Question: పంచకర్మ చికిత్సలో ఎన్ని దశలు ఉంటాయి?

పంచకర్మ


పంచకర్మ (Sanskrit: पंचकर्म‌, వాచ్యంగా అర్థం "ఐదు చర్యలు") అనేది శరీరాన్ని శుభ్రపర్చడానికి ఆయుర్వేదంలో ఉపయోగించే ఐదు వేర్వేరు విధానాలను సూచించే ఒక పదంగా చెప్పవచ్చు. దీనిని రెండు విధాలుగా చేస్తారు:
సరైన పోషకాహారం, ప్రకృతి మూలికలు మరియు ఖనిజాలను ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రమాదకరమైన దోషాలను శాంతింపజేయడం.
శరీరం నుండి మితిమీరిన దోషాలను నిర్మూలించడం.
పంచకర్మ అనేది ఆహారం మరియు మూలిక మందుల ద్వారా జీవ క్రియా విధానాన్ని మెరుగుపర్చడానికి ఒక శుభ్రపరిచే చికిత్స. దీనిని ప్రమాదకరమైన దీర్ఘకాల వ్యాధులు అలాగే త్రిదోషాల అసమానతల నివారణకు ఉపయోగిస్తారు. శరీరం నుండి వ్యర్థాలను తొలగించడం వలన, వ్యక్తి ఆరోగ్యం పొందుతాడు. కనుక పంచకర్మ అంటే ఐదు రకాల చర్యలు లేదా విధానాలు లేదా చికిత్స. ఈ రకం చికిత్సలు తొలగింపు చికిత్సపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
ఆరోగ్యంగా మరియు దృఢంగా ఉండటానికి, శరీరాన్ని శుభ్రపరిచడానికి మరియు నిర్వహించడానికి మార్గంగా పంచకర్మ పద్ధతులను అవలంభించాలి. ఈ వ్యవస్థ వాహకాలు లేదా నాళాల 'శ్రోథాస్ ఆయుర్వేద' అవరోధం కారణంగా సంభవించే ప్రమాదకరమైన వ్యాధులను నివారించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
ఐదు చర్యలు
పంచకర్మ (అర్థం "ఐదు చర్యలు") భారతదేశంలో అభివృద్ధి చేయబడింది, అయితే చికిత్సా విధానం అలాగే ఉపయోగించే సామగ్రిలో ప్రాంతీలవారీగా వేర్వేరుగా ఉంటాయి. చక్రాల ప్రకారం, ఐదు చర్యలుగా నస్య (అనునాసిక చికిత్స), వామన (వాంతు చేసుకోవడం లేదా వాంతులు), విరేచన (ప్రక్షాళన) మరియు రెండు రకాల వస్తి (చికిత్సా ఉదర శుద్ధి), నిరూహ హస్తి మరియు స్నేహ హస్తిలను చెబుతారు. నిరూహ వస్తి కోసం మూలిక కషాయాలను మరియు స్నేహ హస్తి కోసం మూలిక తైలాలను ఉపయోగిస్తారు. పంచకర్మలో ఈ ఐదు ప్రధాన విధానాలు శరీరంలోని పేరుకున్న విషాలను తొలగించడం ద్వారా మొత్తం శరీరాన్ని శుభ్రపర్చడానికి ఉద్దేశించినవి.
మరొక పాఠశాల శస్త్ర చికిత్స సుశృత రక్త (రక్తం) కూడా ఒక దోష (గుణం) గా సూచిస్తుంది, వ్యాధులకు బలహీనపరుస్తుంది మరియు రక్తమోక్షణ ను (రక్తశుద్ధి) పంచకర్మ చికిత్సల్లో ఐదవ చికిత్సగా సూచిస్తున్నారు. ఈ పాఠశాలలో, ఐదు చికిత్సలుగా నశ్య, వామన, విరేచన, వస్తి మరియురక్తమోక్షణ లను చెబుతారు. రక్తశుద్ధి అనేది వైద్య సామగ్రితో కూడినది కనుక ఇది ప్రజాదరణ పొందలేదు. అయితే రక్తాన్ని సేకరించడం ఇప్పటికీ ఆచరణలో ఉంది.
