gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
አዎ የተወሰኑ ለውጦችን አስተውያለሁ።ካየኋቸው አዉንታዊ ለውጦች መካከል እያደገ የመጣውን የቴክኖሎጂ ዉጤቶች በመጠቀም ማህበረሰቡ የእለት ተለት ህይወቱን ቀላልና ቀልጣፋ የማድረግ ነገሩ ጨምሯል።የተለያዩ ባህላዊ የመረዳጃ መንገዶችን ወደ ዘመናዊ ማህበራት በመቀየር ለብዙ ሰው ተደራሽ እንዲሆኑ እያደረገ ነው።ነገር ግን ከቴክኖሎጂ እና በይነመረብ መስፋፋት ጋር ተያይዞ አንዳንድ የባህል እና ማንነት መሸርሸሮች አስተውያለሁ። በተጨማሪ በአካል የሚደረጉ የእርስ በእርስ ግንኙነቶች እየቀነሱ መጥተዋል።
በአሁኑ ሰአት ከመንግስት ትምህርት ቤት ከመማር ይልቅ ከግለሰብ ትምህርት ቤት መማር የተሻለ ውጤት ያስገኛል ብየ አምናለው ምክንያቱም በግል ተምህርትቤቶች ላይ ለመምህራን ሚደረግ እንክብካቤና ደሞዝ ጥሩ በመሆኑ ምክንያት እንዲሁም መምህራን ላይ ያለው ጥብቅ ክትትልን ተከትሎ እና ተማሪወች ላይም የሚደረግ የየእለት ክትትል የተሻለ ስለሆነ ከመንግስ ከሚማሩ ተማሪወች በበለጠ ከግል የሚማሩ ተማሪወች የተሻለ እውቀት ይሸምታሉ ስለዚህ በግልና በመንግስ መካከል ባለው የትኩረትና የክትትል ልዮነት ምክንያት ወይም የመንግስት ትምህርት ቤት ላይ ያለው ትኩረትና ክትትል አናሳ በመሆኑና የግል ትምህርት ቤት ያለው ትኩረትና ክትትል ከፍ ያለ ስለሆነ ከግልና ከመንግስት ትምህርት ቤት በአንጻሩ የግል ትምህርት ቤት ላይ ከፍ ያለ ውጤት ይመዘገባል።
በቴሌቪዥን እና በሬዲዮ በሚተላለፉ ነገሮች መተማመን ጉዳት አላቸው ብዬ ብዙም አላስብም ምክንያቱም ራድዮም ሆነ ቴሌቪዥን በጣም ብዙ ተከታታይ ያላቸው ሲሆኑ ከእውነት የራቀ ወይም ግልፅ ያልሆነ መረጃ አያቀርቡም ምክንያቱም ለሕዝብ እሚቀርቡ መዝናኛዎችም ሆነ ዜናዎች ከመቅረባቸው በፊት ተገምግመው እነዚህ ነገሮች ለህዝቡ እሚጠቅሙ መረጃዎች ናቸው ወይስ አይደሉም፣ማህበረሰቡን ያዝናናሉ ወይስ አያዝናኑም፣ብናቀርበውስ ህዝቡን በምን መልኩ ይጠቅማል እና ምን አይነት ጉዳትስ ይኖረዋል ብለው ገምግመው ስለሚያቀርቡት ጉዳት የለውም።
ግልፅ ውይይት እና መመሪያ
ከልጆቻቸው ጋር ስለ ኢንተርኔት ጥቅምና አደጋ በግልፅ መነጋገር
ምን መመልከት ይፈቀዳል፣ ምን አይፈቀድም ብሎ ደንብ መያዝ
