MODERN PSİKOLOJİ PERSPEKTİFİNDEN KUR’AN’DA TÜKENMİŞLİK SENDROMU VE BAŞA ÇIKMA SÜREÇLERİ
Burnout Syndrome and Coping Processes in the Qur’an from a Modern Psychology Perspective
Yazar: Yılmaz, Emre
Dergi: EKEV Akademi Dergisi No. 104, 2025
Anahtar kelimeler: Cognitive Development ; Bilişsel Gelişim ; Emotional Development ; Duygusal gelişim ; Social and Personality Psychology (Other) ; Sosyal ve Kişilik Psikolojisi (Diğer) ; Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Tükenmişlik,Tükenmişlik sendromu,Ulu’l-Azm peygamberler,Peygamber kıssaları,Başa çıkma ; Burnout,Burnout syndrome,Magnificent prophets,Stories of the prophets,Coping

Tükenmişlik, modern psikolojinin önemli kavramlarından biri olup son yıllarda psikoloji literatüründe sıklıkla ele alınan ve genellikle iş ve yaşam stresinin uzun süreli birikimi sonucu oluşan duygusal, fiziksel ve zihinsel tükenmişlik ile karakterize edilen bir sendromdur. Bu çalışmada, Kur'an'da ismi geçen Ulu’l-Azm Peygamberlerden Hz. Nuh, Hz. İbrahim ve Hz. Musa’nın Allah’ın kendilerine verdiği tebliğ vazifesini gerçekleştirirken karşılaştıkları zorluklar karşısında içinde bulundukları psikolojik ve duygusal süreçleri Kur’an’daki kıssalar referans alınarak tükenmişlik sendromu ve alt boyutları bağlamında incelemek amaçlanmaktadır. Kur'an’daki kıssalar referans alınarak nitel yaklaşımlardan dökümantasyon yöntemi ile yapılan incelemede, peygamberlerin, Allah tarafından kendilerine verilen tebliğ vazifelerini yıllarca bıkmadan usanmadan yerine getirmeye çalıştıkları fakat onların bu çabalarına rağmen kavimlerinin onlara sürekli karşı çıktığı, onların davetini ret ve inkar ettikleri, alaya aldıkları, deli ve yalancı olmakla itham ederek incittikleri, hatta peygamberleri tebliğ vazifelerinden engellemeye çalıştıkları görülmektedir. Araştırmaya konu olan Peygamberlerin hayatları incelendiğinde tebliğ süreçlerinde yaşadıkları bu zorlayıcı dışsal koşullar karşısında, insan olmalarının bir sonucu olarak sıkıntılar, duygusal zorluklar ve tükenmişlik sendromunun farklı alt boyutlarını farklı düzeylerde yaşadıkları, buna karşılık peygamberlerin yaşadıkları zorluklarla baş etme süreçlerinde Allah’a yönelmek, O’na sığınmak, O’nun yardımını talep etmek, tevekkül etmek, sabır göstermek, müspet bir amaç belirlemek, olumsuz etkilere karşı bir sınır, bir mesafe koymak ve son olarak olumsuz çevre ve koşullardan hicret etmek şeklinde bir yol takip ederek bu süreçlerle başa çıkmada üstün direnç ve kararlılık gösterdikleri tespit edilmiştir. Araştırmada, Kur'an’daki peygamber kıssalarının, tükenmişlik sendromu yaşayan bireylerin bu süreçlerle başa çıkmaları ve tükenmişlik sendromunun etkilerinden kurtulmaları hususunda önemli argümanlar, önemli stratejiler sunduğu, peygamber kıssalarının psikolojik açıdan da derin anlamlar taşıdığı ve peygamberlerin bu süreçlerde gösterdiği başarının, insanlığın genel psikolojik yükleriyle başa çıkabilmesinde bir rehber niteliği taşıyabileceği özetle dini metinlerin psikolojik sağlık konusunda önemli bilgiler sunduğu ve psikolojik açıdan önemli temalar içerdiği kanaatine ulaşılmıştır.

Burnout is one of the important concepts of modern psychology and is a syndrome that has been frequently discussed in the psychology literature in recent years and is generally characterized by emotional, physical and mental exhaustion resulting from the long term accumulation of work and life stress. This study was conducted to examine the psychological and emotional processes of the Magnificent Prophets mentioned in the Qur’an, Prophet Noah, Prophet Abraham, and Prophet Moses, in the face of the difficulties they encountered while fulfilling the duty of preaching given to them by Allah, in the context of burnout syndrome and its sub-dimensions by taking the stories in the Qur’an as reference. In the study conducted using descriptive and content analysis and phenomenological approach methods, taking the stories in the Qur’an as reference, it was found that the prophets tried to fulfill the preaching duties given to them by Allah for years without getting tired or bored, but despite their efforts, their people constantly opposed them, rejected and denied their call, ridiculed them, disrespectfully hurt them by accusing them of being crazy and liars, and even tried to prevent the prophets from their preaching duties. It has been determined that the Magnificent Prophets, who are the subjects of the research, experienced different levels of distress, emotional difficulties and different sub-dimensions of the burnout syndrome as a result of being human, in the face of these challenging external conditions they experienced during the preaching process. On the other hand, it has been determined that the prophets showed superior resistance and determination in coping with these processes by following a path such as turning to Allah, taking refuge in Him, requesting His help, trusting in Him, showing patience, determining a positive goal, setting a limit and a distance against negative effects and finally emigrating from negative environments and conditions. Based on the findings obtained in the research, it has been concluded that the stories of the prophets in the Qur’an offer important arguments and strategies for individuals experiencing burnout syndrome to cope with these processes and to overcome the effects of burnout syndrome, that the stories of the prophets also carry deep meanings from a psychological perspective and that the success of the prophets in these processes can serve as a guide for humanity to cope with its general psychological burdens. In short, religious texts provide deep information on mental health and contain important themes from a psychological perspective.