ఈ ఐదు రకాల చికిత్సలో వ్యాధికి ప్రధాన కారక నిర్మూలన, శోధనను లక్ష్యంగా చేసుకుంటారు. వ్యాధి మరియు దాని లక్షణాల ఉపశమనం శామానాతోపాటు శోధన లేదా నిర్మూలన అనేవి ఆయర్వేదంలో రెండు వ్యాధి నిర్వాహణ అంశాలు. పంచకర్మ అనేది ఒక ఆరోగ్యవంతమైన మనిషిపై నిర్వహించినప్పుడు పునరజ్జీవ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుందని కూడా అభ్యాసకులు విశ్వసిస్తారు.
చికిత్సలో మూడు దశలు
పంచకర్మను ఎల్లప్పుడూ మూడు దశల్లో అమలు చేస్తారు; పూర్వ కర్మ (పూర్వచికిత్స), ప్రధాన కర్మ (ప్రాథమిక చికిత్స) మరియు పశ్చాత కర్మ (చికిత్స అనంతర). ఐదు చికిత్సల్లో ఒకదానికి హాజరైన రోగి తప్పక మొత్తం మూడు దశల్లో చికిత్సను తీసుకోవాలి.
చికిత్సకు ముందు
పూర్వచికిత్సలో తైల చికిత్స, మర్దన మరియు కాపడం చికిత్స ఉంటాయి.
స్నేహాన (ఒలేషన్ లేదా తైల చికిత్స) మరియు స్వేదన (స్వేదనం) అనే రెండు పూర్వ కర్మ విధానాలు పంచకర్మను కొనసాగించడానికి చాలా ముఖ్యమైన సన్నాహక అంచనాలుగా చెప్పవచ్చు. స్నేహన (అంతర్గత మరియు బాహ్య ఒలేషన్) అనేది శరీరంలో పలు ప్రాంతాల్లో చిక్కుకున్న విషాలను సడలించడానికి నిర్వహించబడుతుంది. స్నేహన అనేది స్నేహ లేదా స్నిగ్ధ ద్రవ్యాలను తైల రూపంలో, శరీరంలో గ్రిధ, వాస (కండరాల కొవ్వు) మరియు మజ్జా (మూలుగ) కు వర్తించబడుతుంది. స్నేహ ఒక నిర్దిష్ట రోగి యొక్క వ్యాధికి సహాయంగా మూలికలతో ఇవ్వబడుతుంది. మూలికలను జోడించకుండా స్వచ్ఛమైన రూపంలో స్నేహ చికిత్స చేసినట్లయితే, దానిని అచ్చా స్నేహ అని పిలుస్తారు మరియు దీనిని మంచి ప్రభావవంతంగా భావిస్తారు. స్నేహన గరిష్ఠంగా ఏడు రోజులపాటు ఉదయాన్నే నిర్వహించబడుతుంది. స్నేహన విధానం దోషాలు లేదా విషాలను సులభంగా నిర్మూలించడానికి వైపరీత్యం నుండి ఆహార సంబంధిత అంశంగా మారుస్తుంది (దోషాల విలయాన మరియు ఉత్కలేషణ). స్నేహన పద్ధతిని పంచకర్మ చికిత్స ముందు నిర్వహించనట్లయితే, శరీరం ఐదు కర్మల ప్రభావం ద్వారా ఒక సన్నని పొడి పుల్ల వలె వంగిపోతుందని విశ్వసిస్తారు.
