Question: భారత దేశం లో మొదటి ఉప్పు కర్మాగారం ఎక్కడ స్థాపించబడింది?

పురాతన రోమ్



పురాతన రోమ్ క్రీస్తు పూర్వం 10వ శతాబ్దంలో ఇటలీ ద్వీపకల్పంలో కనుగొనబడిన ఒక చిన్న వ్యవసాయ సమాజం నుండి ఎదిగిన నాగరికత. మధ్యధరా సముద్రం వెంట మరియు రోమ్ నగర కేంద్రంగా, ఇది ప్రాచీన ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సామ్రాజ్యములలో ఒకటిగా మారింది.[1]
శతాబ్దాల దాని మనుగడలో, రోమన్ నాగరికత రాచరికం నుండి బహుస్వామ్య గణతంత్రం నుండి పెరుగుతున్న నిరంకుశ సామ్రాజ్యమునకు మారింది. అది విజయం మరియు విలీనం ద్వారా నైరుతి ఐరోపా, ఆగ్నేయ ఐరోపా/బాల్కన్స్ మరియు మధ్యధరా ప్రాంతంపై ఆధిపత్యాన్ని పొందింది.
అంతర్గత అస్థిరతతో బాధింపబడి మరియు అనేకమంది వలస ప్రజలచే దాడుల వలన, ఇటలీ, హిస్పానియా, గాల్, బ్రిటానియా మరియు ఆఫ్రికాలతో కూడిన సామ్రాజ్యం యొక్క పశ్చిమ భాగం 5వ శతాబ్దంలో స్వతంత్ర రాజ్యాలుగా విడిపోయింది. ఈ విభజనను చరిత్రకారులు పురాతన కాలాన్ని, మధ్య యుగం మరియు "చీకటి యుగమల" నుండి విభజించడానికి మైలురాయిగా ఉపయోగిస్తారు.
డయోక్లేటియన్ 286లో గ్రీస్, బాల్కన్స్, ఆసియా మైనర్, సిరియా మరియు ఈజిప్ట్‌లతో కూడిన సామ్రాజ్యాన్ని విభజించిన తరువాత తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం, కాన్‌స్టాంటినోపుల్ నుండి పరిపాలించబడింది. సిరియా మరియు ఈజిప్ట్‌లను అరబ్-ఇస్లామిక్ సామ్రాజ్యం వశపరచుకున్నప్పటికీ, తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం మరొక శతాబ్దం పాటు, చివరకు దాని శిథిలాలను టర్కిష్ ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క ఉద్భవం విలీనం చేసుకునేవరకు కొనసాగింది. బైజాంటియన్లు తమ జాతి పురాతన రోమన్ సాంప్రదాయం యొక్క కొనసాగింపుగా పేర్కొన్నప్పటికీ, సామ్రాజ్యం యొక్క ఈ తూర్పు, క్రైస్తవ, మధ్యయుగ దశ చరిత్రకారులచే బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంగా పిలువబడుతుంది.
పురాతన గ్రీస్‌తో పాటు రోమన్ నాగరికత తరచు "పురాతన సాంప్రదాయం"గా వర్గీకరించబడుతుంది, ఈ నాగరికత, ఎట్రుస్కన్ నాగరికత మరియు వారు జయించిన మరియు కలుపుకున్న అనేక ఇతర నాగరికతలతో కలిసి, పురాతన్ రోమ్ సంస్కృతి యొక్క అధికభాగాన్ని ప్రభావితం చేసింది. పురాతన రోమ్ పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ప్రభుత్వం, చట్టం, యుద్ధం, కళ, సాహిత్యం, నిర్మాణకళ, సాంకేతిక శాస్త్రం, మతం, మరియు భాషల అభివృద్ధికి గొప్ప సహాయాన్ని అందించింది, మరియు దాని చరిత్ర నేటి ప్రపంచంపై ప్రభావాన్ని చూపడం కొనసాగుతోంది.
చరిత్ర
మూలగాధను కనుగొనుట


రోమ్ యొక్క మూలగాధ ప్రకారం, ఈ నగరం క్రీ.పూ.753 ఏప్రిల్ 21న ట్రోజన్ యువరాజు యేనేయాస్ యొక్క వారసులు[2] మరియు అల్బ లోంగ యొక్క లాటిన్ రాజు అయిన నుమిటర్ యొక్క మనుమలైన రోములస్ మరియు రెమస్ అనే కవల సోదరులచే స్థాపించబడింది. నుమిటర్ రాజు క్రూరుడైన తన సోదరుడు అములియస్‌చే పదవి నుండి తొలగించబడగా, నుమిటర్ కుమార్తె రియా సిల్వియా కవలలకు జన్మనిస్తుంది.[3][4] రియా సిల్వియా అంగారకుని‌చే బలాత్కారం చేయబడి గర్భందాల్చడం వలన, ఈ కవలలు సగం-దైవత్వం కలవారిగా భావించబడతారు.
కొత్త రాజు రోములస్ మరియు రెమస్ సింహాసనాన్ని తిరిగి తీసుకుంటారని భయపడి, వారిని ముంచివేయాలనుకుంటాడు.[4] ఒక ఆడ-తోడేలు (లేదా కొన్ని గాథల ప్రకారం ఒక గొర్రెల కాపరి భార్య) వారిని కాపాడి, పెంచుతుంది, యుక్తవయసు వచ్చిన తరువాత, వారు అల్బలోంగ సింహాసనాన్ని నుమిటర్‌కు తిరిగి అందిస్తారు.[5][6]
అప్పుడు ఆ కవలలు వారి స్వంత నగరాన్ని స్థాపిస్తారు, రోమ్ యొక్క రాజుగా ఎవరు పాలిస్తారనే దానిపై జరిగిన పోరాటంలో రోములస్, రెమస్‌ను చంపివేస్తాడు, కొన్ని ఆధారాలు నగరానికి ఎవరి పేరు ఇవ్వాలనే దానిపై పోరాటం జరిగిందని తెలుపుతాయి.[7] నగరం యొక్క పేరుకి రోములస్ మూలం అయ్యాడు.[8] ఈ నగరానికి ప్రజలను ఆకర్షించే ప్రయత్నంలో, రోమ్ అనాథలకు, బహిష్క్రుతులకు, మరియు అవాంఛితులకు ఆశ్రయంగా మారింది. ఈ కారణంగా మగవారు ఎక్కువై ఆడవారు లేకపోవడంతో రోమ్ నగరంలో సమస్యకు దారితీసింది. రోములస్ పరిసర ప్రాంతాలలోని పట్టణాలు మరియు తెగల వద్దకు వెళ్లి వివాహ హక్కుల కొరకు ప్రయత్నించారు కానీ రోమ్ అంతా అవాంఛితులతో నిండి ఉండటం వలన వారందరూ దానిని తిరస్కరించారు. ఇతిహాసాల ప్రకారం లాటిన్‌లు, సబైన్‌లను పండుగకు ఆహ్వానించి వారి కన్యలను తస్కరించారు, ఇది లాటిన్‌లు మరియు సబైన్‌ల కలయికకు దారితీసింది.[9]
గ్రీక్ చరిత్రకారుడు డియోనిసియస్ నమోదు చేసిన ఇతిహాసం ప్రకారం రాకుమారుడు యెనాస్, ట్రోజన్‌లతో ఒక సముద్ర ప్రయాణానికి నాయకత్వం వహించాడు. దీర్ఘకాలంపాటు అసౌకర్యమైన సముద్ర ప్రయాణం తరువాత, వారు టైబర్ నది ఒడ్డుకు చేరుకున్నారు. వారు భూమిని చేరి ఎక్కువ కాలం కాక ముందే, పురుషులు మళ్ళీ సముద్ర ప్రయాణం చేయాలని కోరుకున్నారు, కానీ వారితో ప్రయాణిస్తున్న స్త్రీలు ఆ ప్రదేశాన్ని వదలడానికి ఇష్టపడలేదు. రోమా అనే పేరుగల ఒక స్త్రీ వారు ఆ ప్రదేశాన్ని వదలకుండా చేయడానికి, సముద్రం వెలుపల ఉన్న పడవలను కాల్చివేయాలని సూచించింది. ప్రారంభంలో పురుషులు రోమాపై ఆగ్రహంతో ఉన్నప్పటికీ, వారు స్థావరం ఏర్పరచుకోవడానికి అది అనువైన ప్రదేశంగా వారు వెంటనే గుర్తిస్తారు. వారు ఆ స్థావరానికి వారి ఓడలను కాల్చివేసిన స్త్రీ పేరు పెట్టారు.[10]
రాజ్యం

రోమ్ నగరం రవాణా మరియు వర్తకానికి కూడలి అయిన టైబర్ నది యొక్క రేవు చుట్టూ ఉన్న స్థావరాల నుండి పెరిగింది.[11] పురాతత్వ ఆధారాల ప్రకారం, రోమ్ గ్రామం సుమారు క్రీ.పూ.8వ శతాబ్దం, క్రీ.పూ.10వ శతాబ్దం కూడా అయి ఉండగలిగి, ఇటలీ యొక్క లాటిన్ తెగచే, పాలటైన్ హిల్‌పై స్థాపించబడి ఉండవచ్చు.[12][13]
దీనికి పూర్వమే ఉత్తరాన ఎట్రురియలో స్థిరపడిన ఎట్రుస్కన్లు, క్రీ.పూ.7వ శతాబ్దం నాటికి ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నత వంశీకుల మరియు రాచరిక పాలనను ఏర్పరిచి, రాజకీయ నియంత్రణ సాధించినట్లు కనబడుతుంది. క్రీ.పూ.6వ శతాబ్దం నాటికి ఎట్రుస్కన్లు ఈ ప్రాంతంలో అధికారాన్ని కోల్పోయారు, మరియు ఇదే సమయంలో, సహజ లాటిన్ మరియు సబైన్ తెగలు వారి ప్రభుత్వాన్ని గణతంత్ర సృష్టి ద్వారా తిరిగి ఏర్పరచి, పాలకులు అధికారాన్ని నియోగించడంపై అధిక నియంత్రణలను ఏర్పరచారు.[14]
రోమన్ సాంప్రదాయం మరియు పురాతత్వ ఆధారాలు ఫోరం రొమానంలో గల సముదాయాన్ని రాజు యొక్క అధికార కేంద్రం మరియు మరియు మత కేంద్రం యొక్క ప్రారంభంగా సూచిస్తాయి. రోములస్ తరువాత రోమ్ యొక్క రాజులలో రెండవ వానిగా నుమా పొంపిలియస్ అతని స్థానాన్ని ఆక్రమించాడు. అతను తన రాజభవం రెజియా మరియు వెస్టల్ కన్యల సముదాయంతో పాటు రోమ్ యొక్క గొప్ప నిర్మాణాలను ప్రారంభించాడు.
గణతంత్రం

