hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
Tarihsel ve Entelektüel Bağlamı İçinde Yeni Kelâm Hareketi’nin Ortaya Çıkış Analizi
An Analysis of the New Kalam Movement in Its Historical and Intellectual Context
Yazar: Özervarlı, Mehmet Sait
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Osmanlı Devleti,Düşünce Tarihi,Modernleşme,İslâm İlimleri,Kelâm ; Osmanlılar,Modernleşme,İslam İlimleri,Kelâm,Yeni Kelâm Hareketi,İzmirli İsmail Hakkı,Kelâm Eleştirileri ; Ottoman State,Modernization,Islamic Disciplines,Kalam,New Kalam Movement,İzmirli İsmail Hakkı,Criticisms of Kalam

Bu yazıda dinî ilimler ve modernleşme tartışmalarının bir parçası olarak Yeni Kelâm Hareketi’nin nasıl ortaya çıktığını anlamaya yönelik bir inceleme yapılmaktadır. İstanbul merkezli olarak son dönem Osmanlı aydınlarının modernleşmeye ilgiyi yoğunlaştırmaları, çok sayıda çeviri sayesinde Batı düşüncesiyle daha yakın ve daha doğrudan temas kurmaları ve bunun sonucu olarak ilim hayatını canlandırma girişimleri bu hareketin arkasındaki temel faktörler arasında sayılabilir. Çalışmada Osmanlıların son yıllarında başlayan ve Cumhuriyet döneminin başlarında devam eden bu ilmî canlılıktan etkilenen âlimlerin kelâmı güncelleştirme arayışında dinî ve entelektüel düşüncede dönemin mevcut bilgisine çok önemli katkılar sağladıkları savunulmakta, dolayısıyla bu katkıların içeriğiyle ilgili bilgiler sunulup hareketin daha iyi anlaşılması yönünde değerlendirilmeler yapılmaktadır. Hareketi temsil eden şahsiyetlerin kelâmın yenilenmesi ve metot değiştirmesi faaliyetine aslında sadece bu ilmi güncellemek için değil, inanç konularına yöneltilen eleştirel argümanlara cevap verebilmek için giriştikleri tespitinden hareketle söz konusu cevapların mahiyeti üzerinde de durulmaktadır. Ayrıca amaç ve yöntemleri yanında hedefleri doğrultusunda yaptıklarına ve yapamadıklarına yer verilmektedir.

This article aims to analyze the emergence of the “New Kalam Movement” as a part of the discussions on religious sciences and modernization during the late Ottoman period. Among the main factors behind this movement were the interest of the Ottoman intellectuals in modernization, as well as their closer and more direct contact with Western thought. As a result of numerous translations and discussions, late Ottoman scholars attempted to revive kalam texts, which they considered to be outdated. In the article, it is argued that the scholars of Islamic theology, who were affected by modern scientific dynamism, which started in the last years of the Ottomans and continued at the beginning of the Republic period, made significant contributions to the understanding of religious and intellectual thought. Based on their determination, major figures representing the movement, such as İzmirli İsmail Hakkı, attempted to revitalize kalam and change the method, not only to update this discipline, but also to respond to the critical arguments directed at the issues of belief. In addition to their aims and methods, the article discusses what they achieved and could not achieve, in line with their goals and prospects.
İslam’ın Klasik Çağında Ṣāḥibu Sünne Unvanı: Sünnîlik Nasıl Oluştu
The Appellation Ṣāḥib Sunna in Classical Islam: How Sunnism Came To Be
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Classical Islam,Hadith,Miḥna,Ṣāḥib sunna,Sunnism ; Klasik İslam,Hadis,Miḥne,Ṣāḥibu sünne,Sünnîlik

Ṣāḥibu sünne terimine klasik Arapça biyografik kaynaklarda sıkça rastlanır. Bu makalede aṣḥābu sünne olarak nitelendirilen İslam âlimleri grubunu, böylesi bir isimlendirme almamış olan âlimlerle karşılaştırmaktayım. Sonuçlar, aṣḥābu sünne’nin ulemanın ayrı bir grubunu oluşturduğunu göstermektedir. Aṣḥābu sünne’nin oluşumunun halife Me’mūn tarafından başlatılan Miḥne ile daha da hızlandığını öne sürüyorum. Aṣḥābu sünne’nin Miḥne’ye karşı koyuşu, Sünnîlerin itikatlarını kendisiyle tarif ettikleri daha ayrıntılı bir kalıp olan ehlu’s-sünne ve’l-cemā‘a’nın gelişimine katkıda bulunmuştur.

