Question: అమెరికాలో అతి పెద్ద చర్చి ఎక్కడ ఉంది?

కాథలిక్ చర్చి


కాథలిక్ చర్చి అనేది ఇటలీ లోని రోమ్ ప్రధాన కేంద్రంగా స్థాపించారు గనుక రోమన్ కాథలిక్ చర్చి గా కూడా సుపరిచితం, ప్రపంచం మొత్తంమీద అతిపెద్ద క్రైస్తవ చర్చిగా ఉంటోన్న ఇందులో ఒక బిలియన్ మందికి పైగా సభ్యులుగా ఉన్నారు.[1] కాలేజ్ ఆఫ్ బిషప్స్‌కు అధిపతిగా ఉండే పోప్ కాథలిక్ చర్చికి నాయకుడిగా వ్యవహరిస్తుంటారు. యేసు క్రీస్తు యొక్క సువార్తను విశ్వవ్యాప్తం చేయడంతో పాటుగా, క్రీస్తు బోధించిన ప్రేమ, సేవల ఆధారంగా సమాజ సేవ కూడా చేస్తుంది.
ప్రపంచంలోనే అతి ప్రాచీన సంస్థల్లో ఒకటైన ఈ చర్చ్, పాశ్చాత్య నాగరికతలో ఒక ప్రముఖ పాత్రను పోషించింది.[2] యేసు క్రీస్తు ద్వారా ఇది స్థాపించబడినట్టుగానూ, బిషప్‌లను క్రీస్తు యొక్క శిష్యుల వారసులుగానూ భావించే ఈ చర్చ్, పోప్‌ను క్రీస్తుని ప్రధాన సేవకునిగా, క్రైస్తవ జగద్గురువుగా భావిస్తారు. 
చర్చ్‌కి సంబంధించిన సిద్ధాంతాలన్నీ క్రైస్తవసంబంధ కౌన్సిళ్లు ద్వారా నిర్వచింపబడడంతో పాటు దాని విశ్వాసం మరియు అమోఘమైన నైతికతలను నిర్వచించగల హోలీ స్పిరిట్ (పవిత్ర ఆత్మ) ద్వారా చర్చ్ వీటిని నిర్వహిస్తుంది.[3][note 1][4] కాథలిక్ ఆరాధన అనేది యూచరిస్ట్ (మహాప్రసాదము) కేంద్రంగా సాగుతుంది, రొట్టె మరియు ద్రాక్ష సారాయిలు మహాద్భుతమైన రీతిలో క్రీస్తు యొక్క శరీరం మరియు రక్తం రూపంలోకి మార్పుచెందుతాయని చర్చ్ బోధించడంపై ఈ ఆరాధన ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఈ చర్చ్ ప్రత్యేకమైన రీతిలో ఆశీర్వదించబడిన కన్య మేరీని కలిగి ఉంటుంది. కాథలిక్ విశ్వాసాలు ప్రకారం, జీవిత చరమాంకంలో మేరీ, ఆమె పరిశుద్ధ మాతృత్వం ఎటువంటి ప్రాథమిక పాపము యొక్క మరక లేకుండా శరీరంతో పాటుగా స్వర్గం ప్రవేశం చేయడం జరిగింది.
పేరు

గ్రీకు పదమైన καθολικός (కాథోలికోస్ ) అంటే "విశ్వవ్యాప్త" లేదా "సాధారణ" అని అర్థం, మరియు ఈ పదం καθόλου (కాథోలు )కు సమానార్థకంగా ఉంటోంది, "సమస్తం ప్రకారం" అనే అర్థాన్ని సూచించే κατὰ ὅλου (కట హోలు ) అనే పదబంధానికి ఇది సంకేతాక్షరంగా ఉంటోంది.[5] 2వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చర్చిని వర్ణించడం కోసం ఈ పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది.[6] 1054 తూర్పు-పశ్చిమ విరోధం నాటినుంచి, సీ ఆఫ్ రోమ్ (రోమ్ అధికార పరిథి మరియు దాని బిషప్, పోప్, ప్రాచీన కులపెద్ద) సమ్మేళనంలో ఉండే చర్చిలన్నీ "కాథలిక్‌"గా సుపరిచితాలు, అదేసమయంలో పోప్ యొక్క అధికారాన్ని తిరస్కరించిన తూర్పు చర్చిలన్నీ సాధారణంగా "ఆర్థడాక్స్" లేదా "తూర్పు ఆర్థడాక్స్‌"గా సుపరిచతమయ్యాయి.[7] 16వ శతాబ్దంలో చోటుచేసుకున్న సంస్కరణకు కొనసాగింపుగా, తమ నుంచి విడిపోయిన వివిధ ప్రొటెస్టంట్ చర్చిల నుంచి స్పష్టమైన తేడాను కనబర్చడం కోసం "రోమ్ యొక్క బిషప్‌తో సమ్మేళనంగా ఉండే చర్చి "కాథలిక్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది.[7] "కాథలిక్ చర్చ్" అనే పేరు కాటేచిజం ఆఫ్ ది కాథలిక్ చర్చ్ అనే పేరులో కన్పిస్తుంది.[8] సెకండ్ వాటికన్ కౌన్సిల్ యొక్క పదహారు పత్రాలపై సంతకం చేసే సమయంలో పాల్ VI ఉపయోగించిన పదంగానూ ఇది ప్రాముఖ్యాన్ని సాధించింది.[9] హోలీ సీ[10] మరియు నిర్థిష్ట ఎపిస్కోపల్ సమావేశములు[11] రెండింటికీ చెందిన చర్చ్ పత్రాలు అప్పుడప్పుడూ చర్చ్ అనే పదాన్ని "రోమన్ కాథలిక్ చర్చ్" అనే పదం ద్వారా సూచిస్తుంటాయి. పోప్ పియుస్ X యొక్క కాటేచిజంలో చర్చిని "రోమన్" అని పిలవడం జరిగింది.[12]
చరిత్ర


ప్రారంభ క్రైస్తవ మతం



కాథలిక్ సిద్ధాంతం బోధిస్తున్న ప్రకారం, క్రీ.శ 1వ శతాబ్దంలో యేసు క్రీస్తు ద్వారా కాథలిక్ చర్చ్ స్థాపితమైంది, దైవదూతల మీదుగా హోలీ స్పిరిట్ యొక్క ఆగమనం దాని ప్రజా సమూహం యొక్క ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.[13]
కొత్త ఆలోచనలను వ్యాపింపజేయడాన్ని రోమన్ సామ్రాజ్యంలోని నిబంధనలు సులభతరం చేశాయి,[14][note 2] ఈ కారణంగా యేసు యొక్క దైవదూతలు మధ్యదరా సముద్రం చుట్టూ ఉండే యూదు సమాజాల్లో మతమార్పిడులను ఎక్కువ చేశారు. పాల్ ఆఫ్ టార్సస్ లాంటి ప్రవక్తలు జెంటైల్స్ (యూదులు కాని ఇతరులు)ను క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చడం ప్రారంభించడంతో, యూదుల మార్పిడితో సంబంధం లేకుండా క్రైస్తవ మతం అభివృద్ధి చెందడంతో[15] పాటు అదొక ప్రత్యేక మతంగా స్థాపితమైంది.[16]
ప్రారంభ చర్చ్ అనేది అత్యంత ఉదాసీనంగా నిర్వహించబడడంతో పాటు ఎవాంజలిజం ఆధారంగా ఉండేది, కొన్ని సమయాల్లో క్రైస్తవ విశ్వాసాల యొక్క విభిన్న అర్థ వివరణల ఫలితంగా కూడా ఉండేది.[17] అయితే, వారి బోధనల్లో గొప్ప స్థిరత్వాన్ని స్థాపించడంలో భాగంగా, 2వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, క్రైస్తవ సమాజాలు ఒక నిర్మాణాత్మక క్రమానుగత శ్రేణిని సొంతం చేసుకున్నాయి, నగరంలోని మతాధికారులపై అధికారాన్ని కలిగి ఉండే ఒక కేంద్ర 'బిషప్'ను ఎన్నుకునే ప్రక్రియతో ఇది సాధ్యమైంది.[18] బిషప్ యొక్క ప్రాదేశిక పరిథికి సంబంధించిన వ్యవస్థీకరణ అనేది రోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క భూభాగాలు మరియు నగరాలను ప్రతిఫలించే హద్దులను స్థాపించింది. రాజకీయంగా ముఖ్యమైన నగరాల్లోని బిషప్‌లు సమీపంలోని నగరాల్లో ఉండే బిషప్‌లపై అత్యధిక అధికారాన్ని చెలాయించేవారు.[19] ఆంటియోచ్, అలెగ్జాండ్రియా, మరియు రోమ్‌లలోని చర్చిలు అత్యున్నత స్థానాలను దక్కించుకున్నాయి,[20] అయితే, సీలు పరిగణించే ప్రకారం, "అపోస్టలిక్"లు మాత్రం "తమ ఉన్నత మూలం కారణంగా" పాలన మరియు నియమావళికి సంబంధించిన నిర్థిష్ట హక్కులను ఇతర సీలను మించి నిలబెట్టుకుంటాయి. 3వ శతాబ్దం నాటికి, రోమన్ బిషప్ అప్పటికే ఇతర బిషప్‌లు పరిష్కరించని సమస్యల పరిష్కారం కోసం కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్స్‌గా పనిచేస్తున్నారు.[21] 2వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, సిద్ధాంతపరమైన మరియు విధాన సమస్యలను పరిష్కరించడం కోసం బిషప్‌లు తరచూ ప్రాంతీయ సైనోడ్‌లలో సమావేశమయ్యేవారు.[22] చర్చ్ ఫాథర్‌లు రూపంలో సమష్టిగా సుపరిచితమైన వేదాంతవేత్తలు మరియు ఉపాధ్యాయుల ద్వారా తర్వాతి కాలంలో సిద్ధాంతమనేది మెరుగులు దిద్దబడింది.[23] ఈ క్రమంలో క్రైస్తవ సంబంధ కౌన్సిళ్లనేవి క్రైస్తవ ధర్మశాస్త్రానికి సంబంధించిన వివాదాలను పరిష్కరించే విషయంలో నిర్దిష్టమైన మరియు సాధికారక సంస్థలుగా గుర్తింపులోకి వచ్చాయి.
రోమన్ సామ్రాజ్యంలోని అత్యధిక మతాల మాదిరిగా కాకుండా, క్రైస్తవ మతం విషయంలో దాని మద్దతుదారులు ఇతర దేవుళ్లను త్యజించాల్సిన అవసరం ఉండేది. ప్రజా జీవితంలో ఎక్కువగా భాగం వహించేందుకు వీలు కాకపోవడం వల్ల పాగన్ వేడుకల్లో పాల్గొనేందుకు క్రైస్తవులు నిరాకరించేవారు. దీంతో క్రైస్తవులు దేవుళ్ల విషయంలో కోపం తెచ్చుకుంటారని క్రైస్తవేతరులు భయపడేందుకు ఈ రకమైన నిరాకరణ అనేది కారణంగా నిలిచింది. దీంతోపాటు క్రైస్తవులు తమ ఆచారాలను గోప్యంగా ఉంచడం వల్ల క్రైస్తవులు కామ్మోద్దీపన పూజలు చేసేవారని, రక్త సంబంధీకులతో లైంగిక సంబంధాలు పెట్టుకునేవారని, నాస్తికులైన నరమాంసభక్షకులనే పుకార్లు విస్తరించాయి.[24][25] దీంతో స్థానిక అధికారులు కొన్నిసార్లు క్రైస్తవులను ఇబ్బందులను కలగజేసేవారుగా చూడడమే కాకుండా అప్పుడప్పుడూ హింసలకు సైతం గురిచేసేవారు.[26] అటుపై కాలంలో ఈ రకమైన హింసలు పెచ్చుమీరడంతో పాటు 3వ శతాబ్దం చివరి నాటికి క్రైస్తవుల పీడనము అనేది కేంద్రీయ నిర్వహణ స్థాయికి చేరాయి, దీంతోపాటు దేవుళ్ల ఆగ్రహమనేది రాజ్యం యొక్క సైన్యం, రాజకీయ, మరియు ఆర్థిక సంక్షోభాలకు కారణమవుతోందని ఆసమయంలో చక్రవర్తులు డిక్రీ జారీ చేశారు. దీంతోపాటు స్థానికులందరూ దేవుళ్ల కోసం త్యాగాలు చేయాలని లేదంటే శిక్షింపబడుతారని ఆజ్ఞలు జారీ అయ్యాయి.[27] ఈ రకమైన శిక్షల్లో భాగంగా కొంతమంది క్రైస్తవులు ఉరిశిక్షకు గురికాగా,[28][note 3] ఇతరులు జైలు శిక్ష, హింస, బలవంతంగా శ్రామికులుగా మార్చబడుట, బీజాలను తొలగించబడుట, లేదా వేశ్యా గృహాలకు తరలించబడుట లాంటి శిక్షలకు గురయ్యారు;[32] మిగిలినవారు పారిపోవడం లేదా కనిపించకుండా దాక్కోవడం,[33] మరికొంతమంది తమ విశ్వాసాలను విడిచిపెట్టడం లాంటివి చోటుచేసుకున్నాయి. పాత్ర ఏమిటనే విషయంపై భేదాభిప్రాయాలు చోటు చేసుకోవడం ద్వారా ఈ రకమైన మతభ్రష్టులు కాథలిక్ చర్చ్‌లో ఉండడమనేది డొనటిస్ట్ మరియు నొవాటియానిస్ట్ విభేదాలకు దారితీసింది.[34]
ప్రాచీనత్వ చివరికాలం

కాథలిక్ క్రైస్తవమతం అనేది 313లో కాన్‌స్టన్‌టైన్ యొక్క ఎడిక్ట్ ఆఫ్ మిలాన్ కింద చట్టం చట్టబద్ధం చేయబడింది,[35] మరియు రాజ్యం 380లో యొక్క ప్రాదేశిక మతంగా ప్రకటించబడింది.[36] చట్టబద్ధత తర్వాత, చోటుచేసుకున్న సిద్ధాంతపరమైన వివాదాల కారణంగా క్రైస్తవసంబంధ కౌన్సిళ్లు ఏర్పాటుకు దారితీసింది. ఈ రకమైన క్రైస్తవ కౌన్సిళ్ల నుంచి సిద్ధాంతపరమైన సూత్రీకరణలు ఏర్పడిన ఫలితంగా క్రైస్తవ మత చరిత్రలో ఈ కౌన్సిళ్లు కీలకమైనవిగా మారాయి.[37]
మొదటి ఏడు క్రైస్తవసంబంధ కౌన్సిళ్లు, నికాయియా యొక్క మొదటి కౌన్సిల్ (325) మొదలుకొని నికాయియా యొక్క రెండవ కౌన్సిల్ (787) వరకు ఆర్థడాక్స్ ఆమోదం కోసం మరియు ఒక ఏకీకృత క్రిస్టెన్‌డాన్ని స్థాపించాలని ఆశించాయి. యేసు శాశ్వతంగా ఉనికిలో ఉండడని, కాబట్టి దేవుని తండ్రికి అల్పమైన ఒక దైవస్వరూపం సృష్టించబడుతుందని విశ్వసించే అరియనిజం యొక్క వృద్ధికి ప్రతిస్పందనగా 325లో నికాయియా యొక్క మొదటి కౌన్సిల్ సమావేశమైంది.[37]
క్రైస్తవ విశ్వాసాల యొక్క సిద్ధాంతాలను సంక్షిప్తంగా వ్యక్తపరిచే దిశగా, ఈ కౌన్సిల్ ఒక మత విశ్వాసాన్ని ప్రకటించింది, అదే నేడు నిసేన్ మతంగా సుపరిచితమైన విశ్వాసానికి పునాదిగా నిలిచింది.[38] దీంతోపాటు, భౌగోళికపరమైన మరియు డయోసెసెస్ (బిషప్ ప్రాదేశిక పరిథి) అని పిలవబడే పరిపాలన ప్రదేశాల్లో ఇది చర్చ్ భూభాగాన్ని నిర్ణయించింది.[39] 382లో కౌన్సిల్ ఆఫ్ రోమ్ మొదటి అధికారిక బైబిలికల్ కానన్ స్థాపించిన సమయంలో అది ఓల్డ్ మరియు న్యూ టెస్టామెంట్ యొక్క పుస్తకాలను ఆమోదించింది.[40]
అదే శతాబ్దంలో, పోప్ దామసస్ I చక్కని సంప్రదాయ లాటిన్‌లో బైబిల్ యొక్క ఒక కొత్త తర్జుమాను ఏర్పాటు చేశారు. ఇందులో భాగంగా ఆయన వుల్‌గేట్‌ను విడుదల చేసిన సెయింట్ జెరోమ్‌ను పోప్ తన కార్యదర్శిగా ఎంచుకున్నారు. చర్చ్ ప్రస్తుతం, "లాటిన్‌లోనే ఆలోచించాలని మరియు దైవప్రార్థన నిర్వహించాలని నిర్ణయించింది" అని ఈ వుల్‌గేట్ తెలిపింది.[41] ఈ క్రమంలో చర్చ్ యొక్క రోమన్ రైట్‌కు సంబంధించి లాటిన్ అనేది సామూహిక ప్రార్థన భాషగా పాత్ర పోషించడం ప్రారంభమైంది, అలాగే నేటివరకు సైతం చర్చికి సంబంధించిన అధికారిక పత్రాల్లో ఈ భాషనే ఉపయోగించడం జరుగుతోంది. 431లో కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎఫెసస్[42] మరియు 451లో కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఛాల్‌సెడాన్‌లు క్రీస్తు యొక్క దైవాంశాలను మరియు మానవ స్వభావాన్నినిర్వచించాయి, దీంతో నెస్టోరియన్స్ మరియు మోనోఫిజిట్స్ మధ్య చీలికకు దారితీసింది.[43]
దీంతో కాన్‌స్టన్‌టైన్, సామ్రాజ్య రాజధాని నుంచి కాన్‌స్టాంట్‌నోపుల్‌కు వెళ్లింది, అలాగే "రోమ్ యొక్క బిషప్‌కు ఘనత మరియు అధికారంను కట్టబెట్టడంలో రెండవ" స్థానం కల్పించేందుకు కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఛాల్‌సెడాన్ (AD 451) సీ ఆఫ్ కాన్‌స్టాంట్‌నోపుల్‌ను వెలుగులోకి తెచ్చింది.[44] c. 350 మొదలుకొని c. 500 వరకు రోమ్ యొక్క బిషప్‌లు లేదా పోప్‌లు అధికారం విషయంలో స్థిరమైన అభివృద్ధిని సాధించారు.[45]
మధ్యయుగ కాలాలు