తైల మర్దన (సంస్కృతం: అభ్యంగ ) అనేది ఆయుర్వేదంలో చాలా ముఖ్యమైన చికిత్స. దీనిలో సుమారు 45 నిమిషాలపాటు ఒక చికిత్సా మర్దన[1]ను నిర్వహిస్తారు, ఇది వ్యాధులను నిర్మూలిస్తుందని చెబుతారు. ఈ మర్దనాలను సంస్కృతంలో ద్రోణి అని పిలిచే ఒక చెక్క పడకపై పడుకున్న ఉన్న రోగికి ఇరు వైపుల నిలబడి ఇద్దరు చికిత్సకులు నిర్వహిస్తారు. కాళ్ల ప్రాంతంలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ కనబరుస్తారు. పంచకర్మ అభ్యాసకులు పాదం అరకాళ్లలో నాడీ నోడల్ స్థానాలు (సంస్కృతంలో మర్మాలు అని పిలుస్తారు) ఉంటాయని, ఇవి నిర్దిష్ట అంతర్గత అవయవాలకు సంబంధించి ఉంటాయని విశ్వసిస్తారు. కుడి పాద అరకాలును సవ్యదిశలో మర్దన చేస్తారు మరియు ఎడమ పాద అరకాలును అపసవ్యదిశ వేటులతో మర్దన చేస్తారు. ఈ చికిత్స సమయంలో, రోగిని ఏడు ప్రాథమిక భంగిమల్లో వంగేలా చేస్తారు. ఇది నిటారుగా కూర్చున్న వ్యక్తితో ప్రారంభమవుతుంది, వెల్లకిలా పడుకోవడం లేదా బోర్లా పడుకోవడం, కుడివైపుకి తిరగడం, మళ్లీ వెల్లకిలా పడుకోవడం, కుడివైపుకి తిరగడం, మళ్లీ వెల్లకిలా పడుకోవడం మరియు చివరిగా ప్రారంభంలో కూర్చున్నట్లు కూర్చోవడం, కొన్నిసార్లు తలక్రిందులుగా నిలబడటం కూడా ఉంటుంది.
స్వేదన అనేది వ్యాధిపై ఆధారపడి మొత్తం శరీరానికి లేదా శరీరంలోని భాగానికి నిర్వహించే ఒక కాపడం చికిత్స. అగ్ని-సాగ్ని స్వేదను ఉపయోగించి వైద్య మూలికలతో ఆవిరి పడతారు. అగ్ని కాపడాన్ని ఉపయోగించుకండా, అనాగ్ని స్వేదను దాహం, ఆకలిగా ఉన్నప్పుడు, మందమైన దుప్పట్లతో కప్పబడి సూర్యరశ్మిలో కూర్చోబెట్టడం ద్వారా నిర్వహిస్తారు లేదా ఒక మూసివేయబడిన చీకటి గదిలో ఉంచుతారు. స్వేదన అనేది శిరస్సు నుండి కోస్తా (అన్నవాహిక) వరకు చలనం రప్పించడానికి శరీరంలో నాళాలను ఉబ్బేలా చేస్తుంది. కాపడంలో పొడి మరియు అంటుకునే అంశాలను (స్నిగ్ధ ద్రవ్యాలు) ఉపయోగిస్తారు. ఇది దోషాలను కరిగించడంలో సహాయపడుతుందని చెబుతారు; దీనిని అభ్యంగ లేదా శరీరాన్ని మర్దనా చేసిన తర్వాత అమలు చేస్తారు, కనుక ఓలేషన్ యొక్క ఏడవ రోజు, రోగి వామన మరియు ఇతర విధానాలను సిద్ధమవుతాడు.
ప్రాథమిక చికిత్స
కోస్తాను చేరుకునే ఆమా అనేది ప్రధాన కర్మ (ప్రధాన చికిత్స) లో తొలగించబడుతుందని విశ్వసిస్తారు. దీనిలో పంచకర్మ చికిత్స అందిస్తారు: నస్య (నాసిక చికిత్స), వామన (వాంతు చేసుకోవడం లేదా వాంతులు), విరేచన (ప్రక్షాళన) మరియు రెండు రకాల వస్తీ (చికిత్సా ఉదర శుద్ధి), నిరూహ వస్తీ మరియు స్నేహ వస్తీ. నిరూహ వస్తీ కోసం మూలిక కషాయాలను మరియు స్నేహ వస్తీ కోసం మూలిక తైలాలను ఉపయోగిస్తారు.
