İdeal Türk Çocuğundan Proje Çocuğa: Çocuk İmgesinin Dönüşümü
From The Ideal Turkish Child To The Project Child: The Transformation Of The Image Of The Child
Yazar: Acar, Ömer
Dergi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Vol. 27 No. Aile Özel Sayısı, 2025
Anahtar kelimeler: Family Sociology ; Aile Sosyolojisi ; child,childhood,ideal turkish child,project child ; Çocuk,Çocukluk,İdeal Türk Çocuğu,Proje Çocuk

Bu çalışma çocukluğun tarihsel süreç içerisindeki dönüşümünü incelemektedir. Çalışmada çocuk ve çocukluğun tarihi, ideal Türk çocuğu ve “proje çocuk” kavramsallaştırması yapılmaktadır.  Geleneksel, modern ve Postmodern dönemde ki çocukluk düşüncesi ifade edilmektedir. Bu bağlamda çocukluk düşüncesinin oluşumu ve daha sonraki profili, ideal Türk çocuğu ve “proje çocuk” çerçevesinde tartışılmaktadır. İdeal Türk çocuğu, vatanı ve milleti için çalışan, saygılı, itaatkâr vb. şekillerde tanımlanmaktadır. Günümüzde ise çocuk piyasanın taleplerine, ekonomik ve sosyal refahı yüksek olan mesleklere, ebeveynlerin planlarına vs. göre yetiştirilmektedir. Bu yetiştirilme biçimi “proje çocuk” kavramında karşılığını bulmaktadır. “Proje çocuk”, hayatının her alanı düzenlenen ve tasarlanan çocuk olarak tanımlanabilir. Yani çocuğun mesleği, yapacağı etkinlikleri, eğitimi, arkadaş çevresi, beslenmesi en mükemmel şekilde planlanmaktadır.  Bundan dolayı ideal Türk çocuk profilinin de piyasanın talebine, sosyal ve ekonomik refahı yüksek olan mesleklere ve ebeveynlerin planlarına bağlı olarak dönüştüğü ifade edilmektedir. İdeal Türk çocuğunun dönüşümü bu bağlamda tartışılmaktadır. Çünkü ideal Türk çocuğu düşüncesi günümüzde de varlığını devam ettirmektedir. Bu çalışmanın amacı, neoliberalizm çerçevesinde ideal Türk çocuğunun, proje çocuğa dönüştüğünü anlamaya çalışmaktır. Bundan dolayı, bu dönüşüm ağırlıklı olarak neoliberalizm noktasında değerlendirilmektedir. Bu çerçevede belgesel tarama yöntemi kullanılarak çocuk ve çocukluğun tarihsel süreci, ideal Türk çocuğu ve “proje çocukla” ilgili kaynaklardan veri elde edilmiştir. Elde edilen verilerden hareketle ideal Türk çocuğu, neoliberalizm noktasında proje çocuğa dönüşmektedir.  Bu noktada piyasa taleplerine göre meslek ve eğitim hayatı tercih edilmektedir. Çocuk, istenilen mesleğe ve eğitime ulaşabilmek için başarılı olmak ve performans göstermek zorundadır. Çocuktan istenilenler olumlanarak devam ettirilmektedir. Çocuk bu şekilde performans öznesine dönüşmektedir. Bu dönüşüm çocuğu yıpratmakta, çocukluğunu yaşamasına engel olmakta ve sınav odaklı çalışmasına neden olmaktadır.

In this study, the history of the child and childhood, the ideal Turkish child and the project child are conceptualized. In this context, the formation of the idea of childhood and its subsequent profile are discussed within the framework of the ideal Turkish child and the project child. The ideal Turkish child is defined as one who works for his/her homeland and nation, respectful, obedient, etc. Today, however, children are raised according to the demands of the market professions with high economic and social welfare, parents’ plans, etc. This upbringing is reflected in the concept of the project child. The project can be defined as a child whose every aspect of his/her life is organized and designed. The Child’s profession, activities, education, circle of friends and nutrition are planned in the most perfect way. Therefore, it has been tried to be expressed that the profile of the ideal Turkish child is also changing depending on the demand of the market, the professions with high social and economic welfare and the plans of the parents. The transformation of the ideal Turkish child is discussed in this context. Because the idea of the ideal Turkish child continues to exist today. The subject of this study is to understand how the ideal Turkish child is transformed into a project child within the framework of neoliberalism. Therefore, this transformation is discussed mainly in terms of neoliberalism. In this framework, the historical process of children and childhood, the ideal Turkish child and the project child were obtained from relevant sources using the document analysis method.