Question: ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఎక్కడ ఉంది ?

ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం



ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (Marathi: छ्त्रपती शिवाजी अंतरराष्ट्रीय विमानतळ) (IATA: BOM, ICAO: VABB), గతంలో సహార్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, ఇది ముంబాయి లోని ప్రధాన విమానాశ్రయం మరియు ప్రయాణికుల రవాణాను దృష్టిలో పెట్టుకుంటే దక్షిణ ఆసియా యొక్క అత్యంత బిజీగా ఉండే విమానాశ్రయం.[4][5]
ఈ విమానాశ్రయం దాని యొక్క ఐదు పనిచేస్తున్న టెర్మనల్స్‌తో కార్యసంధానంలో ఉన్న 1,450 acres (5.9km2) ప్రాంతాన్ని విస్తరించి ఉంది, ఇది భారతదేశం మరియు దక్షిణ ఆసియా యొక్క అతిపెద్దదైన మరియు అత్యంత ముఖ్యమైన విమాన కేంద్రంగా ఉంది, ఇక్కడ 25 మిలియన్ల కన్నా అధికంగా ప్రయాణికులను మరియు 533,593 టన్నుల సరుకును నిర్వహించబడుతుంది.[6] ఢిల్లీలోని ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంతో పాటు, దక్షిణ ఆసియాలోని సగానికి పైగా వాయు రవాణాను నిర్వహిస్తోంది.[7][8][9] గతంలో దీనిని సహార్ (అంతర్జాతీయ) విమానాశ్రయం మరియు శాంతాక్రూజ్ (స్వదేశీయ) విమానాశ్రయం అని పిలిచేవారు, ఈ రెండు విమానాశ్రయాలు విలీనమయ్యి 17వ శతాబ్దపు మరాఠా రాజు ఛత్రపతి శివాజీ భోస్లే పేరు మీదగా ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అని పెట్టబడింది. ఫిబ్రవరి 2006లో, GVK ఇండస్ట్రీస్ Ltd. యొక్క సంస్థ ముంబాయి ఇంటర్నేషనల్ ఎయర్‌పోర్ట్ లిమిటెడ్, ఎయిర్‌పోర్ట్‌స్ కంపెనీ సౌత్ ఆఫ్రికా మరియు బిడ్వెస్ట్,[10] ముంబాయి విమానాశ్రయం యొక్క ఆధునీకరణకు నియమించబడింది.
చరిత్ర


ప్రపంచ యుద్ధం II తరువాత వరకూ జుహూ విమానాశ్రయం ఒక్కటే ముంబాయి విమానాశ్రయంగా ఉంది. లోతట్టు ప్రదేశంగా ఉండటం మరియు అరేబియా సముద్రమునకు దగ్గరగా ఉండటం వలన వర్షాకాల సమయంలో కార్యనిర్వాహకంలో ఉన్న అడ్డంకుల వలన శాంటాక్రూజ్ యెుక్క ఉపనగరంలో మరింత లోపలికి దీనిని మార్చవలసి వచ్చింది. నూతన టెర్మినల్ భవంతిని జూన్ 1948లో స్థాపించబడింది మరియు ఎయిర్ ఇండియా ప్రప్రథమంగా లండన్‌కు అంతర్జాతీయ విమానాన్ని ఆరంభించింది.[11] ఆరంభంలో పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్టుమెంటు యొక్క పర్యవేక్షణలో ఉంది, తరువాత దీనిని భారత ప్రభుత్వం యొక్క పౌర విమానశాఖచే నిర్వహించబడింది. విమాన మైదానానికి పొరుగు ప్రదేశమైన శాంటాక్రూజ్ పేరు మీదగా ఆ పేరు పెట్టబడింది. శాంటాక్రూజ్ విమానాశ్రయానికి ఆ పేరును నూతన అంతర్జాతీయ టెర్మినల్ వచ్చేదాకా ఉంచారు ఎందుకంటే దానికి దగ్గరలోనే 1981లో సహార్ నిర్వహణ చేయబడింది. అతిపెద్ద అగ్ని ప్రమాదం శాంటాక్రూజ్ టెర్మినల్‌లో 1979లో జరిగింది. తాత్కాలిక నిర్గమ విస్తరణ లేదా "గల్ఫ్ టెర్మినల్" అక్టోబరు 1979 నుండి పనిచేసింది. కానీ ఈ ప్రమాదం జరగక ముందు, 1970ల మధ్యకాలంలో నూతన అంతర్జాతీయ టెర్మినల్ నిర్మించాలనే ప్రణాళిక చేయబడుతోంది ఎందుకంటే అనేక విస్తరణలు చేసినప్పటికీ శాంటాక్రూజ్ పూర్తిగా నిండిపోయింది. ఈనాటికి కూడా, స్వదేశీయ టెర్మినల్స్ 1-A మరియు 1-Bలను సాధారణంగా శాంటాక్రూజ్‌గా సూచిస్తారు. GVK ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్ (GVK) యొక్క సంస్థ ముంబాయి ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ లిమిటెడ్ (MIAL),మరియు ఎయిర్‌పోర్ట్స్ కంపెనీ సౌత్ ఆఫ్రికా (ACSA), ఫిబ్రవరి 2006లో ముంబాయి విమానాశ్రయం యెుక్క ఆధునీకరణను నిర్వహించటానికి నియమించబడినారు.
