Osmanlı Arşiv Belgesine Göre Melike Ahmed Hanım’dan Melek Ahmed Hanım’a
According to the Ottoman Archive Document, from the Sculptor Melike Ahmed Hanım to Melek Ahmed Hanım
Yazar: Uzun Aydın, Derya
Dergi: Erdem No. 88, 2024
Anahtar kelimeler: Art History, Theory and Criticism (Other) ; Sanat Tarihi, Teori ve Eleştiri (Diğer) ; İnas Sanayi-i Nefise Mektebi,Sanayi-i NefiseMektebi,Kadın Heykeltıraşlar,Sergiler,Melek Ahmed Hanım ; İnas Sanayi-i Nefise Mektebi,Sanayi-i Nefise Mektebi,Women Sculptors,Exhibitions,Melek Ahmed Hanım

Osmanlı’nın son dönemi ile Cumhuriyet döneminin ilk yıllarınıkapsayan süreçler içerisinde Türk heykel sanatı adına yapılmış olançalışmaların kısıtlı olduğu bilinen bir gerçektir. Yapılan çalışmalariçerisinde de ismine nadiren rastlanan ve haklarında bilgi sahibiolabildiğimiz ilk kadın heykeltıraşların sayısı da buna dahil edilebilir.Süreç içerisine Sanayi-i Nefise Mektebi ve İnas Kız Sanat Okulugirince, bu konuda yapılan çalışmaların, az da olsa bilim dünyasınakatkı sağlaması yönüyle önemli bir olgudur. Bu bağlamda İnasSanayi-i Nefise Mektebi’ni ve sanatçılarını kapsamına alan önemliçalışmalar olarak literatüre geçen Paşalıoğlu, Hacer Banu (1995). İnasSanayi-i Nefise Mektebi ve Mezunları, Marmara Üniversitesi TürkiyatAraştırmaları Enstitüsü Türk Sanatı Ana Bilim Dalı YayınlanmamışYüksek Lisans Tezi, İstanbul. Saldıran, Burcu (2023). CumhuriyetDönemi Kadın Heykeltıraşların Biyografi ve Sanat ÜslubuAçısından İncelenmesi (1923-1950), Marmara Üniversitesi TürkiyatAraştırmaları Enstitüsü Türk Sanatı Ana Bilim Dalı YayımlanmamışYüksek Lisans Tezi, İstanbul. Sokur, Büşra (2020). Türkiye’de KadınHeykeltıraşlar 1900-1950, İstanbul Kültür Üniversitesi LisansüstüEğitim Enstitüsü Sanat Yönetimi Programı Yayımlanmamış YüksekLisans Tezi, İstanbul gibi çalışmaların yanı sıra Halil Özyiğit’inmakale çalışmaları ile Sanayi-i Nefise Mektebi üzerine yapılan tarihve eğitim ağırlıklı çalışmalar, aynı zamanda okulun resimden heykelsanatına öğrencileri hakkında çeşitli bulgulara erişmemiz için dekolaylık sağlamış olmaktadır. Bizler de Türk kadın heykel sanatçılarıiçerisinde sadece ismine rastladığımız ya da kendileriyle ilgili sınırlıbilgilere ulaşabildiğimiz sanatçıları araştırmak amacıyla yola çıkarak,bu çalışmayı ortaya çıkarmaya karar verdik. Haklarında bilgi sahibiolduğumuz en sık rastlanan kadın sanatçılar, Sabiha Bengütaş, NerminFaruki, Melek Cemal Sofu ve İraida Barry gibi birkaç kişiden ibaretti.Bunun neticesinde yolumuzu, ismen çok az tanınan hatta hakkında neredeyse çok az bilgi edinilmiş bir kadın heykel sanatçısını aramayayönelttik. İşte bu noktada, birkaç kaynakta çok az bilgi edinebildiğimizancak özel bir çalışma olan Burcu Saldıran’ın (2023), “CumhuriyetDönemi Kadın Heykeltıraşların Biyografi ve Sanat Üslubu Açısındanİncelenmesi (1923-1950)” isimli teziyle karşılaştık. Bu tez, alanındagerçekten önemli bir açığı doldurmuş ve çalışmamıza konu olacak“Melek Ahmed Hanım” hakkında da en iyi sonuç veren bir çalışmaolarak dikkatlerimizi çekmiştir. Bu çalışmayı görünce, Melek AhmedHanım hakkında bizler daha farklı ve ne çeşit bilgiler edinebilirizsorusuna yönelik araştırmalarımızı derinleştirdik. Melek hanımlailgili olarak, Cumhuriyet arşiv taramalarını da gerçekleştirdik. AncakMelek Hanım ile