Dağlık Havzalarda Kar Birikmesine ve Erimesine Etki Eden Parametrelerin HSPF Model Programıyla İncelenmesi ve Erzurum Kırkgöze Havzası Örneği
The Investigation of Parameters Affecting the Snow Accumulation and Melt on Mountainous Basins by Using HSPF Model Program and a Case Study of Erzurum Kırkgöze Basin
Yazar: Acar, Reşat; Şengül, Selim; Şenocak, Serkan
Dergi: Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Vol. 4 No. 4, 2014
Anahtar kelimeler: HSPF model,integrated basin management model,snow modeling,energy balance,kirkgöze basin ; HSPF modeli,entegre havza modeli,kar modellemesi,enerji dengesi,kırkgöze havzası

Özellikle dağlık bölgelerde kar erimelerinden meydana gelen akışlar hidrolojik döngünün ve su teminininen önemli elemanlarından biridir. Taşkınların kontrolü, su kuvveti tesisleri, çığ tehlikeleri veya tarım, sanayi vegünlük yaşam için su temini gibi konularda değerlendirme yapabilmek için, özelikle yönetim ve karar vermemodellerinin eklendiği entegre havza simülasyon modelleri oldukça önem taşımaktadır. Bu çalışmada, kavramsalyapıdaki karmaşık bir model olan ve temelde sadece Amerika Birleşik Devletleri sınırları içindeki havzalarınmodellenmesine olanak sağlayan Hydrological Simulation Program Fortran (HSPF) model programının Türkiye’dekar erimesinin etkili olduğu dağlık havzalara uygulanabilirliği incelenmiştir. Kar erimesinin etkili olduğu birhavzanın modellenmesinde, HSPF modeli Türkiye’de ilk defa kullanılmıştır. Çalışma alanı olarak seçilen KırkgözeHavzası’nda 2454 m rakımında, güney bakısında kurulan otomatik meteoroloji ve kar gözlem istasyonundan eldeedilen veriler kullanılarak, enerji dengesi metodolojisi ile karın birikme ve erime süreçlerine etki eden parametrelerbelirlenmiştir. Bu parametreler kullanılarak kurulan modelde, meteoroloji istasyonunda ölçülen ve simüle edilen karsu eşdeğerleri ve kar yükseklikleri değerlendirildiği zaman çok iyi bir benzetimin sağlanmış olduğu gözlenmiştir.

Snowmelt  ows, particularly resulting from mountainous regions, is one of the most importantelement in the hydrological cycle and water supply. Management and decision making models added integratedwatershed simulation models have great signi cance to make evaluations such as  ood control, hydroelectricpower generation, avalanche hazards and water supply for agriculture, industry or daily life issues. In this study, theapplicability of snowmelt modeling for the mountainous basins in Turkey where snowmelt is effective by using theHydrological Simulation Program Fortran (HSPF) model program that is a conceptual structure, complex modeland supported only for the watersheds in the United States of America was investigated. HSPF model was used forthe  rst time in Turkey for the modeling of a watershed dominated by snowmelt. Energy balance methodology isused for determining the effective parameters of accumulation and melting processes. The data were obtained fromthe automatic meteorology and snow observation station, established at 2454 m altitude having a southern aspectin Kırkgöze Basin. A very good correlation was observed both between the measured and simulated snow waterequivalents and snow heights at the meteorological station by using these parameters in the model.