Türkiye’de Çevre Vergileri, Ekonomik Büyüme, Sürdürülebilir Kalkınma İle Ekolojik Ayak İzi İlişkisi: ARDL Yaklaşımı
The Relationship between Environmental Taxes, Economic Growth, Sustainable Development and Ecological Footprint in Turkey: ARDL Approach
Yazar: Şenel, Kutay; Kalaycı, Cem
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Vol. 26 No. 3, 2025
Anahtar kelimeler: Public Administration ; Kamu Yönetimi ; Statistics (Other) ; İstatistik (Diğer) ; Finance ; Finans ; Environmental Taxes,Economic Growth,Sustainable Development,Ecological Footprint,ARDL Approach ; Çevre Vergileri,Ekonomik Büyüme,Sürdürülebilir Kalkınma,Ekolojik Ayak İzi,ARDL Yaklaşımı

Dünya hızla artan nüfus, sanayileşme, şehirleşme ve artan enerji ihtiyacının yol açtığı kirlilik ve iklim değişikliği gibi, insan yaşamını tehdit eden ciddi çevresel sorunlarla karşı karşıyadır. Bu çevresel sorunlar, sürdürülebilirliği tehdit eden büyük riskler oluşturmaktadır. Bu doğrultuda devletlerin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak için ekonomik büyüme ile çevresel sürdürülebilirliği dengeleyen politikalar geliştirilmesi önemlidir. Özellikle çevresel bozulma üzerindeki etkileri azaltmayı hedefleyen çevre vergileri, ekonomik büyüme ile çevresel koruma arasında bir denge kurulmasına katkı sağlayan etkili bir politika aracı olarak ön plana çıkmaktadır.  Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin ekolojik ayak izi ile sürdürülebilir kalkınma endeksi, kişi başına düşen GSYİH ve çevresel vergiler arasındaki ilişkinin ortaya koyulmasıdır. Çalışmanın özgünlüğünü, Türkiye için değişkenler arasındaki ilişkinin ARDL yöntemiyle ortaya koyulması oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle, 1995- 2021 dönemi için zaman serilerine Augmented Dickey-Fuller ve Philips-Perron birim kök testleri yapılmıştır. Serilerin birinci dereceden farkları alınarak yapılan birim kök testlerinde tüm serilerin % 5 anlamlılık düzeyinde birim kök içermediği ve durağan olduğu tespit edilmiştir. Bu kapsamda ARDL Sınır testi sonuçları, değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisini ortaya koymuştur. Bulgulara göre, ekolojik ayak izi ile sürdürülebilir kalkınma endeksi ve kişi başına düşen GSYİH arasında uzun dönemde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Çevre vergileri ile ekolojik ayak izi arasında ise pozitif yönlü ancak istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir ilişki gözlemlenmiştir. Dolayısıyla, ekonomik büyüme ve sürdürülebilir kalkınma çabalarının çevresel etkilerle doğrudan ilişkili olduğu ifade edilebilir.

The world is facing serious environmental issues that threaten human life, such as pollution and climate change caused by rapidly increasing population, industrialization, urbanization, and growing energy demands. These environmental problems create significant risks that threaten sustainability. In this context, it is important for governments to develop policies that balance economic growth with environmental sustainability in order to achieve sustainable development goals. In particular, environmental taxes, which aim to reduce the effects of environmental degradation, stand out as an effective policy tool that helps establish a balance between economic growth and environmental protection. The aim of this study is to reveal the relationship between Turkey's ecological footprint, the Sustainable Development Index, GDP per capita, and environmental taxes. The uniqueness of the study is that the relationship between variables for Turkey is analyzed using the ARDL method. Firstly, Augmented Dickey-Fuller and Philips-Perron unit root tests are applied to the time series for the period 1995-2021. Unit root tests, performed after taking the first differences of the series, revealed that none of the series contained a unit root at the 5% significance level and were stationary. In this context, the ARDL Bound test results revealed the cointegration relationship between the variables. According to the findings, positive and statistically significant long-term relationships have been identified between the ecological footprint, the sustainable development index, and GDP per capita. However, a positive but statistically insignificant relationship has been observed between environmental taxes and the ecological footprint. Accordingly, it can be asserted that economic growth and efforts toward sustainable development are directly associated with environmental impacts.