ልጆች ያዩትን ነገር እንዲነግሩ መንፈሳዊ መተማመን መፍጠር
የማይገባ መተግበሪያዎችንና ድረ-ገፆችን መከልከል
የስልክ አጠቃቀም ሰዓት መገደብ
 ስልኩን በጋራ ቦታ ማድረግ
ልጆች ስልካቸውን በመኝታ ቤት ውስጥ እንዳይጠቀሙ
በቤት ውስጥ የሚታይ ቦታ (ሳሎን) ላይ መጠቀም
 መልካም ምሳሌ መሆን
ወላጆች ራሳቸው የስልክ አጠቃቀም መጠን ማሳየት
በስልክ ላይ የሚያዩትን ይዘት መጠንቀቅ
 የተማሪ ዕድሜን መሰረት ማድረግ
 ለታናሽ ልጆች የተማሪ ትምህርታዊ ይዘት ብቻ መፍቀድ
ለታዳጊዎች ራሳቸውን መቆጣጠር እንዲማሩ መመሪያ መስጠት
 ተጨማሪ መቆጣጠሪያ መተግበሪያዎች
የዋጋ እና አሁን ባለንበት ሰአት ደግሞ ካለው ሰላም አንጻር በሰአት ጉዳይ የትራንስፓርት
ቤተሰብ በኢኮኖሚ ደካማ  ከሆኑ እሱን ለመርዳት  ስራ ለመስራት  ሲሉ ትምህርት ያቋርጣሉ 
በግል ምክንያት ደግሞ በተለያዩ ሱሶች ሲጠመዱ ለትምህርት እክል ይሆናቸዋል
በዕቅድና ፕሮግራም አስፈላጊ የሆኑ ወጭዎች በዝርዝ በመያዝ ገንዘቡን በአግባቡ መጠቀም ትርፍ ገንዘብን እንዳይባክን ከባንክ መቆጠብ
ለሚሰሩት ስራ ጥሩ የሆነ መረጃ ካለገኘን ስራው በጥራት አይሰራም
የአየር ጥራት እንደ ጉንፍን ኢንፍሎይዛ ትራኮማ ሲያስከትል በዉሃ  ደግሞ ሀተት ተቅማጥ በጫጫታ ሰላም ማጣት መጨነቅ ያስከትላል በአጠቃላይ ሰዎች የሚሰጡት ምላሽ በኢኮኖሚ ላይ ትልቅ ተፅዕኖ የሚያሳድር ነዉ ይላሉ
አማረኛ ስነጥበብ ምክንያቱም ትወና እና ጽሁፍ ስለምሞክር
አንድ  መምህር ሊኖረው የሚገባው በጣም አሰፈላጊ ነገር ጥሩ ስነምግባር ጥሩ ንጽሕና አጠባበቅ ጥሩ ግዜ አጠቃቀም የሚችል ጥሩ ከሰው ጋር ተግባቢ የሆነ ለተማሪዎች ሆነ ለትምህርት ቤቱ ተቆርቋሪ የሆነ በጣም ጎበዝ የሆነ ለሠዎች አዛኝ የሆነ ሰው አክብሮት የሚሰጥ የሆነ ሀይማኖት ወዳጅ የሆነ  አገሩን ወዳጅ የሆነ ወዘተ ሌሎችም አሉ  እና አንድ መምህራን እሄን ካረገ የሱ ተመራማሪዎች ጥሩ  ስነምግባር ጥሩ ባህሪያት ይኖራቸዋል  ከዚ በመቀጠል አንድ መምህር ተማሪዎች ጥሩ ውጤት  እንዲያመጡ  አንደኛ ከትምህርት ውጭ ሌላ ቀናት በትምህርታቸው እገዛ መስጠት ለምሳሌ ቅዳሜ እሁድ ሁለተኛ  ለተማሪዎች የሞራል እና  የሽልማት መኖር ተማሪዎች  &ጠንካራ እና በጣም ጎበዝ ያደረጋቸዋል  ሥስተኛ ውድድር
