Question: భా‌వ్‌నగర్ విస్తీర్ణం ఎంత?

భావ్‌నగర్



భా‌వ్‌నగర్ (Gujarati: ભાવનગર, Hindi: भावनगर, Bhāvnagar) అనేది భారతదేశంలోని రాష్ట్రమైన గుజరాత్‌లోని ఒక నగరం. భావ్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్‌ (క్రీ.శ. 1703-64) ద్వారా క్రీ.శ. 1723లో స్థాపితమైన ఈ నగరానికి అటు తర్వాత దాని స్థాపకుడు మరియు పాలకుడు ద్వారా పేరు సూచించబడింది. 1948లో భారతదేశ కూటమిలో వీలీనమైన మొట్టమొదటి ప్రిన్సియలీ రాష్ట్రం అయిన భావ్‌నగర్ రాష్ట్రం‌కు ఈ నగరం రాజధానిగా ఉండేది. 
మహారాజా విజయ్‌రాజ్ సింగ్ గోహిల్, మహారాణి సంయుక్త కుమారి, యువరాజు జైవీర్‌రాజ్ సింగ్ గోహిల్ మరియు యువరాణి బ్రజేశ్వరీ కుమారిలతో సహా ప్రస్తుత భావ్‌నగర్ రాజ కుటుంబం నిలీమ్‌బాఘ్ ప్యాలెస్‌లో నివశిస్తోంది.
గుజరాత్ రాష్ట్ర రాజధాని గాంధీనగర్‌ నుంచి 228 కి.మీ దూరంలో కొలువై ఉన్న భావ్‌నగర్, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభాట్‌కు పశ్చిమంగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఈ నగరం భావ్‌నగర్ జిల్లాకు పరిపాలన సంబంధిత ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉంటోంది. గుజరాత్ రాష్ట్రంలో ఐదవ-అతిపెద్ద నగరంగా ఉంటోన్న భావ్‌నగర్, సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో రెండవ-అతిపెద్ద నగరంగా ఉంటోంది. దీంతోపాటు సౌరాష్ట్ర యొక్క సాంస్కృతిక రాజధానిగానూ భావ్‌నగర్ నగరం ప్రాముఖ్యం సంతరించుకుంది.
చరిత్ర
ప్రారంభ చరిత్ర
మార్వార్‌లో ఎదురైన అత్యంత ఎక్కువ స్థాయి పోటీ కారణంగా సూర్యవంశి వంశంకు చెందిన గోహిల్ రాజ్‌పుట్‌లు క్రీ.శ. 1260లలో గుజరాత్ తీరప్రాంతానికి చేరుకోవడంతో పాటు సేజక్‌పూర్, ఉమ్రాలా మరియు సిహోర్ (అటుపై ఇది సిరోహిగా పరిచితం) అనే మూడు రాజధానులను స్థాపించారు.
[1]
1822-1823లో ఖంథాజీ కదానీ మరియు పిలాజీ గైక్వాడ్‌లు సిహోర్‌పై దాడి జరిపినప్పటికీ, భావ్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్ ద్వారా వారు తరిమికొట్టబడ్డారు. ఈ సందర్భంగా జరిగిన యుద్ధంలో పెద్ద స్థాయిలో చోటు చేసుకున్న నష్టాలతో సిహోర్ కొలువై ఉన్న స్థానంలో ఉన్న బలహీనత గురించిన వాస్తవాన్ని ఆయన గ్రహించారు. దీంతో 1823లో సిహోర్‌కు 20 కి.మీ దూరంలో వాద్వా గ్రామానికి సమీపంలో కొత్త రాజధానిని స్థాపించిన ఆయన దానికి భావ్‌నగర్‌ అని పేరు పెట్టాడు. సముద్ర సంబంధిత వాణిజ్య సౌకర్యం కలిగి ఉండే విధంగా అత్యంత జాగ్రత్తగా ఈ వ్యూహాత్మక స్థానాన్ని ఎంచుకోవడం జరిగింది. దీంతో సహజంగానే భావ్‌నగర్‌ నగరం భావ్‌నగర్ రాష్ట్రానికి రాజధానిగా అవతరించింది.
[2]
రక్షణపరమైన జాగ్రత్తలతో స్థాపితమైన భావ్‌నగర్‌కు ఏర్పాటు చేసిన ప్రవేశ నిష్క్రమణ ద్వారాలు ఈ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన పట్టణాలకు దారితీస్తాయి. దాదాపు రెండు శతాబ్దాల పాటు నౌకాశ్రయానికి స్థావరంగా నిలిచిన భావ్‌నగర్, ఆఫ్రికా, మొజాంబిక్, జాంజిబర్, సింగపూర్ మరియు పర్షియన్ గల్ఫ్‌లతో సరుకుల వాణిజ్యాన్ని నిర్వహించింది.
భావ్‌నగర్ రాష్ట్రం
 అని 
సముద్రయాన వాణిజ్యం నుంచి భావ్‌నగర్‌కు స్థిరమైన ఆదాయం లభించేందుకు వీలుగా భావ్‌సిన్హ్‌జీ వివిధ రకాల దూరదృష్టి నిర్ణయాలను తీసుకున్నాడు. ఆసమయంలో సముద్రయాన వాణిజ్యం మొత్తం సూరత్ మరియు కాంబే ద్వారా మాత్రమే నిర్వహించబడుతుండేది. అప్పట్లో సూరత్ కోట జంజిరా యొక్క సిదిస్‌ నియంత్రణలో ఉండేది. దీంతో భావ్‌నగర్ సముద్రయాన వాణిజ్యాన్ని రక్షించడం కోసం క్రీ.శ. 1739లో[3] వారితో ఒప్పందానికి సిద్ధమైన భావ్‌సిన్హ్‌జీ, భావ్‌నగర్ నౌకాశ్రయం ద్వారా వచ్చే ఆదాయాల్లో 1.25%ను వారికి చెల్లించేందుకు అంగీకరించారు. అటుపై క్రీ.శ. 1856లో ఆంగ్లేయులు సూరత్‌ను తమ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవడంతో భావ్‌సిన్హ్‌జీ వారితో సైతం అదేరకమైన ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు.[2]
ఈ కారణంగానే ఆయన పాలనాకాలంలో భావ్‌నగర్ ఒక చిన్న వంశానికి చెందిన ఆధిపత్యం అనే స్థాయి నుంచి, సముద్రయాన వాణిజ్యంతో సహా అనేక భూభాగాలను అధనంగా సాధించుకోవడం ద్వారా గణనీయమైన స్థాయిలో ముఖ్యమైన రాష్ట్రంగా ఎదిగింది. ఇదేరకమైన వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా ఈ నగరాన్ని స్థాపించిన వారి తర్వాత వచ్చిన వారు సైతం ఈ రకమైన సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించారు.
కోలీలు మరియు కాథీలకు చెందిన భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా భావ్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్ మనుమడైన వఖత్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్, ఈ రాజ్య భూభాగాన్ని విస్తరింపజేశాడు. అలాగే, నవాబ్ సాహెబ్ అహ్మద్ ఖాన్ నుంచి ఆయన రాజులాను కూడా దక్కించుకున్నారు. మరోవైపు గుజరాత్ సుల్తాన్‌లు ఘోఘా తాలూకాను బాబీ కుటుంబానికి అందజేశారు. క్రీ.శ. 1757లో మరాఠాల ద్వారా అహ్మదాబాద్ స్వాధీనం చేసుకోబడిన సమయంలో ఇది పేష్వా వశమైంది. అటుపై అనేకమంది (మోమిన్ ఖాన్, షేర్ జమాన్ ఖాన్) చేతులు మారిన ఇది చివరకు వఖత్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్ ద్వారా భావ్‌నగర్ రాష్ట్రంలో విలీనమైంది. క్రీ.శ. 1793లో చిటల్‌ను హస్తగతం చేసుకున్న వఖత్‌సిన్హ్‌జీ, తలజా కోటలను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. దీనితర్వాత, మహువా, కుండ్లా, ట్రాపజ్, ఉమ్రాలా మరియు బోటడ్‌లు భావ్‌నగర్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారాయి.[4]
దీంతో రాష్ట్రంలోనే భావ్‌నగర్ ఒక ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయంగా స్థిరపడింది. దీంతోపాటు మహువా మరియు గోఘాలు ఇతర ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయాలుగా నిలిచాయి. ఈ విధంగా ఇది ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర రాష్ట్రాల మధ్య చక్కటి అభివృద్ధి సాధించింది. 19 శతాబ్దం చివర్లో ఈ రాష్ట్రం భావ్‌నగర్ రాష్ట్ర రైల్వేను నిర్మించడం ద్వారా, భారతదేశంలోనే సొంతంగా రైల్వేను ఏర్పాటు చేసుకున్న తొలి రాష్ట్రంగా ఖ్యాతి వహించింది. సర్ W. హంటర్ తన ప్రచురణ ఇంపీరియల్ గజెట్టీర్‌</i>లో దీన్ని గుర్తించారు.[5] ఆరోజుల్లో రాజకీయ దళారీ అయిన మిస్టర్ పెయిల్ ఒకానొక సందర్భంలో ఈ రాష్ట్రాన్ని గురించి "ఆర్థికవ్యవస్థ వృద్ధి చెందుతున్న మరియు పెద్దస్థాయిలో మంచి కార్యకలాపాలు అభివృద్ధిపథం లో ఉన్నట్టుగానూ తెలిపారు.ఆర్థికపరమైన సంగతుల గురించి నేను కొంత చెప్పాల్సింది ఉంది; దానికి రుణాలు లేవు, మరియు ఖజానా పూర్తిగా నిండి ఉంది " అని ఆయన తెలిపారు.[5]
1870-78 మధ్య కాలంలో, రాజు తఖ్త్‌సిన్హ్‌జీ మైనర్‌గా ఉన్న సమయంలో సంయుక్త పరిపాలన ప్రయోగం తెరమీదకు తీసుకురాబడింది, ఇందులో భాగంగానే భావ్‌నగర్ ఒక సంయుక్త పరిపాలన కిందకు తేబడింది. ఈ కాలంలో కొన్ని గుర్తించదగిన సంస్కరణలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఈ రకమైన సంస్కరణల విషయంలో బాంబే సివిల్ సర్వీస్‌కు చెందిన మిస్టర్ E.H. పెర్సివల్, భావ్‌నగర్‌కు చెందిన గౌరీశంకర్ ఉదయ్‌శంకర్ ఓజా అనే ఇద్దరు ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.
