EMEKLİ ASTSUBAYLARIN YAŞAM DOYUMU VE UMUTSUZLUK DÜZEYLERİ İLİŞKİSİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER
EMEKLİ ASTSUBAYLARIN YAŞAM DOYUMU VE UMUTSUZLUK DÜZEYLERİ İLİŞKİSİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Yazar: Küçükoğlu Yalçın, Leman; Özmen, Dilek
Dergi: Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, Vol. 35 No. 3, 2019
Anahtar kelimeler: Health Care Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi ; Yaşam Doyumu,Umutsuzluk,Emekli Astsubay,halk sağlığı hemşireliği

ÖZETAmaç: Çalışmada Balıkesir İl merkezinde yaşayan emekli astsubayların yaşamdoyumları ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlandı.Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan araştırmanın evreniniBalıkesir-Türkiye Emekli Astsubaylar Derneği’ne (TEMAD) kayıtlı 1211 emekliastsubay oluşturdu (N=1211). Araştırmanın örneklemi ise en küçük örnek sayısı bilinmeyen prevalans%50 alınarak, 0.05 sapma ve %95 güven aralığında 292 astsubaydan oluştu(n=292). Veriler Şubat-Haziran 2016 tarihleri arasında Sosyo-Demografik BilgiFormu, Yaşam Doyumu Ölçeği ve Beck Umutsuzluk Ölçeği kullanılarak toplandı.Verilerin analizi SPSS 20,0 (Statistical Package Social Sicience) paketprogramıyla yapıldı. Bulgular: Araştırmaya katılanların yaş ortalaması 55,58±8,37, ortalama emekliliksüreleri 11,74±9,08’dır. Emekli astsubayların 9,81±4,52 yaşam doyumu puanortalaması ile orta düzeyde yaşam doyumuna sahip oldukları, umutsuzlukortalaması da 9,03±6,24 orta olarakbulundu. Emekli astsubayların yaşam doyumunu etkileyen faktörleremekliliğe hazır olma, emekli maaşından başka geliri olma durumu, emekliliksonrası mali durum ve emeklilik sonrası yakın aile bireyleri ve arkadaşlıkilişkilerinde değişiklik olarak belirlenirken; umutsuzluk düzeyini etkileyenfaktörler ise; emeklilik süresi, emekliliğe hazır olma durumu, emekli maaşındanbaşka geliri olma durumu, emeklilik sonrası mali durum ve emeklilik sonrasıyakın aile bireyleri ve arkadaşlık ilişkilerinde değişiklik olarak bulundu(p<0,05). Emekli astsubayların yaşam doyumları ile umutsuzluk düzeylerikarşılaştırıldığında ise, yoğun umutsuzluk yaşayan emekli astsubayların%78,7’sinin yaşam doyumu puanlarının düşük olduğu ve aralarındaki farkınistatistiksel olarak anlamlı olduğu görüldü (p<0,05). Sonuç: Emekli astsubayların Beck Umutsuzluk Ölçeği puanı ile Yaşam DoyumuÖlçeği puanı arasında da negatif yönde güçlü bir ilişki bulundu (r =-0,694,p<0,05). Emekliye ayrılacak astsubaylara emeklilik öncesi dönemde emeklilikyaşamlarına uyumlarını sağlayacak programlar düzenlenmesi umutsuzlukdüzeylerini azaltma ve yaşam doyumlarını arttırma açısından yararlı olabilir. Anahtar kelimeler:   YaşamDoyumu, Umutsuzluk, Emekli Astsubay, halk sağlığı hemşireliği Destekleyen kurumlar:Kaynakça:1.       Aközer M. Nuhrat C. Say Ş. “Türkiye'de yaşlılık dönemineilişkin beklentiler araştırması” Aile ve Toplum, 2011, 7 (27): 103-128.2.       Baran AG. (Editör). Ulusal Yaşlılık Kongresi Kitabı.İçinde: Kalınkara V, Akın GV. Başarılı Yaşlanma Modellerinin SosyolojikAnalizi. Ankara: Gazi Kitabevi, 2007:236-45.3.       Bayramova N. Karadakovan A. “Kronik hastalığı olanbireylerin umutsuzluk durumlarının incelenmesi”, Atatürk ÜniversitesiHemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2004, 7(2): 39-47.4.       