The term ṣāḥib sunna is frequently encountered in classical Arabic biographical dictionaries. In this article, I compare the group of Islamic religious scholars (ulama) identified as aṣḥāb sunna with comparable religious scholars who did not receive such a designation. The results show that the aṣḥāb sunna constituted a distinct group of Muslim religious scholars. I suggest that the formation of the aṣḥāb sunna was further prompted by the Miḥna initiated by the caliph al-Ma’mūn. The opposition of the aṣḥāb sunna to the Miḥna contributed to the development of the more elaborate formula ahl al-sunna wa-l-jamā‘a by which Sunnis define their creed.
Borçlanma Yetkileri Açısından Vakıf ile Trust Yöneticilerinin Mukayesesi
Comparison of Trust and Waqf Managers in terms of Borrowing Powers
Yazar: Erden, Salih
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Islamic Law,Waqf,Trust,Trustee,Borrowing ; İslam Hukuku,Vakıf,Trust,Mütevelli,Borçlanma

Trust, başlangıçta İngiliz hukuk sisteminde ortaya çıkan ve daha sonra medeni hukuk ve karma hukuk sistemlerini benimseyen pek çok ülkede kabul gören ve uygulanan bir kurumdur. Trustın kökeniyle ilgili birçok teori öne sürülmüştür. Ancak bunlar arasında en çok dikkat çeken ve ilgi göreni trustın vakıf müessesesinden esinlenmiş olabileceğini ileri süren teoridir. Vakıf ve trust, yapısal ve işlevsel olarak birçok ortak noktaya sahiptir. Farklı tarihsel-dini bağlamlarda ortaya çıkmış ve gelişmiş olsalar da ana hedefleri oldukça yakındır ve birbiriyle örtüşmektedir. Ayrıca trust ve vakıf yöneticileri de birçok açıdan birbirine oldukça benzemekte olup bu, onların borçlanma yetkilerine bakıldığında açıkça görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, borçlanma yetkileri yönünden vakıf ve trust yöneticilerinin karşılaştırmalı bir analizini yapmaktır. Çalışmanın neticesinde, borçlanma yetkileri cihetinden vakıf ve trust yöneticileri arasında birtakım farklılıklar mevcut olduğu; fakat mühim ortak yönlerin de bulunduğu tespit edilmiştir.

The institution of the trust is one that initially emerged in the English legal system and was later accepted and applied in many countries that adopted civil law and mixed law systems. Many theories have been put forward as to the origin of trusts. However, the most prominent and popular theory is the one that suggests that trusts may have been inspired by the institution of the waqf. There are many structural and functional commonalities between the waqf and trust systems. Although they emerged and developed in different historical-religious contexts, their main objectives are quite close and overlapping. Moreover, trust and waqf managers are also quite similar in many respects, which is evident from their borrowing powers. The purpose of this study is to make a comparative analysis of trust and waqf managers in terms of their borrowing powers. The results of the study show some differences between waqf and trust managers in this regard, but there are also important similarities.
İslâm Hukuk Düşüncesi ve Bulanık Mantık Üzerine Bir Değerlendirme
An Evaluation on Islamic Legal Thought and Fuzzy Logic
Yazar: Güler, İsmail Hakkı
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Islamic Law,Fuzzy Logic,Vagueness,Certainty,Grading ; İslâm Hukuku,Bulanık Mantık,Müphemlik,Kesinlik,Derecelendirme

1965 yılında Lütfi Askerzade (ö. 2017) ile ortaya çıkan bulanık mantık teorisi, klasik mantık sisteminden farklı olarak bilginin mutlak kesinliğin ötesinde müphemlik üzerinden de üretilebileceğini savunmuş bu doğrultuda klasik mantığın özdeşlik, çelişmezlik ve üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkelerini reddetmiştir. Tabii yerleşik mantık düşüncesinin ilkelerini reddediş ilk zamanlarda tepkiyle karşılanmıştır. Ancak zamanla özellikle yapay zekâ ve akıllı uygulamalar gibi teknolojik gelişmelerde bulanık mantığın büyük rol oynaması ona gösterilen tepkileri azaltmış, yerini merak ve araştırmaya bırakmıştır. Bu araştırmalar daha çok teknoloji alanında yoğunlaşmaktadır. Sosyal bilimlerde bulanık mantık alanına dair yapılan araştırmalar ise henüz yeterli değildir. Tanıtımını yapacağımız Müphemlik Ekseninde İslâm Hukuku ve Bulanık Mantık eseri bu bağlamda alana dair önemli bir katkıdır.