పరిపాలన, ఆదాయ సమీకరణ మరియు న్యాయవ్యవస్థల వంటి ప్రదేశాల్లో ఈ రకమైన సంస్కరణలు చోటు చేసుకున్నాయి. ఇందులో భాగంగానే రైల్వేలతో సహా తపాలా మరియు టెలిగ్రాఫ్ సేవలు పరిచయం చేయబడడంతో పాటు అవి అభివృద్ధిని నమోదు చేశాయి. మరోవైపు ఇక్కడి నౌకాశ్రయాన్ని ఆధునీకరించడంతో పాటు ఒక కొత్త ఆర్థిక విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
ఈ వ్యవస్థలో చోటు చేసుకున్న ఈ రకమైన సంస్కరణలు మరియు మార్పులకు కారణమైన జాన్ హౌస్టన్ ప్రకారం, "కతియవార్‌కు సంబంధించిన సొంత రాష్ట్రాల్లో భావ్‌నగర్ ఒక అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు అత్యంత పురోగమించిన ఒక నగరం. ప్రారంభం నుంచి బ్రిటిష్ అధికార వ్యవస్థతో ఇది సఖ్యతగా వ్యవహరించింది.నాగరికత మరియు పరిపాలన సంబంధిత కార్యక్రమంలో ఇది ద్వీపకల్పములో కెల్లా అగ్రగామిగా నిలవడంతో పాటు విద్యా వ్యాప్తిలో, ప్రజా పనుల విచారణలో, వాణిజ్య అభివృద్ధిలో మరియు దానికి సంబంధించిన విషయాలను సాధారణంగా చేపట్టేందుకు అవసరమైన ప్రమాణాలను దత్తత చేసుకోవడంలో పొరుగున ఉన్న పరిపాలకులకు ఒక శాశ్వత ఉదాహరణగా నిలిచింది." [6]
1911లో భావ్‌నగర్‌కు చెందిన HH మహారాణి నుంద్కన్‌వర్బ, సామ్రాజ్య మహిళకు అందించే రాజ్యసంబంధిత అత్యంత గొప్ప పురష్కారమైన ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రౌన్ ఆఫ్ ఇండియాతో సత్కరించబడ్డారు.
భావ్‌నగర్ యొక్క ఈ ప్రాంతం, గతంలో భావ్‌నగర్ యొక్క ప్రిన్సియలీ రాష్ట్రం గోహిల్‌వాడ్‌ ; "గోహిల్‌ల యొక్క భూమి" ( పాలక కుటుంబ వంశం) గా కూడా సుపరిచితం.
1947లో భారతదేశ కూటమితో విలీనం
భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం సాధించేవరకు కూడా ‌భావ్‌నగర్ ఒక స్వతంత్ర రాష్ట్ర ప్రతిపత్తితో రాజ్‌పుట్ గోహిల్ వంశీయుల ద్వారా పాలించబడుతూ వచ్చింది.
1947లో కొత్తగా ఏర్పాటైన స్వతంత్ర భారతదేశ కూటమికి ఉప ప్రధాన మంత్రి అయిన సర్దార్ వల్లభాయ్‌ పటేల్, దేశంలోని 565 ప్రిన్సియలీ రాష్ట్రాలను భారతదేశ కూటమిలో విలీనం చేయడం ద్వారా భారతదేశ రాజకీయ ఏకీకరణ సాధించే దృష్టితో ఒక ఆశావహమైన మరియు సంకీర్ణ పద్ధతి కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు.దీంతో అప్పటి భావ్‌నగర్ మహారాజా దివంగత కృష్ణకుమార్ సిన్హ్‌జీ 1948లో తన రాష్ట్ర పరిపాలనను ప్రజల యొక్క ప్రాతినిధ్యానికి సమర్పించారు, దీంతో భారతదేశ కూటమిలో విలీనమైన మొట్టమొదటి ప్రిన్సియలీ రాష్ట్రంగా భావ్‌నగర్ గుర్తింపు సాధించింది.అటుపై కృష్ణకుమార్ సిన్హ్‌జీ మద్రాస్ ప్రావియన్స్‌కు గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.
రాజ్యాధికారాన్ని త్యజించినప్పటికీ, భావ్‌నగర్‌కు చెందిన మునుపటి రాచ కుటుంబం వ్యాపారాల (హోటళ్లు, స్థిరాస్తి వ్యాపారాలు, వ్యవసాయం, & నౌకా-విచ్ఛిన్నం) తో పాటు ప్రజల దృష్టిలో ఒక క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. దీంతోపాటు గతంలోని భావ్‌నగర్ యొక్క ప్రిన్సియలీ రాష్ట్రంతో కూడిన ప్రాంతాలతో పాటుగా నగరంలోని ప్రజల నుంచి ఆ కుటుంబం అత్యంత గౌరవ పురస్కారాలను అందుకుంటోంది. ఈ రాచ కుటుంబం యొక్క వంశీకులు కొందరు
నీలంబాగ్ ప్యాలెస్‌లో నివసిస్తున్నారు:
HH మహారాజా రావోల్ విజయ్‌రాజ్‌సిన్హ్‌జీ V.గోహిల్, మహారాణి సంయుక్త కుమారి, యువరాజు జైవీర్‌రాజ్ సింగ్ గోహిల్ మరియు యువరాణి బ్రిజేశ్వరీ కుమారీలు ఇందులో ఉన్నారు.
ఇక శివ్ విలాస్ ప్యాలెస్‌లో:
మహరాజ్‌కుమార్ శివ్‌భద్రసిన్హ్‌జీ K.గోహిల్ నివసిస్తుండగా
మంగళ్‌సిన్హ్‌జీ మహల్ ప్యాలెస్‌లో:
రాజ్‌కుమార్ నరేంద్రసిన్హ్‌జీ చంద్రజిత్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్,
రాజ్‌కుమార్ లోకేంద్రసిన్హ్‌జీ చంద్రజిత్‌సిన్హ్‌జీ రాయల్,
రాజ్‌కుమార్ రాఘవేంద్రసిన్హ్‌జీ చంద్రజిత్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్ &
రాజ్‌కుమార్ శైలేంద్రసిన్హ్‌జీ చంద్రజిత్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్‌లు నివసిస్తున్నారు.
భౌగోళిక స్వరూపం మరియు వాతావరణం

భౌగోళిక వర్ణన
భావ్‌నగర్ ఒక సముద్రతీర నగరం, కతియవార్‌గానూ సుపరిచితమైన సౌరాష్ట్ర తూర్పు తీరంలో వద్ద ఇది కొలువై ఉంది[7]. ఇది సముద్ర మట్టానికి సగటున 24 మీటర్ల (78 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. ఇది దాదాపు 53.30km² భూభాగాన్ని ఆక్రమించుకుని ఉంది. గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభాట్ యొక్క శిఖరం వద్ద ఈశాన్య దిక్కున దీని సాధారణ వాలు మునిగి ఉంది. జీవనది కాని కన్సారా నాలా అనే పేరు కలిగిన ఒక నది ఈ నగరం శివారు ప్రాంతం నుండి ప్రవహిస్తుంది.
