Fuat Sezgin’e Göre İslâm Dünyası’ndan Batı’ya Tevarüs Eden Geometri Çalışmaları ve Fuat Sezgin'in Matematik Tarihine Katkıları
Geometry Studies Inherited by the West from the Islamic World According to Fuat Sezgin and His Contributions to the History of Mathematics
Yazar: Bayam Takıcak, S. Betül
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 21, 2019
Anahtar kelimeler: Fuat Sezgin,Mathematics in Medieval Islamic Civilization ; Fuat Sezgin,Orta Çağ İslâm Medeniyeti’nde Matematik

Çalışmaları dünya çapında kabul görmüş ünlü bilim tarihçisi Prof. Dr.Fuat Sezgin, İslâm bilim tarihi konulu sayısız esere imza atmıştır. Sezginçalışmalarını,  İslâm biliminin 800 yılsüren yaratıcılık devresinin tüm yönleri ile ortaya çıkarılması ve tanıtılmasıüzerine kurgulamıştır. Şüphesiz Orta çağ İslâm biliminin en yetkin olduğualanlarından biri de matematiktir. Sezgin’in, İslâm matematik tarihi alanındakiönemli tespitlerinin yanında gün yüzüne çıkardığı eserler, geometrik aletlermevcuttur. Orta çağ İslâm matematikçileri sadece Yunan öncüllerinin eserleriniçevirmekle kalmamış, aynı zamanda yoğun yaratıcı faaliyetleri sonundamatematiğin çehresini değiştirmişlerdir. Fuat Sezgin, Batı’daki gelişmelerekaynak teşkil ettiğini düşündüğü İslâm matematikçilerinin çalışmalarını, paralelleröğretisi, cebirsel geometri ve trigonometri başlıkları altında özetlemiştir.Sezgin’e göre, Öklid’in meşhur paraleller postulasından Öklid dışıgeometrilerin keşfine giden yolda ve cebirsel geometriden analitik geometriyeulaşılmasında İslâm matematikçilerinin katkısı, sanıldığından büyük olmuştur.Avrupalı matematikçiler, İslâm matematikçilerinin kullandıkları argümanlarıçoğu zaman tekrar ederek ya da yeniden keşfederek bu yeni matematiksel alanlaraulaşmışlardır. Elbette bu gelişmelerde yaşadıkları dönemin bilimselimkânlarının da katkısı büyüktür. Batılı kaynaklar ile Sezgin’in görüşleri buiki konu başlığında büyük ölçüde örtüşmektedir. Ancak dik açılı koordinatsisteminin Descartes’a mı yoksa Ömer Hayyâm’a mı ait olduğu konusunda taraflararasında bir mutabakat söz konusu değildir. Trigonometri alanında ise, Batılıkaynaklar, Tûsî’nin çalışmalarından bahsetmekte ancak “trigonometrininkurucusu” sıfatını Tûsî’ye atfetmekten kaçınmaktadırlar. Anlaşılan o ki, buyaklaşım, Sezgin’in sürekli vurguladığı “Batılı sübjektif bilim anlayışının”ürünüdür. Bunların yanında, Fuat Sezgin’in Diophantus’un kayıp kitaplarınınArapça nüshalarının gün yüzüne çıkarması, Antik Yunan matematiği hakkındakiçalışmaların seyrini değiştirmiştir. Ayrıca, matematik tarihi konulu eserleri,İslâm matematik tarihi araştırmaları için temel referans mahiyetindedir.

Famoushistorian of science Prof. Dr. Fuat Sezgin whose work is accepted worldwide,has published numerous works on the history of Islamic science. Sezgin's worksare based on the discovery and publicity of the 800-year long creativity periodin Islamic science in all aspects. There is no doubt that mathematics is one ofthe most competent fields of medieval Islamic science. Besides the importantfindings of Sezgin in the field of Islamic mathematics, discovered Works andgeometric instruments are also available. Medieval Islamic mathematicians notonly translated the works of Greek predecessors, but also changed the face ofmathematics by means of their intensive creative activities. Fuat Sezginsummarized the works of Islamic mathematicians whom he thought to be the sourceof the developments in the West under the titles of parallel doctrine,algebraic geometry and trigonometry. According to Sezgin, Islamicmathematicians contributed greatly to the path of the discovery ofnon-Euclidean geometries from Euclid's famous parallels postulate and to theachievement of analytical geometry from algebraic geometry. Europeanmathematicians reached these new mathematical fields, often by repeating orrediscovering the arguments used by Islamic mathematicians. It is certain that,the scientific possibilities of the period they lived in contributed to thesedevelopments. Western sources and Sezgin's views largely coincide with eachother on these two topics. However, there is no agreement as to whether therectangular coordinate system belongs to Descartes or Omar Hayyam. In the fieldof trigonometry, Western sources refer to the work of Tûsî but refrain fromattributing the title of “founder of trigonometry” to Tûsî. It seems that thisapproach is the product of “Western subjective understanding of science” thatSezgin constantly emphasizes. In addition to this, the fact that Fuat Sezginrevealed Arabic copies of Diophantus's lost books changed the course of studieson Ancient Greek mathematics. Also, his work on the history of mathematics isthe main reference for Islamic mathematical research.