 వామన కర్మ (వాంతు చేసుకోవడం)  - వామన కర్మ అనేది శ్వాసనాళాల వాపు, రొంపు, దగ్గు, ఆస్తమా, సరణి & అధిక శ్లేష్మం వంటి కఫా క్రమరాహిత్యాలకు ఉపయోగస్తారు. వామన కర్మ ముందు మూడు రోజుల్లో ఒకరోజు, వ్యక్తుల శరీరం అంతర్గత మరియు బాహ్య రెండు విధాలుగా మర్దన చేయబడాలి. బాహ్య ప్రాంతాల్లో అభ్యంగ (ఆయుర్వేద మర్దన) ద్వారా మరియు అంతర్గత ప్రాంతాలో అతని లేదా ఆమె ఆహారంలో నెయ్యి (స్వచ్ఛమైన వెన్న) తీసుకోవడం ద్వారా నిర్వహించాలి. వ్యక్తి వ్యవస్థలోని కఫాను పెంచడానికి ఒక కఫాను పెంచే ఆహారాన్ని కూడా తినాలి. 
ఈ ప్రధాన చర్య సమయంలో, ఆ వ్యక్తి తప్పక కిచాడీ వంటకంపై మాత్రమే ఆధారపడాలని ఎల్లప్పుడూ సిఫార్సు చేయబడుతుంది. 
వామన కర్మ ప్రతికూలమైన-సూచన 
వామన కర్మ అనేది కౌమారానికి ముందు మరియు 60 సంవత్సరాల తర్వాత ప్రతికూల సూచనలను కలిగి ఉంటుంది. గుండె వ్యాధులు, హైపెర్‌టెన్సివ్, రక్తంలో గ్లూకోచ్ మాంద్యం, అన్ని వత ప్రతికూలతలు మరియు వతా ప్రకృతితో వ్యక్తులు.
విరేచన కర్మ (చికిత్సా పరిశుద్ధం చేయడం)  - విరేచన కర్మ అనేది చర్మ అసమానతలు, ఆమ్లత, గుండె మంట, జీర్ణాశయ కంతి, కామెర్లు, ఆంత్ర పరాన్నజీవులు వంటి పిత్తాశయ అసమానతలకు ఉపయోగిస్తారు. 
. విరేచన అనేది నోటితో వేసుకోవల్సిన మూలిక విరేచనకారులచే ప్రేరేపిస్తారు, ఇవి మొత్తం అన్నవాహికలోకి ప్రవేశించి, అధిక పిత్తను బయటికి తొలగిస్తుంది. 
విరేచన కర్మకు ప్రతికూల-సూచన—చిన్న పిల్లలు మరియు ముసలివాళ్లు, పెద్దపేగులో ప్రణాలు, డయేరియా, నిర్జలీకరణ, దుర్బలత్వం మరియు నీరసం, ముడ్డి నుండి రక్తం, దీర్ఘకాల జ్వరం లేదా ఏదైనా దీర్ఘకాల వ్యాధి.
బాస్తీ కర్మ (ఉదర శుద్ధి)  – బాస్తీ కర్మను దీర్ఘకాల మలబద్ధకం, ఉబ్బిన ఉదరం, వాయువులు, పోషకరహిత వ్యక్తులు, లైంగిక అసమర్థతలు, మలబద్ధకం, వెన్నునొప్పి, వెన్నెముక నొప్పి వంటి వాత అసమానతలకు ఉపయోగిస్తారు. బాస్తీ కర్మ అనేది పంచకర్మలో ముఖ్యమైన విధానాల్లో ఒకటి. ఈ విధానం ముడ్డి ద్వారా శరీరంలోని సడలించిన వాత దోషాలను నిర్మూలిస్తుందని భావిస్తారు. వైద్య తైలం లేదా కషాయాన్ని పెరిగిన వాయువును తగ్గించడానికి ముడ్డి ద్వారా పంపుతారు.