శీతోష్ణస్థితి
శుష్క వాతావారణం కలిగిన భావ్‌నగర్ ఎల్లప్పుడూ వేడిగా ఉంటుంది, మార్చి నుంచి జూన్ మధ్యభాగం వరకు కొనసాగే పొడిగా ఉండే వేసవికాలాలు, జూన్ మధ్యభాగం నుంచి అక్టోబరు వరకు కొనసాగే తడితో కూడిన రుతుపవనాల ద్వారా ఈ నగరం సరాసరిగా 550 మి.మీ వర్షాన్ని సొంతం చేసుకుంటుంది. అత్యధిక నీటి చక్రభ్రమణం కారణంగానే ఈ నగర వాతావారణాన్ని శుష్క వాతావరణంగా వర్గీకరించాల్సి వచ్చింది. నవంబరు నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు మధ్యకాలం మందంగా ఉండడంతో పాటు సరాసరి ఉష్ణోగ్రతలు 20°C వరకు నమోదవుతాయి, ఈ సమయంలో వాతావరణంలో ఆర్ద్రత తక్కువగా ఉంటుంది. సముద్రానికి సమీపంగా ఉన్న కారణంగా, ఇక్కడి వాతావరణం ఏడాది పొడవునా కొంతమేర తేమతో నిండి ఉంటుంది.
భూగర్భ శాస్త్రం
'సౌరాష్ట్ర ప్రాంతమనేది భారతదేశంలోని పశ్చిమ భారతదేశం యొక్క ఒక ముఖ్యమైన భౌగోళిక-గతిశీల భాగం, బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ యొక్క జోనింగ్ మ్యాప్‌లోని భూకంప ప్రభావ ప్రాంతం-IIIలో ఇది కొలువై ఉంది. ఈ ప్రాంతం మొత్తం మరియు ప్రత్యేకించి భావ్‌నగర్ పరిసర ప్రాంతం భౌగోళిక ఫలకాల పరంగా అస్థిరమైనదిగా ఉంటోంది.
2000 ఆగస్టు 9 మరియు 2000 డిసెంబరు 15 మధ్య కాలంలో తూర్పు సౌరాష్ట్రలో చోటు చేసుకున్న వరుస భూకంపాలు భావ్‌నగర్‌లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. 0.5M to 3.8M తీవ్రత కలిగిన 132 భూకంపాలు ఇక్కడ నమోదయ్యాయి. ఇందులో ఐదు భూకంపాల తీవ్రత 3M కంటే ఎక్కువగా ఉండి గరిష్ఠంగా 3.8 పరిమాణంలో నమోదయ్యాయి. ఈ రకమైన సంఘటనలన్నీ భావ్‌నగర్ నగరం యొక్క దక్షిణ భాగం మరియు పట్టణ శివార్లలో ఉండే తర్సమియా గ్రామానికి సంబంధించిన ప్రాంతానికి పరిమితమయ్యాయి.
చారిత్రక నివేదికల ప్రకారం, 7 పరిమాణం కలిగిన భూకంపం ఒకటి ఫిబ్రవరి 1705లో భావ్‌నగర్ సమీపంలో చోటు చేసుకుంది. ఈ ప్రాంతంలోను మరియు పలియాడ్ (భావ్‌నగర్‌కు ఉత్తరంగా 60 కి.మీ దూరం) చుట్టుపక్కల జూలై-ఆగస్టు 1938లో రెండు నెలల కాలంలో వరుస భూకంపం పరిస్థితులు చోటు చేసుకున్నాయి, ఈ సందర్భంగా గరిష్ఠంగా 6.0 పరిమాణంతో 5కు సమానంగానూ లేదా అంతకంటే ఎక్కువగాను పరిమాణం కలిగిన నాలుగు భూకంపాలు చోటు చేసుకున్నాయి.[8]
సంస్కృతి మరియు కళలు
విద్య మరియు సంస్కృతి సమ్మేళన నగరంగా పేర్కొనబడే భావ్‌నగర్, సౌరాష్ట్ర యొక్క సంస్కృతి రాజధానిగానూ సుపరిచితం.
[9]
భావ్‌నగర్ ప్రజలు సాధు స్వభావులుగానూ మరియు కళలను ప్రేమించేవారుగానూ పేరు తెచ్చుకున్నారు. భావ్‌నగర్‌కు చెందిన కళాకారులు మరియు సాహితీ నిష్ణాతులు నగరం యొక్క సంస్కృతికి విశిష్టమైన సేవలు అందించారు.
హిందీ భాషను అర్థం చేసుకోగలిగిన వారు సాధారణంగా ఇక్కడ ఉన్నప్పటికీ, ఇక్కడి సాధారణ జీవితంలో మాత్రం గుజరాతీ భాష ఉపయోగమే కనిపిస్తుంది. నగరంలోని అత్యధిక విద్యాధిక ప్రజల మధ్య కూడా ఆంగ్లం యొక్క జ్ఞానం పరిమితంగానే ఉంటుంది.
గుజరాతీ సాహిత్యానికి చెందిన అనేకమంది కవులను మరియు రచయితలను భావ్‌నగర్ అందించింది. అలాంటి వారిలో కొందరు:
నర్‌సిన్హ్ మెహతా - ఒక కవి సాధువు, హిందూ దేవతా మతాల కవిత్వం యొక్క ఒక ఆనవాలు, ప్రముఖ భజన 'వైష్ణవ్ జన్ టు' రచయిత, భావ్‌నగర్ జిల్లాలోని తలాజా గ్రామంలో జన్మించారు
మనూభాయ్ పంచోలి"దర్శక్": ఒక విద్యావేత్త, రచయిత మరియు రాజకీయవేత్త, చరిత్ర మరియు విద్య మరియు ఇతర అంశాలపై అనేక పుస్తకాలు రాసిన ఈయన భావ్‌నగర్‌కు 44 కి.మీ దూరంలోని "లోక్ భారతీ" వద్ద నివసిస్తున్నారు.'సోక్రటీస్', 'జెర్ టు పిథా చే జానీ జానీ', 'ఇతిహాస్ కథావో- గ్రీస్, రోమ్' లాంటివి ఈయన ప్రముఖ రచనలు.సోక్రటీస్‌కు గాను 'జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు', సేవల కోసం జమనాలాల్ బజాజ్ అవార్డు, మూర్తీదేవి అవార్డు, రంజిత్ రాం సువర్ణ్ చంద్రక్ లాంటి పురస్కారాలు ఆయనకు లభించాయి.
గంగా సాతి - మధ్యయుగ కాలానికి చెందిన గుజరాతీ సాధువు మరియు కవి, భక్తి నేపథ్యాలపై అనేక భజన</i>లు రాసిన ఈయన భావ్‌నగర్ జిల్లాలోని సమధియాలా గ్రామం నుంచి వచ్చారు.
ఝావేర్‌చంద్ మేఘాని - గుజరాతీ జానపద సాహిత్యానికి చెందిన ప్రఖ్యాత కవులు మరియు రచయితల్లో ఒకరు, భావ్‌నగర్‌లో ఉపాధ్యాయ వృత్తిని అవలంభించిన ఈయన తన రచనల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని భావ్‌నగర్‌లో నివసించిన సందర్భంగానే సృష్టించారు.
ప్రహల్లాద్ పరేఖ్ మరియు కృష్ణలాల్ శ్రీధరాణి - ఇద్దరు ముఖ్యమైన కవులు.
వినోద్ జోషి ఒక ప్రఖ్యాత ఆధునిక గుజరాతీ కవి మరియు విమర్శకుడు.
కిస్మత్ ఖురేషీ, నాజిర్ దేఖాయియా, బర్కత్ విరానీ]లు గజల్స్ రచయితలు
కవి కంట్ - సుప్రసిద్ధ కవి, భావ్‌నగర్ యొక్క ఆస్థాన కవిగా పనిచేశారు, భావ్‌నగర్ జిల్లాలోని చావంద్ గ్రామంలో జన్మించారు.
ప్రజారామ్ రావల్ - కవి, భావ్‌నగర్‌లో జన్మించారు, భావ్‌నగర్ ఆయుర్వేదిక్ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశారు.
దులా కాగ్ - ప్రసిద్ధ కవి, సాంఘిక సంస్కర్త మరియు స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలో పాల్గొన్న వ్యక్తి, భావ్‌నగర్ జిల్లాలోని మహూవా పట్టణంలో జన్మించారు.
కళాగురు రవిశంకర్ రావల్- చిత్రకారుడు, ఆర్ట్ ఉపాధ్యాయుడు, ఆర్ట్ విమర్శకుడు, జర్నలిస్టు మరియు గ్రంథకర్త, భావ్‌నగర్‌లో జన్మించారు.
ముంకుంద్‌రాయ్ ముని: "లోక్ భారతి"లో నివశించిన ఒక సుప్రసిద్ధ చరిత్ర ఉపాధ్యాయుడు మరియు సంస్థకు అద్భుతమైన సేవలందించిన వ్యక్తి.
డాక్టర్ I. K. విజ్లీవాలా: భావ్‌నగర్‌లోని అత్యంత ప్రాచూర్యం పొందిన పిల్లల వైద్య నిపుణుడు మరియు బాగా అమ్ముడైన గుజరాతీ పుస్తకం "సైలెన్స్ ప్లీజ్
!" రచయిత. దీంతోపాటు ఇతర అనేక ప్రసిద్ధ పుస్తకాలనూ రాశారు.
