Question: మానవుడు పీల్చుకొనే వాయువు ఏది?

గ్లోబల్ వార్మింగ్


గ్లోబల్ వార్మింగు అంటే భూమికి దగ్గరగా ఉన్న ఉపరితలము, దగ్గర లోనున్న సముద్రాలు, దాని చుట్టూ ఉన్న గాలి వేడెక్కడం. 20 వ శతాబ్దపు తొలి నాళ్ళ నుండి ఇవి వేడెక్కడం మొదలై అది ఇక ముందు కూడా కొనసాగుతుందని శాస్త్రవేత్తల అంచనా. గత శతాబ్దం నుండి భూగోళ ఉపరితలం 0.74 ± 0.18°C (1.33 ± 0.32°F) వరకు వేడెక్కింది.[1][A] 20 వ శతాబ్దపు మధ్య కాలంలో అడవులను నరికి వేయడం, శిలాజపు ఇంధనాల వినియోగాలు భూగోళ ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడంలో ప్రధాన పాత్రను పోషించాయని శీతోష్ణ స్థితి మార్పులపై ఏర్పాటైన ప్రభుత్వాల ప్యానెల్ (ఐపిసిసి) తెలిపింది.[1] ఐపిసిసి మరికొన్ని తీర్మానాలు కూడా చేసింది. అవి ఏమిటంటే సహజ జీవన శైలి అనగా సూర్య రశ్మి ధార్మికత, అగ్ని పర్వతాల నుండి వెలువడే లావాలు, 1950 కాలం కన్నా ముందున్న పారిశ్రామిక యుగం కంటే ఎక్కువగా ఈ భూమిని వేడేక్కించాయని తీర్మానించారు.[2][3] ఈ విధమైన ప్రాథమిక తీర్మానాలను 45 పైచిలుకు వైజ్ఞానిక సంస్థలు, విద్యా సంస్థలూ బలపరాచాయి, [B] వీటిలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు చెందిన జాతీయ వైజ్ఞానిక సంస్థలు కూడా ఉండడం విశేషం.[4] అయితే ఈ విధంగా ఒక నిర్ణయానికి రావడాన్ని కొద్ది మంది శాస్త్రజ్ఞులు వ్యతిరేకిస్తున్నారు.
శీతోష్ణ స్థితి రీతులపై IPCC విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రకారం, రానున్న కాలంలో భూ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత  ఇంకా ఎక్కువవుతుందని తెలుస్తోంది. అయితే ఈ అంచనాల్లోని అనిశ్చితితో, రూపావళిని ఎంచుకోవాలో తెలియక శాస్త్రజ్ఞులు ఇబ్బంది పడుతున్నారు. గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల విడుదలలోని వివిధ రకాల అంచనాల ఉపయోగాన్ని, గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల కేంద్రీకరణం స్పందనను వాటి లోని వైవిధ్యాలను ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో అర్ధం కావడం కాకుండా ఉంది. భూగోళం చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం ఎందుకు వేడెక్కుతోందో, అది ప్రాంత ప్రాంతానికి ఏ విధంగా మార్పు చెందుతోందో అన్న విషయాలు కూడా అనిశ్చిత పరిస్థితులకు కారణమవుతున్నాయి. ఎక్కువ అధ్యాయనాలు 2100 సంవత్సరంలో భూమి ఎలా ఉంటుందో అన్న అంశం మీదే దృష్టి పెడుతున్నాయి. అయితే 2100 సంవత్సరం తరువాత భూమి వేడెక్కడం అన్నది ఇంధనాలను కాల్చడం వల్ల వచ్చే వాయువులను ఆపినా సరే కొనసాగుతుంది. ఎందుకంటే సముద్రాలలో అత్యంత ఉష్ణోగ్రతను కలసి ఉండటం, వాతావరణంలో కార్బన్ డై ఆక్సైడు ఎక్కువ కాలం కలసి ఉండడం వలన భూమి వేడెక్కుతుంది.[5][6]

భౌగోళిక ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగటం వలన సముద్ర మట్టాలు పెరుగుతాయి. వర్షపాతం విధానాల్లోను మొత్తం వర్ష ప్రాంతంలోను మార్పులు కావడమే గాకుండా మొత్తం భూమ్మీద ఉప ఉష్ణమండల ఎడారుల విస్తీర్ణం కూడా పెరిగే అవకాశాలున్నాయి. ఆర్కిటిక్ ప్రాంతంలో వేడేక్కడం ఎక్కువగా ఉండడంతో, అక్కడ ఉన్న గ్లేసియర్లు, గడ్డ కట్టిన మంచు, సముద్రపు మంచుల నిరంతర కరిగిపోవడం జరుగుతుంది. ఇవే కాకుండా, వ్యవసాయంలో దిగుబడులు తగ్గిపోవడం, వాతావరణం తీవ్ర మార్పులకు గురవడం వల్ల విపత్తులు చోటు చేసుకోవడం, జీవ జాలం నశించడం వంటి ఇతర ప్రభావాలు కూడా చోటు చేసుకుంటాయి.

