China

"China"

Bahasa Melayu dan beberapa bahasa lain yang menggunakan nama China (dan prefiks Sino-) dipercayai mendapat nama ini daripada gelaran Dinasti Qin yang menyatukan negara ini walaupun teori ini masih belum diterima secara keseluruhan. Walaupun Dinasti Qin dianggap kejam dan tidak tahan lama, ia telah menstandardisasikan bahasa bertulis China dan memberikan gelaran "Maharaja" kepada pemerintah tertinggi China dan para pedagang Jalan Sutera menggunakan nama itu. Teori alternatif kewujudan nama "China" wujud.
Dalam apa hal sekalipun, perkataan China telah memasuki pelbagai bahasa diseberangan lautan sebelum memasuki kepulauan Nusantara dan memasuki tanah Melayu. Orang Jepun menggunakan nama Shina (支那) semenjak kurun ke 19, dan kini ia merupakan perkataan yang mempunyai maksud tidak sopan dalam bahasa mereka.
Perkataan "China" boleh bermaksud kawasan China ataupun kawasan China dan Manchuria, Mongolia Dalam, Xizang (Tibet) dan Xinjiang yang menurut peta politik negara ini pada hari ini. Akan tetapi, sempadan kawasan-kawasan ini tidak sepatutnya dianggap sebagai menurut sempadan politik. Dalam konteks hari ini, perkataan "China" bererti negara tanah besar China atau Republik Rakyat China, manakala "Taiwan" digunakan untuk merujuk Republik China. Secara tidak rasmi, seperti dalam konteks ekonomi atau perniagaan, "kawasan besar China" (大中华地区) merujuk tanah besar China, Hong Kong, Makau, dan pulau Taiwan.
Ahli Sinologi mengunakan nama "China" dalam maksud yang lebih konservatif, seakan-akan pengunaan klasik Zhongguo, atau merujuk kepada Bangsa Han Cina, yang merupakan majoriti penduduk China.
Dalam sesetengah keadaan ia merupakan lebih sesuai mengunakan "tanah besar China" (中国大陆,zhōngguó dàlù dalam bahasa Mandarin), terutama apabila membandingkan antara ia dan kawasan pentadbiran politik lain seperti Hong Kong, Makau, dan kawasan yang diperintah Republik China di Taiwan.

