Islam di Bosnia dan Herzegovina

Orang Bosniak moden, kadang-kala dirujuk sebagai Orang Muslim Bosnia, berketurunan daripada mualaf Bosnia abad ke-15 dan ke-16 yang hidup di bawah Kerajaan Bosnia (mereka memanggil diri sebagai "Dobri Bošnjani" yang bermaksud "Bosnia Baik" dalam bahasa lama Bosnia). Orang Bosniak umumya penganut agama Islam Sunah Waljamaah walaupun mengikut sejarah, aliran Tasawwuf telah memainkan peranan penting di negara itu.
Statistik yang boleh dipercayai tentang bilangan tepat penganut agama Islam masih tidak boleh didapati sejak 1991, akibat perang di Bosnia yang berlaku baru-baru ini.
Menurut Laporan Pembangunan Manusia 2002 oleh UNDP, orang Muslim terdiri daripada 50% jumlah penduduk Bosnia dan Herzegovina yang dianggarkan dalam lingkungan 4.4 juta. Anggaran ini dibuat oleh Pesuruhjaya Tinggi PBB untuk Pelarian, walaupun banci yang boleh dipercayai tidak diadakan sejak 1991.
Penganut-penganut agama lain yang wujud bersama dengan penganut Islam di Bosnia ialah Gereja Ortodoks Serbia (35-37%), Gereja Roman Katolik (14-16%), dan golongan-golongan lain, termasuk orang yang tidak beragama yang terdiri daripada 6-11% jumlah penduduk. Komuniti kecil Yahudi mempunyai lebih kurang 1,000 penganut serta mempunyai kedudukan yang istimewa dalam masyarakat, disebabkan sejarah lama kewujudan bersama dengan komuniti-komuniti agama yang lain serta peranannya yang aktif sebagai orang tengah antara komuniti-komuniti itu.

Sekularisme

Bagi orang-orang Muslim Bosnia, agama sering merupakan pengenal komuniti, dan amalan agama dihadkan kepada lawatan sekali-sekala ke masjid atau upacara amal seperti kelahiran, perkahwinan, dan kematian. Disebabkan pengaruh yang lebih moden dan Sosialisme selama 45 tahun, sesetengah orang Bosniak memiliki kepercayaan Ateisme, Agnostisisme, atau Deisme (bilangan dianggarkan 10% daripada jumlah penduduk sebelum perang). Sedangkan terdapat banyak orang Bosniak yang mengamalkan agama mereka pada tahap yang berbeza-beza, bagi orang-orang yang lain, identiti ini cenderung bersifat sekular dan khususnya berdasarkan tradisi nenek moyang dan kesetiaan etnik. Orang Bosniak juga mempunyai reputasi sebagai orang Muslim "liberal". Tudung wanita yang popular di negara-negara Timur Tengah hanya dipakai oleh sebilangan kecil wanita Muslim Bosniak. Yang lain hanya memakainya untuk kewajipan agama.

Pengenalan agama bertambahan

Pemimpin-pemimpin daripada tiga agama utama mendakwa bahawa pengamalan agama kian bertambah di kalangan orang muda sebagai penyataan pengenalan dengan warisan etnik, disebabkan sebahagian besar oleh kebangkitan semula agama negara selepas perang Bosnia. Banyak wanita Muslim telah menerimaguna gaya pakaian Islam yang sebelum itu tidak biasa, khususnya di kota, sebelum perang. Pemimpin-pemimpin daripada tiga agama utama memerhatikan bahawa mereka menerima lebih banyak sokongan daripada penganutnya di kawasan luar bandar Bosnia dan Herzegovina, berbanding dengan pusat-pusat bandar seperti Sarajevo atau Banja Luka.
Di Bosnia dan Herzegovina, terdapat lapan orang Mufti yang ditempatkan di kawasan perbandaran utama di seluruh negara — Sarajevo, Bihać, Travnik, Tuzla, Goražde, Zenica, Mostar, dan Banja Luka. Komuniti-komuniti Islam yang lebih konservatif di Bosnia dan Herzegovina terletak di kota-kota seperti Travnik, Visoko, Bocinja/Zavidovići, Tešanj, Maglaj, Bugojno, dan Zenica di dalam Persekutuan. Walaupun dianggap konservatif mengikut piawai Bosnia, komuniti-komuniti ini adalah sederhana apabila dibandingkan dengan komuniti-komuniti konservatif di Timur Tengah. Ketua Komuniti Islam di Bosnia dan Herzegovina ialah Mustafa Ceric, dengan tokoh-tokoh Muslim yang berusaha untuk menyebar pengetahuan Islam tradisional di kalangan orang Bosniak termasuk Muhamed Porča dan Nezim Halilović Muderis.

Kedudukan kebebasan agama

Perlembagaan negara memberikan hak kebebasan agama, dan individu-individu umumnya menikmati haknya ini di kawasan-kawasan etnik campur atau di kawasan yang mereka merupakan penganut agama utama.
Pendidikan agama di Bosnia dan Herzegovina pada umumnya terpencar seperti sistem pendidikannya. Kerajaan kanton dan entiti serta pihak berkuasa Daerah Brčko bertanggungjawab kepada pendidikan; tidak adanya kementerian atau dasar pendidikan negara. Sekolah-sekolah kerajaan memberikan kelas-kelas pendidikan agama tetapi kecuali di Brcko, sekolah-sekolah pada umumnya hanya memberikan pendidikan agama majoriti kawasan itu. Secara teori, murid-murid mempunyai pilihan untuk tidak menyertai kelas tersebut tetapi pada praktiknya, murid-murid agama majoriti menghadapi tekanan daripada guru-guru dan murid-murid lain untuk menghadiri kelas tersebut. Umpamanya, RS memerlukan orang Serbia menghadiri kelas agama tetapi tidak memerlukan orang Bosniak dan Croatia berbuat demikian. Jika melebihi 20 orang Bosnia atau Croatia menyertai sesuatu sekolah, sekolah itu diperlukan mengadakan kelas agama bagi pihak mereka. Bagaimanapun, di RS luar bandar, biasanya tidak terdapat wakil agama yang berkelayakan untuk mengajar kajian agama kepada sebilangan kecil murid Bosniak atau Croatia. Keadaan yang serupa dihadapi di dalam Persekutuan di mana murid-murid daripada etnik majoriti diperlukan menghadiri kelas agama, baik orang Bosniak atau Croatia, manakala golongan etnik minoriti tidak diperlukan berbuat demikian. Di lima kanton dalam Persekutuan yang mempunyai sebahagian besar orang Bosniak, sekolah-sekolah memberikan pendidikan agama sebagai kursus pilihan buat dua jam seminggu.
Tindakan-tindakan anti-Semitisme terhadap komuniti Yahudi yang kecil di dalam negara tidaklah kerap berbanding dengan bahagian-bahagian lain di Eropah. Bagaimanapun, pemimpin-pemimpin Yahudi menyatakan bahawa terdapat kecenderungan yang kian bertambah di dalam negara untuk mencampuradukkan perasaan anti-Israel dengan tindakan anti-Semitisme yang jarang berlaku, akibat kegagalan orang ramai dan media untuk membezakan antara kritikan dasar Israel dengan retorik anti-Semitisme. Selepas Pengeboman Istanbul, komuniti Yahudi dengan cepatnya diberikan keselamatan polis untuk saumaah mereka, dan tiada kejadian dilaporkan.