Arhavi Kapisre Deresi Havzası’nda GeoWEPP Erozyon Tahmin Modeli ile Erozyon Tespiti
Application of the GeoWEPP Model for Soil Erosion Estimation in the Arhavi Kapisre Creek Basin
Yazar: Yıldırım, Cengizhan; Tüfekçioğlu, Mustafa; Yağcı, Olgun
Dergi: Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Vol. 12 No. 1, 2025
Anahtar kelimeler: Geospatial Information Systems and Geospatial Data Modelling ; Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme ; Toprak Erozyonu,CBS,Sediment Verimi,Yamaç ve Kanal Erozyonu ; Soil Erosion,GIS,Sediment Yield,Hillslope and Channel Erosion

Günümüzde, erozyonun miktarını, şiddetini ve havza ölçeğinde nerelerde nasıl gerçekleştiğini tahmin etmek ve uygulanacak kontrol müdahalelerinin zamanında planlanması büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada GeoWEPP erozyon tahmin modeli çalıştırılarak Arhavi Kapisre Deresi Havzası’nda (AKDH) erozyon ile meydana gelen toprak kaybı, sediment verimi ve birim alandaki toprak kaybı hesaplanmıştır. Toplamda 29913,9 ha olan çalışma alanı 17 alt havzaya bölümlendirilerek, her bir alt havza için model ayrı ayrı çalıştırılmıştır. AKDH’de 20 yıllık simülasyona göre toplam yıllık sediment verimi 26846,8 ton/yıl ve ortalama birim alandaki sediment verimi ise 1,057 ton/ha/yıl’dır. 17 alt havzanın ortalama sediment iletim oranı (SİO) ise 0,205’dir. Yamaçlarda (yüzeyde) görülen toplam yıllık erozyon miktarı 8648,6 ton/yıl ve 17 alt havzanın birim alandaki yıllık ortalama yamaç toprak kaybı 0,08 ton/ha/yıl, kanallarda görülen toplam yıllık erozyon miktarı 170466,7 ton/yıl ve 17 alt havzanın birim alandaki yıllık ortalama kanal erozyonu toprak kaybı 0,97 ton/ha/yıl olarak bulunmuştur. En yüksek erozyon miktarı 18739,8 (%69,8) ton/yıl ile Mera alt havzasında, en düşük erozyon miktarı 123,9 (%0,5) ton/yıl ile Gürgencik (Orman alanı) Alt Havzası’nda tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda tarım ve mera alanlarının erozyona çok daha duyarlı olduğu ve ayrıca havza kanal sisteminde gerçekleşen erozyonun ise yamaç (yüzey) erozyonuna göre çok daha fazla (yaklaşık 12 kat) sediment ürettiği tespit edilmiştir.

Estimating the amount, severity and spatial distribution of erosion at the watershed scale, as well as timely planning of appropriate control measures, is of great importance today. In this study, the GeoWEPP erosion prediction model was applied to estimate soil loss, sediment yield, and soil loss per unit area in the Arhavi Kapisre Creek Basin (AKCB). The study area, covering 29,913.9 ha, was divided into 17 sub-watersheds, and the model was run separately for each. Based on a 20-year simulation, the total annual sediment yield was 26,846.8 tons/year, with an average sediment yield per unit area of 1.057 tons/ha/year. The mean sediment delivery ratio (SDR) of the 17 sub-watersheds was calculated as 0.205. The total annual surface (hillslope) erosion was 8,648.6 tons/year, with an average per unit area of 0.08 tons/ha/year, while total channel erosion reached 170,466.7 tons/year, corresponding to 0.97 tons/ha/year. The highest erosion occurred in the Mera sub-watershed with 18,739.8 tons/year (69.8%), whereas the lowest erosion was recorded in the Gürgencik sub-watershed (forest area) with 123.9 tons/year (0.5%). The findings indicate that agricultural and pasture areas are significantly more susceptible to erosion, and that channel erosion produces substantially more sediment (about 12 times) compared to surface erosion.