gimmy256/lumasaba_dialects huggingface dataset:
Kwagame kuloma kuti, 'kengana mulimu igu da.'
Ifefe kwabonako babeyi babakula paka bolesa ni kutangilila bakye.
Unyala wabyala bisala, watamu cabbage, wabyala ni butungulu.
Umanyile, basindika usitamile, kebasindika ugonele da.
Zimwanyi, kisina kidwena kitulako zi'kilo zidatu.
Ulemelele ingoko, ulemelele imbusi, ulemelele ikafu, unadya utyena?
Mwiwandise bibiina biyeda batu, babawe mapeesa ge kwiyedesa.
Nga wasilile bulayi, umutu usigale ni bugoko bwewe aminyako utusileyo ligobi.
Ligambilila liloma liti mukibiina batu bakwimilila ne ulinikuba ni kyes'utayo.
Umukasi eza aloma ati, 'guseza gwose gugona gwasamilile'.
Naye umuzesa eza ati, 'umukasi wose afanana bubi mukanwa'.
Iwe kagila ubona kufunile buwangafu bukali budwela da.
Umuzei eza kugana kubona oba kyebaganika kitufu.
Nezele kubona, kanane aba kye batu baloma kekili kitufu da.
Ingana batu basome mateeka gawambagana ni zimwanyi.
Nga kwazilile kumateeka, munabona muti kali bagali kwabowa.
Nga paku wamba mayembe bulayi, ganyala gakwita.
Liteeka liloma liti nga uli we kibiina ni bakyenye, kufugilisiwa kutunda byowo akundi da.
Uli kwilanga uti uli wekibiina kyefe ne koleta zimwanyi da.
Ati kimanyisa kiti zimwanyi uli kutundila akutu akundi.
Kyamamu kyamanyisa kiti iwewe wigile we bulabi iwefe.
Ise indikukubilisa batu iti, mwileyo mwigunda mulete zimwanyi.
Nga kwagobole mu budwela ganana, inyanga ino mwabene nebakalawo ibeyi.
Nga kwongelemo kunywetanisa ikole yefe, kunafunamo lipeesa ligombesa.
Umulebe mukifo kyekusinga zimwanyi anikile, alikutundamu kikopo.
Midolodolo giliwo, unyala wadyako igyo ukilinda zimwanyi.
Nga wanywtanisile, unafuna mapesa gowo mulundi gu dwela.
Mapeesa nga igo ne ganakuyeda kuminya kufuna mapeesa mubisinza.
Mwaka guza kuwako, iwe nolikuyoda kwiba bitu bye bakyenye.
Kinyowa, lukiiko ilu ne lumanyikanile mu linambo lyosi.
Inganile kubolesa iti zinyanya zino, unyala walima nawe watunda.
Nafuna mapesa gose genafuna goosi nawa umuliwana we'ngo.
Umulilwana naye alima paka afunamo lipesa, angobosela gose.
Indi kuloma iti nga kwadumile budoto asi, kunawona budambi.
Kagila ubona nga nikale nibasile, imanya iti kanane kunyala kwakolela adwela.
Kubanga nase esi nikalile iya, nadya bitu byebabatu.
Umutu akuduya kunzila, akusudilako isanduku.
Neewe uduye umutu asudile isawu uleke kusuda?
Nga nalomele iti ingana bidyo, indi ni byesi indimileko kale.
Bandetela zingoko, madote, binanu byosi byes'inganile
Kyelelo mwadekele bidyo bigali ne batu kebaza kuboneka da.
Batu beza kwadya bidyo, asonga kakutamu wade inusu indwela da.
Wamanya umukana wewe amenyele ninafe myaka ni gimyaka.
Uduya umulebe wene no'likukuganikako bibi byo'ngene.
Usulile munzu yefe ate nga baba wowo alikukuganikako.
Wabone nga nezele ikuwe bitabo ibi, ise upa mapesa.
Iwe ikalilika ulete zimwanyi, kibiina kinakuwa lipesa.
Lwobaraza ilu, kunabawo nu lwikalo lwe bulimi.
Umuseza we buvunaniziwa amanya kulinda mungo mwewe.
Balebe ibo baganika zilomo zingali zikalimo ni gamagesi da.
Wabone nga nezele ikuwe kifo iki, inagana upeyo lipesa.
Aliwo babali kuyoda buguga ne bakili kumanya ekunanikila da.
Nga wadambile kifo kye kwanikila zimwanyi, mweze imbayede.
Isubila iti nga kwafunile zimwanyi, kekunalemekana kufuna ingeli yekuzitunda da.
Nga aliwo kibina kidwena kyesi bakakozesa, bana banyala bagonayo.
Kuzakulanga bana bene bosi babikale bigezo kuganike ninabo.
Abili mu mwenda, lunyilili lwomwenda paka abili mumwenda.
Lukiiko ilu lwe bagisu nga naduyilemu bakali bagisu da.
Ui umutufu kolma uti balekela b'engo zimwanyi.
Lwekuba b'engo ne ba minya kwinzisa zimwanyi.
Mukifo kye kwimbaka masomelo makyaka, ku'ngone gagaliwo.
Kutambise mikono ku'ngone zinzila, zimwanyi zigende.
Ku baraza, kulikweza kusoma bifo bikali mu kibiina nanye mumanye.
Kyegumutawana, kwagaba mapesa gabene, kwamalawo.
Mwesi guzakuwako igu ni mwesi gwe likumi, kunaba asi.
Unyala waweleza lupapula lwowo naleka kulukolako angu lwekuba zipapula zingali
Balala baloma bati ife kekugendesa zimwanyi anze da.
Nga wabone uti konanyala kuyila umwana mwisomelo lyo, yoda lindi.
Ikuwa mukisa ikuloma iti inyanga ino, soma liwulile.
Nga wabelemo kutya, nga buli lwe bakutisa uza, manya uti wawele kale.
Kebanakuwa ikafu kwayisa asonga ingoko yakukasa kulinda.
Uli ni kumanya, 'inajisasula namwe kenajisasula?'
Ife kuli ano kyelelo, ela ni kulwomukaga kunabawo.
Inye mwabene mwilile mulugambo mukifo kye kwiyeda.
Lwakina kusilila anze asonga bitu byesi kugana bili ango?
Mubulamu ibu, kekiganisa umutu kukuwa mapesa da.
Ife kwamanyikanila mu kufuma, kulomana, kulwana, bitu nga ibyo.
Kali muganikileko ninafe manya kwanyala kulwanisa buwangafu ibu.
Umukasi nga aganile kusala, Wele agangulula nabana umukasi asala.
Nalima ni umusega wose, kwakusa bana, kwalunda zikafu, kwakula.
Inganika yakyuka, ingenda yakyuka ni ingwata yakyuka.
Mukole bulayi budabuse ng'esi mulomele muti munadabusa.
Unaduya ulikwiyanga, batu bezele bagali bamile ali?
Ise inawadika ibaluwa iweleze mukiyembelela da.
Inywe muliya ano ne mwamanyile muti babasudileko zinyama zoosi?
Mwikube mukifuba balebe muweleze buyedi bwe babana badambi iba.
Utobolamu kibiina kinakuyigisa ingeli yekukusa mapesa.
Aliwo umusoleli uwabitile bitebo asonga kalini basali da.
Indi kwilayo ingo ipigise ba mayi kwiwandisa kibina kyawe.
Banyala bakubitisako umutu wibasa uti balikubitisa ipunda.
Bikola byowo ne binakusuda bikwikase mu tebe itufu.
Uduya bali kuleta zimwanyi, batu kakugana zimwanyi da.
Kiba kilayi mapesa gadabula mangu mu batu ne kutambe milimo.
Ingeli yekudabusa mapesa ne igilile kuleka kudabulila batu da.
Kenyala naloma iti inza kubagata mwesi mulundi gudwena da.
Ingana kubasuda mwesi muze muboneko bibiina bye balilwana.
Ne nga bazileyo, boosi bene bigata kubona ingeli ye banaza mumoni.
Buli lunaku iwe waybasa uti kebaduyana da nenga unabaduya bikale ongene.
Unaduya uti nga byolele kubye iwawe, bakolela ongene.
Nga byolele ku byekugulisa bitu, bakolela ongene.
Agana anine engene asonga inyanga indala aliwo esi madala gagama.
Wola akutu waduya uti witaga buyedi bwo mutu gundi.
Akaba mayi, inyaga indala wimika waluwa, umulala akusindika ne wanina.