దీపక్‌భాయ్ K పటేల్ - విద్యావేత్త, కళాశాల దశకు ముందున్న విద్యార్థుల విద్యా ప్రమాణాల అభివృద్ధి అవిరామర కృషి చేశారు - మొదట R K హోమ్ స్కూల్‌లో పనిచేసిన ఆయన ప్రస్తుతం శ్రీ స్వామి నారాయణ గురుకుల్‌లో పనిచేస్తున్నారు.
గోవర్థన్‌రామ్ త్రిపాఠీ ద్వారా రచించబడిన ప్రఖ్యాత గుజరాతీ నవల "సరస్వతీచంద్ర"కు ఆధారం భావ్‌నగర్ మరియు సిహోర్ ప్రాంతాలే. ఈ నవలలోని కొన్ని అధ్యాయాలను ఆయన భావ్‌నగర్‌లో ఉన్న సమయంలో రాశారు.
చిత్రకారుడైన సోమలాల్ షా తన కళాఖండాలన్నింటినీ భావ్‌నగర్‌లోనే సృష్టించారు.
కిశోర్ పరేఖ్: అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కలిగిన ఈ ఫోటోగ్రాఫర్ భావ్‌నగర్‌ జన్మించారు.
గిజూభాయ్ బధేకా, నానాభాయ్ భట్, ముల్‌శంకర్ M. భట్] లాంటి విద్యావేత్తలతో కూడిన సుసంపన్న సంప్రదాయం భావ్‌నగర్ సొంతం.
డాక్టర్ రామకృష్ణ B మెహతా- సుప్రసిద్ధ ఈ గుజరాత్ ఫిజీషియన్ (F.R.C.P) భావ్‌నగర్‌కు చెందినవారు, ఈయన తండ్రి డాక్టర్ బాలకృష్ణ N మెహతా భావ్‌నగర్ ఆస్థాన ఫిజీషియన్‌గా పనిచేశారు, మరియు ఆయన సోదరడు డాక్టర్ విష్ణు B మెహతా సైతం ఈ ప్రాంతంలో పేరు ప్రఖ్యాతలు కలిగిన వైద్యుడు.
1955 నుండి 1970 మధ్య కాలంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన అభినవ్ సంగీత్ కళా మండలం అనే శాస్త్రీయ సంగీత బృందాన్ని శ్రీ మహిధర్‌భాయ్ B దవే నిర్వహించారు.
మిహిర్‌కుమార్ షేథ్ - SAP కన్సల్టెంట్ & డెవలపర్, ఆస్ట్రేలియా.
వినోదం
భావ్‌నగర్‌లో రెండు ఒంటి తెర థియేటర్లతో పాటు మరో 5 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ తెరలు కలిగిన మల్టీప్లెక్స్‌లు కూడా కొలువుదీరి ఉంది.
టాప్ 3 అనేది సౌరాష్ట్రలోనే అతిపెద్ద మల్టీప్లెక్స్. ఇందులో 5 తెరలు, ఫుడ్ కోర్టులు, గేమ్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. దీని పక్కనే ఆకట్టుకునే అమ్యూజ్‌మెంట్ పార్క్ కొలువుదీరి ఉంది. ఇక రెండు తెరల థియేటర్ సైతం అప్సర ట్విన్స్ పేరుతో మల్టీప్లెక్స్‌గా మారింది.
యశ్వంత్‌రావ్ నాట్య గృహ్ అనేది భావ్‌నగర్ జిల్లాలోని ఒకానొక అతిపెద్ద నాట్య కేంద్రం.
ఇక్కడ రెండు హైపర్ మార్కెట్లు రిలయన్స్ సూపర్ మాల్ మరియు వి-మార్ట్ ఉన్నాయి.
ఇస్కాన్ సిటీ (గుజరాత్‌లో నిర్వహిస్తున్న అతిపెద్ద టౌన్‌షిప్‌గా భావించబడుతోంది) పేరుతో పిలిచే ఒక పెద్ద ఉల్లాస మరియు వినోద కేంద్రం ఇప్పుడు ఇక్కడ నిర్మాణం జరుపుకుంటోంది. అలాగే హిమాలయా మెగా మాల్ (ఇది సౌరాష్ట్రలోనే అతిపెద్దదిగా నిలుస్తోంది), R.k గార్డెన్ రెస్టారెంట్, రంగోలీ రిసార్ట్స్ మరియు రెస్టారెంట్స్ (నగర శివార్లలో కొలువుదీరిని ఒక సంపూర్ణ ఉల్లాస కేంద్రం) లాంటి కొన్ని అంశాలు భావ్‌నగర్ అందాన్ని మరింత ద్విగుణీకృతం చేస్తుంటాయి.
ఆతిథ్యం & ఆహారం
అనేక పెద్ద హోటళ్లు మరియు రెస్టారెంట్లకు సైతం భావ్‌నగర్ నిలయంగా ఉంటోంది.
నీలమ్‌బాగ్ ప్యాలెస్ హోటల్ ఒక్కటి మాత్రమే ఈ నగరంలో ఉన్న 5 నక్షత్రాల ఆతిథ్య ప్రదేశం, ఇది రాచ కుంటుంబానికి సొంతమైనదిగా ఉంటోంది. దీంతోపాటు ఒక బొటే హోటల్ మరియు మధురానుభూతిని మిగిల్చే పర్యాటక గమ్యంగా నిలిచే ఒక బీచ్ రిసార్ట్ సైతం రాచ కుటుంబానికి చెందినవిగా ఉంటున్నాయి.
వీటితో పాటు హోటల్ సన్ ఎన్' షైన్ అనే మూడు నక్షత్రాల హోటల్ ఒకటి ST బస్ స్టేషను సమీపంలో కేంద్రస్థానంలో కొలువై ఉంది.
ఒక రెస్టారెంట్‌తో సహా రాయల్ ప్యాలెస్‌లో కొలువుదీరిన నీలమ్‌బాగ్ ప్యాలెస్ హోటల్
మరియు R.K గార్డెన్ రెస్టారెంట్ వైట్ రోస్, బ్లూ హిల్, జూబ్లీ, అపోలో లాంటి ఇతర హోటళ్లు ఇక్కడ కొలువుదీరి ఉన్నాయి.
రెస్టారెంట్ చైన్‌లలో పెద్ద బ్రాండ్లుగా ఉన్న సంకల్ప్ (దక్షిణ భారత వంటకాల కోసం), అంకుల్ శ్యామ్స్ & డోమినోస్ పిజ్జా లాంటి కేంద్రాలతో జిహ్వ చాపల్యాన్ని తీర్చే చక్కటి కేంద్రంగానూ భావ్‌నగర్ నిలుస్తోంది.
వీటితోపాటు రెడ్ రోస్ రెస్టారెంట్ (రుచికరమైన వంటకాలకి ఒక నమ్మకమైన వేదిక), జల్సా - ది లాంగ్యూ (కాంటినెంటల్), రాక్స్ & లాగ్స్, పార్క్ వ్యూ రెస్టారెంట్, బేకర్స్ బాస్కెట్, ది కాఫీ కేఫ్ లాంటి స్థానిక హోటళ్లకూ చక్కని విందును అందించడంలో తమవంతు పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
వీటన్నింటికి తోడు విక్టోరియా పార్క్‌కి ఎదురుగా ఉన్న ప్రదేశం వేదికగా వినోదం మరియు షాపింగ్ ప్లాజాలను కలిగిన ఇస్కాన్ మెగా మాల్ సైతం ప్రారంభానికి సిద్ధమవుతోంది. సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో నిర్వహించబడుతోన్న అతిపెద్ద షాపింగ్ ప్రాంతంగా ఇది సుపరిచితమైంది.
పెద్ద పరిమాణంలోని నివాస బంగ్లాలు, ఫ్లాట్‌లు, ఆస్పత్రులు, క్లబ్ హౌస్ లాంటివి కూడా ఇందులో కొలువుదీరి ఉన్నాయి.
భావ్‌నగ్ హోటల్ చాలా చక్కనైనది.
నగర ప్రణాళిక మరియు వాస్తుశాస్త్రం
భావ్‌నగర్‌ను పాలించిన పాలకుల మార్గదర్శకంలో ఈ పట్టణ ప్రణాళిక పథకాలు రూపొందించబడడంతో పాటు అమలు చేయబడ్డాయి. సర్ తఖ్త్‌సిన్హ్‌జీ పాలనా కాలంలో బ్రిటీష్ స్టేట్ ఇంజనీర్ ప్రాక్టర్ సిమ్స్ పర్యవేక్షణలో బార్టన్ లైబ్రరీ, హై కోర్టు, ఆల్ఫ్రెడ్ హై స్కూల్ మరియు సర్ తఖ్త్‌సిన్హ్‌జీ హాస్పిటల్ లాంటివి నిర్మితమయ్యాయి.[1]
ఒక కొండపై బాగా ఎత్తైన ప్రదేశంలో నిర్మితమైన తఖ్తేశ్వర్ దేవాలయం (1893) నుంచి భావ్‌నగర్ మొత్తాన్ని చక్కగా వీక్షించవచ్చు. స్తంభాలతో కొలువుదీరిన దీర్ఘచతురస్త్ర మండపం పై ఏర్పాటైన ఎత్తైన శిఖరం దీన్ని ఒక ముఖ్యమైన ప్రసిద్ధ స్థలంగా మార్చింది.
