MEMLÛK KUDÜS’ÜNDE BİR EĞİTİM KURUMU: TENKİZİYYE MEDRESESİ VE MUHADDİSLERİ
An Educational Institution in Mamlūk Jerusalem: The Tenkiziyya Madrasa and Its Muhaddiths
Yazar: Emiroğlu, Nagihan
Dergi: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), Vol. 25 No. 2, 2025
Anahtar kelimeler: Hadith ; Hadis ; Hadith,Mamlūks,Jerusalem,Madrasa,Tenkiziyya ; Hadis,Memlük,Kudüs,Medrese,Tenkiziyye

Kudüs, İslam medeniyeti tarihinde dinî, siyasî ve kültürel anlamda her zaman önemli bir merkez olmuştur. Memlûkler dönemi (648-923/1250-1517) inşa edilen çok sayıda yapılarla Kudüs’ün sahip olduğu tarihî ve dinî önemin yeniden canlandığı bir süreçtir. Bu çalışma, Emîr Seyfeddin Tenkiz (ö. 741/1340) tarafından 729/1328 yılında kurulan ve farklı işlevleriyle dikkat çeken Tenkiziyye Medresesi’ni ele alarak Memlûkler dönemi Kudüs’ünün sosyal, dinî ve entelektüel yapısına ışık tutmayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte Memlûkler döneminde yerleşik bir uygulama olan vakıf sistemine dikkat çekmek ve medresenin vakfiyesinden hareketle medresenin işleyişini ayrıntılı şekilde ortaya koymak da makalenin hedefleri arasındadır. Konu gerek Kudüs’teki eğitim kurumlarının çeşitliliğini gerekse hadis eğitimi açısından Tenkiziyye’nin üstlendiği rolü göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Öte yandan çalışma hadis ilmi çerçevesinden medreseyi konu edindiğinden, burada görev yapan tüm personel yerine sadece muhaddislere odaklanmaktadır. Çalışma sonucunda Tenkiziyye Medresesi’nin Kudüs’te önemli bir ilim merkezi olduğu ve aynı zamanda Memlûklerin, Kudüs üzerindeki hâkimiyetlerini meşrulaştıran bir konumda olduğu görülmüştür. Tenkiziyye Medresesi’nin özellikle de hadis ilminin tedrisi ve rivâyeti açısından hem kurumsal yapısı hem de barındırdığı ilmî şahsiyetler vasıtasıyla Kudüs ilmî havzasında, İslâm hadis geleneğinin sürekliliğine katkıda bulunan seçkin eğitim kurumlarından biri olduğu anlaşılmıştır.

Jerusalem has always been a significant center in Islamic civilization in religious, political, and cultural terms. The Mamluk period (648–923 AH/1250–1517 CE) represents a time during which the historical and religious significance of the city was revitalized through the construction of numerous religious and scholarly institutions. This study aims to shed light on the social, religious, and intellectual fabric of Mamluk-era Jerusalem by focusing on the Tenkiziyya Madrasa, founded in 729/1328 by Emir Sayf al-Din Tankiz, which stood out due to its multifunctional structure. The article also seeks to highlight the waqf system—a well-established practice during the Mamluk period—and, based on the madrasa's endowment deed, to analyze the institution’s operation in detail. The topic is significant in that it reflects both the diversity of educational institutions in Jerusalem and the particular role that Tenkiziyya played in the field of hadith education. Moreover, since the study approaches the madrasa within the framework of hadith scholarship, it focuses specifically on the hadith scholars (muhaddiths) associated with the institution, rather than all its personnel. The findings reveal that the Tenkiziyya Madrasa functioned as a major center of learning in Jerusalem and also served to legitimize Mamluk authority over the city.