పౌర విమానశాఖకు GVK అందించిన నివేదిక ప్రకారం, విమానాశ్రయం యొక్క కార్యకలాపాలను నిర్వర్తించటానికి భూమి 936 ఎకరాలు ఉండాల్సి ఉంటే ప్రభుత్వం అంచనా ప్రకారం 147 ఎకరాలు కాకుండా 262 ఎకరాల భూమిని ఆక్రమించుకున్నారు; మరియు వ్యాజ్యంలో ఉన్న భూమి 34 ఎకరాలు.
BOM ICAO విమానాశ్రయం సంకేతం ముంబాయికి ముందు ఉన్న బొంబాయి నుండి తీసుకోబడింది.
గణాంకాలు
ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సంవత్సరానికి ఇక్కడకు వచ్చే ప్రయాణికుల సంఖ్య మరియు రవాణా కదలికల ప్రకారం భారత ఉప-ఖండంలో రెండవ రద్దీగా ఉండే విమానాశ్రయం. ముంబాయి-ఢిల్లీ మార్గాన్ని వారానికి నడపబడుతున్న విమానాల ఆధారంగా ఇటీవల అఫీషియల్ ఎయిర్‌లైన్ గైడ్ (OAG)చేత ప్రపంచంలో ఏడవ-బిజీగా ఉన్న స్వదేశ మార్గంగా స్థానాన్ని ఇవ్వబడింది. ఈ విమానాశ్రయం ఢిల్లీ యొక్క ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంతో పాటు భారతదేశానికి ప్రాథమిక అంతర్జాతీయ ప్రవేశమార్గంగా ఉంది మరియు ఇక్కడ దాదాపు 50 అంతర్జాతీయ ఎయిర్‌లైన్స్ పనిచేస్తున్నాయి. ఇది జెట్ ఎయిర్వేస్ మరియు గోఎయిర్‌కు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది మరియు ద్వితీయ శ్రేణి కేంద్రంగా మరికొన్ని ఎయిర్‌లైన్స్‌కు ఉంది, ఇందులో ఎయిర్ ఇండియా, ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్, ఇండిగో, జెట్‌లైట్, కింగ్‌ఫిషర్ ఎయిర్‌లైన్స్ మరియు స్పైస్‌జెట్ ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ ట్రాఫిక్ అర్థరాత్రి సమయం కాలంలో అధికంగా ఉంటుంది, మరియు దేశీయ ట్రాఫిక్ రాత్రి 10:00ల కన్నా ముందు అధికంగా ఉంటుంది. అయిననూ, కనీసం 45% ట్రాఫిక్ ప్రతిరోజూ 10:00 మరియు 18:30 గంటల మధ్య ఉంటుంది.
జూలై 2010లో ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో ఏరో బ్రిడ్జిలు, ఫాన్సీ ఫుడ్ కోర్టులు, స్పాలు, మరియు సలూన్లు ఉండటం వలన ప్రపంచంలో నాల్గవ ఉత్తమమైనదిగా స్థానాన్ని ఇచ్చారు.[12] ఈ విమానాశ్రయం ఢిల్లీ, చెన్నై, బెంగుళూరు మరియు కోల్కతాతో పాటు భారతదేశంలోని 50% కన్నా అధికంగా ప్రయాణికుల రవాణాను నిర్వహిస్తోంది. ఏప్రిల్ 2006 మరియు ఫిబ్రవరి 2007 మధ్య పదకొండు నెలలు 180,000 లాండింగులను మరియు టేక్-ఆఫ్లను ఇంకా 20 మిలియన్ల ప్రయాణికులను నిర్వహించింది, ఇందులో 13.56 మిలియన్ల దేశీయ ప్రయాణికులను మరియు 6.73 మిలియన్ల అంతర్జాతీయ ప్రయాణికులు ఉన్నారు. ఇది ప్రయాణికుల ట్రాఫిక్‌లో 21.28% వృద్ధిని గత సంవత్సరం 2005–06లో కన్నా అధికంగా సాధించింది, అప్పడు దీని సంఖ్య 17.6 మిలియన్ల ప్రయాణికులుగా ఉంది.[13] 2008లో, వరుసగా రెండవ సంవత్సరం, ఆగమనాల పరంగా ప్రపంచంలో అత్యంత ఆలస్యమైన విమానాశ్రయంగా ఉంది. కేవలం 49.95% ఆగమనాలు మాత్రమే సమయానికి చేరుతాయి. 2008లో దాదాపు 58% ఆగమనాల ఆలస్యం 30 నిమిషాలు లేదా అధికంగా ఉంది, అయినప్పటికీ ఈ ఆలస్యం అధికంగా అది బయల్దేరిన ప్రదేశంలో ఆలస్యంగా బయల్దేరటం వలనే జరిగిందని చెప్పబడింది.[14]
నిర్మాణం