రోమన్ సామ్రాజ్యం యొక్క క్షీణత సమయానికి, అనేకమంది జర్మనీక్ బార్బేరియన్ గిరిజనలు క్రైస్తవమతంలోకి మార్చబడ్డారు, అయితే, ఇందులో చాలామంది (ఆస్ట్రోగోత్స్, విసిగోత్స్, బర్గండియన్స్, మరియు వండాల్స్) దాన్ని అరియనిజం రూపంలో స్వీకరించారు, అరియనిజం అనేది మతవ్యతిరేక బోధనగా కాథలిక్ చర్చ్ ద్వారా అప్పట్లో నిర్ణయించబడింది.[46] మరోవైపు విజయం సాధించిన ప్రజలు అప్పటి రోమన్ సామ్రాజ్యం పరిధిలోని భూభాగంలో వారి సొంత రాజ్యాలను స్థాపించిన సమయంలో, అరియన్ వివాదం అనేది పాలన సాగిస్తున్న జర్మనీక్ అరియన్లు మరియు కాథలిక్ రోమన్ల మధ్య మతపరమైన అసమ్మత్తి చోటు చేసుకునేందుకు కారణంగా పరిణమించింది.[47] ఇతర బార్బేరియన్ రాజుల మాదిరిగా కాకుండా, క్లోవిస్ I, ఫ్రాన్కిష్ పాలకుడు 497లో అరియనిజం కంటే ఆర్థడాక్స్ కాథలికిజంలోకి మార్పుచెందేందుకు మక్కువ ప్రదర్శించారు, ఆవిధంగా పపాసీ మరియు ఆశ్రమాలతో వారు మిత్రత్వాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు, తద్వారా ఫ్రాంక్‌ల స్థానాన్ని బలీయం చేశారు.[48] కొన్ని ఇతర జర్మనీక్ రాజ్యాలు చివరకు అతని నాయకత్వాన్ని అనుసరించాయి (589లో స్పెయిన్‌లోని విసిగోథ్స్[49], మరియు ఇటలీలోని లంబార్డ్‌లు క్రమేణా 7వ శతాబ్ద కాలంలో). 6వ శతాబ్దంతో ప్రారంభించి, యూరోపియన్ ఆశ్రమాలు రూల్ ఆఫ్ సెయింట్ బెనెడిక్ట్ యొక్క నిర్మాణాన్ని అనుసరించడం ప్రారంభించాయి,[50] దీంతో కళలు, హస్తకళల కోసం అవసరమైన వర్క్‌షాప్‌లతో కూడిన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలు, స్క్రిప్టోరియా మరియు గ్రంథాలయాలు, మరియు వ్యవసాయ కేంద్రాలు లాంటివి మారుమూల ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటయ్యాయి.[51] ఈ శతాబ్దం చివరినాటికి క్రైస్తవ మత ప్రచారం కోసం పోప్ గ్రెగరీ ది గ్రేట్ పరిపాలన సంబంధిత సంస్కరణలను మరియు గ్రెగోరియన్ మిషన్‌లను ప్రారంభించాడు;[52] 7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి ముస్లిం సేనలు దక్షిణాది మధ్యధరా ప్రాంతంలో అత్యధిక భాగాన్ని జయించడంతో పాశ్చాత్య క్రిస్టెన్‌డమ్‌ ఉనికికి భయం చోటుచేసుకుంది.[53]
రాజులు మరియు పపాసీల మధ్య సంబంధాన్ని కారోలింగియన్ రాజులు పటిష్ఠం చేశారు: 754లో ఒక ఆడంబర కార్యక్రమం (అభిషేక కార్యక్రమంతో సహా)లో భాగంగా పోప్ స్టీఫెన్ II ద్వారా పిప్పిన్ ది యంగర్‌కు కిరీట ధారణ జరిగింది. దీనితర్వాతా లంబార్డ్‌లను పిప్పిన్ లొంగదీయడంతో పాటు పాపల్ రాజ్యానికి మరింత భూభూగాన్ని జతచేశాడు. ఛార్లెమ్యాజిన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించే సమయానికి అతను తన అధికారాన్ని వేగంగా సంఘటితం చేశాడు,[54] దీంతోపాటు క్రైస్తవ మిషన్ యొక్క పటిష్ఠమైన దృష్టిని కలిగి ఉండడం ద్వారా 782 నాటికి అతను పాశ్చాత్య రాజుల మధ్య బలీయమైన రాజుగా గుర్తింపును సాధించాడు.[55] 800లో అతను పాపల్ అభిషేకాన్ని అందుకున్నాడు,[56] అలాగే జోక్యం చేసుకునే హక్కులతో పాటుగా చర్చి సంరక్షకుడిగా తన పాత్ర గురించి అతను భాష్యం చెప్పాడు.[57] అయినప్పటికీ, అతని మరణాంతరం, పాలకుడైన వ్యక్తి పపాసీ విషయంలో జోక్యం చేసుకోవడమనేది ఒక అసంబద్ధ ప్రవర్తనగా గుర్తిస్తూ ఒక డిగ్రీ జారీకావడంతో ఆ రకమైన పరిస్థితికి తెరపడింది.[58]
బల్గేరియాలో, 9వ శతాబ్దంలో సెయింట్స్ సిరిల్ మరియు మెథోడియస్ ద్వారా సిరిలిక్ అక్షరమాల ఆవిష్కరణ జరగడంతో స్థానికమైన సామూహిక ప్రార్థన పద్ధతి స్థాపించబడింది.[59] 8వ శతాబ్దంలో, మతపరమైన చిత్రాలు వినాశనానికి సంబంధించిన ఐకోనోక్లాజమ్ అనేది తూర్పు చర్చితో విభేదాన్ని ప్రారంభించింది.[60] బైజన్‌టైన్‌లోని చర్చికి సంబంధించిన పరిథిపై 9వ శతాబ్దంలో చోటుచేసుకున్న ఘర్షణలు దక్షిణ ఇటలీ, బల్గేరియన్ మిషన్లను నియంత్రించడమే కాకుండా, అటు తర్వాత చోటు చేసుకున్న తూర్పు-పశ్చిమ విభేదానికి దారితీసింది, ఈ తూర్పు-పశ్చిమ విభేదం అనేది ఎప్పుడు ప్రారంభమైందనే విషయానికి సంబంధించి కచ్చితమైన తేదీ ఏదీ లేనప్పటికీ, సాధారణంగా ఇది 1054లో చోటు చేసుకున్నట్టుగా భావించబడుతోంది.[57] ఈ విభేదం తర్వాత, తూర్పు వైపు ఆర్థడాక్స్ చర్చిగా పిలవడం ప్రారంభమైంది, అదేసమయంలో పోప్‌తో పాటుగా ఉన్న సమ్మేళనమైన పశ్చిమ వైపు మాత్రం కాథలిక్ అనే పేరును అలాగే కొనసాగించడం జరిగింది.[61] ఈ రకమైన విభేదాలను చక్కదిద్దడం కోసం ఉద్దేశించిన ప్రయత్నాలు 1274లో జరిగిన సెకండ్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ లేయాన్‌లోనూ, 1439లో జరిగిన కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఫ్లోరెన్స్‌లోనూ చోటు చేసుకున్నప్పటికీ అవి విజయవంతం కాలేదు.[62]
సర్వత్రా ఆశ్రమ జీవితం వృద్ధి చెందడానికి మరియు నూతన ఉత్తేజం పొందడానికి ఆశ్రమాల యొక్క క్లూనియాక్ సంస్కరణ కారణమైంది.[63] 11వ మరియు 12వ శతాబ్దాల్లో చర్చి సంస్కరణకు అంతర్గత ప్రయత్నాలు చోటు చేసుకున్నాయి. చక్రవర్తి మరియు ఉన్నత వర్గీయుల ద్వారా జోక్యం కలగజేసుకునేందుకు వీలుగా స్వేచ్ఛాయుత పాపల్ ఎన్నికల కోసం 1059లో కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డినల్స్‌ను సృష్టించడం జరిగింది. బిషప్‌ల ప్రవేశంపై ఆధారపడి, చర్చి మీద నియమాల ఆధారం ఆధిక్యత ప్రదర్శించడమనేది సంస్కరణలు మరియు పోప్ గ్రెగరీ VII ద్వారా దాడికి గురైంది, ఇవన్నీ కలిసి పోప్ మరియు చక్రవర్తి మధ్య ప్రవేశ వివాదానికి దారితీసింది. అయితే, 1122లో చోటుచేసుకున్న కాన్కోర్‌డాట్ ఆఫ్ వార్మ్స్ కారణంగా ఈ వివాదం చివరకు పరిష్కారమైంది, చర్చి చట్టాన్ని అనుసరించి బిషప్‌ల ఎంపిక జరుగుతుందని ఈ సందర్భంగా అంగీకారానికి వచ్చారు.[64] 14వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి ఒక కేంద్రీకృత చర్చ అధికారం అనేది స్థాపితమైంది, దీంతో లాటిన్ మాట్లాడడమనే సంస్కృతి బాగా వ్యాప్తి చెందింది, దీంతోపాటు మతాధికారులు విద్యావంతులు మరియు బహ్మచర్యంతో ఉండడమనేది అవసరమైంది.[65]

1095లో, ముస్లిం దండయాత్రలకు వ్యతిరేకంగా నూతనొత్తేజం పొందడం కోసం సాయం చేయాల్సిందిగా బైజన్టిన్ చక్రవర్తి అలెక్సియస్ I, పోప్ అర్బన్ IIను అభ్యర్థించాడు,[67] మొదటి మతయుద్ధాన్ని అర్బన్ ప్రారంభించేందుకు ఈ అభ్యర్థన కారణమైంది, బైజన్టిన్ రాజ్యాన్ని కాపాడేందుకు మరియు హోలీ ల్యాండ్‌ని మళ్లీ క్రైస్తవుల నియంత్రణలోకి తెచ్చే దిశగా ఈ మతయుద్ధం ప్రారంభించబడింది.[62] మతయుద్ధాల సందర్భంగా నైట్స్ టెంప్లర్, నైట్స్ హాస్పిటలర్, మరియు ట్యూటోనిక్ నైట్స్ లాంటి వివిధ సైనిక ఉత్తర్వులు చోటు చేసుకున్నాయి.[68] 1208లో వారు ఒక పాపల్ రాయబారిని హత్య చేసినట్టుగా నిందారోపణలు ఎదురుకావడంతో,[69] లాంగ్యూడాక్‌లోని గ్నోస్టిక్ క్రైస్తవ వర్గమైన కాథర్స్‌ మీద పోప్ ఇన్నోసెంట్ III అల్‌బిగెన్షియన్ క్రూసేడ్‌ని ప్రకటించాడు.[70] దీంతో దాదాపు మిలియన్ మంది వరకు ప్రజలు చంపబడ్డారు[71], మతయుద్ధం కారణంగా ఏర్పడిన మతపరమైన మరియు రాజకీయ ఇబ్బందులతో కూడిన ఘర్షణలు ఇందుకు కారణమయ్యాయి.[72] మరోవైపు కాథర్ సానుభూతిపరులను సమూలంగా నాశనం చేసే దిశగా, గ్రెగరీ IX 1231లో పాపల్ విచారణను స్థాపించాడు.[73]
ఫ్రాన్సిస్ ఆఫ్ అసిసి మరియు డొమినిక్ డి గుజ్‌మ్యాన్ ద్వారా అవధూత ఆజ్ఞలు స్థాపితమయ్యాయి, ఇవి పవిత్రపర్చబడిన మతపరమైన జీవితాన్ని పట్టణ పరిస్థితుల్లోకి తీసుకువచ్చాయి.[74] ఈ ఆజ్ఞలనేవి కాథడ్రల్ పాఠశాలలను విశ్వవిద్యాలయాలుగా మార్పు చేయడంలో అతిపెద్ద పాత్ర పోషించాయి.[75] డొమెనికన్ థామస్ అక్యునాస్ లాంటి పాండిత్య సంబంధమైన వేదాంతులు ఈ రకమైన విశ్వవిద్యాలయాల్లోనే చదవడం మరియు బోధించడం జరిగింది, అలాగే ఆయనకు సంబంధించిన సుమ్మా థియోలాజికా సైతం దీని అరిస్టోటెలియన్ ఆలోచన మరియు క్రైస్తవమతం యొక్క సంశ్లేషణలో ఒక కీలకమైన మేథో సంపత్తి సాధనగా నిలిచింది.[76]
రొమనెస్క్యూ వృద్ధి, గోథిక్ మరియు చిత్రకళకు సంబంధించిన రెనైసెన్స్ శైలులు మరియు నిర్మాణకళ లాంటివాటిని పర్యవేక్షించడం ద్వారా పాశ్చాత్య చిత్రకళ అభివృద్ధి మీద చర్చి పెను ప్రభావాన్ని చూపింది.[77] చర్చి ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చిన చిత్రకారుల్లో రేఫియల్, మైఖెల్‌ఆంగ్లో, డా విన్సి, బెర్నిని, బొట్టిసెల్లీ, ఫ్రా ఏంజెలికో, టింటోరెటో, కారవాజియో, మరియు టిటియన్ లాంటి పునర్జీవనం పొందిన ప్రముఖ చిత్రకారులు కూడా ఉన్నారు.[78] సంగీతం విషయంలోనూ చర్చి తనదైన ముద్ర వేసింది. ప్రపంచవ్యాప్త చర్చ్[79] పూర్తిగా సామూహిక ప్రార్థనకు ప్రామాణికత ఆపాదించేందుకు పాశ్చాత్య సంగీత సంకేతాలకు సంబంధించిన తొలి రూపాలను కాథలిక్ సన్యాసులు అభివృద్ధి చేశారు. యూరోపియన్ సంప్రదాయ సంగీతం, మరియు దానికి సంబంధించిన అనేక ఉత్పన్నాలు వెలుగులోకి రావడంతో పాటు అభివృద్ధి చెందేందుకు ఇది ప్రత్యక్షంగా దారితీసింది.[80]
సంస్కరణ మరియు ప్రతి-సంస్కరణ
1305లో క్లెమెంట్ V ఎవిజ్ఞాన్‌కు తరలడంతో 14వ శతాబ్దంలో పపాసీ ఫ్రెంచ్ ఆధిపత్యం కిందకు చేరింది.[81] అయితే, 1376లో పోప్ తిరిగి రోమ్ చేరడంతో ఎవిజ్ఞాన్ పపాసీ అంతమైంది,[82] అయితే, 38ఏళ్ల సుదీర్ఘ పాశ్చాత్య వివాదం ద్వారా రోమ్, ఎవిజ్ఞాన్ మరియు (1409 తర్వాత) పిసాలో పపాసీ కోసం అభ్యర్థనలు వెల్లువెత్తడంతో 1378లో ఇది తిరిగి అనుసరించబడింది.[82] "రోమ్ యొక్క బిషప్‌ ఆధీనంలోని ఏకైక అధికారం కంటే సమిష్టి అధికారం" కోరడం ద్వారా పాశ్చాత్య వివాదం తలెత్తింది, మొదట్లో దీనికి మద్దతు లభించినప్పటికీ, 1417లో జరిగిన కౌన్సిల్ ఆఫ్ కాన్‌స్టాన్స్‌లో మార్టిన్ Vను పోప్‌గా ప్రకరటించడంతో ఈ పరిస్థితి మార్చబడింది, అలాగే "క్రీస్తు నుంచి తక్షణం" పోప్ అధికారం స్వీకరిస్తున్నట్టుగా ఒక డిగ్రీ జారీచేయబడింది.[83] అధికారం లేకపోవడంతో చోటు చేసుకున్న ప్రతిస్పందన అనేది పెను వివాదాన్ని సృష్టించింది, "శాశ్వతంగా నిల్చిఉండే చర్చ్" బైబిల్‌లో గుర్తించబడింది, అలాగే అది అందరికీ అందుబాటులో ఉంది అని ఇంగ్లాండ్‌లోని జాన్ వైక్లిఫ్ రాశారు. ప్రాగ్యూలో ఉన్న బొహేమియాను తీసుకు రావడం అతని పనిగా ఉండేది, వైక్లిఫ్ యొక్క భావాలను జాన్ హస్ ఆలింగనం చేసుకోవడంతో పాటు విస్తారమైన మద్దతు చోటుచేసుకుంది. హస్ మత వ్యతిరేకతకు పాల్పడుతున్నట్టుగా కౌన్సిల్ ఆఫ్ కాన్‌స్టాన్స్‌లో ఆరోపించబడడంతో పాటు అతన్ని కట్టెలపై కాల్చాలని ఆదేశించడం జరిగింది.[84]