Beck A.T. Weissman A. Lester D. Trexler L. “Themeasurement of pessimism: the hopelessness scale”, Journal of Consulting andClinical Psychology, 1974, 42 (6): 861-865.5.       Çelikel F.Ç. Erkorkmaz Ü. “Üniversite öğrencilerindedepresif belirtiler ve umutsuzluk düzeyleri ile ilişkili etmenler”Nöropsikiyatri Arşivi, 2008, 45: 122-129. 6.       Çetinkaya E. “Emekli bireylere yaşam doyumununyordayıcıları olarak sosyal destek ve öz-yeterlilik” (Tez).  Hacettepe Üniversitesi, Sosyal BilimlerEnstitüsü Yüksek Lisans Tezi; 2011.7.       Dost Tuzgöl M. Üniversite öğrencilerinin yaşam doyumununbazı değişkenlere göre incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim FakültesiDergisi, 2007, 22 (22): 132-143.8.       Dünyaoğulları Ö. Üniversiteson sınıf öğrencilerinin kendilerini gerçekleştirme engelleriyle genel ertelemeeğilimi ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez). DokuzEylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi; 2011.9.       Erol S.  “Yaşlılık sigortası ve emeklilik yaşıtartışması”, Sosyal Bilimler Dergisi, 2011,1 (1), ss. 40-65.10.    Güler K.” Beden imajının üniversite öğrencilerinde yaşamdoyumu ve umutsuzluk üzerine etkisi “(Tez). Beykent Üniversitesi, SosyalBilimler Enstitüsü Psikoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi; 201511.     Günay G. Bireylerin kişi ve aile olarak emekliliğehazırlanmalarına ilişkin plan yapma durumlarının incelenmesi (Tez). HacettepeÜniversitesi, Aile ve Tüketici Bilimleri Anabilim Dalı, Doktora Tezi; 2006.12.    İçli G. “Yaşlılar ve yaşlılığın değerlendirilmesi:Denizli İli üzerine niteliksel bir araştırma”, Yaşlı Sorunları AraştırmaDergisi, 2010, (1):7-14.13.    İlbay A.B. Yiğit Y. Özişli Ö. “Emeklilerin yaşam doyumuve rehberlik ihtiyacı ilişkisi- Sakarya örneği “ Bülent Ecevit Üniversitesi,Sakarya Üniversitesi,  Journal ofBehavior at Work,  2016 1 (1):6-12.14.    Kapıkıran Ş. “Yaşlılarda yalnızlık ile yaşam doyumuarasındaki ilişki: sosyal desteğin aracılık rolünün sınanması”, Yaşlı SorunlarıAraştırma Dergisi (YSAD),  Haziran 2016,9: 13-25.15.    Karataş K.  DuyanV. “Difficulties that elderly people encounter and their life satisfaction”.Social Behavior and Personality: An International Journal, 2008, 36(8):1073-1084.16.     Kılıç D. Türkoğlu N. Adıbelli D. Armut S. “Geriatrikyaş grubundaki kişilerin yaşam doyumu ve yaşam tutum profilleri arasındakiilişki”, Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi, 2016, 5(1): 1-8.        17.    Kılınç C. Eşel E. “Stres tepkisi süreci”, KlinikPsikofarmokoloji Bülteni, 2002, 12:41-48.18.    Kuraner E. Askeri emekli personelin umutsuzluk düzeylerive psiko-sosyal durumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Tez). SelçukÜniversitesi Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi; 2004.19.    Li H. Iris C. Ling X. "Life satisfaction of olderChinese adults living in rural communities", Journal Of Cross-CulturalGerontology, 2013, 28 (2):153-165.20.    Mascaro, N., & Rosen, D. H. (2005). Existentialmeaning’s role in the enhancement of hope and prevention of depressivesymptoms. Jour- nal of Personality, 73, 985-1013.doi:10.1111/j.1467-6494.2005.00336.x21.    