አብዛኛውን ጊዜ አይለወጥም  ሚለወጥባቸው አጋጣሚዎች በበዓላት ጊዜ ወደ ቤተሰብ በመሄድ  የተወሰኑ ግዜዎች ስለማሳልፍ ከዕለት ተዕለት እንቅስቃሴየ እገደባለው ወይም ይለወጣል ሌላው ዝናባማ ወይም ደረቅ የሆነ የአየር ንብረት ሲኖር ዝናባማ ከሆነ ልሄድበት ካሰብኩት ወይም ከወሰንኩት ቦታ ለመድረስ ጥላ እጠቀማለሁ  በጥላ ማልቋቋመው ከሆነ ቀኑን አስተላልፋለሁ  የአየር ንብረቱ ደረቅ ወይም ፀሀያማ ከሆነ አብዛኛውን ጊዜ ከእንቅስቃሴ አልገደብም ወይም እንቅስቃሴየ አይለዋወጥም
በሰዎች ዘንድ ተቀባይነት/የመወደድ ስሜት ይሰማኛል
ቤተሠብ ውስጥ አብዛኛች ሥራ እና ትምህት ላይ ያሉ ሲሆን  አብዛኛውን ጊዜቸውን ቤተሠብ በማገዝ እና በማንበብ  ጊዜቸውን ያሳልፍሉ
አዎ አሉ ለምሳሌ እግር አካባቢ ቂርጥማት ህመም ሲኖር የእንባጮ ቅጠል ና የሲሚዛ ቅጠል በመቀቀል እግርን ለተከታታይ 7 ቀናት በየቀኑ መዘፍዘፍ ህመሙ እንዲተወን ያደርጋል ።
የሚረዳኝ መጀመሪያ ብዙ ሀላፊነቶች እንዳሉኝ በማመን ራሴን ማዘጋጀት ነው ። በመቀጠል ሚረዳኝ ቀደም ብሎ ከእንቅልፌ መንቃት ነው ወይንም የእንቅልፍ ሰአቴን በመጠኑ መቀነስ ነው ። ከዛም ደግሞ ቅድሚያ መሰራት ያለበትን በቅድሚያ ለመስራት ማያስቸኩለውን በማስከተል ለመስራት እቅድ ማውጣት ይረዳኛል።
አብሮ መብላት አስፈላጊ ያደረገው ማህበራዊ ግንኙነትን ያጠናክራል
የመረዳዳት የመተጋገዝ ባህል ቢቆይ እመርጣለሁ   ለኔ አስፈላጊ የሚሆነዉ ብቸገር እርዳታ ቢያስፈልገኝ የሚረዳኝ ሰዉ ይኖራል ለዛነዉ
ዋሳፕ :ቴሌግራም  :ፌስቡክ   የመሣሰሉት ሶሻል ሚዲያዎች  ሠወች በከፍተኛ ደረጃ የሚጠቀሟቸው ናቸው  በተለያዮ በፅሁፉ  በቪዲዮ  የሰወችን ጊዜ እና ጉልበት ቀለል ያደረገበት ሁኔታ አለ
አዎ አሉ።ጠቃሚ የሆኑበት ምክንያት ለህብረተሰቡ በቅርብ የሚገኙ ና በዋጋቸውም ከፋብሪካ ምርቶች የሚቀንሱ እና ባህላዊ ይዘት ስላላቸው ነው።
በእኛ አካባቢ ያሉ በጎ አድራጎት የሚሰሩ ድርጅቶች ለሴቶች ለአረጋዊያን እና ለአካል ጉዳተኞች ብር በብድር እና የማይመለስ፤እህል፤አልባሳት የመሳሰሉትን ከላይ ለዘረዘርኳቸው የማህበረሰብ ክፍሎች በእርዳታ መልክ ይሰጣሉ።ከዚህ በተጨማሪ ሙያውይ እና ጤና ተኮር ስልጠና ይሰጣሉ።
