Yazınsal Metin Karakterine Fenomenolojik Bakış: Ömer Seyfettin’in “Perili Köşk” Hikâyesi
A Phenomenological Viewpoint on a Literary Character: The Short Story Titled “Perili Köşk” by Ömer Seyfettin
Yazar: Kuleli, Mesut
Dergi: FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi No. 22, 2023
Anahtar kelimeler: Literary Studies (Other) ; Edebi Çalışmalar (Diğer) ; Fenomenoloji,zihin-beden düalizmi,kartezyen şüphe,yazınsalmetin ; Phenomenology,mind-body dualism,Cartesian doubt,literary text

Genellikle olay hikâyesi yazarı olarak bilinen Ömer Seyfettin, hikâyelerindekurguladığı karakterlerin derin bir psikolojik tahlilini yapmamakta, bu çözümleme okuradüşmektedir. Ancak bir söylem üreticisi, kendi hayatını kapsayan deneyimlerinden veyatoplumsal öğretilmişliklerden bağımsız sözceler oluşturamayacağı için, yazarın kurguladığıkarakterlerin felsefi ve psikolojik boyutlarının derinlemesine çözümlenmesi önem arzetmektedir. Bu çalışmada, Ömer Seyfettin’in dönemsel olarak toplumsal değişimi gözönüne serdiği ve batıl inançlara ironik olarak yaklaştığı “Perili Köşk” başlıklı hikâyedekibaş karakter olan Sermet Bey’in söylemleri ve eylemleri kartezyen şüphecilik vefenomenoloji perspektifleriyle çözümlenmiştir. Ömer Seyfettin karakterlerinin psikolojikboyutlarını çözümleyebilmek için kartezyen şüphe ve fenomenolojinin öğretileri veritoplama yöntemi olarak kullanılmış ve gelecek çalışmalar için yol gösterici bir yöntemolarak sunulması hedeflenmiştir. Yapılan çözümlemede, baş karakterin septik bir kişiliğiolduğu, görme ve duyma duyularının sağladığı algıların yanıltıcılığını önvarsaydığı,dolayımsız deneyim için dokunma duyusuna bel bağladığı görülmektedir. Böylecebu septik tutumun, Derscartes’in zihin-beden düalizmi kapsamında ele alınabilecek şüpheciliği temelinde değerlendirilemeyeceği, algıya yönelik olarak dokunma duyusunaatfettiği önemin Decartes’teki uyku-uyanıklık analojisine tezat oluşturduğu, karakterinçözümlenmesinde fenomenolojik yöntemin benimsenebileceği bulunmuştur.

Generally known for the Maupassant style of short story writing, Turkish writerÖmer Seyfettin does not explicitly provide an in-depth psychological analysis of thecharacters he constructs in his works. Therefore, this endeavor falls to the readers of hisshort stories. However, no instance can be expected to produce discourse independent oftheir real-life experience or socially constructed teachings. Therefore, it is significant thatthe philosophical and psychological aspects of the literary characters built by the writersbe analyzed in-depth. In this study, the actions and discourse of the protagonist SermetBey are analyzed through Cartesian doubt besides phenomenological considerations touncover the psychological aspects of the character in the short story titled “Perili Köşk” byÖmer Seyfettin, in which the social transformation of the era is recounted with an ironicattitude to the superstitions held by the society. It is believed that the method employed indiscovering the character’s psyche in this study could guide the methodology of relevantfuture studies. The analysis reveals the skeptical personality of the protagonist in the shortstory, with the eyesight and sense of hearing supposed by the protagonist as providingdeceptive and misleading perceptions and the sense of touch adopted as the only mediumto rely on with a view to indirect experience. It is concluded that the skeptical attitude ofthe protagonist does not bear a complete loyalty to the Cartesian doubt under mind-bodydualism due to the role appointed to the sense of touch as opposed to the sleep-wakeanalogy of Descartes in which he rejects the reliability of this sense, rather the psycheof the protagonist in this short story could be analyzed through the phenomenologicalconsiderations and premises.