ఈ విమానాశ్రయంలో రెండు ప్రధాన టెర్మనల్స్ ఉన్నాయి: టెర్మినల్ 1 (శాంటాక్రూజ్) దేశం లోపల వెళ్ళే విమానాలకు మరియు టెర్మినల్ 2 (సహార్) అంతర్జాతీయ విమానాల కొరకు ఉంది. ఈ టెర్మినల్స్ ఒకే ఎయిర్‌సైడ్ సౌలభ్యాలను ఉపయోగిస్తాయి కానీ వాటికి కేటాయించిన ప్రదేశాలు వేరుగా ఉంటాయి, ఒకదాని నుంచి వేరొక దానికి చేరాలంటే 10–15 నిమిషాలు ప్రయాణించవలసి ఉంటుంది. విమానాశ్రయం యొక్క కార్యనిర్వాహక ఏజన్సీ (MIAL) ట్రాన్సిట్ ప్రయాణికుల కొరకు కోచ్ షటిల్ సేవలను దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ టెర్మినల్స్ మద్యం నడుపుతుంది. టెర్మినల్ 1ను ఇంకనూ టెర్మినల్ 1-A (ఏప్రిల్ 1992లో ఆరంభించబడింది, మరియు ఎయిర్ ఇండియా యొక్క అనుబంధసంస్థలు ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ మరియు ఎయిర్ ఇండియా రీజనల్‌, అలానే కింగ్‌ఫిషర్ ఎయిర్‌లైన్స్‌కు సేవలు అందిస్తుంది)‌గా, టెర్మినల్ 1-B (1998లో ఆరంభించబడినది, మరియు జెట్‌లైట్, స్పైస్‌జెట్, గోఎయిర్, ఇండిగో ఎయిర్‌లైన్స్ మరియు ఇతర ప్రైవేటు దేశీయ చవకైన కారియర్లకు సేవలు అందిస్తోంది) మరియు టెర్మినల్ 1-C (ఏప్రిల్ 2010న ఆరంభించబడింది, ఇది జెట్ ఎయిర్వేస్ కొరకు ఉంది)గా విభజించారు టెర్మినల్ 2ను ఏరోపోర్ట్స్ డే పారిస్ నిర్మించింది మరియు ఇప్పుడు టెర్మినల్ 2-Aగా ఉన్న దీనిని జనవరి 1981న ఆరంభించారు. ముందుగా ఉన్న కాంప్లెక్స్‌లో 41–46 పార్కింగ్ బేలు ఉన్నాయి, అవి గేట్లు 3 నుండి 8 వరకు ఉన్నాయి, ఉప-ఖండంలో మొదటిసారిగా నిర్మించబడిన ఏరోబ్రిడ్జిలు అనేక ఎయిర్‌లైన్స్‌కు సేవలు అందిస్తోంది, అయితే అక్టోబరు 1999న ఆరంభమయిన టెర్మినల్ 2-C ప్రత్యేకంగా ఎయిర్ ఇండియా, ఎయిర్-ఇండియా ఎక్స్‌ప్రెస్ మరియు ఎయిర్ ఇండియాచే నిర్వహించబడుతున్న ఎయర్‌లైన్స్‌కు సేవలు అందిస్తోంది. 2-C ఆరంభమయిన తరువాత నిరుపయోగం అయ్యేముందు వరకూ టెర్మినల్ 2-B విస్తరించిన విభాగంగా సెప్టెంబరు 1986 మరియు అక్టోబరు 1999 మధ్య ఎయిర్ ఇండియా మరియు దానిచే నడపబడుతున్న ఎయిర్‌లైన్స్ కొరకు ఉపయోగించబడింది. టెర్మినల్ 2-Bను తిరిగి 2-A యెుక్క మూసివేత మరియు పడవేయుట తరువాత ఉపయోగించబడుతోంది.
ముంబాయిలో ఒకదానితో ఒకటి కలిసే 09/27 మరియు 14/32 అనబడే రెండు రన్వేలు ఉన్నాయి. రన్వే 14/32, 2925 అడుగులతో టెర్మినల్స్ 1 మరియు 2 మధ్య నడుస్తుంది, అయితే ప్రధాన రన్వే 09/27 3445 అడుగులతో (గతంలో దీనిని 3489 మీటర్లుఅనేవారు) దానిని టెర్మినల్ భవంతుల యెుక్క దక్షిణాన కలుస్తుంది. ఇన్స్ట్రుమెంట్ లాండింగ్ సిస్టం (ILS) 27 రన్వే CAT2 సామర్థ్యాలను కలిగి ఉండగా అన్ని రన్వేలను చేరుతుంది. 27 మీద ILS 3700ల అడుగుల వద్ద ఆరంభమవుతుంది మరియు 10.5నిమిషాల కాలంపాటు ఉండి గ్లైడ్ స్లోప్ పాత్ 3.3°లుగా ఉంటుంది. () రెండు రన్వేల వాడకానికి వస్తే, కేవలం 11303 అడుగులు ఉపయోగకరంగా 09/27 వద్ద మరియు ముఖ్యంగా లాండింగ్‌ల కొరకు 9596 అడుగుల వద్ద 14/32 ఉంది. టర్నింగ్ పాడ్ 32 చివరన నిరుపయోగంగా ఉన్నందున లాండింగ్ అయిన తరువాత వెళ్ళటానికి రన్వే 14 చేరటానికి విమానం వెనక్కు రావలసి ఉంటుంది. మరమ్మతులు చేపట్టిన కారణంగా రన్వే 09/27 కార్యకలాపాల కొరకు సోమవారం మరియు శనివారాలలో 0715–0915Z మధ్య మరియు బుధవారాలలో 0715–0845Z మధ్య అందుబాటులో లేదు. ఒక సమాంతర టాక్సీవేను రన్వే 14/32 మీద విమాన లాండింగ్ మరియు టాక్సింగ్ కొరకు ఏర్పరచారు, ఇది సమయాన్ని మరియు రన్వే మీద రద్దీని తగ్గిస్తుంది. మధ్యలో రన్వేల రెండింటి యొక్క పొడవును విస్తరించారు.
