Question: స్పెషల్ సర్వీస్ ధారావాహిక ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది?

క్యూ-షిప్



మిష్టరీ షిప్ (రహస్య నౌక) ఇక్కడికి మళ్లీస్తుంది.  1917 చలనచిత్ర ధారావాహిక కోసం, ది మిస్టరీ షిప్ చూడండి .
క్యూ-పడవలు, డెకాయ్ వెస్సెల్స్, స్పెషల్ సర్వీస్ షిప్స్ లేదా రహస్య షిప్‌లు గా కూడా సుపరిచితమైన క్యూ-నౌక‌లు అనేవి రహస్యంగా దాచిఉంచిన ఆయుధాలతో చూసేందుకు భారీ రూపంలోని సాయుధ వ్యాపారి నౌకలు లాగా ఉండడంతో పాటు ఉపరితల దాడులు చేసే విధంగా జలాంతర్గాములను ఆకర్షించేవిగా ఇవి రూపకల్పన చేయబడి ఉంటాయి. తద్వారా కాల్పులు జరపడం మరియు వాటిని నీటిలో ముంచడం లాంటివి చేసేందుకు క్యూ నౌక‌లకు అవకాశం లభిస్తుంది. ఈ రకమైన ప్రాథమిక లక్షణాలు ఉండడం వల్ల ప్రతి క్యూ-నౌక మేక తోలు కప్పుకున్న తోడేలులాగా వ్యవహరిస్తుంది
ఈ క్యూ-నౌకలనేవి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సందర్భంగా బ్రిటిష్ రాయల్ నేవీ (RN) ద్వారా ఉపయోగంచబడ్డాయి. అలాగే RN మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేవీలు రెండూ సంయుక్తంగా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం (1939–1945) సమయంలో ఈ క్యూ-నౌకలను జర్మన్ U-బోటులు మరియు జపనీస్ జలాంతర్గాములకు వ్యతిరేకంగా పోరాడేందుకు ఉపయోగించాయి.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం

అట్లాంటిక్ మొదటి యుద్ధం తర్వాత, 1915 నాటికి బ్రిటన్ అత్యంత నిరాశలో కూరుకుపోయింది. తమ సముద్ర మార్గాల గొంతు నులిమేస్తున్న U-బోటులకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసే ప్రతిదాడి నౌకలు కావలిసి రావడమే అందుకు కారణం. సముద్రం మీద యుద్ధంలో కాన్వాయ్‌లు ప్రభావవంతమైనవని గతంలో రుజువైనప్పటికీ (అలాగే రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలోనూ అవి ప్రభావవంతమైనవిగా రుజువైంది), వనరుల కొరత కలిగిన అడ్మిరల్టీ (బ్రిటన్‌లోని నౌకాదళ ప్రధానకార్యాలయం) మరియు స్వంతత్ర కెప్టెన్ల ద్వారా అవి తిరస్కరించబడ్డాయి. ఆసమయంలో డెప్త్ ఛార్జ్‌లు సైతం పురాతనమైనవిగా మారడంతో పాటు కేవలం తుపాకీ కాల్పుల ద్వారా లేదా అదేసమయంలో నీటి ఉపరితలంపై విధ్వంసం కలిగించడం ద్వారా జలాంతర్గామిని ముంచివేయడం మాత్రమే దాదాపు ఏకైక అవకాశంగా మిగిలింది. అయితే, ఈ రకమైన ప్రయత్నంలో U-బోట్‌ని నీటి ఉపరితలంపైకి రప్పించడమనేది సమస్యగా నిలిచింది.
ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా Q-నౌకలు తయారయ్యాయి. యుద్ధానికి సంబంధించిన రహస్యాలని అత్యంత సన్నిహితంగా సంరక్షించే ఒక వాహనంగా ఇవి తెరమీదకు వచ్చాయి. వాటి రహస్యనామాలను ఐర్లాండ్‌లో నౌకల హోమ్ పోర్ట్, క్వీన్‌స్టౌన్‌గా సూచించేవారు.[1] దీన్ని జర్మన్లు U-బూట్-ఫాల్ ("U-బోట్ ట్రాప్") గా పిలిచేవారు. Q-నౌక అనేది సులభమైన లక్ష్యంగా కనిపించేది అయినప్పటికీ, నిజానికి అది దాచిఉంచిన ఆయుధ సామగ్రిని తీసుకువెళ్లిది. విశిష్టమైన Q-నౌక అనేది ఒక ట్రాంప్ స్టీమర్ లాగా కనిపించడంతో పాటు U-బోటు పనిచేస్తోందని తెలిసిన ప్రదేశంలోకి అది ఒంటరిగా ప్రవేశిస్తుంది. U-బోటు యొక్క డెక్ గన్‌కి చక్కగా సరిపోయే లక్ష్యంలాగా కనిపించే Q-నౌక, U-బోటు కెప్టెన్‌ని ఊరించి అతను తన వద్ద పరిమిత సంఖ్యలో ఉండే టోర్పెడోస్‌ (నీటి లోపలికి ప్రయోగించే క్షిపణి) ని ఉపయోగించడం కంటే ఉపరితల దాడికి సిద్ధపడే విధంగా ప్రోత్సహిస్తుంది. Q-నౌకల కార్గోలు తేలికైన కలప (బల్సా లేదా బెండు) లేదా కలప పెట్టెలతో తయారై ఉండడంతో పాటు టార్పెడోడ్ సైతం నీటిపై తేలేవిగా ఉంటాయి. తద్వారా వాటిని ఉపరితలం మీదుగా డెక్ గన్ సాయంతో ముంచివేయవచ్చనే విధంగా U-బోటుని ప్రోత్సహిస్తాయి. అలాగే వాటి సిబ్బంది సైతం "నౌకని వదిలిపెట్టినట్టు"గా నటిస్తారు. ఈ నేపథ్యంలో U-బోటు కనుక దాడికి అనువుగా మారినట్టైతే, తక్షణం కాల్పులు ప్రారంభించడానికి వీలుగా డెక్ గన్‌లని బహిరంగపర్చేందుకు Q-నౌక ప్యానెళ్లు జారవిడువబడుతాయి. అదేసమయంలో, వైట్ ఎన్‌సైన్ (రాయల్ నేవీ జెండా) ఎగురవేయబడుతుంది. ఆశ్చర్యమనే కారకంతో U-బోటు వేగంగా మునిగిపోవచ్చు.
మొట్టమొదటి Q-నౌక విజయం 1915 జూన్ 23న చోటుచేసుకుంది. ఆసమయంలో U-40 ఐమౌత్ వద్ద మునిగిపోవడంతో ఈ విజయం నమోదైంది. లెఫ్టినెంట్ ఫ్రెడ్రిక్ హెన్రీ టైలర్ CBE DSC RN ద్వారా ఆధిపత్యం వహించబడే డెకాయ్ నౌక (ఇతర నౌకలని మోసపుచ్చేందుకు ఉపయోగపడే నౌక) అయిన తరనాకీ సాయంతో జలాంతర్గామి HMS C24 ద్వారా అది ముంచివేయబడింది. అలాగే ఇతర నౌకల సాయం లేకుండానే Q-నౌక విజయం సాధించడమనేది 1915 జూలై 24న చోటుచేసుకుంది. ఆసమయంలో లెఫ్టినెంట్ మార్క్-వార్డ్‌లా, DSO ద్వారా నియంత్రించబడిన ప్రిన్స్ ఛార్లెస్ ద్వారా U-36 ముంచివేయబడింది. తద్వారా ప్రిన్స్ ఛార్లెస్ యొక్క పౌర సిబ్బంది నగదు బహుమతిని అందుకుంది. ఆ తర్వాతి నెలలో, HM ఆర్మ్‌డ్ స్మాక్ ఇన్వెర్‌లైన్‌</i>గా పేరు మార్చబడి చేపలు పట్టే నౌకగా రూపాంతరీకరించిన బాగా చిన్నదైన నౌక ఒకటిUB-4 గ్రేట్ యార్‌మౌత్ వద్ద విజయవంతంగా ధ్వంసం చేయబడింది. ఇన్వెర్‌లైన్ అనేది ఒక చిన్నపాటి 3 పౌండర్ (47mm) గన్ బిగించబడిన శక్తివంతంకాని నౌక. ఇటువంటి 3 పౌండర్ నుంచి బ్రిటిష్ సిబ్బంది U-4 లోకి అతి దగ్గరి నుంచి 9 రౌండ్ల కాల్పులు జరిపింది. ఈ సమయంలో ఇన్వెర్‌లైన్స్ అధిపతి ద్వారా చక్కని స్థితిలో ఉన్న ఒక జర్మన్ జలాంతర్గామిని రక్షించడం మినహా అన్ని మద్దతులను కోల్పోవడం ద్వారా దాన్ని ముంచివేసింది.