బర్టన్ లైబ్రరీ (1895) అనేది ఒక అందమైన రెండంతస్తుల భవనం, ఒక రోడ్డు కూడలి కోసం దీన్ని నిర్మించారు. రెండు భాగాలుగా ఉండడంతో పాటు మధ్యలో ఒక స్థూపాన్ని కలిగి ఉండే ఈ భవనాన్ని అస్లార్ రాతి ఇటుకలతో నిర్మించారు, గోతిక్ ఆర్చ్ కిటికీలు మరియు మంగళూర్ టైల్స్‌తో నిర్మించిన వాలు కప్పు ఇందులో చోటు చేసుకున్నాయి. గుజరాత్‌లోని పురాతన గ్రంథాలయాల్లో ఒకటిగా ఉన్న ఈ భవనంలో ఒక మ్యూజియం కూడా ఉంది.
గంగాజలియా (1893) పేరుతో గంగా దేవి కోసం నిర్మించిన దేవాలయాన్ని ఛాత్రి, చిన్నపాటి భవనం మరియు వంతెనతో తీర్చిదిద్దారు, వీటన్నింటినీ పాల రాతితో నిర్మించారు. ఒక పురాతన చెరువు మధ్యలో ఈ దేవాలయం కొలువై ఉంది. బాంబేలోని సర్ J J స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌కు ప్రిన్సిపాల్ అయిన సర్ జాన్ గ్రిఫ్పిత్ ఈ దేవాలయ నమూనాను సిద్ధం చేశారు.
ప్రస్తుతం వారసత్వ ప్రదేశంగా విలసిల్లుతోన్న నీలమ్‌బాగ్ ప్యాలెస్ హోటల్, 10 acres (40,000m2)విస్తీర్ణంలోని ఒక విశాలమైన ఎస్టేట్‌లో కొలువుదీరిన ఒక అద్భుత భవనంగా విలసిల్లుతోంది. 1859లో రాజ ప్రాసాదంగా నిర్మితమైన ఈ భవన నమూనాను ఒక జర్మన్ వాస్తు శిల్పి రూపొందించారు. ఆధునిక కోణంలో కనిపించే ఈ భవనంలో భారత వాస్తుశాస్త్ర అంశాలతో నిండి ఉంటుంది.
టవున్ హాల్ (1932) అనేది గతంలో దర్బార్ హాల్‌గా ఉండేది, ఈ ప్రదేశం వేదికగానే సర్ కిృష్ణకుమార్‌సిన్హ్‌జీ పట్టాభిషేక మహోత్సవం జరిగింది. వలస శైలిలో నిర్మితమైన ఈ అద్భుత నిర్మాణం, వెలుపలి వైపు చక్కని ఉద్యానవనంతో కొలువుదీరి ఉంటుంది.
ఆధునిక భావ్‌నగర్‌లో తఖ్తేశ్వర్ ప్లాట్లు, కిృష్ణానగర్, సర్థార్‌నగర్ మరియు పరిసర ప్రాంతాలు కొలువుదీరి ఉంటుంది. స్టేట్ ఆఫ్ భావ్‌నగర్ నిర్మాణానికి అధికారిక ప్రణాళికవేత్తగా వ్యవహరించిన దివంగత శ్రీ వీరేంద్రభాయ్ C. మెహతా ద్వారా 1935-1937 మధ్య కాలంలో కిృష్ణానగర్ ప్రాంతం కోసం ప్రణాళిక రచించబడి అభివృద్ధి చేయబడింది. 1961లో కాంగ్రెస్ ఆధివేశన్ ప్రణాళిక రచిస్తున్న సమయంలో ఆయన కిృష్ణానగర్ ప్రణాళికను సైతం సర్దార్‌నగర్ వరకు విస్తరించారు. 1975లో ఆయన మరోసారి భావ్‌నగర్ ప్రణాళికలో పాలుపంచుకోవడంతో పాటు భావ్‌నగర్ మాస్టర్ ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారు.
గుజరాత్ మొత్తంలో ప్రారంభంలోనే భూగర్భ మురుగునీటి కాల్వల నిర్మాణం జరుపుకున్న నగరాల్లో భావ్‌నగర్ కూడా ఒకటి.
[10]
గుజరాత్‌లో మొదట్లో ఏర్పడిన నగరాల్లో నీటి శుద్ధి ప్లాంట్ కలిగినది కూడా భావ్‌నగర్ మాత్రమే.
విద్య
గ్రామీణ బాలలతో సహా మహిళా విద్య స్వేచ్ఛ లాంటి రంగాల్లో అగ్రగామిగా మరియు చెప్పుకోదగ్గ ప్రయత్నాలు చేసిన ప్రాంతంగా భావ్‌నగర్ గుర్తింపు సాధించింది.
నాన్‌భాయ్ భట్, గిజూభాయ్ బధేక, మన్‌భాయ్ భట్ (శిశువిహార్ స్థాపకుడు) మరియు హర్‌భాయ్ త్రివేదీల త్రయం గ్రామీణ మరియు స్వేచ్ఛా బాలల విద్యలో అనేక ప్రయోగాలు చేయడంతో పాటు కొత్త పరిణామాలను అందించారు. గ్రామీణ భారతాన్ని పునర్వవస్థీకరించడంలో పాలుపంచుకున్న మూడు తరాల మేథావులైన పనివారిని మరియు నాయకులను నాన్‌భాయ్ యొక్క గ్రామ్ దక్షిణామూర్తి మరియు లోక్‌భారతి తయారు చేశారు. కొత్త స్వేచ్ఛా బాలల విద్య మరియు ఈ రంగంలో ఒక కొత్త ప్రణాళిక ఏర్పరచడంలో గిజూభాయ్ యొక్క దక్షిణామూర్తి ప్రముఖ స్థానంగా మారారు. అదేవిధంగా మాధ్యమిక విద్యలో హర్‌భాయ్ త్రివేదీ అగ్రగామిగా నిలవడంతో పాటు ఆయన స్థాపించిన హోమ్ స్కూల్ పశ్చిమ భారతదేశంలోని సమకాలీన విద్యావేత్తలకు ఒక నమూనాగా అవతరించింది.
ఇక స్వేచ్ఛా మహిళా విద్య అనేది మరో ఖ్యాతి గాంచిన విద్యావేత్త-సంఘ సంస్కర్త అయిన అమృత్‌లాల్ దని ద్వారా భావ్‌నగర్‌లో ఊపిరిపోసుకుంది. ఆనాటి ఆయన అంకితభావం మరియు మార్గదర్శకం కారణంగానే నేడు పెద్ద సంఖ్యలో మహిళా పాఠశాలలు మరియు కళాశాలలు ఇక్కడ కొలువుదీరాయి.
భావ్‌నగర్ యొక్క శ్యామల్‌దాస్ ఆర్ట్స్ కాలేజ్ అనేది ఈ ప్రాంతంలోని ఉన్నత విద్యకు సంబంధించిన పురాతన కేంద్రం. క్రీ.శ. 1884లో మహాత్మా గాంధీ ఈ కళాశాలలోనే చదువుకున్నారు. అలాగే 23,000 మంది విద్యార్థులు, పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న గ్రాడ్యుయేట్ కళాశాలలు, MBA, MCA, MSc, ఇంజనీరింగ్, మరియు వైద్య కళాశాలతో సహా 17 పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ విభాగాలను కలిగిన భావ్‌నగర్ యూనివర్సిటి ఈ ప్రాంతంలో బాగా సుపరిచితమైనది.
 అనే క్యాథలిక్ విద్యాసంస్థ 1998లో ఏర్పాటు కావడంతో పాటు కార్మెలిటీస్ ఆఫ్ మేరీ ఇమ్మాకులేట్ (CMI) ఫాథర్ల ద్వారా నిర్వహించబడడమే కాకుండా గుజరాత్ విద్యా శాఖ ఆమోదాన్ని కూడా పొందింది. cmi ఫాథర్లు మరియు సిస్టర్లు మతం, కులం మరియు జాతిని పరిగణలోకి తీసుకోకుండా అందరికీ తమ సేవలను అందిస్తున్నారు.
ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు పరిశ్రమ దృశ్యం
పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న వజ్రాల కత్తరింపు మరియు మెరుగుపెట్టే కేంద్రాలు, ఉప్పు మరియు సముద్ర రసాయనాలు, ప్లాస్టిక్‌లు, నౌకా నిర్మాణం, మరియు విచ్ఛిన్న పరిశ్రమలు లాంటివి భావ్‌నగర్‌లోని పరిశ్రమ అభివృద్ధికి నిలువెత్తు సంకేతాలు.