కౌన్సిల్ ఆఫ్ కాన్‌స్టాన్స్, కౌన్సిల్ ఆఫ్ బేసెల్ మరియు ఐదవ లాటెరన్ కౌన్సిల్‌లు ప్రతిఒక్కటీ అంతర్గత చర్చి ఆరోపణలను సంస్కరించేందుకు ప్రయత్నించాయి, కౌన్సిల్ రూపొందించిన "ప్రజారంజక మరియు మొండి సిఫార్సులు" ద్వారా అవి ఈ రకమైన ప్రయత్నం చేశాయి.[85] 1460లో, టర్కులకు కాన్‌స్టాంట్‌నోపెల్ లొంగుబాటుకు కొనసాగింపుగా, తర్వాతి సాధారణ కౌన్సిల్ కోసం అభ్యర్థనను పోప్ పియుస్ II నిషేధించారు.[83] ఫలితంగా, ప్రాంపచిక వ్యక్తులైన రొడెరిగో బొర్గియా (పోప్ అలెగ్జాండర్ VI) పపాసికి ఎన్నికయ్యారు,[86] దీనికి కొనసాగింపుగా పోప్ జూలియస్ II తనను తాను లౌకికవాద రాజుగా ప్రకటించుకున్నారు.[87] 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఎరాస్‌మస్ ద్వారా రాయబడిన ఇన్ ప్రైస్ ఆఫ్ ఫోలీ పబ్లికేషన్, "సంస్కరణకు నోచుకోని చర్చి గురించి కఠినమైన విమర్శలు గుప్పించింది."[88]
1517లో జర్మనీలో, మార్టిన్ లూథర్ తన నైన్టీ-ఫైవ్ థీసెస్‌ని అనేకమంది బిషప్‌లకు పంపారు.[89] ఆయన రాసిన ఈ థీసిస్ కాథలిక్ మతానికి చెందిన కీలకమైన అంశాలను అలాగే అనుగ్రహంలను అమ్ముకోవడం గురించి నిరసన వ్యక్తం చేసింది.[89] స్విట్జర్లాండ్‌లో, హల్‌డ్రిచ్ జ్వింగ్లి, జాన్ కాల్విన్, మరియు ఇతరలు సైతం అటుతర్వాత కాథలిక్ బోధనలను విమర్శించారు. ఈ రకమైన సవాళ్లనేవి ప్రొటెస్టంట్ రీఫార్మేషన్ అని పిలవబడే యూరోపియన్ ఉద్యమంలోకి దారితీశాయి.[90]
జర్మనీలో, పునరుద్ధరణ అనేది ప్రొటెస్టంట్ స్కామల్‌కాల్డిక్ లీగ్ మరియు కాథలిక్ ఎంపరర్ ఛార్లెస్ V మధ్య తొమ్మిదేళ్ల యుద్ధానికి దారితీసింది. 1618లో థర్టీ ఇయర్స్ వార్ ప్రారంభమైంది.[91] ఫ్రాన్స్‌లో, ఫ్రెంచ్ వార్స్ ఆఫ్ రిలీజియన్ పేరుతో వరుస ఘర్షణలు చోటు చేసుకున్నాయి, హ్యూగ్నాట్స్ మరియు ఫ్రెంచ్ కాథలిక్ లీగ్ యొక్క దళాలకు మధ్య 1562 నుంచి 1598 వరకు ఇవి జరిగాయి, సెయింట్ బర్తోలోమెవ్స్ డే మసాక్ర్ అనేది ఈ ఘర్షణలో ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది.[92] ఈ ఘర్షణల్లో ప్రాణాలతో బయటపడినవారు హెన్రీ ఆఫ్ నవర్ ఆధ్వర్వంలో తిరిగి సంఘటితమయ్యారు, కాథలిక్ మారడంతో పాటు తన 1598 ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాన్టస్ సాయంతో మొదటి మతపరమైన సహనంలో మొట్టమొదటి ప్రయోగాన్ని ప్రారంభించిన వ్యక్తిగా హెన్రీ సుపరిచితుడు.[92] ఈ ఎడిక్ట్ అనేది ప్రొటెస్టంట్లకి ప్రజా మరియు మతపరమైన సహనాన్ని అందించింది, అప్పట్లో పోప్ క్లెమెంట్ VIII ద్వారా వీరు అయిష్టంగా అంగీకరించబడ్డారు.[93]
హెన్రీ VIII పాలన కాలంలో ఇంగ్లీష్ రీఫార్మేషన్ అనేది ఒక రాజకీయ వివాదం రూపంలో ప్రారంభమైంది. క్యాథెరిన్ ఆఫ్ ఆరగాన్‌తో తన వివాహాన్ని రద్దు చేయాల్సిందిగా కోరుతూ హెన్రీ సమర్పించిన అభ్యర్థనను పోప్ తిరస్కరించిన సమయంలో, ఆయన యాక్ట్స్ ఆఫ్ సుపర్‌మెసీని జారీచయడంతో అది ఆయన్ని ఇంగ్లీష్ చర్చి అధిపతిని చేసింది.[94] సంప్రదాయ కాథలికిజాన్ని కొనసాగించేందుకు అతను ప్రయత్నించినప్పటికీ, హెన్రీ మాత్రం తన రాజ్యంలోని మఠాల స్వాధీనంతో పాటు చర్చిలను, కాన్వెంట్లను మరియు పుణ్యక్షేత్రాలను మూయించి వేశాడు.[95] మొత్తంమీద హెన్రీ VIII యొక్క పాలన చివర్లో మాత్రమే సిద్ధాంతపరమైన మరియు సామామూహిక ప్రార్థనకు సంబంధించి పరిపూర్ణమైన పునరుద్ధరణ ప్రారంభించబడడంతో పాటు ఆర్చిబిషప్ థామస్ క్రాన్మెర్ ఆధ్వర్యంలో ఎడ్వర్డ్ VI పాలనా కాలం వరకు కొనసాగించబడింది. మేరీ I ఆధ్వర్యంలో, ఇంగ్లాండ్ పాక్షికంగా రోమ్‌తో మళ్లీ సంబంధాలను ఏర్పరచుకుంది, అయితే, అటుతర్వాత ఎలిజబెత్ I అటుతర్వాత ఒక ప్రత్యేక చర్చిని పునరుద్ధరించడంతో అది కాథలిక్ మతాధికారులను[96] నిషేధించింది, అలాగే కాథలిక్ రూపంలోని విద్య తమ పిల్లలకు అందకుండా కూడా నిషేధించడంతో పాటు 18వ శతాబ్దం మరియు 19వ శతాబ్దాల్లో కొత్త చట్టాలు జారీ అయ్యేవరకు రాజకీయ జీవితం[97] లోనూ దాని ప్రమేయం లేకుండా చూడడం జరిగింది.[98]
కౌన్సిల్ ఆఫ్ ట్రెంట్ (1545–1563) అనేది ప్రతి సంస్కరణ వెనుక చోదక శక్తిగా నిలిచింది. సిద్ధాంతపరంగా, ఇది మార్పుచెందడం మరియు మోక్షాన్ని పొందేందుకు ప్రేమ మరియు నమ్మకం, అలాగే విశ్వాసం అవసరం లాంటి కేంద్రీయ కాథలిక్ బోధనలని పునరుద్ఘాటించింది.[99] అలాగే మతాధికారుల విద్యను మరియు లైటీ మరియు రోమన్ కురియా యొక్క కేంద్ర అధికార పరిథి లాంటి వాటిని అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా ఇది నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలను కూడా రూపొందించింది.[99][note 4] ప్రతి సంస్కరణ బోధనలను వ్యాప్తిలోకి తెచ్చేందుకు, చిత్రకళ, సంగీతం మరియు నిర్మాణశాస్త్రాల్లో బారోక్యూ శైలిని ప్రొత్సహించిన చర్చి,[80] దీంతోపాటు థియాటిన్స్ మరియు బార్నబిట్స్ లాంటి కొత్త మతపరమైన ఆదేశాలను స్థాపించింది, ఇవి "వాస్తవమైన సన్యాసుల విధుల యొక్క ఎవాజలిస్టిక్ ఉత్సాహాన్ని" స్థాపించాయి.[102] సొసైటీ ఆఫ్ జీసస్ అనేది 16వ శతాబ్దం మధ్యలో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది,[103] ప్రతి సంస్కరణలో భాగంగా విద్యను అందించాల్సిన ఆవశ్యకతను వారు త్వరగా గుర్తించడం ద్వారా దాన్ని "హృదయాలు మరియు మెదళ్ల కోసం యుద్ధభూమి"గా చూశారు.[104] అదేసమయంలో, తెరిసా ఆఫ్ అవిలా, ఫ్రాన్సిస్ డి సేల్స్ మరియు ఫిలిప్ నేరి లాంటి ప్రముఖు రచనలు చర్చి పరిథిలో ఆధ్యాత్మికత యొక్క కొత్త పాఠశాలలను విస్తరించారు.[105]
17వ శతాబ్దం చివరికి నాటికి చర్చికి సంబంధించిన క్రయవిక్రయాలు, బంధుప్రీతి, పాపల్ క్రమాన్ని అప్పుల్లో ముంచెత్తుతున్న దుబారా ఖర్చులతో సహా చర్చి అధిక్రమంలోని అన్ని రకాల ఆరోపణలను పోప్ ఇన్నోసెంట్ XI సంస్కరించారు.[106] టర్కిష్ దండయాత్రకు వ్యతిరేకంగా యూరోప్‌ని ఏకం చేసే చర్యల దిశగా ఆయన మిషనరీలను ప్రోత్సహించారు, ప్రొటెస్టంట్లను వివాహం చేసుకునే విషయంలో ప్రాబల్యం కలిగిన కాథలిక్ పాలకులను (హోలీ రోమన్ చక్రవర్తితో సహా) సైతం ఆయన నిరోధించారు, అయితే, మతపరమైన పీడనాన్ని మాత్రం ఆయన గట్టిగా వ్యతిరేకించారు.[106]
ప్రారంభ ఆధునిక యుగం