శీతోష్ణ స్థితుల్లో మార్పు గూర్చి వాటిని పట్టించుకొని (ఏమైనా ఉంటే) తీసుకొన్న చర్యలు గూర్చి, రాజకీయంగాను, సాధారణ ప్రజానీకంలోను చర్చలు జరుగుతున్నాయి. ఇప్పుడున్న అవకాశాలు ఏమిటంటే వాయువుల విడుదల స్థాయిని తగ్గించడం, వేడెక్కడం మూలంగా కలగిన నష్టాలను తగ్గించుకోడానికి తగిన పద్ధతులను అవలంబించడం, అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా భూగోళం వేడెక్కడాన్ని జియో ఇంజనీరింగ్ ను ఉపయోగించి తగ్గించడం. ఎక్కువ జాతీయ ప్రభుత్వాలు క్యోటో ఒప్పందం పై సంతకాలు చేసి, దాన్ని అమలు చేయాలని గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల విడుదలను నియంత్రిస్తున్నాయి.
ఉష్ణోగ్రత మార్పులు
భూమి ఉపరితలం దగ్గరున్న, భూమ్మీద సగటు ఉష్ణోగ్రత ధోరణి ఎలా ఉందో పసిగట్టడమన్నది, భూగోళం వేడెక్కదాన్ని లెక్క గట్టడంలో చర్చిస్తున్న సామాన్య అంశం. దీన్ని లీనియర్ ట్రెండ్ గా పిలుస్తారు. ఇది 1906-2005 మధ్య కాలానికి గాను 0.74°C ±0.18°C వరకు పెరిగింది. ఇది గత 50 ఏళ్ళలో పెరిగిన స్థాయి కన్నా రెట్టింపు స్థాయిలో ఉంది. (దశాబ్దానికి 0.13°C ±0.03°C గా ప్రస్తుతముంటే అంతకు ముందు అది 0.07°C ± 0.02°C మాత్రమే దశాబ్దానికి పెరిగేది). 1900 సంవత్సరం నుండి దశాబ్దానికి 0.002°C వరకు భూమి వేడెక్కడంలో పట్టణ ప్రాంతాలు తమ వంతు పాత్రను పోషించాయి.[7] ట్రోపోస్ఫియర్ ప్రాంతంలో 1979 నుండి దశాబ్దానికి 0.12 నుండి 0.22°C (0.12నుండి 0.4°F) వరకు వేడి పెరిగినట్లు ఉపగ్రహాలు కొలిచే ఉష్ణోగ్రతల ద్వారా వెల్లడయింది. 1850 కు ముందు రెండు వేల సంవత్సరాల పాటు ఈ ఉష్ణోగ్రతల్లో పెద్ద మార్పులేవీ ఉండేవి కాదని ఒక నమ్మకం ఉంది. అయితే ప్రాంతాల వారిగా కొద్దిపాటు తేడాలను మధ్యయుగపు వేడి కాలంతోను, కొద్దికాలం పాటు ఉన్న మంచు యుగం లోను ఉష్ణోగ్రతలో మార్పులుండేవి.
ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ, శీతోష్ణస్థితుల పరిశోధనా విభాగం వారు కలసి తయారు చేసిన అంచనాలలో 1998 తరువాతి కాలంలో 2005 అత్యంత వేడైన సంవత్సరాల్లో రెండవదిగా తేలింది.[8][9] అంతకు ముందు శతాబ్దంలో ఏర్పడిన ఎల్ నినో 1998 లో మళ్ళీ భూమ్మీద ఏర్పడడంతో 1998 లో ఉష్ణోగ్రతలు బాగా పెరిగాయి.[10]
భూగోళం మీద ఉష్ణోగ్రత మార్పులు మారుతూ ఉంటాయి. 1979 నుండి సముద్రపు ఉష్ణోగ్రతల కన్నా భూమ్మీద ఉష్ణోగ్రతలు రెండింతలు పెరిగాయి. (దశాబ్దానికి 0.25°C నుండి 0.13°C).[11] సముద్రాలు ఆవిరి ద్వారా తమ వేడిని కోల్పోవడంతో పాటు, వాటి కుండే అత్యధిక ఉష్ణ సామర్థ్యం కారణంగా సముద్రాల ఉష్ణోగ్రతలు బాగా మెల్లగా పెరుగుతాయి.[12] 18 వ శతాబ్దిలో పారిశ్రామికీకరణ మొదలైనప్పటి నుండి, రెండు అర్థ గోళాల మధ్య ఉష్ణోగ్రతల తేడా ఎక్కువౌతూ వచ్చింది. ఉత్తరాన ఉన్న సముద్ర స్థిత మంచు కరగడం, ఉత్తరార్థ గోళంలో నేల ఎక్కువగా ఉండడం దీనికి కారణాలు.[13] గత వందేళ్ళలో ఆర్కిటిక్‌లో ఉష్ణోగ్రతలు మిగతా ప్రపంచం కంటే దాదాపు రెట్టింపు వేగంగా పెరిగాయి.[14] దీన్ని అర్కిటిక్ యాంప్లిఫికేషన్ అంటారు. 
ఉత్తరార్థ గోళంలో ఎక్కువ గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు విడుదలైనప్పటికీ, గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు వాతావరణంలో ఎక్కువ కాలం నిలబడి ఉండటం వలన రెండు అర్థ గోళాల మధ్య ఉష్ణోగ్రతలు విస్తరించడంతో ఉష్ణోగ్రతల తేడాకు ఇది దోహదం చెయ్యదు.[15]
సముద్రాల ఉష్ణ జడత్వం, పరోక్ష మార్పులకు మెల్లగా స్పందించే తీరు కారణంగా ఈ మార్పులను సర్దుకోవాలంటే శీతోష్ణ స్థితికి శతాబ్దాలు లేక అంత కన్నా ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. శీతోష్ణస్థితి కట్టుబాట్లు అధ్యయనం ఏమి చెబుతుందంటే మనం ఇప్పుడున్నటువంటి గ్రీన్ హౌస్ వాయువులను 2000 సంవత్సరం నాటి స్థాయిలోనే నిలకడగా ఉంచగలిగినా సరే, భూగోళం 0.5°C (0.9°F) దాకా వేడెక్కుతుంది.[16]
ఉష్ణోగ్రత మార్పులకు తొలి కారణాలు (బాహ్య చోదకాలు)
శీతోష్ణ స్థితి వ్యవస్థకు బాహ్యంగా (భూమి మీదకు బయట నుండి చేయాల్సిన అవసరం లేదు) ఏ పనిచేసినా శీతోష్ణ స్థితి విజ్ఞానంలో దాన్ని మనం బాహ్య వత్తిడి అని అంటారు.శీతోష్ణ స్థితి వివిధ రకాలైన బాహ్య చోదకాలకు స్పందిస్తూ ఉంటుంది. అవి గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల విడుదల, సౌర కాంతిలో మార్పులు, అగ్ని పర్వత విస్ఫోటనాలు, సూర్యుని చుట్టూ భూపరిభ్రమణ కక్ష్యలోని మార్పులు.[2] ప్రస్తుతమున్న శీతోష్ణ స్థితి లోని మార్పులకు మొదటి మూడు కారణాలనే ఆపాదిస్తున్నారు. భూపరిభ్రమణ కక్ష్యలోని మార్పు కొన్నివేల సంవత్సరాలలో కొద్దిగా మాత్రమే ఉండడంతో గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా దాని ప్రభావం వల్ల కొద్ది పాటి మార్పులు మాత్రమే ఉష్ణో గ్రతలో తేగలిగాయి.
గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు
భూమ్మీది వాయువులు పరారుణ వికిరణాన్ని కరిగించుకోవడం, విడుదల చెయ్యడం వలన భూ ఉపరితలం, ఉపరితలానికి దగ్గరగా ఉన్న వాతావరణం వేడెక్కే విధానాన్ని గ్రీన్ హౌస్ ఎఫెక్ట్ అంటారు. ఈ విషయాన్ని, 1824 లో జోసెఫ్ పోరియర్ కనిపెట్టగా దీన్ని గుణాత్మకంగా 1896 లో స్వాంటే అరెనియాస్ పరిశోధించాడు.[17] గ్రీన్ హౌస్ గుణం ప్రమేయాన్ని ఏ ఒక్కరూ తిరస్కరించలేదు, భూమి వేడెక్కడానికి మానవులే కారణం అన్న సూత్రాన్ని అంగీకరించని వారు కూడా పై భావాన్ని ఒప్పుకొంటున్నారు. మానవుల ద్వారా గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల కేంద్రీకరణ పెరుగుతున్నపుడు, గ్రీన్ హౌస్ గుణం మార్పులు ఏ విధంగా బలోపేతం అవుతాయన్నదే ప్రశ్న.
సహజంగా వెలువడుతున్న గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు సగటున భూమిని 33°C (59°F) వరకు వేడెక్కిస్తున్నాయి.[18][C] గ్రీన్ హౌస్ గుణంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించే వాయువులు నీటి ఆవిరి (దీని మూలంగా 36-70 శాతం గ్రీన్ హౌస్ కు దోహదాపడుతుంది), కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ (దీని వలన 9-26 శాతం), మీథేన్ (4–9 శాతం), ఓజొన్ ( 3–7 శాతం).[19][20] మేఘాలు కూడా వికిరణ సమతుల్యాన్ని ప్రభావం చేస్తాయి, కాని అవి ద్రవ రూపంలో నున్న నీటిని లేదా మంచును కలిగి ఉండడంతో వాటిని నీటి ఆవిరితోను, ఇతర వాయువుల తోను కలపకుండా ప్రత్యేకంగా చూస్తారు.
పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత జరిగిన మానవ కార్యకలాపాల మూలంగా వాతావరణంలో గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల పరిమాణం గణనీయంగా పెరిగింది. ఇది వికిరణ బల ప్రయోగాన్ని CO2, మీథేన్, ట్రోఫో స్ఫియరిక్ ఓజొను, సి ఎఫ్ సి లు, నైట్రస్ ఆక్సైడుల ద్వారా పెంచాయి. 2007 లో ప్రచురితమైన ఒక పేపరు ప్రకారం, 1750 తరువాత వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్ ల గాఢత 36%, 148% శాతం పెరిగాయి.[21] గడచిన 8,00,000 సంవత్సరాలలోనూ ఇది అత్యధిక స్థాయి..[22][23][24][25] పరోక్ష భౌగోళిక సాక్ష్యాలని బట్టి చూస్తే ఈ CO2 స్థాయి 20 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం ఉండేది.[26]
కార్బన్ డయాక్సైడ్ పెరుగుదలలో నాలుగింట మూడొంతులు గత 20 ఏళ్ళలో శిలాజపు ఇంధనాన్ని కాల్చడం వలన పెరిగినదే. మిగతా దానిలో అధికభాగం నేల వినియోగంలో వచ్చిన మార్పులు, అందునా అడవుల నరికివేత కారణంగా జరిగింది.[27] మానవ జనిత కార్బన్ డయాక్సైడ్ పెరుగుదలకు మరొక కారణం, సిమెంటు కోసం సున్నపురాయిని కాల్చడం.[28] కార్బన్ డయాక్సైడ్ ను తక్కువగా విడుదల చేసే సిమెంటు తయారీ పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. అయితే అవరమైనంత స్థాయిలో ప్రయత్నాలు జరగడం లేదని భావిస్తున్నారు.[29] 2011 నాటి ప్రపంచ కార్బన్ డయాక్సైడ్  ఉద్గారాల స్థాయి 34800 కోట్ల టన్నులు (9.5 ± 0.5 PgC). ఇది 1990 నాటి ఉద్గారాల స్థాయి కంటే 54% ఎక్కువ. మొత్తం ఉద్గారాల్లో బొగ్గును మండించడం వలన ఏర్పడుతున్నది 43%, చమురు వలన 34%, గ్యాసు వలన 18%, సిమెంటు వలన 4.9% గ్యాసు గాల్లో మండటం వలన 0.7% ఏర్పడుతున్నాయి.[30]
భూమి వినియోగం మార్చడం వలన, శిలాజపు ఇంధనాల్ని కాల్చడం వలన CO2 కేంద్రీకరణ పెరగడం కొనసాగుతుంది. భవిష్యత్ కాలంలో ఈ పెరగడమన్నది అనిశ్చితమైన ఆర్థిక, సామాజిక, సాంకేతిక, ప్రకృతి సంభంద మార్పుల పై ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనికనుగుణంగా, ఐ పి సి సి విడుదల చేసిన వాయువుల దృశ్యం ప్రకారం 2100 సంవతరానికల్లా CO2 స్థాయి ప్రస్తుతమున్న 541 పి పి ఎమ్ నుండి 970 పి పి ఎమ్ కు పెరుగుతుంది.[31] శిలాజపు ఇంధన ప్రస్తుత నిల్వలు ప్రకారం ఈ స్థాయిని చేరడానికి అవి సరిపోతాయి. అలాగే 2100 తరువాత బొగ్గు, తారు ఏసుక, మిథేన్ క్లాత్ రేట్స్ కూడా ఆ పనికి తోడ్పడతాయి.[32]

