Descartes’ın İkinci Meditasyon’unda Çıkarım ve Performans Karakteriyle Cogito Argümanı: Analitik Gelenek Üzerinden Eleştirel Bir Tartışma
The Cogito Argument in Descartes’ Second Meditation as Inference and Performance: A Critical Discussion Through the Analytic Tradition
Yazar: Beşer, Ali Sertan
Dergi: Felsefe Arkivi No. 63, 2025
Anahtar kelimeler: Modern Philosophy ; Modern Felsefe ; Cogito,Descartes,İkinci Meditasyon,çıkarım,kıyas ; Cogito,Descartes,Second Meditation,syllogism,inference

Felsefe tarihinde çok önemli bir yere sahip olan Descartes’ın Cogito ergo sum yani Düşünüyorum öyleyse varım olarak bilinen argümanı bilgi sistemindeki kesinlik arayışında Descartes’a Arşimet noktası oluşturmuştur. Öyle ki Cogito argümanı Descartes’ın Birinci Meditasyon’da ortaya koyduğu kötü niyetli cin hipotezini bile aşmasına olanak sağlayarak sağlam bir hareket noktası olmuştur. Özellikle İkinci Meditasyon’a bakıldığında, Cogito’nun açıkça zikredilmeden “düşünce”nin bir tek kendisine ait olduğunu ve kendisini “düşünen ben”, “düşünen akıl”, “düşünen varlık” gibi nitelendirmelerle ifade eden Descartes, düşünen ben’i ile var oluşu arasındaki ilişkiyi keşfetmiş bunun yanında kendi “Ben”ini bir muamma olarak tanımlamaktan da geri durmamıştır. Nitekim “Ben”in işlevi literatürde halen tartışılmaktadır. Bunun yanında, Cogito argümanı, daha Descartes’ın kendi döneminde, bir çıkarım mı yoksa kıyas mı olduğu yönünde tartışmalara konu olmuştur. Bu yazının Giriş bölümünde söz konusu tartışmalar İtirazlar-Cevaplar bağlamında ele alınacaktır. Ayrıca, özellikle Jaakko Hintikka, Cogito argümanının bir çıkarım değil, performans olduğunu ileri sürmüştür. Descartes, Cogito’yu bir kıyas olarak mı yoksa kıyas olmayan bir çıkarım olarak mı yoksa performatif bir edim olarak mı ele almaktadır? İlk olarak Cogito argümanının genel olarak işlevine değinilecek ardından İkinci Meditasyon’da bulunan Cogito argümanının alt argümanları Anthony Kenny’nin analizi doğrultusunda ortaya konulmaya çalışılacaktır. Daha sonra, Hintikka’nın Cogito argümanının performans olduğuna dair iddiaları aktarıldıktan sonra, Cogito argümanındaki “ben”in zamir olarak işlevi ve Cogito’nun çıkarım olup olmadığına yönelik tartışmaları özellikle Analitik felsefe geleneğinden gelen bazı filozofların yorumları ışığında irdelenecektir. Sonuç olarak Descartes’ın Cogito argümanının hem çıkarım hem de performans yönü gösterilmeye çalışılacaktır.

Cogito ergo sum which means I think therefore I am argument constitutes as an Archimedean point for Descartes in his search for certainty in his system of knowledge and so Cogito argument has an important place in the history of philosophy. Through the Cogito argument, Descartes eliminates even radical skepticism created by the Deceiver Argument in the First Meditation and establishes a strong basis for indubitable knowledge. In the Second Meditation, without directly stating Cogito ergo sum, Descartes emphasizes that “thought” belongs only to him and he defines himself such as a “thinking I”, “thinking substance”, or “thinking existence”. In doing so, he discovers the relationship between thought and existence and he do not hesitate to describe the nature of his self, “I” as something mysterious. Thus, it has been seen that, there has been an extensive discussion regarding the nature of this “I” or self in the literature. Besides that, the Cogito argument has been argued since the time of Descartes as whether it is an inference, a syllogism or a performance and this discussion will be mentioned through Objections and Replies in the “Introduction” part of this article. Moreover, Jaakko Hintikka claims that the Cogito argument is not an inference but it is a performance. Does Descartes consider it as a syllogism, an inference, or a performative act? In this article, firstly, the function of the Cogito argument will be presented, and then throughout The Second Meditation, the sub-arguments of the Cogito argument will be addressed by analysis of Anthony Kenny. Later, it will be discussed Hintikka’s assertions about performative character of the Cogito argument. In addition, the function of “I” and the question of “whether Cogito is an inference or not” will be discussed through some philosophers who belong to tradition of analytic philosophy. As a conclusion, it will be tried to demonstrate that the Cogito argument is both an inference and a performance.