በስራ ምክኒያት ሌላ ከተማ መሄድ ቢኖርብኝ ባህርዳር ከተማን እመርጣለሁ። ምክንያቱም ከተማው ውብ እና ማራኪ በመሆኑ ፣ ከተወለድሁበት አካባቢ በቅርብ ርቀት በመገኘቱ ቤተሰብ ለመጠየቅ አመቺ ስለሆነ ፣ የክልል ዋና ከተማ በመሆኑ ትልልቅ መስሪያቤቶች መኖራቸው የተሻለ ስራ እድል ይኖረዋል እንዲሁም የተሻለ የስራ ባህል አለ ብየ ስለማምን በመጨረሻም ጣናን ጨምሮ ሌሎች መንፈስ ሚያድሱ ተፈጥሯዊ እና ሰውሰራሽ መዝናኛዎች በመኖራቸው።
አይ ተመክሬ አላዉቅም
በእኛ አካባቢ የተለያዩ የጋብቻ ስነ ስርዓቶች  አሉ ለመጥቀስ ያክል አንጀኛው ዘመናዊ የጋብቻ  ስነ ስርዓት ይህም ማለት ሽማግሌ ተልኮ ጥሎሽ ተጥሎ የጋብቻው ስነ ስርዓት ጊዜ ሙስራይቱ ዘመናዊ ቬሎ ትለብሳለች ወንድ ሙሽራው ደግሞ ሡፍ ጨርቅ ይለብሳል ሌላኛው ደግሞ ባህላዊ የሰርግ ስነ ስርዓት ሲሆን ይህ ደግሞ በባህላዊ አልባሳት የሚከናወን ሲሆን ሙሽራው እና ሙሽሪቷ አንድ አይነት ባህላዊ(ጥበብ) ይለብሳሉ ሶስተኛው የጋብቻ ስነ ስርዓት   ደግሞ የሀይማኖት ሲሆን ሙሽራውም ሆነ ሙሽራይቷ ሁለቱም ድንግል ከሆኑ  በቤተክርስቲያን ህግ መሠረት በተክሊል እና በቁርባን ይጋባሉ።
ለኔ ስኬት ከገንዘብና ከማረግ ውጭ ፦የሠው መውደድ እና ክብር፤የህሊና እርካታ፤ሠው መውደድ፤ለሠው ጥሩ ነገር ማድረግ፤መማር፤ስራ ሠርቶ መግባት፤ልጆቼን ማሠደግ ጥሩቦታ ማድረስ፤ጥሩ እናት እና ሚስት መሆን፤ለልጆቼ አርያ መሆን ለኔ ስኬትን በዚህ መልኩ እገልፀዋለሁ።
በጣም ተለውጧል ለኔ ስኬት ተማሪ እያለሁ ጥሩ ውጤት ማምጣት ብቻ ነበር። አሁን ላይ ለሠው ጥሩ መሆን፤በዙሪያዬ ላሉ ሁሉ አስፈላጊ ነገር ማድረግ፤በሠው መከበር መወደድ፤ሠው መውደድ እና ማክበር፤በዚህ መልኩ አስተሣሠቤ ከእኔ ወደ አኛ አስተሣሠቤ ተቀይራል።
ስፖርት እሰራለሁ ፣ የተመጣጠነ ምግብ እመገባለሁ ፣ አነባለሁ ፣ ዛሬ መስራት ያለብኝን ስራ ለነገ ሳላሳድር በጊዜው አከናውናለሁ ፣ ሕግን አከብራለሁ ፣ እፀልያለሁ
አወ አሉ እሩስም የስራፈጠራ
በትህትና ሰላምታ መስጠት  ቤታቸው ውስጥ በምንጠቀመው ነገር ምስጋና መስጠት
መስቀል አና ጥምቀት በጣም ደምቀው ከሚከበሩ በዓላት ናቸው ሁሉም የማህበረሰብ ክፍል ውጭ በመውጣት አብሮ በጋራ በመተሳስብ የተለያዩ  ባህላዊ ጭፈራ እና ጨዋታ በመጫወት ያከብሩታል ።
ስራቸውን እየገዙ ማበረታታት በጥናት ማገዝ
ሰዎችን መቅረብ እና ሙያቸውን ለመቀበል ዝግጁ መሆን