Inyanga ino, kilikukuleta nadwena ne kuba bamasaba.
Kitu kino, kunateba kibiina kyebufuzi mu linambo lyefe.
Nga nazile akifo ne induye nga batangililis balala kebaliwo, ise inabaganikila.
Inabimililawo munganika lwekuba fesi kugendela mu budwela.
Nga kugenda, kukagendela kuzitulo da, be asi nafe kwigate.
Bakuletele bidyo mitwalo atano, watelemo mitwalo ansanvu, uba wabusagile abili.
Ife kwigata kwekudya kwamanya kuti kwigata mu mwesi gugwigalo mwaka.
Kwama kuminatano gwe gumwesi igo, paka kuminatano gwe gumwesi gunanikisa mwaka mushaka.
Aba kupanga zinaku ene, bulimutu amanye lunaku lwewe.
Ku lunaku iwo, aba kudeka bidyo, lilwilako, kwaza mu'ngo gindi.
Mu myesi igyo, baba babusa byesi maza kudya nga mwaka gwaweleko.
Buli niyanga kulikufumana, pawo kyesi kinakuyeda da.
Katane ife nga kwananikile kulwana zimbega zino kunakula?
Nga kwalomele kuti bulimutu ikolela engene, pawo esi kulikuza da.
Nga kwilile ku bye'inyuma, pawo esi kulikuzada.
Kwafiwa inyanga ingali kulwe kukwesana bulilwawa.
Umutu atebele kitebo ati ife kifo kyekubusanilawo kili ali?
Nga walomele inyanga ino uti ugana zimotoka likumi, uzifuna.
Ne nga wapangisile, mapesa gaza mubifo bilala, keli iwefe da.
Kunyala kwalangana fesi kwa ngona mezi mu bifo bye'ngo.
Muza kuduya batu gana bizule, ne kwangona bifo kwamala.
Nga kungona mezi, kungonela ongene, ate kugakozesa ongene.
Masomelo ge asi iga, galemekanile kuyigisa bana ango.
Umutangilisi agalangatanile agalangata ati manya mukuwe mwesi gudwena kungo kitu.
Kibi kyene, mulimo magobolola gakali ni masomelo da.
Kali inyaga ino, umwana aza kulisomelo lili kupi, asoma, ilayo ingo.
Bafuzi balemekanile kuyeda masomelo kwigulikawo.
Musango bakalilemo, balagilisile bati asasule mapesa gesi bamubanja.
Mupila bakuwele kisawe ne kisawe kyene kyaselengetamo.
Unananikile yena kuloma uti konyala kuteba mupila, kisawe bangonemu?
Nezele mwidwalilo namanyile iti uli umusawo, unangona.
Konyala wamanya uti umutangilisi akyusile lisina da nga bakyili kulangililila mu mawulile makule gene da.
Katano nga wikale ukyibaseko, unabona uti aliwo bitu biletesa buwangafu.
Konyala waza munzu yegamateeka ulome uti bakwibile bululu da.
Ne iwewe use mu bye gamateeka nga kolikumanya byebakwibile ulome busa?
Kulikusillila kyalo kyene ne kwaka kuyusa ingeli yesi kukola milimo.
Liteeka likufugilisa liti nga wabele ni lwikalo, uwa batu mezi.
Nendi iwewe ubugule lipesa udile kunzila, bakusalila musango.
Ne nakuwele mapesa mwabene mugule bidyo, imba nasaale musango?
Kutusako nga balomele bati baleta liteeka lisulisa batu kudya bidyo mu lwikalo lwosi.
Kutusako nga wakuba mulwikalo, niyo ikuletele bidyo byene ingo.
Lwakiina bakaloma bati waletele inziko wasikile nakilebe?
Iyesese nawulile bati bapilile mu byegamagambila bati indiko musango.
Bagana bati inze iwandike kilomo bati bapa silingi enkumi bili.
Umanyile, ise itegelesa nabi basambi be gumupila.
Ukuba igolo, ukale katimba ni uwafa zimoni amanye ati katimba ka kalikile.
Nenga uduya umutu alikoloma ati ke bateba igolo da!
Iwe watambilako mu lukiiko lwegamagambila wamanya bitu ibi.
Wamwene uwawaba musango waka kuba ni bujulizi bumalisayo.
Nga walomele uti batu binyaya mupila wabagulila mezi, banyala baloma bati kebaba balonzi da.
Banyala kuba nga binyaya mupila, ne kebaba balonzi da.
Umulamuzi aloma ati, kitufu kwabone bifanani.
Ni lukiiko lwe kulonda lwafugilisa luti mbele kebali ni kulondela mu bifo ibyo da.
Ne kutusako kuti ke kwekakasa umutangilisi wesi balonda da.
Kuwa bujulizi businga musango kitu kiwangafu kukola.
Nga wa silile, ubona uti misango giminya bagiduma kegibitamo da.
Kitongole kikola kuzingudo kyakyukilemo bifukuno bino.
Nga walomele uti banauganda bakyilikumanya kwombeka zingudo, banayiga liina?
Kekufanana ni magombololo gadatu gikola i'districti da.
Kulini kukozesa ingeli ikuyeda kuninisa infuna yefe kukyalo kino.
Katano nga infuna yaninile, ne kunyalise kutamba kuzingudo.
Nga wazile mu bibiina ibi, unaduya kibiina kyilenga milimo gyesi kukolele.
Kukola bulayi, kigana bibiina kwigata bikole kibiina kikulu kidwena.
Buli muluka gwaba ni umutambi umanyile kukusa zimwanyi zene.
Isese ifuna mitwalo kinana, iye afuna mitwalo abili.
Kekutebe, mwoyo gunama yena isese ufuna mapesa gadambi kukola adwena ninawe?
Inyala nakalawo naloma iti mukama wase kalikukola bulayi da.
Ise indi ni kyekubonelako, mutegelese muyige.
Waka kuba umutangilisi ugata batu, kelikulwana lwowo da.
Kili kuleta mitawana kuzingudo, kugama mapesa bubi.
Nga kwalondele lugudo, kulukola ni kumaliliza kekiyila ni idakika da.
Nga wakolele kitu kilayi, mapesa ufuna malayi, batu bakusabila ni zikabi.
Uzakuduya mapesa gana wabitisile ni gesi bakuwele.
Kekunakusasula mapesa esi kuza kwimisa musala gwegamasangalazi da.
Nga kwaletele masangalazi iwenywe, mufugilise gabitile mu maswa genywe.
Nga mwalindile muti babasasule mapesa, munalinda myaka mugali.
Kekufugilise lugudo lubite, mapesa ganeza luvanyuma.
Akaba masomelo, aleka kubawo babagaba maswa kali masomelo galiwo?
Nga wayilile myaka gibili nga koleta zimwanyi, uba wagamile kuba wekibiina.
Ngogana kudya byegimyaka gibili igyo, ngona ikola yowo.
Nunisa umwana wowo azowe, ukanunisa wo'mulala wibilile wowo da.
Gumako inzala ade ati, zimwanyi nga zatobele unafunamu silingi zimiliyu.
Musango bakyitegelesa, ne bulimutu akole mulimo gwewe.
Basigale bakwigatileko basidowesa kyelelo, kubasiima.
Ise nowatandikisa mulimo igu, ise semwene inamaliziza.
Nga wananikile kutamba mulimo, waka kukolela dala paka guwe.
Wabonako umutu umaliliza mulimo bulayi, kanyala adamba mapesa da.
Ikala asi, ulindilile umukulu kukulanga, ukapapa kwiyilayo da.
Ukyilindililaa, bako ni kitu kyesi ukola, ukikala bungata da.
Ne nababolela ingeli yesi mukono go Katonda gumbitisile bulayi.
Nge baganika batyo, bagatako mikono gyawe kumulimo mulayi igu.
Ngo kilikunanika kwimbaka liduka, witaga kuwandika ingeli yesi uza kugimbaka.
Igendeleza basale besi ufugilisa mubulamu bwowo.
Kiika kye inzigata kikwigulilawo midyango gye injawulo
Teba Katonda akwolese inzila yebulamu buwanga.
Umutu nga akutwasilile zimoni, kina kwiwe kyesi abona?
Inzigata itufu inyala yakuyila mubifo bilayi.
Mugongo mbele ade ati gwamenyukile ne bona wanzisilemu mani.
Ikubolela nibasa iti umwifi nolikundimisa ne induyi yakuba.
Namanyile kale iti ininyuka sawa likumi zegumudikini.