యూరోప్ యొక్క రాజకీయ మరియు సాంస్కృతిక ప్రభావం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా విస్తరించడాన్ని ఏజ్ ఆఫ్ డిస్కవరీ చవిచూసింది. కాథలిక్ దేశాలైన స్పెయిన్ మరియు పోర్చుగల్‌లు పాశ్చాత్య వలసవాదంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించడంతో అన్వేషకులు, విజయసాధకులు, మరియు మిషనరీలతో పాటు వలసవాద నిబంధనల యొక్క సాంఘిక-రాజకీయ యంత్రాంగం కారణంగా సమాజాలు మతమార్పిడులకు సిద్ధం కావడం లాంటి కారణాల వల్ల కాథలికిజం అనేది అమెరికాలు, ఆసియా మరియు ఓసేనియాలకు విస్తరించింది.
స్పెయిన్ మరియు పోర్చుగల్[107] తరపున కొత్తగా కనుగొన్న భూభాగాల్లోని ఎక్కువ వాటిలో పోప్ అలెగ్జాండర్ VI వలసవాద హక్కులను ప్రసాదించాడు, దీంతోపాటు పాట్రోనాటో వ్యవస్థను స్థాపించడం ద్వారా కొత్త వలస ప్రాంతాల్లో మతాధికారుల నియామకాలు చేపట్టే అధికారం వాటికన్‌కు కాకుండా ప్రభుత్వ అధికారులకు సంక్రమించింది.[108] అన్వేషకులు మరియు విజయసాధకుల[109] ద్వారా అమెరిండియన్లకు వ్యతిరేకంగా ఉల్లంఘనలకు పాల్పడడం ద్వారా వారిని అదుపులో పెట్టేందుకు స్పానిష్ రాజులు ప్రయత్నించినప్పటికీ, డొమెనికన్ సన్యాసి అయిన ఆంటోనియో డి మాంటెసినోస్ ద్వారా స్పానిష్ రాజులకు భంగపాటు తప్పలేదు. 1511లో హిస్పానియోలాను పాలించిన స్పానిష్ రాజులు స్థానికుల విషయంలో సాగించిన క్రూరత్వం మరియు దురాగతాల విషయమై బహిరంగంగా ప్రశ్నించిన వ్యక్తిగా మాంటెసినోస్ సుపరిచితుడు.[110] ఫలితంగా కింగ్ ఫెర్డినాండ్ బర్గోస్ చట్టాలు మరియు వల్లాడోలిడ్‌</i>ను తీసుకొచ్చారు. 16వ శతాబ్దం స్పెయిన్‌లో చోటుచేసుకున్న మనసాక్షి సంక్షోభంలో ఈ సమస్య ఫలితాన్నిచ్చింది.[111] అలాగే, బార్టోలోమ్ డి లాస్ కాసస్ మరియు ఫ్రాన్సిస్కో డి విటోరియా లాంటి కాథలిక్ మత సంబంధమైన రచనల ద్వారా, మానవ హక్కుల స్వభావం[112] మరియు ఆధునిక అంతర్జాతీయ చట్టంపై చర్చకు దారితీసింది.[113] మరోవైపు ఈ చట్టాల అమలులో నిర్లక్ష్యం చోటు చేసుకుంది, అలాగే భారతీయులకు స్వేచ్ఛ కల్పించే విషయంలో చాలినంతగా కృషి చేయడం లేదని కొందరు చరిత్రకారులు చర్చిని నిందించారు; అయితే, స్థానికుల తరపున స్వరాన్ని విన్పిస్తున్నది చర్చి మాత్రమేనని ఇతరులు కితాబిచ్చారు.[114]
1521లో పోర్చుగీసు అన్వేషకుడైన ఫెర్డినాండ్ మాజెల్లన్ మొట్టమొదటగా ఫిలిఫైన్స్ వేదికగా కాథలిక్ మతమార్పిడులకు శ్రీకారం చుట్టాడు.[115] మిగిలినచోట్ల, స్పానిష్ జెస్యూట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ సారథ్యంలో పోర్చుగీస్ మిషనరీలు భారతదేశం, చైనా, జపాన్‌లో మత ప్రచారం నిర్వహించాయి.[116] జపాన్ విషయంలో 1597లో చర్చి వృద్ధి కుంటుపడింది, విదేశీ ప్రభావాల నుంచి దేశాన్ని దూరంగా ఉంచాలనే ఆలోచనతో ఆసమయంలో షోగునేట్ నేతృత్వంలో క్రైస్తవులు లేదా కిరస్థానీయులపై పీడన చోటుచేసుకోవడంతో ఈ రకమైన పరిస్థితి చోటు చేసుకుంది.[117] ఈ రకమైన పీడనం సమయంలో తక్కువ సంఖ్యలో మాత్రమే క్రైస్తవ జనాభా ఉనికిలో నిలిచింది, అయితే, 19వ శతాబ్దంలో ఈ రకమైన పరిస్థితిలో మార్పు చోటు చేసుకుంది.[118] చైనాలోని ప్రభుత్వంతో రాజీపడేందుకు జెస్యూట్ ప్రయత్నించినప్పటికీ, చైనీస్ ఆచారాల వివాదం కారణంగా 1721లో కాంగ్జీ చక్రవర్తి క్రైస్తవ మిషన్ల అధికారాన్ని రద్దు చేశాడు.[119] దీంతో చర్చి యొక్క స్వతంత్ర శక్తికి సంకేతంగా చూడబడిన జెస్యూట్ల మీద విమర్శలు గుప్పించేందుకు ఈ రకమైన సంఘటనలు మరింత ఆజ్యం పోశాయి, అలాగే ఉత్తర్వు పలుచన చేయాల్సిందిగా 1773లో పోప్ క్లెమెంట్ XIVపై యూరోపియన్ పాలకులు ఒత్తిడి తెచ్చారు.[120] చివరకు జెస్యూట్‌లు 1814లో పాపల్ బుల్ సొలిసిటుడో ఓమ్నియమ్ ఎక్లెసియారమ్‌ను పునఃస్థాపించారు.[121] లాస్ కాలిఫోర్నియాస్‌లో ఫ్రాన్సిస్కాన్ మతాధికారి జునిపెరో సెర్రా వరుస మిషన్లను స్థాపించారు.[122] దక్షిణ అమెరికాలో, ఎన్‌స్లావ్‌మెంట్ నుంచి స్థానిక ప్రజలను రక్షించడం కోసం జెస్యూట్ మిషనరీలు తగ్గుదలలుగా పిలిచే పాక్షిక స్వతంత్ర జనావాసాలను ఏర్పాటు చేశాయి.
17వ శతాబ్దంతో ప్రారంభించి, చోటుచేసుకున్న జ్ఞానోదయం, పాశ్చాత్య సమాజంపై కాథలిక్ చర్చి అధికారం మరియు ప్రభావాన్ని ప్రశ్నించడం మొదలైంది.[123] 18వ శతాబ్దానికి చెందిన వోల్టైర్ మరియు ఎన్‌సైక్లోపీడిస్టులు మతం మరియు చర్చికి సంబంధించి కఠినమైన విమర్శలు గుప్పించారు. 1685లో కింగ్ లూయిస్ XIV ద్వారా జరిగిన ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాన్టెస్ తొలగింపు అనేది వారికి సంబంధించిన విమర్శల్లో ఒక లక్ష్యంగా మారింది, ప్రొటెస్టంట్ హ్యూగ్నాట్స్‌కు సంబంధించి శతాబ్దంగా అమలులో ఉన్న మతపరమైన సహనానికి ఇది ముగింపు పలికింది.
1789లో చోటుచేసుకున్న ఫ్రెంచ్ విప్లవం కారణంగా అధికారాలు చర్చి నుంచి ప్రభుత్వానికి మార్పు చెందాయి, తద్వారా చర్చిల వినాశనం మరియు కల్ట్ ఆఫ్ రీజన్‌కు దారితీసింది.[124] 1798లో, నాపోలియోన్ బొనపార్టే యొక్క జనరల్ అయిన లూయిస్ అలెగ్జాండర్ బెర్థియర్ ఇటలీని ఆక్రమించుకున్నాడు, అదేసమయంలో పోప్ పీయుస్ VIని జైలుకి పంపాడు, జైలు నిర్బంధంలో ఉండగానే పోప్ మృతి చెందాడు. దీనితర్వాత 1801 ఒప్పందం ద్వారా నాపోలియోన్ కాథలిక్ చర్చిని పునఃస్థాపించాడు.[125] నాపోలియోనిక్ యుద్ధాలు ముగింపు ఫలితంగా కాథలిక్ పునరుద్ధరణ చెందడంతో పాటు పాపల్ స్థితి తిరిగివచ్చింది.[126] 1833లో, పేదలకు సాయం చేసే దిశగా పారిశ్రామిక విప్లవం సృష్టించే దిశగా ఫ్రెడ్రిక్ ఒజానమ్ పారిస్‌లో సెయింట్ విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ పనులను ప్రారంభించాడు. 2010 చివరి నాటికి ఈ సొసైటీ మొత్తం 142 దేశాల్లో 1 మిలియన్ మందికి పైగా సభ్యులకు కేంద్రమైంది.[127]
బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం విస్తరణతో ఆస్ట్రేలియాకు మొదటగా కాథలిక్‌లు తీసుకురాబడ్డారు, 1788లో ఐరిష్ దోషులను సిడ్నీకి తీసుకురావడం ద్వారా ఈ క్రమం ప్రారంభమైంది. 19వ శతాబ్దం ముగిసేసరికి, మిషనరీల కారణంగా పొరుగున ఉన్న ఓసేనియా ద్వీపాలకు సైతం కాథలికిజం విస్తరించింది.[128]
లాటిన్ అమెరికాలో, 1830లతో ప్రారంభించి మతాధికారుల వ్యతిరేక పరంపర రాజ్యాలు అధికారంలోకి రావడం ప్రారంభమైంది.[129] దీంతో చర్చి ఆస్తులు జప్తుకు గురికావడం, బిషప్‌ స్థానాలు ఖాళీ కావడం, మతపరమైన ఆజ్ఞలను అణిచివేయడం,[130] మతాధికారుల దశమాంశాలు ముగింపుకు రావడం,[131] మతాధికారుల దుస్తులు బహిరంగంగా నిషేధించడం లాంటివి చోటు చేసుకున్నాయి.[132] అయితే, వలసప్రాంతాలకు తన స్వంత అభ్యర్థులను బిషప్‌లుగా నియమించడం ద్వారా పోప్ గ్రెగరీ XVI, స్పానిష్ సార్వబౌములకు సవాలు విసిరారు. దీంతోపాటు 1839 పాపల్ బుల్ ఇన్ సుప్రిమో అపోస్టోలాటస్స్‌లో బానిసత్వాన్ని మరియు బానిసల వ్యాపారాన్ని ఆయన ఖండించారు, అలాగే ప్రభుత్వ జాత్యాహంకారానికి వ్యతిరేకంగా, స్థానిక మతాధికారుల సమన్వయాన్ని అంగీకరించారు.[133]
19వ శతాబ్దం చివర్లో వలస ప్రభుత్వాలను అనుసరించడం ద్వారా కాథలిక్ మిషనరీలు ఆఫ్రికాలోకి ప్రవేశించడంతో పాటు పాఠశాలలు, ఆస్పత్రులు, మఠాలు, చర్చిలను నిర్మించాయి.[134]
పారిశ్రామిక యుగం
పారిశ్రామిక విప్లవం యొక్క సామాజిక సవాళ్లకు ప్రతిస్పందనలో భాగంగా, పోప్ లియో XIII రీరమ్ నవారమ్ అనే వైజ్ఞానిక గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. కాథలిక్ సాంఘిక బోధనలో భాగంగా ముందుకు కదిలిన ఇది సామాజిక వాదాన్ని తిరస్కరించింది, అయితే పని పరిస్థితుల నియంత్రణ, జీవన వేతనం మరియు కార్మికులకు వాణిజ్య సంఘాలు ప్రారంభించే హక్కు స్థాపన లాంటి అంశాల్లో ఇది సలహాలిచ్చింది.[135] సిద్ధాంతపరమైన విషయాల్లో చర్చి కచ్చితత్వం ఎల్లప్పుడూ చర్చి వాదానికి కట్టుబడి ఉన్నప్పటికీ, 1870లో సమావేశమైన ఫస్ట్ వాటికన్ కౌన్సిల్, నిర్థిష్ట పరిస్థితుల్లో పనిచేసే సమయంలో పాపల్ కచ్చితత్వం యొక్క సిద్ధాంతాన్ని స్పష్టం చేసింది.[136] ఈ రకమైన నిర్ణయం అనేది పోప్‌కి " ప్రపంచవ్యాప్త చర్చిపై అనంతమైన నైతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక అధికారాన్ని కట్టబెట్టింది."[123] ఈ రకమైన ప్రకటనకు ప్రతిచర్యగా ప్రధానం జర్మన్ చర్చిలలో ఒక వర్గం విడిపోయింది, చివరకు ఈ చర్చిలన్నీ కలిసి ఓల్డ్ కాథలిక్ చర్చిగా అవతరించాయి.[137] ఇటలీ ఏకీకరణ ఉద్యమానికి పాపల్ ప్రాంతాల నష్టం అనేది రోమన్ క్వచ్చన్[138]‌గా సుపరిచితమైన భూభాగ సంబంధ వివాదాన్ని సృష్టించింది, పపాసీ మరియు ఇటాలియన్ ప్రభుత్వానికి మధ్య నెలకొన్న ఈ వివాదం, 1929లో చోటు చేసుకున్న లాటెరన్ ఒప్పందం వాటికన్ సిటీపై హోలీ సీకి సార్వభౌమాధిపత్యం కల్పించేంత వరకు పరిష్కారం కాకుండా కొనసాగింది.[139]
1872లో జాన్ బాస్కో మరియు మారియా మజ్జారెల్లోలు ఇటలీలో శాలేసియన్ సిస్టర్స్ ఆఫ్ డాన్ బాస్కోను స్థాపించారు[140] అటుపై ఈ సంస్థ మహిళలకు సంబంధించి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కాథలిక్ సంస్థగా ఉద్భవించింది, 2009లో ఈ సంస్థలో మొత్తం 14,420 మంది సభ్యులున్నట్టు గణాంకాలు తెలిపాయి.[141]
20వ శతాబ్దంలో వివిధ రకాల రాజకీయంగా తిరుగుబాటు శక్తులతో నిండిన మరియు మతాధికారి వ్యతిరేక ప్రభుత్వాలు చోటుచేసుకున్నాయి. 1926లో మెక్సికోలో తెరమీదకు వచ్చిన కాలెస్ చట్టం చర్చిని మరియు ప్రభుత్వాన్ని వేరు చేయడమనేది క్రిస్టెరో యుద్ధంకు[142] దారితీసింది, ఇందులో భాగంగా 3,000మందికి పైగా మతాధికారులు దేశ బహిష్కరణకు లేదా హత్యకు గురయ్యారు,[143] చర్చిలు నాశనం చేయబడడంతో పాటు, సేవలను వేళాకోలం చేయడం, నన్‌లపై అత్యాచారాలు మరియు బంధీలుగా దొరికిన మతాధికారులను కాల్చి చంపడం లాంటివి చోటు చేసుకున్నాయి.[142] 1917 బోల్షెవిక్ విప్లవానికి కొనసాగింపుగా సోవియట్ యూనియన్‌లో, చర్చి మరియు కాథలిక్‌ల పీడనమనేది 1930ల వరకు కొనసాగింది.[144] దీంతోపాటు మతాధికారులను, సన్యాసులను మరియు లేమెన్‌ను ఉరితీయడం మరియు దేశ బహిష్కరణకు గురిచేయడం లాంటి చర్యలతో పాటు మతపరమైన నిర్మాణాలను వశపర్చుకోవడం చర్చిలను మూసివేయడం సర్వసాధారణంగా మారింది.[145] 1936–39 మధ్య జరిగిన స్పానిష్ సివిల్ వార్‌లో, పాపులర్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వానికి[146] వ్యతిరేకంగా కాథలిక్ అధిక్రమం ఫ్రాన్కోస్ యొక్క నేషనలిస్టులుతో జతకట్టింది, చర్చి[147]కి వ్యతిరేకంగా రిపబ్లికన్ హింసను ఉదాహరణగా చూపడంతో పాటు "విదేశీ శక్తులు తమను నాశనంలోకి తీసుకువెళ్లాయని" చెప్పడం ద్వారా కాథలిక్ అధిక్రమం ఈ రకమైన నిర్ణయానికి వచ్చింది.[148] పోప్ పీయుస్ XI ఈ మూడు దేశాలను "భయకరమైన త్రికోణం"గా పేర్కొనడంతో పాటు యూరోప్ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో తిరుగుబాటు వైఫల్యాన్ని మౌనం యొక్క గూడుపుఠాణీగా అభివర్ణించారు.
నాజీ జర్మనీలో చర్చికి సంబంధించి కొంత రక్షణ మరియు హక్కులను ఇచ్చిన 1933 రీచ్‌స్కోన్కోర్డాట్ ఉల్లంఘనల తర్వాత,[149] పోప్ పీయుస్ XI 1937 మిట్ బ్రెన్నెన్డెర్ సోర్జ్ [150] విజ్ఞాన గ్రంథాన్ని జారీచేశారు, నాజీల చర్చి పీడనం మరియు వారి నియోపాగానిజం మరియు జాతిపరమైన దురహంకారం లాంటి వాటిని ఇది బహిరంగంగా దుయ్యబట్టింది.[151] సెప్టెంబర్ 1939లో ప్రారంభమైన రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, పోలాండ్ దండయాత్రను మరియు అటుపై 1940లో జరిగిన నాజీ దండయాత్రలను చర్చి ఖండించింది.[152] సెయింట్స్ మాక్సిమిలియన్ కోల్బే మరియు ఎడిత్ స్టెయిన్‌లతో సహా నాజీల ద్వారా ఆక్రమించబడిన ప్రాంతాల వ్యాప్తంగా వేలాదిమంది కాథలిక్ మతాధికారులు, నన్‌లు మరియు బ్రదర్స్‌ని జైలు శిక్షకు గురిచేయడం లేదా హత్యలు చేయడం జరిగింది.[153] నాజీల బారినుంచి యూదులను కాపాడాలని హోలోకాస్ట్‌లో పోప్ పీయుస్ XII చర్చి అధిక్రమానికి సూచించారు.[154] మరోవైపు వందల వేల యూదులను కాపాడేందుకు సాయం చేయడం ద్వారా పీయుస్ XIIని కొంతమంది చరిత్రకారులు ప్రశంసించారు[155], అయితే, యూదు వ్యతిరేక వాదం[156]ను శతాబ్దాలపాటు ప్రోత్సహించిన విషయంలో చర్చి నిందారోపణలు ఎదుర్కొంది అలాగే నాజీల దురాగతాలను అడ్డుకునే దిశగా పీయుస్ తనవంతుగా చేయాల్సినంత ప్రయత్నం చేయలేదు.[157] ఈ రకమైన విమర్శలకు సంబంధించిన చట్టబద్దత గురించి నేటికీ వాదోపవాదాలు కొనసాగుతునే ఉన్నాయి.[155]
తూర్పు యూరోప్‌లో యుద్ధానంతరం ఏర్పడిన అనేక కమ్యునిస్ట్ ప్రభుత్వాలు మతపరమైన స్వేచ్ఛలను నిరోధించాయి.[158] కొంతమంది మతాధికారులు మరియు మతపరమైన సంస్థలు కమ్యునిస్ట్ ప్రభుత్వాలతో[159] ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నప్పటికీ, చాలామంది మతాధికారులు మాత్రం జైళ్లకు వెళ్లాల్సి రావడం లేదా ఉరితీతకు గురికావడం జరిగింది, ఈ కారణంగానే యూరోప్‌లో కమ్యునిజం పతనం కావడంలో చర్చ్ ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా నిలిచింది.[160] చైనాలో 1949లో కమ్యునిస్టులు అధికారాన్ని దక్కించుకోవడం అన్ని విదేశీ మిషనరీలు బహిష్కృతం కావడానికి దారితీసింది.[161] కొత్త ప్రభుత్వం సైతం పాట్రియోటిక్ చర్చ్‌లని ఏర్పాటు చేసింది, రోమ్ ద్వారా తిరస్కరణకు గురైన బిషప్‌లను ఏకపక్షంగా నియమించడం ద్వారా ఈ చర్చ్‌లను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.[162] 1960ల్లో చోటుచేసుకున్న సాంస్కృతిక విప్లవం అన్ని మతపరమైన సంస్థలు మూతపడేందుకు దారితీసింది. అయితే, పాట్రియోటిక్ చర్చ్ నియంత్రణలో నిలిచి ఉండడం ద్వారా చివరకు చైనీస్ చర్చిలు మళ్లీ తెరుచుకున్నాయి. అదేసమయంలో రోమ్‌కు విశ్వసనీయత ప్రకటించకుండా ఉండాలనే ఆజ్ఞలను పాటించకపోవడం వల్ల అనేకమంది కాథలిక్ పాస్టర్లు మరియు మతాధికారులు జైళ్లకు వెళ్లడం మాత్రం కొనసాగింది.[163]
సమకాలీనత

