Osmanlı Haberleşme Teşkilatında ve Alay-ı Hümâyun’da Önemli Bir Sınıf: Peykler
An Important Class in the Ottoman Communication Organization and Alay-ı Hümayun: Peykler
Yazar: Menekşe, Metin
Dergi: Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Vol. 26 No. 1, 2024
Anahtar kelimeler: Late Modern Ottoman History ; Yakınçağ Osmanlı Tarihi ; Osmanlı Devleti,Haberleşme Teşkilatı,Alay-ı Hümâyun,Peykler,Acil Posta Hizmeti,Yabancı Seyyahlar ; Ottoman State,Communication Organization,Alay-ı Hümayun,Peykler,Emergency Postal Service,Foreign Travelers

Osmanlı haberleşme sistemi içerisinde yer alan ve yaya postacı sınıfı olarak hizmet gören peykler, hızlı hareket etmeleri ve uzun mesafe yol alabilmeleriyle tanınmışlardır. Zira Padişahın emirlerini hızlı bir şekilde ilgili yere ulaştırmak başlıca vazifeleri olmuştur. İlk zamanlarda bir tür acil posta hizmeti gören peykler, devletin giderek büyümesiyle birlikte ihtişamı gösteren tören bölüğü haline gelmişlerdir. Padişahın sefere çıkışı, Cuma namazı, bayram kutlamaları gibi çeşitli merasimlerde tören bölüğü vazifesini de yerine getirmeye başlamışlar ve süslü kıyafetleriyle ihtişamlı bir görüntü sergilemişlerdir. Bu çalışmada, Osmanlı haberleşme teşkilatı içerisinde önemli bir vazifeyi icra eden peykler üzerine yabancı seyyahların gözlemlerinden ağırlıklı olarak istifade edilmiştir. Peyk sınıfına dair hangi bilgilerin işlendiği, bu konuda nelere dikkat çekildiği üzerinde durulmuştur. Zira farklı sebeplerle Osmanlı coğrafyasını ziyaret eden seyyahlar, devletin teşkilat yapısına, görevlilerine dair bilgi paylaşırken, vazifeleri ve kıyafetleri ile dikkatleri üzerine çeken peyklere de detaylı bir şekilde yer vermişlerdir. Özellikle padişah alaylarındaki vazifelerini, yetişme süreçlerini, sayılarını ve dikkat çeken birtakım özelliklerini çeşitli yönleriyle işlemişlerdir. Netice itibariyle, Batılı seyyahların gözlemleri başta olmak üzere arşiv belgelerinden, çağdaş kaynaklardan ve araştırma eserlerinden istifade edilerek Osmanlı’da acil posta hizmeti veren peykler üzerine bir inceleme yapılmıştır.

Peykler, which were part of the Ottoman communication system and served as pedestrian postmen, were known for their ability to travel long distances quickly. Their primary duty was to deliver the Sultan's orders to the relevant location quickly. Peykler, which served as a kind of "emergency mail service" in the early times, became ceremonial troops showing magnificence as the state gradually grew. They began to fulfill their duty as "ceremonial company" in various ceremonies such as the Sultan's departure for a campaign, Friday prayers, and holiday celebrations, and they displayed a magnificent appearance with their ornate costumes. In this study, we tried to include the observations of foreign travelers on the satellites that served within the Ottoman communication organization. It focused on what information was processed about the peyk class and what was noted about it. While the travelers who visited the Ottoman geography for different reasons shared information about the organizational structure of the state and its officials, they also included the peyklere that attracted attention with their duties and clothes. In particular, they discussed various aspects of their duties in the sultan's regiments, their training process, their numbers and some remarkable features. As a result, an attempt was made to conduct a study on the peykler that provided urgent postal service in the Ottoman Empire by making use of archival documents, contemporary sources and research works, especially the observations of Western travelers.