Bilo bino, itela kwinyuka nga pawo unzinyukisile da.
Nga watambile ni umutu umudoto, mulimu kegugenda da.
Iwe twasilila zimoni ubone ingeli yesi umwana adya.
Kyelelo ninyukile nga kengana kuganika ni umutu esi da.
Batu iba, bigana umusale wawe bamuleka ayungubala umwene engene.
Nga ulini bilayi mumwoyo gwowo, unaganika bilayi.
Bakalile musango, asonga pawo kiibi kyesi ikolele da.
Umwana wo umutu anamala zinaku zidatu ne'atuleyo.
Kubalilila ku zikabi yesi bakuwele, bulayi bwowo bu niyongela.
Imbakubilisa iti mwagame kutuma bakaana mu bifo bikamanyikanile da.
Igu mulundi gu'nyowa kulanga lwikako ku kyalo kyefe.
Ne sayi, nakimika kwama mudikini paka angolobe, keguziina da.
Ise namanya iti Baba Wele mbele no nawonesa mugongo gwese.
Namanyile iti mu mwoyo gwese, indi gamaani galwanisa midambo gyosi.
Nakwigonzelele, namanyile iti wazinikanile ne ukakuwona da.
Umusinde we balilwana imikile ipalu ku lwokutano lulwabitile.
Ilomo yatulile, bamanyisile kaale bati ugana kuza.
Pawo kyosi kyesi umugelema mbele akanyalasi kukola da.
Umuseza agulisile inzu yewe, awonele umukasi munzu.
Kenyala nibilila ingeli yesi waninda nga pawo kyesi indi nakyo da.
Unyala wabitisa umutu buubi, asonga Baba Wele amupangile inzila.
Inyaga yiyongele ng'etafuwa nenga kwinywesele.
Kwamanyile kuti nga kwatebele, ukwilamu bulayi.
Aliwo baseza banyala kufuna bakasi nga basambayo mu bukwale?
Bwongo byo'mutu bwigulikawo ng'olele mu'nzu yewe.
Umukasi we gimyaka asatu akakumanya biwamba ku bukwale.
Umuseza anyala akuganako zinaku zide ziti, amala akuleka.
Payo umukasi wes'unyala wabolela uti ukyili kumanya kutamba da.
Umukasi kanyala alemekana kufuna umuseza umuyila mubukwale da.
Unatusayo makobelo nenga magali k'onagamalayo kyelelo da.
Mu batu byosi mubulamu bwose, iwe n'omanyile kuminyako boosi.
Kasta utako myenya, unyala wanzima busilingi bwowo.
Batangilisi be gamanambo gabili balwanile mu lwikalo lwe'ngolobe.
Batambi be mufibo byesi batundilamo bidyo babibitisa batu bubi.
Umugelema wo'mutangilisi wefe agonele lilo paka lwikalo lwa wako.
Bujulizi bushaka bwingilewo bubolesa buti umutangilisi umuzungu awombesa batu.
Umutangilisi we'bungeleza alemekanile kwagamisa lutalo.
Bajulizi bezele baganika ingeli yesi umwifi ingile katale.
Umutangilisi we ibungeleza asule ku londelela mateeka.
Mu myaka gi gyabitile igi, basawo biyongele kuyiga maani ge gumutwe.
Bananikile ku twasilila zimoni ku'ngeli yesibyambaso biyeda mubili.
Batu besi kwigatako nabo bakyusa inzambaso yefe.
Kuwambisa mangu bitu byesi kumanyileko kuminya bitu bishaka.
Nafunile makuw, bati inza kunanika kutamba ni u'mwimbi.
Umwimbi iyo n'omanyikanile nabi mulinambo lyosi.
Kwama kale, nakulile nga inondelela ingeli yesi atamba milimo gyewe.
Myaka gyabitile likumi kasokede inanika kumulondelela.
Inza kwikala ninaye kuganike kubigali biwamba ku milimo gyewe.
Ana'mbolela ni bitu kiina bibyamuyeda kwola madala gesi aliko kyelelo.
Inamuteba akulomele ingeli kiina yes'ife kunyala kwiyeda.
Kyelelo kunaganika ku'ngeli ye kukyusa butambi mu'ngeli indayi.
Biwangafu kiina bye kuduyana ninabyo nga kunanika kutamba?
Ng'ogana kufuna mapesa gabitisa ge kyelelo, unanikila yena?
Kifanani iki kyolesa ingeli yes'umutambi afuna mapesa malayi.
Ingolobe nadile kyegumusi ni umusomesa we bibiina bigeke.
Mu lisomelo ilyo, baana basangala nabbi mw'isomo.
Kane namutebele ku biwambagana ni'ngeli yesi asomesa baana.
Alomele ati ibobo balondamu zi'ngeli ze gumushendo gwangagi zongene.
Zi'ngeli ze kuyigisa baana ziliwo zingali naabi.
Nenga, masomelo kegayila inyanga kuyiga zi'ngeli izi da.
Ne ifefe kuyiga masomo mashaka ela kwayigisa ni babaana befe.
Wamwene wiboneleko ni zimoni i'njawulo ye babaana befe.
Nga wimisile mudwena kubaana befe mu baana bandi, ubonela dala uti abitisa bakye mu magesi
Batu babibasa bati bangane bateeka kwitambila balemekana kunzila.
Nga wibasile uti unakola mulimo gwosi, inzila inabanga.
Agama kwilalikilila naabi unanike kuyigila ku batu bakusokeleyo.
Nga waduyile uti aliwo umutu uwamala kwimbaga inzu, za iwene uyige.
Ukananika bushaka kuyiga kitu kyesi umwimbaki amalile liyiga da.
Ise ng'enanika, nayigila ku basomesi babamalile liyiga.
N'imika ku masigamo gabwe nenabona inzila itufu ye kuwamba.
Namanya umuzei mu katale uwayigisa baana bewe bye bulimi.
Ne nga wayodelesele mw'inambo lyefe, baminya kunanikila asi.
Lwakiina? Kubanga basaali befe kebakulegela ingeli ye kwiyongela da.
Ni kindi, basoleli ni bakaana be zinaku zino kebagana kuyiga milimo gye babaaba ni bamaayi da.
Ombekela ku'nzambaso ze babaatu balala bakunyowele ku'nzila.
Unaduya uti basomesi be kade balini bigali bye banyala kukuyigisa.
Umusale wose awandikile kitabo kiganika ku bitu ibi.
Masomelo ge angagi gipaka ku lwekuba galini bana badambi.
Esi umwana iyongelela kuba ni basomesa, niy'esi ibeyi yekusomesa yiyongelela.
Kekinayila imbuga ingali kwongela musaala gwesi basomesa bafuna da.
Ni kindi, aliwo kutekateka masomo g'omwana mudwena.
Kitebo kikulu mu masomo niyo, kunanyala kutusa baana balayi kutyena?
Kekugana kwakozesa mapesa magali kusasula basomesi da.
Ng'omusomesi umulayi, byuma binyala byayeda umwana kuyiga bulayi, ate mangu.
Kinadimisa ikula ni'nzambasa ye babaana mu masomo.
Ni kindi, baana babuyawo kuwambisa bitu mukibiina banayedebwa.
Byuma ibi, bisomesa baana kubitisa ni bitu bye linambo lyawe.
Nga kyakolekanile bulayi, kusoma kunanguwila baana naabi.
Baana nga bayigile batyo, unaduya nga amanya bitu bigali .
Ne nga wagatile masomo kuba nga basomesa ni byuma bitambila adwena, unafutisa bagali.
Lwe kuba mulimo bitu bilala byesi byuma bikanyala kulegela da.
Basomesa nabo baliko ni bitu bye bakanyala kuyigisa da.
Nga utandika kitu kyosi, ugana kikule bulayi kibalaye.
Ikula nge'iyo ne'yeda umutu kuwangala bulayi.
Ati kuyodelesa ikyo ne kukuyeda kwigulawo bwongo ni kububalayisa.
Nga wamalile kuyodelesa wafunile ikola itufu, igendeleza bulayi.
Mwi'kola ishaka yes'ulondele, songola byambaso byowo.
Iyi ne'ngeli yesi bitongole bikulu bikozesa mu milimo.
Mumwesi gugwabitile, nananikile kutamba n'umusomesa we gumubili.
Ku lupapula, mulimo gwewe ne kunjeda kuguzisa mubili gwose.
Ne mu'kola, ingana naabi kukola ninaye lwekuba anzisamu maani.