సాంప్రదాయం మరియు తరువాత కాలానికి చెందిన లివీ వంటి రచయితల ప్రకారం, రోమ్ యొక్క ఏడుగురు రాజులలో చివరివాడైన టార్ క్విన్ ది ప్రౌడ్ పదవి నుండి తొలగించబడి, ప్రతి సంవత్సరం ఎన్నుకొనబడే న్యాయాధిపతులపై ఆధారపడిన వ్యవస్థ మరియు అనేక ప్రాతినిధ్య సంఘాలు ఏర్పడిన తరువాత సుమారు క్రీ.పూ.509లో రోమన్ గణతంత్రం స్థాపించబడింది.[15] ఒక రాజ్యాంగం తనిఖీ మరియు తులనాత్మకతల శ్రేణిని, మరియు అధికారాల విభజనను ప్రవేశపెట్టింది. అత్యంత ముఖ్యమైన న్యాయాధికారులుగా ఇరువురు మంత్రులు ఉండి, ఇమ్పీరియం, లేదా సైనిక అధికారులుగా కార్యనిర్వాహక అధికారాలను నిర్వహించేవారు.[16] ఈ మంత్రులు సెనేట్‌తో పనిచేయవలసి ఉండేది, ఇది ప్రారంభంలో ఉన్నత వర్గీయులు లేదా పాట్రీషియన్‌లకు సలహామండలిగా ఉండేది, కానీ పరిమాణం మరియు అధికారంలో పెరిగింది.[17]
గణతంత్రంలోని ఇతర న్యాయస్థానాలలో ప్రయేటర్‌లు, ఎడిలేలు, మరియు క్వఎస్టార్‌లు ఉండేవారు.[18] ఈ న్యాయస్థానాలు ప్రారంభంలో పాట్రిషియన్లకు పరిమితమయ్యాయి, అయితే తరువాత సాధారణ ప్రజానీకానికి లేదా ప్లెబియన్‌లకు తెరువబడ్డాయి.[19] గణతంత్ర ఎన్నిక సంఘాలలో ఉన్న కమిటియ సెంచురియాట (సెంచురియేట్ అసెంబ్లీ) యుద్ధం మరియు శాంతి వంటి విషయాలలో ఓటు వేసి అత్యంత ముఖ్యమైన కార్యాలయాలకు వ్యక్తులను ఎన్నుకునేది, మరియు కమిటియా ట్రిబ్యూట (ట్రైబల్ అసెంబ్లీ), తక్కువ ప్రధానమైన కార్యాలయాలకు ఎన్నుకునేది.[20]
రోమాన్స్ క్రమంగా ఎట్రుస్కన్స్‌తో సహా ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పంలోని ఇతర ప్రజలందరినీ వశపరచుకున్నారు.[21] ఇటలీలో రోమన్ ఆధిపత్యానికి చివరి ఆపద, ఒక పెద్ద గ్రీక్ వలస అయిన టారెన్టమ్ నుండి వచ్చింది, క్రీ.పూ.281లో ఎపిరస్ యొక్క పిర్రస్ సహాయం కొరకు దాఖలు చేసినప్పటికీ, ఈ ప్రయత్నం కూడా విఫలమైంది.[22][23] వ్యూహాత్మక ప్రాంతాలలో రోమన్ వలసలు స్థాపించడం ద్వారా రోమన్లు తమ విజయాలను భద్రపరచుకొని, ఆ ప్రాంతంలో స్థిరమైన నియంత్రణను ఏర్పరచారు.[24] క్రీ.పూ.3వ శతాబ్దం యొక్క రెండవ అర్ధభాగంలో రోమ్, మూడు ప్యూనిక్ యుద్ధాలలో మొదటిదానిలో కార్తేజ్తో తలపడింది. ఈ యుద్ధాలు రోమ్ యొక్క విదేశీ విజయాలైన సిసిలీ మరియు హిస్పానియాల ఆక్రమణకు, మరియు ఒక ప్రముఖ సామ్రాజ్యశక్తిగా రోమ్ యొక్క ఎదుగుదలకు దారితీసాయి.[25][26] క్రీ.పూ.2వ శతాబ్దంలో మాసెడోన్యన్ మరియు సేల్యుసిడ్ సామ్రాజ్యములను జయించిన తరువాత, రోమన్లు మధ్యధరా సముద్రం యొక్క ఆధిపత్య జాతిగా తయారయ్యారు.[27][28]
విదేశీ ఆధిపత్యం అంతర్గత పోరుకు దారితీసింది. రాజ్యాల యొక్క వ్యయంపై సెనేటర్లు సంపన్నులయ్యారు, కానీ అధికభాగం సన్నకారు రైతులైన సైనికులు, సుదీర్ఘకాలం ఇంటినుండి దూరంగా ఉన్నారు మరియు భూమిని సంరక్షించుకోలేకపోయారు, మరియు విదేశీ బానిసలపై విశ్వాసం పెరగడం ఇంకా లాటిఫండియా సంపాదనను ఇచ్చే పని యొక్క లభ్యతను తగ్గించాయి.[29][30]
యుద్ధంలో కొల్లగొట్టిన సొమ్ము, నూతన రాజ్యాలలో వర్తకం, మరియు పన్ను వ్యవసాయం సంపన్నులకు నూతన ఆర్థిక అవకాశాలను సృష్టించి, వర్తకుల నూతన తరగతి అయిన ఈక్వస్ట్రియన్‌లను రూపొందించింది.[31] లెక్స్ క్లాడియా, సెనేట్ సభ్యులు వాణిజ్యంలో పాల్గొనడాని నిషేధించింది, అందువలన ఈక్వెస్ట్రియన్లు సిద్ధాంతపరంగా సెనేట్‌లో చేరగలిగినప్పటికీ, వారు రాజకీయ అధికారం నుండి తీవ్రంగా నియంత్రించబడ్డారు.[11][32] సెనేట్ నిరంతరం జగడాలతో నిండి, ముఖ్యమైన భూ సంస్కరణలను అదేపనిగా అడ్డగిస్తూ, ఈక్వెస్ట్రియన్ తరగతికి ప్రభుత్వంలో పెద్ద వాటా ఇవ్వడానికి తిరస్కరించేది.
ప్రతిపక్ష సెనేటర్లచే నియంత్రించబడే, పట్టణప్రాంత నిరుద్యోగులతో కూడిన హింసాత్మక దళాలు, హింస ద్వారా ఎన్నికలలో పాల్గోనేవారిని భయపెట్టేవి. పెద్ద మొత్తంలో పాట్రీషియన్ల భూములను ప్లెబియన్ల మధ్య పునఃపంపిణీ చేయగల, భూ సంస్కరణల చట్టాన్ని ఆమోదించడానికి ప్రయత్నించిన గ్రచ్చిసోదరుల ఆధిపత్యంలోని ఒక న్యాయస్థానం విషయంలో ఈ పరిస్థితి క్రీ.పూ.2వ శతాబ్దంలో ఉచ్ఛస్థానానికి చేరింది. ఈ సోదరులిద్దరూ చంపివేయబడ్డారు, అయితే ప్లెబియన్ మరియు ఈక్వెస్ట్రియన్ తరగతుల మధ్య పెరుగుతున్న అశాంతిని శాంతింప చేయడానికి సెనేట్ వారి సంస్కరణలలో కొన్నిటిని ఆమోదించింది.
విలీనం చేసుకున్న ఇటాలియన్ నగరాలకు రోమన్ పౌరసత్వం తిరస్కరించడం క్రీ.పూ.91-క్రీ.పూ.88ల సాంఘిక యుద్ధానికి దారితీసింది.[33] గియాస్ మారియస్ యొక్క సైనిక సంస్కరణలు సైనికులు వారి నగరానికంటే వారి అధికారికి ఎక్కువ విశ్వాసంగా ఉండేవిధంగా చేసాయి, ఒక శక్తివంతుడైన సైన్యాధ్యక్షుడు నగరాన్ని మరియు సెనేట్‌ను అధీనం చేసుకోవచ్చు.[34] ఇది మారియాస్ మరియు అతని ఆశ్రితుడు సుల్లాల మధ్య పౌర యుద్ధంనకు దారితీసి, చివరకు క్రీ.పూ.81-79లో సుల్లా యొక్క నియంతృత్వంతో అంతమైంది.[35]
క్రీ.పూ.-1వ శతాబ్ద మధ్యభాగంలో, ముగ్గురు వ్యక్తులు, జూలియస్ సీజర్, పాంపే, మరియు క్రాస్సాస్, గణతంత్ర నియంత్రణకు ఒక రహస్య ఒప్పందం—మొదటి ట్రయంవరేట్‌ను ఏర్పరచారు. సీజర్ యొక్క గాల్ ఆక్రమణ తరువాత, సీజర్ మరియు సెనేట్ ల మధ్య ఉద్రిక్తత పౌర యుద్ధానికి దారితీయగా, పాంపే సెనేట్ యొక్క దళాలకు నాయకత్వం వహించాడు. సీజర్ విజేతగా నిలిచి, జీవిత పర్యంతం నియంత అయ్యాడు.[36]
క్రీ.పూ.44లో, సీజర్ యొక్క సంపూర్ణ అధికారాన్ని వ్యతిరేకించి, రాజ్యాంగపరమైన ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించాలని ఆశించిన సేనేటర్ల చేతిలో సీజర్ హత్య చేయబడ్డాడు, అయితే తదనంతర కాలంలో, సీజర్ ప్రతిపాదించిన వారసుడైన ఆక్టేవియన్, మరియు అతని పూర్వ మద్దతుదారులైన, మార్క్ అంటోనీ మరియు లెపిడస్‌లతో కూడిన రెండవ ట్రయంవరేట్ అధికారాన్ని చేపట్టింది.[37][38]
ఏదేమైనా, ఈ కలయిక త్వరలోనే ఆధిపత్యం కొరకు పోరుకు దిగజారింది. ఆక్టేవియన్‌చే, లెపిడస్, తాను నియంత్రించే ప్రాంతాల నుండి తొలగించబడి, పూర్తిగా ఆచారపరమైన పదవికి పరిమితం చేయబడ్డాడు, మరియు క్రీ.పూ.31లో ఆక్టియం యుద్ధంలో ఆక్టేవియన్, ఈజిప్ట్ యొక్క అంటోనీ మరియు క్లియోపాత్రాలను ఓడించి, రోమ్‌కు తిరుగులేని పాలకుడయ్యాడు.[39]
సామ్రాజ్యం

తన శత్రువులను ఓడించడంతో, ఆక్టేవియన్, అగస్టస్ అనే పేరు పెట్టుకొని సంపూర్ణాధికారం పొంది, ప్రభుత్వాన్ని కేవలం గణతంత్ర రూపంగా నటింపచేసాడు.[40] అతను ప్రతిపాదించిన వారసుడు, టైబీరియస్, తీవ్రమైన ప్రతిఘటన ఏదీ లేకుండానే అధికారాన్ని పొంది, జులియో-క్లాడియన్ వంశాన్ని స్థాపించాడు, అది 68లో నీరో మరణించేవరకు మనుగడలో ఉంది.[41] ప్రస్తుత రోమన్ సామ్రాజ్య ప్రాదేశిక విస్తరణ కొనసాగింది,[42] అనేకమంది చక్రవర్తుల నీతిచెడి మరియు లంచపూరితంగా ఉన్నప్పటికీ రాజ్యం సురక్షితంగా ఉంది, (ఉదాహరణకు, కాలిగుల కొంతమందిచే పిచ్చివాడుగా పేర్కొనబడ్డాడు మరియు నీరో క్రూరత్వం మరియు రాజ్య విషయాల కంటే తన వ్యక్తిగత విషయాలలో ఎక్కువ ఆసక్తి చూపినందుకు అపకీర్తి పొందాడు[43]).
వారి పరిపాలన తరువాత ఫ్లావియన్ వంశం అధికారంలోకి వచ్చింది.[44] "ఫైవ్ గుడ్ ఎంపరర్స్" (96–180) పరిపాలనా కాలంలో, ఈ సామ్రాజ్యం ప్రాదేశిక, ఆర్థిక, మరియు సాంస్కృతిక ఉచ్ఛదశకు చేరింది.[45] రాజ్యం అంతర్గత మరియు బాహ్య ఆపదల నుండి సురక్షితంగా ఉండేది, మరియు సామ్రాజ్యం పాక్స్ రోమనా ("రోమన్ శాంతి") కాలంలో సుసంపన్నమైంది.[46][47] ట్రాజన్ పాలనాకాలంలో డాసియా విజయంతో, సామ్రాజ్యం ప్రాదేశిక విస్తరణలో ఉచ్ఛదశకు చేరుకుంది; రోమ్ రాజ్యం ఇప్పుడు 2.5 మిలియన్ చదరపు మైళ్ళు (6.5 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్లు) వ్యాపించింది.[48] క్రీ.శ.165-180లో సామ్రాజ్యాన్ని తుడిచి పెట్టిన అంటోనైన్ ప్లేగ్ ఐదు మిలియన్ల మంది ప్రాణాలను హరించిందని అంచనా.[49]

193 మరియు 235ల మధ్య కాలం సెవరన్ వంశపాలనలో ఉండి, ఎలగాబాలస్ వంటి అనేకమంది అసమర్ధ పాలకులను చూసింది.[50] ఇది మరియు సామ్రాజ్య వారసత్వంపై పెరుగుతన్న సైన్య ప్రభావం సుదీర్ఘ కాల సామ్రాజ్య పతనానికి మరియు మూడవ శతాబ్ద సంక్షోభంగా పిలువబడిన బాహ్య దాడులకి దారితీసాయి.[51][52] ఈ సంక్షోభం సమర్ధవంతమైన డయోక్లెటియన్ పాలనతో అంతమైంది, ఇతను 293లో తూర్పు మరియు పశ్చిమ అర్ధభాగాలుగా విభజించాడు, ఇవి ఇద్దరు సహ చక్రవర్తుల మరియు వారి క్రింద ఇద్దరు సహోద్యోగులతో కూడిన టెట్రార్చిచే పాలించబడతాయి.[53]
సామ్రాజ్యం యొక్క అనేకమంది సహ-పాలకులు అర్ధ శతాబ్దానికి పైగా ఆధిపత్యం కొరకు పోటీపడ్డారు. మే 11, 330న కాన్ స్టాన్టైన్ I చక్రవర్తి, బైజాన్టియాన్ని రోమన్ సామ్రాజ్య రాజధానిగా స్థిరంగా ఏర్పరచి దానికి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ గా పేరు మార్చాడు.[54] 395లో ఈ సామ్రాజ్యం శాశ్వతంగా తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం (తరువాతి కాలంలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంగా పిలువబడింది) మరియు పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యంగా విడిపోయింది.[55]
పశ్చిమ సామ్రాజ్యం నిరంతరం అనాగరికుల దాడులచే వేధింపబడి, క్రమంగా శతాబ్దాల కాలంలో పశ్చిమ సామ్రాజ్యం యొక్క పతనానికి దారితీసింది.[56] 4వ శతాబ్దంలో, హుణుల పశ్చిమదిశ వలసలు విసిగోత్స్ రోమన్ సామ్రాజ్య సరిహద్దుల లోపల శరణుకోరడానికి కారణమయ్యాయి.[57] 410లో, అలరిక్ I నాయకత్వంలో విసిగోత్స్ రోమ్‌ను దోచుకున్నారు.[58]
వాండల్స్ రోమన్ రాష్ట్రాలైన గాల్, హిస్పానియా, మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికాలను ముట్టడించి, 455లో రోమ్‌ను దోచుకున్నారు.[59] సెప్టెంబరు 4, 476న, జెర్మానిక్ అధిపతి అయిన ఒడోసెర్ పశ్చిమంలో చివరి రోమన్ చక్రవర్తి అయిన రోములస్ అగస్టస్‌ను రాజ్యాన్ని పరిత్యజించే విధంగా వత్తిడిచేసాడు.[60] సుమారు 1200 సంవత్సరాలు కొనసాగిన, రోమ్ యొక్క పాలన పశ్చిమంలో అంతమైంది.[61]
ఇంత కఠినమైనది కానప్పటికీ, తూర్పు సామ్రాజ్యం కూడా ఇదే విధమైన విధిని పొందింది. జస్టీనియన్ కొంత కాలంపాటు ఉత్తర ఆఫ్రికా మరియు ఇటలీలను తిరిగి జయించగలిగాడు, కానీ పశ్చిమంలో బైజాంటైన్ రాజ్యాలు జస్టీనియన్ మరణించిన కొన్ని సంవత్సరాలలోనే దక్షిణ ఇటలీ మరియు సిసిలీలకు పరిమితమయ్యాయి.[62] తూర్పు ప్రాంతంలో, వినాశకరమైన జస్టీనియన్ పీడ పాక్షిక ఫలితంగా, బైజంటైన్‌లు, ఇస్లాం ఎదుగుదలతో భయపడ్డారు, దీని అనుచరులు బైజాంటైన్-అరబ్ యుద్ధాల సమయంలో ఈజిప్ట్, ఆర్మేనియా మరియు సిరియాలోని ప్రాంతాలను జయించారు, మరియు త్వరలోనే ప్రత్యక్షంగా కాన్‌స్టాంటినోపుల్ దాడికి ప్రయత్నించారు.[63][64] తరువాత శతాబ్దంలో, అరబ్బులు దక్షిణ ఇటలీ మరియు సిసిలీలను వశపరచుకున్నారు.[65]
ఏదేమైనా, బైజాంటైన్లు, 8వ శతాబ్దంలో వారి భూభాగంలోకి ఇస్లామిక్ విస్తరణ కొనసాగడాన్ని నివారించగలిగారు, మరియు 9వ శాతాబ్దంతో ప్రారంభించి, వారు గెలుచుకున్న భాగాలను తిరిగి వశపరచుకున్నారు.[11][66] క్రీ.శ. 1000లో, తూర్పు సామ్రాజ్యం తన ఉచ్ఛస్థితిని చేరింది: బసిలియోస్ II, బల్గేరియా మరియు ఆర్మేనియాలను తిరిగి గెలుచుకున్నాడు, సంస్కృతి మరియు వర్తకం అభివృద్ధి చెందాయి.[67] అయితే, 1071లో మంజికెర్ట్ యుద్ధం తరువాత ఈ విస్తరణ వెంటనే ఆగిపోయింది. ఇది చివరకు సామ్రాజ్యం యొక్క నాటకీయ పతనానికి దారితీసింది. అనేక శతాబ్దాల అంతర్గత పోరు మరియు టర్కిక్ దాడులు చివరికి 1905లో అలేక్సియస్ I కమ్నేనస్ చక్రవర్తి సహాయం కొరకు పశ్చిమానికి పిలుపు ఇవ్వడానికి కారణమయ్యాయి.[63]
పశ్చిమం క్రుసేడులతో ప్రతిస్పందించింది, చివరకు నాల్గవ క్రూసేడ్‌లో పాల్గొన్నవారు కాన్‌స్టాంటినోపుల్ దోపిడీ చేసారు. 1204లో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ విజయం, సామ్రాజ్యంలో మిగిలి ఉన్న కొద్ది భాగాన్ని వారసత్వ రాజ్యాలుగా విభజించింది, అంతిమ విజేతగా నైసియా నిలిచింది.[68] సామ్రాజ్యవాద దళాలు కాన్‌స్టాంటినోపుల్‌ను తిరిగి వశపరచుకున్న తరువాత, సామ్రాజ్యం గ్రీక్ రాజ్యం కంటే కొద్దిగా పెద్దదిగా ఉంది ఏజియన్ తీరానికి పరిమితమైంది. 1453 మే 29న మెహ్మేద్ II కాన్‌స్టాంటినోపుల్‌ను జయించడంతో తూర్పు సామ్రాజ్యం అంతమైంది.[69]
సమాజం
సుమారు ఒక మిలియన్ ప్రజలతో, రోమ్ సామ్రాజ్య నగరం ఆ కాలంలోని అతిపెద్ద పట్టణ కేంద్రం (19వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో లండన్ నగర పరిమాణంతో దాదాపు సమానం, లండన్ ఆ సమయంలో ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద నగరం), అత్యధిక అంచనాల ప్రకారం ఈ జనాభా 14 మిలియన్లు మరియు అత్యల్ప అంచనాల ప్రకారం 450,000.[70][71][72] రోమ్‌లోని బహిరంగ ప్రదేశాలు గిట్టల చప్పుడు మరియు ఇనుప రథచక్రాల చప్పుడుతో ఏ విధంగా ప్రతిధ్వనించే వంటే, ఒక సమయంలో జూలియస్ సీజర్ పగటి సమయంలో రథాల రద్దీని నిరోధించాలని ప్రతిపాదించాడు. చారిత్రక అంచనాల ప్రకారం పురాతన రోమ్ పరిధిలోని సుమారు 20 శాతం జనాభా (ఉపయోగించిన ప్రమాణాల ఆధారంగా, రోమన్ ఇటలీలో 25–40%)[73] అసంఖ్యాకంగా ఉన్న పట్టణ కేంద్రాలలో నివసించారు, 10,000 జనాభా లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మరియు అనేక సైనిక స్థావరములు, పూర్వ పారిశ్రామిక ప్రమాణాల ప్రకారం అత్యధిక రేటుగా పేర్కొనబడతాయి. ఈ కేంద్రాలలో అధిక భాగం ఒక అభిప్రాయ వేదిక మరియు దేవాలయాలు ఇంకా రోమ్‌లో ఉండే విధంగా ఉండే భవనాలను, తక్కువ స్థాయిలో కలిగిఉండేవి.
వర్గ నిర్మాణం