Sejarah Politik

Sebelum penyatuan oleh Dinasti Qin di tahun 221 SM, "China" tidak wujud sebagai entiti yang satu. Tamadun China adalah tamadun yang beberapa negeri yang diperintah oleh raja-raja dan bangsawan-bangsawan China (王), (公), (侯), atau (伯). Walaupun terdapat satu raja pusat yang berkuasa, sesetengah bangsawan tempatan mempunyai penguruh yang kuat keatas kawasan tugasan mereka. Waktu inilah juga merupakan titik tolak permulaan pengaruh falsafah Konfuciusme dan falsafah-falsafah lain keatas pemikiran China.
Keadaan ini tamat dengan penyatuan negara oleh Dinasty Qin. Pejabat maharaja ditubuhkan dan sistem pentadbiran bureaukratik dilaksanakan. Selepas dinasti Qin, China mendapat 13 lagi dinasti yang terus melaksanakan dasar perluasan kawasan permerintahan berkonsepkan kerajaan dan bangsawanan. Kawasan jajajan bergantung kepada kekuatan dan kehebatan dinasti yang memerintah, dengan perluasan dan kuranganya tersendiri. Walau bagaimanapun maharaja mempunyai kuasa mutlak sebagai pemimpin politik dan agama China. Maharaja juga mempunyai jemaah menterinya yang tersendiri untuk menasihati baginda dalam perihal sivil dan martial, termasuk Perdana Menterinya. Ada masanya kuasa politik jatuh ketangan beberapa pegawai kerajaan, terutama apabila maharaja pada ketika itu lemah dan masih budak dan pegawai kerajaan itu cekap dalam bidang politik. Kedudukan maharaja yang jauh tersorok dalam istana dan terlindung daripada dunia luar sehinggakan maklumat yang boleh diberitahu kepadanya diubah oleh pembawanya bagi muslihat juga tidak membantu keadaan, terutama apabila umur pemerintahan tiada had bawahan dan pentadbiran diberikan kepada saudara terdekat atas dasar "kepercayaan".
Perhubugan politik dengan kawasan negara naungannya dikekalkan dengan perkahwinan antarabangsa, pertolongan ketenteraan, perjanjian dan hadiah. Antara negara naungan yang diperoleh dengan cara ini adalah negara Melaka di kawasan yang pada hari ini dikenali sebagai Malaysia.
Bandar-bandar Luoyang, Chang'an (hari ini dikenali sebagai Xi'an dan ada kalanya [[[Xijing]] (Ibu negara barat)) Beijing (Ibu negara utara) dan Nanjing (Ibu negara selatan) merupakan empat bandar yang paling banyak mendapat status sebagai ibu negara China pada sepanjang sejarahnnya. Bahasa China merupakan bahasa rasmi, meskipun pada waktu pemerintahan dinasti asing seperti Dinasti Yuan (Mongol) dan Dinasti Qing (Manchu) bahasa-bahasa mereka ini dijadikan bahasa rasmi.
Pada tarikh 1hb Januari 1912, Republik China muncul dan merupakan tanda tamatnya pemerintahan Dinasti Qing yang didominasi bangsa Manchu. Sun Yat-sen seorang yang beragama Kristian dan berbangsa Han daripada parti Kuomintang (KMT atau Parti Negara), telah diistiharkan sebagai presiden provisyenal. Yuan Shikai yang mengambil-alih daripada Sun Yat-sen bertindak tidak mengotakan janjinya dan berangan mahu menubuhkan dinasti barunya tersendiri. Hasratnya tidak kesampaian apabila beliau telah mati secara tiba-tiba sebelum sempat membawa pemerintahannya keatas keseluruhan empayar China.
Selepas kematian Yuan, China terbelah dari segi politiknya, dengan satu kerajaan yang lemah, meskipun diiktiraf Barat. Kerajaan ini berpusat di Beijing, akan tetapi, panglima perang mempunyai kuasa sebenar di setiap kawasan takhlukan mereka.
Pada penghujung kurun 1920-an, parti Kuomintang dibawah Chiang Kai-shek sedikit-sebanyak dapat menyatukan negara dibawah kerajaan berpusat di bandar Nanjing. Beliau melaksanakan rancangan politik pertengahan iaitu rancangan asal Sun Yat-sen untuk menjadikan China satu negara demokratik yang moden. Rancangan ini adalah berteraskan pemerintahan satu parti Kuomintang dengan unsur-unsur ideologi Lenin. Yang menjadi ironi adalah pendekatan ini serupa dengan pendekatan Parti Komunis China (CCP) pada masa sekarang. Pada tahun 1947, pemerintahan berasaskan perlembagaan diwujudkan akan tetapi disebabkan perang saudara China yang meletus, ramai provisyen perlembagaan ini tidak terlaksana di tanah besar China.
Menjelang tahun 1950, CCP telah berjaya mengalahkan Kuomintang, yang melarikan diri ke pulau Taiwan. Pulau ini pula semenjak dekad ke 1970-an mengamalkan demokrasi pelbagai parti di kawasan kawalan ROC. Pada hari ini, demokrasi di Taiwan berasaskan sama ada mahu merdeka atau bersatu semula dengan tanah besar China.
Sementara ini, Mao Zedong, pemimpin Komunis China, mengistiharkan republik baru bagi negara ini, Republik Rakyat China dengan katanya 'orang Cina telah berdiri'. Pada mulanya, PRC merupakan negara perintahan satu parti dibawah Parti Komunis. Namun, sejak perlaksaan libralisasi ekonomi oleh Deng Xiaoping pada dekad ke 1970-an, China kini mempunyai kebebasan hidup yang lebih daripada dahulu. Parti Komunis masih menguasai pelbagai aspek politik negara China, dan setiasa mengawal pemerintahan ini dengan memenjarakan penentangnya, memerhati gerakan agama dan menyekat dan menapis akhbar, filem dan media massa. Gerakan-gerakan kemerdekaan juga tidak dibenarkan, dan satu demonstrasi pro-demokrasi yang berlaku di Tian'anmen pada tahun 1989 dimusnahkan kerajaan. Badan Falun Gong, satu badan yang didakwa sesat oleh kerajaan, juga cuba dihapuskan. Ahli Falun Gong bagaimanapun mendakwa bahawa ini disebabkan kerajaan takut dengan pengaruh mereka. Namun, dalam bidang bukan politik, terdapat lebih kebebasan berfikir dan propaganda semakin berkurangan.