1962లో పోప్ జాన్ XXIII ద్వారా రెండవ వాటికన్ కౌన్సిల్ ప్రారంభించబడింది, "కిటికీలు తెరుచుకోవడం"గా సమర్థించుకోవడం ద్వారా ఈ కౌన్సిల్ అభివర్ణించబడింది.[164] దాని కార్యం మరియు ప్రపంచ క్రైస్తవ ఐక్యతా సూత్రం యొక్క పునఃనిర్వచనం మీద తిరిగి దృష్టి కేంద్రీకరించడం ద్వారా లాటిన్ చర్చి పరిథిలోని సాముహిక ప్రార్థనలో మార్పులకు ఇది దారితీసింది, ప్రత్యేకించి ఈస్ట్రన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చి, ఏంజలికన్ సమ్మేళనం, మరియు ప్రొటెస్టంట్ తెగలతో చర్చలు జరపడం ద్వారా ప్రపంచ క్రైస్తవ ఐక్యతపై ఇది దృష్టిసారించింది.[165]
అప్పటినుంచి చర్చి పరిథిలో రిసెప్షన్ ఆఫ్ ది కౌన్సిల్ అనేది బహుళ దృష్టికోణాలు కలిగిన అంతర్గత స్థానాల యొక్క ఆధారాన్ని రూపొందించింది. స్పిరిట్ ఆఫ్ వాటికన్ II అనేది ఈ కౌన్సిల్‌ని అనుసరించింది, కర్ల్ రెహ్నెర్ లాంటి Nouvelle Théologie యొక్క విశేషణాల ద్వారా ఇది ప్రభావితమైంది. హ్యాన్స్ కుంగ్ లాంటి కొందరు అసమ్మతి ఉదారవాదులు మాత్రం వాటికన్ II అనేది చాలినంతగా ముందుకు చొచ్చుకుపోలేదని పేర్కొన్నారు.[166] మరోవైపు, మార్సెల్ లెఫెబెవెర్ లాంటి రూపాల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న సంప్రదాయక కాథలిక్‌లు మాత్రం కౌన్సిల్ విషయంలో ఘాటైన విమర్శలు చేశారు, లాటిన్ ప్రజల పవిత్రతను ఈ కౌన్సిల్ అపవిత్రం చేస్తోందని, మతపరరమైన ఉదాసీనతను "నకిలీ మతాల" వైపు తీసుకువెళ్తోందని మరియు చారిత్రకమైన కాథలిక్ విశ్వాసం మరియు సంప్రదాయం విషయంలో రాజీపడుతోందని వారు విమర్శించారు. ప్రచురణ కమ్యూనియో (పోప్ బెనెడిక్ట్ XVIతో సహా) యొక్క వేదాంతవేత్తల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించబడే బృందం ఒకటి వీరి మధ్యలో స్థానం సంపాదించింది, ఇది కౌన్సిల్‌ని చివరకు అనుకూలంగానే ఉంచగలిగినప్పటికీ, వ్యాఖ్యానంలో మాత్రం వేధింపులు చోటు చేసుకున్నాయి.
హ్యూమనే విటే మరియు ఎవాంజలియం విటే లాంటి వైజ్ఞానిక గ్రంథాల రూపంలో చోటుచేసుకున్న పోపుల బోధనలు గర్భనిరోధాలు[167] మరియు గర్భవిచ్ఛితిలను వ్యతిరేకించాయి, "జీవిత సంస్కృతి"లో భాగంగా ఈ రకమైన కోణాన్ని వారు అభివర్ణించడం జరిగింది.[168]
1978లో, పోప్ జాన్ పాల్ II అంతకుముందెన్నడూ లేని విధంగా 455 సంవత్సరాల్లో మొదటిసారిగా ఇటాలియన్‌యేతర పోప్‌గా అవతరించారు. పోపుగా 27 ఏళ్ల పాటు ఆయన విధులు నిర్వహించడం చరిత్రలో ఒక సుదీర్ఘ ప్రస్థానంగా నమోదైంది.[169] సోవియట్ యూనియన్ చివరి ప్రధానమంత్రి అయిన మైఖెల్ గోర్బచేవ్, యూరప్‌లో కమ్యూనిజం పతనమయ్యేందుకు తొందరపెట్టిన వ్యక్తిగా ఆయన్ని పేర్కొన్నారు.[170] మూడవ ప్రపంచం[171] లో రుణ విముక్తికి కూడా మద్దతివ్వడంతో పాటు ఇరాక్ యుద్ధంకు వ్యతిరేకంగా కూడా ఆయన ప్రచారం నిర్వహించారు.[172] లైంగిక నైతికత ప్రశ్నలపై దృడమైన సంప్రదాయం కలిగిన ఆయన, ఒక పర్సనల్ ప్రీలేచర్ అయినఓపస్ డేని రూపొందించారు.[173] 1980ల్లో లాటిన్ అమెరికాలో వ్యాప్తిలో ఉన్న లిబరేషన్ థియాలజీ మీద మార్కిజం ప్రభావానికి సంబంధించి విచారం వ్యక్తం చేసిన ఆయన, పేదల కోసం చర్చి పనిచేయడం లేదని మరియు పక్షపాత రాజకీయాలు లేదా విప్లవాత్మక హింస ద్వారా హింసిస్తోందని అన్నారు.[174] ఆయన తన హయాంలో 483 మంది సెయింట్లను గుర్తించారు - ఇందులో ఎక్కువమంది ఆయన వారసులుగా ఉన్నావారే.[175] 1986లో ఆయన వరల్డ్ యూత్ డేని ప్రారంభించారు.[176] యూదులు మరియు ముస్లింలతో సయోధ్య దిశగా ఆయన కృషి చేశారు, చర్చికి సంబంధించి పీడించే వారిని క్షమించడం మరియు యూదులు, మహిళలు, స్థానిక ప్రజలు, వలసదారులు, పేదలు మరియు ఇంకా జన్మించని వారి విషయంలో ప్రదర్శించిన మతపరమైన అసహనంతో సహా చర్చి యొక్క చారిత్రక తప్పిదాల విషయంలో క్షమాపణ కోరడం ద్వారా ఆయన అన్ని వర్గాలను ఆకర్షించే ప్రయత్నం చేశారు.[177]
మానవ హక్కులు మరియు సామాజిక న్యాయం కోసం ఉద్యమాలు చేయడం లాంటివి ఈ సమయంలో కాథలిక్‌ల యొక్క ప్రాణత్యాగముకు దారితీశాయి- ప్రత్యేకించి లాటిన్ అమెరికాలో 1980లో El సాల్వడార్ యొక్క ఆర్చ్‌బిషప్ ఆస్కార్ రోమెరో తుపాకీ గుళ్లకు బలికావడం, అలాగే 1989లో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సెంట్రల్ అమెరికాకు చెందిన ఆరుగురు జెస్యూట్‌లు హత్యకు గురికావడం లాంటి సంఘటనలు చోటు చేసుకున్నాయి.[178] భారతదేశంలోని పేదల కోసం మానవతావాద కార్యక్రమాలు నిర్వహించిన కారణంగా కాథలిక్ నన్ అయిన మదర్ థెరిసా 1979లో నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అందుకున్నారు.[179] "తూర్పు తైమూర్‌లోని ఘర్షణల విషయంలో శాంతియుతమైన పరిష్కారం దిశగా పనిచేసినందుకు" బిషప్ కార్లోస్ ఫిలిపే జిమెన్స్ సైతం 1996లో ఈ అవార్డుని అందుకున్నారు.[180]
1980ల్లో, కాథలిక్ మతాధికారులు మైనర్లపై లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడడం మీడియాలో ప్రముఖంగా చోటుచేసుకోవడంతో పాటు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు, ఐర్లాండ్, ఆస్ట్రేలియా మరియు ఇతర దేశాలులో చట్టపరమైన చర్య మరియు ప్రజా చర్చకు దారితీసింది. లైంగిక వేధింపుల విషయంలో నిందితులుగా గుర్తించబడిన మతాధికారులకు కొందరు బిషప్‌లు అండగా నిలవడంతో వేధింపుల ఫిర్యాదులను పరిష్కరించే విషయంలో చర్చి విమర్శలను ఎదుర్కొంది, నిందితులను మతపరమైన ఇతర కార్యకలాపాలకు పంపినప్పటికీ వారు అక్కడ కూడా లైంగిక నేరాలకు పాల్పడడంతో ఈ రకమైన విమర్శలకు అవకాశమిచ్చింది. ఈ రకమైన కుంభకోణానికి ప్రతిస్పందనగా, వేధింపులను నిరోధించే దిశగా చర్చి అధికారిక నియమాలను ఏర్పాటు చేసింది, బాధితులకు ప్రాతినిధ్యం వహించే బృందాల సమర్థత వివాదాస్పదం అయినప్పటికీ, వేధింపులకు సంబంధించి ఏవైనా ఫిర్యాదులు వస్తే, తక్షణమే వాటిని పరిష్కరించనున్నట్టు చర్చి తెలిపింది.[181]
సిద్ధాంతం

కాథలిక్ చర్చి అనేది ఒక శాశ్వతమైన దేవున్ని కలిగి ఉంటుంది, గాఢ్ ది ఫాదర్; గాడ్ ది సన్; మరియు హోలీ స్పిరిట్ అనే మూడు రూపాలు పరస్పరం నివాసం ఏర్పరచుకోవడం ద్వారా ఈ దేవుడు ఉనికిలో ఉంటాడు, ఈ మూడు రూపాలు కలిసి త్రిమూర్తి తత్వాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. కాథలిక్ విశ్వాసం ప్రకారం, చర్చి అనేది "... భూమి మీద క్రీస్తు నిరంతరం కనిపించే ప్రదేశం."[182] కాథలిక్‌ల విషయంలో "చర్చ్" అనే పదం దేవుని యొక్క ప్రజలు అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది, ఇక్కడ ప్రజలు అంటే క్రీస్తుకు కట్టుబడి ఉండడంతో పాటు "... క్రీస్తు శరీరంతో పాటు పోషించబడి, క్రీస్తు శరీరంగా మారేవారు" అని అర్థం.[183] కాథలిక్‌ల విశ్వాసం ప్రకారం, క్రీస్తు యొక్క నిజమైన చర్చ్‌గా క్రీడ్‌లో వర్ణించబడిన ఒకటి, పవిత్రమైన, కాథలిక్, మరియు అపోస్టోలిక్ చర్చ్ మాత్రమే కాథలిక్ చర్చ్. పాపల్ జ్ఞాన గ్రంథమైన మైస్టిసి కార్పోరిస్ క్రిస్టిలో కాథలిక్ చర్చిని మైస్టికల్ బాడీ ఆఫ్ క్రీస్ట్‌గా అటు తర్వాత అభివర్ణించారు.