రోమన్ సమాజం ఎక్కువగా ప్రాధాన్యతా క్రమంలో చూడబడేది, బానిసలు (సెర్వి ) అట్టడుగున ఉండగా, వారిపైన స్వేచ్ఛా పురుషులు (లిబర్టి ), ఉన్నత స్థానంలో స్వేచ్ఛగా జన్మించిన పౌరులు (సైవ్స్ ) ఉండేవారు. స్వేచ్ఛగా జన్మించిన పౌరులు కూడా తరగతులుగా విభజించబడ్డారు. విశాలమైన, మరియు ప్రారంభ, తరగతి పాట్రీషియన్‌ల మధ్య ఉండేది, వారు తమ మూలాన్ని నగరాన్ని స్థాపించిన 100 మంది పాట్రియార్క్‌లలో ఒకరి నుండి పొందేవారు, ప్లెబియన్‌లకు ఆ అవకాశం ఉండేది కాదు. కొన్ని ప్లెబియన్ కుటుంబాలు ధనవంతులై రాజకీయాలలో ప్రవేశించడం, కొన్ని పాట్రీషియన్ కుటుంబాలు కష్టాల పాలవడంతో గణతంత్రం యొక్క తరువాతి కాలంలో దీని ప్రాదాన్యత తగ్గిపోయింది. పాట్రీషియన్ అయినా లేదా ప్లెబియన్ అయినా, తన పూర్వీకులు కులీనులు (నోబిలిస్ ) అయినట్లయితే మంత్రి (కాన్సుల్) అయ్యేవాడు;మారియస్ లేదా సిసిరో వలె, ఒక వ్యక్తి తన కుటుంబంలో మొదటిసారి మంత్రిపదవి (కాన్సుల్ షిప్)పొందినట్లయితే, అతను నోవస్ హోమో ("నూతన వ్యక్తి") అని పిలువబడేవాడు మరియు అతని వారసులు కులీనత్వం పొందేవారు. పాట్రీషియన్ వంశపరంపర, ఇప్పటికీ గౌరవంగా భావించబడి, అనేక మతపరమైన కార్యాలయాలు పాట్రీషియన్‌ల కొరకు ప్రత్యేకించబడ్డాయి.
సైనిక సేవపై ఆధారపడిన వర్గ విభజన ప్రాధాన్యత పొందడం ప్రారంభమైంది. ఆస్తిని అనుసరించి, కాలానుగుణంగా ఈ వర్గాలలో సభ్యత్వం సెన్సార్ లచే నిర్ధారించబడేది. అత్యంత సంపన్నులైన వారు సెనేటోరియల్ తరగతిగా ఉండి, రాజకీయ అధికారం మరియు సైన్యంపై స్వాధీనం కలిగిఉండేవారు. తరువాత వర్గంగా ఈక్వెస్ట్రియన్లు (ఈక్విటెస్, కొన్నిసార్లు "నైట్స్"గా అనువదింపబడేవారు) ఉండేవారు, వీరి వద్ద యుద్దాశ్వం ఉండేది కాదు, వీరు శక్తివంతమైన వ్యాపార తరగతిగా రూపొందారు. ఆ వర్గంలోని సభ్యులు ఏవిధమైన సైనిక పరికరాలు కలిగి ఉన్నారనే దానిపై ఆధారపడి, అనేక ఇతర తరగతలు ఏర్పడ్డాయి, ఏ విధమైన ఆస్తీ లేని పౌరులైన ప్రోలేటరి అట్టడుగున ఉన్నారు. మారియస్ యొక్క సంస్కరణలకు ముందు వారు సైనిక సేవలకు అనర్హులుగా ఉండేవారు మరియు తరచు సంపద మరియు గౌరవంలో స్వేచ్ఛ పొందిన బానిసలకు కొద్దిగా ఎగువన పేర్కొనబడేవారు.
గణతంత్రంలో ఓటుహక్కు తరగతిపై ఆధారపడి ఉండేది. పౌరులు ఓటు "గణాలు"గా నమోదు కాబడేవారు, అయితే పేద వర్గాల వారి గణాలలో కంటే సంపన్న వర్గాల గణాలలో తక్కువ మంది సభ్యులు ఉండేవారు, ప్రోలెటారి లు అందరూ ఒకే గణంగా నమోదు చేయబడేవారు. ఎన్నిక, వర్గ క్రమం ప్రకారం జరిగి, ఎక్కువ గణాలు పాల్గోనగానే ఆగిపోయేది, అందువలన పేద వర్గాలు తరచు తమ ఓటును వినియోగం చేసుకోలేకపోయేవారు.
స్త్రీలు తమ పురుషులతో కొన్ని కనీస హక్కులను పంచుకునేవారు, కానీ పూర్తి స్థాయి పౌరులుగా పరిగణించబడేవారు కాదు, అందువలన ఓటు వేయడానికి లేదా రాజకీయాలలో పాల్గొనడానికి అనుమతి ఉండేదికాదు. అదే సమయంలో స్త్రీల యొక్క పరిమిత హక్కులు క్రమంగా విస్తరించాయి (విమోచనం వలన) మరియు పాటర్ ఫామిలియాస్ నుండి స్త్రీలు స్వాతంత్రాన్ని పొంది, ఆస్తిహక్కును మరియు వారి భర్తల కంటే ఎక్కువగా న్యాయపరమైన హక్కులను పొందారు, కానీ వారికి ఇప్పటికీ ఏ విధమైన ఓటు హక్కులు లేక రాజకీయాలలో పాల్గొనలేకపోయారు.[74]
కలుపుకున్న విదేశీ నగరాలకు తరచు లాటిన్ హక్కు ఇవ్వబడేది, ఇది సంపూర్ణ పౌరులకు మరియు విదేశీయులకు మధ్యస్థాయి(పెరేగ్రిని ), ఇది వారి పౌరులకు రోమన్ చట్టం ప్రకారం హక్కులను కల్పించేది మరియు వారు న్యాయాధికారులు సంపూర్ణ రోమన్ పౌరులుగా మారడానికి అనుమతించేది. లాటిన్ హక్కులలో అనేక స్థాయిలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రధానమైన విభజన కమ్ సఫ్ఫ్రాగియో ("ఓటు ఉన్నవారు"; రోమన్ గణంలో పేరు కలిగి కమిటియ ట్రిబ్యూట</i>లో పాల్గొనగలిగినవారు) మరియు సైన్ సుఫ్ఫ్రాగియో ("ఓటు లేనివారు"; రోమన్ రాజకీయాలలో పాల్గోనలేరు)ల మధ్య ఉండేది. క్రీ.పూ.91-88 నాటి సాంఘిక యుద్ధం తరువాత రోమ్ యొక్క లాటిన్ మిత్రులలో కొందరు సంపూర్ణ పౌరసత్వం పొందారు, 212లో కారకల్ల నాటికి సామ్రాజ్యంలో స్వేచ్ఛగా జన్మినిచిన పురుషులందరికీ రోమన్ పౌరసత్వం విస్తరించబడింది.
కుటుంబం
రోమన్ సమాజంలోని మూల విభాగాలు నివాసములు మరియు కుటుంబాలు.[75] నివాసాలలో నివాసం యొక్క పెద్ద (సాధారణంగా తండ్రి), పాటర్ ఫామిలియాస్ (కుటుంబం యొక్క తండ్రి), అతని భార్య, పిల్లలు, మరియు ఇతర బంధువులు ఉండేవారు. ఉన్నత వర్గాలలో, బానిసలు మరియు పనివారు కూడా నివాసంలో భాగంగా ఉండేవారు.[75] తనతో నివసించే వారిపై కుటుంబ పెద్దకు గొప్ప అధికారం (పాట్రియా పొటెస్టాస్, "తండ్రి అధికారం") ఉండేది: అతను వివాహానికి (సాధారణంగా ధనం కొరకు) మరియు విడాకులకు బలవంతం చేయవచ్చు, తన పిల్లలను బానిసలుగా అమ్మవచ్చు, తనపై ఆధారపడిన వారి ఆస్తిని తన స్వంత ఆస్తిగా ప్రకటించవచ్చు, చివరికి తన కుటుంబ సభ్యులను కొట్టే లేదా చంపే అధికారాన్ని కూడా కలిగిఉన్నాడు (అయితే క్రీ.పూ.1వ శతాబ్దం తరువాత ఈ చివరి హక్కుని ఉపయోగించడం నిలిచిపోయినట్లు కనబడుతుంది).[76]
పాట్రియ పొటెస్టాస్ తమ స్వంత నివాసాలలో నివసిస్తున్న వయోజనులైన కుమారులకు కూడా వర్తించేది: అతని స్వంత తండ్రి జీవించి ఉండగా, ఒక వ్యక్తిని పాటర్ ఫామిలియాస్</i>గా భావించేవారు కాదు, అతను స్వంత ఆస్తిని కూడా కలిగిఉండలేడు.[76][77] రోమ్ చరిత్ర యొక్క ప్రారంభకాలంలో, కుమార్తెకు వివాహం జరిగినపుడు, ఆమె తన భర్త యొక్క నివాసపు పాటర్ ఫామిలియాస్ యొక్క నియంత్రణ (మానస్ )లో ఉండేది, అయితే గణతంత్రం యొక్క చివరికాలానికి ఈ నాగరికత తొలగిపోయింది, ఒక స్త్రీ తన తండ్రి కుటుంబాన్ని తన కుటుంబంగా గుర్తించి కొనసాగడం వీలైంది.[78] ఏదేమైనా, రోమన్లు పురుష క్రమంలోనే వారసత్వాన్ని విశ్వసించేవారు, ఆమెకు కలిగే పిల్లలు ఆమె భర్త కుటుంబానికి చెందేవారు.[79]
రోమ్ యొక్క బాలల పట్ల తక్కువ ప్రేమ మాత్రమే వ్యక్తమయ్యేది. ఇష్టంలేని పిల్లలను బానిసలుగా అమ్మవచ్చు; తల్లి లేదా బంధువులలో పెద్ద, బాలురినీ మరియు బాలికలను పెంచేవారు; భోజన సమయంలో పిల్లలు కుటుంబంతో ఉండవచ్చు కానీ సంభాషణలలో పాల్గొనడానికి వీలులేదు. ఒక గ్రీక్ దాది పిల్లలకు లాటిన్ మరియు గ్రీక్ నేర్పించేది; తండ్రి బాలురకు ఈత మరియు గుర్రపు స్వారీ నేర్పేవాడు, కొన్ని సందర్భాలలో వాటిని నేర్పడానికి బానిసలను నియమించేవాడు. ఏడు సంవత్సరాల వయసులో బాలుడు తన విద్యాభ్యాసం ప్రారంభించేవాడు. పాఠశాలకు భవనం లేక, తరగతులు పై కప్పుపై జరిగేవి (చీకటిగా ఉన్నట్లయితే, బాలుడు పాఠశాలకు లాంతరు తీసుకొని వెళ్ళేవాడు). కాగితం, పాపిరస్, మరియు తోలు కాగితం మరీ ఖరీదుగా ఉండటం వలన మైనపు-పూత బల్లలు ఉపయోగించబడేవి-లేదా అతను కేవలం ఇసుకలో రాసేవాడు. తినడానికి రొట్టె ముక్కను కూడా తెచ్చుకునేవాడు. గొప్పవారి పిల్లల వస్తువులను బానిస మోసుకొని వచ్చేవాడు.[80]
సంబంధీకుల నివాసాల సముదాయాలు ఒక కుటుంబంగా ఏర్పడేవి (వంశం ). కుటుంబాలు రక్త సంబంధం లేదా దత్తతపై ఆధారపడేవి, అయితే రాజకీయ మరియు ఆర్థిక సంబంధాలు కూడా ఉండేవి. ప్రత్యేకించి రోమన్ గణతంత్ర కాలంలో, కొన్ని శక్తివంతమైన కుటుంబాలు లేదా జెంటెస్ మైయోరెస్, రాజకీయాలపై ఆధిపత్యం చూపేవి.
పురాతన రోమన్ వివాహం, ప్రత్యేకించి ఉన్నతవర్గాలలో, ప్రేమపూర్వక సంబంధంగా కాక తరచు ఆర్థిక లేదా రాజకీయ సంబంధంగా భావించబడేది. తమ కుమార్తెలకు పన్నెండు లేదా పధ్నాలుగు సంవత్సరాల వయసు రాగానే తండ్రులు వారి కొరకు భర్తలను వెదకేవారు. భర్త సాధారణంగా భార్య కంటే పెద్దవాడుగా ఉండేవాడు. ఉన్నత వర్గాల బాలికలు చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకోగా, నిమ్న వర్గాల బాలికలు కౌమారదశ చివరిలో లేదా ఇరవైల ప్రారంభంలో వివాహం చేసుకున్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.
విద్య

