hakansabunis/tr-academic-research-agent-index huggingface dataset:
el-Esmâ ve’l-Ahkâm Görüşleri Bağlamında İbâdiyye-Mu‘tezile Etkileşimi
The Interaction of Ibâdiyya-Mu'tazila in the Context of the Views of al-Asmâ ve'l-Ahkam
Yazar: Yoldaş, Mehmet; Kubat, Mehmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; İslâm Mezhepleri Tarihi,İbâdiyye,Mu‘tezile,İman,Kebire ; History of Islamic Sects,Ibadiyya,Mu‘tazila,Faith,Great Sin

Hz. Ali’nin hilafet yıllarında yaşanan fitne olayları, fırkalaşma hareketlerinin başlamasına neden oldu. Bu dönemdeki toplumsal-siyasal olayların sonucu çeşitli konular farklı mahfillerde tartışılıyordu. Tartışılan konulardan “iman-kebire” ilişkisi gündemin en önemli konusuydu. Bu tartışmaların hararetle yapıldığı yerlerin başında Basra gelmekteydi. Basra’da etkin olan gruplar içerisinde İbâdiyye önemli bir konuma sahipti. Aynı şekilde Mu‘tezile’nin de ilim çevrelerinde hatırı sayılır bir ağırlığı bulunmaktaydı. Her iki mezhebin görüşleri incelendiğinde bazı konularda benzer düşüncelerin varlığı söz konusudur. Bir yandan bedevî kökenli İbâdiyye, diğer yandan entelektüel yönü ağır basan mevâlî kökenli Mu‘tezile arasında etkileşimin olacağını düşünmek mümkün görünmemekle beraber eserlerde zikredilen fikri yakınlık örnekleri, bu iki mezhep arasında bir fikri etkileşimin varlığını akla getirmektedir. Makalemizde “el-esmâ ve’l-ahkâm” görüşleri bağlamında her iki mezhep arasında özellikle teşekkül dönemlerini dikkate alarak fikirlerin benzerliğini tespit etmeye ve aralarında var olduğunu düşündüğümüz etkileşimi ortaya koymaya gayret edeceğiz.

The events of strife that took place during the years of Ali's caliphate led to the start of sectarian movements. As a result of the socio-political events of this period, various issues were discussed in different gatherings. The relationship between "faith-great sin", one of the topics discussed, was the most important issue on the agenda. Basra was at the forefront of the places where these discussions were held. Ibadiyya had an important position among the groups active in Basra. Likewise, Mu'tazila had a considerable weight in scientific circles. When the views of both sects are examined, there are similar opinions on some issues. Although it does not seem possible to think that there will be an interaction between the Bedouin origin Ibâdiyya on the one hand, and the Mu'tazila of mawâli origin, on the other hand, the examples of intellectual closeness mentioned in the works bring to mind the existence of an intellectual interaction between these two sects. In our article, in the context of " al-asmâ wa’l-ahkâm" views, we will try to determine the similarity of the ideas between the two sects, especially considering the formation periods, and to reveal the interaction that we think exists between them.
Ebû’l-Kâsım Abdilvâhid b. Ahmed el-Kirmânî’ye Nispet Edilen 73 Fırka Tasnifli Bir Risâle’nin Tahlil ve Tercümesi
Analysis and Translation of an Epistle the 73 Sects Classification Attributed to Abū al-Qāsim Abd al-Wāhid b. Ahmad al-Kirmānī
Yazar: Ahmetoğlu, Şahin; Demir, Habip
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 1, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; History of Islamic Sects,al-Kirmānī,73 Sects Hadith,al-Fırqa,al-Fırqa al-Nājiye ; İslam Mezhepleri Tarihi,Kirmânî,73 Fırka Hadisi,Fırka,Fırka-i Nâciye

