İSLAM MİRAS HUKUKU İLE TÜRK MEDENİ KANUN MİRAS SİSTEMİNİN VARİSLER YÖNÜYLE KARŞILAŞTIRILMASI
İSLAM MİRAS HUKUKU İLE TÜRK MEDENİ KANUN MİRAS SİSTEMİNİN VARİSLER YÖNÜYLE KARŞILAŞTIRILMASI
Yazar: Alkış, Alpaslan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 19 No. 1, 2019
Anahtar kelimeler: Miras,Hukuk,Türk Medeni Kanunu,İslam Hukuku,Akraba

Küçük,büyük her yaşayan insan için ölümün mukadder olması, hayatta kazanılan mallarınölüm sonrasında kimlere kalacağı meselesini önemli hale getirmektedir. Bumeselenin çözümü için hukuk sistemleri ferdin veya ailenin korunması gibikriterler doğrultusunda miras dağıtım yöntemleri geliştirmiştir. Toplumlarıninanç ve kültürlerinin etkisi gibi nedenlerle miras hukuk sistemleri arasındabir takım farklılıkların oluşması olağan olmakla beraber hak, adalet ve dengegibi ortak noktalarda bulunmaktadır. Bu benzerlik ve farklılıklar açısındanmiras sistemleri arasında kıyaslamalar yapmak mümkündür. İslam miras hukukununhak, adalet, denge, ihtiyaç ve yakınlık gibi miras dağıtımında gözettiğiilkelerinin yanında kaynağının farklı olmasından kaynaklanan kendine haskarakteristik özellikleri de vardır. İslam miras hukuku öncelikle Kur’ân-ı Kerîm vebunun uygulayıcısı konumunda olan sünnet ile düzenlenmiştir. Kur’ân da çoğuhusus genel prensip ve ilkeler çerçevesinde açıklanırken miras hukuku ise tamaksine en teferruatlı açıklanan meselelerden biri oluştur. İslam mirashukukunun kendine özgü özelliklerinden biri “ashabu’l-ferâiz” adıverilen varislerin ve hisselerinin belirlenmesidir. İslam miras sisteminde hertabakadan geniş bir varisler listesi oluşturulmuş ve her birinin özelliğineuygun olarak ayrı ayrı miras hisseleri belirlenmiştir. Belirlenen bu hisselerintoplamına da kırk hal adı verilmiştir. Böylece İslam hukukunda adalet,nafaka sorumluluğu, yakınlık derecesi, ihtiyaç durumu gibi dengeler gözetilmeksuretiyle kendine özgü yeni bir miras sistemi oluşturmuştur. Türkmiras hukuku ise zümre sistemini benimseyen İsviçre medeni hukukunun iktibasedilmesiyle oluşturulmuştur. Bu sisteme göre önceölenin çocukları ve eşi ile birinci zümre, anne baba ve kardeşler ile ikincizümre, dede nine ve bunların çocukları ile üçüncü zümre oluşturmuştur. Mirasöncelikle birinci zümre sonra ikinci zümre son olarak da üçüncü zümreiçerisinde dağıtılmaktadır. Bu dağıtım usulü anne baba gibi yakın akrabanınmiras alamayıp göreceli olarak uzak akraba olan torunların hatta evlatlıklarınmiras alabilmesi gibi bir sonucun ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Buçalışmada söz konusu iki hukuk sisteminin miras hükümleri varisler açısındanmukayese edilerek pratikteki sonuçlarının ortaya konması amaçlanmıştır. İslam mirashukukuyla Türk miras hukuku arasında farklı açılardan karşılaştırmalar yapanakademik çalışmalar bulunmaktadır. Ancak bu çalışmalar genelde hukuksistemlerinin özellikleri çerçevesinde yapılmıştır. Doğrudan varislerinhisselerini karşılaştıran bir çalışmaya ulaşılamamıştır. Bu sebeple çalışmadaher iki hukuk sisteminin temel kaynaklarından hareketle, varisler ve hisseleriçerçevesinde karşılaştırması yapılacaktır. Böylece miras sistemlerine karşı birfarkındalık oluşturulmaya çalışılarak konunun sadece erkek ve kız hisselerineindirgenemeyeceğini ve farklılıkların önemli bir sistem tartışması olduğunugündeme taşıyarak akademik camiada yeniden tartışılmasına kapı aralamakistemekteyiz. Anahtar Kelimeler: Miras, MirasHukuku, Varis, Hisse, İslam Miras Hukuku, Türk Miras Hukuku, Mukayese.