ప్రారంభ గణతంత్రంలో ప్రభుత్వ పాఠశాలలు లేవు, అందువలన బాలురకు చదవడం మరియు వ్రాయటం వారి తల్లిదండ్రులు లేదా, సాధారణంగా గ్రీక్ మూలాలకు చెంది పెడగోగిగా పిలువబడ్డ విద్యావంతులైన బానిసలు నేర్పేవారు.[81][82][83] ఈ కాలంలో విద్య యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యం యువకులకు వ్యవసాయం, యుద్ధతంత్రం, రోమన్ సంప్రదాయాలు, మరియు ప్రజా వ్యవహారాలలో శిక్షణ ఇవ్వడంగా ఉండేది.[11] కులీనుల కుమారులు సెనేట్‌కు హాజరుకావడంతో సహా, మత మరియు రాజకీయ వేడుకలకు వారి తండ్రులతో హాజరవడం ద్వారా యువకులు ప్రజా జీవితం గురించి ఎక్కువగా నేర్చుకునేవారు.[11] కులీనుల కుమారులు 16 సంవత్సరాల వయసులో ఒక ప్రముఖ రాజకీయ వ్యక్తి వద్ద శిక్షణ పొందేవారు, మరియు 17 సంవత్సరాల వయసులో సైన్యంతో యుద్ధం చేసేవారు (ఈ పద్ధతి సామ్రాజ్యవాద కాలంలోని కొన్ని కులీనుల కుటుంబాలలో అమలులో ఉండేది).[11]
క్రీ.పూ.3వ శతాబ్దంలో హెలెనిస్టిక్ రాజ్యాల విజయం మరియు ఫలితంగా ఏర్పడిన గ్రీక్ ప్రభావం కారణంగా విద్యా పద్ధతులు మార్పుచెందాయి, అయితే రోమన్ విద్యా పద్ధతులు గ్రీక్ వాటి కంటే ఇప్పటికీ భిన్నమైనవని గమనించాలి.[11][84] వారి తల్లిదండ్రులు భరించగలిగి ఉంటే, 7 సంవత్సరాల వయసు కలిగిన కొందరు బాలురు మరియు బాలికలు గృహం వెలుపల లుడుస్ అని పిలువబడే ప్రైవేట్ పాఠశాలకు వెళ్ళేవారు, అక్కడ ఒక ఉపాధ్యాయుడు (లిట్టరేటర్ లేదా మజిస్టర్ లుడిగా పిలువబడి, తరచు గ్రీక్ మూలానికి చెందినవాడు) వారికి పఠనం, లిఖనం, గణితం, మరియు కొన్నిసార్లు గ్రీక్ 11 సంవత్సరాల వయసు వరకు నేర్పేవాడు.[11][83][85]
12 సంవత్సరాల వయసులో ప్రారంభించి, విద్యార్థులను ఉన్నత పాఠశాలకు పంపేవారు, ఇక్కడ ఉపాధ్యాయుడు (ప్రస్తుతం గ్రమాటికాస్ ‌గా పిలువబడేవాడు) వారికి గ్రీక్ మరియు రోమన్ సాహిత్యం నేర్పేవాడు.[11][11] 16 సంవత్సరాల వయసులో, కొందరు విద్యార్థులు సాహిత్యశాస్త్ర పాఠశాలకు వెళ్ళేవారు (ఇక్కడ సాధారణంగా గ్రీక్ వాడైన ఉపాధ్యాయుడు రెటోర్ ‌గా పిలువబడేవాడు).[11][11] ఈ స్థాయిలో విద్య విద్యార్థులను చట్టపరమైన వృత్తులకు సిద్ధం చేసేది, దీని కొరకు విద్యార్థులు రోమ్ చట్టాలను జ్ఞాపకం ఉంచుకోవలసి వచ్చేది.[11] విద్యార్థులు మతపరమైన పండుగలు మరియు సంత రోజులు తప్ప అన్ని రోజులలో పాఠశాలకు వెళ్ళేవారు. వేసవి సెలవులు కూడా ఉండేవి.
ప్రభుత్వం

ప్రారంభంలో, రోమ్ రాజులచే పరిపాలించబడేది, వారు రోమ్ యొక్క ప్రధాన తెగల నుండి వంతుల వారీగా ఎన్నుకోబడేవారు.[86] రాజు అధికారం యొక్క కచ్చితమైన స్వభావం అనిశ్చితంగా ఉంది. ఆయన దాదాపు సంపూర్ణ అధికారాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు, లేదా కేవలం సెనేట్ మరియు ప్రజల ముఖ్య కార్యనిర్వహణ అధికారిగా ఉండి ఉండవచ్చు. సైనిక విషయాలలో మాత్రం రాజు యొక్క అధికారం (ఇమ్పీరియం ) సంపూర్ణంగా ఉండేది. ఆయన అధికార మతముకు కూడా అధిపతిగా ఉండేవాడు. రాజు యొక్క అధికారంతో పాటు, మూడు పాలనా సంఘాలు ఉండేవి: రాజుకు సలహామండలిగా పనిచేసిన సెనేట్; రాజు సూచించిన చట్టాలను బలపరచి వాటిని ఆమోదించే కమిటియా క్యూరియట, మరియు మతపరమైన గురువుల సంఘాన్ని కలిగి ప్రత్యేక చట్టాలపై ప్రజల సాక్ష్యాలను విని, ప్రకటనలను వినడం, మరియు రాబోయే నెలకు విందు మరియు సెలవు దినాలను ప్రకటించే కమిటియా కాలాట.
రోమన్ గణతంత్రం యొక్క వర్గ పోరాటాలు ప్రజాస్వామ్యం మరియు బహుస్వామ్య ప్రభుత్వాల అసాధారణ కలయికకు దారితీసాయి. రిపబ్లిక్ అనే పదం రెస్ పబ్లికా అనే లాటిన్ పదం నుండి వచ్చింది, దీనికి సాహిత్యపరమైన అనువాదం "ప్రజా వ్యాపారం". సాంప్రదాయకంగా రోమన్ చట్టాలు ప్రజాదరణ పొందిన సంఘం (కమిటియా ట్రిబ్యూట) యొక్క ఓటు ద్వారా మాత్రమే ఆమోదంపొందేవి. అదేవిధంగా, ప్రభుత్వ స్థానాలకు అభ్యర్థులను ప్రజలే ఎన్నుకోవలసి ఉంటుంది. ఏదేమైనా, రోమన్ సెనేట్ ఒక బహుస్వామ్య సంస్థకు ప్రాతినిధ్యం వహించి, ఒక సలహా సంస్థ వలె పనిచేసింది.
గణతంత్రంలో, సెనేట్ గొప్ప అధికారాన్ని కలిగిఉంది (ఆక్టోరిటాస్ ), కానీ వాస్తవమైన చట్ట అధికారం కాదు; ఇది సాంకేతికంగా ఒక సలహామండలి మాత్రమే. ఏదేమైనా సెనేటర్లు వ్యక్తిగతంగా గొప్ప ప్రభావాన్ని కలిగిఉండేవారు, సెనేట్ యొక్క ఉమ్మడి ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా దేనినైనా సాధించడం కష్టతరంగా ఉండేది. అత్యంత విజయాన్ని సాధించిన పాట్రిషియన్ల నుండి సెన్సార్ల (సెన్సురా ) చే నూతన సభ్యులు ఎంపిక చేయబడేవారు, వీరు ఒక సెనేటర్ "నైతికంగా అవినీతిపరుడని" గుర్తించబడితే అతనిని అధికారం నుండి తొలగించగలిగి ఉండేవారు; ఈ ఆరోపణలలో లంచం తీసుకోవడం లేదా కాటో ది ఎల్డర్ పాలనలో, బహిరంగంగా భార్యను కౌగిలించుకోవడం ఉండేవి. తరువాత, నియంత సుల్ల ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణలలో, క్వెస్టర్లు సెనేట్ యొక్క సభ్యులుగా వారంతట వారే నియమించబడ్డారు, అయితే అతని సంస్కరణలలో చాలా భాగం మనుగడ సాగించలేకపోయాయి.
ఈ గణతంత్రానికి నిర్ణీత ఉద్యోగస్వామ్యం లేదు, మరియు పన్నులను, పన్ను వ్యవసాయ పద్ధతి ద్వారా వసూలు చేసేవారు. క్వస్టర్, యేదిలే, లేదా ప్రిఫెక్ట్ వంటి ప్రభుత్వ స్థానాలకు కార్యాలయ నిర్వాహకుని వ్యక్తిగత విత్తం నుండి ద్రవ్యం సమకూర్చబడేది. ఏ పౌరుడైనా ఎక్కువ అధికారం పొందకుండా నిరోధించడానికి, ప్రతి సంవత్సరం నూతన న్యాయాధికారులు ఎన్నుకోబడి తమ సహోద్యోగులతో అధికారాన్ని పంచుకునేవారు. ఉదాహరణకు, సాధారణ పరిస్థితులలో, అత్యున్నత అధికారం ఇద్దరు మంత్రులవద్ద ఉండేది. అత్యవసర పరిస్థితిలో, ఒక తాత్కాలిక నియంతను నియమించవచ్చు. గణతంత్రం మొత్తంలో, నూతన కోరికలను తీర్చడానికి పరిపాలనా వ్యవస్థ అనేకసార్లు సవరించబడింది. చివరకు, అది నిరంతరం విస్తరిస్తున్న రోమ్ రాజ్యాన్ని నియంత్రించడంలో అసమర్ధంగా మారి, రోమన్ సామ్రాజ్య స్థాపనకు సహాయపడింది.
సామ్రాజ్యం యొక్క ప్రారంభ దినాలలో, గణతంత్ర ప్రభుత్వ రూపం అనుసరిస్తున్నట్లు నటించబడింది. రోమన్ చక్రవర్తి కేవలం ప్రిన్సెప్స్, లేదా "ప్రధమ పౌరుడు"గా మాత్రమే చిత్రీకరించబడ్డాడు, సెనేట్ చట్ట అధికారాన్ని మరియు పూర్వం ప్రజాదరణ సంఘాలచే నిర్వహిచబడిన న్యాయ అధికారాన్ని పొందింది. ఏదేమైనా, చక్రవరుల పాలనలో నిరంకుశత్వం పెరిగి, సెనేట్ కేవలం చక్రవర్తిచే నియమించబడిన సలహాసంఘం స్థాయికి తగ్గించబడింది. సెనేట్ మినహా గణతంత్రంలో ఏ విధమైన శాశ్వత ప్రభుత్వ ఏర్పాట్లు లేకపోవడం వలన, ఈ సామ్రాజ్యం గణతంత్రం నుండి ఏ విధమైన ఉద్యోగస్వామ్యాన్నీ పొందలేదు. చక్రవర్తి సహాయకులను మరియు సలహాదారులను నియమించాడు, కానీ కేంద్రీకృత ప్రణాళిక బడ్జెట్ వంటి అనేక వ్యవస్థలను రాజ్యం కోల్పోయింది. కొందరు చరిత్రకారులు రోమన్ సామ్రాజ్య పతనానికి దీనిని ముఖ్య కారణంగా చూపారు.
చట్టం

పురాతన రోమన్ల చట్టపరమైన సూత్రాలు మరియు పద్ధతులను పన్నెండు పట్టికల (క్రీ.పూ.449 నుండి) చట్టాల నుండి జస్టీనియన్ I (సుమారు క్రీ.శ.530) చక్రవర్తి క్రోడీకరణ వరకు గమనించవచ్చు. జస్టీనియన్ స్మృతులలలో రక్షించబడిన రోమన్ చట్టం బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం వరకు కొనసాగి, ఖండార్తర్గత పశ్చిమ ఐరోపాలో ఆ విధమైన క్రోడీకరణలకు ఆధారంగా ఏర్పడింది. రోమన్ చట్టం కొనసాగి, ఒక విస్తృత పరిధిలో, 17వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఐరోపాలోని చాలా ప్రాంతాలలో అన్వయించబడింది.
జస్టీనియన్ మరియు థియోడోసియన్ స్మృతుల ప్రకారం, పురాతన రోమ్ చట్టంలోని ప్రధాన విభాగాలు యూస సివిలే , యూస జెన్టియం , మరియు యూస నాచురెల్ . యూస్ సివిలే ("పౌర చట్టం") రోమన్ పౌరులకు వర్తించే సాధారణ చట్టాలను కలిగిఉంటుంది.[87] ప్రటోరెస్ అర్బని (sg.  ప్రీటర్ అర్బనస్ ) ప్రజలు భాగస్వాములుగా ఉన్న కేసులలో న్యాయ పరిధిని కలిగి ఉన్న ప్రజలు. యూస జెంటియం ("జాతుల చట్టం") విదేశీయులకు మరియు రోమన్ పౌరులతో వ్యవహరించే వారి వ్యవహారాలకు వర్తించే చట్టాలను కలిగిఉంటుంది.[75] ప్రెటోరేస్ పేరేగ్రిని (sg.  ప్రేటర్ పెరేగ్రినాస్ ) పౌరులు మరియు విదేశీయులకు చెందిన కేసులపై అధికారాన్ని కలిగి ఉండే ప్రజలు. యూస నాచురెల్ సహజ చట్టాలను కలిగి, అందరికీ వర్తించే చట్టాలను కలిగిఉంటుంది.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
పురాతన రోమ్ అద్భుతమైన ప్రాకృతిక మరియు మానవ వనరులతో విశాలమైన భూభాగాన్ని కలిగిఉంది. రోమ్ ఆర్థికవ్యవస్థ వ్యవసాయం మరియు వర్తకంపై దృష్టి కేంద్రీకరించింది. వ్యవసాయ స్వేచ్ఛా వర్తకం ఇటాలియన్ భూభాగ దృశ్యాన్ని మార్చివేసింది, క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం నాటికి, దిగుమతి చేసుకున్న విత్తన ధరలను అందుకోలేని యోమాన్ వ్యవసాయదారులు విశాలమైన ద్రాక్ష మరియు ఆలివ్ క్షేత్రాలకు మారారు. ఈజిప్ట్, సిసిలీ మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని ట్యునీషియాలను కలుపుకోవడం విత్తనాల నిరంతర సరఫరాకు దోహదపడింది. దానికి బదులుగా, ఆలివ్ నూనె మరియు ద్రాక్ష సారాయి ఇటలీ యొక్క ప్రధాన ఎగుమతులుగా ఉన్నాయి. రెండు-అంచెల పంట మార్పిడి అవలంబించబడింది, కానీ పంట ఉత్పాదకత తక్కువగా, సుమారు ఒక హెక్టేర్‌కు ఒక టన్నుగా ఉండేది.
పారిశ్రామిక మరియు ఉత్పాదక కార్యకలాపాలు తక్కువగా ఉండేవి. ఆ విధమైన కార్యకలాపాలలో అతి పెద్దవి గనుల త్రవ్వకం మరియు రాళ్ళను క్వారీ చేయడం, అవి ఆ కాలంలోని భవనాలకు అవసరమైన నిర్మాణ సామగ్రిని అందించేవి. తయారీ రంగంలో, ఉత్పత్తి సాపేక్షంగా తక్కువ స్థాయిలో ఉండి, సాధారణంగా ఎక్కువగా డజను మంది పనివారిని కలిగిఉండే కార్ఖానాలు లేదా చిన్న కర్మాగారాలను కలిగిఉండేది. అయితే, కొన్ని ఇటుక బట్టీలు వందల కొద్దీ కార్మికులను నియమించేవి.
గణతంత్రం యొక్క ప్రారంభంలోని ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎక్కువగా చిన్న కమతాలు మరియు చెల్లించి నియమించుకున్న శ్రామికులపై ఆధారపడింది. ఏదేమైనా, విదేశీ యుద్ధాలు మరియు దండయాత్రల వలన బానిసలు చౌకగా మరియు అధికంగా లభ్యమవడం మొదలైంది, మరియు గణతంత్రం యొక్క చివరి నాటికి, ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎక్కువగా నైపుణ్యంతో కూడిన మరియు నైపుణ్యం లేని బానిస శ్రామికులపై ఆధారపడింది. ఈ సమయంలో రోమన్ సామ్రాజ్య జనాభాలో 20% మరియు రోమ్ నగర జనాభాలో 40% బానిసలు ఉన్నారు. ఒక్క రోమన్ సామ్రాజ్యంలో, విజయాలు ఆగిపోయి బానిసల ధర పెరిగినపుడు, బానిసలను స్వంతం చేసుకోవడం కంటే వారిని కిరాయికి తీసుకోవడమే తక్కువ ఖరీదులో పూర్తయ్యేది.
పురాతన రోమ్‌లో వస్తుమార్పిడి ఉపయోగించబడేది, తరచు ఇది పన్ను సేకరణలో ఉపయోగించబడేది, రోమ్‌లో అభివృద్ధి చెందిన నాణేలవ్యవస్థ ఉండేది, ఇత్తడి, కంచు, మరియు ఖరీదైన లోహాలు సామ్రాజ్యమంతా చెలామణిలో ఉండేవి మరియు కొన్ని భారతదేశంలో కూడా కనుగొనబడ్డాయి. క్రీ.పూ.3వ శతాబ్దానికి ముందు రాగి మధ్య ఇటలీ అంతా బరువుతో వర్తకం చేయబడి, గుర్తింపులేని ముద్దలతో కొలువబడేది. ప్రారంభ రాగి నాణేలు (వంటివి ) రాగి యొక్క ఒక రోమన్ పౌండ్ ముఖ విలువను కలిగిఉండేవి, కానీ తక్కువ బరువును కలిగిఉండేవి. ఆ విధంగా, ఒక మారక ప్రమాణంగా రోమన్ ద్రవ్యం యొక్క ఉపయోగం స్థిరంగా ఒక లోహంగా దాని సహజ విలువను మించిపోయింది. నీరో, వెండి డినరియాస్ యొక్క విలువను తగ్గించడం ప్రారంభించిన తరువాత, దాని చట్టపరమైన విలువ సహజ విలువ కంటే మూడింట ఒక వంతు ఎక్కువగా అంచనా వేయబడింది.
గుర్రాలు చాలా ఖరీదుగా, ఇతర రవాణా జంతువులు మరీ నిదానంగా ఉండేవి. రోమన్ రహదారులపై సామూహిక వర్తకం సైనిక స్థావరాలను కలిపేది, కానీ విపణులను కాదు, మరియు అరుదుగా చక్రాల కొరకు రూపకల్పన చేయబడేది. దాని ఫలితంగా, క్రీ.పూ.2వ శతాబ్దంలో రోమన్ సముద్ర వర్తకం ప్రారంభమయ్యే వరకు రోమన్ ప్రాంతాల మధ్య వస్తువుల రవాణా చాలా తక్కువగా ఉండేది. ఆ సమయంలో ఒక వర్తక నౌక, మధ్యధరా మొత్తం ప్రయాణిస్తూ ఒస్టియా ద్వారా గేడ్స్ నుండి అలెగ్జాండ్రియా వెళ్ళడానికి ఒక నెల కంటే తక్కువ సమయం తీసుకుంది.[48] ఉపరితల రవాణా కంటే సముద్ర రవాణా 60 రెట్లు చౌకైనది మరియు ఆ విధమైన ప్రయాణాలకు పరిమాణం చాలా ఎక్కువగా ఉండేది.
17వ శతాబ్దపు నెదర్లాండ్స్ మరియు 18వ శతాబ్దపు ఇంగ్లాండ్‌ల వలె దాని పెట్టుబడిదారీ పద్ధతుల కారణంగా, రోమన్ సామ్రాజ్యాన్ని మార్కెట్ ఆర్థికవ్యవస్థగా పీటర్ టెమిన్ వంటి ఆర్థికవేత్తలు పరిగణిస్తారు.[88]
సైన్యం