భూగోళం వేదేక్క దానికి కొన్ని సమయాల్లో క్లోరో ఫ్లురో కార్బన్స్ వాతావరణం లోని రెండో పొరలో నున్న ఓజొన్ ను ధ్వంసం చేయడమే కారణమని చెప్పడం జరుగుతుంది. అయితే వీటి రెంటి మధ్య ఉన్న సంభందం అంత గట్టిగా లేక పోయినా కొన్ని ప్రాంతాల్లో మటుకు సంబంధాలను కలిగి ఉంది. వాతావరణంలో గల రెండో పొరలో నున్న ఓజొన్ పొర తగ్గడం చల్లదనాన్ని ప్రభావం చేస్తుంది, కాని అటువంటి ఓజొన్ పొరలో తగ్గుదల 1970 చివరి వరకు ప్రారంభమవలేదు.[33] ట్రోఫో స్ఫియర్ ఓజొన్ భూ ఉపరితలం వేడెక్కడానికి తోడ్పడుతుంది.[34]
ఏరోసోల్‌లు, బొగ్గు మసి
భూ ఉపరితలం మీద సూర్యుడి ప్రభ (ఇర్రేడియెన్స్) క్రమంగా తగ్గడాన్ని భౌగోళిక కాంతి హీనత (గ్లోబల్ డిమ్మింగు) అని అంటారు. 1960 నుండి కనీసం 1990 వరకు ఈ ప్రభ క్రమేణా తగ్గుతూ వచ్చింది.[35] గాలిలో గాని, ఏదైనా వాయువులో గాని, సన్నని ఘన పదార్థాల కణాలు లేదా ద్రవాల తుంపరలు కలిసి ఉంటే దాన్ని ఏరోసోల్ అంటారు. ఈ ఏరోసోల్‌లు ప్రభ తగ్గడానికి కారణాలని భావిస్తున్నారు. అగ్ని పర్వత విస్ఫోటనాల్లోను, మానవ జనిత ఉద్గారాల్లోనూ ఈ ఏరోసోల్‌ లుంటాయి. సూర్యకాంతి భూమ్మీద పడకుండా ఎక్కువ పరావర్తనం చెందించి, ఇవి భూమికి చల్లదనాన్ని కలుగచేస్తాయి. ఇటీవలి దశాబ్దాలలో శిలాజపు ఇంధనాలను కాల్చడం వలన ఉత్పత్తయ్యే కార్బన్ డయాక్సైడ్, ఏరోసోల్‌లు ఒకదాన్నొకటి రద్దు చేసుకున్నాయి. ఈ కారణాన, కార్బన్ డయాక్సైడు కాక ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులైన మీథేన్ వంటివి భూమి వేడెక్కడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి.[36]
ఏరోసోల్‌లను వాతావరణం నుండి తొల్గించే ప్రక్రియల కారణ్ంగా వీటి ప్రభావం పరిమితంగానే ఉంది. మేఘాలు, వర్షమూ ఏరోసోల్‌లను వాతావరణం నుండి తొలగిస్తూ ఉంటాయి. ఇందువలన ఏరోసోల్‌లు ట్రోపోస్ఫియరులో ఉండే జీవితకాలం కేవలం వారమే. స్ట్రాటోస్ఫియరులో ఇవి కొన్ని సంవత్సరాల పాటు నిలిచి ఉంటాయి. కార్బన్ డయాక్సైడు కొన్ని శతాబ్దాల పాటు నిలిచి ఉంటుంది. ఈ కారణాన గ్రీన్‌హౌస్ పై కార్బన్ డయాక్సైడు ప్రభావాన్ని ఆలస్యం చెయ్యడం మాత్రమే చెయ్యగలవు.[37] గ్లోబల్ వార్మింగుపై నల్ల కార్బన్ ప్రభావం 17 నుండి 20% వరకు ఉంటుంది. కార్బన్ డయాక్సైడు (40 to 45%) తరువాతి స్థానం దీనిదే.[38][39][40]
ద్రవ తుంపరలు, వికిరణ మదుపులో పరోక్ష ప్రభావాన్ని కలిగి ఉండి, సౌర వికిరణాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయుటలోను, స్వీకరించులోను ప్రత్యక్ష ప్రమేయాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.[41] గంధకపు ద్రవ తుంపరలు మేఘ సంక్షేపణ కేంద్రకాలుగా ఏర్పడటంతో అనేకమైన చిన్న మేఘాలు ఏర్పడతాయి. ఇవి సూర్య కాంతిని పరావర్తనం చేయడంలో పెద్ద మేఘాల కన్నా, తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న మేఘాల కన్నా సామర్ధ్యంతో ఉపయోగపడతాయి.[42] ఈ ప్రభావం ద్రవపు చుక్కలు ఏకరీతిలో ఒక పరిమాణంలో ఉండి, వర్షపు చినుకుల ఏకమవడం ఘర్షణ వలన వాటి పరిమాణం తగ్గడంలో ఉపయోగపడుతుంది. కాలుష్యం వలన రూపుదిద్దుకొన్న మేఘాలు వర్షాన్ని తగ్గిస్తాయని తేలింది. వర్ణ పటంలోని పరారుణ కిరణాల దగ్గరున్న మేఘాలు ప్రత్యేకించి సూర్య కాంతిని పరా వర్తనం చేసి మేఘాలను కాంతి వంతం చేస్తాయి.[43]
పొగ బొగ్గు, అది గాలిలో పుట్టినదా లేక జమ చేయబడిందా అన్న విషయం పై ఆధారపడి చల్లగా గాని వేడిగా గాని ఉంటుంది. వాతావరణం లోని పొగ బొగ్గు సౌర వికిరణాన్ని పీల్చుకొని వాతావరణాన్ని వేడెక్కించి ఉపరితలాన్ని చల్లబరుస్తాయి. వాతావరణంలో నున్న గోధుమ రంగు మేఘాలు కనీసం 50% వరకు భూమిని వేడేక్కనివ్వకుండా ప్రాంతీయంగా (భూమి మొత్తానికి కాదు) కాపాడుతున్నాయి.[44] ఇవి ఆర్కిటిక్ ప్రాంతంలోని గ్లాసియర్ మీద గాని మంచు మీద గాని జమ అయినపుడు ఉపరితలాలు ప్రత్యక్షంగా వేడెక్కడానికి తోడ్పడతాయి.[45] ముఖ్యంగా ఆసియా ఖండంలో ఉష్ణ, ఉప ఉష్ణ మండలాల్లోని పరిణామాలకు ద్రవ తుంపరలు, నల్ల కార్బనుల ప్రభావమే కారణమవుతాయి. గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల ప్రభావం దక్షిణ భూగోళం మీద, ఇతర మండలాల్లోనూ తీవ్రంగా ఉంటుంది.[46]