గుజరాత్‌లో మాత్రమే కాకుండా భారతదేశ వ్యాప్తంగా ఉన్న వజ్రాల కత్తరింపు మరియు సానబెట్టే పరిశ్రమకు భావ్‌నగర్ ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రం. వజ్రాలను సానబెట్టడంలో నైపుణ్యం కలిగిన వేలాది మంది కార్మికులు వజ్రాలను కత్తరించడం మరియు సానబెట్టడం నిర్వహించే సంస్థల ద్వారా ఉపాధి పొందుతున్నారు, ఈ సంస్థలకు చెందిన అనుబంధ కార్యాలయాలు సూరత్, ముంబాయ్, మరియు అంట్వేర్ప్‌లలో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్నాయి. జిల్లా నుంచి 6,000 కేంద్రాలు పనిచేయడం మరియు 3 లక్షల మందికి ఉపాధి కల్పించడం ద్వారా భారతదేశంలోని సూరత్ తర్వాత వజ్రాల కత్తరింపు & సానబెట్టే పరిశ్రమలో భావ్‌నగర్ రెండో స్థానం ఆక్రమిస్తోంది. గల్ఫ్ ఆఫ్ క్యాంబే మరియు అరేబియా సముద్ర సామీప్యం లాంటివి భావ్‌నగర్ యొక్క వాణిజ్య ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచుతోంది.జిల్లా నుంచి ఏటా 34,500 టన్నుల ఉప్పును ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా భావ్‌నగర్ అత్యధిక మొత్తంలో ఉప్పు ఉత్పత్తి చేసే కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. ప్రపంచంలోని 50% నౌకలని రీసైకిల్ చేయడం ద్వారా అలంగ్ నౌకా విచ్ఛిన్న కేంద్రం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. ఆక్సిజన్ బాటలింగ్ ప్లాంట్లు, రీ-రోలింగ్ మిల్లులు మరియు ఇండక్షన్ కొలిముల వంటి మద్దతు పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందేందుకు కూడా ఇది సహాయకారిగా నిలుస్తోంది. నౌకా నిర్మాణ సౌకర్యం కలిగిన అల్‌కాక్ ఆష్‌డౌన్ (గుజరాత్) లిమిటెడ్ ద్వారా భావ్‌నగర్ FRP (ఫైబర్‌గ్లాస్ రీఇన్ఫోర్స్‌డ్ ప్లాస్టిక్) నౌకలు మరియు స్టీల్ పాత్రలను తయారు చేస్తోంది. అల్‌కాక్ ఆష్‌డౌన్ (గుజరాత్ ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉన్నది), తంబోలి క్యాస్టింగ్స్ లిమిటెడ్, ఎక్సెల్, స్టీల్‌క్యాస్ట్ భావ్‌నగర్, ఇన్వెస్టిమెంట్ & ప్రెసిసన్ క్యాస్టింగ్స్ లాంటి ప్రఖ్యాత కంపెనీలు భావ్‌నగర్‌లో కొలువై ఉన్నాయి. రువాపరి రోడ్ మరియు నారీ రోడ్ లాంటివి పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న పరిశ్రమలకు కేంద్రాలుగా నిలుస్తున్నాయి. 150 వరకు ప్లాస్టిక్ మోనోఫిలమెంట్ తయారీ కేంద్రాలు, మరియు 400 పైగా ప్లాస్టిక్ దుస్తులు, ట్విన్, తాళ్లు, ఫిల్ములు, మరియు మల్టీఫిలమెంట్ యార్న్ కేంద్రాల వంటి పరిశ్రమలు భావ్‌నగర్‌లో కొలువుదీరి ఉన్నాయి. మరోవైపు ఇక్కడి సమాజంలోని కొన్ని తరగతులు తమ జీవనాధారం కోసం వ్యవసాయంపై ఆధారపడుతున్నాయి. పత్తి ఉత్పత్తులకు ఈ నగరం ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంటోంది. భావ్‌నగర్ జిల్లా వ్యాప్తంగా దాదాపు 112 మధ్య మరియు భారీ తరహా పరిశ్రమలు నెలకొని ఉన్నాయి.
>>చిన్న తరహా పరిశ్రమలు (SSI)
ఈ జిల్లాలోని మొత్తం 10,080 SSI యూనిట్ల ద్వారా 49,587 మంది ఉపాధి పొందుతుండగా, ఈ సంస్థల్లో రూ. 28,955 లక్షలు (USD 70.62 మిలియన్లు) పెట్టుబడి రూపంలో భాగం వహిస్తోంది.
ప్రస్తుతం భావ్‌నగర్ తాలూకాలో ఉన్న మొత్తం 4,460 SSI యూనిట్ల ద్వారా రూ. 9,956 లక్షలు (USD 24.28 మిలియన్లు) పెట్టుబడులు సమకూరుతోంది.
వీటిలో ఎక్కువ సంఖ్యలోని పరిశ్రమలు రిపేరింగ్ & సర్వీసింగ్, టెక్స్‌టైల్స్, రసాయనాలు, గ్లాస్ & సిరామిక్స్, మరియు కలప ఉత్పత్తుల తయారీలో భాగం వహిస్తున్నాయి.
>> నిర్వహణ బృందం (FOM)
డాక్టర్ A కుమార్ నాయకత్వంలోని నిర్వహణ బృందం నగరంలోని SSI రంగం కోసం కన్సెల్టెన్సీ మరియు సాంకేతిక సదస్సుల రూపంలో అనేక సేవలను అందిస్తోంది.
>>పరిశ్రమ పెట్టుబడి ధోరణులు
పరిశ్రమ వ్యవస్థాపక మెమొరాండ (IEMలు) రంగం ప్రకారం, 1988-97 మధ్య కాలంలో మొత్తం పెట్టుబడి రూ. 2,693 కోట్లు (USD 657 మిలియన్లు) గానూ, మరియు 1998-2007 మధ్యకాలంలో పెట్టుబడుల విలువ రూ. 4,775 కోట్లు (USD 1,164.6 మిలియన్లు) గాను నమోదైంది.
1998-07 మధ్యకాలంలో దాదాపు 87% పెట్టుబడులు మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు, సిమెంట్, మరియు జిప్సం, మరియు రసాయన రంగం ద్వారా సమకూరగా, 1988-97 మధ్యకాలంలో 89% పెట్టుబడులు రసాయనాలు, సిమెంట్ మరియు జిప్సం పరిశ్రమల ద్వారా అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
రసాయనాలు మరియు ప్లాస్టిక్ మరియు 
ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు 1998-2007 మధ్య కాలంలో పెట్టుబడుల విషయంలో అద్వితీయమైన వృద్ధిని కనబర్చిన సమయంలో వివిధ రకాల యంత్ర మరియు ఇంజనీరింగ్ రంగం ఎక్కువ సంఖ్యలో యూనిట్లు నెలకోల్పే విషయంలో వృద్ధిని ప్రదర్శించింది.
>>పెట్టుబడి ధోరణలు: 1998-07
రు. 2,200 కోట్లు (USD 536.5 మిలియన్లు) రూపంలో అత్యధిక పెట్టుబడులు ఆకర్షించిన మౌలిక సదుపాయాల రంగం, 1998-07 మధ్య కాలంలో సమకూరిన పెట్టుబడుల మొత్తంలో 46% వాటా అందించింది.
దీనితర్వాత సిమెంట్ మరియు జిప్సం రంగం ద్వారా రూ. 1,637 కోట్లు (USD 399.26 మిలియన్లు) రూపంలో అత్యధిక పెట్టుబడి లభించింది, పెట్టుబడులను ఆకర్షించడంలో 39% వృద్ధిని కనపరిచిన ఈ రంగం మొత్తం పెట్టుబడుల్లో 34% వాటా ఆక్రమించింది.
ఇక అత్యధిక ఉపాధి కల్పన అనేది రసాయన రంగం ద్వారా జరిగింది, మొత్తం 3,997 ఉద్యోగాలు కల్పించడం ద్వారా మొత్తం ఉద్యోగాల కల్పనలో ఈ రంగం 36% వాటా ఆక్రమించింది.
అలాగే 1998-07 మధ్య కాలంలో 250 రెట్లు వృద్ధి చెందిన ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు రూ. 79 కోట్ల (USD 19 మిలియన్లు) పెట్టుబడులను ఆకర్షించాయి.
>>అందుబాటులో ఉన్న పెట్టుబడులు
2003, 2005 మరియు 2007లలో జరిగిన వైబ్రాంట్ గుజరాత్ గ్లోబల్ ఇన్వెస్టర్స్ సమిట్ (VGGIS) సందర్భంగా నౌకాశ్రయాలు, విద్యుత్, ఆగ్రో & ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, పర్యాటకం మరియు ఖనిజాల ఆధారిత పరిశ్రమలు లాంటి అనేక పరిశ్రమలకు సంబంధించి 11 MoUలు సంతకాలు చేయబడ్డాయి.