ప్రారంభ రోమన్ సైన్యం (c. క్రీ.పూ.500), ఇతర సమకాలీన నగర-రాజ్యముల వలె గ్రీక్ నాగరికతతో ప్రభావితమై, ఒక పౌర సైన్యం పదాతిదళ (హోప్ లైట్) వ్యూహాలను సాధనచేసేది. అది చిన్నది మరియు (సైన్యంలో చేరే వయసు కలిగిన స్వేచ్ఛా పౌరుల జనాభా సుమారు 9,000 ఉండేది) మరియు ఐదు తరగతులలో వర్గీకరించబడింది (రాజకీయంగా వ్యవస్థీకరించబడిన పౌరుల సంస్థ అయిన కమిటియ సెంచురియాటా</i>కు సమాంతరంగా), వీటిలో మూడు ఆయుధాలతో కూడిన పదాతి దళాలను రెండు కాల్బలాన్ని అందచేసేవి. ప్రారంభ రోమన్ సైన్యం వ్యూహాత్మకంగా పరిమితంగా ఉంది, ఈ కాలంలో దాని దృక్పధం పూర్తి రక్షణాత్మకంగా ఉండేది.[89]
క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దం నాటికి, రోమన్లు ఆయుధాలతో కూడిన పదాతిదళాన్ని విడిచి 120 మంది (లేదా కొన్ని సార్లు 60) పురుషులతో కూడిన మరింత సరళత కలిగిన మానిపుల్స్ ‌ను ఏర్పాటుచేశారు, వీరు యుద్ధభూమిలో మరింత స్వతంత్రంగా వ్యవహరించగలరు. ముప్ఫై మానిపుల్స్ మూడు వరుసలలో మద్దతు నిచ్చే దళాలతో పాటుగా ఒక దళంగా రూపొంది, 4,000 మరియు 5,000 మధ్య సంఖ్యలో పురుషులను కలిగిఉండేది.[90]
ప్రారంభ గణతంత్ర దళం ఐదు విభాగాలను కలిగిఉండేది, వీటిలో ప్రతి విభాగం విభిన్న ఆయుధాలను మరియు ఏర్పాటులో భిన్న స్థానాన్ని కలిగిఉండేవి: మూడు వరుసల భారీ ఆయుధ పదాతిదళం (హస్తతి, ప్రిన్సిపెస్ మరియు ట్రియరి), తేలికపాటి పదాతిదళ సైన్యం (వెలైట్స్ ), మరియు అశ్వదళం (ఈక్విటెస్ ). నూతన వ్యవస్థ పోరాటంలో ఒక నూతన విధానాన్ని కలిగి పరిసర నగర-రాజ్యాల పట్ల మరింత కలహ స్వభావం కలిగిఉండేది.[90]
నామమాత్ర పూర్తిబలంతో, ప్రారంభ గణతంత్ర దళం 3,600 నుండి 4,800 భారీ పదాతిదళం, అనేక వందల మందితో కూడిన తేలికపాటి పదాతిదళం, మరియు అనేక వందల మంది ఆశ్వికులు, మొత్తం కలిపి 4,000 నుండి 5,000 మంది పురుషులను కలిగిఉండేది.[91] భర్తీలో వైఫల్యం లేదా ప్రమాదాలు, యుద్ధ క్షతగాత్రులు, వ్యాధి మరియు నిర్జించడంలతో కూడిన క్రియాశీల సేవా కాలం తరువాత దళాలు తరచూ తక్కువ బలగాలను కలిగిఉండేవి. పౌర యుద్ధ సమయంలో, తూర్పు నుండి వచ్చిన పాంపే యొక్క దళాలు పూర్తి స్థాయిలో బలగాలను కలిగిఉండగా, గాల్ లో సుదీర్ఘ కాల పోరాటం తరువాత సీజర్ దళాలు తరచూ నామమాత్ర బలగాల కంటే తక్కువ సైన్యాన్ని కలిగిఉండేవి. సహాయక దళాల విషయంలో కూడా పరిస్థితి ఇదే విధంగా ఉండేది.[92]
గణతంత్రం యొక్క చివరి కాలానికి, అనేక ప్రత్యేక (తరచూ సాంవత్సరిక) యుద్ధాలలో సేవచేసిన,[93] మరియు తన స్వంత ఆయుధాలను సరఫరా చేసేవాడు, గ్రామీణ ప్రాంతానికి చెందిన ఆస్తి స్వంతదారుడు (ఒక అడ్సిడూస్ ) మరియు ఈక్విటస్ అయినట్లయితే తన స్వంత గుర్రాన్ని ఇచ్చేవాడు ఒక నమూనా సైనికుడు. క్రీ.పూ.200 నాటికి, ఒక సగటు గ్రామీణ రైతు (జీవించి ఉంటే) ఆరు నుండి ఏడు యుద్ధాలలో పాల్గొని ఉండవచ్చని హారిస్ సూచిస్తారు. అరుదైన అత్యవసర పరిస్థితులలో తప్ప స్వేచ్ఛ పొందిన పురుషులు మరియు బానిసలు (ఎక్కడ నివసించినప్పటికీ) మరియు పట్టణ పౌరులు సేవలను అందించే వారు కాదు.[94]
క్రీ.పూ.200 తరువాత, మానవశక్తి అవసరాలు పెరగడంతో గ్రామీణ ప్రాంతాల ఆర్థిక పరిస్థితులు తగ్గుముఖం పట్టాయి, దానికి తగినట్లుగా సైన్యంలో పాల్గొనడానికి ఆస్తి అర్హతలు తగ్గించబడ్డాయి. క్రీ.పూ.107లో గైయస్ మారియస్ తో ప్రారంభించి, ఆస్తి లేని పౌరులు మరియు కొందరు పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసించే పౌరులు (ప్రోలేటారి ) కూడా చేర్చుకోబడి, ఆయుధాలను అందచేసేవారు, అయితే అధికభాగం సైనికులు గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండే రావడం కొనసాగింది. సేవ యొక్క నిబంధనలు నిరంతరంగా ఉండటం మరియు అత్యవసరమైతే ఇరవై సంవత్సరాల వరకు కొనసాగడంగా ఉండేవి, అయితే బ్రంట్ ఆరు నుండి ఏడు సంవత్సరాలుగా ఉండేవని వాదిస్తారు.[95]
క్రీ.పూ.3వ శాతాబ్దంతో ప్రారంభించి, సైనికులకి స్టైపెండియమ్ చెల్లించబడేది (ఎంత మొత్తం అనేది వివాదాస్పదంగా ఉంది, అయితే సీజర్ తన దళాలకు సంవత్సరానికి 225 దినారి లకు చెల్లింపు "రెట్టింపు" చేసినందుకు ప్రసిద్ధిచెందాడు), విజయవంతమైన యుద్ధాల నుండి యుద్ధంలో కొల్లగొట్టిన ధనం మరియు విరాళాలు (సైనికాధికారులచే దోపిడీ చేసిన సొమ్ము యొక్క పంపిణీలు) ఆశించబడేవి, మారియాస్ కాలం నుండి, విరమణ చేస్తున్నపుడు తరచూ భూకేటాయింపులు జరిగేవి.[96]
ఒక దళానికి చెందిన అశ్విక దళం మరియు తేలికపాటి పదాతిదళం (ఆక్సిలియ ) ఎక్కువగా ఆ దళం పనిచేసే ప్రదేశాలలోనే భర్తీ చేసుకోవడం జరిగేది. గాల్ లోని యుద్ధాలలో పాల్గొనడానికి, సీజర్, ఫిఫ్త్ అల్యూడే అనే దళాన్ని ట్రాన్సల్పైన్ గాల్‌లో ఏర్పరచాడు.[97] సీజర్ ఆగస్టస్ కాలానికి, ఆదర్శవంతమైన పౌర-సైనికుడు విడిచిపెట్టబడ్డాడు మరియు దళాలు పూర్తిగా వృత్తిపరంగా మారాయి. సైనికులకి ఒక సంవత్సరానికి 900 సెస్టర్సెస్ చెల్లించబడేవి మరియు పదవీ విరమణ సమయంలో 12,000 సెస్టర్సెస్ ఆశించవచ్చు.[98]
పౌర యుద్ధ ముగింపు సమయానికి, అగస్టస్, సైనికులను వదలివేసి, దళాలను ఎత్తివేసి, సైనిక దళాలను పునఃవ్యవస్థీకరించాడు. 28 దళాలను నిలుపుకొని తన సామ్రాజ్యంలోని అన్ని రాష్ట్రాలలో పంపిణీ చేసాడు.[99] ప్రిన్సిపేట్ సమయంలో, సైన్యం యొక్క వ్యూహాత్మక వ్యవస్థ ఏర్పాటు కొనసాగింది. ఆక్సిలియ స్వతంత్ర కోహర్ట్ (విభాగం)లుగా మిగిలారు, మరియు సైనిక దళాలు తరచూ 
సంపూర్ణ దళంగా కాక కోహర్ట్ ల సమూహంగా పనిచేసేవి. ఒక నూతన సులభంగా మార్పు చేయగల విభాగమైన, కొహర్టెస్ ఈక్విటాటే, అశ్వదళం మరియు సైనిక దళాల కూర్పుతో రక్షణ ప్రదేశాలలో మరియు సరిహద్దులలో ఉంచబడి, తమ స్వంత సమతూకంలో ఉన్న చిన్న దళాలతో పోరాడవచ్చు లేదా పెద్ద దళం పరిమాణం కలిగిన అదే విధమైన ఇతర విభాగాలతో కలవచ్చు. ఈ వ్యవస్థాపూర్వకమైన సరళత పెరగడం రోమన్ సైనిక దళాల దీర్ఘకాల విజయానికి దోహదపడింది.[100]
గలీనస్ చక్రవర్తి (క్రీ.శ.253–268) గత సామ్రాజ్య చివరి సైనిక పునర్నిర్మాణమును సృష్టించిన పునర్వ్యవస్థీకరణను ప్రారంభించాడు. సరిహద్దుల నుండి కొన్ని దళాలను స్థిరమైన ఆధారాలతో ఉపసంహరించి, గలీనస్ చలన దళాలను సృష్టించాడు (కమిటాటెన్సెస్ లేదా క్షేత్ర సైన్యాలు) మరియు వారిని వ్యూహాత్మక సైన్యంగా వెనుకగా మరియు సరిహద్దుల నుండి కొంత దూరంలో ఉంచాడు. సరిహద్దు దళాలు (' లిమిటానే/0}) స్థిర ఆధారంతో నిలుపబడి రక్షణ యొక్క మొదటి వరుసలో ఉండేవి. క్షేత్ర సైన్యం యొక్క ఆధార విభాగం "రెజిమెంట్", పదాతిదళానికి దళాలు లేదా ఆక్సిలియ మరియు అశ్వదళానికి వెక్సలేషనస్ . పదాతిదళానికి నామమాత్ర బలం 1,200 మంది పురుషులు మరియు అశ్వదళానికి 600గా ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి, అయితే అనేక గ్రంథాలు తక్కువ దళ స్థాయిలను చూపుతున్నాయి (800 మరియు 400).[101]
అనేక పదాతి మరియు అశ్వికదళ విభాగాలు జంటగా ఒక కమ్స్ అధీనంలో పనిచేసేవి. రోమన్ దళాలకు తోడు, క్షేత్ర సైన్యాలు మిశ్రమ గణాల నుండి భర్తీ చేసుకున్న ఫోడెరాటి</i>గా పిలువబడే "అనాగరికుల" విభాగాలను కూడా కలిగిఉండేవి. క్రీ.శ.400 నాటికి ఫోడేరాటి విభాగాలు శాశ్వత విభాగాలుగా ఏర్పడ్డాయి, సామ్రాజ్యంచే చెల్లింపులు మరియు ఆయుధాలు అందచేయబడి, రోమన్ అధికారుల ద్వారా నడిపించబడి, రోమన్ విభాగాలవలెనే ఉపయోగించబడేవి. ఫోడెరాటి</i>తో పాటుగా, ఈ సామ్రాజ్యం దళాలతో "మిత్రుల" వలె, క్షేత్ర సైన్యంతో కలపకుండా, పోరాడటానికి అనాగరికుల సమూహాలను కూడా ఉపయోగించేది. అనుభవజ్ఞుడైన రోమన్ సైన్యాధ్యక్షుడి సమక్షంలో, వారు క్రింది స్థాయిలో వారి స్వంత అధికారుల ద్వారా నడిపించబడేవారు.[101]
రోమ్ యొక్క చరిత్రతో పాటు సైనిక నాయకత్వం గొప్పగా వికసించింది. రాచరిక పాలనలో, ఆయుధ సైన్యాలు రోమ్ యొక్క రాజుల నాయకత్వంలో ఉండేవి. మధ్య యుగ ప్రారంభం మరియు రోమన్ గణతంత్రంలో, సైనిక దళాలు ఆ సంవత్సరానికి ఎన్నుకోబడిన ఇద్దరు కాన్సుల్స్‌లో ఒకరి అధీనంలో ఉండేవి. గణతంత్రం యొక్క తరువాతి కాలంలో, రోమన్ సెనేట్ కులీన సభ్యులు, సాధారణ క్రమంలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు ఎన్నికలో భాగంగా కార్సస్ హోనోరం</i>గా పిలువబడే దానికి, మొదట క్వేస్టర్ (తరచూ క్షేత్ర అధికారుల సహాయకులుగా నియమించబడేవారు), తరువాత ప్రేటర్ ‌గా పనిచేసి ఉండేవారు.[102]
ఒక ప్రేటర్ లేదా కాన్సుల్ గా పదవీకాలం ముగిసిన తరువాత, ఒక సెనేటర్, సెనేట్ చే ఒక విదేశీ రాజ్య పరిపాలన కొరకు ప్రోప్రేటర్ లేదా ప్రోకాన్సుల్ (గతంలో పనిచేసిన అత్యున్నత కార్యాలయంపై ఆధారపడి) గా నియమింపబడవచ్చు. ఎక్కువమంది క్రింది స్థాయి అధికారులు (సెంటురియన్ వరకు, కానీ వారిని కలపకుండా) వారి స్వంత క్లయిన్టేల్ నుండి వారి అధికారులచే ఎంపిక చేయబడేవారు లేదా సెనేట్ లోని కులీనుల రాజకీయ మిత్రుల ద్వారా సిఫారసు చేయబడేవారు.[102]
అత్యంత ముఖ్యమైన రాజకీయ ప్రాధాన్యత, సైన్యాన్ని శాశ్వత మరియు కేంద్ర ఆధిపత్యంలోకి తీసుకురావడంగా ఉన్న అగస్టస్ కాలంలో, చక్రవర్తి ప్రతి దండుకి చట్టపరమైన అధిపతిగా ఉండేవాడు, కానీ ఆ ఆధికారాన్ని సెనేట్ లోని కులీనులలో తాను నియమించిన ఒక లెగటస్ (ప్రతినిధి) ద్వారా నిర్వహించేవాడు. ఒకే దండు ఉన్న రాష్ట్రంలో, ఈ ప్రతినిధి దండుకి ఆధిపత్యం వహించేవాడు (లెగటస్ లీజియనిస్ ) మరియు రాష్ట్ర పరిపాలకుడిగా కూడా పనిచేసేవాడు, ఒకటి కంటే ఎక్కువ దండ్లు కలిగిన రాష్ట్రంలో, ప్రతి దండుకు ఒక ప్రతినిధి ఆధిపత్యం వహించేవాడు మరియు ఈ ప్రతినిధులకు రాష్ట్ర పరిపాలకుడుఆధిపత్యం వహించే వాడు (ప్రతినిధి అయినప్పటికీ ఉన్నత స్థానానికి చెందినవాడు).[103]
సామ్రాజ్య పాలన యొక్క తరువాత దశలలో (బహుశా డయోక్లెటియన్ తో ప్రారంభించి), ఈ ఆగస్టన్ నమూనా విసర్జించబడింది. రాష్ట్ర పరిపాలకులు సైనిక అధికారం నుండి తొలగించబడ్డారు, మరియు కొన్ని రాష్ట్రాల సైన్యానికి చెందిన ఆధిపత్యం చక్రవర్తిచే నియమించబడిన సైన్యాధ్యక్షులకు (డ్యూసెస్ ) ఇవ్వబడింది. వీరు ఇక ఏ మాత్రమూ రోమన్ కులీనులలో సభ్యులు కారు కానీ ఉద్యోగ స్థాయిలో పైకి వచ్చినవారు మరియు సైనిక జీవితాన్ని ఎక్కువగా చూసినవారు. ఎక్కువ తరచుగా, ఈ వ్యక్తులు (కొన్నిసార్లు విజయవంతంగా) తమను నియమించిన చక్రవర్తుల స్థానాలను అన్యాయంగా ఆక్రమించేవారు. తరిగిపోయిన వనరులు, పెరుగుతున్న రాజకీయ గందరగోళం మరియు పౌర యుద్ధం చివరకు పశ్చిమ సామ్రాజ్యాన్ని పరిసర అనాగరిక ప్రజల దాడులకు మరియు ఆక్రమణలకు అనువుగా వదలివేసాయి.[104]
రోమన్ సైన్యం గురించి తెలిసినంతగా రోమన్ నౌకాదళం గురించి తెలియదు. క్రీ.పూ.3వ శతాబ్ద మధ్యకాలానికి పూర్వం, డుమ్విరి నవాలెస్</i>గా పిలువబడిన అధికారులు, ప్రధానంగా సముద్ర దొంగతనాలను అరికట్టడానికి, ఇరవై నౌకల సముదాయానికి నాయకత్వం వహించేవారు. ఈ సముదాయం క్రీ.శ.278లో వదలివేయబడి దాని స్థానాన్ని సంకీర్ణ దళాలు ఆక్రమించాయి. మొదటి ప్యూనిక్ యుద్ధం, రోమ్ పెద్ద సంఖ్యలో నౌకలు నిర్మించుకోవలసిన అవసరాన్ని తెలిపింది, మరియు అది మిత్ర దేశాల సహాయం మరియు ధనంతో దానిని భారీగా చేయగలిగింది. మిత్ర రాజ్యాలపై ఈ విశ్వాసం రోమన్ గణతంత్రం యొక్క చివరి వరకు కొనసాగింది. ప్యూనిక్ యుద్ధాలలో ఇరుపక్షాలలో క్విన్కిరేమే ప్రధాన యుద్ధ నౌకగా ఉంది మరియు సీజర్ ఆగస్టస్ కాలం నాటికి మరింత తేలికైన మరియు అధిక నైపుణ్యం కలిగిన ఓడలు వచ్చేవరకు అది రోమన్ నావికా దళాలకు ప్రధాన నౌకగా ఉంది.[105]
ట్రిరెమెతో పోల్చినపుడు, క్విన్కిరెమె అనుభవం ఉన్న మరియు అనుభవం లేని నావికుల మిశ్రంమాన్ని అనుమతించేది (ప్రాథమికంగా భూమదారంగా ఉన్న బలానికి ప్రయోజనం), మరియు దాని తక్కువ విన్యాస నైపుణ్యం రోమనులు రామ్ కు బదులుగా 40 మంది నావికులను ఉపయోగించి అధిరోహణ వ్యూహాలను అనుసరించి మరియు నైపుణ్యం పొందటానికి అనుమతించింది. నౌకలు నవార్చ్ ఆధిపత్యంలో ఉండేవి, ఇది సెన్టూరియన్ కు సమాన హోదా, వీరు సామాన్యంగా పౌరుల నుండి ఉండేవారు కారు. ఎక్కువభాగం నౌకలు రోమనేతరుల ఆధిపత్యంలో ఉండటం వలన, నౌకాదళం రోమన్-ఇతరమైనదిగా భావించబడి శాంతి సమయాలలో దుర్బలమవడానికి అనుమతించబడేది అని పోటర్ సూచించారు.[105]
సామ్రాజ్యం చివరి నాటికి (క్రీ.శ.350), రోమన్ నౌకాదళం యుద్ధ నౌకలు మరియు రవాణా మరియు సరఫరా కొరకు వాణిజ్య నౌకలతో కూడిన అనేక నౌకా సముదాయాలను కలిగిఉండేదని సమాచారం తెలుపుతుంది. యుద్ధనౌకలు తెరచాపలతో మూడు నుండి ఐదుగురు పడవ నడిపేవారితో నడుపబడేవి. నౌకా సమూహ స్థావరాలలో రావెన్న, అర్లేస్, అక్విలియ, మిసేనం మరియు పశ్చిమాన సొమ్మే నది ముఖద్వారం మరియు తూర్పున అలెక్జాన్డ్రియా మరియు రోడ్స్ వంటి రేవులు ఉండేవి. ఈ కాలంలో చిన్న నది పడవల యొక్క ఫ్లోటిల్లాలు (తరగతలు ) లిమిటనేయి (సరిహద్దు దళాలు)లో భాగంగా ఉండి, రైన్ మరియు డాన్యూబ్‌ల వెంట గోడకట్టబడిన రేవులలో ఉండేవారు. ప్రముఖ సైన్యాధ్యక్షులు, సైన్యానికి మరియు నౌకా సమూహాలకు ఆధిపత్యం వహించడం అనేది నౌకాదళం, సైన్యానికి సహాయంగా మాత్రమే భావించబడేదని మరియు స్వతంత్ర సేవ కాదని సూచిస్తుంది. నౌకాసమూహాలు ప్రిఫెక్ట్‌ల ఆధిపత్యంలో ఉన్నప్పటికీ, ఈ కాలంలోని ఆధిపత్య నిర్మాణం మరియు నౌకా సమూహ బలాల గురించి అంతగా తెలియదు.[106]
సంస్కృతి