2006 జనవరి 1న, రెండు రన్వేలు ఉదయాన 0530 నుండి 0830 వరకు ఒకదాని తరువాత ఒకటి పనిచేశాయి. సగటున, దాదాపు చిన్న విమానాల యెుక్క 50 విమానాలు రోజుకు ఈ సమయంలో 14/32 నుండి టేక్ ఆఫ్ చేశాయి. ఈ ప్రయోగం విజయవంతంగా భావించబడి అదేవిధమైన వాడకాన్ని సాయంత్రాలలో కూడా నిర్వర్తించాలని నిర్ణయించింది. ఇది రెండు గంటలా లేదా మూడు గంటలా అనేది ఇంకా స్పష్టంగా తెలియదు. గంటకు 25 శాతం నిర్గమనాలను సాయంత్రం సమయంలో లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. 14/32 వాడకంలో ఉన్న సమస్యలలో: 1996లో నిర్మించబడిన (i) ముంబాయి యెుక్క వివాదస్పదమైన నూతన కంట్రోల్ టవర్ మరియు కొన్ని 72m (236ft) పొడవుగా ఉన్న చొచ్చుకొనిపోయే అవస్థాంతర నిరోధ అడ్డంకుల ఉపరితలాలు 50m (160ft) చేత ఇన్స్ట్రుమెంట్ పద్ధతులకు మరియు అధికంగా ఉన్నది విజువల్స్‌కు కలుగుతుంది. అప్ప్రోచ్ మినిమా 14 మరియు 32 అంత్యాల వద్ద అధికంగా ఉన్నాయి (ఉత్తమ సామీప్య సహాయ మీద ఆధారపడి) మరియు ఈ విధంగా ఉన్నాయి: రన్వే 14 (DA 580ft (180m)), రన్వే 32 (MDA 1,440ft (440m)) రన్వే 09తో (DA 270ft (82m)) లేదా రన్వే 27 (DA 230ft (70m))తో సరిపోలిస్తే, తుఫాను వాతావరణంలో లాండింగ్ చేయటానికి సమస్యలు మరియు మార్గాన్ని తప్పించటం యెుక్క అధిక సంభావ్యత ఉంటుంది (ii) ట్రాంబే కొండ 32 ఎండ్ నుండి 4.5nmi (8.3km) దూరం ఉంది, ఇక్కడ నుండి దిగటాన్ని కూడా ఈ మధ్య భద్రతాదళాలు ప్రశ్నించాయి, ఎందుకంటే ట్రాంబే వద్దనున్న భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC) న్యూక్లియర్ కాంప్లెక్స్ (అణుశక్తి నగర్) విమానమార్గంలో ఉంది.
L&T ECCDకు టెర్మినల్ 1 విస్తరణ చేయడానికి మరియు నూతన అంతర్జాతీయ టెర్మినల్ నిర్మించడానికి కాంట్రాక్టును ఇవ్వబడింది. ఈ అత్యంత నూతన అంతర్జాతీయ టెర్మినల్ T2ను స్కిడ్మోర్, ఒవింగ్స్ అండ్ మెర్రిల్ (SOM)ఆకృతి చేసింది. ముంబాయి, ఢిల్లీ, బెంగుళూరు మరియు న్యూయార్క్‌లలో ఉన్న పేరొందిన సంస్థ డిజైన్ సెల్‌ను ఆగమనం మరియు నిర్గమనం స్థాయిల వద్ద ఉన్న నగర బహిరంగ ప్రదేశాల కొరకు భూదృశ్య వాస్తుశిల్పులుగా ఉన్నారు.
నవీకరణలు
GVK ఇండస్ట్రీస్ Ltd. యెుక్క సంస్థ ముంబాయి ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ లిమిటెడ్ (MIAL) (GVK) మరియు ఎయిర్‌పోర్ట్స్ కంపెనీ సౌత్ ఆఫ్రికా (ACSA)ను ఫిబ్రవరి 2006లో ముంబాయి విమానాశ్రయం యెుక్క ఆధునీకరణను చేయటానికి నియమించారు. MIAL ప్రయాణికుల సౌకర్యం కొరకు మెరుగుపరచబడిన ప్రదేశాలను కలిగివుంది, వాటిలో కాలిబాటప్రక్కన, టెర్మినల్ ప్రవేశాలు మరియు మెరుగైన శుభ్రత వంటివి ఉన్నాయి. మానవవనరుల ప్రోత్సాహకాలను ఇవ్వబడినాయి, వీటిలో సిబ్బంది సమాచార మార్పిడి మరియు శిక్షణ ఉన్నాయి. ఈ మధ్యనే CSIA వద్ద కొన్ని మార్పులు చేయబడినాయి: అందాన్ని ఇనుమడింపచేసే మార్పులు, అధిక చెక్-ఇన్ కౌంటర్లు, మరమ్మత్తుచేసి నూతనంగా ఉన్న శౌచలయాలు, మెరుగైన సంకేతాలు, అధిక ఆహార మరియు పానీయాల షాపులు, ఉత్తమమైన కాలిబాటలు, సాఫీగా సాగే నిర్వహణ ఉన్నాయి. ఈ విమానాశ్రయం యెుక్క విస్తరణ ప్రణాళికలను మరలమరల మురికివాడలను విమానాశ్రయం ప్రాంతంలోకి ఆక్రమించుకోవటాలు అడ్డగించాయి.[15]
గ్రాఫిక్ డిజైన్ మరియు విమానాశ్రయం యెుక్క పరిసరప్రాంతాలను ముఖ్యంగా అర్జెంటీనియల్ డిజైన్ స్టూడియో స్టీన్‌బ్రాండింగ్ నిర్మించింది. భూదృశ్య అభివృద్ధులను ఢిల్లీ, ముంబాయి, బెంగుళూరు మరియు న్యూయార్క్‌లో ఉన్న డిజైన్ సెల్ భూదృశ్య వాస్తునిర్మాణ సంస్థ ఆకృతి చేసింది.