አስቀድሞ በለሊት የመነሳት ልምድ ስላለኝ አብዛኛውን ቀናቶች ጧጧት ወደ ስፓርት ማዘውተሪያ ሜዳወች እሄዳለሁ።
የሰላም ጥሪ በማድረግ ግጭቶች መቀነስ የሃገር ሽማግሌ በመጥራት የድምፅ መልዕክት ማስተላለፍ እና ማስማማት
እቁብ እና የእድር ማህበሮች በአንድ በመሰብሰብ የተፈጠረውን ችግር ይፈታሉ:: ግጭትም ቢሆን ግጭቱን ይፈታሉ:: አደጋም ከተፈጠረም ከተሰበሰበው ገንዘብ ወጭ ተደርጎ እርዳታ ይደረጋል::
ችግረኞችን በመርዳት ከወዳጅ ዘመድ ጋር ተሰብስበን በማክበር እና ከጎረቤቶቻችን ጋር የተለያዩ በዓላትን የሚገልፁ ሙዚቃዎች በመክፈት
ሰዎችን ቀርቦ በማውራት እንድሁም መፅሐፍ  በማንበብ
የሚዲያ አጠቃቀማችን ላይ ከባሕላችን ወጣ ያለ ነገር ስንጠቅም ትልልቅ ሰዎች ይነቅፉናል።በተጨማሪም አለባበሳችን የውጭ ፋሽኖችን ስንከተል ከእኛ ምግባር ዉጭ ስለሚሆን ጥሩ አመለካከት የላቸዉም ።ይሁን እንጂ  ትክክለኛ ናቸው ብዬ አምናለሁ ምክንያቱም ለህብረተሰቡ እማይጠቅሙ ነገሮችን  ሚዲያ  ላይ ስናስተላልፍ ሰዎችን ልክ ወደአልሆነ ነገር ይገባሉ።
አወ ፓስታ በዳቦ
በኢኮኖሚ  በሀሳብና በጉልበት ስራ ይደግፉኛል። እንዲሁም በከፋኝ ጊዜ ያፅናኑኛል።የሆነ ጊዜ ወልጀ አሞኝ  ነበር  እና  ታናሽ እህቴ  ለአንድ አመት ከጎኔ በመሆን እረድታኛለች።
አዎንታዊ ለውጥ ለማምጣት እድል ባገኝ  የንሮ ውድነትን በማሻሻል ማህበረሰቡ   በተመጣጣኝ ዋጋ ግብይት እንዲያደርግ  ከመንግስት አካላት ና ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት  ጋር በመነጋገር የንሮ ውድነትን ለማስተካከል እሰራለሁ
ያዉ መጨቃጨቅ እንደለለብን ተነጋግረን መፍታት እንደምንችል ማስረዳት እና ችግሩ ምንድን ነዉ ? ማነዉ ጥፋተኛዉ? ከዛ መፍትሄ መፈለግ እንዳለብን መነጋገር ከዛ አንዱ ዝም ብሎ የአንዱን ችግር ማዳመጥ ፣ ወሬዉን ማስጨረስ ፣ ችግሩ ምን እንደሆነ መናገር ሁለቱም እርስ በርስ በመደማመጥ መወቃቀስ ከዛ ጥፋተኛዉ የሆነዉ ሰዉ የኔ ጥፋት ነዉ ብሎ በማመን ይቅርታ መጠየቅ ከዛ ችግሩ ተፈታ ማለት ነዉ ።
ወለቃ በሚባል ከምኖርበት አካባቢ በቅርብ ርቀት ላይ ያለ ቦታ በሸክላ ስራ ውጤቶች የሚታወቅ አካባቢ አለ። የከተማው ህዝብ የሚጠቀምባቸው የሸክላ ውጤቶች ማለትም ጀበና፣ ምጣድ ፣ ድስት፣ የእጣን ማጨሻ እና ሌሎች የመሳሰሉትም ከአካባቢው የሚመረቱ ናቸው፡