Sejarah ringkas

Dinasti Zhou, yang memerintah negara China sebelum penyatuan negara China oleh Maharaja Shi Huangdi, asalnya meliputi rantau di sekeliling Huang He. Semenjak itu, wilayahnya telah diluaskan ke semua arah, dan mencapai liputan terbesar dalam sejarahnya pada dinasti-dinasti Tang, Yuan dan Qing. Dinasti Qing meliputi sebahagian Rusia Timur Jauh dan Asia Tengah (di barat wilayah Xinjiang).
Bersama pentadbir wilayah, terdapat sebilangan raja negara luar yang menghantar wakil mereka untuk memberi Maharaja China. Orang China lantas menganggap bahawa raja-raja ini "kagum" dengan "kehebatan" maharaja mereka itu, walaupun kerajaan negara-negara lain menafikan ini. Sejak pengakhiran kurun ke 19, negara China cuba memberikan maksud lain kepada perhubungan ini sebagai satu naungan, akan tetapi definasi teori politik moden tiada definasi sedemikian rupa.
Empayar Qing telah menghampuskan tujuan Tembok Besar China sebagai pertahanan kawasan China betul apabila tanah air mereka, Manchuria di utara tembok digabungkan dengan China di selatannya. Pada tahun 1683 selepas kejatuhan Negara Tungning yang ditubuhkan Koxinga, Taiwan termasuk kepulauan Pescadores menjadi sebahagian empayar Qing, pada mulanya sebagai satu daerah, kemudiannya pula dua dan akhirnya sebagai satu wilayah. Taiwan diberikan kepada Jepun apabila ia mengalami kekalahan di Perang Sino-Jepun 1 pada tahun 1895. Selepas Perang Sino-Jepun 2 pada tahun 1945, Jepun telah memulangkan Taiwan kepada Republik China dibawah Perjanjian Damai San Francisco. Status Politik Taiwan kini dibawah satu pertikaian di antara PRC, ROC dan penyokong kemerdekaan Taiwan. Lihat juga Republik China dan Xizang (Tibet)

Divisi Politik Duluan

Dari segi sejarah, divisi politik China berubah apabila pentadbirannya berubah. Tingkat tertinggi divisi politik termasuk bulatan pentadbiran dan wilayah-wilayah. Di peringkat bawahan, terdapat daerah-daerah dan pelbagai jabatan-jabatan disamping beberapa pentadbiran bandar.
Sebahagian besar pentadbiran dinasti-dinasti bersumberkan kawasan-kawasan asal China, dikenali dengan gelaran politik betul sebagai China patut (kerana tidak termasuk kawasan-kawasan yang tidak ditahluki kerajaan China seperti Mongolia dan pulau Taiwan). Banyak dinasti-dinasti ini menunjukkan sifat ingin memperluaskan kawasan jajahan mereka dengan melancarkan serangan-serangan ketenteraan dalam kawasan-kawasan lebih dalam seperti Mongolia Dalam, Manchuria, Xinjiang dan wilayah Xizang atau Tibet. Dinasti Qing dan kerajaan pemerintah selepasnya, Republik China dan Republik Rakyat China telah melekatkan kawasan-kawasan ini kedalam China. Kawasan-kawasan ini pada kendatinya juga mempunyai sempadan yang tidak begitu jelas dan tidak bertepatan dengan divisi politik pada masa kini juga. China patut difikirkan terbatas pada Tembok Besar China dan tepi Plateau Tibet; Manchuria dan Mongolia Dalam adalah di utara Tembok Besar China dan sempadan diantara mereka boleh dianggap sempadan kini antara Mongolia Dalam dan wilayah-wilayah timur laut atau sempadan bersejarah kerajaan boneka Manchukuo era Perang Dunia II-an. Sempadan Xinjiang sama dengan sempadannya pada masa kini, sama seperti Xizang, juga dikenali sebagai Tibet. China juga terbahagi secara arah dengan arah utara China (北方) dan arah selatan China (南方) dengan Sungai Huai (淮河) dan Pergunugan Qinling (秦岭) sebagai pengantaranya.