సౌర చర్యలు
1978 నుండి సౌర వికిరణాన్ని కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు కొలుస్తున్నాయి.[49] 1976 నుండి వాతావరణపు పై పొర (స్ట్రాటోస్ఫియరు) చల్లబడుతోందని మన అధ్యయనాల వలన తెలుస్తుంది. ఉపగ్రహాల ద్వారా కొలవడం అందుబాటులోకి వచ్చినప్పటి నుండి ఇది సాధ్యపడింది. ఇంతకు ముందు నుండి వాతావరణ బుడగల ద్వారా వచ్చిన ఫలితాలను బట్టి చూస్తే ఈ చల్లదనం 1958 నుండి జరుగుతున్నట్లు తెలుస్తోంది. 
హెన్రిక్ స్వెన్ మార్క్ ఒక సాపేక్ష వాదాన్ని మనముందుంచాడు. సూర్యుని లోని అయస్కాంత చర్యల ద్వారా వెలువడే కాస్మిక్ కిరణాలు మేఘాల దృవీకరణ కేంద్రాలేర్పాటుకు ప్రభావితం చేసి వాటి ద్వారా శీతోష్ణ స్థితి ప్రభావితం అవుతుంది.[50] ఇతరులు చేసిన పరిశోధన వలన తేలిందేమిటంటే ఈ కాస్మిక్ కిరణాలకు వేడెక్కడానికి ఏమి సంభందం లేదని [51][52] ఈ మధ్యనే చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం మేఘాల పై కాస్మిక్ కిరణాల ప్రభావం, మేఘాల్లో మార్పుని గమనించడానికి గాని లేక ప్రస్తుత కాలం నాటి శీతోష్ణ స్థితి మార్పులకు చెప్పుకో దగ్గ సహాయంగాని చేసే వాటిలో 100 వ వంతు కన్నా తక్కువ గానే ఉంటుందని తేలింది.[53]
ఇటీవలి వాతావరణ మార్పుకు సూర్యుడు ఎంతవరకు దోహదం చేసాడనే విషయాన్ని వాతావరణ మోడళ్ళు ఉపయోగించి పరిశీలించే ప్రయత్నం చేసారు.[54] శౌర క్రియ, అగ్నిపర్వత చర్యలను మాత్రమే పరిగణన లోకి తీసుకుంటే, భూతాపపు పెరుగుదలను ఈ మోడళ్ళు ప్రతిఫలించలేకపోయాయి.[55][56]
భూతాపం పెరుగుదలను సూర్యునికి ఆపాదించలేకపోవడానికి మరో కారణం, వాతావరణంలో వివిధ ఎత్తుల్లో ఉన్నఉష్ణోగ్రతల్లోని తేడాలు.[57] ప్రాథమిక భౌతిక నియమాల ప్రకారం, గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం వలన భూమికి దగ్గరగా ఉన్న వాతావరణం (ట్రోపోస్ఫియరు) వేడెక్కుతుంది. కానీ ఎత్తున ఉన్న వాతావరణం (స్ట్రాటోస్ఫెయరు) చల్లబడుతుంది.[58][59] భూతాపం పెరుగుదలకు సూర్యుడే కారణమైతే ట్రోపోస్ఫియరుతో పాటు స్ట్రాటోస్ఫియరు కూడా వేడెక్కాలి.[60]
భూకక్ష్య లోని మార్పులు
భూకక్ష్య యొక్క వాలు, కక్ష్య యొక్క రూపమూ వేల సంవత్సరాల కాలంలో నిదానంగా మార్పు చెందుతూ ఉంటాయి. ఈ మార్పుల కారణంగా భూతలంపై సౌర శక్తి వ్యాప్తిలో మార్పులు జరిగి, వాతావరణ మార్పుకు కారణమౌతాయి.[61] ఈ దృగ్విషయం కారణంగా, గత కొన్ని వేల సంవత్సరాల్లో ఉత్తరార్థ గోళపు పై అక్షాంశాల వద్ద నిదానంగా చల్లబడుతూ వచ్చింది. ఈ పోకడ, 20 వ శతాబ్దంలో గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావపు వేడిమి వలన తిరగబడింది.[62][63][64][65] గ్లేసియేషనుకు అనుకూలించే కక్ష్యా మార్పులు రాబోయే 50,000 సంవత్సరాల్లో జరగవు.[66][67]
వాతావరణ మార్పు ఫీడ్‌బ్యాక్
చోదకశక్తులకు వాతావరణం స్పందించే తీరుపై వివిధ ఫీడ్‌బ్యాక్‌లు ప్రభావితం చేస్తాయి. అనుకూల ఫీడ్‌బ్యాక్‌ చోదకశక్తి ప్రభావాన్ని ఉధృతం చేస్తుంది. ప్రతికూల ఫీడ్‌బ్యాక్‌ చోదకశక్తి ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తుంది. వాతావరణంలో నీటి ఆవిరి పరిమాణంలో మార్పు, ఐస్-అల్బిడో, మేఘాలు, కార్బన్ చక్రంలో మార్పులు మొదలైనవి అనుకూల ఫీడ్‌బ్యాక్‌ కాగా, పరారుణ వికిరణం రూపంలో రేడియో జరిగే యాక్టివ్ కూలింగు ప్రతికూల ఫీడ్‌బ్యాక్‌ కు ఉదాహరణ.
నీటి ఆవిరి సమాచారం
వాతావరణం వేడెక్కినట్లయితే, సంతృప్తీకరణమైన ఆవిరి ఒత్తిడి పెరుగుతుంది, అటువంటపుడు నీటి ఆవిరి పరిమాణం అన్నది వాతావరణంలో పెరగడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. అయితే నీటి ఆవిరి అన్నది గ్రీన్ హౌస్ వాయువు కాబట్టి, నీటి ఆవిరి పరిమాణం పెరగడమన్నది వాతావరణాన్ని దాని ఉష్ణోగ్రతను మరింత పెంచడానికి ఉపయోగపడుతుంది; ఈ విధమైన వేడెక్కడం వాతావరణాన్ని మరింత నీటి ఆవిరిని ఉంచుకోనేలా చేస్తుంది (అనుకూలంగా ప్రతిస్పందన), ఈ పద్ధతి ఏదైనా ఇతర శక్తి అంతరాయం కలుగ చేసే దాకా ఇలాగే కొనసాగుతుంది. దీనికి ఫలితం ఏమిటంటే CO2 ఒక్క దాని వల్ల కలిగిన వేడెక్కే విధానం కనా మంచి ఫలితాన్ని సాధించాము. అయితే ఈ సమాచారం వలన గాలిలో నున్న ఖచ్చితమైన తేమ పరిమాణం పెంచినా, సాపేక్ష ఆర్ద్రత మటుకు స్థిరంగా ఉండడమే గాకుండా తగ్గించడం కూడా చేస్తుంది. ఎందుకంటే గాలి కొద్ది వేడి గా ఉంటుంది కాబట్టి.[68]
మేఘాల సమాచారం
వేడెక్కడం అన్నది మేఘాల సర్దుబాటు లోను రకాలలోను మార్పులను తెస్తుందని ఊహించడం జరిగింది.మనం కింద నుండి చూసినపుడు మేఘాల పరారుణ వికిరణాల్ని విడుదల చేస్తాయి. దీని వలన ఉపరితలం పై వేడి ప్రభావం ఉంటుంది. మీద నుండి చూసినపుడు మేఘాలు సూర్యకాంతి ని, పరారుణ వికిరణాల్ని అంతరిక్షంలోకి పరావర్తనం చేస్తాయి, కావున చల్లదనాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే మేఘాలు ఎంత ఎత్తులో, ఏ వైపు మొగ్గి ఉన్నాయన్న విషయాల్ని బట్టి మనకు లభించేది చల్లదనమా, వేడా అన్నది తెలుస్తుంది. అయితే ఇవి శీతోష్ణస్థితి రీతులకు ప్రాతినిధ్యం వహించడం కష్టమౌతుంది.[68]
అతిక్రమణ సూచీ
ట్రోఫో స్ఫియర్ ఉన్న ఎత్తును బట్టి వాతావరణం తాలూకా ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుంది. ఉష్ణోగ్రత లోని నాలుగో శక్తి వల్ల పరారుణ వికిరణాల విడుదల మరూతూ ఉంటుంది. కాబట్టి చల్లగా ఉన్న ఎత్తనున్న వాతావరణం నుండి అంతరిక్షంలోకి ప్రయాణించే దీర్ఘ తరంగ వికిరణం విడుదల కన్నా కిందనున్న వాతావరణం నుండి విడుదలైన వికిరణం ఎక్కువగా ఉంటుంది. అందుకని, గ్రీన్ హౌస్ గుణం తాలుకా శక్తి, ఎత్తు పెరిగే కొలదీ తరిగే ఉష్ణోగ్రత మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ సిద్ధాంతం, శీతోష్ణస్థితి రీతులు భూమి వేడెక్కడం మూలకంగా, ఎత్తు పెరిగే కొలదీ ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుందన్న దాన్ని తగ్గిస్తున్నాయి. దీని వలన మనకు వ్యతిరేక అతిక్రమణ సూచీ సమాచారాన్ని తెచ్చి గ్రీన్ హౌస్ గుణాన్ని బలహీన పరుస్తుంది. ఎత్తు తో సంభందించి, ఉష్ణోగ్రతలను కొలవడం అనేక తప్పులకు స్పందిస్తూ ఉంటుంది, దీని వలన శీతోష్ణ స్థితి రీతులు మనం గమనించిన విశేషాలతో ఏకీభవిస్తుందని మనం నిరూపించడం కష్ట సాధ్యమవుతుంది.[69]
మంచు-అల్బెడో సమాచారం
మంచు కరిగినపుడు, భూమిగాని, లేదా నీరు గాని బయట పడుతుంది. భూమైనా, నీరైనా మంచు కన్నా తక్కువగా పరావర్తనం చెందిస్తాయి కావున ఆ సమయంలో సౌర వికిరణాన్ని స్వీకరిస్తాయి. దీని వలన ఇంకా ఎక్కువగా వేడెక్కుతుంది, దీని వలన ఇంకా ఎక్కువగా మంచు కరుగుతుంది; ఈ చర్యలన్నీ మళ్ళీ తిరిగి జరుగుతాయి.[70]
ఆర్కిటిక్ మీథేన్ విడుదల
వేడెక్కడం అన్నది భూమి మీద, సముద్రంలోని లోతైన ప్రాంతాల్లో ను మీథేన్ విడుదలవడానికి ఒక ప్రధాన కారణంగా ఉంటుంది. ఈ రెండు కూడా మనకు అనుకూలమైన సమాచార ప్రభావాన్నిస్తున్నాయి. సైబీరియా ఎడారుల్లోని బురద నేలల్లో ఉన్న తాండాలు వంటి గడ్డ కట్టిన ప్రదేశాలు కరగడం లాంటివి CO2, మీథేన్ వాయువులు విడుదలవడం వలనే జరుగుతాయన్న అనుకూల సమాచారాన్ని మనకు తెలియచేస్తున్నాయి.[71]
[[కార్బను చక్రం/సముద్రాలచే తగ్గిన CO<sub>2</sub> శోషణ]]
సముద్రాలు వేడెక్కడం వలన, కార్బను ను వశం చేసుకొనే శక్తిని, సముద్రాల పర్యావరణ వ్యవస్థ క్రమంగా కోల్పోతుంది. ఇది ఎందుకు జరుగుతుందంటే సముద్రంలోని పోషక స్థాయిని అంటే మేసోపలోజిక్ మండలం (200 మీటర్ల నుండి 1000 మీటర్ల లోతున్న ప్రాంతం) ప్రభావాన్ని వేడెక్కడం అన్నది తగ్గిస్తుంది, ఇది కార్బను లోని డై అతోమ్స్ పెరుగుదలను చిన్న చిన్న ఫైటో ప్లాంక్టన్ లాగ మారడాన్ని నియంత్రిస్తుంది.[72]
వాయువుల విడుదల
భూమి వేడెక్కడం వలన జీవరాశికి చెందిన వివిధ రకాలైన వాయువులు వెలువడవచ్చు, కాని ఈ విషయం పై జరుగుతున్న పరిశోధనలు ఇంకా తొలిదశలోనే నే ఉన్నాయి. అటువంటి విడుదలైన వాయువులు శీతోష్ణ స్థితి పై ప్రత్యక్షంగా ప్రభావాన్ని చూపవచ్చు, తాండాల నుండి విడుదలైన నైట్రస్ ఆక్సైడు [73] పరోక్ష ప్రభావాన్ని చూపెట్టగా, సముద్రాల నుండి విడుదలైన డై మిథైల్ సల్ఫైడ్ [74] కూడా ప్రభావాన్ని చూపెడుతుంది.