VGGIS 2003 మరియు 2005ల్లో భాగంగా నిర్మా కెమికల్స్ లిమిటెడ్ మరియు గుజరాత్ పెట్రో కెమికల్ లిమిటెడ్‌ల ద్వారా లభించిన పెట్టుబడులతో విద్యుత్ రంగం రూ. 4000 కోట్ల (USD 975.60 మిలియన్లు) పెట్టుబడులకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది.
మరోవైపు 2003 మరియు 2005ల్లో ఈ జిల్లాలో ఎక్కువ MoUలు కుదుర్చుకున్న రంగంగా నౌకాశ్రయ రంగం నిలిచింది.
భావ్‌నగర్ నౌకాశ్రయ ప్రైవేటీకరణ కోసం వైబ్రాంట్ గుజరాత్ 2007లో భాగంగా గుజరాత్ స్టేట్ పెట్రోనెట్ కార్పొరేషన్ (GSPC) ఒక MoUపై సంతకం చేసింది.
>> ఆర్థిక వ్యవస్థ చోదకులు
1998-07 మధ్య కాలంలో మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం ద్వారా తర్వాతి రోజుల్లో జిల్లా ఒక వాణిజ్య ప్రాంతంగా ప్రఖ్యాతి సాధించేందుకు అవకాశం ఏర్పడింది. జిల్లాలోని ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమల వృద్ధిలో ఇటీవల చోటు చేసుకున్న ఆకస్మిక పెరుగుదల ఉపాధి అవకాశాల పెరుగుదలకు సాయపడింది. భావ్‌నగర్ నౌకాశ్రయం ఉండడం సైతం పరిశ్రమల అభివృద్ధికి ఉత్ప్రేరకంగా నిలుస్తోంది, తద్వారా సరకు ఎగుమతి మరియు దిగుమతికి ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. మరోవైపు అహ్మదాబాద్, రాజ్‌కోట్ లాంటి భారీ పారిశ్రామిక కేంద్రాలకు సామీప్యంలో ఉండడం సైతం ఈ జిల్లా పెట్టుబడుల ఆకర్షణకు సహాయకారిగా నిలుస్తోంది. పెద్ద సంఖ్యలో ఉపాధి అవకాశాలను కల్పించడంలో రిపేరింగ్ & సర్వీసింగ్, టెక్స్‌టైల్స్, రసాయనాలు, గ్లాస్ & సిరామిక్స్ మరియు కలప ఉత్పత్తుల వంటి చిన్న తరహా పరిశ్రమ రంగాలు ఆర్థిక వ్యవస్థకు మూలస్తంభాలుగా నిలుస్తున్నాయి.
వ్యవసాయం
ప్రధాన పంటలు:
వేరుశెనగ, ఉల్లి, పత్తి, మరియు జొన్న.
జామపండ్లు మరియు దానిమ్మపండ్లు. స్థానిక ఎర్ర రంగు రకం ప్రత్యేకించి అందరికీ సుపరిచితం.
చిత్రకళ ఆర్ట్స్ & నెట్ వరల్డ్
వాణిజ్యం
పత్తి, నౌక పరికరాలు మరియు నిర్జలీకరణం చేసిన ఉల్లిపాయల ఎగుమతి.
వజ్రాల కత్తరింపు, సానబెట్టడం, మార్కెటింగ్, వజ్రాభరణాల తయారీ.
ప్లాస్టింగ్ తాళ్లు, యార్న్‌లు, ట్విన్స్ ఉత్పత్తి.
అలంగ్‌లోని నౌకా విచ్ఛిన్న కేంద్రం ఉన్న కారణంగా రీ-రోలింగ్ మిల్లులు.
ఎరువులు, సోడా-యాష్, స్టీల్-క్యాస్టింగ్ మొదలగు ఇతర పెద్ద తరహా ఉత్పత్తి పరిశ్రమలు.
జనాభా
As of 2001 భారత జనాభా లెక్కలు[11] ప్రకారం, భావ్‌నగర్‌లో 510,958 మంది నివసిస్తున్నారు. మొత్తం జనాభాలో పురుషులు 52%గా ఉండగా స్త్రీలు 48% వాటా ఆక్రమిస్తున్నారు.2010లో జనాభా సుమారు 1300000గా ఉండవచ్చని అంచనా. భావ్‌నగర్‌లో సగటు అక్షరాస్యత 72%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే చాలా ఎక్కవ; జనాభాలో మగవారి అక్షరాస్యత 77%గా ఉండగా, మహిళల అక్ష్యరాస్యత 66%గా ఉంది. ఇక జనాభాలోని 13% మంది 6 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయసు కలిగిన వారిగా ఉన్నారు.
పర్యాటక రంగం
విభిన్న రకాల సంప్రదాయ గుజరాతీ సంస్కృతిని ఈ నగరం పర్యాటకులకు రుచి చూపిస్తుంది. సిహోర్‌లోని శాత్రుంజయ కొండలపై వెలసిన పలిటానా వద్ద ఉన్న జైన దేవాలయాలను కలిగిన భావ్‌నగర్ జైన దేవాలయాల కోసం అన్వేషించే పర్యాటకులకు ఒక చక్కని స్థావరం. అలాగే కృష్ణ జింకల స్థావరమైన వేలవదర్‌లోని కృష్ణ జింకల జాతీయ పార్క్ ద్వారా కూడా ఈ నగరం పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తోంది. కృష్ణ జింకలను కనులారా చూడాలంటే వేలావదర్‌లోని కృష్ణ జింకల జాతీయ పార్క్ మాత్రమే ఏకైక ప్రదేశం. అంతేకాకుండా ఇతర రకాల ప్రఖ్యాత జంతు మరియు పక్షి జాతులకు సైతం ఈ పార్క్ నిలయంగా ఉంటోంది.
రవాణా
గుజరాత్‌లోని ఇతర ప్రధాన నగరాలైన వడోదర, అహ్మదాబాద్, రాజ్‌కోట్, జామ్‌నగర్, సూరత్‌లతో సహా ఇతర ప్రాంతాలతో భావ్‌నగర్ చక్కని రవాణా వ్యవస్థ కలిగి ఉంది. గుజరాత్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా కార్పొరేషన్‌తో సహా ప్రైవేటు నిర్వాహకులకు సంబంధించిన బస్సులు ఈ మార్గాల్లో సేవలందిస్తున్నాయి.
అహ్మదాబాద్, ముంబాయ్, సూరత్ మరియు వడోదరలతో సహా ఇతర ప్రధాన నగరాలకు భావ్‌నగర్‌కు మధ్య రైలు సౌకర్యం కూడా అందుబాటలో ఉంది.
అంతేకాకుండా మొట్టమొదట విమానాశ్రయం కలిగిన గుజరాత్‌లోని నగరాల్లో ఇది కూడా ఒకటి. ముంబాయ్ నగరంతో ఇది ఆకాశ మరియు రైలు మార్గాల ద్వారా సంబంధం కలిగి ఉంది. భావ్‌నగర్ విమానాశ్రం నుంచి జెట్ ఎయిర్‌వేస్ మరయు కింగ్‌ఫిషర్ ఎయిర్‌లైన్స్ సంస్థలు రోజువారీ విమాన సర్వీసులను నిర్వహిస్తున్నాయి.
 ద్వారా నగర వ్యాప్తంగా బస్సు సర్వీసులు నిర్వహించబడుతున్నాయి. నగరం లోపల మరియు సమీపంలోని గ్రామాలకు వెళ్లేందుకు ఆటో రిక్షాలు సైతం అందుబాటులో ఉన్నాయి.
ఆసక్తి రేకెత్తించే అంశాలు
నగరం మధ్యలో కొలువై ఉన్న తఖ్తేశ్వర్ దేవాలయం, మొత్తం నగరాన్ని ఒకేసారి వీక్షించేందుకు అనువైన ఒక ఎత్తైన ప్రదేశంగా ఉంటోంది.
భావ్‌నగర్ యొక్క ప్రస్తుత మహారాజా HH మహారావోల్ విజయ్‌రాజ్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్ & ఆయన కుటుంబానికి నివాసంగా ఉంటోన్న నీలంబాగ్ ప్యాలెస్ ఒక ఆడంబర ప్యాలెస్ హోటల్‌గానూ వర్థిల్లుతోంది.
మంగల్‌సిన్హ్‌జీ మహల్ ప్యాలెస్- భావ్‌నగర్ రాచ కుటుంబలోని సభ్యులకు (భావ్‌నగర్‌కు చెందిన మహారాజ్‌కుమార్ మంగల్‌సిన్హ్‌జీ తఖ్త్‌సిన్హ్‌జీల కుటుంబం) ఈ ప్యాలెస్ నివాసంగా ఉంటోంది.భావ్‌నగర్‌కు కేంద్ర స్థానంలో ఉన్న ఈ భవనం ఒక చారిత్రక సంపదగా నిలుస్తోంది, సంప్రదాయ కతియవారి వాస్తు నియమాలతో ఈ భవనం నిర్మితమైంది.ప్రస్తుతం ఇది భావ్‌నగర్‌కు చెందిన రాజ్‌కుమార్ చంద్రజిత్‌సిన్హ్‌జీ మంగల్‌సిన్హ్‌జీ యొక్క నివాసంగా ఉంటోంది.