Byambaso bye'asubila inyala nolesa bibitisa ni byose.
Aloma ati indi ni bigali byesi inyala nolesa kuguzisa mubili gwose.
Bifuko bidatu inyuma, nawandikile ku lupapula ingeli yesi isubilamu mwaka gwose kugenda.
Umusomesi gana asiila itekateeka, anganikisa ati bitu bindi byafikileko.
Ambolela kwongelako bitu bindi byes'inyalisa kukola.
Ne kyendi kuloma, kutamba ninaye kyakyusile inzambaso yose.
Mu myaka gyefe, kizibu naabi kuduya umutu ukuganisa kukola bulayi bwene.
Ikili kufuna basaale bamenyile mu kifo kino kuminya myaka abili da.
Ikili kukola mulimo mulayi gwe kwigata ku batu bengo da.
Nga waganile ikwongele ku batu besi'peleza zibaluwa, iwandikisa ku lupapula ilu.
Nga ugana ikuweleze makuwa ge kiika kindi, iwandikisa kyelelo.
Ne nga walemekanile kunduya mu kifo, unanduya ku'mbewo.
Mu mwoyo gwose mbele namanyile kale iti ko'neza da.
Pawo ingeli yosi yesi inyala kwolesa byebateleko ng'okili kugenda ninase da.
Batu bagali bafiiilwa ikola yawe kulwe lufu lulwakwingilila.
Umuseza alomele ati waka kuba uli kunzinyayisa.
Pwo umutu uboneka nga ukali nibuyeda azakutula ano da.
Andomele ati agana kwigate kunanike kumenya adwela.
Ipulila mwise iti aliwo bindi byes'ugana kunganikila.
Ingana kukubilisa esi bakyese iti mwilinda lufu lukabawambako da.
Wibasile uti iwe ne we gamaswa goosi mu kyalo iki?
Ise namanya iti batu bagali bagenda ni Baba Wele.
Ise no'kumanyile kuminya batu boosi bes'umanyile mu bulamu bwowo.
Baana besi baana bakaana benywe basala ne babizukulu benywe.
Baseza bawoza bati bakaana nga bakwalikile bibilila ingo.
Ne ise ku kyes'imbone, basinde kebatela kugobola ingo da.
Baba Wele ise unanduya ku bisigamo nakulindile.
Baba Wele, ise namanyile iti kewafa wengene da.
Kitu kikinziyembelesa ne kwiteba, umuseza iyu anagana umukasi iyu.
Ati nga atiile kuganika, atwasilile zimoni kusambo yo museza.
Umukasi ali mubuwangafu bugali nenga anaba bulayi.
Kekili kilayi kusila asonga aliwo mutawana gugwilewo da.
Yaya ikubolela, ukigata kumutu ng'olikwibasa uti anakyuka da.
Kwalika n'umusaale, keli umutu wes'ukamanyile.
Pawo umutu uwimbaka kiyigo mumoni mwe'nzu yewe da.
Ingoko igokola mudikini ku sawa likumi nemu zegumudikini.
Unyala utyena wigalewo mudyango asonga ugana kumanya bawanzula bowo?
Nga wimbaka kisenge, waka kumanya kiina kyes'ulekela anze.
Umuzungu iwawe aba ni biwangafu ne konamuduya nga asamilile munwa da.
Kubitisa lugambo mu kulangilila buwangafu bwe kuli ni nabo.
Nga wasomele kitabo kyo muzei, unamanya bigali biza mumoni.
Kagila ubona uti lwawa uduya batu baza mu dwalilo kutusamo mezi.
Nga wamanyile mangu kiina kikuzinisa mwoyo, kiyeda kuwonesa mangu.
Misuwa gigesa musayi kwama mu mwoyo gitela kunyala ngo'mutu alwala.
Pawo kiwangafu kyosi mukibala iki kyesi Baba Wele akawangule da.
Baba Wele alini itegeka indayi mu bulamu bwefe.
Ukayodelesa magesi gandi da, Nyowa uze esi Baba.
Kebatikile baana balala masomo lwekuba bafikile bigezo.
Bukodyo kiina byes'umanyile bukuyeda muzinaku izi.
Kitabo kye bawandika kilayi kiganiwa nawe u'kisome.
Mu kitabo ikyo, baganika ku lugano ng'ebimbaka i'ndege yawe iyanyowa.
Unyala wapuliliza ku mbewo ni kindi, unyala wasoma.
Batu bifuko bino bipakila ku bitabo byenga bye basomele mu mwaka.
Bitabo biminya mubulayi biganiwa kuyila inyanga imala kubisoma.
Batu bes'itela kwigomba bayila inyanga kuyiga kitu kye gumugaso.
Banomela musomelo bati, duya basomesi balayi bene, uze mukibiina kyawe.
Ukiyembelela uti bali kusomesa byes'ukagana, iwe soma busomi.
Tegelesa bitu bye batu balayi bayigisa, nawe uyige.
Ng'omusubuzi, ugana kugulisa bitu bye balala bakali kutundisa da.
Ugana utundise bitu byowo mu'ngeli yesi baminya bakamanyile da.
Wakaba umulimi, ng'ogana byowo bibeko ikyuka, nawe ukyuka.
Buli esi'usiila, unaba ni byes'unyala wabonelako.
Aiwo umusubuzi uwageza kuyigisa bakye, ne basula kuyiga.
Batu babifula bagezi bagana kutamu buwangafu mubitu.
Bakola batyo kwekuba bagana baboneke nga batamba ni gamaani magali.
Asonga nga bagwile, biwambisa bati mulimo gubele mutafu naabi.
Biwambisa bati bagezele kitu kitafu bolesa esi bolele.
Ne kyalo kye kumenyamo kigana kubona bibyamilimo keli mulimo gwene da.
Kyalo kyefe kekifayo kumanya ingeli ye mulimo gubele mutafu da.
Nga wiboyele ku mulimo muwangafu, unafiika ingeli inyangu yekumala mulimo gwene.
Ate unyala waduya uti ingeli iyo yakusilile yalindile busa.
Buli lwes'ugeza kungona kizibu iteba, kiina kyesi ifiikile?
Mu somelo, umuyigisa mbele kabitisa inyanga yongene mukibiina da.
Kasta akuwa kabaluwa, siima lwekuba katela kuboneka da.
Kekugana kwa filwa buyedi b'omutangilisi wefe da.
Nga bakuyilile kulwanyi ne baduye nga bakusala kale, bakusibuula.
Banyowa kuteba, ingo muliyo ni liswa lye gamadoote?
Nga wasomesako, unamanya mugaso gwe kuyigisa bana bowo.
Nga nakuwele ikalamu indwela, inaba ng'okuwele zikalamu atano.
Umutangilisi wefe alini gumoyo gukuganisa bulayi.
Lwakiina uyodelesa umutu we anze asonga we ango anakuyeda kagali.
Bakuyeda kugendesa ibeyi ye'ikawa mu linambo lyefe.
Kitongole kye zimwanyi i'bugisu kyayedele nabi balimi be zimwanyi.
Zinaku zino, kenyala namala zidakika zingali ng'enjoda zimwanyi da.
Ate umulilwana wose kanyala atunda zimwanyi kulwewe engene da.
Fesi kuyila zimwanyi mu kitongole kikuyeda kutunda zimwanyi ku lutindo lw'angagi.
Batu balala baganikila angagi asonga bakili kumanya isonga ye baganikako da.
Nga wabone uti konaba ni'nyanga kuyeda basomi, lomba buyedi.
Ingana umanye uti lulala, batu bana kugwisa.
Balala bana kutelawo butego nga bagana kukugotesawo.
Mwoyo gwowo gunakuyigisa ingeli yesi Umugasya agana ugende.
Lwakiina iwe weza wananika kutema bitu byesi umulimi atele mu'gunda.
Bakasi baliyo babesema ne banyanya i'nguli meno gamaliya.
Nga kwafugilisanile kuti wakakupa chai, ulini kupa.
Ise niyo uwalwanila batu bene liswa, aba babatusileko.
Wakatusako batu ibo, pawo ingeli yesi linambo likanawulila da.
Nga wawambileko malele ni lidoote, uduya lyazile kale.
Wakaza mukatale inyanga ino, unaduya batunda inyama badambi.
Ne kane nga batu bakasikanile kuduya malele, bagula inyama.
Banomela bati, nga bawambile ikafu iliko yayamu - bunyasi bwongene, bakusasulisa mitwalo likumi.