చర్చి బోధించిన ప్రకారం "మోక్షానికి అర్థం" కాథలిక్ చర్చిలో మాత్రమే కొలువై ఉంది, అయితే, ప్రజలను మోక్షము వైపు తీసుకువెళ్లేందుకు హోలీ స్పిరిట్ తన నుంచి క్రైస్తవ సమాజాలను వేరుచేసేందుకు ఉపయోగించగలదు అని దృవీకరించడం జరిగింది. చర్చ్ బోధించే ప్రకారం, ఎవరైనా కాపాడబడినట్టైతే వారు అప్రత్యక్ష్యంగా చర్చి ద్వారా రక్షించబడుతారు, ఒకవేళ సదరు వ్యక్తి కాథలిక్ చర్చి మరియు దాని బోధనలు (ఉదాహరణకు పుట్టుక లేదా సంస్కృతి యొక్క ఫలితంగా) యొక్క అజేయ మరపుని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, నైతికతలను అనుసరిస్తే, దేవుడు అతని హృదయంలో ఆజ్ఞాపిస్తాడు, కాబట్టి చర్చి ఆవశ్యకతను అతను అర్థం చేసుకుంటే అందులో చేరుతాడు.[184] అందరు క్రైస్తవుల మధ్య ఏకీకరణ సాధించే దిశగా పనిచేసేందుకు హోలీ స్పిరిట్ ద్వారా కాథలిక్‌లు ఆహ్వానించబడుతారని అది బోధిస్తుంది.[184]
చర్చి సిద్ధాంతం ప్రకారం, కాథలిక్ చర్చి అనేది యేసు క్రీస్తు ద్వారా స్థాపితమైంది.[185] క్రీస్తు పన్నెండు మంది అపోస్తలలును నియమించడం మరియు తన పనిని కొనసాగించే దిశగా వారి అధికారం ఇవ్వడానికి సంబంధించిన చర్యలు మరియు బోధనను కొత్త నిబంధన నమోదు చేసింది.[185] "ఈ రాతిమీద నేను నా చర్చిని నిర్మిస్తాను...స్వర్గం యొక్క రాజ్యంకు సంబంధించిన తాళాలను నేను నీకు ఇస్తాను..." అని ప్రకటించడం ద్వారా సిమన్ పీటర్‌ను అపోస్తలల నాయకుడిగా క్రీస్తు నియమించాడని చర్చి బోధిస్తుంది.[184] అపోస్తలల మీదుగా హోలీ స్పిరిట్ రావడమనే సంఘటన పెంటెకోస్ట్‌గా సుపరిచితం కావడంతో పాటు చర్చి యొక్క ప్రజా మంత్రిత్వ శాక ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది అని చర్చి బోధిస్తుంది. అపోస్తలలకు వారసులుగా పరిగణించడం ప్రారంభమైన నాటినుంచి బిషప్‌లందరూ శాస్త్రోక్తంగా పవిత్రులుగా మారారు,[13] అలాగే అపోస్తలలు నుంచి స్వీకరించబడిన పవిత్రమైన సంప్రదాయం మీద వారు ఆధిపత్యం కలిగి ఉన్నారు.[186]
కౌన్సిల్ ఆఫ్ ట్రెంట్ ప్రకారం, ఏడు మతకర్మలు స్థాపించిన క్రీస్తు, వాటిని చర్చికి అప్పగించాడు.[187] బాప్టిజం, కన్ఫర్మేషన్, యుచరిస్ట్, రీక్యాన్సిలేషన్ (పశ్చాత్తాపము), అనోయింన్టింగ్ ఆఫ్ ది సిక్ (అధికారికంగా ఆడంబరమైన అభిషేకం లేదా "లాస్ట్ రైట్స్"), హోలీ ఆర్డర్స్ మరియు హోలీ మ్యాట్రిమోనీ అనే పేర్లతో ఇవి వాడుకలో ఉన్నాయి. మతకర్మలనేవి ముఖ్యమైన ప్రత్యక్ష ఆచారాలుగా నిలవడంతో పాటు కాథలిక్‌లు వీటిని దేవుని ఉనికికి మరియు సరైన చిత్తవృత్తి (ఎక్స్ ఒపేరా ఒపెరాటో )తో వాటిని స్వీకరించిన వారందరి విషయంలో దేవుని యొక్క అనుగ్రహం సంకేతాలుగా చూస్తుంటారు.[188]
కాథలిక్‌ల విశ్వాసం ప్రకారం, ఓల్డ్ టెస్టమెంట్ యొక్క మెస్సియానిక్ భవిష్యవాణిల యొక్క మెస్సయ్యగా క్రీస్తు ఉంటాడు.[189] చర్చి బోధించే ప్రకారం, రూపం మారడం అనే సంఘటనలో భాగంగా హోలీ స్పిరిట్ యొక్క శక్తి ద్వారా, దేవుడు మాన స్వభావంతో ఏకం అయ్యాడు, ఆశీర్వదింపబడిన కన్నె మేరీ గర్భంలో క్రీస్తు ప్రవేశించిన సమయంలో ఇది జరిగింది. కాబట్టి, క్రీస్తు విషయంలో పూర్తిగా దేవునిగానూ మరియు పూర్తిగా మనిషిగానూ నమ్మడం జరుగుతోంది. ఇది బోధించే ప్రకారం, భూమి మీద క్రీస్తు యొక్క కార్యం ఏమిటంటే, ప్రజలకు ఆయన బోధనలను అందించడంతో పాటు నాలుగు గాస్పెల్స్‌లో నమోదైన వాటిని అనుసరించేందుకు అతని ఉదాహరణని బోధించడంగా ఉండేది.[190]
మేరీ విషయంలో ప్రార్థనలు మరియు పూజలు లాంటివి కాథలిక్‌ల విశ్వాసంలో ఒక భాగం, అయితే దేవుని పూజించే అంశంలో మాత్రం అవి దూరంగా ఉంటాయి.[191] మేరీని శాశ్వత కన్యగానూ మరియు దేవుని తల్లిగానూ చర్చి ప్రత్యేక గౌరవంతో పూజిస్తుంది. ఒరిజినల్ సిన్ యొక్క మరక లేకుండా స్వచ్ఛమైన గర్భధారణ మరియు శరీరంతో పాటుగా స్వర్గంలో చోటుని ఆక్రమించడం లాంటి మేరీకి సంబంధించి కాథలిక్ విశ్వాసాలు 1854లో పోప్ పీయుస్ IX ద్వారా 1950లో పోప్ పీయుస్ XII ద్వారా వరుసగా నిక్కచ్చిగా క్రైస్తవమత విశ్వాసాలుగా నిర్వచింపబడ్డాయి.[192]
పెళ్లికి సంబంధించిన వేదాంతపరమైన అధ్యయనం ఆమె జీవితంపై ప్రభావం చూపడమే కాకుండా రోజువారీ జీవితం, ప్రార్థన మరియు మారియన్ చిత్రకళ, సంగీతం మరియు నిర్మాణకళలపై ఆమె భక్తి భావాన్ని కూడా ప్రభావం చూపింది. చర్చ్ ఇయర్ వ్యాప్తంగా అనేక సామూహిక ప్రార్థన మేరియన్ విందులు నిర్వహించబడడంతో పాటు క్వీన్ ఆఫ్ హెవెన్ లాంటి అనేక పేర్లతో ఆమె గౌరవించబడుతుంది. పోప్ పాల్ VI ఆమెను మథర్ ఆఫ్ ది చర్చ్‌గా సంబోధించారు, ఎందుకంటే క్రీస్తుకు జన్మనివ్వడం ద్వారా, బాడీ ఆప్ క్రీస్తులోని ప్రతి సభ్యునికి ఆమె ఆధ్యాత్మిక మాతగా పరిగణించబడుతోంది.[192] యేసు జీవితంలో ఆమె ప్రభావవంతమైన పాత్ర కారణంగా, ప్రార్థనలు మరియు రోసరీ, హైల్ మేరీ, సాల్వ్ రీజినా మరియు మెమోరేర్ లాంటి ఆరాధనలు సాధారణ కాథలిక్ అభ్యాసాలుగా ఉంటున్నాయి.[193]
అవర్ లేడీ ఆఫ్ లార్డెస్, ఫాతిమా, గువాడలువ్[194] మరియు షిర్న్ ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ ఇన్ విస్‌కాన్సిన్, USA లాంటి నిర్థిష్ట మేరియన్ దివ్యదర్శనాల విశ్వసనీయతను చర్చి రూఢీపరుస్తుంది.[195] ఈ రకమైన ప్రదేశాలకు యాత్రలనేవి ప్రజాదరణ పొందిన కాథలిక్ ప్రార్థనలుగా ఉంటున్నాయి.[196]
పాపములో పడడం అనేది క్రీస్తును అనుసరించడానికి వ్యతిరేకమైనది భావించబడుతోంది, దేవునికి సంబంధించి ఒక వ్యక్తి యొక్క సాదృశ్యం బలహీనం కావడంతో పాటు అతని ప్రేమ నుంచి వారి ఆత్మ దూరమవుతుంది. పాపాల స్థాయి అనేది తక్కువ ప్రమాదంతో కూడిన క్షమించదగిన పాపాలు మొదలుకుని అత్యంత త్రీవమైన నిరంతర పాపం లాంటివి దేవునితో ఒక వ్యక్తి యొక్క సంబంధాన్ని ముగించి వేస్తాయి.[197] క్రీస్తు యొక్క మోజు (బాధ) మరియు అతని శిలువ ద్వారా, ప్రజలందరూ క్షమించబడడానికి ఒక అవకాశం పొందడంతో పాటు పాపం నుంచి స్వేచ్ఛ పొందారు, కాబట్టి దేవునితో సఖ్యత పొందడం వీలైందని చర్చి బోధిస్తుంది.[198] కాథలిక్ విశ్వాసం ప్రకారం, క్రీస్తు పునరుత్థానం అనేది మానవులకు వీలైన ఆధ్యాత్మిక అమరత్వానికి వృద్ధి చేసింది, నిజమైన పాపం కారణంగా గతంలో అది వారికి నిరాకరించబడింది.[199] దేవునితో తిరిగి సఖ్యత పొందడం మరియు క్రీస్తు యొక్క వాక్కులు మరియు కార్యాలు అనుసరించడం ద్వారా "... ప్రజల యొక్క హృదయాలు మరియు జీవితాల మీద దేవుని యొక్క పాలన"కు సంబంధించిన దేవుని రాజ్యంలోకి ఒక వ్యక్తి ప్రవేశించవచ్చని చర్చి విశ్వసిస్తుంది.[200]
హోలీ స్పిరిట్‌ని తాము కాన్‌ఫిర్మేషన్ యొక్క మతకర్మ ద్వారా పొందుతామని మరియు బాప్టిజంలో పొందే అనుగ్రహం బలపడుతుందని కాథలిక్‌లు విశ్వసిస్తారు.[201] సరైనరీతిలో నిర్థారించబడాల్సిన ప్రకారం, కాథలిక్‌లు తప్పనిసరిగా అనుగ్రహం యొక్క స్థితిలో ఉంటారు, అంటే దీని అర్థం అంగీకరించని నిరంతర పాపానికి కట్టుబడి ఉన్నామనే విషయంలో వారు సృహతో ఉండరు.[202] మతకర్మ కోసం వారు తప్పనిసరిగా ఆధ్యాత్మికంగా సిద్ధమై ఉంటారు, ఆధ్యాత్మికమైన మద్దతు కోసం ఒక పోషకుడిని ఎంచుకోవడం, మరియు వారి ప్రత్యేక పద్ధతి మరియు మధ్యవర్తి కోసం ఒక సెయింట్‌ని ఎంచుకోవడం ద్వారా వారి ఈ రకమైన సన్నద్ధతను కనబరుస్తారు.[201] ఈస్ట్రన్ కాథలిక్ చర్చిల్లో, శిశు బాప్టిజంతో సహా బాప్టిజం అనేది క్రిస్‌మాటియన్‌‌[203]గా భావించే కన్‌ఫర్మేషన్ మరియు యూచరిస్ట్ విందు ద్వారా వెనువెంటనే అనుసరించబడుతుంది.[202]
బాప్టిజం తర్వాత, పశ్చాత్తాపానికి సంబంధించిన మతకర్మ ద్వారా కాథలిక్‌లు తదుపరి పాపాల కోసం క్షమాపణ పొందవచ్చు.[204] ఈ మతకర్మలో భాగంగా, మతాధికారి ఎదుట వ్యక్తి తన పాపాలను అంగీకరిస్తాడు, అటుపై సదురు వ్యక్తి సలహాతో పాటు ప్రత్యేకమైన పశ్చాత్తాపాన్ని నిర్వర్తించడానికి సంబంధించిన సమచారాన్న పొందుతాడు. ఆ వ్యక్తి తరపున మతాధికారి విమోచనం ప్రక్రియ నిర్వహించడం ద్వారా సదరు వ్యక్తి అతని పాపాల నుంచి అధికారికంగా క్షమాపణ పొందుతాడు.[205] అదేసమయంలో బహిష్కారం యొక్క అపరాధం కింద ఎలాంటి పాపాన్ని బహిర్గత పర్చడం కానీ లేదా పశ్చాత్తాపం యొక్క ముద్ర కింద వినిన దాన్ని బయటపెట్టడం కానీ చేయకుండా మతాధికారి నిరోధించబడుతాడు.[206] పాపి తన పాపాలను అంగీకరించడంతో పాటు పాప విమోచనం స్వీకరించిన తర్వాత చర్చి ద్వారా ఆ వ్యక్తికి సంతృప్తి లభించవచ్చు. నరకంలో వారి కోసం లౌకిక శిక్ష ఇంకా బాకీ ఉన్నందున పాక్షిక లేదా పూర్తిస్థాయి స్వస్థత (పూర్తిస్థాయి సంతృప్తిగా సుపరిచితం) ప్రభావితం అవుతుందని విశ్వసించబడుతుంది.[207]
మరణం తర్వాత వెనువెంటనే, ప్రతి వ్యక్తి యొక్క ఆత్మ దేవుని నుంచి ప్రత్యేకమైన తీర్పుని అందుకుంటుంది, ఈ తీర్పు అనేది వారు భూమి మీద ఉన్న సమయంలో ఆచరించిన కార్యాలకు సంబంధించినదై ఉంటుందని చర్చి బోధిస్తుంది.[202] మొత్తం మానవాళి యొక్క విశ్వవ్యాప్త తీర్పులో క్రీస్తు కూర్చునే సమయానికి సంబంధించిన మరొక రోజు గురించి కూడా ఈ బోధన దృవీకరిస్తుంది. చర్చి బోధన ప్రకారం, ఈ తుది తీర్పు మానవ చరిత్రకు ఒక ముగింపును తీసుకు వస్తుంది, అలాగే ఒక కొత్త మరియు మెరుగైన స్వర్గం మరియు న్యాయ ప్రాతిపదికన దేవుని ద్వారా పాలించబడుతున్న భూమి యొక్క ప్రారంభాన్ని గుర్తిస్తుంది.[202] దీనిపై ఆధారపడి ప్రతి వ్యక్తి యొక్క ఆత్మ తీర్పును ఎదుర్కోవడమనేది మాథ్యూ యొక్క గాస్పెల్‌లో వివరించబడి ఉంటుంది, "కనీసం"గా పరిగణించబడిన వారికి సైతం దయకు సంబంధించిన పనులు జాబితాను మాథ్యూ రూపొందిస్తాడు.[208] "నన్ను'దేవుడా, దేవుడా,' అని పిలేచే ప్రతిఒక్కరూ సర్గ రాజ్యంలోకి ప్రవేశించరు, అయితే స్వర్గంలో ఉండే నా తండ్రి చిత్త ప్రకారం చేయువాడే ప్రవేశిస్తాడు" అని చెప్పబడిన క్రీస్తు వ్యాఖ్యలు నొక్కి వక్కాణించబడుతోంది.[209]
కెటేచిజం ప్రకారం, "చివరి తీర్పు అనేది దేవునికి సంబంధించి ప్రతి వ్యక్తి చేసినది లేదా భూమ్మీద బ్రతికిన రోజుల్లో చేయకుండా విఫలమైన చిట్టచివరి పరిణామాలను సైతం బహిర్గతం చేస్తుంది."[209] వెలువడే తీర్పుపై ఆధారపడి, ఆత్మ అనేది తర్వాతి జీవితానికి సంబంధించిన మూడు స్థితుల్లో ఒకదానిలోకి ప్రవేశించవచ్చు. స్వర్గం అనేది దేవునితో ఐక్యత మరియు మాటలతో వివరించడానికి వీలుకానంత సంతోషకరమైన జీవితాన్ని శాశ్వతంగా అందించే ఒక దివ్యమైన సమయం.[202] అయితే, నరకం అనేది ఆత్మలను పరిశుద్ధం చేయడానికి ఉద్దేశించబడిన ఒక తాత్కాలిక పరిస్థితి, పూర్తిగా పాపాలను విడిచిపెట్టని కారణంగా నేరుగా స్వర్గంలోకి ప్రవేశించే అర్హత లేని వారికి పాప ప్రక్షాళన కలిగించేందుకు ఇది ఉద్దేశించబడింది, అయితే ఇక్కడికి వచ్చిన వారు శాశ్వతంగా ఇక్కడే ఉండిపోవడం జరగదు.[202] నరకంలో ఉండే ఆత్మలు స్వర్గం చేరేందుకు సెయింట్ల మధ్యవర్తిత్వంతో భూమి మీద జరిగే ప్రార్థనలు సహాయపడవచ్చు.[210]
పాపాలతోనూ మరియు స్వార్థపరమైన జీవితాన్ని ఎంచుకునే వారు పశ్చాత్తాపం చెందడం జరగదు, అలాగే తమ మార్గాలని వీడకుండా పట్టుకుని ఉండాలని ఉద్ధేశం కలిగినవారు నరకానికి పంపబడుతారు, తద్వారా వారు దేవుని నుంచి శాశ్వతంగా వేరు చేయబడుతారు.[202] దేవుని తిరస్కరించేందుకు స్వేచ్ఛగా నిర్ణయించబడిన ఎవరైనా సరే నరకం చేరేందుకు అడ్డగించబడరని చర్చి బోధిస్తుంది.[202] నరకానికి చేరాలని ఎవరూ ముందుగా నిర్ణయించబడరు, అలాగే ఎవరైనా ఈ విషయంలో ఖండించబడుతారా అనే విషయాన్ని సైతం ఎవరూ గుర్తించలేరు.[202] దేవుని దయతో ఒక వ్యక్తి మరణానికి ముందు ఏ క్షణంలోనైనా పశ్చాత్తాపం పొందడంతో పాటు రక్షింపబడుతాడని కాథలికిజం బోధిస్తుంది.[211] కొంతమంది కాథలిక్ తత్వవేత్తల ప్రకారం, నిజమైన పాపంలో మరణించిన బాప్టిజం పొందని శిశువుల ఆత్మలు త్రిశంకు స్వర్గం చేరుతాయి, అయితే చర్చి విషయంలో మాత్రం ఈ విషయం అధికారిక సిద్ధాంతం కాదు.[212]
కాథలిక్ విశ్వాసాలనేవి నిసేన్ క్రీడ్‌లో చూపబడడంతో పాటు కెటెచిజం ఆఫ్ ది కాథలిక్ చర్చ్‌</i>లో వివరించబడ్డాయి.[213][214] గాస్పెల్‌లలో క్రీస్తు హామీ ఆధారంగా, చర్చి అనేది నిరంతరం హోలీ స్పిరిట్ ద్వారా మార్గ నిర్దేశం చేయబడుతుంది, కాబట్టి సిద్ధాంతపరమైన తప్పిదంలో పడకుండా కచ్చితంగా రక్షింపబడుతుంది అని చర్చి విశ్వసిస్తుంది.[184] పవిత్ర గ్రంథం, పవిత్ర సంప్రదాయం మరియు మెజిస్టేరియం ద్వారా దేవుని నిజాన్ని హోలీ స్పిరిట్ బహిర్గతం చేస్తుందని కాథలిక్ చర్చ బోధిస్తుంది. శాక్రెడ్ స్క్రిప్చర్ అనేది 73 బుక్ కాథలిక్ బైబిల్‌ని కలిగి ఉంటుంది. సెప్టాజింట్‌[215]గా సుపరిచితమైన ఓల్డ్ టెస్ట్‌మెంట్ యొక్క పురాతన గ్రీకు వెర్షన్‌లో గుర్తించబడిన 46 పుస్తకాల్లో ఇది భాగం వహిస్తోంది, అలాగే 1209లో గుర్తించబడిన కోడెక్స్ వాటికనస్ గ్రీకస్‌లోని 27 న్యూ టెస్ట్‌మెంట్ రచనల్లోనూ మరియు అథానాసియస్ థర్టీ నైన్త్ ఫెస్టల్ లెటర్‌లోనూ ఇది భాగం వహిస్తోంది.[216] [note 5]
అపోస్తలల కాలం నుంచి అనుమతించబడి చర్చి ద్వారా విశ్వసించబడుతోన్న బోధనలను పవిత్ర సంప్రదాయం కలిగి ఉంటోంది.[217] పవిత్ర గ్రంథము మరియు పవిత్ర సంప్రదాయం అనేవి రెండూ కూడా "విశ్వాసం యొక్క డిపాజిట్" (డిపోజిటమ్ ఫిడెయ్ )గా సుపరిచితం. ఇవన్నీ కూడా చర్చి యొక్క బోధన అధికారానికి చెందిన మెజిస్టేరియం (మెజిస్టర్ నుంచి వచ్చిన ఈ పదానికి లాటిన్‌లో "బోధించేవాడు" అని అర్థం) ద్వారా వివరించబడుతుంది, అలాగే ఇవన్నీ కూడా పోప్ మరియు పోప్‌తో సహా సమైక్యంగా ఉన్న కాలేజ్ ఆఫ్ బిషప్‌ల ద్వారా రూపొందించబడుతాయి.[218]
ఆరాధనకు సంబంధించిన సంప్రదాయాలు