శివ్ విలాస్ ప్యాలెస్- ఈ వైభవపూర్వక నిర్మాణం ప్రాథమికంగా ఒకప్పటి భావ్‌నగర్ ప్రిన్సియలీ స్టేట్ పాలకులైన రాచ కుటుంబానికి క్లబ్-హౌస్‌గా ఉండేది, ప్రస్తుతం ఈ భవనం మహారాజ్‌కుమార్ శివ్‌భద్రసిన్హ్‌జీ కృష్ణకుమార్‌సిన్హ్‌జీ గోహిల్ & ఆయన కుటుంబానికి సంబంధించిన నివాసంగా ఉంటోంది. వ్యన మృగాలకు సంబంధించిన సేకరణలు & సరస్సు తీర దృశ్యాలకు ఈ భవనం ప్రసిద్ధి.
ఘోఘా (భావ్‌నగర్ నుంచి 22 కి.మీ దూరం) వద్ద ఉన్న సముద్రతీరం: భావ్‌నగర్ రాచ కుటుంబం విడిచిపెట్టిన సముద్ర తీర ప్యాలెస్‌తో పాటు ప్రస్తుతం పర్యాటకుల కోసం అద్భుతమైన సముద్ర తీర దృశ్యాలు & వంటకాలతో అలరించే ఒక హోటల్ గెస్ట్‌హౌస్ ఇక్కడ అందుబాటులో ఉన్నాయి.
విక్టోరియా పార్క్ - విభిన్న రకాల వృక్ష మరియు జంతుజాలంతో నిండిన ఈ ప్రదేశం దాదాపు 500 ఎకరాలు (2km²) మేర వ్యాపించి ఉంది. పక్షులను తిలకించాలనుకునేవారికి మరియు ప్రకృతి ప్రేమికులకు ఈ పార్క్ ఒక భూతల స్వర్గం లాంటిది.
నవ బందర్ (కొత్త నౌకాశ్రయం)

దర్బార్‌గఢ్: భావ్‌నగర్ రాచ కుటుంబానికి ఒకప్పటి (ప్రధాన ప్యాలెస్) నివాసం, ప్రస్తుతం ఇది స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాకు అద్దెకు ఇవ్వబడింది, దాని ప్రధాన కార్యాలయాలు (గతంలో స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ సౌరాష్ట్ర ) ఇక్కడ కొలువుదీరి ఉన్నాయి.
గంగా దేరి (గంగా జలియా తలవ్) - మొత్తం చలువరాతి నిర్మితమైన ఈ స్మారక నిర్మాణం, తాజ్‌మహల్‌ యొక్క సూక్ష్మాకృతి రూపంలో పూర్వకాలంలో మహారాజా ద్వారా బహుమానంగా ఇవ్వబడిన ఒక అద్భుతమైన నిర్మాణం.
గౌరీశంకర్ సరస్సు (బోర్ తలవ్) - 19వ శతాబ్దంలో అత్యంత సమర్ధవంతుడిగా పేరు తెచ్చుకున్న రాజు యొక్క మంత్రి జ్ఞాపకంగా ఈ సరస్సుకు పేరు పెట్టారు, నిజానికి ఈ సరస్సును పట్టణానికి అవసరమైన నీటి సరఫరా కోసం నిర్మించారు. ఇదొక ప్రఖ్యాతిగాంచిన ఆటవిడుపు ప్రదేశంగా ఉంటోంది. ఈ సరస్సు మీది నుంచి సూర్యాస్తమయాన్ని తిలకించడం మరియు సరస్సు చుట్టూ ఉన్న చిన్న పిట్టగోడపై నడవడం లాంటివి ఉల్లాసాన్ని కలిగిస్తాయి.
అలాంగ్ షిప్ బ్రేకింగ్ యార్డ్ (భావ్‌నగర్ నుంచి 50 కి.మీ దూరంలో తలాజా వెళ్లే మార్గంలో కొలువై ఉంది)
గాంధీ స్మృతి - గాంధేయవాద పుస్తకాలు మరియు మహాత్మా గాంధీ జీవితానికి సంబంధించిన పుస్తకాలతో కొలువై ఉన్న ఒక స్మారక ప్రదేశం. సౌరాష్ట్ర ప్రాంతానికి సంబంధించిన చక్కని కళాఖండాల సేకరణ సైతం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
అక్షర్‌వాడి
ఘోఘా బీచ్ (భావ్‌నగర్ నుంచి 19 కి.మీ దూరంలో ఉంది, దీనిచుట్టూ ఒక చక్కటి విహార ప్రదేశం కొలువై ఉంది.)
పిరమ్ బెట్ (ఘోఘా బీచ్ నుంచి 20కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశం శిలాజాలు మరియు గుహలకు నిలయంగా ఉంటోంది)
మల్‌నాథ్ శివ్ దేవాలయం మరియు తరంబక్ జలాశయం (భావ్‌నగర్ నుంచి 15 నుంచి 20 కి.మీ దూరంలో ఉంది, తరంబక్ ఒక అందమైన ప్రదేశం, మల్‌నాథ్ నుంచి తరంబక్ వరకు ఉన్న 5 కి.మీ దూరం మీరు ట్రెకింగ్ కూడా చేయవచ్చు.)
ఖొడియార్ దేవాలయం.
పిల్‌గార్డెన్. నగరం మధ్యలో కొలువై ఉన్న ఒక అందమైన ఉద్యానవనం.
అనుబంధాలు (సోదరి నగరం)
కింది వాటితో భావ్‌నగర్ అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంది:-
 లాఘ్‌బోరోఘ్, ఇంగ్లాండ్
నౌకాశ్రయాలు
18వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి దక్షిణాసియా, ఆఫ్రికా, అరేబియా మరియు ఎర్ర సముద్రం యొక్క నౌకాశ్రయాలతో భావ్‌నగర్ వాణిజ్య సంబంధాలు కలిగి ఉంది. భావ్‌నగర్ రాష్ట్రం ద్వారా నిర్మితమైన నౌకాశ్రయం () వాణిజ్య అంశంలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంటోంది. అలాగే 1860 నుంచి ఇదొక వెలుగు సంకేతంగానూ ఉంటోంది. ఒకప్పటి భావ్‌నగర్ స్టేట్ పోర్ట్ ఆఫీసర్ J. జాన్‌స్టన్ పర్యవేక్షణలో 1930లో ఈ నౌకాశ్రయం ఆధునీకరణకు నోచుకుంది. ఇందులో భాగంగా రేవులు, గిడ్డంగులు మరియు రైలు వ్యవస్థ ద్వారా రవాణా లాంటి అంశాలు జోడించబడ్డాయి. అయితే, పెద్ద మొత్తంలో పేరుకుపోయిన ఒండ్రు మట్టి కారణంగా పాత నౌకాశ్రయానికి ఇబ్బంది ఏర్పడడంతో మొదట నిర్మించిన నౌకాశ్రయానికి దక్షిణంగా 8 కి.మీ దూరంలో కొత్త నౌకాశ్రయాన్ని నిర్మించడంతో పాటు 1950ల్లో అది ఉపయోగంలోకి వచ్చింది. ఈ కొత్త నౌకాశ్రయం సైతం లైట్‌హౌస్‌ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, 2001 భూకంపం కారణంగా అది దెబ్బతింది.
[12]
భావ్‌నగర్ లాక్‌గేట్‌ను 1963లో నిర్మించారు, రాష్ట్రంలోని పురాతన నిర్మాణాల్లో ఒకటిగా ఉంటోన్న ఈ నిర్మాణం తక్కువ అలల సమయంలో నౌకలను ఒడ్డుకు తెచ్చేందుకు ఉపయోగకరంగా ఉంటోంది.
వీటిని కూడా చూడండి
కల్పాసర్ టైడల్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్ట్
ప్రసార్ భారతీ
సూచనలు

డిస్ట్రిక్ట్ ప్రొఫైల్ - 
 
బాహ్య లింకులు
ప్రభుత్వ/నిర్వహణ:-

చరిత్ర

ఫోటోలు మరియు వీడియోలు:

ఇతర సమాచారం:

విద్యా సంస్థలు

మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

వర్గం:భారత ప్రిన్సియలీ రాష్ట్రాలు
వర్గం:భారతదేశంలోని నౌకాశ్రయ నగరాలు
వర్గం:గుజరాత్‌లోని రైల్వే స్టేషన్లు
వర్గం:భావ్‌నగర్ రైల్వే డివిజన్
వర్గం:భారతీయ రైల్వేల డివిజన్‌లు
వర్గం:1723లో స్థాపితమైన జనసమర్థ ప్రదేశాలు
వర్గం:గల్ఫ్ అఫ్ ఖంభాట్
వర్గం:భావ్‌నగర్ జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు
వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు