KAYBOLAN ÖZGÜRLÜK: FRANKFURT OKULU’NDA ARAÇSAL AKIL VE KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ ELEŞTİRİSİ
LOST FREEDOM: CRİTİQUE OF INSTRUMENTAL REASON AND THE CULTURE INDUSTRY İN THE FRANKFURT SCHOOL
Yazar: Ekmekçi, Ali
Dergi: Akademik Hassasiyetler, Vol. 11 No. 24, 2023
Anahtar kelimeler: Policy and Administration (Other) ; Politika ve Yönetim (Diğer) ; Frankfurt,Kültür,İdeoloji,Araçsal Akıl,Marcuse ; Frankfurt,Culture,Ideology,Instrumental Reason

Aydınlanma düşüncesinin en önemli iddialarından birisi, bir yanda doğa bilimleri ve teknik ilerleme insanlığın yaşam koşullarını iyileştirirken, sosyal ve ahlaki ilerlemenin de toplumsal ve siyasal alanın özgürlük ve eşitlik çerçevesinde düzenlenip refaha kavuşturulacağı beklentisidir. Ancak bu rasyonel ilerlemenin beklenen çıktıları üretememesi, Aydınlanmanın bu temel fikrinin eleştirilmesine yol açmıştır. Bu kapsamdaki en büyük eleştirilerden birisi Frankfurt Okulu olarak bilinen düşünce okulundan gelmiştir. Bu makale Frankfurt Okulunun aydınlanma, kapitalizm ve araçsal akıl eleştirisi kapsamında kültür alanını konu eden argümanları üzerinde yoğunlaşmaktadır. Frankfurt Okulu düşünürlerine göre, Aydınlanmacı akıl, rasyonel ilerleme yoluyla gerçekleşecek insan özgürleşmesi amacından tarih içerisinde kopuş yaşamıştır. Söz konusu kopuşun ileri endüstriyel toplumlardaki tezahürlerinin anlaşılması için kültür konusuna odaklanmak gerekmektedir.  Kültürün endüstrileşmesi hayatın tümden düzenlenmesinin en ileri aşaması olarak bireysel alanı düzenlemeyi de içermektedir. Bu makalede, Frankfurt Okulu düşünürlerinin ideoloji ve kültür endüstrisi ilişkisine yönelik argümanları tartışılarak, özgürlüğün artık ancak bireysel bir deneyim alanı içerisinde, geçici ve sahte bir tatmine kavuşturulan bir tür tüketim nesnesi haline dönüşümü irdelenecektir. İleri endüstri toplumlarında hüküm süren bilimsel ve teknolojik rasyonalite giderek sosyal, politik ve kültürel boyuta taşınmıştır. Kültürün endüstriyel üretimi, özgürlüğün bireysel ve subjektif bir alana hapsolmasına hizmet etmiş ve maddi düzeydeki çelişkilerin aşılmasında engel teşkil edici bir rol kazanmıştır. Kültür endüstrisi aracılığıyla insanlar subjektif özgürlük deneyimleri yaşamakta fakat bu deneyimler gündelik varoluş mücadelesinin olgusal dünyasında gerçek bir etki yaratmamaktadırlar. Bu bağlamda, çalışmada, Frankfurt Okulu’nun Aydınlanmanın vaat ettiği insan özgürleşmesi iddiasına yönelik eleştirisinin izi sürülerek, günümüz endüstriyel toplumunda özgürlüğün artık ancak kültürün bireysel tüketiminde sahip olunan sahte bir özgürlüğe dönüştüğü argümanı ortaya konulmaktadır.

One of the most important claims of Enlightenment thought is the expectation that, while natural sciences and technical progress improve the living conditions of humanity, social and moral progress will also ensure that the social and political sphere will be organized and prosper within the framework of freedom and equality. However, the failure of this rational progress to produce the expected outputs led to criticism of this basic idea of the Enlightenment. One of the biggest criticisms in this context came from the school of thought known as the Frankfurt School. According to the Frankfurt School, the Enlightenment mind has experienced a break in history from the aim of human liberation through rational progress. In this context, it is necessary to focus on culture to understand the manifestations of this rupture in advanced industrial societies. Industrialization of culture, in a sense, also includes organizing the individual sphere as the most advanced stage of the total organization of life. In this article, the arguments of the Frankfurt School regarding the relationship between ideology and culture industry will be discussed, and the transformation of freedom into a kind of consumption object that provides temporary and false satisfaction only within the field of individual experience will be examined. The scientific and technological rationality prevailing in advanced industrial societies has gradually moved to the social, political, and cultural dimensions. The industrial production of culture has served to confine freedom to an individual and subjective sphere and has gained an obstructive role in overcoming contradictions at the material level. Through the culture industry, people experience subjective freedom experiences, but these experiences do not create a real impact on the factual world of the daily struggle for existence. In this context, by tracing the Frankfurt School's criticism of the claim of human liberation promised by Enlightenment, the study puts forward the argument that freedom in today's industrial society has now turned into a false freedom that can only be enjoyed in the individual consumption of culture