Imbusi nga baduyile iliko yaya mu bunyasi ibwo, bakusasulisa mitwalo gitano.
Katano uduya umutu wabene nga kalini mitwalo igyo, bawamba ikafu yene.
Ikafu kasta ibukako ni kigele kidwena kyongene, umutu awamba.
Lulala ugiduya nga ili ni kulwaka ne paka umutu abanze mapeesa.
Nga wagwanile ni batu bayila zikafu, paka banayila ni zowo.
Sawa ziza kwola kuminabili uduya kwatulile kulugudo.
Ife kuzakugona musi ne iwenywe bulinga bulikukya bukyi.
Umutangilisi wefe ibasa ati myaka likumi keginawako da.
Ne aza kubona nga gya weleko kale ananika kukola bitu bikyamu.
Inyanga ino ulikuloma uti kwibilile kutule ku bye bufuzi.
Ise namanyile lwakiina ulikuloma uti kubituleko.
Nga bezele, kulome kuti kuli ni'isonga itafu yekukolako.
Bamuwandikile ibaluwa iyolesa iti alwala lufu.
Kwinyukile kwakalilewo kuti pawo una kala bisala da.
Nga watebele batu balimuno, basawo baminya basomela kumasomelo gefe.
Umulamuzi agamisile musango gwesi mbele bakubowele ko.
Batangilisi baminya mu kisinza kyefe basomela i'Masaba.
Nga kukyili kwinyuka kutyo, masomelo ganagwila dala.
Indindi kuli kulomba kitongole kyefe kikuyede kusomese bana bulayi.
Batu babasomela mumasomelo iga kale nabo baka kwinyuka bakuyede.
Umwana ufunile bibalo likumi kaminya ufunile abili mu kilimba kyefe da.
Anyowa amala milimo gye'ngo gye gumudikini ne aza kusomelo.
Umwana wose kusomela mu kilimba kekimanyisa kiti umugezi kumiya we mukyalo da.
Umutu nga abele mu kilimba, katela kumanya kiza mumoni mukyalo da.
Pawo umutu we lugoosi unyala amulindila mugunda gwewe da.
Aba sawa ziza kwola likumi mudikini, aba inyukile kale.
Nga bana bakyili ingo, kabayige milimo gye'ngo bulayi.
Bakana bagali kunanikila kumyaka likumina zine bafunile zinda.
Basali ibakubilisa muyigise bana milimo gye mukola.
Indi n'umukana ingo iyi nenga asidowelele kukusa.
Nazile kuzula iti umusinde iye abuka kisenge kuza mumakino kyilo.
Uza kwinyuka sawa likumi, uduya umusomesa aliwo.
Ukaloma uti ise pakumanya kusoma ilomo yo Wele da.
Ng'omusomesi ukulilila bakye alini budoto, basomesi basigale banaba ni budoto.
Uduya balala kebikala batesa ingeli yekuyeda bana da.
Basomesi nga bawele bana bibalo bye'ngo, basali kebateba kumanya da.
Nga wingisile basomesi bashaka, waka kusilila ingeli ye basomesa.
Nga aliwo bitu byesi bakamanyile bulayi, basomese bamanye.
Ise indi ku kakiiko ke lisomelo lye kisinza kyefe.
Kekubolele, bana babasinga mubugali bafuna ibaluwa imbi.
Bana baza kumaliliza kibiina kyo'mukaga kyangagi nga bose bene babitile.
Kubana asatu, abili mwi'tano biyongela lisomo likulu lyene.
Kwabunana ku kyalo kwasonda mapesa kwaweleza basali bebabana bene.
Mu kisinza kyefe, kulini lukiiko lulindisa lugoosi.
kwibusile kwa sonda mapesa gayeda kuwonesa umulebe wefe.
Wanzula naye ukatela kutusa mapesa igatile kw'isonga.
Ela nga wakubile indulu uti witaga buyedi, fesi kukudimilila.
Lunaku luli, kwabelewo ni gumwinyawo gwegumupila.
Kakiiko ke bawanzula kasito kekali kegumwinyawo da.
Mwigendeleze nabi batu be muta mu lukiiko lwe lisomelo.
Buli mutu we bata mulukiiko abako ni gumulimo gwe kukola.
Basomesa bakabamo budoto, uduya kakiiko kabamamile batelele.
Lunaku lwe katale nga lwolele, uduya bana nebali kutundisa bitu mukifo kye basali.
Ng'oduya umwana mukatale, umulomela uti kuze ingo esi kwamila.
Nga waduyile basali bene, bawambe ubayile wo'mutangilisi.
Lwekuba umusali no'gilile umwana aleka kuza lisoma da.
Nga walangile lwikalo lwe basali, uduya bagali kebaboneka da.
Nga balangile lwikalo, waka kubona uti basali beza mu lwikalo.
Lwekuba kugenda nga ikwo ne kuyeda masomelo kukola bulayi.
Nga waganile umwana wowo ameyo bulayi, umuwambilako olese kumala lisoma.
Nga baleke kugendela adwena, bibyamamu biba bibi.
Umutu wo'yilile, amanya mulimo gwesi azakukola namwe?
Nga mwabele ingo lwawele, kemumanya bikoleka mukisinza kyenywe da.
Kilagilo ky'omutangilisi we linambo kyabewo ingolobe.
Umutangilisi afugilisile kwigulawo bifo bye kusabilamo.
Bilegeli bye bibiina binyowa binigulikawo mwesi gu gweza.
Nga wakusile bana mwisambo, koniyembelela kuswazibwa da.
Fubu inyanga ino balli kugulisa silingi lukumi mu lunana.
Nga waganile kanguli, unyala wagula ichupa ku lukumi mu lutano.
Inanina kulunaku lwe katale kene neze imbone bitu byenywe.
Ng'ogana ufuneko imbusi, amba mitwalo abili.
Bakyo bakungula mapesa iwe uli'wo uti bulimi bwakulema.
Balebe nafe mukuwako lipesa ife bakalima zimwanyi da.
Mboti ng'oliko nikitu uwako umulebe nadala mu'nyanga iyi.
Mwatulayo i'katale mwanyala kundabusako bidyo.
Mulebe wose ulini kugwata kibimbilila imunwa ni gamolu.
Ukakitusayo da lwekuba wakumanya esi ise namile da.
Funa ingeli yesi ubimbako litaka mumu guleke kwomesa nabi da.
Kuloma umugelema ati yeza ugone mwidilo imba nakolele bubi?
Mudikini gwosi nabayi zikafu, nenga umukasi akili kundekela bidyo da.
Iwe wamila yena kuganikisa umukasi wose mwidigini lyose?
Kwambasa kuti nga mbele bulimi bwananikile bulayi, kunafuna mapesa magali.
Ise ingana kwagama awene iya umulebe wose naye aganike.
Bapele ikabi le kuganika nenga kendi bigali bye'nganika da.
Ikulakulana ye gimiluka iyi keli'nga yengo da.
Iwewe nga pakutwasilila wokye, unafiika buyedi.
Baba nagendele zingudo ni zingudo ne batu kebangana da.
Kwama kyelelo, umwizukulu wose unaninda niyo iyu.
Kugana kumanyisa balebe bosi bagulisa zingoko kuti mikolo gyananikile.
Bagali kwi'inye mwiyanga ingeli yesi liduli lyefe lifuna lipesa.
Umutu umwikali ateka kubona ati anyikila mu lwikalo.
Umutu wo'bulijo ateka kutamba wongene ni batangilisi bewe.
Batangilisi bateka kuza mubatu bawe kubateba kiina kyesi bagana.
Nga batu be ku kyalo bakyilikweza, batangilisi banabakalilawo.
Nga ifugilisa yabita kaale, wakeza ni gamasiga uti ugana mezi, kebanyala bakuwa da.
Kusinzila ku bye bafugilisanile mu lwikalo, kunabona kye banombeka.
Iwe niyo uba mukisinza kyenywe niyo umanyile kiina kye mwitaga.
Umwikali umulayi nga iwewe waka kutebelesa umanye ikula mu kyalo kyowo.
Nenga batu bene basule kukyusa isambo, kubawabayo.
Nga mbele Baba Wele akulangile kukola mulimo, ukakyelewa da.
Pawo umutu unyala kwagamisa mukisa gwesi Wele agabile da.
Kugana kusasila batu be kukisinza kyefe befisile umusomesa.
Nga mwalomele muti kibiina kye batu balinda bulimi kibewo, kukiteyo.