İslâm Mezhepleri Tarihi yazıcılığı zengin bir birikime sahiptir. Nitekim yüz yıllardır mezhepler hakkında çok sayıda çalışmanın kaleme alındığını görmekteyiz. Bu çalışmalardan birçoğu tespit edilerek neşri yapılmış, birçoğu ise araştırılmak için kendi sırasını beklemektedir. Çalışmamızda konu edindiğimiz ve muhtemelen müstensih tarafından “Şerhü kavli aleyhisselam:“Setefteriku Ümmetî alâ Selâse ve Seb’îne Fırkaten ve Ta‘dîdiha bi-Esmâihâ” olarak isimlendirilen risâle, Ebû’l-Kâsım Abdilvâhid b. Ahmed el-Kirmânî’ye nispet edilmiş olup 4.-5./10.-11. yüzyıllar içerisinde kaleme alındığı tahmin edilmektedir. Risâlenin içeriğinden müellifin Ashâbu’l-Hadîs çizgisine mensup olduğu anlaşılmaktadır. Çalışmamızda, Kirmânî’ye nispet edilen ve “73 fırka” hadisi eksenli olarak hazırlanan bu risâleyi farklı yönlerden inceleyerek değerlendirmeler yapmayı hedefledik. Bunun için risâlenin ilk önce İslâm Mezhepleri Tarihi bilimi içerisindeki yerini ele aldık. Arkasından risâlenin genel özellikleri hakkında bilgiler verdik. Daha sonra risâlenin tasnif sistemini ele alarak kendisinden önceki ve sonraki dönem eserleri ile karşılaştırmalı şekilde değerlendirmelerde bulunduk. Buna ilaveten risâlenin metodu ve içeriğinden bahsederek tercümesini ve yazma nüshalarını da metnin sonuna ilave ettik.

Islamic heresiography has a rich accumulation. As a matter of fact, we have seen that many studies have been written about sects for hundreds of years. Many of these studies have been edited and published, and many of them are waiting for their turn to be researched. The subject of our study is probably named by scribe as “Sharhi qavli alayh as-salam: Sataftariqu Ummatī alā Salāsa wa Sab‘īna Firqa wa ta‘dīdiha bi asmāihā” attributed to Abū al-Qāsim Abd al-Wāhid b. Ahmad al-Kirmānī, probably written in the 4th-5th/10th-11th. centuries. It is understood from the content of the risalah that the author seems belong to the Ashâb al-Hadīth line. In our study, we aimed to make evaluations by examining this epistle, which was attributed to al-Kirmānī and prepared on the axis of the "73 sects" hadith. For this reason, we first discussed the place of the epistle in the history of Islamic Sects. Afterwards, we gave information about the general characteristics of the epistle. Afterwards, we discussed the classification system of the epistle and made comparative evaluations with the works of the previous and subsequent periods. In addition to this, we have mentioned the method and content of the epistle in detail and added its Turkish translation and manuscript versions at the end of the text.
1970-2000 Yılları Arası Türkiye’de Radikal İslamî Hareketler
Radical Islamic Movements in Turkey Between 1970-2000
Yazar: Balcı, Ali Osman
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Radical Islam,Hezbollah,Qaplanits,Ibda-C,Salafists ; Radikal İslam,Hizbullah,Kaplancılar,İbda-C,Selefîler

Radikal İslâmî söylemin temelleri İslam’ın ilk dönemlerinde ortaya çıkan farklı anlayışlara kadar götürülebilmektedir. Türkiye’de Cumhuriyet’in ilanından itibaren toplumsal değişimin sağlanması için uygulanan baskıcı politikalar ve dışarıdan taşınan bazı dinî anlayışlar, radikal hareketlerin oluşum sürecini hızlandırmıştır. Sadece fikrî anlamda değil fiili anlamda da mücadele içerisine giren ve devlet rejimine karşı olmak konusunda birleşen bu gruplar özellikle 1970’li yıllardan itibaren ortaya çıkmaya başlamışlardır. Toplumsal kargaşanın hakim olduğu bu dönemlerde, kurtuluşun ancak İslamî kurallara dönülerek sağlanacağını savunan bu hareketler, izlenecek metodoloji noktasında birbirlerinden ayrılmaktadırlar. Bu çalışmada, Türkiye’de 1970-2000 yılları arasında etkili olan ve halen etkileri devam eden, radikal olarak değerlendirilebilecek hareketlerden öne çıkanlar, tarafsızlık ilkesi içerisinde ortaya konulmaya çalışılmıştır.

