Question: Je,ugonjwa wa kiakili husababishwa na nini haswa?

Bipolar Disorder









Tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia, awali lilikuwa likijulikana kama kufurahi na kuhuzunika kupita kiasi, ni tatizo la kiakiliambalo husababisha misimu ya huzuni na misimu ya furaha kuuzisizo za kawaida.[3][4][6] Hisia zilizoongezeka ni muhimu na zinajulikana kama wazimu au wazimu kali, kwa kutegemea ukali wake, au iwapo dalili za wendawazimu zinaonekana.[3] Wakati wa wazimu, tabia ya mtu hufanya au huhisi yenye nguvu, furaha au hasira isiyo ya kawaida.[3] watu binafsi mara nyingi hufanya maamuzi bila kufikiria vizuri na bila kujali sana matokeo[4] Haja ya kulala huwa imepungua wakati wa hatua za wazimu.[4] Wakati wa vipindi vya huzuni, kunaweza kuwa na kulia, mtazamo hasi kuhusu maisha, na kutoangalia wengine kwa macho.[3] Hatari ya kujitia kitanzi miongoni mwa walio na ugonjwa huu ipo juu zaidi ya asilimia 6 kwa zaidi ya miaka 20, huku kujiumiza hutokea kwa asilimia 30 na 40.[3] Masuala mengine ya afya ya kiakili kama vile matatizo ya kuwa na wasiwasi na tatizo la kiakili lenye kuleta matumizi mabaya ya vifaa au dawa ili kuathiri hisia za mtu mara nyingi huhusishwa na tatizo la kubadilika kwa hisia.[3]

Vyanzo havifahamiki vyema, lakini vipengele vya kimazingira najenetiki huchangia.[3] Jeni nyingi za athari kidogo huchangia hatari.[3][7] Vipengele vya hatari ya kimazingira inajumuisha historia ya unyanyasaji wakati wa utotoni na mawazo ya mawazo ya (kisaokolojia).[3] Karibu 85% ya hatari ni inahusishwa na jenetiki.[8] Hali hiyo inaainishwa kama tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia I iwapo kumekuwa na angalau kisa kimoja cha wazimu, na au bila visa vya huzuni, na kama tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia II iwapo kumekuwa na angalau kisa kimoja cha wazimu kali (lakini bila visa vya wazimu) na kisa kimoja kikuu cha huzuni.[4] Kwa wale walio na dalili zisizokali sana kwa muda mrefu, hali hiyotatizo la huzuni na furaha kupita kiasi linaweza kupatikana.[4] Iwapo dalili ni kwa sababu ya dawa au shida za matibabu, inaoanishwa tofauti.[4] Hali nyingine ambazo zinaweza kujitokeza sawa ni pamoja na tatizo la upungufu na uharibifu wa umakini, matatizo ya kiakili yaletayo mawazo na matendo imara, matatizo ya kiakili yenye kuleta mtazamo, fikra, tabia na mhemko usio wa kawaida (skizofrenia) na tatizo la kiakili lenye kuleta matumizi mabaya ya vifaa au dawa ili kuathiri hisia za mtu sawa na idadi kubwa ya hali ya matibabu.[3] Kupimwa kwa ajili ya matibabuhaihitajiki kwa utambuzi, ingawa vipimo vya damuau picha za matibabu zinaweza kufanywa ili kuondoa matatizo mengine.[9]

Matibabu kikawaida hujumuisha matibabu ya kisaikolojia sawa na dawa kama vile vidhibiti hisia na dawa ya kuzuia magonjwa ya kiakili.[3] Mifano ya vidhibiti hisia ambazo hutumika kikawaida inajumuisha lithiamu na dawa ya kuzuia ugonjwa wa msukomsuko mbalimbali.[3] Kutibiwa bila kujua katika hospitali kunaweza kutakikana ikiwa mtu ni hatari kwao wenyewe au kwa watu wengine japo anakataa matibabu.[3] Shida hatari za kitabia, kama vile uchochezi na ugomvi, zinaweza kudhibitiwa kwa dawa za kuzuia magonjwa ya kiakili kwa muda mfupi au dawa za kutibu wasiwasi (benzodiazepini).[3] Wakati wa vipindi vya wazimu, inapendekezwa kuwa dawa za kumaliza huzuni zisitishwe.[3] Ikiwa dawa za kumaliza huzuni zitatumika kwa vipindi vya huzuni, zinafaa kutumika pamoja na dawa za kudhibiti hisia.[3] Tiba ya msukomsuko kielektroniki (ECT), japo haijasomwa sana, inaweza kujaribiwa kwa wale ambao hawaathiriki na matibabu mengine.[3][10] Ikiwa matibabu yatasitishwa, inapendekezwa kuwa hii ifanywe pole pole.[3] Watu wengi wana shida za kifedha, kijamii au za kikazi kwa sababu ya ugonjwa huu.[3] Matatizo haya hutokea kwa robo au thuluthi moja ya wakati, kwa wastani.[3] Kwa sababu ya chaguo mbaya ya maisha na athari mbaya za dawa, hatari ya kifo kutoka kwa vyanzo vya kiasili kama vile ugonjwa wa moyo ni mara mbili ya hatari ya idadi ya kawaida ya watu.[3]

Tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia huathiri takriban 1% ya idadi ya watu ulimwenguni.[11] Katika Marekani, karibu 3% wanakadiriwa kuathiriwa kwa wakati fulani maishani mwao; viwango vinaonekana kuwa sawa kwa jinsia ya kike na ya kiume.[12][5] Umri wa kawaida zaidi ambao dalili huanza ni umri wa miaka 25.[3] Gharama ya kiuchumi ya tatizo hili inakadiriwa kuwa bilioni $45 kwa Marekani mwaka wa 1991.[13] Sehemu kubwa ya hii ilihusiana na idadi ya juu ya siku ambazo watu walikosa kwenda kazini, inakadiriwa kuwa 50 kwa kila mwaka.[13] Watu walio na tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia mara nyingi hukumbana na shida za unyanyapaa wa kijamii.[3]


See also
Cyclothymia
Tristimania: A Diary of Manic Depression
Notes

References

Further reading
Library resources about 
 Main Page 




 at Curlie
 from the U.S. National Institute of Mental Health website
 from the U.K. National Institute for Health and Clinical Excellence website