HMS బారాలాంగ్ యొక్క లెఫ్టినెంట్ గాడ్‌ఫ్రే హెర్బెర్ట్ RN 1915 ఆగస్టు 19న U-27</i>ని ముంచివేశారు. సమీపంలోని వ్యాపారి నౌక మీద దాడికి సిద్ధమవుతున్న సమయంలో దీన్ని ఆయన ముంచివేశారు. దాదాపు డజనుమంది U-బోటు నావికులు ప్రాణాలు దక్కించుకోవడంతో పాటు వ్యాపారి నౌక వైపు ఈదుకుంటూ వచ్చారు. వారు నెమ్మదిగా నౌక వద్దకు వచ్చేస్తారని భయపడిన హెర్బెర్ట్, బతికిబయటపడ్డవారిని నీటిలోనే కాల్చివేయాలని ఆజ్ఞాపించడంతో పాటు పైకి చేరిన వారిని చంపివేసేందుకు బోర్డింగ్ పార్టీని పంపాడు. "బారాలాంగ్ సంఘటన"గా ఇది సుపరిచితమైనది.
HMS ఫార్న్‌బోరౌ (Q-5) 22 మార్చి 1916న SM U-68ను ముంచివేసింది. దాని కమాండర్ గోర్డాన్ క్యాంప్‌బెల్ VCతో సత్కరించబడ్డాడు.

తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న U-93తో 30 ఏప్రిల్ 1917న చర్య జరిపినందుకు గాను HMS ప్రైజ్ ‌కి నేతృత్వం వహించిన న్యూజిల్యాండ్‌కు చెందిన లెఫ్టినెంట్ కమాండర్ విలియం ఎడ్వర్డ్ శాండెర్స్ VC, DSO విక్టోరియా క్రాస్ ద్వారా సత్కరించబడ్డాడు. శాండర్స్ నిరీక్షించిన సమయంలో, జలాంతర్గామి 80 యార్డుల్లోకి వెళ్లే వరకు అతని నౌక నిరంతరంగా భారీ షెల్‌ఫైర్ జరిపింది. అటుమీదట అతను వైట్ ఎన్‌సైన్‌ని పైకి ఎత్తగా ప్రైజ్ కాల్పులు ప్రారంభించింది. జలాంతర్గామి మునిగిపోయే విధంగా కనిపించడంతో పాటు అతను విజయం సాధించాడు. అయినప్పటికీ, బాగా దెబ్బతిన్న జలాంతర్గామి పోరాడి తిరిగి ఓడరేవు చేరగలిగింది. U-93 నుంచి బతికిబయటపడ్డవారి ద్వారా శాండెర్స్ నౌక ఖచ్చితంగా వర్ణించబడడంతో, శాండెర్స్ మరియు అతని సిబ్బంది కలిసి ఆశ్చర్యకరమై రీతిలో 14 ఆగస్ట్ 1917న U-43 మీద దాడికి యత్నించిన సమయంలో వారందరూ చంపబడ్డారు.
మొత్తం 150 దాడుల్లో భాగంగా, బ్రిటిష్ Q-నౌక 14 U-బోట్లను నాశనం చేయడంతో పాటు 60 బోట్లని ధ్వంసం చేసింది. ఇందులో భాగంగా 200 Q-నౌకల్లో 27 నౌకలని మూల్యంగా చెల్లించారు. మొత్తం U-బోట్లలో 10% మునిగిపోయేందుకు Q-నౌకలు బాధ్యత వహించాయి. సదరు బోట్లు సమర్థలో సాధారణ గనిరంగాల కింది స్థాయికి చేరాయి.
హ్యాండెలెస్కూట్జ్‌ఫ్లోటిల్ ‌లోకి బాల్టిక్ సముద్రం కోసం గ్రేట్ వార్ జరిగిన సమయంలో రాచరిక జర్మన్ నౌకాదళం ఆరు Q-బోట్లను ప్రవేశపెట్టింది. అయితే, శత్రు జలాంతర్గాములను నాశనం చేసే విషయంలో రెండూ కూడా విజయం సాధించలేకపోయాయి. ప్రఖ్యాత మోవ్ మరియు వుల్ఫ్‌ లు మర్చంట్ రైడర్లు.
