Yalova, İlyasköy’de Bulunan Osmanlı Dönemi Mezar Taşları
Ottoman Period Tombstones in İlyasköy, Yalova
Yazar: Seçkin, Selçuk; Tanık, Saliha
Dergi: Erdem No. 84, 2023
Anahtar kelimeler: Cultural and Natural Heritage ; Kültürel ve Doğal Miras ; Osmanlı,Mezar Taşları,Yalova,İlyasköy,Formve Süsleme ; Ottoman,Tombstones,Yalova,İlyasköy,Form,andDecoration.

Çalışmamızda, Yalova ilinin yerli köylerinden olan İlyasköy bölgesinde bulunan Osmanlı Dönemi’ne ait mezar taşlarının tamamı incelenmiştir. Söz konusu taşlar için form ve süsleme açısındanöncelikle kendi içinde bir sınıflandırma yapılmış sonrasında yakın çevre ve civar illerdeki mezar taşları ile benzer özellikler yönünden karşılaştırmaya gidilmiştir. İlyasköy’de köy mezarlığından sökülerek köyün meydanında bir dizi halinde sıralanan 19 adet taş çalışmamızın temelini teşkil etmektedir. Köy mezarlığında yer alan basit işçilikli 9 adet mezar taşının ise bir tablo içine fotoğraflarının yerleştirilerek ekler bölümünde sunulması yeterli görülmüştür. Bahse konu 19 adet taş arasında 7 tanesi 18.yy.’a, 11 tanesi 19.yy.’a aittir. 1 numaralı örnekte sadece ayak taşının günümüze ulaşmasından dolayı tarih ibaresi tespit edilememiştir. Diğer 18 örnekte ise baş şahideleri varlıklarını koruyabilmiştir. Malzeme olarak genelde kaliteli taş işçiliği tercih edilmesine rağmen iki örnekte mermer malzemenin kullanıldığı gözlenmiştir. Taşa hakkedilen yazılar işçilik olarak yüzeyden oyularak kabartma tekniğinde uygulanmıştır. Taşların yerlerinden söküldükleri ve söküldükleri yerde herhangi bir mezar kalıntısı bulunmadığından mezar tipleri tespit edilememiştir. Kök bölümlerinin düzgün işlenmesi bahse konu olan taşların lahit ya da pehleli mezar tiplerinin yuvasına oturtulduklarını göstermektedir. İncelenen mezar taşlarının tamamı dikdörtgen kesit özelliği göstermektedir. Bu dikdörtgen kesitli mezar taşlarının 11 tanesinde erkek başlık, 4 tanesinde kadın başlık, 1 tanesinde üçgen tepelik, 1 tanesinde bitkisel tepelik, 1 tanesinde yarım daire kemerli tepelik ve 1 tanesinde sivri kemerli tepelik kullanılmıştır. Erkek başlık tiplerinde sadece sarık tipi kullanılmış, kadın başlık tiplerinde ise külah başlıklı ve tepesi düz başlıklı tipler tercih edilmiştir. İlyasköy’deki mezar taşlarının çoğu sadedir. Süsleme olarak baş taşının tepelik kısmında akantus yaprağı ve ayak taşının gövde kısmında kıvrımlı çiçek dallarından oluşan bitkisel bir kompozisyon tasarlanmıştır. Bahse konu olan taşların çoğunluğunda sülüs yazının tercih edildiği gözlenmektedir. İstatiksel olarak 13 tanesinde celi sülüs, 5 tanesinde celi talik yazı kullanılmıştır. Mezar taşları arasında üç mezar taşının mesleği (beşe, imam) belirtilmiştir. Diğerlerinde meslek türü ifade edilmemiştir. İlyasköy’deki mezar taşlarının 7 örneğinde aynı tarihte ölüm olayının gerçekleşmiş olması köyün söylenilen tarihte salgın bir hastalık geçirmiş olduğunu düşündürmektedir. Taşlar form, teknik ve süsleme açısından başkent üslubuna benzer özellik göstermektedir. Marmara Bölgesi’nin batısında bir manav köyünde yer alan bu taşların malzeme, form, teknik ve süsleme açısında Sanat Tarihi alanına kaynaklık edeceği gibi kitabe bilgileri yönünden Türk kimliğini de ortaya koyacağı ümidindeyiz.

In this study, we scrutinized all the tombstones Ottoman period inİlyasköy, one of the local villages in Yalova. First, tombstones wereclassified in terms of form and decoration style and then compared toother tombstones in surrounding areas and cities. This study focusedon nineteen tombstones removed from the village cemetery and linedup in a row in the village square of İlyasköy. Besides, nine plaintombstones in the village cemetery were photographed and presentedin a table in the appendix. Seven of the nineteen tombstones dateback to the 18th century, and eleven to the 19th century. Since onlythe footstone is available in the first tombstone today, it could notbe dated. The headstones of the other eighteen tombstones still exist.Although quality stone materials were prevalent then, the given tombswere made of marble. The inscriptions on the stones were engravedby relief technique. Tomb types could not be distinguished since thetombstones were removed from their places of origin, and there wereno ruins. The fine stonework at the bottom indicates that the stoneswere placed in the type of sarcophagus, burial, or framed grave. Alltombstones had rectangular cross-section characteristics. Of thoserectangular cross-section tombstones, 11 had a male headdress, 4had a female headdress, 1 had a triangular crown, 1 had a vegetalcrown, 1 had a semicircular arched top, and 1 had a pointed archedtop. It was observed that most of the tombstones in İlyasköy weresimple and plain. The top of the headstones was decorated with afloral composition of acanthus leaves, while the body of the footstonesexhibited curled flower branches. Thuluth writing was preferred inmost stones. In detail, the celi-thuluth style could be seen in thirteenand celi talik style in five tombstones. Only on three tombstones wereoccupation written, while others did not have any information aboutthe occupation of the tomb owner. Seven tombstones in İlyasköy hadthe same death date, which might suggest an epidemic disease in thevillage in those days. The stones were similar to the “capital style” interms of artistic form, technique, and decoration. We hope that thesetombstones, located in a Manav village in the west of the Marmararegion, will contribute to the Art History literature on material, form,technique, and ornament, as well as to the Turkish identity thanks tothe headstone inscriptions.