సామూహిక ప్రార్థన సంప్రదాయాలు, లేదా ఆచారాల విషయంలో ఉనికిలో ఉన్న కాథలిక్ చర్చ్‌ల మధ్య వ్యత్యాసాలున్నాయి, ఈ విషయంలో విశ్వాసాల విషయంలో ఉన్న వ్యత్యాసాల కంటే చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక వైవిధ్యం అనేది ఎక్కువ ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.[219] ఎక్కువగా వినియోగించే ప్రార్థన సంప్రదాయం రోమన్ ఆచారం అయినప్పటికీ, లాటిన్ కాథలిక్ చర్చ్ విషయంలోనూ కొన్ని ఇతర ఆచారాలు ఉపయోగంలో ఉన్నాయి, అలాగే ఈ విషయంలో ఈస్ట్రన్ కాథలిక్ చర్చిలు స్పష్టమైన విభేదాన్ని ప్రదర్శించే ఆచారాలను కలిగి ఉన్నాయి. రోమన్ ఆచారం యొక్క రెండు రూపాలు ప్రస్తుతం గుర్తింపును సాధించాయి: రోమన్ మిస్సల్ (మాస్ ఆఫ్ పాల్ VI) యొక్క 1969 తర్వాతి ఎడిషన్లు నేడు ఆచారం యొక్క సాధారణ రూపంగా ఉండడంతో పాటు ఎక్కువగా వ్యవహారిక భాషగా అనగా ప్రజల భాష రూపంలో ఉనికిలో ఉన్నాయి; అలాగే 1962 ఎడిషన్ (ట్రిడెన్టిన్ మాస్ ) అనేది ప్రస్తుతం ఒక అసాధారణ రూపంగా ఉంటోంది.[220][note 6]
అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో, నిర్థిష్ట "ఏంజలికన్ యూస్"ను రోమన్ ఆచారం యొక్క వైవిధ్యంగా పారిష్‌లు ఉపయోగించడం జరుగుతోంది, అది ఏంజలికన్ సామూహిక ప్రార్థనా ఆచారాల యొక్క అనేక అంశాలను కలిగి ఉంటోంది.[note 7]చర్చితో పాటుగా సమ్మేళనంలోకి ప్రవేశించడంతో పాటు అటుతర్వాత కూడా ఏంజెలికన్ సంప్రదాయం యొక్క అంశాలను కలిగిన ఆచారాన్ని ఉపయోగిస్తున్న ఏంజెలికన్లు కోసం ఆర్డినరియేట్స్‌ యొక్క ఎక్కడైనా సరిపోయే సృష్టి కోసం 2009లో అధికార మంజూరు అమలు అనేది ఇప్పటికీ నిరీక్షణలోనే ఉంది.[221] అంబ్రోసియన్ రైట్ మరియు మొజారబిక్ రైట్‌లతో సహా ఇతర పాశ్చాత్య ఆచారాలు (రోమన్‌యేతర) మరియు బైజన్టిన్ ఆచారం, అలెగ్జాండ్రియన్ లేదా కోప్టిక్ ఆచారం, సిరియాక్ ఆచారం, ఆర్మేనియన్ ఆచారం, మారోనిట్ ఆచారం, మరియు చల్డియన్ ఆచారం లాంటివి సైతం ఈస్ట్రన్ కాథలిక్ చర్చిల ద్వారా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.
యూచరిస్ట్, లేదా మాస్ అనేది కాథలిక్ ఆరాధన యొక్క కేంద్రంగా ఉంటోంది.[222] ఈ మతకర్మ కోసం సంస్థ యొక్క పదాలు అనేవి గాస్పెల్స్ మరియు పౌలిన్ లెటర్ నుంచి తీసుకోబడుతాయి.[223] ప్రతి మాస్‌కు చెందిన కాథలిక్‌లు విశ్వసించే ప్రకారం, రొట్టె మరియు ద్రాక్షసారాయిలు అతీంద్రీయమైన శక్తి ద్వారా క్రీస్తు యొక్క శరీరం మరియు రక్తం రూపంలోకి మార్పు చెందుతాయి. లాస్ట్ సప్పర్ సమయంలో యుచరిస్ట్ యొక్క సంస్థ ద్వారా మానవజాతితో సహా ఒక కొత్త ఒడంబడికను క్రీస్తు స్థాపించాడని చర్చ్ బోధిస్తుంది. ప్రస్తుతం క్రీస్తు యూచరిస్ట్‌లో ఉన్నట్టుగా చర్చ్ బోధించిన కారణంగా,[220] సంబరం మరియు సమాదరణ విషయంలో కఠినమైన నియమాలు ఉన్నాయి. ఇందులో భాగంగా కాథలిక్‌లు సమ్మేళనాన్ని స్వీకరించడానికి కనీసం గంట ముందు తప్పనిసరిగా భోంచేయడం నుంచి విరమించుకోవాలి.[224]
రీకాన్సిలేషన్ (పశ్చాత్తాపం) యొక్క మతకర్మ ద్వారా వారు విమోచనాన్ని స్వీకరించని పక్షంలో మరణ సంబంధమైన పాపం యొక్క స్థితిలో సృహ కలిగినవారు ఈ మత కర్మ నుంచి అడ్డగించబడుతారు.[224] అదేసమయంలో ప్రొటెస్టంట్ చర్చిలలో సమ్మేళనాన్ని స్వీకరించేందుకు కాథలిక్‌లకు అనుమతి లేదు, హోలీ ఆర్డర్స్ మరియు యుచరిస్ట్‌ల విషయంలో వారు విభిన్నమైన విశ్వాసాలు మరియు ఆచరణలు కలిగి ఉండడమే దీనికి కారణం.[225] అదేవిధంగా, కాథలిక్ చర్చిలలో సమ్మేళనాన్ని అందుకునే విషయంలో ప్రొటెస్టంట్‌లకు అనుమతి లేదు. ఈస్ట్రన్ క్రిస్టియాన్టీ యొక్క చర్చిలకు సంబంధించి హోలీ సీతో సమ్మేళనంలో ఉండడం లేదు, ఈ విషయంలో కాథలిక్ చర్చ్ తక్కువగా మాత్రమే అడ్డగించబడుతోంది, "శాక్రిస్‌లో ఒక నిర్థిష్ట సమ్మేళనం ఉండడంతో పాటు యుచరిస్ట్‌లోనూ అదేవిధంగా ఉండడం వల్ల సరిపడే పరిస్థితి అందించబడుతుంది, అలాగే చర్చి అధికారం యొక్క అనుమతి అనేది కేవలం సాధ్యం కానప్పటికీ, అది ప్రోత్సహించబడుతుంది."[226]
నిర్వహణ మరియు జనాభా వివరాలు
సోపానక్రమం, వ్యక్తిగత మరియు సంస్థాగత


చర్చి యొక్క సోపాన క్రమం రోమ్ యొక్క బిషప్ అయిన పోప్ ద్వారా నాయకత్వం వహించబడుతుంది.[227] ఈ కార్యాలయం యొక్క గుణం కారణంగా, రోమన్ ప్రావియన్స్ యొక్క ఆర్చ్‌బిషప్ మరియు మెట్రోపాలిటన్ గానూ, ఇటలీ యొక్క ప్రధాన గురువు గానూ, లాటిన్ చర్చ్ యొక్క పాట్రియార్చ్‌గానూ, మరియు యూనివర్సల్ చర్చ్ యొక్క సుప్రీం పాంటిఫ్ గానూ కూడా పోప్ సేవలందిస్తారు. బిషప్ స్థానంలో ఉండడం ద్వారా, ఆయన క్రీస్తుకు వికార్‌గానూ, మరియు రోమ్ యొక్క బిషప్ రూపంలో సెయింట్‌కు వారసుడిగానూ, పీటర్ మరియు పాల్ మరియు దేవుని యొక్క సేవకుల యొక్క సేవకుడిగానూ ఆయన గౌరవాన్ని అందుకుంటారు.[228] వీటితోపాటు వాటికన్ సిటీ-ప్రాంతానికి సార్వభౌముడిగా కూడా వ్యవహరిస్తారు.[229]
పాలన విషయంలో సలహా మరియు సహాయం కోసం, చర్చి యొక్క సోపాన క్రమంలో రెండో అత్యధిక స్థాయి అయిన కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డినల్స్‌గానూ పోప్ వ్యవహరిస్తుంటారు.[230] ఒకవేళ పోప్ మరణించడం గానీ లేదా రాజీనామా గానీ చేసిన సమయంలో,[note 8] కొత్త పోప్‌ని ఎన్నుకోవడం కోసం 80 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయసు వారైన కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డినల్స్‌ యొక్క సభ్యులు సమావేశమవుతారు.[232] సిద్ధాంతపరంగా పాపల్ సమావేశం ద్వారా కాథలిక్‌కు చెందిన పురుషుల్లోంచి ఎవరో ఒకరిని పోప్‌గా ఎంచుకునే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, 1389 నుంచి కేవలం కార్డినల్స్‌ను మాత్రమే ఈ స్థానం కోసం ఎంపిక చేయడం జరుగుతోంది.[233]
2008 నాటికి కాథలిక్ చర్చ్ మొత్తం, 2,795 డయోసెస్‌లను[234] (బిషప్ పర్యవేక్షణలోని పరిధి) కలిగి ఉంది, ఇవి ప్రతి ఒక్కటీ బిషప్ ద్వారా పర్యవేక్షించబడుతాయి. ఈ డయోసెస్‌లనేవి పారిస్‌లని పిలవబడే స్వతంత్ర సమాజాలుగా విభజించబడుతాయి, ప్రతిఒక్క పారిస్‌లు ఒకరు లేదా ఎక్కువ మంది ప్రీయిస్టులు, డెకాన్లు, మరియు/లేదా ఎక్లెసియల్ మినిష్టర్ల వంటి అధికారులను కలిగి ఉంటాయి.[235] డెకాన్లు, ప్రీయిస్టులు, మరియు బిషప్‌లతో సహా మతాధికారులందరూ మత ప్రచారకులు, బోధకులు, వివాహా సాక్షులు మరియు దహన సంస్కారాలను జరిపే వారుగా కూడా వ్యవహరించవచ్చు.[236] అయితే, యూచరిస్ట్ (పవిత్ర భోజనం) లాంటి మత కర్మలను నిర్వహించడం, రీకన్సిలియేషన్ (ప్రాయశ్చిత్తము) మరియు రోగి యొక్క అభ్యంగన స్నానం లాంటి విషయాలకు కేవలం బిషప్‌లు మరియు ప్రీయిస్టులు మాత్రమే అనుమతించబడుతారు.[237][238] అలాగే హోలీ ఆర్డర్స్ లాంటి మతకర్మలను సైతం కేవలం బిషప్‌లు మాత్రమే చేపడుతారు, మతాధికారుల వ్యవస్థలోకి ఎవరినైనా తీసుకొనేందుకు దీనిద్వారా నిర్ణయించడం జరుగుతుంది.[239]
అలాగే మతాధికారుల వ్యవస్థలోకి ఎవరు ప్రవేశించవచ్చు లాంటి నియమాలను చర్చ్ నిర్ణయిస్తుంది. లాటిన్ సంప్రదాయంలో, మతాధికారి అధికారం అనేది సాధారణంగా బ్రహ్మచారి పురుషుల విషయంలో నిషేధించబడింది.[240][241] ఈస్ట్రన్ కాథలిక్ చర్చిల విషయంలో అప్పటికే వివాహం అయిన పురుషులను మతాధికారులుగా నిర్ణయించవచ్చు,[242] అలాగే వారు ఎలాంటి సంప్రదాయంలోనైనా డెకాన్లుగా కూడా కావచ్చు.[240][241] వాటికన్ వివరాల ప్రకారం, 2007 నాటికి మొత్తం 408,024 మంది మతాధికారులు విధులు నిర్వహిస్తున్నారు, 2005 నాటితో పోలిస్తే ఈ సంఖ్యలో 0.18% వృద్ధి చోటుచేసుకుంది. అయితే,మతాధికారుల విషయంలో యూరోప్ (6.8%) మరియు ఓసీనియా (5.5%)ల్లో తగ్గుదల నమోదు కాగా, అమెరికాల్లో మాత్రం దాదాపు అదే స్థాయిలో నిలిచింది, అదేసమయంలో ఆఫ్రికా (27.6%) మరియు ఆసియా (21.1%)ల్లో మాత్రం ఈ సంఖ్యలో వృద్ధి నమోదైంది.[243]
నిర్ణయించబడిన కాథలిక్‌లు, అలాగే లైటీ యొక్క సభ్యుల వంటివారు సన్యాసి లేదా సన్యాసినిల రూపంలో మత సేవకు నిర్ణయింపబడిన జీవితంలోకి ప్రవేశించవచ్చు. ఈ రకమైన జీవితంలోకి ప్రవేశించాలనుకునే అభ్యర్థి, మూడు ఎవాంజెలికల్ కౌన్సిల్స్‌ అయిన దాతృత్వం, పేదరికం మరియు విధేయతల విషయంలో తమ వాంఛను నిర్ధారిస్తూ ప్రమాణాలు చేయాల్సి ఉంటుంది.[244] ఎక్కువభాగం సన్యాసులు మరియు సన్యాసినులు సన్యాస సంబంధమైన లేదా మత సంబంధమైన క్రమంలో విధుల్లోకి చేరుతారు,[244] బెనెడిక్టిన్లు, కార్మెలిటీస్, డొమెనికన్లు, ఫ్రాన్సిస్కన్లు, మరియు సిస్టర్స్ ఆఫ్ మెర్సీ లాంటివి ఈ కోవలోకే వస్తాయి.[244]
సభ్యత్వం

2007లో చర్చి సభ్యత్వాల సంఖ్య 1.147 బిలియన్ ప్రజలకు చేరింది,[243] 1950లో ఈ సంఖ్య 437 మిలియన్లుగా ఉండగా [245] 1970లో ఈ సంఖ్య 654 మిలియన్లుగా ఉండేది.[246] 31 డిసెంబర్ 2008న ఈ సభ్యత్వాల సంఖ్య 1.166 బిలియన్లకు చేరింది, 2000లో ఇదే తారీఖున ఉన్న సంఖ్యతో పోలిస్తే ఇది 11.54% వృద్ధి చెందింది, ప్రపంచ జనాభా వృద్ధి (10.77%)తో పోలిస్తే ఇది కొంత మేర ఎక్కువ. ఈ రకమైన వృద్ధి అనేది ఆఫ్రికాలో 33.02%గా నమోదుకాగా, యూరోప్‌లో మాత్రం కేవలం 1.17%గా మాత్రమే నమోదైంది. ఇక ఆసియాలో ఈ వృద్ధి 15.91% కాగా, ఒసీనియాలో 11.39%, అమెరికాల్లో 10.93% గానూ నమోదైంది. ఫలితంగా, ఆఫ్రికాలోని మొత్తం జనాభాలో కాథలిక్‌లు 17.77%కు చేరగా, అమెరికాల్లో 63.10%కు, ఆసియాలో 3.05%కు యూరోప్‌లో 39.97%కు, ఓసీనియాలో 26.21%కు, ప్రపంచ జనాభాలో 17.40%కు చేరారు. ప్రపంచ జనాభాలో కాథలిక్‌ల నిష్పత్తిని బట్టి చూస్తే, ఆఫ్రికాలో నివసించే వారి సంఖ్య 2000లో ఉన్న12.44% నుంచి 2008 నాటికి 14.84%కు పెరిగింది, అదేసమయంలో యూరోప్‌లో నివసిస్తున్న కాథలిక్‌ల సంఖ్య మాత్రం 26.81% నుంచి 24.31%కు తగ్గింది.[1]
కాథలిక్ చర్చ్‌లో సభ్యత్వమనేది బాప్టిజం ద్వారా సంప్రాప్తిస్తుంది.[247] ఎవరైనా అధికారికంగా చర్చిని వీడి వెళితే, ఆ వాస్తవాన్ని ఆ వ్యక్తికి సంబంధించిన బాప్టిజం రిజిస్టర్‌లో నమోదు చేయడం జరుగుతుంది.
సూచనలు మరియు గమనికలు
సమగ్ర విషయాలు