దెబ్బతినకుండా బయటపడిన Q-నౌకలకి ఉదాహరణగా HMS శాక్సిఫ్రాగ్‌ని చెప్పవచ్చు. అంచూసా గ్రూప్‌ యొక్క ఫ్లవర్ క్లాస్ స్లూప్ అయిన ఇది 1918లో పూర్తయ్యింది. 1922లో దానికి HMS ప్రెసిడెంట్‌ గా పేరు మార్చడంతో పాటు 1988 వరకు అది లండన్ డివిజన్ RNRగా సేవలందించింది. ఆసమయంలో అది ప్రైవేటుగా అమ్మివేయబడడంతో పాటు కింగ్స్ రీచ్ వద్ద లంగరు వేయబడి ఉండింది.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధం


ఉత్తర అట్లాంటిక్‌లో పనిచేయడం కోసం రాయల్ నేవీ ద్వారా 1939 సెప్టెంబరు మరియు అక్టోబరులలో తొమ్మిది Q-నౌకలు రంగంలో దిగాయి. వాటి పేర్లు:[2]
610-టన్నుల HMS చాట్స్‌గ్రోవ్ (X85) మాజీ-రాయల్ నేవీ PC-74 నిర్మితం 1918
5,072-టన్నుల HMS మౌండర్ (X28) మాజీ-కింగ్ గ్రుఫ్డ్ నిర్మితం 1919
4,443-టన్నుల HMS ప్రునెల్లా (X02) మాజీ-కేవ్ హోవ్ నిర్మితం 1930
5,119-టన్నుల HMS ల్యాంబ్రిడ్జ్ (X15) మాజీ-బోట్లియా నిర్మితం 1917
4,702-టన్నుల HMS ఎడ్జ్‌హిల్ (X39) మాజీ-విలియమెట్ వ్యాలీ నిర్మితం 1928
5,945-టన్నుల HMS బ్రూటస్ (X96) మాజీ-సిటీ ఆఫ్ డర్బన్ నిర్మితం 1921
4,398-టన్నుల HMS సైప్రస్ (X44) మాజీ-కేప్ శాబ్ల్ నిర్మితం 1936
1,030-టన్నుల HMS ల్యూయ్ (X63) మాజీ-బ్యూటీ నిర్మితం 1924
1,090-టన్నుల HMS ఆంటోన్ (X72) మాజీ-ఆర్కీ నిర్మితం 1930
ప్రునెల్లా మరియు ఎడ్జ్‌హిల్ అనేవి టార్పెడాడ్‌లు. ఇవి కనీసం ఒక్క U-బోటుని కూడా గుర్తించకుండానే 21 మరియు 1940 జూన్ 29న మునిగిపోయాయి. అలాగే మిగిలిన నౌకలు సైతం ఎలాంటి మిషన్‌ని విజయవంతగా పూర్తి చేయకుండానే మార్చి 1941లో రంగం నుంచి నిష్క్రమించాయి.[3]
చిట్టచివరి రాయల్ నేవీ Q-నౌక అయిన 2,456-టన్నుల HMS ఫిడ్‌లిటీ (D57) అనేది ఒక టార్పెడో రక్షణ వల, నాలుగు 4-అంగుళాల (10-సెం.మీ) గన్లు, నాలుగు టార్పెడో ట్యూబ్లు, రెండు OS2U కింగ్‌ఫిషర్ తేలే విమానాలు, మరియు మోటార్ టార్పెడో బోట్ 105 లాంటి వాటిని మోసుకెళ్లేందుకు వీలుగా సెప్టెంబరు 1940న మార్పుచేయబడింది. ఫిడ్‌లిటీ ఫ్రెంచ్ సిబ్బందితో ప్రయాణించడంతో పాటు కాన్వాయ్ ON-154 కోసం యుద్ధం జరుగుతున్న సమయంలో U-435 ద్వారా 1942 డిసెంబరు 30న ముంచివేయబడింది.[2]