బాస్తీ కర్మకు ప్రతికూల-సూచన – మూలవ్యాధి, రక్తం మొలలు, ఫిస్టూలా-ఇన్-యానో, డయేరియా, ఏదైనా తీవ్రమైన వ్యాధి.
శరీర రకంపై ఆధారపడి, బాస్తీ కర్మ రెండు రకాల్లో ఉండవచ్చు - నిరూహ వాస్తీ దీనిలో మూలిక కషాయాలను ఉపయోగిస్తారు. 
అనువాసన బస్తీలో మూలిక తైలాలను ముడ్డిలో ఉపయోగిస్తారు
చికిత్స అనంతరం
పథ్యసంబంధిత నియమాలు, పరిమిత శరీర శ్రమ మరియు వాజే మూలికలు ఆరోగ్యాన్ని పశ్చాత్ కర్మ (చికిత్స అనంతరం) ఆధీనంలోకి తీసుకుని వస్తాయని విశ్వసిస్తారు. పశ్చాతకర్మలో శరీరాన్ని శుభ్రపర్చిన తర్వాత, పంచకర్మ తర్వాత క్షీణించిన అగ్నిని (జీర్ణశక్తి) తీవ్రం చేయడానికి శరీరానికి అవసరమైన ఆహారాన్ని అందిస్తారు. చికిత్స సమయంలో, శరీరంలో ఉద్దేశించిన శుభ్రత స్థాయి ప్రకారం ఆహారాన్ని అందిస్తారు.
పంచకర్మ నిపుణులు
ఒక పంచకర్మ నిపుణుడు అన్ని రకాల పంచకర్మ చికిత్సల్లో నైపుణ్యాలను సంపాదిస్తాడు. పంచకర్మ విద్యా రంగంలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ పూర్తి చేయడం వలన, అతను ఒక ఆయుర్వేదిక వైద్యుడు, పంచకర్మ చికిత్సా విధానంలో ఒక నిపుణుడిగా మారతాడు. భారతదేశంలో పంచకర్మలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందించే పలు విద్యా సంస్థలు ఉన్నాయి.
పంచకర్మ చికిత్సలను ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు వైద్య శిక్షణ మరియు అనుభవాన్ని ఆర్జించడానికి పలు సంవత్సరాలు పడుతుంది.   ఆయుర్వేద వైద్యంలో సరైన శిక్షణ లేకుండా, ఈ చికిత్సను ఖచ్చితంగా నిర్వహించలేరు మరియు ఇవి వ్యక్తుల పరిస్థితిని హానికరంగా లేదా ప్రమాదకరంగా మార్చవచ్చు.   
''
సూచనలు

పంచకర్మ:చరక సమితి కామెంటరీ .
పంచకర్మ: ఆయుర్వేదిక్స్ మంత్ర ఆఫ్ రీజువెనేషన్ (పుస్తకం), కేరళా పర్యాటకంతో అనుబంధంగా ఇన్విస్ మల్టీమీడియాచే ప్రచురించబడింది, 2006, ISBN 81-88698-26-1
పంచకర్మ: ఆయుర్వేదిక్స్ మంత్ర ఆఫ్ రెజువేనేషన్ (DVD), కేరళ పర్యాటకం అనుబంధంతో ఇన్విస్ మల్టీమీడియా ప్రచురించింది, 2006, ISBN 81-900985-6-X


బాహ్య లింకులు

వర్గం:ఆయుర్వేదం
వర్గం:ప్రత్యామ్నాయ వైద్య విధానాలు
వర్గం:వేద నాగరకత
వర్గం:హిందూమత తత్వశాస్త్ర ఉద్దేశ్యాలు
వర్గం:సాంప్రదాయిక మందు