శీతోష్ణస్థితి రీతులు
భవిష్యత్ లోని శీతోష్ణస్థితి లోని మార్పులను అంచనా వేయడానికి కంప్యూటరు సహాయంతో చేసిన శీతోష్ణస్థితి రీతులే ప్రధాన పనిముట్లుగా ఉంటున్నాయి. ఈ రీతుల్ని భౌతిక సూత్రాల పై ఆధారపడి, వికిరణ బదిలీ, ద్రవ గతి శాస్త్రం లతో కూడుకొన్నవి.మనకు శీతోషణ స్థితి వ్యవస్థ పై గల పరిమితో జ్ఞానము వలన, మనకు లభ్యమయే కంప్యూటరు శక్తి వలన మనము వివిధ రకాలైన విధి విధానాలను అవలంబించకుండా, సరళ రీతిలో నున్నఅసలు శీతోష్ణ స్థితి రీతులనే ఎంచుకోవాల్సి వస్తుంది.అన్ని ఆధునిక శీతోష్ణ స్థితి రీతులనే ఎంచుకోవాల్సి వస్తుంది. అన్ని ఆధునిక శీతోష్ణ స్థితి రీతులు నిజం చెప్పాలంటే భూమ్మీద లభ్యమయే వివిధ భాగాల్లో గల రీతుల కలయిక.ఇవన్నీ గాలి కదలికతో కూడిన వాతావరణపు రీతి, ఉష్ణోగ్రత, మేఘాలు, వాతావరణ ధర్మాలతో కూడుకొని ఉంటాయి; సముద్రపు రీతిని చూసుకొంటే అది ఉష్ణోగ్రతను, ఉప్పు నీటి పరిమాణాన్ని, సముద్రపు నీటి కదలికలను ఊహించేవిగా ఉంటుంది. భూమ్మీద, సముద్రము మీదన కప్పబడిన మంచు రీతులు; మట్టినుండి వృక్ష సమూహాల నుండి బదిలీ అవుతున్న వేడి, తేమ రీతులు.కొన్ని రీతులు మటుకు సజీవ, రసాయనిక ఉపచారాలతో ప్రక్రియను కలిగి ఉంటాయి.[75] గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల స్థాయి పెరుగుతుండడం వలన శీతోష్ణస్థితి రీతులు వేడెక్కి శీతోష్ణ స్థితి నే అంచనా వేస్తున్నాయి.[76] మనం తీసుకొనే గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదల మీద మనకొచ్చే రీతిలో ఎక్కువ వైవిధ్యం వచ్చినా సరే, మనము వాడిన రీతి మీదే ప్రత్యేకించిన గ్రీన్ హౌసు వాయువు కేంద్రీకరణ (శీతోష్ణస్థితి పై స్పందించిన తీరు) కు చెందిన ఉష్ణోగ్రత ప్రభావం చూపుతుంది. ప్రస్తుత కాలం నాటి రీతులు వాటి అనిశ్చితికి ప్రధాన కారణంగా మేఘాల ప్రాతినిధ్యం ఒక ప్రధాన కారణం.[77]
ఐ.పి.సి.సి అందచేస్తున్న విడుదల పరిస్థితులపై ప్రత్యేక నివేదిక (ఎస్.ఆర్.ఇ.ఎస్) లోని గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదల అంచనాల పైనే మనం రాబోయే కాలంనాటి భౌగోళిక శీతోష్ణస్థితి నమూనాను అంచనా వేయడంలో ఉపయోగించుకుంటున్నాం. మానవులచే కారణమైన విడుదలకు అదనంగా, కొన్ని నమూనాలు కార్బను చక్రం కలుగ చేసే మార్పులతో కూడుకొని ఉంటాయి; ఏది అనిశ్చితమైనా సరే అనుకూల ఫీడ్ బేక్ ను మనకు ఇస్తుంది. కొన్ని గమనిస్తూ చేసిన అధ్యయనాలు కూడా అనుకూల ఫీడ్ బేక్ ను సూచిస్తున్నాయి.[78][79][80]
ఐ.పి.సి.సి.అనిశ్చితితో కూడిన అంశాలతో అంచనా వేసిన 21వ శతాబ్దంలో 1.1°C to 6.4°C (2.0°F to 11.5°F) గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదల కేంద్రీకరణ, శీతోష్ణస్థితి పై స్పందించే తీరు ల ప్రకారం 1980-1999 కాలం కన్నా ఎక్కువగానే భూమి వేడెక్కుతుందని అంచనా .[1] 2008 సంవత్సరంలో వారు విడుదల చేసిన పత్రం ప్రకారం భూగోళ ఉష్ణోగ్రతలో రానున్న దశాబ్దాల కాలంలో పెరుగుదల ఉండదని ఎందుకంటే స్వల్ప కాలానికి గాను ఏర్పడే సహజ ఊగిసలాట తాత్కాలికంగా గ్రీన్ హౌసు వాయువులని స్వీకరించడం ద్వారా వేడెక్కే ప్రక్రియను అడ్డుకుంటాయి కాబట్టి.[81]
వివిధ సహజ, మానవజనిత కారణాల మూలంగా వేసిన అంచనాల నమూనాలని గమనించడం ద్వారా వచ్చే మార్పులను ఈ మధ్య కాలంలో మారిన శీతోష్ణస్థితులతో వచ్చే మార్పులను ఈ మధ్య కాలంలో మారిన శీతోష్ణ స్థితులతో పోల్చడం ద్వారా వాటి కారకాలను పరిశోధించడానికి ఈ నమూనాలు ఉపయోగపడుతున్నాయి. ఈ నమూనాలు 1910 నుండి 1945 వరకు జరిగిన వేడెక్కే పనిని ఏకపక్షంగా, అది సహజ వైవిధ్యం వల్ల జరిగిందా లేక మానవుల ప్రభావమా అన్న దాన్ని సమర్ధించనప్పటకీ, 1975 సంవత్సరం నుండి మటుకు కచ్చితంగా మానవులు చేసిన గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదల వలనే భూగోళం వేడెక్కిందని చెబుతున్నాయి.
గత శతాబ్ద కాలం నుండి జరిగిన శీతోష్ణస్థితిలోనూ మార్పులను ప్రస్తుతమున్న శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు పోలి ఉన్నా కాని అవి శీతోష్ణస్థితిలోని ప్రధానాంశాలతో ఏకీభవించవు.[27] ప్రస్తుతపు లేక గత శీతోష్ణస్థితులను ప్రతిబింబించే శక్తిలో పరీక్షలు నిర్వహించినపుడే ఆయా నమూనాల తాలూకా భౌతిక నిజరూపాలు బయటపడతాయి.[82] డేవిడ్ డగ్లస్, అతని సహచరులు 2007 లో చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం ఈ నమూనాలు ఉష్ణ ట్రోపో స్ఫియరులో జరిగిన మార్పులను కచ్చితంగా ఊహించలేవని తేలింది.[83] 2008 లో 17 మంది సభ్యులతో బెన్ సాన్టర్ ఆధ్వర్యంలో పనిచేసి డగ్లస్ అధ్యయనంలోని తప్పులను ఎత్తి చూపారు.అంతే కాకుండా వారు గమనించిన అంశాల్లో, నమూనాలో గణనీయమైన మార్పులు లేవని చెప్పారు.[84] ఐ.పి.సి.సి వారు వాడిన శీతోష్ణస్థితి నమూనాల ద్వారా వేసిన అంచనాల ప్రకారం భూగోళం వేడెక్కడం పై ప్రభావం చూపడం లేదు. ఉదాహరణకు ఆర్కిటిక్ ప్రాంతం వారు అంచనా వేసిన దానికి చాలా ముందుగానే కుచించుకుపోవడం జరిగింది.[85]
ఊహించిన, ఆపాదించిన మార్పులు
పర్యావరణం పరంగా no
భూమి వేడెక్కడానికి ప్రత్యేకమైన స్పష్టమైన వాతావరం లోని సంఘటనలతో ముడి పెట్టడం సాధారణంగా అసాధ్యం. అది కాకుండా, భూమి వేడెక్కడం సంఘటనలు జరిగే తీరు, వాటి సాంద్రతను అంచనా వేయగలుగుతుంది; అవి భారీ వర్షపాతంలోని మార్పులు, ఎప్పుడెప్పుడు జరుగుతాయో లాంటి విషయాలు.విశాల దృక్పధంలో చూసుకోన్నట్లయితే గ్లాసియర్ల విస్తీర్ణం పెరగడం, ఆర్కిటిక్ ప్రాంతం కుచించుకు పోవడం, సముద్ర మట్టాలు పెరగడం వంటివి కూడా ఊహించగలం. సహజ పర్యావరణం మీద, మానవ జీవితం మీద కొన్ని ప్రభావాలు, కనీసం పాక్షికంగా ఐనా సరే, భూమి వేడెక్కడానికి అప్పుడే కారణ భూతమైనాయి. 2001 సంవత్సరంలో ఐ.పి.సి.సి ఇచ్చిన నివేదికలో ఈ విషయాలన్నీ బలపరుస్తుంది; అవి లార్సెన్ మంచు షెల్ఫ్ లాంటి వాటిల్లో మంచు చెదరిపోడం, గ్లాసియరు తిరోగతి, సముద్రపు మట్టాల పెరుగుదల, వర్షపాత విధానాలలోని మార్పులు, వాతావరణంలోని పెనుమార్పులకు వాటి తీవ్రతకు కారణమవడం, వాటిని పదే పదే సృష్టించడం లాంటివి భూమి వేడెక్కడం వలనే జరిగాయని చెప్పవచ్చు.[86] ఇవి కాకుండా ఇంకా ఊహించిన పరిణామాలు; భూమ్మీద కొన్ని ప్రాంతాల్లో నీటి ఎద్దడి అలాగే మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా వర్షపాతం నమోదవడం, పర్వతాల దగ్గరున్న మంచు పరిమాణంలో మార్పులు, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద మానవులకు సాధారణంగా జరిగే చెడు ప్రభావాలు.[87]
భూమి వేడెక్కడం మూలంగా ప్రభావితం అయిన ప్రాంతాలలోని జనసాంద్రత పెరగడం ద్వారా భూమి వేడెక్కడం తాలుకా ప్రభావం సామాజిక, ఆర్థిక అంశాల్లోను సమస్యలను ప్రేరేపించడానికి తోడ్పడుతుంది.ఉష్ణోగ్రత బాగా ఉన్నా ప్రాంతాలు కొద్దిపాటి లాభాలను చవిచూస్తాయి, ఎందువలన అంటే ఆ ప్రాంతంలో చలికి సంబంధించిన మరణాలు తగ్గుతాయి కాబట్టి.[88] ఐ.పి.సి.సికు చెందిన రెండో వర్కు గ్రూపు వారు అందించిన మూడవ మదింపు నివేదికలో మనకు ఎదురయే ప్రభావాలు, ఈ మధ్య కాలంలో కలిగిన అవగాహన లభిస్తుంది.[86] కొత్తగా ఏర్పాటైన ఐ.పి.సి.సి నాలుగో మదింపు నివేదిక ప్రకారం 1970 సంవత్సరం నుండి ఉత్తర అట్లాంటిక్ సముద్రంలోని తీవ్ర ఉష్ణ తుఫానులకు గమనించదగిన సాక్ష్యాలు మనకు లభిస్తాయి, ఇది సముద్రపు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడానికి సంభందం కలిగి ఉంది. (అట్లాంటిక్ మల్టి డికేడల్ అసిలేషన్ ను చూడుము), అయితే దీర్ఘకాలిక ధోరణులను చెప్పాలంటే మటుకు మనం చూసే రోజువారీ ఉపగ్రహం గమనించిన అంశాల కంటే వాటి గణాంకాల నాణ్యతను చూడాలి. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా సంవత్సరానికి వచ్చిన ఉష్ణ తుఫానుల సంఖ్యలో ఎటువంటి కచ్చితమైన ధోరణిను ఆ నివేదిక ఇవ్వలేదు.[1]
ఇవి కాకుండా అదనంగా అంచనా వేసిన అంశాలు ఏమిటంటే 0.18 to 0.59 meters (0.59 to 1.9ft) 1980-1999 తో పోల్చుకుంటే 2090-2100 లో సముద్ర మట్టాలు పెరగడం, [1] ఆర్కిటిక్ ప్రాంతం కుచించుకుపోవడం వలన కొత్త వ్యాపార మార్గాలు ఏర్పడడం, [89] ఉష్ణ తాపం చలామణితో మందగించే అవకాశం, వాతావరణంలో పెనుమార్పులు, గాలి తుఫానుల్లో తీవ్రత పెరగడం (తక్కువ సార్లు వచ్చినా కాని, [90] ఓజోను పొర తగ్గిపోవడం, వ్యవసాయ దిగుబడుల్లో మార్పులు, శీతోష్ణస్థితి పై ఆధారపడిన వ్యాధుల రూపులోను శ్రేణులు మారడం, [91] ఇవి మలేరియా, డెంగు వ్యాధులు వచ్చే అవకాశాలతో ముడిపడింది.[92] సముద్రంలో ప్రాణవాయువు తగ్గడం, [93] వాతావరణం లోని పెరిగిన CO2 ఆ వాయువు సముద్రాలలో కరిగిపోయే పరిమాణాన్ని పెంచుతుంది.[94] సముద్రంలో కరిగిన CO2 నీటితో కలసి కార్బనిక్ ఆమ్లంగా మారడంతో సముద్రమంతా ఆమ్ల పూరితంగా మారిపోతుంది. సముద్రపు pH విలువ ౨౦౦౪ లో మొదలైన పారిశ్రామిక శకంలోని 8.25 నుండి 8.14 కు తగ్గింది.[95] CO2ను సముద్రాలు శోషణం చేసుకోవడంతో ఆ విలువలు ౦.14 నుండి ౦.5 వరకు 2100 సంవత్సరం నాటికి తగ్గుతాయని అంచనా.[1][96] సముద్రంలో నున్న వేడి, కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ తిరిగి బైటకు విడుదల కావడానికి వందల సంవత్సరాల సమయం పట్టొచ్చు, గ్రీను హౌసు వాయువుల విడుదలని మనము తగ్గించినా సరే.[6] పర్యావరణ వ్యవస్థ, జీవరాశి తక్కువ pH విలువను తీసుకొన్నప్పటికీ, ఇది జీవజాలం ఉనికిని అంతం చేయడం ద్వారా ఆహారపు అల్లికను పాడుచేస్తుంది.[97] ఒక అధ్యయనం ప్రకారం 2050 నాటికి 1,103 జాతుల్లోనూ, వృక్ష జాతుల్లో నుండి కనీసం 18 నుండి 35 శాతం నశించే అవకాశం ఉంది.[98] అయితే జీవజాలాన్ని యంత్రాలతో పోల్చి చూసే అధ్యయనాల్లో మటుకు జీవజాలం అంతరించి పోవడానికి శీతోష్ణ స్థితిలో మార్పులు కారణం కాదని తేలింది [99] అలాగే ఇంకో అధ్యయనం ప్రకారం ఈ అంచనాలు అనిస్చితమైనవని తెలిపింది.[100]