Mutewo ipigisa ye kutamba, mulange lwikalo lunayeda batu.
Kasta umutu awumulako, baloma bati amalile mulimo gwewe asonga akyili kumala da.
Kulinikumanya batangilisi befe ni jimilimo gye bakola.
Bana bowo nga wasilemo, balimo mukono muleyi namwe pawo?
Ukagenda zingendo bati ulikuza mu kyalo kindi kusaba da.
Ngokili kuza mungazi, nyowa ukole milimo gyenywe gye ku kyalo.
Balinda lusuku lulali lwegamadoote luliko ni zikafu.
Kuloma umutu uti aza munyanza kufuna mapesa, agafuna.
Balala mu kyili kumanya ni'ngeli yesi inyanza ifanana da.
Mwoyo gwesi gulikuloma, ne byesi Wele awulila.
Ife kugana bakole lugudo indime wanyambi, ipile mukatale.
Iwe ulikufuna ipikipiki, nanu unabyala wanyambi?
Nga kolini gumugunda, uze ulimile wanzula, unafuna mapesi.
Ne inndali yemulikunywa, ne yesi bakozesa kungona magonzo.
Indali yesi kulikunywa zinaku zino keli indayi da.
Kasta umwana aba ni sambo zimbi, bibyamamu nabo biba biibi.
Kibiina kyongene kyesi unyala kwiwamba, niyo kyefe.
Ukyilikumanya uti balikukubugula mapesa gowo kukwolesa bitu ibyo da.
Kwaza kwimenyekeleza nga batu ba baloma bati bali ninafe kebalininafe da.
Kyekubonelako ne bitu byesi umutangilisi wefe ama kuganika.
Nga kolinigumusango, waka kugenda nga'eoganile paka bakuboweko musango.
Wmalile myesi mukaga asonga pawo musango gwesi ukolele da.
Nga wamanyile uti unyalisa kusomesa bana bowo, leka bsali balala bafune ikabi.
Nenga uduya batu balala balikutundile kusilingi nkumisatu bitano.
Batu nga ibo nebalikubusaga mutindo gwe zimwanyi.
Ingana kubusile adwena zimwanyi zefe ne kunyalise kufunamu mapesa magali.
Inganika yesi umutangilisi ama kuganikamo indayi naabi.
Mwanyala kunyikila kukyusa inzambaso yebabatu.
Bagana bati imbagulile imotoka nenabo bagende bulayi.
Batu bano kalimufugilisile mubawulila inzambaso yawe.
Mwakapa kikopo kidwena kyezimwanyi, ise inasiima.
Ise nalimile, byose byakulile, katano mugana kunziba?
Nga pawo, uyodelesa ingeli yesi unyala wakozesa mikono gyowo.
Umutangilisi wefe kkwamutako busilikale bwe kulinda zimwanyi zefe.
Kyelelo kudile bitu, bakolomoja bezele kuyila umukana wefe.
Bezele nga bagwatile zingubo zawe zi bawukanisa nga bakolomojo.
Ulikuyoda bugaga, nenga ulikutunga bugaga bwo'lininabwo.
Mbulile bulayi umutu uwaletele zimwanyi ingolobe.
Wamba ibumba mutambise adwena, ate mutambise bulayi.
Ikanisa keli kifo kyongene kyesi balondeli bo Wele baba da.
Inzambaso yowo yaka kukula kumanya ingeli yekwambasa kwangagi.
Ninawe wamwenne nga mbele waganile, unyala wafuka umulondeleli wo Wele.
Waka kwigendeleza uti utebelesa kubitu byesi uwulila.
Waka kumanya kuzuula mangu nanu umulimbi, umuwayilizi ni umutufu.
Kukilikumanya ingeli yeku gendela adwela ni Mwoyo gwo Wele da.
Aliwo batu babamanyile Wele, aliwo bakamanyile da.
Kyelelo mudwena kwi'nywe anayiga ingeli yekugenda ni Wele.
Wamanyazagako uti Wele aba ninawe bulilwawa?
Uba umanyile uti aliwo kitu kidwena kyesi unyala wakola kukyusa bulamu, unyala wakikola??
Nabone nga baba Wele awonesa zindwale zikawona da.
Wele aba n'olikuganika mw'iwe, kelli iwe da.
Unyala uutyena kumenya utyo nga wamanyile uti baba Wele alini ninawe bulilwawa?
Munyala mwaganika mu zindimi zindi ze gumwoyo gwo Wele.
Uzakwiyanga ingeli yesi uzakukula mu'ngo mwowo.
Ayindekela Mwoyo umukosefu kunjeda mungenda yose ukibala kino.
Ganika ni gamani gagolesa gati wamanyile by'olikukulegela.
Bababa befe bategela ingeli yesi Wele akolazaga mubatu.
Namanyile iti Wele anzukileko mafuta gezamani ela neges'ingendelamu.
Mwoyo mukosefu agenda nigamani, ni bulegeli nga mbele waganile kumanya Wele.
Aliwo bitu bye Mwowo Mukosefu byesi witaga kumanya.
Mbele nga Mwoyo aganikile, kikuwambila dala paka nikumwoyo gwowo.
Umulegeli wo Katonda akimanya bulayi ati bulamu bwa Yesu buli mwi'ye.
Ubona umuseza agenda mumani igo gekumanya ati Mwoy Mukosefu alininaye.
Itemu wamuluma, iye asisika mukono busa, yagwa mumulilo.
Batu bamusilila balinda bati afe lwekuba itemu mbele yamulumile.
Ne batu bene bakyusa byambaso bamanya bati umuseza wene agenda ni Yesu.
Luminya, kekutela kumanya nanu uyu, amila yena? agenda ni nanu?
Nga naduyileko umwana mugunda mwose, inakubila dala.
Wamanyile uti esi wolele, Wele niyo ukulindile?
Ise kenza kuganika ilomo ikolesa mani go Katonda da.
Baba Wele aloma ati nga wagendele ninsase, koligwa da.
Wele ananika kukutambako nga mbele ukyilikusalika nikusalika da.
Umwana aza akula mulwanyi lukali lwo baba we da.
Bitu byosi bikolela adwela kwolesa isonga yesi Wele akulangila.
Ng'omujulizi, waka wileyo utebelese lwakiina wasalika mw'inambo lyo.
Umutu uwakulwanisa, unabona umwene akwiyakila.
Agana mutamba ongene, batu bamanye bati lisina lyowo nalyo liliko.
Njode ufunile bitu bitufu binakuyeda kumenya ni kukula bulayi.
Kyesi wanzula abawa kekiminya kitu kyesi ise inabawa da.
Isonga ikulu kumanya ni kwawukanisa inyaga yekutamba ni kuwumula.
Bana nga basaliwa, boosi babako mugaso gwesi Wele abawele.
Aliwo batu besi Wele atele mubulamu bwowo babalini kukuyeda mungenda yowo ninaye.
Aliwo balala babeza nga kebanasigala mubulamu bwowo da.
Beza babawo kisela kide, bamala biyongela nibulamu bwawe.
Ukamala inyanga kwibasa kubitu byonadya ni esi unagona da.
Aliwo bitu byesi Wele akuwa kukuyeda mumulimo gwesi akuwele.
Wele kasilile byesi wiyembelele kukuwa byesi witaga da.
Kunyala kugwatisa batu bagali kyelelo kekimanyisa kiti mugamba unba utyo da.
Kekugabanana bitu lwekuba kugana kufuna bye bugaga da.
Unategela lwakiina Wele awa umutu mudwena bumizo, umulala amuwa bidyo.
Kagila ilomo iloma iti igendeleza ingeli yesi uwulila.
Ingeli yesi kuli mu Wele, kulini byambaso byo Katonda.
Kugendela mu'salika ishaka ino ikwingisa mumagesi makulu.
Uniyanga ela uniyangisa batu bakumanyila myaka igyo gyosi.
Kasokede usalika, mbele kogendela mumani go Katonda da.
Nga kwanywesele, kunamanya ingeli itufu yekumenya mukibala kino.
Nabakubilisile nabi kumanya mani gaba muzilomo ze kuganika.
ng'oleke kunywesa, unaduya walekule bitu bigali byakugwileko.
Ukeza kwigulawo munwa gwowo kuganika bitu bikafugilisana ni'lomo yo Katonda da.
Baba Wele aloma ati uli umutufu mu byesi uganikile.
Aliwo bitu bibyakoleka mumyaka igyo byesi mulinikuyiga.