Geografi dan iklim

China mempunyai pelbagai landskap dengan banyak plateu dan gunung di bahagian barat, dan kawasan tanah rendah di timur. Dengan sebab ini, kebanyakan sungai mengalir dari bahagian barat ke timur, termasuk Sungai Yangtze (kawasan tengah) dan Sungai Huang He (kawasan tengah di timur) dan Sungai Amur (bahagian timur laut) dan adakalanya menuju ke selatan (termasuk Sungai Mutiara, Sungai Mekong dan Brahmaputra. Meskipun begini, kebanyakan sungai melepas ke Lautan Pasifik.
Kawasan tanah subur di China rata-ratanya hanyalah di persisiran sungai-sungai Yangtze dan Huang He, dan tempat-tempat inilah kawasan asal tamadun China yang agong.
Di sepanjang pantai Laut Kuning di timur dan Laut China Timur dijumpai kawasan rata alluvial yang ekstensif, dengan penempatan penduduk yang padat. Persisiran pantai kawasan Laut China Selatan bergunung-ganang dan berlembah.
Di barat, kawasan utara mempunyai kawasan rata alluvial yang luas, dan selatannya berbukit-bukau dengan Pergunungan Himayala dengan puncaknya yang tertinggi Puncak Everest. Kawasan barat laut mempunyai kawasan plateu yang tinggi dan kawasan gurun yang padat seperti Takla-Makan dan Gurun Gobi yang semakin membesar. Disebabkan musim kemarau yang belanjutan dan praktis pertanian yang tidak seimbang, ribut pasir amat biasa berlaku di China pada musim bunga. Pasir terus menuju ke selatan China, pulau Taiwan dan juga persisiran pantai barat Amerika Syarikat.
Semasa pemerintahan pelbagai dinasti, sempadan barat daya China adalah gunung-gunung tinggi dan lembah-lembah Yunnan yang bersempadankan Burma, Laos dan Vietnam pada masa kini.
Iklim China tertahluk kepada kawasannya. Kawasan utara (termasuk bandar Beijing) mempunyai iklim musim sejuk Artik. Kawasan tengah (termasuk Shanghai) mempunyai iklim yang lebih sederhana. Zon selatan (termasuk bandar Guangzhou) mempunyai iklim lebih panas subtropika.

Demografi

Lebih daripada seratus etnik wujud di China. Walau bagaimanapun,Bangsa Han tetap merupakan bangsa terbesar. Bangsa ini mempunyai pelbagai ciri-ciri budaya dan bahasa sehinggakan dianggap oleh sesetengah pihak sebagai satu gabungan bangsa-bangsa lebih kecil kedalam bangsa lebih besar yang mempunyai bahasa dan budaya yang sama. Sepanjang sejarah China, terdapat pelbagai bangsa yang wujud dan kemudiannya diasmilisasikan kedalam Bangsa Han atau terus lenyap tampa meninggalkan sebarang kesan. Bangsa Han kemudiannya mengalami lebihan populasi. Pada masa yang sama, ramai di dalam identiti Han ini telah mengekalkan ciri-ciri bahasa dan budaya mereka yang tersendiri. Bangsa-bangsa asing yang lain juga telah membantu membentuk identiti Han dari bahasa dan budaya, sepagai contoh, menyimpan rambut dalam bentuk tocheng berasal daripada praktis Bangsa Manchu yang memerintah pada era Dinasti Qing. Terminologi Zhonghua Minzu merujuk kepada semua rakyat China tampa mengira etnik mereka.
Kerajaan Republik Rakyat China mengiktiraf sebanyak 56 etnik, dengan yang terbesar merupakan Bangsa Han. Jumlah penduduk China adalah 1.3 bilion. Dengan populasi dunia kesemuanya dianggarkan merupakan sebanyak 7.2 bilion, China merupakan rumah kepada lebih kurang 20% daripada manusia di dunia ini.
Kurangkan kawalan jumlah kelahiran dan promosi penambahan penduduk semasa era pemerintahan Mao Zedong mewujudkan letupan demografi yang mewujudkan sebanyak 1.3 bilion penduduk pada hari ini. Sebagai tindak balas terhadap masalah ini, kerajaan PRC menjadikan satu polisi kawalan kelahiran, yang secara amnya dikenali sebagai Dasar seorang anak untuk sekeluarga.
Bangsa Han bercakap dengan lidah yang tidak dapat difahami antara satu sama sendiri mereka, dan diklasifikasikan oleh para guru bahasa sebagai bahasa-bahasa berlainan, tetapi dianggap sebagai pelbagai "dialek" atau "bahasa domestik" oleh bangsa-bangsa Cina itu sendiri. Dialek-dialek ini berkongsi satu cara tulisan standard yang dikenali sebagai "Tulisan Cina Vernakular" atau "baihua" （白话）yang dipakai semenjak abad ke 20-an dan berasaskan Bahasa Mandarin Baku, iaitu bahasa bercakapan standard dari segi tatabahasa dan jumlah perkataan. Satu lagi standard tulisan adalah Bahasa Cina Klasik yang digunakan untuk menulis bahasa China oleh para sasterawan semenjak beribu tahun lamanya sebelum abad ke 20-an. Cara ini tidak lagi digunapakai semenjak abad ke 20-an, kendatipun, ia masih merupakan sebahagian daripada kurikulum sekolah menengah China, jadi ia masih difahami oleh sesetengah individu China. Selain daripada bahasa piawai iaitu Mandarin, dialek lain biasanya tidak ditulis, satu pengecualian adalah dialek Kantonis, yang ada masa dituliskan dalam keadaan tidak formal.