Odell K.S. Soloninka J.W. Lawrence L.D. Gartin S.A.  “Life Satisfaction Of Retired West VirginiaSecondary School Agriculture Teachers.”, Journal of Agricultural Education,1992, 33: 17-22.22.    Öz, F., Swıft, J. “Yaşamın son evresi: yaşlılıkpsikososyal açıdan gözden geçirme” Kriz Dergisi, 2002, 10 (2): 17-28.23.    Özer F, Beydağ D, Cengiz Ş. “Hemodiyalize girenhastaların umutsuzluk düzeyleri”. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 2009, 10(4): 132-133.24.    ÖzerM. Karabulut, Ö.Ö. “Yaşlılarda yaşam doyumu”, Turkish Journal of Geriatrics, 2003,  72-74.25.     Salman S.” Öğretmenlerinemeklilik dönemine uyumları ve yaşam tatminleri “(Tez). AnkaraÜniversitesi Ev Ekonomisi Anabilim Dalı, Doktora Tezi; 2004.26.    Sevim Y. Şahin J. “Toplumun yeni yoksulları: emekliler(Şanlıurfa ili örneği), Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 2007, 10 (1):187-207.27.    Softa H, Karaahmetoğlu G, Erdoğan O. Yavuz S.“Yaşlılarda yaşam doyumunu etkileyen bazı faktörlerin incelenmesi”, YaşlıSorunları Araştırma Dergisi, 2015, (1):12-21.28.     Şahin Baltacı H., Selvitopu A.  “Öğretmenlerin emeklilik dönemine veemekliliğe hazırlık eğitimine ilişkin görüşleri”, Elementary EducationOnline, 2012, 11: (3), 800-81229.    Şimşek A. Büyükkıdık S. “Emekli öğretmenlerin yaşamdoyumlarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi”, Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiEğitim Bilimleri Dergisi, 2015, 4 (6):19-41.30.    Tercanlı N.  DemirV. “Beck umutsuzluk ölçeğinin çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi(Gümüşhane ili örneği)” Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2012,1(1): 29-40.31.    Tüfekçiyaşar T. Lise 10. ve 11. sınıf öğrencilerindekaygı, umutsuzluk ve benlik imgesi düzeylerinin değerlendirilmesi (Tez). HaliçÜniversitesi Psikoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi; 2014.

ÖZETAmaç: Çalışmada Balıkesir İl merkezinde yaşayan emekli astsubayların yaşamdoyumları ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlandı.Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan araştırmanın evreniniBalıkesir-Türkiye Emekli Astsubaylar Derneği’ne (TEMAD) kayıtlı 1211 emekliastsubay oluşturdu (N=1211). Araştırmanın örneklemi ise en küçük örnek sayısı bilinmeyen prevalans%50 alınarak, 0.05 sapma ve %95 güven aralığında 292 astsubaydan oluştu(n=292). Veriler Şubat-Haziran 2016 tarihleri arasında Sosyo-Demografik BilgiFormu, Yaşam Doyumu Ölçeği ve Beck Umutsuzluk Ölçeği kullanılarak toplandı.Verilerin analizi SPSS 20,0 (Statistical Package Social Sicience) paketprogramıyla yapıldı. Bulgular: Araştırmaya katılanların yaş ortalaması 55,58±8,37, ortalama emekliliksüreleri 11,74±9,08’dır. Emekli astsubayların 9,81±4,52 yaşam doyumu puanortalaması ile orta düzeyde yaşam doyumuna sahip oldukları, umutsuzlukortalaması da 9,03±6,24 orta olarakbulundu. Emekli astsubayların yaşam doyumunu etkileyen faktörleremekliliğe hazır olma, emekli maaşından başka geliri olma durumu, emekliliksonrası mali durum ve emeklilik sonrası yakın aile bireyleri ve arkadaşlıkilişkilerinde değişiklik olarak belirlenirken; umutsuzluk düzeyini etkileyenfaktörler ise; emeklilik süresi, emekliliğe hazır olma durumu, emekli maaşındanbaşka geliri