Umutu umugeke oba umukulu alinikuwulila basali bawe.
Batu be linambo be bakilegele buwangafu bugalo nabi.
unaduya uti bana ibo nebatela kutamba muzinzu ze babatu.
Ne lwakiina zisanu zili mukaga asonga kuli batu batano?
Nga bongelemu masifa, bwikola busela nga wanyitisile.
Ingoko itandalafu iyo ya nyikile kubuka esi magi gali.
Wanzisilemo mani mbele kendikunyala ni kugona da.
Aliwo mudwena kubamayi ukagana kusinga bigele byewe da.
Mafuta gesi bazungu biwaka mumitwe gyawe gonegesa lizune lyefe.
Indi kuenza lubafu muzimbafu zose ne kendi kuzibona da.
Lw'okina wamwene ukinyuka angu ukola chai mudikini?
Umutu wesi bakagemele kafugilisiwa kuyigisa bana da.
Kali basomesa kugondela masuswa gesi bagana kwigeme.
Bulilwesi mayi ingila kisenge, musale wo muduwa ibisa.
Muduwa ni musale wewe binyayila anze inyanga yosi.
Nga balwile kukuba bifanani, binyayila mw'idosi.
Bawamba lidoyi, bongelamu musenyu, ne bimbaka buyu.
Nga mbele baba inyusile mutwe, musale wewe ibisa amudyango.
Lunaku ludwena, mayi alomela muduwa ati afunile mulimo mushaka.
Amulomela ati maza kutula baze mw'inambo lindi.
Baba inyusa mutwe, aleka kubona musale wo muduwa da.
Muduwa ibasa ati musale wewe ibisile amudyango nga zindalo.
Lunaku lulwilako, kwapanga bitu kwayila mumotoka ikulu.
Mayi amulomela ati afana mayi wewe naye afunile mulimo mushaka.
Kwingila imotoka ingeke, baba akuvuga paka kwola akifo awefe.
Nga kwingila inzu yefe, kwabona umusiya weba wanzula ku lwanyi lwawe.
Umusiya akwinyayila mukisinza, ikola umusale wefe.
Umukyatu wose kanyala kumbuka bati aza kwigulilawo umwana luzi da.
K'onyala watuma umwana w'ekana ilugudo ku sawa yongene da.
Ife ne banyowa kulegela bana nga bakili kwola isomelo da.
Nazakufuna mulanga bati bamayi muyila bana kwipima.
Nga wamanyile uti k'onanyala kusuda umwana, bileke.
Indi kubitila mutebe y'omutangilisi kubakubilisa.
Ukili mwilo ukilikumanya bitu bye linambo lino da?
Kwibasile kuti bazakunanika kukuganikila kubiwamba umugelema wewe.
Balebe befe nga esi kwalonda, bagotawo kebaboneka da.
Kyes'imanyile, kulini batu bagana nabi kuganika bulimba.
Kulubega lwose, ingana kusiima baba ukusasulile lisoma lyosi paka kwolesa.
Batu bandi bazakugonela munzila bati manya bafune lipesa.
Ingana kutamba ni babatu babamanyile kukola bitu mu bwangu.
Ingana kujanjabe bigonzo byoosi byes'ulininabyo.
Mani gegumunyagasa gakuyeda kugolola zingubo.
Umukasi umugaga ingila bulimutu akyuka amusililile.
Kwigyezamo nikunanika sawa yonyene yehangolobe.
Batu babangwonangwonele mukolo balikukola nigamani.
Basambi begomubila babawa mezi newagyila bawole bulayi.
Kwatele musala gwegamasayalaze kulwanyi kwewe.
Alombele umugyelema uboneka bulayi yo kumukwalikako.
Ayilile zidakika zibili nga aganika numukulu welisomelo.
Baskulu bakulu ni bakyayatu bakulu babusanile kufuna buyedi.
Yaya wose umusomesi wekwimba ni kukuba byuma byegamagono.
Balema nabo bafunile uzakubaganikila byambaso byawe.
Mwinyawo gwezifusi nigunanika sawa zine ze kilo.
Umutu umudwena ngegatile ku baatu bandi, kiyeeda.
Inzila yesi umukaana azilileko keebele ituufu da.
Zinaku ze ga mawuumulo zinanika mu mwesi gwe kaane..
Nga wikaale wategelesele zi'songa zi wambagana ninafe, koo nikala bwikale da..
Ubonekaniwa kuba nga iwe nodyaazaga bidyo bye bakyene.
Kwama esi bulwale bwacovid bweza, milumawo najyo gagota.
Zinaku zino, bakutundisa mulumawo gudwena ku lukumi.
Kembonazagako umusiya u'kamanya kwayisa zikafu da.
Nga waganile kuza imutuufu, unyala wa genda wa kozesa lunaku luubufu.
Umukana wo'mulilwana amanya kusamba mupila bulayi.
Kasokede neeza ango aa, kembonazagako nge'munywa chai da.
Ingana umutu unzisamu maani manya nase ninyuka nikolamo mulimo.
Ukeza kwikala ango batu'uti walindile babawe ango kukuwa buli kaatu da.
Kwakila kuyigisa bakana nabo ingeli yeba lunda zikafu.
Zimbwa nga walekele kuzisomesa zisambo, zikyama buli'eziganile.
Wegamawulile alomele ati feesi mu linambo lye uganda kunafuna zi radio.
Funa inyanya ni imbuga ituufu yesi unaletela bageni bowo.
Injeli yekulikubonamu, bulwale bunyala bwabuyawo.
Inyanga ino, lukiiko luwambagana ku bye bulimi yiikale.
Tamo mapeesi mumugunda nga uganna ufunemo silingi zibitawo.
Umusaali, umwana mwesi wasala uyo aliko mugaso.
Kagila ubona baatu banyikila dala kusomesa bana bawe.
Zisambo zo'mwana, umusali no'linikuyigisa.
Inyanga iyi, inga iweleze mayi muzindalo naye aganikeko ku biwambagana ku baana.
Balayisa liyiga bitu bye kukyalo umanye ingeli ituufu.
Basiya nadala basoleli nga bagobole ingo, bateka kuyedako mu milimo gye'ingo.
Ukeeza kwibasa uti lwekuba wakulile, unyala kuganilila basaali munyeli yoosi yesi uganile da.
Nga wagatileko zimwanyi zo'muliwana, kuba kwolesele ki trip musanvu.
Kisoka kyene, milimu ginaboneka kasta uba nga witekatekele.
Mudaadili we' iparty, lwakiina wikalila bidambi?.
Nga kwanywelesele bulayi, kitu iki kinakola ate kinamayo bulayi.
Indi kulwanisa nase imbone iti bana kebagonga nzala da.
Bakakuwa kyuma kyene, kasta ubanga kogana kuyiga kuki kozesa, keki nakuyeda da.
Bana'kwinyayila, ba'kugese, ba'kwolese byegumugaso.
Ng'ogana kumanya bisingako awo, ze'igombololo, bana ku'bolela.
Esi inganikila ano iti, baliwana bamalile ku sala imbizi.
Ingeli yesi bakolamu bitu byene keli 'ingeli itufu da.
Umwana uyu kali adimile misinde ne bigele byalemale.
Indi kugezako kufuna mulimo mulisomelo lye'imbale.
Lidote libobele liza bulayi ni'inyama ni likoote.
Bulazi bwe imbale ke'buminya bwe i'kasese da.
Indya yo'mutu izila adwela ni bulamu bwo'mutu.
Indi kuloma iti ukendezeko imbuga yesi ulwila ku'mawulire.
Amba magesi mwigulewo mudyango uze uganike ni guuga.
Bigesa mubili kwama mukifo kidwena, kwila mukifo kindi.
Nga wolele ango wo'mutu, uteeka kulondelela mateeka gemungo.
Kyekabili, gendagendako manya maani gagobola mumubili.
Nga wamanyile uti kokolazagako mulimu gwe kulima, yiga.
Katano indi kuza kuweleza besi'ikoleleko kubone kikyamamu.
Nawulile batu bele uli kuyoda umutu unyala akuyedako ni kusafula.
Nga waganile byesi ubune, kubileko isimu manya kwagenda adwela.
Lwakina wiba kitu kyesi umanya uti kye gumutawana.
Katano nga zomele, uzitusako kulusubo, wafumba.
Fumba bulayi no'zibike zilinde lunaku lulala kugolola.