మాస్టర్ ప్లాన్

అక్టోబరు 2006లో, MIAL CSIA యెుక్క మాస్టర్ ప్లాన్[16]ను వెల్లడిచేసింది, 2010 నాటికి సంవత్సరానికి 40 మిలియన్ల ప్రయాణికులకు సేవలు అందించడానికి మరియు సంవత్సరానికి ఒక మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల సరుకును రవాణా చేయడానికి అవస్థాపనను విస్తరించడానికి మరియు నవీకరణం చేయడానికి ఆకృతి చేయబడింది. ప్రత్యేకమైన అంతర్జాతీయ మరియు దేశీయ టెర్మినల్స్ ఒకే టెర్మినల్ భవంతిగా ప్రస్తుతం ఉన్న అంతర్జాతీయ భవంతిలో విలీనం కాబడుతున్నాయి మరియు ప్రస్తుత దేశీయ టెర్మినల్‌ను పూర్తిగా సరుకు రవాణా యెుక్క టెర్మినల్‌గా మారుస్తారు. విమానాశ్రయం యెుక్క మాస్టర్ ప్లాన్ రెండవ సమాంతర రన్వే నిర్మాణం కొరకు ఉన్న ప్రణాళికలను వివరిస్తుంది.[17]
ఈ అమలును రెండు స్థాయిలలో తీసుకోబడుతుంది:
మధ్య స్థాయిలో అనేక వెనువెంట చర్యలను అమలు చేయబడతాయి. ఇవి 2008లో పూర్తయ్యాయి మరియు వాటిలో ఉన్నవి:
టెర్మినల్ 2 వద్ద మరమ్మత్తులు మరియు నిర్మాణం
టెర్మినల్ 1Aను నవీకరణం మరియు విస్తరణ సౌకర్యాలకు నూతన ఆకృతి ఇవ్వడం, ఇందులో చెక్-ఇన్ కౌంటర్లు మరియు బోర్డింగ్ బ్రిడ్జిలు వంటివి ఉన్నాయి.
మరింత సామర్థ్యాన్ని జతచేయడానికి తాత్కాలిక సరుకు రవాణా సౌకర్యాలను ఏర్పరచటం
ఎయిర్‌సైడ్ రన్వే సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడం, ఇందులో పెరుగుతున్న ట్రాఫిక్‌కు సేవలు అందించటానికి రన్వే సామర్థ్యాన్ని పెంచటానికి వేగవంతమైన నిర్గమన టాక్సీమార్గాలు ఉన్నాయి.
నగరం-కొరకు సౌకర్యాలను అభివృద్ధి పరచటం, ఇందులో బహుళ-అంతస్థుల కారు పార్కింగులు
మొదటి స్థాయి (2010 నాటికి పూర్తవుతుంది) ఇందులో ఉన్నవి:
సహార్ వద్ద నూతన టెర్మినల్ భవంతి (T2)ని అంతర్జాతీయ మరియు దేశీయ కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి నిర్మించడం
సహార్ వద్ద వెస్ట్రన్ ఎక్‌స్‌ప్రెస్ హైవే నుండి T2కు ఒక ప్రత్యేకమైన లింకును ఏర్పరచటం
ఎయిర్ ట్రాఫిక్ కంట్రోల్ టవర్‌ను మార్చటం మరియు సమాంతరంగా టాక్సీ మార్గాన్ని నిర్మించటం ద్వారా ఎయిర్‌సైడ్ సౌకర్యాలను మెరుగుపరచటం
నగరం కొరకు అవస్థాపన అభివృద్ధి చేయటం
నూతన రవాణా సౌకర్యాలను నిర్మించడం
టెర్మినల్ 1C నిర్మాణం
నవీకరణం కాబడిన CSIA వద్ద ప్రధాన సౌకర్యాలు[18]


నూతన టాక్సీ మార్గాలు విమానం లాండింగ్ అయిన తరువాత రన్వే మీద ఉండే సమయాన్ని తగ్గించాయి. MIAL కేంద్రీకరించబడిన డేటా విధానాన్ని తీసుకుంటోంది, అది దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ విమానాల సమచారాన్ని రెండు టెర్మినల్స్ వద్ద ఉన్న అన్ని చిహ్నాలలో అందిస్తుంది, ఇప్పుడు అది కేవలం ఏదో ఒకదానిలో చూపిస్తుంది. ఎయిర్ ట్రాఫిక్ కంట్రోల్ (ATC) మరియు అప్రాన్ కంట్రోల్ ప్రాంతాలు, విమానాశ్రయం వెబ్‌సైట్ ఇంకా ప్రధాన హోటళ్ళకు ఈ విధానం యెుక్క పరిధిని పెంచటానికి పధకాలు ఉన్నాయి. విమాన వివరాలను అందించే కేంద్రీకరించబడిన కాల్ సెంటర్‌ను కూడా యోచిస్తున్నారు. అయితే సమాంతర రన్వే మాత్రం తొలగించబడినట్లు కనిపిస్తోంది, ATC టవర్ ఇప్పుడు తీసుకోబడింది మరియు క్రాస్-రన్వే కార్యకలాపాలను నిర్వర్తించడానికి పునఃస్థాపితం కాబడింది.