olma durumu, emeklilik sonrası mali durum ve emeklilik sonrasıyakın aile bireyleri ve arkadaşlık ilişkilerinde değişiklik olarak bulundu(p<0,05). Emekli astsubayların yaşam doyumları ile umutsuzluk düzeylerikarşılaştırıldığında ise, yoğun umutsuzluk yaşayan emekli astsubayların%78,7’sinin yaşam doyumu puanlarının düşük olduğu ve aralarındaki farkınistatistiksel olarak anlamlı olduğu görüldü (p<0,05). Sonuç: Emekli astsubayların Beck Umutsuzluk Ölçeği puanı ile Yaşam DoyumuÖlçeği puanı arasında da negatif yönde güçlü bir ilişki bulundu (r =-0,694,p<0,05). Emekliye ayrılacak astsubaylara emeklilik öncesi dönemde emeklilikyaşamlarına uyumlarını sağlayacak programlar düzenlenmesi umutsuzlukdüzeylerini azaltma ve yaşam doyumlarını arttırma açısından yararlı olabilir. Anahtar kelimeler:   YaşamDoyumu, Umutsuzluk, Emekli Astsubay, halk sağlığı hemşireliği Destekleyen kurumlar:Kaynakça:1.       Aközer M. Nuhrat C. Say Ş. “Türkiye'de yaşlılık dönemineilişkin beklentiler araştırması” Aile ve Toplum, 2011, 7 (27): 103-128.2.       Baran AG. (Editör). Ulusal Yaşlılık Kongresi Kitabı.İçinde: Kalınkara V, Akın GV. Başarılı Yaşlanma Modellerinin SosyolojikAnalizi. Ankara: Gazi Kitabevi, 2007:236-45.3.       Bayramova N. Karadakovan A. “Kronik hastalığı olanbireylerin umutsuzluk durumlarının incelenmesi”, Atatürk ÜniversitesiHemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2004, 7(2): 39-47.4.       Beck A.T. Weissman A. Lester D. Trexler L. “Themeasurement of pessimism: the hopelessness scale”, Journal of Consulting andClinical Psychology, 1974, 42 (6): 861-865.5.       Çelikel F.Ç. Erkorkmaz Ü. “Üniversite öğrencilerindedepresif belirtiler ve umutsuzluk düzeyleri ile ilişkili etmenler”Nöropsikiyatri Arşivi, 2008, 45: 122-129. 6.       Çetinkaya E. “Emekli bireylere yaşam doyumununyordayıcıları olarak sosyal destek ve öz-yeterlilik” (Tez).  Hacettepe Üniversitesi, Sosyal BilimlerEnstitüsü Yüksek Lisans Tezi; 2011.7.       Dost Tuzgöl M. Üniversite öğrencilerinin yaşam doyumununbazı değişkenlere göre incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim FakültesiDergisi, 2007, 22 (22): 132-143.8.       Dünyaoğulları Ö. Üniversiteson sınıf öğrencilerinin kendilerini gerçekleştirme engelleriyle genel ertelemeeğilimi ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez). DokuzEylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi; 2011.9.       Erol S.  “Yaşlılık sigortası ve emeklilik yaşıtartışması”, Sosyal Bilimler Dergisi, 2011,1 (1), ss. 40-65.10.    Güler K.” Beden imajının üniversite öğrencilerinde yaşamdoyumu ve umutsuzluk üzerine etkisi “(Tez). Beykent Üniversitesi, SosyalBilimler Enstitüsü Psikoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi; 201511.     Günay G. Bireylerin kişi ve aile olarak emekliliğehazırlanmalarına ilişkin plan yapma durumlarının incelenmesi (Tez). HacettepeÜniversitesi, Aile ve Tüketici Bilimleri Anabilim Dalı, Doktora Tezi; 2006.12.    İçli G. “Yaşlılar ve yaşlılığın değerlendirilmesi:Denizli İli üzerine niteliksel bir araştırma”, Yaşlı Sorunları AraştırmaDergisi, 2010, (1):7-14.13.    İlbay A.B. Yiğit Y. Özişli Ö. “Emeklilerin yaşam doyumuve rehberlik ihtiyacı ilişkisi- Sakarya örneği “ Bülent Ecevit Üniversitesi,Sakarya Üniversitesi,  Journal ofBehavior at Work,  2016 1 (1):6-12.14.    