ఆర్ధికపరమైన
శీతోష్ణస్థితిలోని మార్పుల వల్ల భూమ్మీద జరిగే ఆర్థిక నష్టాల విలువను (అదే సంవత్సరానికి గాను) ఐ.పి.సి.సి తన నివేదికలో పేర్కొంది. 2005 లో టన్ను CO2కు US$12 సగటు సామాజిక విలువ నష్టపోయింది, కాని దాని శ్రేణి మాత్రం టన్నుకు -$3 నుండి $95 ఉంది. ఐ.పి.సి.సి హెచ్చరిక పత్రంతో పాటు కొన్ని అంచనాల విలువలను ఈ విధంగా ఇచ్చింది. " సమిష్టి అంచనాలు విలువలు మరీ చిన్న వాటి మీద పడే ప్రభావాన్ని కలుపుకోలేవు అలాగే జనాభాల వారీగా, ప్రాంతాల వారిగా, రంగాల వారిగా ఉన్నా చెప్పుకో దగ్గ తేడాలను కూడా తీసుకోలేని స్థితిలో ఉన్నాయి."[101]
సర్ నికొలాస్ స్టెర్న్ ప్రచురించిన స్టెర్న్ నివేదిక బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఇందులో భూమి వేడెక్కడం ఆర్థికమైన అంశాలని ఏ విధంగా ప్రభావితం చేస్తుందో తెలుపుతుంది. దీని ప్రకారం వాతావరణం లోని పెను మార్పులు భూగోళం మీద ఉత్పతయ్యే వాటిని ఒక శాతం వరకు తగ్గిస్తుంది, అధమ పక్షంలో చూస్తే ఈ భూమ్మీద జరిగే వినియోగాన్ని 20 శాతానికి సమానంగా తగ్గించడం జరుగుతుంది.[102] స్టెర్న్ నివేదికకు మిశ్రమ స్పందన లభించింది.రిచర్డ్ టోల్, గేరి యోహి, [103] రాబర్ట్ మెండెల్ సన్ [104] విలియం క్లెన్ [105] ఫ్రాంక్ అకెర్మాన్ [106] వంటి ఆర్థిక వేత్తలు పై నివేదికని సమీక్షించినపుడు ఆ నివేదిక పద్ధతి ప్రకారం జరుగలేదని, అందులో తీర్మానించిన, వాదనలు సరికావని విమర్శించారు.[107] బార్కరు ప్రకారం, శీతోష్ణస్థితి లోని మార్పులును తగ్గించకపోవడంలో ఉన్నా కష్టంతో పోల్చి చూస్తే శీతోష్ణస్థితి మార్పుల్ని తగ్గించడానికి పెట్టె ఖర్చు నామ మాత్రమేనని తెలిపారు.[108]
ఐక్య రాజ్య సమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (యు.ఎన్.ఇ.పి) ప్రకారం శీతోష్ణస్థితిలో వచ్చే మార్పుల కారణంగా నష్టపోయే రంగాలు, బ్యాంకులు, వ్యవసాయం, రవాణా రంగం మొదలైనవి.[109] ముఖ్యంగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడే అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు భూమి వేడెక్కడం వలన నష్టపోతాయి.[110]

భూమి వేడెక్కడం పై వస్తున్న స్పందన.
భూమ్మీద ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతాయని శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రవేత్తలందరూ ముక్త కంఠంతో ఘోషించడంతో, అనేక దేశాలు, రాష్ట్రాలు, పారిశ్రామిక సంస్థలు, వ్యక్తులు దానికి స్పందిస్తూ కొన్ని చర్యలను తీసుకోవడం ప్రారంభించారు. భూమి వేడెక్కడం దానికి స్పందించే రీతులను ఈ క్రింది వాటిగా విభజించవచ్చును. భూమి వేడెక్కడానికి గల కారణాలు, ప్రభావాలు వాటిని తగ్గించడం, భూమి పర్యావరణం లోని మార్పులను అన్వయించుకోవడం, భూమి వేడెక్కడాన్ని నియంత్రించడానికి జియో ఇంజనీరింగు విభాగాన్ని ఆశ్రయించడం లాంటివి.
తగ్గించడం