1965 yılında Lütfi Askerzade (ö. 2017) ile ortaya çıkan bulanık mantık teorisi, klasik mantık sisteminden farklı olarak bilginin mutlak kesinliğin ötesinde müphemlik üzerinden de üretilebileceğini savunmuş bu doğrultuda klasik mantığın özdeşlik, çelişmezlik ve üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkelerini reddetmiştir. Tabii yerleşik mantık düşüncesinin ilkelerini reddediş ilk zamanlarda tepkiyle karşılanmıştır. Ancak zamanla özellikle yapay zekâ ve akıllı uygulamalar gibi teknolojik gelişmelerde bulanık mantığın büyük rol oynaması ona gösterilen tepkileri azaltmış, yerini merak ve araştırmaya bırakmıştır. Bu araştırmalar daha çok teknoloji alanında yoğunlaşmaktadır. Sosyal bilimlerde bulanık mantık alanına dair yapılan araştırmalar ise henüz yeterli değildir. Tanıtımını yapacağımız Müphemlik Ekseninde İslâm Hukuku ve Bulanık Mantık eseri bu bağlamda alana dair önemli bir katkıdır.
Endülüs Kenti İşbiliye’nin Estetik Dokusunun Tarihsel Dönüşümüne Dair Bir Araştırma
A Research on the Historical Transformation of the Aesthetic Texture of the Andalusian City of Ishbīlīyah
Yazar: Ayğan, Abdurrahim
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Islamic Arts,Urbanism,Ishbīlīyah,Ishbīlīyah Urban Aesthetics,Andalusia ; İslam Sanatları,Şehircilik,İşbiliye,İşbiliye Kent Estetiği,Endülüs

Şehircilik tarihi üzerine yapılan araştırmaların temel problemlerinden biri kent dokusunun tarihsel süreç içerisinde geçirmiş olduğu estetik dönüşümlerdir. Kente hâkim olan iktidarların ideolojik ve düşünsel araçları ile buna bağlı olarak değişen sosyal yapılar estetik dokuyu etkileyen faktörlerdendir. Bunun yanı sıra kentin bulunduğu coğrafyanın konumu, doğal zenginlikleri, yer üstü ve yer altı kaynakları o kent için bir avantaj sayılmaktadır. Şehircilik tarihi açısından can alıcı nokta da bu doğal avantajların farklı dönemlerde iktidarlar tarafından siyasi, sosyal ve kültürel politikalarla kullanılma potansiyelidir. Zira birçok kentin tarihin belirli bir döneminde yükselişe geçerek stratejik bir değer kazandığı ve sonraki süreçlerde o dönemin izlerini devam ettirdiği görülmektedir. Bir Orta Çağ İslam kenti olan İşbiliye (Sevilla) bunun örneklerinden biridir.

Şehircilik tarihi üzerine yapılan araştırmaların temel problemlerinden biri kent dokusunun tarihsel süreç içerisinde geçirmiş olduğu estetik dönüşümlerdir. Kente hâkim olan iktidarların ideolojik ve düşünsel araçları ile buna bağlı olarak değişen sosyal yapılar estetik dokuyu etkileyen faktörlerdendir. Bunun yanı sıra kentin bulunduğu coğrafyanın konumu, doğal zenginlikleri, yer üstü ve yer altı kaynakları o kent için bir avantaj sayılmaktadır. Şehircilik tarihi açısından can alıcı nokta da bu doğal avantajların farklı dönemlerde iktidarlar tarafından siyasi, sosyal ve kültürel politikalarla kullanılma potansiyelidir. Zira birçok kentin tarihin belirli bir döneminde yükselişe geçerek stratejik bir değer kazandığı ve sonraki süreçlerde o dönemin izlerini devam ettirdiği görülmektedir. Bir Orta Çağ İslam kenti olan İşbiliye (Sevilla) bunun örneklerinden biridir.
Teizm Gerçekten Tutarlı mı? Kümülatif Bir Hipotez Olarak Teizm ve Tanrı’nın Varlığı Lehine Olasılıksal Argümanların Değerlendirilmesi
Is Theism Really Coherent? Theism as a Cumulative Hypothesis and the Evaluation of the Probabilistic Arguments for the Existence of God
Yazar: Taşçı, Tugay
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 13 No. 2, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Philosohy of Religion,Philosophical Theism,Teleological Argument,Evidentialism,Swinburne ; Din Felsefesi,Felsefi Teizm,Tanrı,Teleolojik Argüman,Delilcilik,Swinburne