Kapıkıran Ş. “Yaşlılarda yalnızlık ile yaşam doyumuarasındaki ilişki: sosyal desteğin aracılık rolünün sınanması”, Yaşlı SorunlarıAraştırma Dergisi (YSAD),  Haziran 2016,9: 13-25.15.    Karataş K.  DuyanV. “Difficulties that elderly people encounter and their life satisfaction”.Social Behavior and Personality: An International Journal, 2008, 36(8):1073-1084.16.     Kılıç D. Türkoğlu N. Adıbelli D. Armut S. “Geriatrikyaş grubundaki kişilerin yaşam doyumu ve yaşam tutum profilleri arasındakiilişki”, Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi, 2016, 5(1): 1-8.        17.    Kılınç C. Eşel E. “Stres tepkisi süreci”, KlinikPsikofarmokoloji Bülteni, 2002, 12:41-48.18.    Kuraner E. Askeri emekli personelin umutsuzluk düzeylerive psiko-sosyal durumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Tez). SelçukÜniversitesi Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi; 2004.19.    Li H. Iris C. Ling X. "Life satisfaction of olderChinese adults living in rural communities", Journal Of Cross-CulturalGerontology, 2013, 28 (2):153-165.20.    Mascaro, N., & Rosen, D. H. (2005). Existentialmeaning’s role in the enhancement of hope and prevention of depressivesymptoms. Jour- nal of Personality, 73, 985-1013.doi:10.1111/j.1467-6494.2005.00336.x21.    Odell K.S. Soloninka J.W. Lawrence L.D. Gartin S.A.  “Life Satisfaction Of Retired West VirginiaSecondary School Agriculture Teachers.”, Journal of Agricultural Education,1992, 33: 17-22.22.    Öz, F., Swıft, J. “Yaşamın son evresi: yaşlılıkpsikososyal açıdan gözden geçirme” Kriz Dergisi, 2002, 10 (2): 17-28.23.    Özer F, Beydağ D, Cengiz Ş. “Hemodiyalize girenhastaların umutsuzluk düzeyleri”. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 2009, 10(4): 132-133.24.    ÖzerM. Karabulut, Ö.Ö. “Yaşlılarda yaşam doyumu”, Turkish Journal of Geriatrics, 2003,  72-74.25.     Salman S.” Öğretmenlerinemeklilik dönemine uyumları ve yaşam tatminleri “(Tez). AnkaraÜniversitesi Ev Ekonomisi Anabilim Dalı, Doktora Tezi; 2004.26.    Sevim Y. Şahin J. “Toplumun yeni yoksulları: emekliler(Şanlıurfa ili örneği), Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 2007, 10 (1):187-207.27.    Softa H, Karaahmetoğlu G, Erdoğan O. Yavuz S.“Yaşlılarda yaşam doyumunu etkileyen bazı faktörlerin incelenmesi”, YaşlıSorunları Araştırma Dergisi, 2015, (1):12-21.28.     Şahin Baltacı H., Selvitopu A.  “Öğretmenlerin emeklilik dönemine veemekliliğe hazırlık eğitimine ilişkin görüşleri”, Elementary EducationOnline, 2012, 11: (3), 800-81229.    Şimşek A. Büyükkıdık S. “Emekli öğretmenlerin yaşamdoyumlarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi”, Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiEğitim Bilimleri Dergisi, 2015, 4 (6):19-41.30.    Tercanlı N.  DemirV. “Beck umutsuzluk ölçeğinin çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi(Gümüşhane ili örneği)” Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2012,1(1): 29-40.31.    Tüfekçiyaşar T. Lise 10. ve 11. sınıf öğrencilerindekaygı, umutsuzluk ve benlik imgesi düzeylerinin değerlendirilmesi (Tez). HaliçÜniversitesi Psikoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi; 2014.