Seni, pendidikan dan kesusasteraan

Kesusasteraan Cina mempunyai sejarah yang lama dan padat serta masih berterusan, sebahagiannya kesan perkembangan teknologi pencetakan sewaktu Dinasti Song. Sebelum itu, manuskrip Klasik dan catatan keagamaan (terutama ajaran Confucius, Taoisme, dan Buddha) ditulis dengan tangan menggunakan berus dakwat (awalnya mencakar cangkerang) dan diedar kepada rakyat jelata. Akademi para pengaji yang ditaja oleh kerajaan empayar ditubuhkan untuk mengulas hasil-hasil ini dalam kedua-dua bentuk dicetak dan ditulis. Ahli kerabat diraja kerap menyertai perbahasan sebegini. Berpuluh ribu hasil tulisan purba masih bertahan lama hingga masa kini dan lebih lagi, daripada tetulang hingga fatwa Dinasti Qing, yang ditemui setiap hari, secara formalnya digunakan untuk tujuan perubatan Cina.
Sejak berabad lama, peluang untuk kemajuan ekonomi dan sosial di China boleh disediakan oleh prestasi tinggi dalam peperiksaan diraja, maka tercetusnya konsep meritokrasi, namun dalam amalannya sistem ini hanya menyebelahi orang lelaki sahaja dan tidak terlalu miskin agar mampu membuat persediaan peperiksaan, kerana pembelajaran masih diperlukan untuk mencapai keputusan terbaik. Walau bagaimanapun, sistem ini ketara bezanya daripada sistem Eropah yang mementingkan kebesaran keluarga. Peperiksaan diraja mewajibkan para calon menulis esei dan mendemonstrasi penguasaan mereka dalam falsafah Confucius. Calon yang lulus tahap tertinggi peperiksaan ini dialntik sebagai pegawai cendekiawan elit atau jinshi, kedudukan sosio-ekonomi yang disanjung tinggi.
Ahli falsafah, pengarang dan penyair Cina sejak sekian lama menjadi ahli masyarakat yang disanjung tinggi dalam pelbagai segi, dan memainkan peranan penting dalam mengekalkan dan memupuk budaya empayar ini. Akan tetapi tindakan sesetengah ilmuwan melakarkan cara hidup para rakyat China yang biasa dalam gambaran yang tidak disukai menimbulkan kemarahan kerajaannya. (Lihat Senarai penulis China dan Senarai sasterawan China)
Para orang China telah mencipta pelbagai instrumen muzik seperti zheng, xiao dan erhu, yang telah berkembang penggunaan mereka di sebanjang Asia Timur dan tenggara khususnya di kawasan pengaruh China. Alat muzik sheng adalah asas bagi pelbagai alatan muzik "free-reed" Barat.
Tulisan China mempunyai pelbagai variasi dan cara penulisan sepanjang sejarah China, dan telah "diringkaskan" pada pertengahan abad ke 20 an. Kaligrafi China merupakan seni yang tinggi statusnya di China, lebih tinggi daripada melukis gambar dan muzik sekalipun. Disebabkan kaligrafi disamakan pengunaannya dengan seorang pegawai kerajaan yang terpelajar, ia menjadi komersial dan para tulisan mereka menjadi barang berharga.
Variasi dan keindahan landskap China merupakan sumber inspirasi lukisan-lukisan China yang agong. Lihat Lukisan China untuk mengetahui dengan lebih lanjut.
Kaligrafi, sushi dan bonsai adalah seni warisan lama di China dan berkenbang ke Jepun dan Korea.