Wi-Fi సేవ ఉచితంగా విమానాశ్రయం అంతటా లభ్యమవుతోంది.[19]
ప్రణాళిక వాస్తవాలు
ఖర్చు: U$2 బిలియన్లు
విమానాశ్రయం ప్రాంతం: 800 హెక్టార్లు [20]
పూర్తయ్యే సంవత్సరం: 2014
ప్రణాళిక ప్రాంతం: 4,843,759అడుగులు
భవంతి ఎత్తు: 45 మీ
అంతస్థులు: 4
సమాంతర రన్వే
కోప్రా పన్వెల్ సమీపాన నవీ ముంబాయి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం యెుక్క ప్రతిపాదించబడిన ప్రదేశానికి వ్యతిరేకంగా పర్యావరణ మరియు అరణ్య సంయుక్త మంత్రిత్వశాఖ చేత లేవనెత్తిన ఆక్షేపణలను తీర్చటానికి రెండవ సమాంతర రన్వే ఒక ఎంపికగా ఉంది.
CSIA కొరకు మాస్టర్ ప్లాన్[16] వెల్లడిలో MIAL చేత రెండు ప్రత్యామ్నాయాలు వాదించబడినాయి. 
మొదటిది ప్రస్తుతం ఉన్న 09/27 రన్వేకు సమాంతరంగా తూర్పు పడమర రన్వే. 12,500 అడుగుల పొడవున్న ఈ రన్వే సులభంగా నూతన-తరం విమానాలను స్థానం కల్పించగలదు, కానీ ఎయిర్-ఇండియా యెుక్క హాంగర్లు మరియు నిర్వహణా సౌలభ్యాల యెుక్క ప్రదేశాన్ని వేరొకచోటికి మార్చవలసిన అవసరం వచ్చింది.
ఇంకొక ప్రత్యామ్నాయం ఏమంటే రెండవ రన్వేను సమాంతరంగా ప్రస్తుత ఖండించే రన్వే 14/32 మీద ఉత్తరభాగంలో, ఉత్తరాన అంతర్జాతీయ టెర్మినల్ మరియు కలీనా విశ్వవిద్యాలయ ఆవరణ మైదానాల మధ్య నిర్మించడం ఉంది. అయిననూ, విమానాశ్రయం యెుక్క విమాన వంటగదులు మరియు సహార్ పోలీసు స్టేషను మార్చబడినాయి మరియు దానిని మార్చబడిన ప్రదేశంలో ప్రస్తుతం అనేకవేల మురికివాడల త్రవ్వకదారులు ఆక్రమించుకొని ఉన్నారు.
టెర్మినల్స్, ఎయిర్‌లైన్స్ మరియు గమ్యాలు





టెర్మినల్స్
విమానాశ్రయంలో మూడు టెర్మినల్స్ ఉన్నాయి:
టెర్మినల్ 1, దేశీయ విమానాలకొరకు ఉంది
ఈ టెర్మినల్ ప్రస్తుతం మూడు విభిన్నమైన భవంతులను కలిగి ఉంది: 1A, 1B మరియు 1C. చెక్-ఇన్ కౌంటర్లు కేవలం 1A మరియు 1Bలో ఉన్నాయి. 1Cని 1A మరియు 1Bల రెంటినుండి సెక్యూరిటీ చెక్ అయినతరువాత చేరవచ్చు.
టెర్మినల్ 2, అంతర్జాతీయ విమానాలకొరకు ఉంది
అన్ని అంతర్జాతీయ విమానాలు అలానే అంతర్జాతీయ విమానాల యెుక్క దేశీయ శాఖలు టెర్మినల్ 2A,2B,2C నుండి నిర్వహించబడతాయి.