పురాతన రోమ్ నగరంలో జీవితం ఏడు కొండలపై నెలకొని ఉన్న రోమ్ నగరం చుట్టూ తిరిగేది. ఈ నగరం కొలోజియం, ఫోరం అఫ్ ట్రాజన్ మరియు పాన్థియాన్ వంటి అనేక స్మారక కట్టడాలను కలిగిఉండేది. వందల మైళ్ళ దూరం నుండి కృత్రిమ కాలువలచే సరఫరా చేయబడిన మంచినీటితో కూడిన ఫౌంటైన్‌లు, రంగస్థలాలు, జిమ్నాసియంలు, గ్రంథాలయాలు, దుకాణాలు మరియు విపణులు, శుభ్రం చేసే పనివారితో కూడిన సంపూర్ణ స్నాన సముదాయాలను కలిగిఉండేది. పురాతన రోమ్ నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగం మొత్తంలో ఉన్న గృహ నిర్మాణకళ నిరాడంబర గృహాల నుండి గ్రామీణ భవంతుల వరకు ఉండేది.
రాజధాని నగరమైన రోమ్‌లో, పాలస్ అనే పేరు ఉద్భవించిన పలటైన్ హిల్ పై ఆహ్లాదకరమైన సామ్రాజ్య నివాసాలు ఉండేవి. నిమ్న తరగతి ప్లెబియన్ లు మరియు మధ్య తరగతి ఈక్వెస్ట్రియన్లు నగర కేంద్రంలో కిక్కిరిసిన నివాస సముదాయాలు లేదా ఇన్సులే (అద్దె ఇళ్ళలో)లలో నివసించేవారు, ఇవి దాదాపుగా ఆధునిక మురికివాడలవలె ఉండేవి. ఈ ప్రాంతాలు, తరచూ ఉన్నత తరగతి భూస్వాములచే అద్దె ఆదాయాల కొరకు నిర్మించబడి, తరచూ కొల్లేజియా లేదా టాబెర్న కేంద్రంగా ఉండేవి. ఈ ప్రజలకు, ఉచిత ధాన్య సరఫరా అందించబడేది, మరియు గ్లాడటోరియల్ క్రీడలచే వినోదం పొందేవారు, ఉన్నత వర్గాల పాట్రీషియన్‌ల వద్ద వీరు పోషకుల యొక్క ఖాతాదారులుగా నమోదుచేయబడేవారు, వీరి సహాయాన్ని వారు పొంది వీరి అవసరాలను గమనించేవారు.
వంటకం

బీదవారు కూరగాయలు, చేప, ఉప్పు, మరియు ఆలివ్ నూనె భుజించేవారు. మాంసాన్ని తక్కువగా భుజించేవారు. మాంసాన్ని తినవలసిన వారు దానిని ఒక శ్రమగా ఫిర్యాదు చేసేవారు. సాధారణంగా, ఉదయపు ఆహారం తినేవారు కాదు, మధ్యాహ్న భోజనంనకు మిగిలిపోయినవి ఉపయోగించబడేవి. సంపన్నులకు, రాత్రి భోజనం మధ్యాహ్నం నాలుగుకు ముందే వడ్డించబడి మూడు నుండి నాలుగు గంటల పాటు కొనసాగేది. పదార్ధాల మధ్యలో చేతులు కడిగేవారు. ఒక చక్రవర్తి తన విందు భోజనంలో ఇరవై-రెండు పదార్ధాలను వడ్డించాడు. నీటి గడియారాలు అన్నీ ఒకే సమయం చూపించకపోవడం వలన, అతిధులను విందుకు ఆహ్వానిస్తే, వారిని సమయానికి తీసుకురావడానికి బానిసలను పంపేవారు. స్త్రీలు, వారి దుస్తులను ముందుగానే పంపడం వలన, అతిధేయి గృహంలో అప్పటికే తయారుగా ఉండేవారు. అతిధులు తమ పాదరక్షలను అడిగినపుడు, వెళ్ళడానికి సిద్ధమయ్యేవారు.
భాష