భూమి వేడెక్కడాన్ని తగ్గించడమన్నది మానవ సంబంధిత గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదలను తగ్గించడంతో ముడి పడి ఉంది, భూమి వేడెక్కడాన్ని నెమ్మదిపరచడంలో ఈ తగ్గింపు విధానం త్వరగా పనిచేసి ఫలితాన్నిస్తుందని నమూనాలు సూచిస్తున్నాయి.కాని అటువంటి ఉష్ణోగ్రతలు కొన్ని శతాబ్దాల తరువాతనే తగ్గడం జరుగుతుంది.[111] గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదలను తగ్గించడానికై కుదిరిన ప్రపంచ ప్రాథమిక అంతర్జాతీయ ఒప్పందం పేరు క్యోటో ప్రోటోకాల్, ఇది 1997 లో యు.ఎన్.ఎఫ్.సి.సి.సి జరిగిన చర్చలకు సవరణ. ఈ ఒప్పందం 160 దేశాల్లోని విడుదలయే 55 శాతం గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదలని నియంత్రిస్తుంది.[112] జూన్ 2009 లో, సంయుక్త రాష్ట్రాలు; ఇవి చరిత్రలోనే అతి ఎక్కువగా గ్రీన్ హౌసు వాయువులును విడుదల చేస్తాయి; అమెరికా ఈ ఒప్పందాన్ని తిరస్కరించింది. ఈ ఒప్పందం 2012 లో ముగుస్తుంది. ప్రస్తుతమున్న ఒడంబడికను కొనసాగించడానికి చర్చలను మే 2007 లో ప్రారంభించారు.[113] డిశంబరు 2009 లో కోపెన్ హెగెన్ లో జరుగబోయే సమావేశానికి అన్ని దేశాలు పాల్గొనేటట్లు చేయడానికి ఐక్య రాజ్య సమితి తన ప్రయత్నాలను ముమ్మరం చేసింది.[114]
భూమిని వేడెక్కనివ్వకుండా, కొన్ని పర్యావరణ సంస్థలు వ్యక్తిగతంగాను, సామూహికంగానూ, ప్రాంతీయ పరంగాను వారిలో అవగాహనను పెంచడానికి కృషి చేస్తున్నాయి.కొంతమంది శిలాజపు ఇంధనాల వినియోగానికి కోటా పద్ధతి పెట్టాలని యోచిస్తున్నాయి. ఎందుకంటే వాటి వినియోగం ప్రత్యక్షంగా గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదలపై ప్రభావం చూపుతుంది.[115][116]
శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై వ్యాపార పరంగాను చర్యలు తీసుకోవడం మొదలైంది. ఇంధన వినియోగ సామర్ధ్యాన్ని పెంచడానికి, ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాలని వినియోగించడం లాంటి పద్ధతులను అవలంబిస్తున్నారు.జనవరి 2005 లో యురోపియన్ యూనియన్ వాయువుల విడుదల మార్పిడి పధకాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. దీని వలన కంపెనీలు స్వచ్ఛందంగానే ప్రభుత్వంతో కలసి వాయువుల విడుదల స్థాయిని తగ్గించాయి. లేకపొతే అవి తమ పరపతి సౌకర్యాన్ని కోల్పోయేటట్లు అంగీకరించాయి. ఆస్ట్రేలియా తమ కార్బను కాలుష్యం తగ్గించే పధకాన్ని 2008 లో ప్రకటించింది. సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షుడు బారక్ ఒబామా ఆర్థిక సంభందమైన నియంత్రణతో కూడిన వ్యాపార పధకాన్ని ప్రవేశ పెట్టాలన్న ప్రణాళికని ప్రకటించారు.[117]
భూమి వేడె క్కదాన్ని తగ్గించడం ద్వారా కలిగే లాభాలని, అది చేరడానికయే ఖర్చులను, వివిధ మార్గాలను నివేదించడంలో ఐపిసిసికు చెంది మూడో వర్కు గ్రూపు చాలా కృషి చేసింది. ౨౦౦౭ లో ఐపిసిసికు చెందిన నాలుగో వర్కు గ్రూపు వెలువరించిన నివేదికలో భవిష్యత్ లో భూమి వేడెక్కడాన్ని తగ్గించడానికి కృషి చేయడంలో ఏ ఒక్క రంగం కాని, సాంకేతికత గాని పూర్తి బాధ్యత తీసుకోలేదని పేర్కొంది.భూమ్మీద వెలువడే వాయువులని తగ్గించడంలో, శక్తి సరఫరా, రవాణా రంగం, పరిశ్రమలు, వ్యవసాయ రంగాల్లోని కీలకమైన సాంకేతికతను పద్ధతులని ప్రవేశ పెట్టాలన్న అంశాన్ని కనుగొన్నాయి.2030 సంవత్సరానికల్లా ఈ భూమ్మీద వెలువడే కార్బను పరిమాణాన్ని 445 నుండి 710 పిపిఎం ల మధ్య స్థిరీకరించడం వలన ౦.6 శాతం పెరుగుదల, మూడు శాతం వరకు భూమ్మీద జరిగే ఉత్పత్తిని తగ్గించగలమని అంచనా వేసింది.[118]
సర్దుబాటు
భూమి వేడెక్కడాన్ని సర్దుబాటు చేయడానికి వివిధ రకాలైన పద్ధతులను పాటించాలన్న సూచనలు వచ్చాయి.ఇవి కొన్ని హాస్యాస్పదంగాను ఉన్నాయి అవి ఏమిటంటే ఎయిర్-కండిషనింగు పరికరాలను అమర్చడం, పెద్ద పెద్ద నిర్మాణాలను ఆపివేయడం, సముద్రపు మట్టం పెరుగుతుందని దాని చుట్టు పక్కల నివసించకపోవడం లాంటివి కొన్ని.
ఇవే కాకుండా మరి కొన్ని పద్ధతులు; నీటిని సంరక్షించడం [119], నీటి వినియోగాన్ని కట్టడి చేయడం, [120] వ్యవసాయ పద్ధతులను మార్చుకోవడం, వరదల నుండి రక్షించే కట్టడాలను నిర్మించడం [121], మార్షియన్ తరహాలో నివాసాలు ఏర్పరచుకోవడం [122], వైద్య రక్షణలో మార్పులు [123], కనుమరుగు అవబోయే జీవ జాతులను రక్షించడానికి తగిన పద్ధతులను కనిపెట్టడం [124] లాంటి పధకాలను సూచించారు. మెకానికల్ ఇంజనీర్ల సంస్థ, ఇటువంటి పద్ధతులను మౌలికంగా ఏ విధంగా, ఎక్కడ, ఎలా ఉపయోగించాలో వివరిస్తూ, వాటి కున్న అవకాశాలను ప్రచురించింది.[125]
జియో ఇంజనీరింగు
భూమి తాలుకా సహజ పర్యావరణం విధానాన్ని పెద్ద ఎత్తున మానవాళి మనుగడ కోసమై చేసే మార్పులే జియో ఇంజనీరింగు.[126] దీనికి ఉదాహరణగా కార్బన్ డై ఆక్సైడును గాలిలో బంధించడం ద్వారా కార్బనును నియంత్రించడం, దాని ద్వారా గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదలను తగ్గించడం లాంటి ప్రక్రియను చెప్పుకోవచ్చు.[127] సౌర వికిరణాన్నితగ్గించడం ద్వారా వేడిని తగ్గించడాన్ని, వాతావరణంలోని రెండో పొరలో గంధపు ద్రవ తుంపరలను కలపడం లాంటి ద్వారా సాధించడం లాంటివి.[128] అయితే ఇప్పటి వరకు ఎటువంటి జియో ఇంజనీరింగు ప్రణాలికను మనము చేపట్టలేదు.
వివాదాలు, చర్చ