Kuwuliliza umusakulu nga aganika ne kumwisamu lugosi.
Ango wose, kuliyo ni mishebebe, namudodo ni likote.
Ingana ikubolele iti ise kekiwulilizazagako da.
Ibutangisi iyo, uli ni'isubi uti unamaliliza mulimo?.
Zifukuno, baloma bati 'mwiyedela milimo.'.
Nakilebe ng'okyili kwikala ni musale, unafika bigali.
Wakaba wamile mukibina kina, ukinyayisa basakulu da.
Nga walwanisile bakye, nawe uba ulikwilwanisa.
Esi kukina ingagi nayo kiganiwa kugendela adwela.
Kyegumukisa mulayi, kwafunile batangilisi batufu.
Ingana kubakubilisa balebe, tesa bitu biyeda be'kukyalo.
Nafefe be gamagombololo kusubila kuti kunaba nga kwamalile.
Baba wele ikwaniliza mungo muno iti ukutangilile.
Kuwe magesi, ukuwe nibilomo, kumanya byesi kunaganika.
Mulisino lya yesu, nalombele nikufugilisa amiina.
Kwikala bulayi mu'linambo lino, ulini kuba mubyebufuzi.
Kali nabako weele, kali batangilisi baminya nabatusako.
Balebe nga mwapele kalulu, ina'ngona ifuna yeefe.
Ingeni nga ibola ibolela kungagi neyaza nga ibola paka asi.
Kyanziyangisile naabi kubona nga bamaayi bongene ne'bakolele.
Mumyesi mukaga, linambo uganda linyala lyakyukila dala dala.
Nga wadile ky'angolobe, ukasubila kudya kye'gumusi da.
Mu baatu banyowa, inye ne'bali ni'kuba nga mulini ibaluwa.
Kasta kungagi kudambayo bulayi, ukasubila uti kisinza kinaba kilayi da.
Ife fengene kuti ne'bakinyalisa kuganiko zilomo kutyo.
Ukakyusa mudambo gwomutu kuliyila nga kisanyu da.
Genda wole i'mutufu, umale ugende wile i'soloko.
Buwambi ibu bwesi kulimu, kukyilikumanya lwesi bunawa da.
Inzingisa ye babaatu baamalile masomo indambi nabi.
Nakulile nolele mumyaka gyekwingila mungo mwose.
Buli muutu ali kusuubila ati wokye alibulayi.
Mwitegeke, inyanga yoosi, kulikuza kulayila.
Luvanyuma lweku wulila kigwilewo, inyukilemu abusa be kukyalo.
Batangilisi be kungagi batambile adwela ni batangilisi be asi.
Bubwifi mbele bwi'yongeeleyo naabi mu kisinza kino.
Nga agaba liswa lyewe baana beewe bamalewo kyalo kyosizana..
Nga kusoma mu baibuli kuti, “muzaale, mwale mugende mugilye ensi.”.
Niko kwoba kutegeka kwo wele nga agaba liswa lyewe bana bewe kulimalewo..
Kale nga ubona umwana umuganda, umunyole, umugwele, fesi kulibatu bo umutu mudwena ngesi imbabolele iti wele asala bana bewe nga amenya ku elgon..
Ati biitubyene bye kyuuka ni kakungulu nga eza nibazungu mu mwaka lukumilunana kyenda mu gumu..
Nga eza nibazungu nge ife kutya bazungu kukilikubabonazagako kubalanga kuti ‘ji nakoko’..
Nenga kakungulu aloma ati "temutya temutya, mukomewo tunonya mirembe tunonya mirembe".
Ati kwaba nga kuli’adwela ni kakungulu kwakyesana kuti "mirembe, mirembe, mirembe mirembe".
Nenga ife bamasaaba kukyesa kuti ‘mwenayo, mwenayo’.
Anga kulugongo elgon aba lulangiwa luti ‘i'lugongo wa maswahaba’..
Kubanga maswahaba nga amile mu ethiopia ne weza ikala ku elgon.
Ati nga ateba ati lugongo'lu mululanga mutyena? kwaloma kuti i'lugongo wo maswahaba..
Kubonelako ano i'mbale, abe i’mbale, kunyowa kulangayo kuti i’kalungu..
Umutu aza ati ‘indi kuza i’kalungu' mbele ibayo katale e’batu babusanilawo..
Ati kakungulu ni bazungu bateba bati ino mulangayo mutyena?.
Kale kakungulu k’agama awo da, akola bitu bigali byesi kukyibonako nizimoni..
Ela niye akalawo aloma ati isese nakakugobola mu bamasaba;.
Niyo esi ama nge’imbabolele, bana babasaliwa mwambu, sera, mubuya, wonale, kintu, mughokho, nambi, munyole, nabwele..
Ati nga wabone bana be i'buganda ngabezele mukisawe i'mbale, misambwa gyengo gibaletauzakukola mukolo gwe’iwenywe..
Beze binyaye, kubusane mukisawe, kwimbe myenya, kusangale, kusanyuke.
Bana be i'buganda bama mwifefe nga kwama mu ethiopia, bana bo maswahaba..
Iye agobola afiile’ino ela ali i’nabweya asiikibwa ku top. nabweya top..
Ingana bana bamanye zinsonga ze bamaasaba ngesi zatandika..
I’bubuya aba umwana wo maswahaba oba masaba ebamulanga mu lubuya.
Mughokho, baamuwa ano i’bughokho esi indikuganikilano..
Munyole, amuwa liswa ati wezobe liswa lyowo lili’iyo..
Ngowulila bati i’bugwele aba umwana wo masaba..
Mwambu ni ssera baana ba masaba abawa liswa i’budadiri..
Kale akabawo kusosolana uti iyu umunyole, uti uno umugwele, uti uno umugisu, uti uno umuganda..
Kwaama mumutu mudwena ulangibwa masaba niye maswahaba nga ama ethiopia no’uwasaala ifefe kuganikila’ano..
Mwaaka mwategelesa mwaamanya nga baana bagyeke babenga babimanya..
Ngakuli i'bughokho kuli wo baaba nga nibasalikana..
Nambi, munyole, nabwele, kwabusana kulibaagali..
Ni babandi ade baluya ngabeezele abo batu befe inda indewla..
Nikale ni injyofu, iyo injimaya iti ne'injofu..
Nga yabele imbusi eyo ijimanya iti ne'imbusi.
Mwakawulila mwakina kemanya kyili munda yenye.
Kimanyisa kiti muzimoni za wele, fesizana kuli batu kidwela.
Ela kagila ubona uti ng'ebibuli idanika ku batu bana bewe, ikulekanisa fesizana.
Kuli niyo banamawanga oba banambo bakali ba isreali.
Nafe ngesi kweza, ngesi akusembeza, fesizana kwayikola batu badwena.
Umwana nga aganikile kyitu, ulinikuteba umanye.
Kyawangooyo kaanyala akulemesa mu'ngo yoowo da.
Kataane yaya, umulebe iyo asasula kaale silingi.
Ubeleko ni'inyanga ye ku'suuta zimwanyi gana?.
Luulala, katonda weele baaba aganikila mu'bilooto.
Kulunaku lwe kaane lulwilako, kunaba ni lubusano.
Wakebusile ingeli yesi kwabazaga nga kukiili bageeke.
Baamuwayilizile bati itile baatu likumina'munana.
Lwakiina balala kwi'ife kugana naabi kubonelesa baakyenye?.
Naaba awena iwo ne'esi namanyila iti agana kweza ingo.
Paawo kigali kyesi ipigile kwama mwaka igwo da.
Kikulu kyene ne kuba nga inyalisa kukola kyesi inganile.
Biitu nga ku'kalaga bitungulu, zinyanye, inyala naakola.
Umutangilisi uwatulako alombele baatu kwagama kulwanana.
Ukatandika kiitu nga wamanyile uti konamaliliza da.
Ikanisa ye'zinaku zino ya yawukana ni'ingenda ituufu.
Kigana wa kwawulila mu uti , 'kino kiibi, eki kilayi'.
Kusinziila ingeli yesi utekatekele biitu, lunaku luna genda bulayi.
Nga inyanga ye'kusaala yolele, kunaza mwidwalilo.
We gamawulile akakasile ati masomo gananika mwesi igu.
Ke'banyala bakumanya mungeli yesi'ikumanyile da.
Kutula ku'nyanga zibili paka ku'nyanga likumi ze angolobe.
Inyalisa yo'mwana kuwambisa byesi umusomesi asomesa isonga ikulu.