Tanınmayan Bir Şair: Hasan (İlmî) Kozanî ve Bilinmeyen Manzumeleri: Peyember-nâme ve Münâcâtlar
An Unknown Poet: Hasan (İlmī) Ḳozanī and His Unknown Poems: Peyembernāme and Munājāts
Yazar: Tekdemir, Hatice Kübra
Dergi: Dergiabant, Vol. 12 No. 2, 2024
Anahtar kelimeler: Turkish Islamic Literature ; Türk İslam Edebiyatı ; Islamic Turkish Literature,İlmī al-Ḳozanī,Peyember-nāme,Elif-nāme,Munājāt ; Türk İslâm Edebiyatı,Kozanlı İlmî,Peyember-nâme,Elif-nâme,Münâcât

Yazma eser kütüphanelerinde bulunan iki mecmuada, Kozanlı İlmî’ye nispet edilen Peyember-nâme adlı eser ve biri elif-nâme türünde kaleme alınmış üç kısa münâcât fark edilmiştir. Şairin ilgili mecmualardaki tüm eserleri okunmuştur. Araştırmalarımız neticesinde, Kozanlı İlmî’nin Kozanlı Hasan İlmî Efendi olduğu kanısına varılmıştır. İlmî’nin Peyember-nâme’si, esasen, şairin Maraş’tan Kudüs’e uzanan yolculuğunu betimlemektedir. İlmî, seyahat güzergâhında konakladığı mahallerin adını anmakta ve bu mahallerde medfun olduğuna inanılan veya makamı bulunan bazı peygamberleri ziyaret edip onlardan şefaat dilemektedir. Sadece peygamberlerin makamlarını ziyaret amaçlı çıkılan bir yolculuğu tavsif eden Peyember-nâme, konusu itibariyle orijinal bir eserdir. Edebî bir tür olarak peygamber-nâmelerden bahsedilemeyecekse de, eser, bir yönüyle manzum seyâhat-nâmelere; bir diğer yönüyleyse, belirli mahallerin kutsiyetine dikkat çeken manzum fazîlet-nâmelere benzetilebilir. İlmî’nin kısa münâcâtlarından ilki ise bir elif-nâmedir. Edebiyatımızda yüzü aşkın şairin elif-nâme kaleme aldığı bilinmektedir. Makalemizde daha önce tanınmayan bir şair olan Kozanlı İlmî ve eserleri tanıtılacak, ayrıca müellifin, Türk edebiyatında elif-nâme yazan şairlerden biri olduğu ortaya konacaktır.

In two majmuas in the manuscript libraries,  a literary work named Peyember-nāme attributed to İlmī al-Ḳozanī and his three short munājāts, the first of which was written in the elif-nāme genre, were noticed. All of the poet’s works in the relevant majmuas have been read. As a result of our research, it was concluded that İlmī’s actual name were Hasan. İlmī’s Peyember-nāme essentially describes the poet’s journey from Maraş to Jerusalem. İlmī mentions the names of the places he stopped off on his travel route and visits some prophets who are believed to be buried or whose shrines are located in these places and asks for their intercession for his salvation. On the other hand, it should be taken into consideration that this journey might be fictional. Describing a journey undertaken solely for the purpose of visiting the shrines of the prophets, Peyember-nāme stands out as an original literary work. Although we cannot recognize “peyember-nāme” as a literary genre, İlmī’s Peyember-nāme may be mentioned among seyāhatnāmes and fazīletnāmes for their common features. The first of İlmī’s short munājāts written in the manuscripts we examined is an elif-nāme. It is known that more than a hundred poets in our literature have written elif-nāmes. In our article, İlmī al-Ḳozanī, a previously unknown poet, and his literary works will be introduced and it will also be revealed that the author is one of the poets who wrote an elif-nāme in Turkish literature.