భూమి వేడెక్కడానికి సంబంధించిన అంశాలు, వాటి మీద శాస్త్ర పరంగా జరుగుతున్న చర్చ బాగా ప్రచారం పొందడంతో ఆ అంశం రాజకీయ, ఆర్థిక పరమైన చర్చకు తావిచ్చింది.[129] భూమి వేడెక్కడం మూలంగా తీవ్రంగా నష్టపోయే వాటిలో ఆఫ్రికా దేశాలున్నాయి. అయితే ఈ దేశాలనుండి వెలువడుతున్న గ్రీన్ హౌసు వాయువులు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోల్చుకుంటే చాలా తక్కువగా ఉంది.[130] క్యోటో ఒప్పందంలోని నిషేధాల నుండి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలను మినహాయించడం అన్నది ఆస్ట్రియా నుండి విమర్శల నెదుర్కొనడమే కాకుండా, అమెరికా ఆ ఒప్పందాన్ని తిరిగి ఖరారు చేసుకోడాన్ని తిరస్కరించేటట్లు చేసింది.[131] ఆర్థిక రంగాన్ని శాసించే స్థాయికి ఎదుగబోతున్న భారత్, చైనా దేశాలు ఏ స్థాయిలో తమ వాయువుల విడుదలను నియంత్రించుకోవాలన్న అంశం కూడా వివాదాలకు మరో కారణమైంది.[132] ఒక వేల అమెరికా గనుక విడుదలలోని ఖర్చును భరించాల్సి వస్తే, చైనా కూడా ఆ ఖర్చులను భరించాలని కోరింది [133][134] ఎందువలనంటే అమెరికా వెలువరించిన CO2 పరిమాణం కన్నా చైనా దేశం విడుదల చేస్తున్న CO2 ఎక్కువ కాబట్టి.[135][136][137] అయితే చైనా దీన్ని పట్టించుకోకుండా తమ దేశ జనాభా సంఖ్యతో పోల్చితే ఆ దేశం విడుదల చేస్తున్న వాయువుల పరిమాణం తక్కువేనని వాదిస్తుంది.[138] భారతదేశం కూడా ఇదే తరహా వాదనను వినిపిస్తుంది.[139]
2007-2008 మధ్య గాలప్ పోల్స్ 127 దేశాల గణాంకాలు తీసుకొన్నారు. దాని ప్రకారం ప్రపంచ జనాభాలో మూడవ వంతు వారికి భూమి వేడెక్కడం గూర్చి అవగాహనలేదు. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల వారికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో నివసిస్తున్న వారికన్నా ఎక్కువ అవగాహన ఉందని, అందరికన్నా తక్కువగా ఆఫ్రికా ఖండం వారికి దీని గూర్చి తెలుసని వెల్లడయింది.అయితే అవగాహన ఉన్నంత మాత్రాన భూమి వేడెక్కడం అన్నది మానవుల చర్యల మూలంగానే అని వారు నమ్ముతారని కాదు.లాటిన్ అమెరికా ప్రజలు ఉష్ణోగ్రత ల్లోని మార్పులకు మానవుల చర్యలే కారణమని నమ్ముతున్నారు, అయితే, ఆఫ్రికా, ఆసియా లోని కొన్ని భాగాలు, మధ్య తూర్పు దేశాలు, పూర్వపు సోవియట్ భూభాగాల్లోని వారు దానికి పూర్తి వ్యతిరేకంగా నమ్మకాలను కలిగి ఉన్నారు.[140] పశ్చిమ ప్రపంచంలో భూమి వేడెక్కడం దాని పరిమాణాలు, ప్రతిస్పందనలను స్వీకరించడం మొదలైంది.కార్డిఫ్ విశ్వ విద్యాలయానికి చెందిన నిక్ పిడ్జన్ ఈ విధంగా కనుగొన్నారు " అట్లాంటిక్ లకు ప్రతి ప్రక్కన భూమి వేడెక్కడానికి సంభందించి వివిధ స్థాయిల్లో ప్రజలు నిమగ్నమవగా, " సరైన స్పందన కోసమై ఐరోపాలో ప్రజలు చర్చిస్తున్నారు, అమెరికాలో అసలు శీతోష్ణస్థితిలో మార్పులు వస్తున్నాయో లేదా అని చర్చిస్తున్నారు.[141]
ఈ చర్యలు వలన గ్రీన్ హౌసు వాయువుల విడుదలను తగ్గించడానికయే ఖర్చు, ఆ మార్పులు వలన అయే ఖర్చులను, పారిశ్రామిక వేత్తలు బేరీజు వేసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.[118] మౌలిక రంగాలను నిర్మిస్తూనే, వాయువుల విడుదలను తగ్గించడానికి అనేకమైన ఆర్థికపరమైన ప్రోత్సాహకాలివ్వడం, ప్రత్యామ్నాయ, తిరిగి వాడుకొనే శక్తిని వాడడం లాంటి పద్ధతులను పాటిస్తున్నారు.[142][143] వ్యాపారమే కేంద్రంగా చేసుకొన్న సంస్థలు, కాంపిటేటివ్ ఎంటర్ ప్రైజ్ ఇనిస్టిట్యుట్, కాన్సెర్ వేటివ్ కామేన్ టర్స్, ఎక్సాక్సేన్, మొబెల్ లాంటి కంపెనీలు ఐపిసిసి నిబంధనలను తుంగలో తొక్కాయి. నిబంధనలందుకొంటున్నశాస్త్రవేత్తలు సైన్సు పరంగా జరిగే పరిణామాలతో విభేదించి, వారు తమ సొంతంగా ఖర్చును నియంత్రించే పద్ధతులను అవలంబిస్తున్నారు.[144][145][146][147] పర్యావరణ సంస్థలు, జనాదరణ గల వారు ప్రస్తుత శీతోష్ణస్థితిలో మార్పులు ఏ విధంగా జనావళికి నష్టాన్ని కలిగిస్తాయో ప్రజలకు నొక్కి చెప్పడంద్వారా, వాయువుల విడుదల స్థాయిని తగ్గించటం లోను, మౌలిక అవసరాల్లోని మార్పులను సర్దుబాటు చేయడంలోనూ సహాయపడుతున్నాయి.[148] కొన్ని శిలాజపు ఇంధనాల కంపెనీలు ఈ మధ్య కొన్ని సంవత్సరాల నుండి తమ ప్రయత్నాలను విరమించుకోవడం, [149] గాని తమ విధానాలను సమీక్షించుకొని భూమిని వేడెక్కించి దాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి.[150]
శాస్త్రంలోను, రాజకీయాల్లోనూ ఉన్నా కొంతమంది, భూమి వేడెక్కడం అన్నది అనుమానాస్పదం గానే చూస్తున్నారు. అసలు భూమి నిజంగానే వేడెక్కుతుందా అని కూడా ప్రశ్నిస్తున్నారు. అసలు దీనికంతటికీ మానవ చర్యలే కారణమా, నిజంగానే మానావాలికి ముప్పు పొంచియుందా అని వారంటున్నారు. ఈ వాదాన్ని వినిపించే వారిలో ప్రముఖులు; ఫ్రెడరిక్ సెట్జ్, ఫ్రేమాన్ డేసన్, రిచర్డు లింద్జెన్, ఫ్రెండ్ సింగర్, పాట్రిక్ మైకేల్, జాన్ క్రిస్టి, హేరిసన్ స్మిట్, రాబర్ట్ బాలింగ్ [151][152][153]

బాహ్య లింకులు
పరిశోధన 

శీతోష్ణస్థితి మార్పుల పై అంతర్జాతీయ పానెల్ - ఐపిసిసి నివేదికల సమాహారం
జాతీయ అకాడమీల దగ్గర శీతోష్ణస్థితి మార్పులు - నివేదికల, సమావేశాల, వర్కు షాపుల భాండా గారం
శీతోష్ణస్థితి మార్పులు సహజ నివేదిక - వెబ్ సైట్ లో ఉచితంగా చూడగల విషయం
వాతావరణ కార్యాలయం; శీతోష్ణస్థితి మార్పు - యు.కె.జాతీయ వాతావరణ సేవ
ఇంటర్నెట్ లో లభించే భౌగోళిక సైన్సు, టెక్నాలజీ ల మూలం - విస్తృత పరచిన ఇంటర్నెట్ సమాచారం
విద్యా భౌగోళిక శీతోష్ణస్థితి నమూనా (ఇడిజిసిఎం) - శీతోష్ణస్థితి మార్పులను పరిశోధించేది.
డిస్కవర్ - నాసా నుండి 1979 నుండిల్ ఉపగ్రహం ద్వారా సముద్రపు శీతోష్ణస్థితి వివరాలను తెలిపేది
భూమి వేడెక్కడం కళ - చిత్రాలు సేకరణ

విద్యా సంబంధిత 

ది డిస్కవరీ ఆఫ్ గ్లోబల్ వార్మింగ్ - ఒక చరిత్ర - అమెరికా లోని భౌతిక శాస్త్ర సంస్థకు చెందిన స్పెన్సర్ - ఆర్ - వెర్ట్ చే రాయబడిన పుస్తకం
భూమి వేడెక్కడం అంటే ఏమిటి? - నేషనల్ జాగ్రఫిక్
భూమి వేడెక్కడం పై తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు - ఎన్ఓఎఎ నుండి
శీతోష్ణస్థితి మార్పులను అర్ధం చేసుకోవడం - తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు -యు.సి.ఏ.ఆర్ నుండి
భౌగోళిక శీతోష్ణస్థితి మార్పులు: భూమి పై నాసా కన్ను, నాసాకు చెందిన జె.పి.ఎ ల్, కాల్ టెక్ నుండి
మన ప్రపంచం 2.0 - ఐక్య రాజ్య సమితి విశ్వ విద్యాలయం నుండి
భౌస్ద్గోలిక శీతోష్ణస్థితి మార్పుల పై ఫ్యు కేంద్రం - వ్యాపారాలు, రాజకీయాలు
భూమి వేడెక్కే మార్గాల పై ఉత్తమ ప్రయత్నం - వోల్ ఫ్రేం డిమాన్ స్ట్రేషన్ ప్రాజెక్టు - హర్విలామ్
కోష్ ల్యాండ్ సైన్సు మ్యూజియం - భూమి వేడెక్కడం నిజాలు మన భవిష్యత్ - జాతీయ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సు నుండి గ్రాఫికల్ పరిచయం


వర్గం:భూమి వేడెక్కడం
వర్గం:కార్బను సొమ్ము
వర్గం:శీతోష్ణస్థితిమార్పు
వర్గం:ఆర్దికసమస్యలు
వర్గం:శేతోష్ణష్టితి చరిత్ర
వర్గం:19 వ శతాబ్దం
వర్గం:20 వ శతాబ్దం
వర్గం:21 వ శతాబ్దం