ఇది ప్రస్తుతం పునరాభివృద్ధి చేస్తున్నారు. స్కిడ్మోర్, ఒవింగ్స్ అండ్ మెర్రిల్ అంతర్జాతీయ టెర్మినల్‌ను ఆకృతి చేశారు.[21][22]
సరుకు రవాణా టెర్మినల్
ఎయిర్‌లైన్స్ మరియు గమ్యస్థానాలు

సరుకు రవాణా ఎయిర్‌లైన్స్

చార్టర్ ఎయిర్‌లైన్స్

విమానాశ్రయం సేవలు
ఫిక్స్‌డ్ బేస్ ఆపరేటర్స్(FBO)
విమానాశ్రయం వద్ద అనేక ఫిక్స్‌డ్ బేస్ ఆపరేటర్లు ఉన్నారు మరియు వారిలో:
కేటరర్లు(ఆహార సరఫరా చేసేవారు)
అంబాసిడర్ యెుక్క స్కయ్ చెఫ్
చెఫ్ ఎయిర్
ఓబరాయ్ ఫ్లైట్ సర్వీసెస్
స్కయ్ గౌర్మెట్
TAJ-SATS
ఇంధనం అందించేవారు
భారత్ పెట్రోలియం
హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం
ఇండియన్ ఆయిల్
గ్రౌండ్ హాండ్లర్స్(కార్యకలాపాలను నిర్వహించేవారు)
ఎయిర్ వర్క్స్ ఇండియా
కంబాట ఏవియేషన్
సెలేబి-నాస్
NACIL
భూమిమీద రవాణా
విమానాశ్రయంలోపల
అంతర్జాతీయ మరియు దేశీయ టెర్మినల్స్ మధ్య ఉచిత షటిల్ సర్వీసు; ప్రతి 30 నిమిషాలకు నడపబడుతుంది.
అంతర్జాతీయ మరియు దేశీయ టెర్మినల్స్ మధ్య ముందుగా-చెల్లింపు చేసి ప్రయాణించే టాక్సీ సేవ
ముంబాయిలో
టాక్సీలు మరియు ఆటోరిక్షాలు
ముంబాయి ఉపనగర రైల్వే
BEST బస్సు
బాడుగ కార్లు
ప్రమాదాలు మరియు ఘటనలు
1950లలో
1953 జూలై 15న, ఒక BOAC DH.106 కామెట్ శాంటాక్రూజ్ విమానాశ్రయానికి (ఇప్పటి ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం) బదులు అతిచిన్నదైన జుహు విమానాశ్రయంలో దిగింది. ఈ విమానం తొమ్మిది రోజుల తరువాత తిరిగి వెళ్ళింది.[24]
1959 జూలై 19న 46 మందితో ఉన్న (39 ప్రయాణికులు మరియు 7 మంది సిబ్బంది) రాణీ ఆఫ్ ఏర  అనే ఒక లాక్‌హీడ్ L-1049G సూపర్ కన్‌స్టెలేషన్ (నమోదుకాబడిన VT-DIN) వర్షం కారణంగా స్పష్టంగా కలిపించని పరిస్థుతులలో శాంటాక్రూజ్ విమానాశ్రయాన్ని సమీపించింది. కాప్టెన్ అల్టిమీటర్‌ను 29.92 వద్ద ఉంచబడిన బారోమెట్రిక్ ఒత్తిడితో ఉపయోగించారు". అంచనావేయటం ఆలస్యమయ్యి విమానం కూలిపోయి మరమ్మత్తు చేయలేని నష్టం జరిగింది. ఇందులో ఎవరూ మరణించలేదు.
1960లలో
1968 మే 28న, గరుడా ఇండోనేసియా కాన్వ్‌ఎయిర్ 990 యెుక్క పైలట్ తప్పుగా శాంటాక్రూజ్ విమానాశ్రయానికి బదులు అతిచిన్నదైన జుహు విమానాశ్రయం తీసుకొని అతని విమానాన్ని దింపటానికి ప్రయత్నించారు. ఇది రన్వేను దాటి ట్రాఫిక్ రహదారి మరియు అనేక నివాస భవంతులకు కొద్దదూరంలో దానియెుక్క నోస్ వీల్ రన్వే యెుక్క చివరన ఉన్న గుంటలో ఇరుక్కోవటం వలన ఆగిపోయింది. ప్రయాణికులందరూ క్షేమంగా ఉన్నారు.
1970లలో
1972 డిసెంబరు 24న, డగ్లస్ DC-8-53చే నడపబడుతున్న జపాన్ ఎయిర్‌లైన్స్ ఫ్లైట్ 472 శాంటాక్రూజ్ విమానాశ్రయానికి బదులు జుహు విమానాశ్రయంలో దింపారు. ఈ విమానం రన్వే బయటకు వెళ్ళి మరమ్మత్తు చేయవీలులేకుండా అయ్యింది.[25]
1976 అక్టోబరు 12న: సుద్ ఏవియేషన్ SE 210 కారవెల్లె యెుక్క కుడిభాగాన ఉన్న ఇంజన్లో సహార్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (ఇప్పటి ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం) నుండి టేక్ ఆఫ్ చేసిన తరువాత మంటలు లేచాయి. సిబ్బంది తిరిగి రావటానికి ప్రయత్నించారు, కానీ ఇంధన ప్రవాహం ఆగలేదు. మంటలు విమాన ప్రధాన భాగం ద్వారా వ్యాపించినప్పుడు మరియు హైడ్రాలిక్ విధానం పనిచేయక, విమాన నియంత్రణలు దిగేముందే విఫలమయ్యాయి. మొత్తం ఆరుగురు సిబ్బంది మరియు 89 ప్రయాణికులు మృతి చెందారు.
