CEMAL PAŞA’NIN EMRİYLE ALİYE SIKIYÖNETİM MAHKEMESİNCE İDAM EDİLEN ARAP İLERİ GELENLERİNİN ARAP AYRILIKÇI HAREKETLERİNE ETKİSİ
The Effect of Leading Arabs, Who Wewe Executed With The Order of Cemal Pasha by The High Martial Cort, on The Arabic Seperatist Movements
Yazar: Toprak, Seydi Vakkas
Dergi: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 27 No. 2, 2016
Anahtar kelimeler: Aliye Court of Divan-ı Harbi Örfi,Arab Nationalism,Cemal Pasha,Aliye Executions,Arab Societies ; Aliye Divan-ı Harbi Örfisi,Arap Milliyetçiliği,Cemal Paşa,Aliye İdamları,Arap Cemiyetleri

Osmanlıuyruğundaki gayrimüslim etnik ve dini unsurların milli devletlerini kurmakamacıyla isyan ettiği XIX. yüzyılda, Müslüman Araplar Türklerle birlikteyaşamaktan yana tavır takınmışlar, siyasi geleceklerini Osmanlı Devleti ilebirlikte tasavvur etmişlerdir. XX. yüzyıl başlarında, merkeziyetçi bir yönetimisavunan İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birlikte hareket eden Arap aydın veliderler olduğu gibi adem-i merkeziyeti savunanlar da olmuştur. Ancak İktidarageldikten sonra Jön Türklerin Türk milliyetçiliğine meyletmesi üzerine Arapyazar ve düşünürler arasında yerinden yönetim ve bağımsızlık modellerinigündeme getirenler ortaya çıkmıştır. Birinci Dünya Savaşı başladıktan sonraOsmanlı Devleti ile birlikte hareket eden Arapların sayısı çok olmakla birlikteArabistan, Mısır ve Suriye’de milliyetçi ve ayrılıkçı Arap yazar ve düşünürlercemiyetler kurarak taraftarlarını örgütlemeye başlamışlardır. Savaş sırasındaIV. Ordu Komutanı Cemal Paşa, Suriye’de, ilk olarak Arap ayrılıkçıhareketleriyle uzlaşmaya çalışmışsa da başarılı olamamış ve milliyetçiliderleri ortadan kaldırmaya karar vermiştir. Cemal Paşa’nın emriyleyakalanarak Aliye Divan-ı Harbi Örfisinesevk edilenlerden otuz dört (34) kişi, Cemal Paşa’nın baskısıyla ölüm cezasınaçarptırılmış ve idam edilmiştir. Cemal Paşa’nın milliyetçi Arap liderleri cezalandırarakasayişi sağladığı ve Arpların isyan etmesini engellediğini savunan biliminsanları olduğu gibi, bu idamların Şerif Hüseyin isyanına zemin hazırladığınıiddia edenler de vardır. Bu çalışmada, AliyeDivan-ı Harbi Örfisince icra edilen idamların, Osmanlı Devleti’ne karşıBirinci Dünya savaşı sırasında çıkan Arap isyanına etkisi tartışılmıştır.

In the 19thcentury while non-muslim ethnic and religious elements were uprising to foundtheir own national states, Muslim Arabs and Turks took a stand to live togetherand they envisioned their political future with Ottoman State. At the beginningof the 19th century while there were Arab intellectuals and leadersacting in unison with The Committee of Union and Progress which was advocatingcentralist governance there also were the ones who advocated decentralization.However, after they took power and had an inclination for Turkish nationalism,among Arab thinkers and intellectuals some appeared bringing decentralizationand independence models to the agenda. After The First World War started, eventhough the number of Arabs who acted in unison with The Ottoman State were alot, in Arabia, Egypt and Syria nationalist and separatist Arab writers andthinkers founded committees and started to organize their supporters. In Syria,during the war the 4th Army commander Cemal Pasha firstly thoughtried to have an agreement with the Arabic separatist movements but he couldnot succeed and decided to clear the nationalist Arabs away. 34 people who werearrested by the order of Cemal Pasha and transferred to Aliye Divan-ı Harbi Örfi, under the force of Cemal Pasha, weresentenced to death and executed. While there are historians advocating thatCemal Pasha prevented an Arab rebellion and ensured public order by punishingnational Arabic leaders, some others claim that these executions set the stagefor Sheriff Hussein Pasha`s uprising. In this study the effect of executionscarried out by Aliye Divan-ı Harbi Örfion the Arab uprising against The Ottoman State in the course of The First WorldWar is argued.