ትምህርት  ቤት መሄድ ከጀመሩ በኃላልጆች በተለያየ አጋጣሚ ሰፈር ውስጥም ሆነ ሌሎች ቦታወች የሚያገኟቸውን ህፃናት በቀላሉ መግባባት ፣ ጓደኛ ማድረግ እና አብሮ መጫወት ችለዋል። ከሁሉም ሰው በተለየ አስተማሪዎች የሚሏቸውን ሀሳቦች በመቀበል እና ይተገብራሉ። በተጨማሪም በየጊዜው አዳዲስ የልጆች መዝሙር እንዲሁም ሌሎች ዘፈኖችን መዘመር እና አዳዲስ ጨዋታዎችን መጫወት ጀምረዋል።
አሉ።ለምሳሌ የመኪና እና የባጃጅ መጓጓዣ መንገዶች።ለሚመለከተው አካል በመናገር
ከአዘዞ ፒያሳ በታክሲ  የመንገድ መጨናነቅ ታክሲዎች ላይ ሰዎችን ትርፍ የመጫን በየቦታዉ የመቆም ችግር አለ
በአብዛኛው አስፈላጊ ውሳኔዎችን በምክንያታዊነት ለመወሰን እሞክራለሁ። 

1.መረጃ ማግኘት (በእውነታ መመስረት)

2.የውስጥ ስሜት (የእራስ እምነት)

3.የታማኝ ሰዎች ምክር (ወላጅ፣ ጓደኛ፣ አስተማማኝ ከሆነ ሰው ሁሉ እቀበላለሁ)

ማጠቃለያ፦ እኔ ውሳኔ ስወስን መመርመርን፣ መረጃን እና ስሜትን አብሬ እሰራለሁ።
በቀበሌ  እና በተቋማቶች ተደራሽነቱ አጋዥ ሰላም እድንሆን እና የኖሩወድነትን እድቀንስ አገርእድርጋጋ ያደርጋሉ
ገንዘብ ተበድሬ አላዉቅም
ሱስ፤የቤተሰብ የኢኮኖሚ ማነስ፤መንግስት ውትድርና መውሰድ።
ገበያ ቦታ ነው ምገዛው
በተወሰነ ወይም በፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ምክንያት ስለሚወስን መረጃውን አቅራቢዎች እርግጠኛ መሆን አይቻልም ።
ጤና ጣቢያ፣ቴሌ፣መብራትሀይል፣ዉሃ ልማት ፣ሆስፒታል ትምህርት ቤት
ትልቅ ሰዎች ገቢያ ቆይተው ሲመለሡ እግዛለሁ
ትላልቅ ሰዎች ከሰጡት የጤና ምክር ጊዜ ያለፈበት ቢመስልም በኋላ ላይ ጠቃሚ ሆኖ ያገኘሁት የጤና የጋለ ቦታ ላይ ወይም ተኩስ ነገር ለይ መቀመጥ ጎጅ እንደሆነ በቡዛት ያናገሩ ነበረ እናም ልክ ሁኖ አግንቸዋለዉ።
መታወቂያ ለማዉጣት  ፣ካርታእና ፕላን ለማሰራት ፣መሬት ለመግዛት ፣ተደራጅቶ ስራ ለመስራት እና ዉክልና ለመስጠት
አጎቴ ጊዜ አጠቃቀም እንግሊዝ ሀገር ስለተማረ ሁሌም ምሣሌ አድርጎ ጊዜየን በአግባቡ እንድጠቀምበት አርያ ሁኖኝ በቀጠሮ ስዓት ቀድሞ በመገኘት መዘጋጀት ያለብኝን ሁኔታ እንዳዘጋጅ እረድቶኛል