William L. Craig ve J. P. Moreland, ortaklaşa editörlüğünü yaptıkları The Blackwell Companion to Natural Theology (2009) isimli derlemeye yazdıkları giriş yazısında, 20. yüzyılın belki de en önemli felsefi ekolü olarak görülebilecek pozitivizmin ve bu ekol çerçevesinde geliştirilen katı doğrulama kriterinin çöküşüyle birlikte, metafiziğin yeni bir soluk kazandığını, felsefi teolojinin veya felsefi teizmin, Hıristiyan dünyada adeta bir Rönesans dönemine girdiğini belirtirler. Bu iddianın arkasında yatan pek çok gerekçe olsa da bunlardan en önemlisi fizik, kimya, biyoloji gibi katı doğa bilimlerinde, olgusal durumlar (matters of facts) ve bunlar hakkındaki teoriler noktasında farklı açıklama modellerinin de mümkün olduğunun görülmesidir. Ayrıca, evrenin sadece katı maddeye (raw materials) indirgenerek açıklanmasının ne nihai (ultimate) ne de tam bir açıklama (complete explanation) sunabilmesi, bilim felsefesinde yeni açıklama modellerinin geliştirilmesini zorunlu kılmıştır.

William L. Craig ve J. P. Moreland, ortaklaşa editörlüğünü yaptıkları The Blackwell Companion to Natural Theology (2009) isimli derlemeye yazdıkları giriş yazısında, 20. yüzyılın belki de en önemli felsefi ekolü olarak görülebilecek pozitivizmin ve bu ekol çerçevesinde geliştirilen katı doğrulama kriterinin çöküşüyle birlikte, metafiziğin yeni bir soluk kazandığını, felsefi teolojinin veya felsefi teizmin, Hıristiyan dünyada adeta bir Rönesans dönemine girdiğini belirtirler. Bu iddianın arkasında yatan pek çok gerekçe olsa da bunlardan en önemlisi fizik, kimya, biyoloji gibi katı doğa bilimlerinde, olgusal durumlar (matters of facts) ve bunlar hakkındaki teoriler noktasında farklı açıklama modellerinin de mümkün olduğunun görülmesidir. Ayrıca, evrenin sadece katı maddeye (raw materials) indirgenerek açıklanmasının ne nihai (ultimate) ne de tam bir açıklama (complete explanation) sunabilmesi, bilim felsefesinde yeni açıklama modellerinin geliştirilmesini zorunlu kılmıştır.
Hocaya Adanmış Bir Ömür: İbn Hacer ve İbn Hızır Bağlamında Memlüklerde Ulema Arası Himaye İlişkileri
Devoted to the Master: The Case of Ibn Hajar and Ibn Khidr as an Example of Patronage Among Scholars During the Mamluk Dynasty
Yazar: Özkan, Halit
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Hadīth,Fath al-Bārī,Hady al-Sārī,Ibn Hajar al-Asqalānī,Ibn Khidr al-Qusūrī,Hadīth Commentaries ; Hadis,Fethu’l-bârî,Hedyü’s-sârî,İbn Hacer el-Askalânî,İbn Hızır el-Kusûrî,Hadis Şerhleri

