Sivas İli Ağızlarında Hayvan Adları
Animal Names in the Dialects of Sivas Province
Yazar: Çil, Murat
Dergi: Avrasya Terim Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2026
Anahtar kelimeler: Dialectology ; Ağız Araştırmaları Bilimi ; Türkiye Türkçesi Ağızları,Sivas Ağzı,Hayvan Adları,Söz Varlığı,Adlandırma ; Turkey Turkish Dialects,Sivas Dialect,Animal Names,Vocabulary,Naming.

Sivas, tarihi ve coğrafyası bakımından Türkiye’nin en önemli şehirlerinden biridir. Tarih boyunca önemli ticaret yolları üzerinde yer almıştır. Bugün de Anadolu’nun en önemli kavşak noktalarından biri olma özelliğini sürdürmektedir. Yüz ölçümünün büyüklüğüne bağlı olarak bitki örtüsündeki çeşitlilik ile geniş meralar, tarım alanları, dağlar, vadiler, mağaralar, ağaçlık alanlar, göller, nehirler, Sivas’ta hayvan varlığının zenginleşmesine katkı sağlamıştır. Hayvan adları, temel söz varlığından sayılmakta ve sadece hayvanların adlandırılmasında değil aynı zamanda bitki, yer, alet, organ, yiyecek, oyun, hastalık adlandırmalarında, terimleşme süreci içinde işlev kazanan dil birimleri olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada Sivas ili ağızları üzerine yapılan kitap, tez, makale vb. çalışmalar taranarak Sivas ili ağızlarında yer alan hayvan adları tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan tarama sonucunda Sivas ilinde kullanılan 771 hayvan adı tespit edilmiştir. Bu adlardan 474’ü Derleme Sözlüğü’nde bulunmakta 297’si ise Sivas kaydıyla yer almamaktadır. Sivas ili ağızlarında kullanılan 771 hayvan adının 75’i yük ve binek hayvanlarıyla, 66’sı büyükbaşlarla, 106’sı küçükbaşlarla, 45’i kümes hayvanlarıyla, 52’si ev hayvanlarıyla, 122’si kuşlarla, 16’sı balıklar ve suda yaşayan diğer hayvanlarla, 71’i yaban hayvanlarıyla, 36’sı sürüngenlerle, 88’i sinekler, böcekler ve haşeratla, 94’ü ise diğer adlarla ilgilidir. Hayvan adlarından 5 tanesi de Sivas’ın farklı bölgelerinde farklı hayvanları işaret etmektedir. Bu çalışma, Sivas ili ağızlarında kullanılan hayvan adlarının adlandırılma yolları ve söz varlığına katkısı bakımından önemli veriler sunmaktadır. Ayrıca ağız araştırmaları ve terim bilimi çalışmaları için kaynak niteliği taşımaktadır.

Sivas is one of the most important cities in Türkiye in terms of its historical and geographical features. Throughout history, it has been located on major trade roads. Today, it continues to be one of the most important crossroads of Anatolia due to its large surface area, the diversity of vegetation, along with extensive pastures, agricultural lands, mountains, valleys, caves, wooded areas, lakes, and rivers, has contributed to the richness of animal life in Sivas. Animal names are regarded as part of the basic vocabulary and are used not only in the naming of animals but also as linguistic units that gain functional value through the process of terminologisation in the naming of plants, places, tools, organs, foods, games, and diseases. In this study, books, theses, articles, and similar studies conducted on the dialects of Sivas province were reviewed in order to identify the animal names found in the dialects of Sivas. As a result of this survey, 771 animal names used in Sivas province were identified. Of these names, 474 are included in the Derleme Sözlüğü, while 297 are not recorded in the dictionary with a Sivas reference. Of the 771 animal names used in the dialects of Sivas province, 75 are related to pack and riding animals, 66 to cattle, 106 to sheep and goats, 45 to poultry, 52 to pets, 122 to birds, 16 to fish and other aquatic animals, 71 to wild animals, 36 to reptiles, 88 to flies, insects and pests, and 94 to other names. Additionally, five of these animal names refer to different animals in different regions of Sivas. This study presents important data regarding the naming patterns of animal terms used in the dialects of Sivas province, as well as their contribution to the vocabulary. In addition, it serves as a valuable source for dialect studies and terminology research.