiye Türkçesi'ne çevrilmiştir: Uluğhey'in Hazinesi, KöhneDünya ve Adalet Menzifi. Nur Ali Kabul'un Unutufan Sahil/er'i,Aybek'in Nevaf'si ile Pirim Kadir'in Yıldllı Geceler (Bahür) adlıeseri Türkiye Türkçesi'ndeki Özbek romanlardır.ABSTRACTThe emergence of the Uzbek novels in modem form datesback to the beginning of the 20lh Century. In those novels Jadidwriters aimed at educating people as well as to makethem awareof the pası. Subjeets in these works surrounded by love story mean to show the consequences of ilIiteracy and awak:en common people.The first Uzbek novel to be translated into the modernTurkish was Sadriddin AiriJ!s8uharan Executioners. The writercriticized the society in which the mechanism for justice fails towork. His depiction of the past makes p,:ople hate the history. On the other hand, other works translated'from Uzbek Iiterature are meant to make people conscious about the past and around which to build a national identity. The works are Abduııah Kadiri's The Days Gone By, Adil Yak:ubogıu's The Uluğbey's Treasury, The Old World, and The Square of Justice. Nur Ali Kabul's The Shores Forgotten, Aybek's Nevai, and Pirim Kadir's The Starry Nights (Babür).

ÖZETÖzbek edebiyatında batılı ınjnllda hikaye ve roman türUnünortaya çıkışı 20. yüzyılın başlarına rast1ar. Yazıhşları 1917İhtilali'nden öncesine rastlayan eserlerin tamamı egitici amaç.Iayazılmış ve bu eserlerde yenilikçi yazarlar tarafından halktamilliyetçilik şuuru uyandırmak hedeflenmiştir. Eserler birer aşkhiktiyesi etrafında örUlmüş, fakat "aşk teması" ile birlikte halka"cehalet ve cehalet sonucu ortaya çıkan felaket" gösterilmeyeçalışılmıştır.Türkiye Türkçesi 'ne tercüme edilen ilk Özbek romanı,Sadrettin Ayni'nin (1878-1954) Buhara Cellatları adlı eseridir.Eserde adalet sisteminin işlemediği bir toplum eleştirilmekte,okuyucuda tarihe karşı bir tiksinti oluşturulmaktadır. TürkiyeTürkçesi'nde yayınlanan diger Özbek romanları, SadreddinAyni'nin aksine okuyucuda bir tarih şuuru ve bu şuur etrafındaoluşan bir milli kimlik veya tarihi kimlik oluşturma gayreti ileyazılmış eserlerdir. Bunlardan biri Abdullah Kadiri'nin ÖtgenKünler adlı eseridir. Bir başka Özbek yazar Adil Yakuboğlu'nunikisi eski tarihten, birisi yakınçağ tarihinden bahseden üç romanıTürkiye Türkçesi'ne çevrilmiştir: Uluğhey'in Hazinesi, KöhneDünya ve Adalet Menzifi. Nur Ali Kabul'un Unutufan Sahil/er'i,Aybek'in Nevaf'si ile Pirim Kadir'in Yıldllı Geceler (Bahür) adlıeseri Türkiye Türkçesi'ndeki Özbek romanlardır.ABSTRACTThe emergence of the Uzbek novels in modem form datesback to the beginning of the 20lh Century. In those novels Jadidwriters aimed at educating people as well as to makethem awareof the pası. Subjeets in these works surrounded by love story mean to show the consequences of ilIiteracy and awak:en common people.The first Uzbek novel to be translated into the modernTurkish was Sadriddin AiriJ!s8uharan Executioners. The writercriticized the society in which the mechanism for justice fails towork. His depiction of the past makes p,:ople hate the history. On the other hand, other works translated'from Uzbek Iiterature are meant to make people conscious about the past and around which to build a national identity. The works are Abduııah Kadiri's The Days Gone By, Adil Yak:ubogıu's The Uluğbey's Treasury, The Old World, and The Square of Justice. Nur Ali Kabul's The Shores Forgotten, Aybek's Nevai, and Pirim Kadir's The Starry Nights (Babür).