Bu çalışmada Memlükler döneminde ulema arasındaki himaye ilişkilerini İbn Hacer el-Askalânî ile başlıca talebelerinden olup kendisini ona adayan İbn Hızır el-Kusûrî örneği üzerinden inceliyorum. Birçok vasfı ve özellikle metin okuyuculuğu (kârîlik) sebebiyle yaşadığı dönemde çok önemli bir figür olduğu hâlde bugün neredeyse unutulmuş olan İbn Hızır’ın, yirmi yaşına girmek üzereyken tanışıp halkasına katıldığı hocası İbn Hacer’e kırk yıl boyunca nasıl mülazemet ettiğini, çeşitli konularda ona nasıl yardımcı olduğunu ve onun tarafından nasıl kollanıp gözetildiğini, dönemin tabakat, biyografi ve otobiyografi kaynaklarının yanı sıra İbn Hacer’e ait eserlerin her iki ismin de hayatta olduğu dönemde, yani 852/1449 öncesinde istinsah edilmiş nüshalarını esas almak suretiyle inceliyorum. Amacım bir yandan Memlük ilmî hayatının zirve isimlerinden olan İbn Hacer’in çok önemli bir organizatör olduğunu gerek idari gerek ilmî faaliyetlerinde himaye ilişkilerini ve niyabet sistemini mükemmel biçimde işleterek büyük işler başarabildiğini göstermek bir yandan da bu sistemin önemli bir parçası olmasına rağmen unutulup giden İbn Hızır’ı tanıtıp hak ettiği değeri kendisine vermektir.

In this study, I examine the use and function of the patronage system by and among scholars during the Mamluk dynasty with the example of Ibn Hajar al-Asqalānī’s famous disciple and lifelong devotee Ibn Khidr al-Qusūrī. Based on tabaqāt, biographic and autobiographic sources of the period, as well as the extant manuscripts of Ibn Hajar’s works that were copied during his lifetime, I examine how Ibn Khidr, who was a very important figure of the time in Ibn Hajar’s circle but has now been practically forgotten, helped his master in various matters and was protected by his master in return. My aim is to show that Ibn Hajar was a very successful organizer who was thus able to achieve great accomplishments both in his administrative and scholarly activities by how he perfectly operated the patronage and substitution system, while at the same time making an appraisal of Ibn Khidr and his hardly recognized efforts.
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Esad Efendi Koleksiyonu’nda Bulunan Farsça Münşeât Mecmuaları
The Persian Munsheāt Mecmuas in the Esad Efendi Collection of the Süleymaniye Manuscript Library
Yazar: Keshani Çalışır, Nergis
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 14 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Religious Studies (Other) ; Dini Araştırmalar (Diğer) ; Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi,İnşâ Sanatı,Farsça Münşeâtlar,Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi,Esad Efendi Koleksiyonu,Yazma Eserler ; Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi,The Art of Creative Composition,Persian Munsheāts,Süleymaniye Manuscript Library,Esad Efendi Collection,Manuscripts

Osmanlı Devleti’nde resmî tarih yazıcılığı (vaḳʿanüvîslik) görevini yürüten, Türkçe ilk resmî gazete Taḳvîm-i Veḳâyiʿnin nâzırlığını yapan ve 1835-1836 yıllarında bir yılı aşkın bir süre İran’da elçi olarak bulunan Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi’nin (ö. 1848) tarihî ve edebî eser ağırlıklı kitap koleksiyonu, birçok açıdan incelenmeyi gerektirir. Esad Efendi’nin 4000 cilt civarı yazma eser bulunan koleksiyonunda güzel yazı (inşâ) sanatının önemli örneklerini içeren 193 münşeât mecmuası yer alırken bunlardan 33’ü Farsça münşeâtlardan oluşmaktadır. Özellikle Selçuklu, Osmanlı ve Safevî tarihinde önemli roller oynamış pek çok isme ait mektubun yer aldığı bu mecmuaları, talimî (didaktik) ve özel/resmî mektupları içeren münşeâtlar şeklinde iki kategoriye ayırmak mümkündür. Bu çalışmada inşâ sanatına ve münşeât mecmualarına dair genel bir girişin ardından Esad Efendi Koleksiyonu’nda yer alan ve üzerinde detaylı bir inceleme yapılmamış olan 22 Farsça münşeât mecmuası fizikî özellikleri ve muhtevaları açısıdan değerlendirilip ilim âlemine tanıtılmaya çalışılacaktır.

Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi (d. 1848) was the official historiographer (vakʿanüvis) of the Ottoman Empire, editor-in-chief of the first official Turkish newspaper, Taḳvīm-i Veḳāyiʿ, and ambassador to Iran for over a year in 1835- 1836. Consisting of nearly 4,000 bound manuscripts, his book collection contains several important examples of the art of creative composition (inshā) and deserves to be studied from a variety of perspectives. His collection has 193 munsheāt books, 33 of which are Persian munsheāts. These munsheāt books can also be divided into two general categories: didactic and private/official letters. In terms of content, these books include many letters from important personalities who played crucial political, religious, and cultural roles in Seljuk, Ottoman, and Safavid history. After an introduction on the art of creative composition, this article examines and introduces the scholarly world to the individual munsheāt and munsheāt compilations, as well as the 22 Persian munsheāt compilations, from the Esad Efendi Collection, which have yet to be analyzed in detail, in terms of their physical details and contents.
Mahmud el-Fenârî’nin Hayatı ve Ta‘zîr Risalesi
Maḥmūd al-Fanārī’s Life and His Treatise on Ta‘zīr
Yazar: Kütük, Şaban
Dergi: İslam Tetkikleri Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2023
Anahtar kelimeler: Islamic Studies (Other) ; İslam Araştırmaları (Diğer) ; Ottoman Law,Maḥmūd al-Fanārī,Crime,Ta‘zīr,Sodomy ; Osmanlı Hukuku,Mahmud el-Fenârî,Suç,Ta‘zîr,Livâta

Bu makale temelde 16. yüzyıl Osmanlı ulemasından Mahmud el-Fenârî’nin kaleme aldığı ta‘zîr risalesini incelemektedir. Çalışmanın ilk kısmı, hakkında detaylı bir akademik araştırma bulunmayan Mahmud el-Fenârî’nin hayatı ve kaleme aldığı eserleri konu edinmektedir. İkinci kısım Fenârî’nin ta‘zîr risalesini analiz etmektedir. Fenârî, risalesini yaşadığı çağda fesat ile suç oranının artması ve ta‘zîr suçlarına verilen cezaların iyice azalması sebebiyle kaleme aldığını belirtmiş ve çeşitli fürû ve fetva kitaplarından hareketle Hanefi ta‘zîr teorisini ortaya koymaya çalışmıştır. Ta‘zîrin Hanefi ceza taksimindeki yeri, meşruiyeti, ta‘zîr suç ve cezalarının bir kısmı risalenin ele aldığı başlıca konular arasında yer alır. Risalenin ayrıntılı olarak üzerinde durduğu ana konulardan bir diğeri livâtadır. Fenârî, livâta ve onunla ilintili birçok meseleyi eserinde incelemiş ve özellikle kendi döneminde bazı kesimler tarafından öne sürülen efendinin kölesi ile eşcinsel ilişkisinin cevâzı iddiasına şiddetle karşı çıkmıştır. Fenârî’nin dile getirdiği bu cevâz durumu, çağdaşı bazı alimler tarafından da eserlerinde şiddetle tenkit edilmiştir. Bu çalışmanın odak noktalarından biri, Fenârî’nin risalesini temel alarak livâtaya dair o dönemde üretilen fıkhi mesâili analiz etmektir. Çalışmanın ekinde ise risalenin tenkitli neşri yer almaktadır.

This article examines the treatise on discretionary punishment (ta‘zīr) written by Maḥmūd al-Fanārī who was an Ottoman scholar from the 16th-century. The first part of the study reveals the life of Maḥmūd al-Fanārī, the positions he held, and the works he authored. The second part analyzes al-Fanārī’s treatise on discretionary punishment, which has not been comprehensively studied until now. al-Fanārī stated that he wrote the treatise due to the increase in corruption and crime rates in his era and the significant reduction in punishments for ta‘zîr crimes. He attempted to outline the H̱anafī theory of discretionary punishment by drawing from various furū‘ and fatwā books. The treatise addresses the place of ta‘zīr in the H̱anafī penal system, its legitimacy, and some crimes and punishments related to ta‘zīr. One of the detailed topics the treatise focuses on is liwāṭ (sodomy). al-Fanārī examined sodomy and many related issues in his work and vehemently opposed the claim, put forward by some circles in his period, that a master could engage in homosexual relations with his slave. This permissibility situation expressed by al-Fanārī was also severely criticized by some of his contemporaries in their works. One of the focal points of this study is to analyze the fiqhī issues produced regarding sodomy in that period based on al-Fanārī’s treatise. The appendix of the study includes a critical edition of the treatise.