రోమన్‌ల దేశీయ భాష లాటిన్, ఒక ఇటాలిక్ భాష అయిన దీని వ్యాకరణం పదక్రమంపై కొద్దిగా ఆధారపడి, పద మూలములకు జతపరచబడిన ప్రత్యయముల ద్వారా అర్ధాన్ని అందిస్తుంది.[107] దీని అక్షరక్రమం గ్రీక్ అక్షరక్రమంపై ఆధారపడిన ఎట్రుస్కన్ అక్షరక్రమంపై ఆధాపడింది.[108] మిగిలి ఉన్న లాటిన్ సాహిత్యం దాదాపు పూర్తిగా సాంప్రదాయ లాటిన్‌ను కలిగిఉన్నప్పటికీ, ఒక కృత్రిమ మరియు అంత్యంత నాగరికతతో కూడిన క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్ద సాహిత్య భాష, మరియు రోమన్ సామ్రాజ్య వాడుక భాష అయిన గ్రామ్య లాటిన్, సాంప్రదాయ లాటిన్‌తో వ్యాకరణం మరియు శబ్దజాలం, మరియు చివరికి ఉచ్ఛారణలో తీవ్రంగా విభేదించేది.[109]
లాటిన్ రోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క ప్రధానభాషగా ఉండగా, రోమన్లు అధ్యయనం చేసిన సాహిత్యం ప్రధానంగా గ్రీక్ భాషలో ఉండటం వలన, విద్యావంతులైన ఉన్నతవర్గీయులు గ్రీక్ భాషను మాట్లాడేవారు. తరువాతి కాలంలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంగా మారిన రోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క తూర్పు అర్ధభాగంలో, లాటిన్ ఎన్నడూ గ్రీక్ స్థానాన్ని ఆక్రమించలేకపోయింది, జస్టీనియన్ మరణం తరువాత గ్రీక్, బైజాంటైన్ ప్రభుత్వం యొక్క అధికారభాషగా మారింది.[110] రోమన్ సామ్రాజ్య విస్తరణ లాటిన్‌ను ఐరోపా అంతటా వ్యాపింపచేసింది, అనేక ప్రాంతాలలో గ్రామ్యమైన లాటిన్ మాండలికాలు ఉద్భవించి, క్రమంగా విభిన్న రొమాన్స్ భాషలుగా మారాయి.
మతం
ప్రాచీన రోమన్ మతం, కనీసం దేవుళ్ళకి సంబంధించినంత వరకు, లిఖిత వ్యాఖ్యానాల నుండి కాక, దేవుళ్ళకి మరియు భక్తులకి ఉండే సంక్లిష్ట అంతర సంబంధాలతో ఏర్పడింది.[111] గ్రీక్ పురాణాలలో వలె దేవుళ్ళు వ్యక్తులుగా పేర్కొనబడలేదు, కానీ వారు న్యుమిన అనే ఇంద్రియములచే గ్రహించలేని పవిత్ర ఆత్మలుగా నిర్వచింపబడింది. రోమన్‌లు, ప్రతి వ్యక్తి, స్థలం లేదా వస్తువు తన స్వంత ప్రతిభ లేదా పవిత్ర ఆత్మను కలిగిఉంటాయని కూడా నమ్మారు. రోమన్ గణతంత్ర సమయంలో, సెనేట్ స్థాయి కలిగిన వ్యకులతో కచ్చితమైన వ్యవస్థ కలిగిన మత కార్యాలయాలచే రోమన్ మతం నిర్వహించబడేది. ఈ అధికారక్రమంలో పొంటిఫీసెస్ కళాశాల అత్యున్నత సంస్థ, మరియు దాని ముఖ్య అధికారి పొంటిఫెక్స్ మాక్సిమస్ అధికార మతానికి అధిపతిగా ఉండేవారు. ఫ్లేమన్ అనేక దేవతల పూజా పద్ధతిని నిర్వహించగా, ఆగుర్‌లను నమ్మి వారి పక్షి శకునాలు తీసుకునేవారు. పవిత్రుడైన రాజు స్థానభ్రంశం పొందిన రాజుల మతపరమైన బాధ్యతలను స్వీకరించేవాడు. రోమన్ సామ్రాజ్యంలో, చక్రవర్తులను దేవునిగా భావించేవారు మరియు సాంప్రదాయక సామ్రాజ్య మతం ప్రముఖమైనదిగా మారింది.
గ్రీకులతో సంబంధం పెరగడం వలన, పురాతన రోమన్ దేవతలను గ్రీక్ దేవతలతో సంబంధపరచడం ఎక్కువైంది.[112] ఆ విధంగా, జుపిటర్‌‌ను జ్యూస్ దేవునిగా భావించడం జరిగింది, మార్స్‌ను ఎరెస్‌తో మరియు నెప్ట్యూన్‌ను పోసేడాన్‌తో జతపరచారు. రోమన్ దేవతలకు గ్రీక్ దేవతల యొక్క గుణములు మరియు పురాణాలను ఆపాదించడం జరిగింది. ఈ సామ్రాజ్యంలో, రోమన్‌లు వారు జయించిన ప్రజల పురాణాలను స్వీకరించేవారు, ఇది తరచు సాంప్రదాయ ఇటాలియన్ దేవాలయాలు మరియు మతాధికారులు ఈ విదేశీ దేవుళ్ళ ప్రక్కనే ఉండే పరిస్థితులకు దారితీసింది.[113]
క్రీ.శ.1 వ శతాబ్దంలో నీరో చక్రవర్తితో ప్రారంభించి, క్రైస్తవమతం పట్ల రోమన్ అధికార విధానం ప్రతికూలంగా ఉంది, మరియు కొన్ని ప్రాంతాలలో కేవలం క్రైస్తవుడిగా ఉండటం మరణశిక్షకు కారణమయ్యేది. డయోక్లేటియన్ చక్రవర్తి కాలంలో, క్రైస్తవుల పీడనం ఉన్నత స్థాయికి చేరింది. ఏదేమైనా డయోక్లేటియన్ వారసుడైన కాన్‌స్టాన్టైన్ I కాలంలో, 313లో మిలన్ శాసనంపై సంతకం చేయడంతో అది రోమన్ రాజ్యం యొక్క అధికారికంగా మద్దతు కలిగిన మతంగా మారి, త్వరలోనే ఆధిపత్యం పొందింది. క్రీ.శ.391లో థియోడొసియస్ I చక్రవర్తి యొక్క ఒక శాసనం క్రైస్తవమతం మినహా మిగిలిన అన్ని మతాలను నిషేధించింది.[114]
కళ, సంగీతం మరియు సాహిత్యం

రోమన్ చిత్రకళా శైలులు గ్రీక్ ప్రభావాలను చూపుతాయి, రోమన్ సాహిత్యంలో దారు, దంతము, మరియు ఇతర పదార్ధాలపై చిత్రకళల ప్రస్తావన ఉన్నప్పటికీ, మిగిలిఉన్న ఉదాహరణలైన కుడ్య చిత్రాలు గ్రామీణ భవంతుల గోడలను మరియు పైకప్పులను అలంకరించడానికి ఉపయోగపడేవి.[115][116] రోమన్ చిత్రకళకు అనేక ఉదాహరణలు పోమ్పేయిలో కనుగొనబడ్డాయి, కళా చరిత్రకారులు వీటి ద్వారా రోమన్ చిత్రకళను నాలుగు కాలాలుగా విభజించారు. రోమన్ చిత్రకళ యొక్క మొదటి శైలి క్రీ.పూ.2వ శతాబ్దం నుండి- 1వ శతాబ్ద ప్రారంభం లేదా మధ్య వరకు అనుసరించబడింది. ఇది ముఖ్యంగా పాలరాయి మరియు రాతిపని నకలులతో కూడి, కొన్నిసార్లు పౌరాణిక పాత్రల వర్ణనలను కలిగిఉంది.[115][116]
రెండవ శైలి రోమన్ చిత్రకళ క్రీ.పూ.1 వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమై, త్రిమితీయ నిర్మాణకళ లక్షణాలను మరియు ప్రాకృతిక దృశ్యాలను వాస్తవికంగా వివరించడానికి ప్రయత్నించింది. అగస్టస్ (క్రీ.పూ.27–క్రీ.శ.14) పరిపాలన కాలంనాటి మూడవ శైలి, రెండవ శైలిలోని వాస్తవికవాదాన్ని తిరస్కరించి కొద్దిగా నగిషీల వైపు మొగ్గు చూపింది. ఒక చిన్న నిర్మాణ దృశ్యం, ప్రాకృతిక దృశ్యం, లేదా నైరూప్య చిత్రాన్ని ఒకేవర్ణపు నేపథ్యం మధ్యలో ఉంచడం జరిగేది. క్రీ.శ.1వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన నాల్గవ శైలి, నిర్మాణ కళ వివరాలను మరియు నైరూప్య క్రమాలను నిలుపుకుంటూనే, పౌరాణిక దృశ్యాలను వివరించింది.[115][116]
ఈ కాలంలోని రూప చిత్రకళ యువ మరియు సంప్రదాయ భాగాలను ఉపయోగించుకుని, తరువాతి కాలంలోని వాస్తవికవాద మరియు భావవాద సమ్మేళనంగా అవతరించింది. అంటోనైన్ మరియు సేవరన్ కాలాలలో, ఎక్కువగా చెక్కడం మరియు కోయడం ద్వారా జుట్టు మరియు మరియు గడ్డాలకు అలంకరణ చేయడం ప్రాముఖ్యత పొందింది. సాధారణంగా రోమన్ విజయాలను వివరించే ఉబ్బెత్తు శిల్పాలలో పురోగతి సాధించబడింది.
లాటిన్ సాహిత్యం, ప్రారంభం నుండి గ్రీక్ రచయితల తీవ్ర ప్రభావానికి లోనైంది. నశించకుండా ఉన్న ప్రారంభ గ్రంథాలలో కొన్ని రోమ్ యొక్క తొలి సైనిక చరిత్రను తెలిపే చారిత్రిక ఇతిహాసాలు. గణతంత్రం విస్తరించిన కొద్దీ, రచయితలు కవిత్వం, హాస్యం, చరిత్ర, మరియు విషాదాంతాలు వ్రాయడం ప్రారంభించారు.
గ్రీక్ సంగీతంపై ఎక్కువగా ఆధారపడిన రోమన్ సంగీతం రోమన్ జీవితంలోని అనేక అంశాలలో ముఖ్యపాత్ర పోషించింది.[117] రోమన్ సైన్యంలో ట్యుబ (ఒక పొడవైన బాకా) లేదా కర్నూ (ఫ్రెంచ్ కొమ్ము వంటిది) వంటివి అనేక ఆజ్ఞలను ఇవ్వడానికి ఉపయోగించబడగా, బ్యుసినా (బహుశా ఒక బాకా లేదా కొమ్ము వంటిది) మరియు లిటూస్ (బహుశా ఒక పొడిగించబడిన J-ఆకారపు పరికరం), వేడుకలలో ఉపయోగించబడేవి.[118] రంగభూమిలో పోరాటాల మధ్య మరియు ఓడియన్ లలో సంగీతం ఉపయోగించబడేది, ఈ కూర్పులలో కర్నూ మరియు హైడ్రాలిస్ (ఒక విధమైన నీటి పరికరం) కనిపించేవి.[119]
అధికభాగం మతపరమైన క్రతువులు సంగీత ప్రదర్శనలను కలిగిఉండేవి, టిబియే (జంట సన్నాయి) యజ్ఞాలలో వాయించబడగా, చేతాళములు మరియు కంజరిలు మతపరమైన పద్ధతులలో ఉపయోగించబడి, చిడతలు మరియు కీర్తనలు అన్ని సందర్భాలలో ఉపయోగించబడేవి.[120] కొందరు సంగీత చరిత్రకారులు సంగీతం దాదాపు అన్ని ప్రజావేడుకలలో ఉపయోగించబడేదని నమ్ముతారు.[121] రోమన్ సంగీతకారులు సంగీతం యొక్క సిద్ధాంతానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యతను ఇచ్చారా లేదా ప్రయోగానికా అనే దానిపై చరిత్రకారులు ఖండితంగా లేరు.[117]
పోమ్పేయి మరియు హేర్కులేనియంలో లభించిన బహిరంగ చిత్రాలు (), వేశ్యాగృహములు, వర్ణ చిత్రములు, మరియు శిల్పములు రోమన్లు సంతృప్తికరమైన లైంగిక సంస్కృతిని కలిగిఉన్నారని సూచిస్తున్నాయి.[122]
పండిత అధ్యయనాలు
పురాతన రోమ్ అధ్యయనంలో ఆసక్తి ఫ్రాన్స్‌లో ఏజ్ అఫ్ ఎన్లైటెన్మెంట్మెంట్ సమయంలో కలిగింది. చార్లెస్ మాంటెస్క్యూ రిఫ్లెక్షన్స్ ఆన్ ది కాజెస్ అఫ్ ది గ్రాన్డ్యూర్ అండ్ డిక్లెన్షన్ అఫ్ ది రోమన్స్ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. మొదటి పెద్ద గ్రంథం ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్ రచించిన ది హిస్టరీ అఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ అఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్, ఇది 2వ శతాబ్ద ముగింపు నుండి 1453లో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్య పతనం వరకు పరివేష్టించింది. మాంటెస్క్యూ వలె, గిబ్బన్ కూడా రోమన్ పౌరుల సద్గుణాలను అత్యంత శ్లాఘించారు. భర్తోల్డ్ జార్జ్ నైబుర్ పురాతన రోమన్ చరిత్ర యొక్క పరిశీలనా స్థాపకుడు మరియు ది రోమన్ హిస్టరీ</i>ని రచించి, ఈ కాలాన్ని మొదటి ప్యూనిక్ యుద్ధం వరకు కనుగొన్నారు. నైబుర్ రోమన్ సాంప్రదాయం ఉద్భవించిన పద్ధతిని నిర్ధారించడానికి ప్రయత్నించారు. అతని ప్రకారం, ఇతర ప్రజల వలె రోమన్ల చారిత్రిక మౌలిక లక్షణాలు ప్రధానంగా కులీనుల కుటుంబాలలో పరిరక్షించబడ్డాయి.
నెపోలియనిక్ కాలంలో విక్టర్ డురుయ్ రచించిన ది హిస్టరీ అఫ్ రోమన్స్ అనే పేరు గల గ్రంథం కనిపిస్తుంది. ఇది ఆ కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన సిజేరియన్ యుగాన్ని ప్రముఖంగా చూపుతుంది. థియోడార్ మోంమ్సేన్ రచించిన హిస్టరీ అఫ్ రోమ్, రోమన్ కాన్స్టిట్యూషనల్ లా మరియు కార్పస్ ఇన్స్క్రిప్షనం లాటినేరియం అన్నీ కూడా ముఖ్యమైన మైలురాళ్లుగా మారాయి. తరువాత గుగ్లిఎల్మో ఫెర్రెరో రచించిన గ్రేట్ నెస్ అండ్ డిక్లైన్ అఫ్ రోమ్ ప్రచురించబడింది. ఇవాన్ గ్రేవ్స్ రచించిన రష్యన్ గ్రంథం Очерки по истории римского землевладения, преимущественно в эпоху Империи (సామ్రాజ్య యుగం ప్రధానంగా, రోమన్ భూస్వామ్య చరిత్ర ) గణతంత్ర అంతిమ కాలంలోని అంత్యంత గొప్ప భూస్వాములలో ఒకరైన పోమ్పోనియాస్ అట్టికస్ యొక్క ఆర్థికవ్యవస్థ గురించి సమాచారాన్ని కలిగిఉంది.
క్రీడలు మరియు కార్యకలాపాలు
రోమ్‌లోని యువకులకు గెంతడం, కుస్తీపోటీలు, ముష్టి యుద్ధం, మరియు పరుగు పందెం వంటి అనేక రకాలైన ఆటలు మరియు వ్యాయామం ఉండేవి.[123] గ్రామీణ ప్రాంతంలో, సంపన్నులకు కాలక్షేపంగా చేపలు పట్టడం మరియు వేటాడటం ఉండేవి.[124] రోమన్లు అనేక రకాలైన బంతి ఆటలు ఆడేవారు, వీటిలో ఒకటి హ్యాండ్ బాల్‌ను పోలిఉండేది.[123] పాచికల ఆటలు, బల్ల ఆటలు, మరియు జూదపు ఆటలు జనరంజకమైన కాలక్షేపాలుగా ఉండేవి.[123] ఈ కార్యకలాపాలలో స్త్రీలు పాల్గొనేవారు కాదు. విందు భోజనాలు సంపన్నులకు వినోద అవకాశం కల్పించేవి, వీటిలో కొన్నిసార్లు సంగీతం, నృత్యం మరియు కవిత్వ పఠనాలు ఉండేవి.[125] కొన్నిసార్లు ప్లెబియన్లు ఇదే విధమైన విందులను సమాజాలు లేదా సంఘాల ద్వారా పొంది ఆనందించేవారు, అయితే ఆ విధమైన వినోదం సాధారణంగా ధర్మశాలలను పోషించడానికి జరిగేది.[125] పిల్లలు ఆటబొమ్మలు లేదా కప్పగంతు ద్వారా తమలోతాము ఆనందించేవారు.[124][125]
ఒక ప్రసిద్ధ వినోద రూపం గ్లాడియేటర్ పోరాటాలు. గ్లాడియేటర్లు చావుతో గానీ, లేదా "మొదటి రక్తం" కొరకు వివిధ దృశ్యాలలో వివిధ రకాల ఆయుధాలతో పోరాడేవారు. క్లాడియస్ చక్రవర్తి కాలంలో ఈ పోరాటాలకు ఆదరణ అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది, ఈ పోరాట ఫలితాన్ని ఒక చేతి సైగ ద్వారా చక్రవర్తి చేతులలో ఉంచేవారు. చలనచిత్రాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన సూచనవలె, "బొటనవ్రేలు క్రిందకు చూపడం" మరణ సంకేతం కాదని అనేకమంది నిపుణుల అభిప్రాయం. ఈ సైగలు ఏమిటనేది ఎవ్వరికీ కచ్చితంగా తెలియనప్పటికీ, చక్రవర్తి "మరణం" సూచించడానికి ఎత్తిన పిడికిలిని మొదటగా పోరాటంలో విజేత వైపు చూపి బొటన వ్రేలు పైకి ఎత్తేవాడని, "దయ" చూపాలంటే బొటన వ్రేలు ఎత్తకుండా పిడికిలి మాత్రమే చూపేవాడని కొంతమంది నిపుణులు ముగించారు.[126] రోమన్లలో జంతు ప్రదర్శనలు కూడా ప్రసిద్ధిచెందాయి, ఇక్కడ విదేశీ జంతువులు ప్రజల కొరకు ప్రదర్శించ బడేవి లేదా గ్లాడియేటర్ పోరాటంలో చేర్చబడేవి. ఆయుధాలతో కూడిన లేదా నిరాయుధుడైన ఒక ఖైదీ లేదా గ్లాడియేటర్ ఆవరణలోకి నెట్టబడగానే జంతువును కూడా వదిలేవారు.
సర్కస్ మక్సిమస్, రోమ్‌లోని మరొక ప్రసిద్ధ స్థలం, ఇది ప్రాథమికంగా గుర్రం మరియు రథాల పోటీకి ఉపయోగించబడేది, సర్కస్ మునిగిపోయినపుడు ఇక్కడ సముద్ర యుద్ధాలు ఉండవచ్చు. ఇది అనేక ఇతర కార్యక్రమాలకి కూడా ఉపయోగించబడేది.[127] ఈ సర్కస్ 385,000 మంది ప్రజలను భరించగలిగేది;[128] రోమ్ నగరంలోని ప్రజలందరూ దీనిని దర్శించేవారు. రెండు దేవాలయాలు, ఒకటి ఏడు పెద్ద గుడ్లతో మరొకటి ఏడు డాల్ఫిన్లతో, సర్కస్ మాక్జిమస్ యొక్క పందెపు మార్గం మధ్యలో ఉండేవి, పోటీదారులు ఒక ఆవర్తం పూర్తి చేయగానే, ఒకొక్క దానిలో ఒకొక్కటి తొలగించబడేది. ఇది పోటీదారులు మరియు ప్రేక్షకులు పోటీ వివరాలను తెలుసుకోవడం కొరకు చేయబడేది.
క్రీడలకు మాత్రమే కాక, సర్కస్ మాక్జిమస్ వర్తకం మరియు జూదం కొరకు కూడా ఉపయోగపడేది. హాజరు కాకపోవడం అమర్యాదగా భావింపబడటం వలన, చక్రవర్తి వంటి ఉన్నతాధికారులు కూడా ఈ క్రీడలకు హాజరయ్యేవారు. ఈ ఉన్నతాధికారులు, రాజులు, మరియు ఈ పోటీలతో ప్రమేయం ఉన్న అనేక మంది ఇతర ప్రజలు, అందరి కంటే పైన ఉన్న ప్రత్యేకించబడిన ప్రదేశంలో కూర్చునేవారు. ఒక జట్టుపై ప్రత్యేక అభిమానం చూడడం చక్రవర్తులకు సరి కానిదిగా పరిగణించబడింది. సర్కస్ మాక్జిమస్ క్రీ.పూ.600లో సృష్టించబడింది, ఒక శతాబ్దం పాటు సాంప్రదాయం కొనసాగిన తరువాత క్రీ.శ.549లో చివరి గుర్రపు-పందేల పోటీ జరిగింది.
సాంకేతిక విజ్ఞానం


