Selim İleri’nin Tiyatroculuğu ve Biyografik Tiyatro Örneği Olarak Cahide: Ölüm ve Elmas Adlı Eseri
Selim Ileri’s Theatre Work and His Work Cahide: Death and Diamond as an Example of Biographical Theatre
Yazar: Kılıçarslan, Veli
Dergi: Mavi Atlas, Vol. 14 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Turkish Literature in Turkiye Field ; Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı ; Selim İleri,Tiyatro,Biyografi,Biyografik tiyatro,Cahide Sonku ; Selim Ileri,Theater,Biography,Biographical theater,Cahide Sonku.

Biyografi türü, tarih alanında kullanılmaya başladığı ilk andan itibaren sürekli gelişim göstermiştir. Yüzyıllar içerisinde gösterdiği gelişim sonrasında edebiyatta kendine yer bulmaya başlayan biyografi türü edebî türlerle de etkileşime girmiştir. Böylece biyografik roman, biyografik tiyatro gibi yeni türlerin ortaya çıkmasında rol oynamıştır. Biyografi temelli türlerde ele alınan kişinin hayatına dair olaylar anlatılırken yazarın yeterli bilgiye erişemediği durumlarda kurgu yoluna başvurması kaçınılmaz olmuştur. Biyografik romanda ve biyografik tiyatroda karşılaşılan gerçek-kurgu çatışması, ilgili türlerdeki eserler için tartışma konusu olmuştur. Biyografik tiyatronun Türkiye’de 1980’lerden itibaren yayılmaya başlamasıyla birlikte türe dair teorik çalışmalara yönelim olur. Biyografik tiyatro türlerinin belirlenmesinde bu çalışmaların yanı sıra biyografi türünün özellikleri de etkili olmuştur. Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden olan Selim İleri de çok sayıdaki roman ve hikâyelerinden sonra tiyatro yazma hayalini yürürlüğe sokar. İlk oyunu Cahide: Ölüm ve Elmas adlı eserinin ardından Allahaısmarladık Cumhuriyet ve Mihri Müşfik: Ölü Bir Kelebek isimli eserlerini yazar. Yazmış olduğu üç oyunun da biyografik tiyatro örneği olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, Selim İleri’nin tiyatroculuğu üzerinde durulurken biyografik tiyatro türünde verdiği örneklerden biri olan Cahide: Ölüm ve Elmas adlı eseri biyografik tiyatronun özellikleri çerçevesinde incelenecektir. Söz konusu esere konu edinilen Cahide Sonku’ya dair genel bilgiler verildikten sonra Selim İleri’nin tiyatro eserini yazarken tiyatronun genel niteliklerini ve biyografik tiyatro özelinde gerçek-kurgu dengesini nasıl kurduğu örneklerle açıklanmaya çalışılacaktır.

The biography genre has undergone continuous development since its inception in the field of history. After centuries of evolution, the biography genre began to find its place in literature and interacted with other literary genres. Thus, it played a role in the emergence of new genres such as biographical novels and biographical theater. When narrating events from the life of the subject in biography-based genres, it has been inevitable for the author to resort to fiction when they cannot access sufficient information. The conflict between fact and fiction encountered in biographical novels and biographical theater has been a topic of debate for works in these genres. With the spread of biographical theater in Turkiye since the 1980s, there has been a shift towards theoretical studies on the genre. In addition to these works, the characteristics of the biographical genre have also been influential in defining biographical theater genres. Selim İleri, one of the leading figures in Turk literature, realized his dream of writing plays after publishing numerous novels and short stories. His first play was Cahide: Death and Diamond, followed by Goodbye Republic and Mihri Müşfik: A Dead Butterfly. All three of his plays are examples of biographical theater. This study focuses on Selim Ileri’s theater work and examines his play Cahide: Death and Diamond, one of his examples of biographical theater, within the framework of the characteristics of biographical theater. After providing general information about Cahide Sonku, the subject of the work in question, an attempt will be made to explain, with examples, how Selim Ileri established the general qualities of theater and the balance between reality and fiction in biographical theater in particular while writing his theatrical work.