NİSÂ SÛRESİ 105-115 ÂYETLERİ BAĞLAMINDA İSLÂM YARGILAMA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ
Fundamental Principles of Islamic Judicial Procedure in the Context of Verses 105-115 of Sūrat al-Nisā’
Yazar: Aslan, Ömer Zahid
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Islamic Law ; İslam Hukuku ; Tafsir ; Tefsir ; İslam Hukuku,Yargılama,Adalet İlkesi,Kanunilik Prensibi,Hâkimin Hükmü ; Islamic Law,Adjudication,Principle of Justice,Principle of Legality,Judge's Ruling

Bu çalışma, Nisâ Sûresi’nin 105-115. âyetleri bağlamında İslâm yargılama hukukunun temel ilkelerini tespit etmeyi ve bu ilkelerin tarihsel, fıkhî ve ahlâkî boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Söz konusu âyetler, Medine döneminde vuku bulan bir hırsızlık olayına ve bu olayın yargı sürecine dair ilahî yönlendirmelere dayanmaktadır. Hz. Peygamber’in vahiy öncesi sosyal baskılarla karşı karşıya kalması ve ardından gelen ilahî uyarı, İslam yargı sisteminde adaletin mutlak ve sosyal aidiyetlerden bağımsız olarak tesis edilmesi gerektiğini göstermektedir. Makalede; hüküm vermede kanunilik ilkesi, hâkimin zahire göre hüküm tesis etmesi, şahsî bilgiyle hüküm verme yetkisi, hükmün diyanî boyutu, hâkimin hükmünden dönme imkânı ve savunma etiği bağlamında suçluya vekâletin sınırları gibi başlıklar sistematik biçimde ele alınmıştır. Bu bağlamda klasik fıkıh mezhepleri arasındaki görüş farklılıklarına yer verilmiş, Kur’an ve hadis metinlerinin yorumları çağdaş hukuk ilkeleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, İslâm hukukunun evrensel ve normatif düzeyde geçerliliğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Nihai olarak, Kur’an merkezli yargı ilkelerinin modern hukuk sistemlerine sağlayabileceği katkılar vurgulanmış; hukuk, adalet ve ahlâk üçgeninde ilkesel bir değerlendirme sunulmuştur.

This study aims to identify the foundational principles of Islamic adjudication in the context of verses 105–115 of Sūrat al-Nisāʾ and to explore their historical, jurisprudential, and ethical dimensions. These verses are grounded in a theft incident during the Medinan period and the divine guidance concerning the subsequent judicial process. The social pressure encountered by the Prophet Muhammad prior to the revelation, followed by the divine admonition, underscore that justice in the Islamic legal system must be established as an absolute principle, independent of social affiliations. The article systematically examines themes including the principle of legality in judgment, the judge's obligation to rule based on apparent evidence (al-ẓāhir), the role of personal knowledge in judicial decisions, the religious (diyānī) dimension of verdicts, the possibility for a judge to retract a ruling, and the ethical boundaries of legal representation for a guilty party. The analysis incorporates differing views among classical schools of Islamic jurisprudence and conducts a comparative evaluation of Qur'anic and Prophetic textual interpretations alongside contemporary legal norms. The study ultimately seeks to demonstrate the universal and normative validity of Islamic law. It concludes by highlighting the potential contributions of Qur'an-centric adjudicatory principles to modern legal systems, offering a principled assessment situated within the triad of law, justice, and ethics.