19 మరియు 20వ శతాబ్దాలలో మాత్రమే తిరిగి పునరుద్ధరించబడిన, మధ్య యుగాలలో నష్టపోయిన అనేక పురోగతులను ఉపయోగించుకొని, పురాతన రోమ్ అద్భుత సాంకేతిక నైపుణ్యాలకు గర్వపడుతుంది. అనేక రోమన్ నవకల్పనలు పూర్వ గ్రీక్ రూప కల్పనలను అనుసరించాయి. ఈ పురోగతులు తరచు విభజించబడి, చేతి పనులపై ఆధారపడి ఉండేవి. కళాకారుల సమూహాలు నూతన సాంకేతికతలను వ్యాపార రహస్యాలుగా ఈర్ష్యాపూర్వకంగా కావలి కాచేవారు.
రోమన్ పౌర ఇంజనీరింగ్ మరియు సైనిక ఇంజనీరింగ్ రోమ్ యొక్క సాంకేతిక ఆధిపత్యం మరియు వారసత్వం యొక్క పెద్ద భాగంగా ఉండి అనేక వందల రహదారులు, వంతెనలు, కృత్రిమ కాలువలు, స్నాన ఘట్టాలు, రంగస్థలాలు మరియు ఆవరణల నిర్మాణానికి సహాయపడ్డాయి. కలోజియం, పాంట్ డు గార్డ్, మరియు పాంథియాన్, ఇప్పటికీ రోమన్ ఇంజనీరింగ్ మరియు సంస్కృతికి సాక్ష్యాలుగా నిలిచిఉన్నాయి.
గ్రీక్ సంప్రదాయాలతో "సాంప్రదాయ నిర్మాణకళ"గా సమూహ పరచబడిన వారి నిర్మాణ కళకు రోమన్లు ప్రసిద్ధిచెందారు. గ్రీక్ నిర్మాణకళతో అనేక వైరుధ్యాలు ఉన్నప్పటికీ, రోమ్ కఠినమైన, సూత్రదాయక భవన రూపకల్పనలు మరియు నిష్పత్తులను గ్రీస్ నుండి భారీగా అరువు తీసుకుంది. రెండు నూతన క్రమాల స్తంభాకృతులైన, సమ్మేళన మరియు టుస్కాన్, మరియు ఎట్రుస్కన్ చాపం నుండి గుమ్మటంతో పాటు, రిపబ్లిక్ అంతం వరకు రోమ్ సాపేక్షమైన కొన్ని నిర్మాణ ఆవిష్కరణలను కలిగిఉంది.

క్రీ.పూ.1వ శతాబ్దంలో, రోమన్లు కాంక్రీట్ ను విస్తృతంగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. క్రీ.పూ.3వ శతాబ్దం చివరిలో కాంక్రీట్ కనుగొనబడింది. ఇది పోజ్జోలనా నుండి కనుగొన్న ఒక శక్తివంతమైన సున్నం, మరియు ఇది ప్రధాన భవన నిర్మాణ సమాగ్రిగా పాలరాయి స్థానాన్ని ఆక్రమించి అనేక సాహసోపేత నిర్మాణ కల్పనలను అనుమతించింది.[129] క్రీ.పూ.1వ శతాబ్దంలోనే, చరిత్రలో నిర్మాణకళపై మొదటి సంపూర్ణ సిద్ధాంతమై ఉండదగిన డి అర్కిటెక్చురా ను విట్రువియస్ రచించాడు. క్రీ.పూ.1వ శతాబ్దం చివరిలో, సుమారు క్రీ.పూ.50లో సిరియాలో తన దాడి తరువాత రోమ్ గాజు పరికరాలను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. గ్రీస్‌లో లుసియాస్ కర్నేలియాస్ సుల్ల యొక్క ప్రచారం సమయంలో నమూనాలను గ్రహించిన తరువాత సామ్రాజ్యంలో మొజైక్‌ల (వర్ణచిత్రాల) తీవ్రత మొదలైంది.
రోమ్ పతనమైన వేయి సంవత్సరాల తరువాత ఇప్పటికీ ఉపయోగంలో ఉన్న అనేక రహదారుల నిర్మాణం మరియు రోమన్ రహదారుల మన్నిక కాంక్రీటు ద్వారా సాధ్యపడింది. సామ్రాజ్యం అంతటా ఉన్న విస్తృతమైన మరియు సమర్ధవంతమైన ప్రయాణ అనుసంధానం రోమ్ యొక్క శక్తిని మరియు ప్రభావాన్ని నాటకీయంగా పెంచింది. వాస్తవానికి ఇది రోమన్ దళములను త్వరగా సిద్ధం చేయడానికి నిర్మించబడింది. అయితే ఈ రహదారులు గొప్ప ఆర్ధిక ప్రాముఖ్యాన్ని కూడా కలిగిఉండి, వాణిజ్య కూడలిగా రోమ్ యొక్క పాత్రను ధృఢపరచి-"ఆల్ రోడ్స్ లీడ్ టు రోమ్" అనే నానుడి ఏర్పడటానికి కారణమయ్యాయి. రోమన్ ప్రభుత్వం ప్రయాణికుల కొరకు రహదారుల వెంట క్రమ అంతరాలలో కేంద్రాలను ఏర్పరచి ఉపాహారాలను అందచేసింది, అవసరమైన చోట వంతెనలను నిర్మించింది, 24 గంటలలో 800 కిలోమీటర్లు (500 మైళ్ళ) తరువాత వార్తాహరులు మారే వ్యవస్థను ఏర్పరచింది.
రోమన్లు నగరాలకు మరియు పారిశ్రామిక ప్రదేశాలకు నీటి సరఫరా కొరకు మరియు వారి వ్యవసాయంలో సహాయపడటానికి అనేక కృత్రిమ కాలువలు నిర్మించారు. రోమ్ నగరానికి 350 కిలోమీటర్ల (220మైళ్ళ) నిడివితో 11 కృత్రిమ కాలువల ద్వారా నీటి సరఫరా జరిగేది.[130] కాలువలు ఎక్కువగా ఉపరితలానికి దిగువన నిర్మించబడి, కొంత భాగం మాత్రమే భూమిపై ఉండి కమానులతో ఆసరా ఇవ్వబడేది. 50 మీటర్లు (165అడుగుల) కంటే లోతైన లోయలను దాటవలసినపుడు, లోయ యొక్క అవతలి వైపు నీటిని పంపడానికి బోర్లించిన గొట్టాలు ఉపయోగించబడేవి.
రోమన్లు ఆరోగ్యరక్షణలో కూడా గొప్ప పురోగతి సాధించారు. రోమన్లు ప్రత్యేకించి థర్మే</i>గా పిలువబడిన వారి బహిరంగ స్నానాలకు ప్రసిద్ధిచెందారు, ఇవి ఆరోగ్య మరియు సాంఘిక ప్రయోజనాల కొరకు ఉపయోగించబడేవి. అనేక రోమన్ గృహాలు నీటిని చిమ్మే మరుడుదొడ్లను మరియు అంతర్గత నీటిగొట్టాలను, వాటితో పాటుగా ఒక సంక్లిష్టమైన మురుగు వ్యవస్థను కలిగిఉండేవి, క్లాకా మాక్జిమా స్థానిక బురదలను వడపోసి, వ్యర్ధమైన నీటిని టైబర్ నదిలోకి పంపేది.
మురుగునీటి మరియు నీటి పారుదల వ్యవస్థలోని సీసపు గొట్టాలు విస్తృతంగా సీసపు విషపూరితానికి, జనన రేటు తగ్గడానికి కారణమై మరియు రోమన్ వ్యవస్థ నాశనానికి దారితీసి రోమ్ యొక్క పతనానికి కారణమయ్యాయని కొందరు చరిత్రకారులు ఊహించారు. ఏదేమైనా, కాలువల నుండి నీటి సరఫరాను ఆపలేకపోవడం వలన సీసపు పదార్థం బాగా తగ్గి ఉంటుంది; ఇది బహిరంగ మరియు వ్యక్తిగత కాలువల ద్వారా నిరంతరం కాలువలోకి ప్రవహించేది, కేవలం కొన్ని కొళాయిలు మాత్రమే ఉపయోగించబడేవి.[131]
చరిత్రకారులు
జోసెఫస్
లివీ
జూలియస్ సీజర్
స్యుటోనియస్
టకిటస్
ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్ (1737–1794) - Decline and Fall of Eastern Roman Empire
మైకేల్ గ్రాంట్ గ్రీస్ అండ్ రోమ్[132]
పీటర్ గ్రీన్ (1924- )-ఏన్షియెంట్ గ్రీస్[133]
బార్బరా లెవిక్ (1932- ) రోమన్ ఎంపరర్స్[134]
భర్తోల్ద్ జార్జ్ నిఎబుర్ (1776–1831) - రోమ్
మైకేల్ రోస్తోవ్ట్ జెఫ్ (1870–1952) [135]
హోవార్డ్ హయేస్ స్కల్లర్డ్ (1903–1983) - రోమ్[136]
రోనాల్డ్ సైమ్ (1903–1989) రోమ్[137]
వీటిని కూడా చూడండి
రోమన్ గణతంత్ర రాజ్యాంగం
రోమ్ యొక్క చరిత్ర
రోమన్ సామ్రాజ్య వారసత్వం
పురాన్తన రోమ్ కి చెందిన విషయాల జాబితా
గ్రీకో-రోమన్ లోని పూర్వకాల ప్రాంతాలు
రోమన్ వ్యవసాయము
రోమన్ దండు
పురాతన రోమ్ యొక్క కాలక్రమణిక
గమనికలు

సూచనలు
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)


Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: Extra text (link)


CS1 maint: Extra text: authors list (link)
ఎడ్వర్డ్ గిబ్బన్, ది హిస్టరీ అఫ్ ది డిక్లైన్ అండ్ ఫాల్ అఫ్ ది రోమన్ ఎంపైర్
గోల్డ్స్‌వర్దీ, అడ్రియన్ కీత్ (2008). సీజర్: లైఫ్ అఫ్ ఎ కొలోస్సస్ . యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్





Livy. ది రైజ్ అఫ్ రోమ్, బుక్స్ 1-5, లాటిన్ నుండి T.J. లూస్ చే 1998లో అనువదింపబడ్డాయి. ఆక్స్ఫర్డ్ వరల్డ్స్ క్లాసిక్స్. ఆక్స్ ఫర్డ్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటి ప్రెస్. ISBN 0-19-282296-9.



Unknown parameter |month= ignored (help)



మరింత చదవటానికి
కోవెల్, ఫ్రాంక్ రిచర్డ్. లైఫ్ ఇన్ యేన్షియంట్ రోమ్ . న్యూ యార్క్: G.P. పుట్నం'స్ సన్స్, 1961 (పేపర్ బాక్, ISBN 0-399-50328-5).
గబుస్సి, ఆడా. రోమ్(డిక్షనరీస్ అఫ్ సివిలైజేషన్స్; 2) . బర్కేకేలీ: యూనివర్సిటీ అఫ్ కాలిఫోర్నియా ప్రెస్, 2007 (పేపర్ బాక్, ISBN 0-520-25265-9).
స్కీడెల్, వాల్టర్, ఇయన్ మోరిస్, మరియు రిచర్డ్ P. సలేర్, eds. ది కేంబ్రిడ్జ్ ఎకనామిక్ హిస్టరీ అఫ్ ది గ్రీకో-రోమన్ వరల్డ్ (2008)958పేజీలు
వైకే, మరియా. ప్రొజెక్టింగ్ ది పాస్ట్: యేన్షియంట్ రోమ్, సినిమా, అండ్ హిస్టరీ . న్యూ యార్క్; లండన్: రూట్ లెడ్జ్ 1997 (హార్డ్ కవర్, ISBN 0-415-90613-X, పేపర్ బాక్, ISBN 0-415-91614-8).
బాహ్య లింకులు

 కోర్ట్నే మిడిల్ స్కూల్ లైబ్రరీ నుండి విద్యార్థుల కొరకు ఆధారములు.
 ఓపెన్ కోర్స్ వేర్ నోట్రే డమే విశ్వవిద్యాలంనుండి ఉపన్యాసాలు,చర్చా ప్రశ్నలు, నియోజనాలు మరియు పరీక్షలతో కూడిన ఉచిత వనరులను అందిస్తుంది.



 "అల్ థింగ్స్ రోమన్" గురించి



వర్గం:పురాతన రోమ్
వర్గం:నాగరికతలు