"న్యూయార్క్ నుంచి కేప్ రేస్ వరకు ఉన్న సముద్రతీరాన్ని" U-బోట్లు "భారీ ఏకాగ్రత"తో పర్యవేక్షిస్తున్న విషయాన్ని 12, 1942న బ్రిటిష్ అడ్మిరల్టీ యొక్క నిఘా సమాజం గుర్తించడంతో పాటు ఈ వాస్తవాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేవీకి అందజేశాయి. అదేరోజు, కెప్టెన్‌లెఫ్టినెంట్ రీయిన్‌హార్డ్ హర్డ్‌జెన్ నియంత్రణలోని U-123 పౌకెన్‌స్కెలాగ్ ‌ ("కెటెల్‌డ్రమ్ మీద దాడి"గా చెప్పడంతో పాటు కొన్నిసార్లు ఆంగ్లంలో దీన్ని " ఆపరేషన్ డ్రమ్‌బీట్"గా చెబుతారు)ని ప్రారంభించిన బ్రిటిష్ స్టీమ్‌షిప్ అయిన సైక్లాప్స్ ‌పై టార్పెడ్‌లను ప్రయోగించి దానిని ముంచివేసింది. తీరం వెంబడి శాంతియుత పరిస్థితులు ఉన్నట్టు U-బోటు కమాండర్లు గుర్తించారు: పట్టణాలు మరియు నగరాలు నిర్బంధంలో లేకపోవడంతో పాటు నౌకాయానానికి తోడ్పడే బయోస్‌ కూడా వెలిగించి ఉండడాన్ని వారు గమనించారు; అలాగే షిప్పింగ్ సాధారణంగా నిర్వహించబడడంతో పాటు "సాధారణ లైట్ల సంకేతం ఉండడం" వారు గుర్తించారు. అయితే, ఎరగని రీతిలో పౌకెన్‌స్కెలాగ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ చేతికి చిక్కింది.
నష్టాలు వేగంగా చోటుచేసుకున్నాయి. 1942 జనవరి 20న, ఈస్ట్రన్ సీ ఫ్రంటియర్ (CESF) కమాండర్‌కి యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫ్లీట్ (కొమించ్) కమాండర్-ఇన్-చీప్ రహస్య భాషతో కూడిన ఒక సందేశాన్ని పంపారు. ఇందులో భాగంగా జలాంతర్గామి వినాశకంగా పనిచేసే "క్వీన్"లో మందుగుండు నింపడం మరియు దాన్ని సిద్ధం చేసే పనిని వెంటనే చేపట్టాలని సదరు సందేశంలో అభ్యర్థించారు. ఫలితంగా "ప్రాజెక్ట్ LQ" తెరమీదకు వచ్చింది.
అందులో భాగంగా ఐదు నౌకలు సిద్ధం చేయడంతో పాటు వాటిని న్యూ హంప్‌షైర్‌లోని పోర్ట్స్‌మౌత్ వద్దకు రహస్యంగా చేరవేశారు:
బోస్టన్ బీమ్ ట్రావెలర్ MS వేవ్, ఇది సంక్షిప్తంగా సహాయక మైన్స్‌వీపర్‌‌ USS ఈగిల్ (AM-132) గా పనిచేయడానికి ముందు USS క్యాప్టర్‌ (PYC-40) గా మారింది,
SS ఎవెలైన్ మరియు కారోలైన్‌ అనే ఒకే మాదిరి సరకురవాణా నౌకలు వరుసగా USS ఆస్టిరియాన్ (AK-100) మరియు USS అటిక్ (AK-101) లుగా మారాయి,
ట్యాంకర్ SS గల్ఫ్ డాన్ అనేది USS బిగ్ హార్న్‌</i>గా మారడంతో పాటు
స్కూనర్ ఐరెన్ మైర్టెల్ అనేది USS ఐరెన్ ఫార్సైట్‌ (IX-93) గా మారింది.
ఐదు నౌకలకు సంబంధించిన క్యారియర్లన్నీ దాదాపు పూర్తిగా విజయవంతం కాకపోవడంతో పాటు అతి తక్కువ సమయంలోనే USS అటిక్ తన మొదటి నిఘా చర్యలోనే మునిగిపోయింది;[1] దీంతో అన్ని Q-నౌకల నిఘా వ్యవస్థ 1943లో ముగిసిపోయింది.
