TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)
TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)
Yazar: Selçuk, Fatih
Dergi: Atatürk Yolu Dergisi No. 76, 2025
Anahtar kelimeler: History of The Republic of Turkiye ; Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ; CHP,Cumhuriyet Halk Partisi,Tek Parti Dönemi,Taşra,Tire

Bu makalede tek parti döneminde Cumhuriyet Halk Partisi’nin(CHP) taşra ve taşradaki mülki idare ile olan ilişkileri İzmir’inTire ilçesi özelinde incelenmektedir. Bu inceleme 1935 yılındaTire’de Nakşibendi tarikatı mensubu olduğu değerlendirilen bazıkimselerin yargılanmasına dair yazışmalara dayanmaktadır.Yazışmalar, tek parti dönemi taşrasında, özellikle de ilçe bazındaparti idaresini elinde bulunduran yerel unsurun merkezkarşısında belirgin bir inisiyatif alanına sahip olduğuna işaretetmektedir. Bu inisiyatif alanına dayanan yerel unsur, mensubuolduğu partinin kendisine çizdiği ilkelerin dışına çıkabilmekte vebunu kendi yerelinin bir tür sözcüsü ve savunucu olarakyaptığını öne sürebilmektedir. Üstelik söz konusu yerel unsur, bututumu nedeniyle herhangi bir yaptırıma da maruzkalmamaktadır. Yazışmaların diğer bir yönü, yerelde partiyiidare eden unsurların mülki idare ile olan herhangi bir husumet,düşmanlık yahut buna benzer bir sıkıntıda parti merkezini kendiçizgisinde yönlendirerek mülki idareye karşı üstün gelebildiğineişaret etmektedir. Bu durum, özellikle ilçeler bazında parti eliylekaleme alınan ve mülki idareyi işaret eden raporlardan kısa birsüre sonra mülki idarede yapılan değişiklikleri dikkate değerkılmaktadır. Dolayısıyla, taşrada merkezin tam olarak denetimsağlayamadığı parti idarelerinin mülki idareye üstünlükkurabildiği söylenebilir. Netice olarak, en azından 1936 yılınakadar taşrada parti ile mülki idare arasındaki uyumun arzulananölçüde sağlanamadığı görülebilir.

Bu makalede tek parti döneminde Cumhuriyet Halk Partisi’nin(CHP) taşra ve taşradaki mülki idare ile olan ilişkileri İzmir’inTire ilçesi özelinde incelenmektedir. Bu inceleme 1935 yılındaTire’de Nakşibendi tarikatı mensubu olduğu değerlendirilen bazıkimselerin yargılanmasına dair yazışmalara dayanmaktadır.Yazışmalar, tek parti dönemi taşrasında, özellikle de ilçe bazındaparti idaresini elinde bulunduran yerel unsurun merkezkarşısında belirgin bir inisiyatif alanına sahip olduğuna işaretetmektedir. Bu inisiyatif alanına dayanan yerel unsur, mensubuolduğu partinin kendisine çizdiği ilkelerin dışına çıkabilmekte vebunu kendi yerelinin bir tür sözcüsü ve savunucu olarakyaptığını öne sürebilmektedir. Üstelik söz konusu yerel unsur, bututumu nedeniyle herhangi bir yaptırıma da maruzkalmamaktadır. Yazışmaların diğer bir yönü, yerelde partiyiidare eden unsurların mülki idare ile olan herhangi bir husumet,düşmanlık yahut buna benzer bir sıkıntıda parti merkezini kendiçizgisinde yönlendirerek mülki idareye karşı üstün gelebildiğineişaret etmektedir. Bu durum, özellikle ilçeler bazında parti eliylekaleme alınan ve mülki idareyi işaret eden raporlardan kısa birsüre sonra mülki idarede yapılan değişiklikleri dikkate değerkılmaktadır. Dolayısıyla, taşrada merkezin tam olarak denetimsağlayamadığı parti idarelerinin mülki idareye üstünlükkurabildiği söylenebilir. Netice olarak, en azından 1936 yılınakadar taşrada parti ile mülki idare arasındaki uyumun arzulananölçüde sağlanamadığı görülebilir.