ilgili ilk etapta bir sonuca ulaşamadık. Araştırmayısalt “heykeltraş” olarak indirgediğimiz zaman ise karşımıza ilginç birsonuç çıkmıştı ve bu sayede, belki de bir yanlışı düzeltebileceğimizigörebilmiştik. Arşiv bulgumuz bize “Heykeltraş Melike AhmedHanım” isimli bir sanatçıyı tanıştırmaktaydı. İşte bu noktada bizimiçin düğüm çözülmeye başlamıştı ve Osmanlıcada “Melek veMelike” sözcüklerinin yazılışlarının aynı olmasının, araştırmacılarınsanatçımıza ulaşmasına engel teşkil ettiğini gösteriyordu. Neticedekadın heykel sanatçılarımız arasında böyle bir isim yoktu. Ve eldeettiğimiz belgenin Melek Ahmed hakkında olduğu varsayımımız bizimiçin netlik kazanıyordu. Böylelikle gözden kaçmış bir belgeyi bulmakve bunu Türkçeye kazandırmaya çalışmamız bizim düşüncemize göreorijinallik kazanıyor ve Melek Ahmed Hanım hakkında farklı bir bilgikaynağı da edinmiş oluyorduk.

It is a known fact that the studies on Turk sculpture art were limitedwithin the time of the last term of Ottoman empire and first term ofrepublican. The number of the first woman sculptors whose nameis rarely encountered and who we can have information about themcan be included in this. When the Sanayi-i Nefise School and theInas Girls’ Art School were involved, the studies conducted on thissubject is an important phenomenon to contribute even if very little.In this context, Halil Özyiğit’s articles and studies which focus onhistory and education make it easier to access the information fromsculpture students to painting students. Therefore, we decided tocreate this study in order to investigate the artists whose names wejust encountered or who we could access very little informationabout them. The most common female artists about whom we haveinformation are Sabiha Bengütaş, Nermin Faruki, Melek Cemal Sofuand Iraida Barry, to name a few. Therefore, we turned our scope tothe people who are almost non-known and even less known about.At this point, we encountered Burcu Saldıran’s special study named“Cumhuriyet Dönemi Kadın Heykeltıraşların Biyografi ve SanatÜslubu Açısından İncelenmesi (1923-1950)”, which is we couldn’tget much information about. This thesis filled a really importantgap in its field and took our attention as a study which gives bestresults about “Melek Ahmed Hanım” which will be the subject ofour study. When we say this study, we started to search for the moredifferent and answer to the question of what kind of information wecould obtain. Thanks to this, we face the fact that we could correcta mistake. About Miss. Melek, we started to scan the archive ofthe premiership of the Ottoman empire. However, we couldn’treach a result at the first attempt. When we degrade our research as“Sculptor”, we encountered an interesting result: “Sculptor Miss.Melike Ahmed”. At this point, the node has been solved. In OttomanTurkish, the spelling of “Melek” and “Melike” are the same. Thisstruggled researchers to access our artist. Because, there is no namelike that between women artists. And it is obvious that the documentswhich we obtained are about Miss. Melek Ahmed. Thus, Our studygained originality with finding a document which is overlooked andgained this document to Turkish literature. And also we got differentinformation about Miss. Melek Ahmed.