Çocuk Kitaplarında Sağlıklı Tuvalet Alışkanlığına İlişkin Unsurların İncelenmesi
An Analysis of Elements Related to Healthy Toilet Habits in Children's Books
Yazar: Çavga, Rabia Ceren; Elkin, Nurten
Dergi: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, Vol. 12 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Child and Adolescent Development ; Çocuk ve Ergen Gelişimi ; children’s books,preschool,toilet training ; çocuk kitapları,okul öncesi,tuvalet eğitimi

Amaç: Çalışmada Türkiye’deki okul öncesi döneme yönelik çocuk kitaplarında sağlıklı tuvalet alışkanlığına ilişkin unsurların incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın yönteminde durum çalışması ile nitel model kullanılmıştır. Bu araştırmada 45 çocuk kitabı doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Araştırma sonuçlarının yorumlanmasında içerik ve betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır.Bulgular: Çalışmanın verilerine göre Türkiye’de yayımlanan tuvalet eğitimi içeriğine sahip ilk eserin 2014 senesinde yayımlandığı belirlenmiştir. Türkiye’de yayımlanan tuvalet eğitimi konulu çocuk kitaplarının çoğunluğunun çeviri eser olduğu tespit edilmiştir. İncelenen çocuk kitaplarında tuvalet eğitimi içerisinde ele alınan konulara yönelik en fazla yer verilen konunun ‘Altına kaçırma’ olduğu; en az yer verilen konuların ise ‘Su tasarrufu ile ‘Mahremiyet Bilinci’ olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre kitaplarda en çok ele alınan duygunun mutluluk olduğu belirlenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen kitapların yarısından daha azının tuvalet eğitimi alan karakterin sorular sorduğu tespit edilmiştir.  Sonuç: Çocukların sağlıklı tuvalet alışkanlıklarını kazanmaları için verilen tuvalet eğitimlerinin nitelikli olması konusunda yayımlanan kitapların, çocukların gelişimlerine olumlu katkı sağlaması için uzman görüşüyle incelenerek daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç olduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu dönemde yine ailelerin sağlık çalışanlarından da gerekli eğitim ve danışmanlıkları almaları da sürecin sağlıklı tamamlanması açısından son derece önemlidir.

Objectives: The study aims to examine elements related to healthy toilet habits in children’s books for the preschool period in Türkiye.Materials and Methods: A case study design with a qualitative approach was employed. In this study, 45 children’s books were analyzed using document analysis. Content and descriptive analysis methods were used to interpret the research findings.Results: According to the study data, the first work published in Türkiye containing toilet education content appeared in 2014. It was determined that the majority of Turkish toilet-education-themed children’s books are translations. Among the topics addressed in the examined books concerning toilet education, the most frequently covered topic was “Accidents of wetting,” while the least covered topics were “Water conservation” and “Awareness of privacy.” The findings indicate that the most commonly addressed emotion in the books is happiness. It was found that less than half of the books featured a toilet-education-related character asking questions.Conclusion: Regarding the quality of toilet education provided to help children develop healthy toilet habits, there is a need for more comprehensive studies that review published books with expert input to ensure a beneficial impact on children’s development. Additionally, it is of utmost importance that families also obtain the necessary education and guidance from health professionals during this period to ensure the healthy completion of the process.