Ortaklaşa Yönetişim - Uluslarötesi Kuruluşların Politika Yönlendirmesi
Ortaklaşa Yönetişim - Uluslarötesi Kuruluşların Politika Yönlendirmesi
Yazar: Algan, Fatma Müge
Dergi: Mülkiye Dergisi, Vol. 45 No. 3, 2020
Anahtar kelimeler: Yönetişim,Ortaklaşa Yönetişim,Uluslarötesi Kuruluşlar,ÇokulusluŞirketler,Politika Yönlendirmesi.

Yönetişim 1990’lı yıllarda hükümet olmadan birlikte yönetme unsurları ile öne çıkan,kamu politikalarının yönetilenlerle birlikte belirlendiği sistemsel, siyasal ve yönetimselbir model olmuştur. Yönetişim ilk olarak Dünya Bankası tarafından formüle edilmiş,modele Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), Birleşmiş Milletler (BM) veAvrupa Birliği (AB) gibi uluslarötesi kuruluşların katkıları ile farklı unsurlar eklenmiştir.Yönetişim modeli yönetme platformunu devlet, özel sermaye ve sivil toplumkuruluşlarının yer aldığı üçlü bir yapıya bırakmaktadır. Bu yapıda özel sermaye hemdevlet hem özel sermaye statüsü ile kendisine yer bulurken işçi sınıfı, tüketiciler veçevre kuruluşları gibi kesimler sivil toplum kuruluşları çatısı altında yalnız bırakılmıştır.Yönetişim modeli küresel düzleme taşınırken devletlerin yerini uluslarötesi kuruluşlar,özel sektörün yerini çokuluslu şirketler ve sivil toplumun yerini de küresel sivil toplumkuruluşları almıştır. 2000’li yıllara gelindiğinde yönetişim modeline katkı sağlayanküresel aktörlerin sermayeye daha çok yer açma ve nüfuzlarını artırma kaygısıyla ‘ayrıayrı’ yönetmek yerine ‘ortaklaşa’ yönetme yoluna gittikleri görülmektedir. Uluslarötesikuruluşlar farklı yöntem ve ortaklıklarla ekonomi politikalarını ortaklaşa yönetmeksuretiyle güçlerini artırmakta ve özel sermayeye açılan yeri genişletmektedir. Ortaklaşayönetişim bu kapsamda uluslarötesi aktörlerin ulusal ve küresel piyasaları dahagüçlü regüle edebilmeleri için farklı yöntemler ve karma ortaklıklar ile uyguladıklarıyönetişim modeli bir yöntem olarak literatüre sunulmaya çalışılmaktadır. Makalede altıuluslarötesi kuruluş ve altı ortaklık kombinasyonu ile ortaklaşa yönetişim yöntemininuygulama yöntemleri araştırılmakta ve küresel aktörlerin çokuluslu şirketler lehineulusal, bölgesel ve küresel politikaları nasıl yönlendirdikleri incelenmektedir. Makaleninilk uygulama incelemesinde AB ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ortaklığı ve bu ikiaktörün hangi ortaklık uygulamaları ile politikalarını belirledikleri araştırılmaktadır.İkinci inceleme BM ve OECD’nin ortaklaşa yönetişim uygulamalarını ortaya koyarkenüçüncü uygulama örneği BM, OECD ve Dünya Bankasının birlikte yürüttükleri politikalarıincelemektedir. Makalenin dördüncü uygulama incelemesi ticarette engellerinkaldırılması için BM, OECD ve DTÖ’nün birlikte yürüttükleri ortak politika faaliyetleriniaraştırırken makalenin son uygulama incelemesi Dünya Bankası, DTÖ ve UluslararasıPara Fonu (IMF) ortak politika yönlendirme uygulamaları olmaktadır. Makale bu ortaklıkörnekleri ile küresel aktörlerin ortaklaşa yönetişim yöntemlerini ortaya koymakta ve buyöntemleri sınıflandırmaya çalışmaktadır.

Yönetişim 1990’lı yıllarda hükümet olmadan birlikte yönetme unsurları ile öne çıkan,kamu politikalarının yönetilenlerle birlikte belirlendiği sistemsel, siyasal ve yönetimselbir model olmuştur. Yönetişim ilk olarak Dünya Bankası tarafından formüle edilmiş,modele Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), Birleşmiş Milletler (BM) veAvrupa Birliği (AB) gibi uluslarötesi kuruluşların katkıları ile farklı unsurlar eklenmiştir.Yönetişim modeli yönetme platformunu devlet, özel sermaye ve sivil toplumkuruluşlarının yer aldığı üçlü bir yapıya bırakmaktadır. Bu yapıda özel sermaye hemdevlet hem özel sermaye statüsü ile kendisine yer bulurken işçi sınıfı, tüketiciler veçevre kuruluşları gibi kesimler sivil toplum kuruluşları çatısı altında yalnız bırakılmıştır.Yönetişim modeli küresel düzleme taşınırken devletlerin yerini uluslarötesi kuruluşlar,özel sektörün yerini çokuluslu şirketler ve sivil toplumun yerini de küresel sivil toplumkuruluşları almıştır. 2000’li yıllara gelindiğinde yönetişim modeline katkı sağlayanküresel aktörlerin sermayeye daha çok yer açma ve nüfuzlarını artırma kaygısıyla ‘ayrıayrı’ yönetmek yerine ‘ortaklaşa’ yönetme yoluna gittikleri görülmektedir. Uluslarötesikuruluşlar farklı yöntem ve ortaklıklarla ekonomi politikalarını ortaklaşa yönetmeksuretiyle güçlerini artırmakta ve özel sermayeye açılan yeri genişletmektedir. Ortaklaşayönetişim bu kapsamda uluslarötesi aktörlerin ulusal ve küresel piyasaları dahagüçlü regüle edebilmeleri için farklı yöntemler ve karma ortaklıklar ile uyguladıklarıyönetişim modeli bir yöntem olarak literatüre sunulmaya çalışılmaktadır. Makalede altıuluslarötesi kuruluş ve altı ortaklık kombinasyonu ile ortaklaşa yönetişim yöntemininuygulama yöntemleri araştırılmakta ve küresel aktörlerin çokuluslu şirketler lehineulusal, bölgesel ve küresel politikaları nasıl yönlendirdikleri incelenmektedir. Makaleninilk uygulama incelemesinde AB ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ortaklığı ve bu ikiaktörün hangi ortaklık uygulamaları ile politikalarını belirledikleri araştırılmaktadır.İkinci inceleme BM ve OECD’nin ortaklaşa yönetişim uygulamalarını ortaya koyarkenüçüncü uygulama örneği BM, OECD ve Dünya Bankasının birlikte yürüttükleri politikalarıincelemektedir. Makalenin dördüncü uygulama incelemesi ticarette engellerinkaldırılması için BM, OECD ve DTÖ’nün birlikte yürüttükleri ortak politika faaliyetleriniaraştırırken makalenin son uygulama incelemesi Dünya Bankası, DTÖ ve UluslararasıPara Fonu (IMF) ortak politika yönlendirme uygulamaları olmaktadır. Makale bu ortaklıkörnekleri ile küresel aktörlerin ortaklaşa yönetişim yöntemlerini ortaya koymakta ve buyöntemleri sınıflandırmaya çalışmaktadır.