అమెరికన్ Q-నౌకలు సైతం పసఫిక్ సముద్రంలో కార్యకలాపాలు నిర్వహించాయి. వీటిల్లో ఒకటైన USS అనకాపా (AG-49) అనే ప్రాథమికంగా వ్యర్థాలను తీసుకువెళ్లే కూస్ బే అనేది "లవ్ విలియమ్" ప్రాజెక్ట్ రూపంలో Q-నౌకగా మార్చబడింది. తన సమీపంలో అక్రమంగా కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న రెండు అనుకూల జలాంతర్గాములని లోతులో ఉన్నప్పుడే అనకాపా ధ్వంసం చేసిందని చెబుతున్నప్పటికీ, ఏదేని శత్రు జలాంతర్గాములతో తలపడే విషయంలో మాత్రం అది విజయవంతం కాలేదు. దీంతో అనకాపా సైతం Q-నౌక విధుల నుంచి 1943లో వెనక్కుతీసుకోబడడంతో పాటు అతర్వాత కాలమంతా దక్షిణ పసిఫిక్ మరియు అల్యూషియన్ ద్వీపాల్లో ఆయుధ రవాణా నౌక రూపంలో WWIIగా పనిచేసింది.
ఆధునిక సముద్ర దొంగలకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగం
సొమాలియా తీరం నుంచి పనిచేస్తున్న సముద్ర దొంగలు వ్యాపారి నౌకల మీద దాడులు జరుపుతున్న నేపథ్యంలో సదరు సముద్ర దొంగలని పూర్తి రక్షణయుతంగా ఉన్న నౌకలపై దాడి జరిపేలా ఉసిగొల్పేందుకు Q-నౌకలు ఉపయోగపడుతాయని భద్రత నిపుణులు సూచించారు.[4]
సంబంధిత పదాలు
ఈ పదం (లేదా "Q-కార్") అనేది సాధారణం కంటే అత్యంత మెరుగైన పనితీరు (చాలా సందర్భాల్లో పెను మార్పులు చేయడం ద్వారా) ప్రదర్శించే కార్ల కోసం ఉపయోగించబడుతుంటుంది. అయితే ఈ కార్లు చూసేందుకు కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి ప్రయాణించేందుకు అంతగా మక్కువ ప్రదర్శించని సంప్రదాయక కార్లు మాదిరిగానే ఉంటాయి.
1970ల్లో ఆర్‌హోడిజైన్ తిరుగుబాటు సమయంలో గెరిల్లా దళాలను మోసపుచ్చే దిశగా ప్రభుత్వ దళాలు చూసేందుకు పౌర ట్రౌక్కుల రూపంలో ఉండి లోపల భారీగా ఆయుధాలను కలిగి ఉండే వాహనాలను ఉపయోగించేవి. అప్పట్లో వీటిని సైతం "Q-కార్లు" అని పిలిచేవారు.
Q-రైలు అనేది చూసేందుకు వెలుపలి వైపు సాధారణ రైలు లాగే ఉన్నప్పటికీ, ఇది రైల్వే పోలీసులతో నిండి ఉంటుంది. రైల్వే మార్గాల్లో తారసపడే అక్రమ చొరబాటుదార్లు మరియు ఆకతాయిలతో ఇందులోని పోలీసులు పోరాడుతారు.
వీటిని కూడా చూడండి
 Media related to Q-ships at Wikimedia Commons
వర్తక మదుపరులు
వాణిజ్య శోధన
అనియంత్రిత జలాంతర్గామి యుద్ధం
ఓడ రవాణా సామర్థ్య యుద్ధం
హగ్యు సమావేశాలు
ఈస్ట్ ఇండియామాన్
సాయుధ వర్తకవేత్త
CAM నౌక
వర్తక విమానయాన వాహనం
సూచనలు

బాహ్య లింకులు



, హిస్ ఇమ్పెరియాల్ మజేస్టిస్ U-బోట్స్ ఇన్ ది ఫస్ట్ వరల్డ్ వార్
, వెబర్స్ పుస్తకాల్లో వాడబడిన స్టార్ షిప్ల 3-D నమూనాలు


వర్గం:నౌక రకాలు
వర్గం:యునైటెడ్ స్టేట్స్ నౌక Q-షిప్స్
వర్గం:రాయల్ నౌక Q-షిప్స్
వర్గం:జలాంతర్గామి నిరోధక ఆయుధం