The foundations of radical Islamic discourse can be traced back to different understandings that emerged in the early periods of Islam. Since the proclamation of the Republic in Turkey, the repressive policies implemented to ensure social change and some religious understandings carried from outside accelerated the formation process of radical movements. These groups, which entered into a struggle not only in the intellectual sense, but also in the de facto sense, and united in opposing the state regime, started to emerge especially from the 1970s. In these periods of social turmoil, these movements, which argue that salvation can only be achieved by returning to Islamic rules, differ from each other in the methodology to be followed. In this study, it has been tried to reveal the prominent movements that were effective between 1970-2000 in Turkey and whose effects still continue and that can be considered as radical, within the principle of impartiality.
Mezhepler Arası Mücadele Hanbelîlik-Eş’arîlik İlişkisi
Sectarian Conflicts; The Relationship Between Hanbalism and Asharism
Yazar: Oğuz, Elif
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Mezhepler,Hanbelîlik,Eş’arîlik

Bir mezhebin karşıt olarak gördüğü mezhep ile yaşadığı etkileşim, fikirlerinin oluşumu ve tarih sahnesinde kendisini konumlandırması açısından önem taşımaktadır. İsa Koç tarafından hazırlanan Mezhepler Arası Mücadele Hanbelîlik-Eş’arilik İlişkisi (III-V/IX-XI yy.) adlı eser, mezhepler arası etkileşimi ve bu etkileşim sonucunda mezheplerin kendilerini konumlandırma biçimini göstermesi bakımından oldukça önemli bir muhtevaya sahiptir. Hanbelîlik-Eş’arîlik ilişkisinin 3-5/9-11. yüzyıllarla sınırlandırıldığı bu çalışma, her iki mezhebin tarihi süreçte yaşadığı karşıtlığı, mezhep müntesipleri ve onların eserlerinin ciddi tahlilleri ve yaşanılan dönemde iktidar olan devletlerin bu mezheplere yönelik tutumları perspektifinden incelemektedir. Mezhepler arası mücadelenin fikri boyutunun itikadî ve fıkhî sahaya yansımasının da irdelendiği bu çalışma, mezhepler tarihi literatürüne büyük bir katkı sağlamaktadır.

Bir mezhebin karşıt olarak gördüğü mezhep ile yaşadığı etkileşim, fikirlerinin oluşumu ve tarih sahnesinde kendisini konumlandırması açısından önem taşımaktadır. İsa Koç tarafından hazırlanan Mezhepler Arası Mücadele Hanbelîlik-Eş’arilik İlişkisi (III-V/IX-XI yy.) adlı eser, mezhepler arası etkileşimi ve bu etkileşim sonucunda mezheplerin kendilerini konumlandırma biçimini göstermesi bakımından oldukça önemli bir muhtevaya sahiptir. Hanbelîlik-Eş’arîlik ilişkisinin 3-5/9-11. yüzyıllarla sınırlandırıldığı bu çalışma, her iki mezhebin tarihi süreçte yaşadığı karşıtlığı, mezhep müntesipleri ve onların eserlerinin ciddi tahlilleri ve yaşanılan dönemde iktidar olan devletlerin bu mezheplere yönelik tutumları perspektifinden incelemektedir. Mezhepler arası mücadelenin fikri boyutunun itikadî ve fıkhî sahaya yansımasının da irdelendiği bu çalışma, mezhepler tarihi literatürüne büyük bir katkı sağlamaktadır.
Bir Osmanlı Vâizi Eğinli Rahmi Efendi’nin İman Meselesine Yaklaşımı
An Ottoman Preacher's Approach to the Issue of Faith: The Case of Eginli Rahmi Efendi
Yazar: Harputlu, Ahmet Selim; Sever, Mehmet
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Kelam,İman,Küfür,Tevhid,Eğinli Rahmi Efendi ; Theology,Faith,Kufr,Tawhid,Eginli Rahmi Efendi

Topluma temas edebilmenin ve kitlelerin bilincini yönlendirebilmenin en işlevsel araçlarından biri olan vaazlar, bünyesinde mev'iza türü anlatıların yanı sıra İslâmî ilimlerin kelâm, fıkıh, tefsir gibi sahalarına dair bilgiler ihtiva eden metinlere dayanılarak icra edilmektedir. Bu yönüyle vaazlar ve kendilerine kaynaklık eden metinler, bazı kanıların aksine halkın birtakım hikayelerle oyalandırıldığı, hurafelerle zihinlerinin iğdiş edildiği telifler değil, yazıldığı dönemin dini, iktisadi, içtimâi ve kültürel problemlerinin göz önünde bulundurulmasıyla kaleme alınıp, cemiyetin tasavvurunu sahih din inancı çerçevesinde şekillendiren başyapıtlardır. Bu çalışma 19. asır İstanbul vâizlerinden Eğinli Rahmi Efendi'nin (ö.1327/1909) vaazlarından müteşekkil Tefcîru't-tesnîm fî kalbin selîm isimli eserinin analizini konu edinmiştir. Bu minvalde Eğinli’nin modern düşünce ile yüzleşen Osmanlı Müslüman toplumunun müntesiplerine, bilmeleri zaruri olan kelâmi esasları vaaz kürsüsünden açıkladığı tespit edilmiştir.

The sermon, which is one of the most functional means of contacting society and directing the consciousness of the masses is delivered at the basis of texts that contain information about Islamic Sciences such as Theology, Fiqh, and Tafsir, as well as mawiza-type narratives. In this regard, the sermons and the texts they produce are not copyrights in which people are distracted by stories and neutered with superstitions. But masterpieces that shape the imagination of society within the framework of authentic religious belief, taking account into the religious, economic, social and cultural problems of the time in which they were written. This study analyses the work titled Tafjir al-tasnim fi qalb al-salim which consists of the sermons of Eginli Rahmi Efendi (d.1327/1909), one of the preachers of the 19th century in Istanbul. In this respect, the study concludes that Eğinli explained the essential theological principles from the pulpit to the followers of the Ottoman Muslim community who faced modern thought.
Osmanlı Döneminde Tunus’ta Hanefî Mezhebi
Hanafi School in Tunisia during the Ottoman Period
Yazar: Bozbaş, Fatiha
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Islamic Law,History,Ottoman,Hanafi School,Tunisia ; Fıkıh,Tarih,Osmanlı Devleti,Hanefîlik,Tunus,Islamic Law,History,Ottoman,Hanafi School,Tunisia

Günümüzde Tunus topraklarını ifade eden İfrîkıya bölgesi, Mağrib fıkıh havzasında fıkıh mezheplerinin intikal ettiği ilk alan olması hasebiyle fıkıh tarihi açısından merkezî bir nokta olarak kabul edilmektedir. Mâlikîlik ile birlikte bölgeye ilk intikal eden mezhep olan Hanefîlik, Tunus’ta kısa sürede yaygınlaşma imkanına sahip olmuş ve 5./11. asra kadar yükselişini devam ettirmiştir. 10./16. yy.’ın sonuna kadar varlığı azalarak silikleşmiş, Tunus’un Osmanlı Devleti’nin siyâsî hakimiyeti altına girmesiyle birlikte bölgede tekrar neşv-ü nemâ bularak yaygınlaşmaya başlamış ve günümüze gelinceye dek belli ölçüde varlığını muhafaza etmiştir. Bu çalışmada Hanefîliğin Osmanlı dönemi Tunus’undaki varlığının tazelenmesi ve yayılması sürecinde etkili olan hususlar ele alınacak ve bu dönemde iftâ müessesinin sorumluluğunu üstlenen Hanefî ulemâ hakkında malumat verilecektir. Mezhebin bu dönemdeki ahvâli hakkında fıkıh tarihi perspektifinden genel bir bakış sunmayı hedefleyen bu çalışma, fıkıh tarihine mütevazı bir katkı sağlamayı ummaktadır.

The Ifriqiya region, which refers today to the Tunisia, is the first region in the Fiqh basin of Maghrib where fiqh sects were transferred. For this reason, it is regarded as a central point in the history of fiqh. Hanafism, which was the first sect to migrate to the region together with Malikis, became widespread in Tunisia in a short time. It continued to rise until the 5th century Hijri. Until the end of the 10th century, its existence gradually decreased. After Tunisia came under the political administration of the Ottoman Empire, it became stronger and widespread in the region. It has preserved its existence to a certain extent until today. In this study, the factors that were effectiveness of Hanafism in Ottoman-era of Tunisia will be discussed. In this period, information will be given about the Hanafi ulama who took the responsibility of the iftâ institution. It aims to present a general point of view about the situation of the sect in this period from the perspective of the history of fiqh. This study hopes to make a modest contribution to the history of fiqh.
İsmâilî Yaratılış Düşüncesi: Ebû Ya‘kûb es-Sicistânî'nin Emr Teorisi Örneği
The Notion of Ismā‘īlī Creation: The Case of Abū Ya‘kūb al-Sijistānī's Theory of Amr
Yazar: Sansarkan, Yusuf; Karadaş, Cağfer
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; Islamic Sects,Ismā‘īlīsm,Neoplatonism,Creation,Sijistānī ; İslam Mezhepleri Tarihi,İsmâilîlik,Yeni Eflâtunculuk,Yaratılış,Sudûr,Sicistânî

İsmâilîliğin 4./10. yüzyıl Horasan-Mâverâünnehir dâîlerinden Ebû Ya‘kub es-Sicistânî, (ö. 361/971'den sonra) Yeni Eflâtunculuğu mensubu olduğu mezhebin görüşlerine uyarlamıştır. Yeni Eflâtunculuğun ezelî âlem anlayışına karşı yoktan yaratmayı savunan İsmâilîliğin uzlaştırılma çabası, bir tür ara formülün ihdasını gerekli kılmaktadır. Bu uzlaştırma çabasının yanında, Tanrı'nın yaratılanlarla en alt seviyede ilişkilendirildiği aşırı tenzih anlayışı, Yeni Eflâtunculukta görülen Tanrı'nın varlığa illet sayılmasını da dışarıda bırakmaktadır. Tanrı'nın ilk illet olduğunu reddeden Sicistânî, Kur'an'da ifade edilen "ol" (كن) emrinden yola çıkarak Emr adını verdiği bir kavramın varlığa illet olduğunu dile getirmiş ve onu varlık ile Tanrı arasında bir vasıta addetmiştir. Varlık kategorisinin dışında kabul edilen Emr, "ol" emriyle aynı değildir. Bu çalışma Sicistani'nin Emr konusundaki görüşlerini, Plotinus'un sudûr teorisi bağlamında, karşılaştırmalı bir biçimde ele almaktadır. Emr teorisinin tanıtılmasını amaçlayan çalışmanın sonucunda Sicistânî'nin bu teoriyle, ezelî âlem düşüncesi ve yoktan yaratılışı bağdaştırmaya çalıştığı sonucuna varılmıştır. Bu çalışmanın hazırlanmasında, araştırma ve etik yayın ilkelerine uyulmuştur.

Abū Ya‘kūb al-Sijistānī (d. after 361/971), one of the 4th/10th century Ḵẖurāsān-Mā Warā’ al-Nahr dā‘īs of Ismā‘īlīsm adopted Neoplatonism to thoughts of the sect that he represented. The reconciliation effort of Ismā‘īlīsm, which asserts creatio ex nihilo against Neoplatonism's conception of the eternal world, necessitates the invention of an intermediate formula. In addition to this effort, the understanding of extreme tanzīh in which God is associated with the being at the lowest level also excludes the fact that God is the first cause of existence in Neoplatonism. Despite refusing that God is the first cause, Sijistānī figured a concept called "Amr" (Command) based on "be" (كن) expressed in the Ḳur’ān and regarded it as an intermediary between being and God. While "Amr" is considered outside the being, it's not also equal to "be" that was expressed. This study deals with Sijistānī's views on the "Amr" in the context of Plotinus' theory of emanation comparatively. As a result of the study aiming to introduce the theory of "Amr", it has been concluded that Sijistānī tried to reconcile the idea of the eternal world and creatio ex nihilo with this theory. Research and ethical publication principles were followed in the preparation of this work.
Anadolu’da Alevî Ocakları ve Gruplar
Alevi Hearths and Groups in Anatolia
Yazar: Özarslan, Hasan
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 16 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; İslam Mezhepleri Tarihi,Alevilik,Gelenek,Ocaklar,Gruplar ; History of Islamic Sects,Alevism,Tradition,Hearths,Groups

Alevi nitelemeli gelenek üzerine yapılacak çalışmalarda, geleneğin tarihî, teolojik ve güncel boyutunu bütüncül olarak ele almak oldukça önemlidir. Bu nedenle çalışmalarda gelenek mensuplarının, “boy, soy, aşiret” yapılanmasına dayanan göçebe/yarı göçebe yaşam tarzını göz önünde bulundurmak, geleneğin tarihî sürecinin bilinmesine; keşif ve ilham merkezli epistemolojik kabullerini dikkate almak da tasavvufi anlayışa/tarikat yapılanmasına dayanan dinî/teolojik konumunun anlaşılmasına katkı sunar. Diğer yandan geleneksel dünya görüşünün verileriyle inşa edilen kabullerin, göç, şehirleşme, kitlesel eğitime erişim gibi modern zamanların çıktıları sonucunda tartışmaya açılması, geleneksel kurumların/rollerin işlevini yer yer modern kurumlara/rollere bırakması gibi bazı hususlar da Alevi nitelemeli gelenek mensuplarının güncel durumunu ele almayı zorunlu kılar. Cenksu Üçer tarafından kaleme alınan Anadolu’da Alevî Ocakları ve Grupları isimli eser, konuları bu çerçevede ele almaya özen gösterir. Eserde Alevi nitelemeli geleneğin tarihî, teolojik ve güncel durumu, disiplinler arası kapsayıcı bir yaklaşımla ve mezhepler tarihinin betimleyici üslubu ile ele alınır. Bu bakımdan eser, alana katkı yapma potansiyeline sahip, akademik anlamda veya popüler düzeyde konuya ilgi duyanlara hitap eden bir çalışmadır.

Alevi nitelemeli gelenek üzerine yapılacak çalışmalarda, geleneğin tarihî, teolojik ve güncel boyutunu bütüncül olarak ele almak oldukça önemlidir. Bu nedenle çalışmalarda gelenek mensuplarının, “boy, soy, aşiret” yapılanmasına dayanan göçebe/yarı göçebe yaşam tarzını göz önünde bulundurmak, geleneğin tarihî sürecinin bilinmesine; keşif ve ilham merkezli epistemolojik kabullerini dikkate almak da tasavvufi anlayışa/tarikat yapılanmasına dayanan dinî/teolojik konumunun anlaşılmasına katkı sunar. Diğer yandan geleneksel dünya görüşünün verileriyle inşa edilen kabullerin, göç, şehirleşme, kitlesel eğitime erişim gibi modern zamanların çıktıları sonucunda tartışmaya açılması, geleneksel kurumların/rollerin işlevini yer yer modern kurumlara/rollere bırakması gibi bazı hususlar da Alevi nitelemeli gelenek mensuplarının güncel durumunu ele almayı zorunlu kılar. Cenksu Üçer tarafından kaleme alınan Anadolu’da Alevî Ocakları ve Grupları isimli eser, konuları bu çerçevede ele almaya özen gösterir. Eserde Alevi nitelemeli geleneğin tarihî, teolojik ve güncel durumu, disiplinler arası kapsayıcı bir yaklaşımla ve mezhepler tarihinin betimleyici üslubu ile ele alınır. Bu bakımdan eser, alana katkı yapma potansiyeline sahip, akademik anlamda veya popüler düzeyde konuya ilgi duyanlara hitap eden bir çalışmadır.
Ebû Hâtim Ahmed b. Hamdân er-Râzî’nin Kitâbu’z-Zîne Adlı Eserinde Mezhepleri İsimlendirme ve Tasnif Yöntemi
The naming of sects and classification technique in Abu Hatim Ahmad b. Hamdan al-Razi’s Kitab al-Zinah
Yazar: Yeşildal, Hamza
Dergi: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Vol. 15 No. 2, 2022
Anahtar kelimeler: Religious Studies ; Din Araştırmaları ; History of Islamic Sects,Abu Hatim al-Razi,Kitab al-Zinah,73 Sects,İsmailiyyah ; İslâm Mezhepleri Tarihi,Ebû Hâtim er-Râzî,Kiâbu’z-Zîne,73 Fırka,İsmâiliyye

İslâm Mezhepleri Tarihi alanında yazılan ilk dönem kaynak eserler, günümüz dünyasında mezheplerin anlaşılmasında ve yorumlanmasında önemli bir konuma sahiptir.  Bu eserlerin bir kısmı çeşitli nedenlerden dolayı günümüze ulaşmamıştır. Fakat bu eserlerin bir kısmı zamanımıza kadar ulaşmış ve mezheplerin anlaşılmasında önemli bir etken olmuştur. Ebû Hâtim Ahmed b. Hamdân er-Râzî’nin (ö. 322/933-934) Kitâbu’z-Zîne adlı eseri, günümüze ulaşan ve özellikle mezheplerin isimlendirilmesi konusunda dilsel analizler yapan türünün en önemli örneklerinden biridir. Müellif eserinde mezhep isimleri hakkında dilsel analizler yapmanın yanında 73 fırka hadisine bağlı kalmadan mezhepleri tarif ve tasnif etmiştir. Râzî, bir İsmâilî dâîsi olması dolayısıyla bu eserinde mezhebî kimliğini ön plana çıkarmamıştır. Fakat mezhepleri inceleme ve tanımlama yöntemi iyi irdelendiğinde onun Şiî-İsmâilî mezhebine mensup olduğu rahatlıkla anlaşılacaktır. Bu çalışma İslâm Mezhepleri Tarihi alanında ilk dönem temel kaynaklardan kabul edilen Ebû Hâtim Ahmed b. Hamdân er-Râzî’nin Kitâbu’z-Zîne adlı eserinde mezhepleri inceleme ve tasnifte nasıl bir yol izlediğini gün yüzüne çıkarmayı amaçlamaktadır.

The first period source works written in the field of History of Islamic Sects have an important place in the understanding and interpretation of sects. Some of these works have not survived to the present day for various reasons. However, some of the works have reached the present time and have been an important factor in understanding the sects. Abu Hatim Ahmad b. Hamdan al-Razi’s (d. 322/933-934) Kitab al-Zinah is one of the most important examples of its kind that has survived to the present day and makes linguistic analyses, especially on the naming of sects. In addition to making linguistic analyzes about the names of the sects in his work, the author described and classified the sects without adhering by 73 sect hadiths.Because Abu Hatim al-Razi was an Ismaili Da'i al-Mutlaq, he did not bring his sect identity to the forefront in the work. But when his method of examining and defining sects is well examined, it can be easily understood that he is part of the Shiite-Ismaili Sect. This study aims to reveal what kind of way Abu Hatim Ahmad b. Hamdan al-Razi followed in examination and classification of sects in his book Kitab al-Zinah, which is accepted as one of the main sources of the first period in the field of the History of Islamic Sects.