1978 జనవరి 1న ఎయిర్ ఇండియా విమానం 855 బోయింగ్ 747-237B సహార్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (ప్రస్తుత ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం) నుండి టేక్ ఆఫ్ చేసిన తరువాత అరేబియా సముద్రంలో కూలిపోయింది, విమానంలో వారందరూ మరణించారు (213 మంది మనుషులు ఉన్నారు; 190 ప్రయాణికులు, 23 మంది సిబ్బంది).
1979 ఆగస్టు 4న: ఒక హాకర్ సిడ్డేలే HS 748 విమానం రాత్రీపూట స్పష్టంగాలేని వాతావరణంలో సహార్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని సమీపిస్తుండగా (ప్రస్తుత ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం)విమానాశ్రయం నుండి ఇంచుమించు 6mi (9.7km) ఎత్తైన భూభాగంలోకి నలుగురు సిబ్బంది మరియు దానిలో ఉన్న 41 ప్రయాణికుల ప్రాణాలను తీసుకుంది.
2000లలో
2009 సెప్టెంబరు 4న, ఎయిర్ ఇండియా విమానం 829 ఒక బోయింగ్ 747-437 ముంబాయి-రియాద్ మార్గంలో వస్తూ ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వద్ద మంటలు అంటుకున్నాయి. మంటలు ఒకటవ నంబరు ఇంజన్ వద్ద ఆరంభమయ్యాయి అయితే విమానం టేక్ ఆఫ్ కొరకు రన్వే 27కు వెళ్ళింది. అత్యవసర కాళీని నిర్వహించి విమానంలో ఉన్న 228 మంది మనుషులలో ఎవ్వరూ గాయపడకుండా చూడబడింది (213 ప్రయాణికులు మరియు 15 మంది సిబ్బంది).[26]
2009 నవంబరు 10న, ATR 72-212A చేత నిర్వహించబడుతున్న కింగ్‌ఫిషర్ ఎయిర్‌లైన్స్ విమానం 4124 దిగిన తరువాత రన్వే మీదనుంచి జారింది. విమానం అధింకగా నష్టపోయినప్పటికీ 46 మంది ప్రయాణికులు మరియు సిబ్బంది ఎటువంటి గాయాలు తగలకుండా బయటపడ్డారు.[27]
2010 మే 26న, ఇండిగో విమానం 415 ఎయిర్‌బస్ A320 ముంబాయి నుండి బెంగుళూరుకు టేక్ ఆఫ్ చేయపోతుండగా టాక్సీవే N1 పొందటానికి సంగ్రస్త రన్వే 14 ఖాళీ చేయబడింది (రన్వే 09/27కు సమాంతరంగా). ఈ సమయంలో జెట్ ఎయిర్వేస్ ఫ్లైట్ 616 కోల్కతా నుండి వచ్చిన బోయింగ్ 737 దిగడానికి రన్వే 27ను సమీపించింది మరియు 400ల అడుగుల ఎత్తునుండి దాదాపు 21:00L సమయంలో భూమిని సమీపించింది. ఇండిగో విమానం 415 టాక్సీవే N1ను కోల్పోయి బదులుగా రెండు రన్వేలు కలిసేచోటును సమీపించింది. ఎయిర్ ట్రాఫిక్ కంట్రోల్ జెట్ ఎయిర్వేస్ విమానం 616ను ఒక చుట్టు తిరిగి వచ్చి దాని యెుక్క రెండవ ప్రయత్నంలో దిగమని చెప్పింది. ఇండిగో విమానం 415 దీనిమీంచి బెంగుళూరుకు వెళ్ళింది మరియు జెట్ ఎయిర్వేస్ విమానం 616 క్షేమంగా దిగింది.[28]
పురస్కారాలు మరియు గౌరవాలు
ఏరో బ్రిడ్జిలు, ఫాన్సీ ఫుడ్ కోర్టులు, స్పాలు, మరియు సెలూన్ల కొరకు ఎయిర్‌పోర్ట్ ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ చేత ప్రపంచంలో నాల్గవ ఉత్తమ విమానాశ్రయం గా తెలపబడింది.[12]
భారతదేశంలో ఉత్తమ విమానాశ్రయం గా ఎయిర్‌పోర్ట్ ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్‌చే తెలపబడింది, ఈ సంఘంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 1600లకు పైగా సమష్టిగా నిర్వహిస్తున్న కార్యనిర్వాహకులు ఉన్నారు.[6]
ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు భాగస్వామ్యంలో ఉత్తమ విమానాశ్రయం గా ఎయిర్ పాసింజర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (APAI)[29] తెలిపింది
ఏరోనాటికల్ ఎక్సలెన్స్ ఎయిర్‌పోర్ట్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 2008 ను ఫ్రోస్ట్ & సుల్లివాన్[30] నుండి పొందబడింది
భారతదేశంలో స్వయం-సేవక చిన్న దుకాణాలను మరియు CUTE (కామన్ యూజ్ టెర్మినల్ ఎక్విప్మెంట్) చెక్-ఇన్ విధానాలను అమలుచేసిన మొదటి విమానాశ్రయం.[31]
సూచనలు

బాహ్య లింకులు
 (అధికారిక వెబ్‌సైట్)
లో ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా వెబ్ సైట్

వర్గం:ముంబాయి రవాణా
వర్గం:మహారాష్ట్రలో విమానాశ్రయాలు
వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:ముంబాయి