Küçük,büyük her yaşayan insan için ölümün mukadder olması, hayatta kazanılan mallarınölüm sonrasında kimlere kalacağı meselesini önemli hale getirmektedir. Bumeselenin çözümü için hukuk sistemleri ferdin veya ailenin korunması gibikriterler doğrultusunda miras dağıtım yöntemleri geliştirmiştir. Toplumlarıninanç ve kültürlerinin etkisi gibi nedenlerle miras hukuk sistemleri arasındabir takım farklılıkların oluşması olağan olmakla beraber hak, adalet ve dengegibi ortak noktalarda bulunmaktadır. Bu benzerlik ve farklılıklar açısındanmiras sistemleri arasında kıyaslamalar yapmak mümkündür. İslam miras hukukununhak, adalet, denge, ihtiyaç ve yakınlık gibi miras dağıtımında gözettiğiilkelerinin yanında kaynağının farklı olmasından kaynaklanan kendine haskarakteristik özellikleri de vardır. İslam miras hukuku öncelikle Kur’ân-ı Kerîm vebunun uygulayıcısı konumunda olan sünnet ile düzenlenmiştir. Kur’ân da çoğuhusus genel prensip ve ilkeler çerçevesinde açıklanırken miras hukuku ise tamaksine en teferruatlı açıklanan meselelerden biri oluştur. İslam mirashukukunun kendine özgü özelliklerinden biri “ashabu’l-ferâiz” adıverilen varislerin ve hisselerinin belirlenmesidir. İslam miras sisteminde hertabakadan geniş bir varisler listesi oluşturulmuş ve her birinin özelliğineuygun olarak ayrı ayrı miras hisseleri belirlenmiştir. Belirlenen bu hisselerintoplamına da kırk hal adı verilmiştir. Böylece İslam hukukunda adalet,nafaka sorumluluğu, yakınlık derecesi, ihtiyaç durumu gibi dengeler gözetilmeksuretiyle kendine özgü yeni bir miras sistemi oluşturmuştur. Türkmiras hukuku ise zümre sistemini benimseyen İsviçre medeni hukukunun iktibasedilmesiyle oluşturulmuştur. Bu sisteme göre önceölenin çocukları ve eşi ile birinci zümre, anne baba ve kardeşler ile ikincizümre, dede nine ve bunların çocukları ile üçüncü zümre oluşturmuştur. Mirasöncelikle birinci zümre sonra ikinci zümre son olarak da üçüncü zümreiçerisinde dağıtılmaktadır. Bu dağıtım usulü anne baba gibi yakın akrabanınmiras alamayıp göreceli olarak uzak akraba olan torunların hatta evlatlıklarınmiras alabilmesi gibi bir sonucun ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Buçalışmada söz konusu iki hukuk sisteminin miras hükümleri varisler açısındanmukayese edilerek pratikteki sonuçlarının ortaya konması amaçlanmıştır. İslam mirashukukuyla Türk miras hukuku arasında farklı açılardan karşılaştırmalar yapanakademik çalışmalar bulunmaktadır. Ancak bu çalışmalar genelde hukuksistemlerinin özellikleri çerçevesinde yapılmıştır. Doğrudan varislerinhisselerini karşılaştıran bir çalışmaya ulaşılamamıştır. Bu sebeple çalışmadaher iki hukuk sisteminin temel kaynaklarından hareketle, varisler ve hisseleriçerçevesinde karşılaştırması yapılacaktır. Böylece miras sistemlerine karşı birfarkındalık oluşturulmaya çalışılarak konunun sadece erkek ve kız hisselerineindirgenemeyeceğini ve farklılıkların önemli bir sistem tartışması olduğunugündeme taşıyarak akademik camiada yeniden tartışılmasına kapı aralamakistemekteyiz. Anahtar Kelimeler: Miras, MirasHukuku, Varis, Hisse, İslam Miras Hukuku, Türk Miras Hukuku, Mukayese.