గమనికలు

గ్రంథ సూచిక


బ్యారీ, రెవ్. Msgr. జాన్ F (2001). ఒన్ ఫెయిత్, ఒన్ లార్డ్: ఏ స్టడీ ఆఫ్ బేసిక్ కాథలిక్ బిలీఫ్. జెరార్డ్ F. బవుమ్‌బ్యాక్, ఎడ్.D. ISBN 0-8215-2207-8.
బాయుర్, సుసన్ వైస్ (2010). ది హిస్టరీ ఆఫ్ మెడీవల్ వరల్డ్: ఫ్రం ది కన్వెర్షన్ ఆఫ్ కాన్‌స్టాన్టైన్ టు ది ఫస్ట్ క్రూసేడ్. నార్టన్. ISBN 978-0-393-05975-5.
బెథెల్, లెస్లీ (1984). ది కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ లాటిన్ అమెరికా. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-521-23225-2.
బొకెన్‌కోటెర్, థామస్ (2004). ఏ కాన్సిస్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది కాథలిక్ చర్చ్. డబుల్‌డే. ISBN 0-385-50584-1.
బన్సన్, మాథ్యూ, (2008). అవర్ సండే విజిటర్స్ కాథలిక్ అల్‌మనాక్. అవర్ సండే విజిటర్ పబ్లిషింగ్. ISBN 1-59276-441-X
బ్రూనీ, ఫ్రాంక్; బర్కెట్, ఎలినర్ (2002). ఏ గాస్పెల్ ఆఫ్ షేమ్: చిల్డ్రన్, సెక్సువల్ అబ్యూస్, అండ్ ది కాథలిక్ చర్చ్. హర్పెర్ పెరెన్నియల్. పేజీ.336. ISBN 978-0-06-052232-2.
చాడ్విక్, హెన్రీ (1990), "ది ఎర్లీ క్రిస్టియన్ కమ్యూనిటీ", in మెక్‌మ్యానెర్స్, జాన్, ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ, ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, pp.20–61, ISBN 0-19-822928-3
చాడ్విక్, ఒవెన్ (1995). ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. బార్నెస్ & నోబెల్. ISBN 0-7607-7332-7.
క్లార్క్, గ్రీమ్ (2005), "తర్డ్-సెంచరీ క్రిస్టియాన్టీ", ఇన్ బౌమ్యాన్, అలాన్ K., పీటర్ గార్న్‌సే అండ్ అవెరిల్ కామెరాన్. ది క్రేంబ్రిడ్జ్ యాన్సియంట్ హిస్టరీ 2వ ముద్రణ., వాల్యూం 12: ది క్రైసిస్ ఆఫ్ ఎంఫైర్, A.D. 193–337, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, pp.589–671, ISBN 978-0-521-30199-2.
కోలిన్స్, మైఖెల్; ప్రైస్, మాథ్యూ A. (1999). ది స్టోరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. డార్లింగ్ కిండెర్స్‌లే ISBN 0-7513-0467-0.
కోలిన్‌సన్, పాట్రిక్ (1990). "ది లేట్ మెడీవల్ చర్చ్ అండ్ ఇట్స్ రీఫార్మేషన్ (1400–1600)". ఇన్ జాన్ మెక్‌మ్యానెర్స్. ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-19-822928-3.
కాక్, బెర్నార్డ్ A. (2001). యూరోప్ సిన్స్ 1945: యాన్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా, వాల్యూం 2. టైలర్ & ఫ్రాన్సిస్. ISBN 978-0-8153-4058-4.
కొరిడెన్, జేమ్స్ A; గ్రీన్, థామస్ J; హెయింట్‌స్కెల్, డొనాల్డ్ E. (1985). ది కోడ్ ఆఫ్ కానన్ లా: ఏ టెక్స్ట్ అండ్ కామెంటరీ, స్టడీ ఎడిషన్. పాలిస్ట్ ప్రెస్. ISBN 978-0-8091-2837-2.
డేవిడ్‌సన్, ఐవర్ (2005). ది బర్త్ ఆఫ్ ది చర్చ్. మోనార్చ్. ISBN 1-85424-658-5.
డేక్, ఇస్ట్‌వాన్ (2001). ఎస్సేస్ ఆన్ హిట్లర్స్ యూరోప్. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ నెబ్రాస్కా ప్రెస్. ISBN 978-0-8032-6630-8
డుఫీ, ఎమాన్ (1997). సెయింట్స్ అండ్ సిన్నెర్స్, ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ ది పోప్స్. యాలే యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-300-07332-1.
డుస్సెల్, ఎన్సిక్యూ (1981). ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ ది చర్చ్ ఇన్ లాటిన్ అమెరికా. Wm. B. ఎర్డ్‌మ్యాన్స్. ISBN 0-8028-2131-6.
ఫాల్క్, ఎడ్వర్డ్ (2007). 101 క్వచ్చన్స్ అండ్ ఆన్సర్స్ ఆన్ ఈస్ట్రన్ కాథలిక్ చర్చెస్. పాలిస్ట్ ప్రెస్. ISBN 978-0-8091-4441-9.
ఫాహ్ల్‌బుస్క్, ఎర్విన్ (2007). ది ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. Wm. B. ఎర్డ్‌మ్యాన్స్. ISBN 0-8028-2415-3.
ఫ్రోయెల్, బ్రేయాన్; మేరీ గౌటియర్ (2003). గ్లోబల్ కాథలికిజం, పోర్ట్‌రైట్ ఆఫ్ ఏ వరల్డ్ చర్చ్. ఆర్బిస్ బుక్స్; సెంటర్ ఫర్ అప్లైడ్ రీసెర్చ్ ఇన్ ది అపోస్టోలేట్, జార్జ్‌టౌన్ యూనివర్సిటీ. ISBN 1-57075-375-X.
హామ్నెట్, బ్రియాన్ R (1999). కాన్సిస్ హిస్టరీ ఆఫ్ మెక్సికో. పోర్ట్ చెస్టెర్, NY: కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-521-581206.
హేస్టింగ్స్, ఆడ్రియన్ (2004). ది చర్చ్ ఇన్ ఆఫ్రికా 1450–1950. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-19-826399-6.
హెర్రింగ్, జార్జ్ (2006). యాన్ ఇంట్రడక్షన్ టు ది హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. కంటినమ్ ఇంటర్నేషనల్. ISBN 0-8264-6737-7.
జాన్‌సెన్, బ్రూస్ (2006). ది నేటీవ్ పీపుల్స్ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా. రుట్‌గెర్స్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-8135-3899-8.
జాన్సన్, లోన్నే (1996). సెంట్రల్ యూరోప్: ఎనిమీస్, నెయిబర్స్, ఫ్రెండ్స్. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-19-510071-6.
కిర్క్‌వుడ్, బుర్టన్ (2000). హిస్టరీ ఆఫ్ మెక్సికో. వెస్ట్‌పోర్ట్, CT: గ్రీన్‌వుడ్ పబ్లిషింగ్ గ్రూప్, ఇన్‌కార్పొరేటెడ్. pp.101–192. ISBN 978-1-4039-6258-4.
కోస్కూర్క్, క్లౌస్; లుడ్‌విగ్, ఫ్రీడెర్; డెల్గాడో, మెరియానో (2007). ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ ఇన్ ఏసియా, ఆఫ్రికా, అండ్ లాటిన్ అమెరికా, 1450–1990. Wm B ఎర్డ్‌మ్యాన్స్ పబ్లిషింగ్ Co. ISBN 978-0-8028-2889-7.
క్రీఫ్ట్, పీటర్ (2001). కాథలిక్ క్రిస్టియాన్టీ. ఇగ్నేషియస్ ప్రెస్. ISBN 0-89870-798-6.
లెహేయే, జాన్ (1995). "రోమన్ కురియా". ఇన్ మెక్‌బ్రెయిన్, రిచర్డ్; అట్రిడ్జ్, హరోల్డ్. ది హర్‌పెర్‌కొలిన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ కాథలికిజం.. హర్‌పెర్‌కొలిన్స్. ISBN 978-0-06-065338-5.
లీ గోఫ్, జాక్యూస్ (2000). మెడీవల్ సివిలైజేషన్. బార్నెస్ & నోబెల్. ISBN 0-631-17566-0.
లీథ్, జాన్ (1963). క్రీడ్స్ ఆఫ్ ది చర్చెస్. ఆల్డిన్ పబ్లిషింగ్ కో. ISBN 0-664-24057-7.
మాక్‌కులోచ్, డైర్‌మెయిడ్ (2010). క్రిస్టియాన్టీ: ది ఫస్ట్ త్రీ థౌజండ్ ఇయర్స్. వికింగ్. ISBN 978-0-670-02126-0. ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ పేరుతో అలెన్ లేన్ ద్వారా 2009లో వాస్తవంగా ప్రచురించబడింది
మాక్‌కులోచ్, డైర్‌మెయిడ్ (2003). ది రీఫార్మేషన్. వికింగ్. ISBN 0-670-03296-4.
మాక్‌ముల్లెన్, రామ్‌సే (1984), క్రిస్టియనైజింగ్ ది రోమన్ ఎంఫైర్: (A.D. 100–400). న్యూ హెవెన్, CT: యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, ISBN 978-0-585-38120-6
మార్కస్, రాబర్ట్ (1990), "ఫ్రం రోమ్ టు ది బార్బేరియన్ కింగ్‌డమ్‌ (339–700)", ఇన్ మెక్‌మ్యానర్స్, జాన్, ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ, ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, pp.62–91, ISBN 0-19-822928-3
మార్థలెర్, బెరార్డ్ (1994). ఇంట్రడ్యూసింగ్ ది కాటేచిజం ఆఫ్ ది కాథలిక్ చర్చ్, ట్రెడిషనల్ థీమ్స్ అండ్ కాన్‌టెంపరరీ ఇష్యూస్. పాలిస్ట్ ప్రెస్. ISBN 0-8091-3495-0.
మార్విన్, జాన్ వేడ్ (2008). "ది ఆకిటన్ వార్: ఏ మిలటరీ అండ్ పొలిటికల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది అల్‌బిగెన్షియన్ క్రూసేడ్, 1209-1218." కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-521-87240-5.
మెక్‌డొనఫ్, ఎలిజబెత్. (1995). "కార్డినల్స్, కాలేజ్ ఆఫ్". ఇన్ మెక్‌బ్రెయిన్, రిచర్డ్; అట్రిడ్జ్, హరాల్డ్. ది హార్‌పెర్‌కొల్లిన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ కాథలికిజం. హార్‌పెర్‌కొల్లిన్స్ ISBN 978-0-06-065338-5.
మెక్‌మ్యానెర్స్, జాన్ (1990). "ది ఎక్స్‌పాన్సియన్ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ (1500–1800)". ఇన్ మెక్‌మ్యానెర్స్, జాన్. ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-19-822928-3.
మొర్రిస్, కొలిన్ (1990). "క్రిస్టియన్ సివిలైజేషన్ (1050–1400)". ఇన్ మెక్‌మ్యానెర్స్, జాన్. ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రిస్టియాన్టీ. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-19-822928-3.
ముర్రే, క్రిస్ (1994). డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్. హెలికాన్ పబ్లిషింగ్ లిమిటెడ్. ISBN 0-8160-3205-X.
నోబెల్, థామస్; స్ట్రాస్, బెర్రీ (2005). వెస్ట్రన్ సివిలైజేషన్. హగ్టన్ మిఫ్లిన్ కంపెనీ. ISBN 978-1-84603-075-8.
నార్మన్, ఎడ్వర్డ్ (2007). ది రోమన్ కాథలిక్ చర్చ్, యాన్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా ప్రెస్. ISBN 978-0-520-25251-6.
ఓ'కొలిన్స్, జెరాల్డ్; ఫర్రుగియా, మారియా (2003). కాథలికిజం ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-19-925995-3.
పైన్, స్టాన్లీ G (2008). ఫ్రాన్కో అండ్ హిట్లర్: స్పెయిన్, జర్మనీ మరియు వరల్డ్ వార్ II. యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. 0-300-12282-9.
ఫయర్, మైఖెల్ (2000). ది కాథలిక్ చర్చ్ అండ్ ది హోలోకాస్ట్, 1930–1965. ఇండియానా యూనివర్సిటీ ప్రెస్. 0-253-33725-9.
పొల్లార్డ్, జాన్ ఫ్రాన్సిస్ (2005). మనీ అండ్ ది రైస్ ఆఫ్ ది మాడ్రన్ పపాసీ, 1850–1950. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-521-81204-7.
రోడ్స్, ఆంథోనీ (1973). ది వాటికన్ ఇన్ ది ఏజ్ ఆఫ్ ది డిక్టేటర్స్ (1922–1945). హాల్ట్, రినేహార్ట్ అండ్ విన్‌స్టన్. ISBN 0-03-007736-2.
రిలే-స్మిత్, జోనాథన్ (1997). ది ఫస్ట్ క్రూసేడర్స్. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-511-00308-0.
రింగ్, ట్రూడీ; సాల్కిన్, రాబర్ట్ M; లా బోడా, షరోన్ (1996). ఇంటర్నేషనల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ హిస్టారిక్ ప్లేసెస్ వాల్యూం 3: సౌత్రన్ యూరోప్. చికాగో: ఫిట్జ్‌రాయ్ డియర్‌బార్న్. p.590. ISBN 978-1-884964-02-2.
స్కామా, సిమాన్ (2003). ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ బ్రిటైన్ 1: అట్ ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ది వరల్డ్?. BBC వరల్డ్‌వైడ్. ISBN 0-563-48714-3.
స్కీనా, రాబర్ట్ L. (2007). లాటిన్ అమెరికాస్ వార్స్: ది ఏజ్ ఆఫ్ ది కౌడిలో. బ్రాస్సెస్. ISBN 1-57488-452-2.
స్కెరెక్, అలాన్ (1999). ది ఎసెన్సియల్ కాథలిక్ కెటేచిజం. సర్వెంట్ పబ్లికేషన్స్. ISBN 1-56955-128-6.
స్టాకీ, లీ (2003). మెక్సికో అండ్ ది యునైటెడ్ స్టేట్స్. మార్షల్ కావెన్డిష్. ISBN 0-7614-7402-1.
సాల్ట్, లియో ఫ్రాంక్ (1990). చర్చ్ అండ్ స్టేట్ ఇన్ ఎర్లీ మాడ్రన్ ఇంగ్లాండ్, 1509–1640. ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 0-19-505979-4.
వాటికన్, సెంట్రల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఆఫీస్ (2007). అన్నారియో పాంటిఫిసియో (పాంటిఫికల్ ఇయర్‌బుక్). లిబ్రేరియా ఎడిట్రిక్ వాటికానా. ISBN 978-88-209-7908-9.
విద్‌మార్, జాన్ (2005). ది కాథలిక్ చర్చ్ థ్రూది ఏజెస్. పాలిస్ట్ ప్రెస్. ISBN 0-8091-4234-1.
విల్కెన్, రాబర్ట్ (2004). "క్రిస్టియాన్టీ". ఇన్ హిట్చ్‌కాక్, సుసాన్ టైలెర్; ఎస్‌పొసిటో, జాన్. జియోగ్రఫీ ఆఫ్ రిలీజియన్. నేషనల్ జియోగ్రఫిక్ సొసైటీ ISBN 0-7922-7317-6.
వుడ్స్ జూనియర్, థామస్ (2005). హౌ ది కాథలిక్ చర్చ్ బుల్ట్ వెస్ట్రన్ సివిలైజేషన్. రీజెనరీ పబ్లిషింగ్, ఇంక్. ISBN 0-89526-038-7.
బాహ్య లింకులు
– హోలీ సీ యొక్క అధికారిక వెబ్‌సైట్
– అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానెల్
వర్గం:రోమన్ కాథలిక్ చర్చ్
వర్గం:అపోస్టలిక్ సీలు
వర్గం:చల్సెడోనియానిజం
వర్గం:స్వలింగ వివాహ వ్యతిరేకులు