İKTİSADİ PROGRAM (1930)
İKTİSADİ PROGRAM (1930)
Yazar: Mercan, M. Salih
Dergi: Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Vol. 6 No. 3, 2019
Anahtar kelimeler: Ülke,İktisat,Vekâlet,Program

Savaş kudretiniartırmak için ülkenin bütün kaynaklarını seferber etmek icap ediyordu. Bununlaberaber harp içinde dahi, zirai ve sanayi faaliyetlerinin durması gözealınamazdı. Bu maksatla, üretimi teşvikle ilgili olarak askerlikten tecil vemükellefiyet tedbirleri alındı. Ayrıca milli bir iktisat siyasetinigerçekleştirecek olan “İktisat Vekâleti” kuruldu. Osmanlı Devleti’ninnezaretlerini vekâlete çevirmek suretiyle devralan hükümet, ticaret, sanayi,ziraat, orman ve maden işlerini tek bir vekâlet bünyesinde toplayarak, ekonomikfaaliyetler arasında ahenk ve sıkı bir işbirliği tesis etti. İktisadi alandayapılan çalışmalara ara vermeden devam edilmiş, 1929 yılında eski gümrüktarifelerinden istifade eden ithalatçıların bu hareketi sonucunda 101 milyonlukbir ticaret açığı baş göstermişti. Buna demiryolu politikasından, diğer nafıaişlerinden ve bazı imtiyazların satın alınmasından oluşan taahhütler ileOsmanlı borçları taksitlerinin tediyesi eklenmişti. 29Haziran 1930 yılının ilk günlerinde Ali İktisat Meclis ve İktisat Vekâlet’inişbirliği ile bir iktisat programı hazırlanmıştır. Daha sonra bürokratikçevrelerce Şakir Kesebir planı diye adlandırılan bu plan, dünya iktisat buhranıiçinde değişik politika arayışları yüzünden uygulamaya girememiştir. AmaTürkiye’deki ilk iktisat program çalışması olması bakımından üzerinde durulmayadeğer. Programın genel ekonomik politika düzeyindekiseçmeleri özel sektöre dayanan bir sanayi gelişmesi ve Türkiye’deki ticaretinyeniden canlandırılması şeklinde özetlenebilir. Program 1923-1929 dönemindeki politikanın bir devamından çok bupolitikanın özel sektörün çıkarları yönünde yeniden düzenlenmesiniönermektedir. Oysa buhran içinde ekonomik politikaların gelişimi tamamen ters yöndeolacak “devletçiliğe” geçilecektir.

Savaş kudretiniartırmak için ülkenin bütün kaynaklarını seferber etmek icap ediyordu. Bununlaberaber harp içinde dahi, zirai ve sanayi faaliyetlerinin durması gözealınamazdı. Bu maksatla, üretimi teşvikle ilgili olarak askerlikten tecil vemükellefiyet tedbirleri alındı. Ayrıca milli bir iktisat siyasetinigerçekleştirecek olan “İktisat Vekâleti” kuruldu. Osmanlı Devleti’ninnezaretlerini vekâlete çevirmek suretiyle devralan hükümet, ticaret, sanayi,ziraat, orman ve maden işlerini tek bir vekâlet bünyesinde toplayarak, ekonomikfaaliyetler arasında ahenk ve sıkı bir işbirliği tesis etti. İktisadi alandayapılan çalışmalara ara vermeden devam edilmiş, 1929 yılında eski gümrüktarifelerinden istifade eden ithalatçıların bu hareketi sonucunda 101 milyonlukbir ticaret açığı baş göstermişti. Buna demiryolu politikasından, diğer nafıaişlerinden ve bazı imtiyazların satın alınmasından oluşan taahhütler ileOsmanlı borçları taksitlerinin tediyesi eklenmişti. 29Haziran 1930 yılının ilk günlerinde Ali İktisat Meclis ve İktisat Vekâlet’inişbirliği ile bir iktisat programı hazırlanmıştır. Daha sonra bürokratikçevrelerce Şakir Kesebir planı diye adlandırılan bu plan, dünya iktisat buhranıiçinde değişik politika arayışları yüzünden uygulamaya girememiştir. AmaTürkiye’deki ilk iktisat program çalışması olması bakımından üzerinde durulmayadeğer. Programın genel ekonomik politika düzeyindekiseçmeleri özel sektöre dayanan bir sanayi gelişmesi ve Türkiye’deki ticaretinyeniden canlandırılması şeklinde özetlenebilir. Program 1923-1929 dönemindeki politikanın bir devamından çok bupolitikanın özel sektörün çıkarları yönünde yeniden düzenlenmesiniönermektedir. Oysa buhran içinde ekonomik politikaların gelişimi tamamen ters yöndeolacak “devletçiliğe” geçilecektir.