gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
በተለይም በባሕላዊ አኗኗር፣ ለአዲስ እናት የሚደረግ የድህረ-ወሊድ እንክብካቤ በጣም የተለየ፣ ጥልቅ ባሕላዊ እሴቶች ያሉት እና እናት ሙሉ በሙሉ ከእረፍት፣ ከተመጣጠነ ምግብ እና ከቤተሰብ እንክብካቤ ጋር ተያይዞ የሚከናወን ነው። ይህ እንክብካቤ አብዛኛውን ጊዜ "የአርባ ቀን" በመባል የሚታወቀው የእረፍት ጊዜን ያጠቃልላል።
1. ልዩ ምግቦች (የመጠገንና የማጠንከር ተግባር)
የአዲስ እናት ምግቦች ከፍተኛ ኃይል ሰጪ፣ ለደም ማነስ የሚረዱ፣ ጡት እንዲወጣ የሚያደርጉ እና ማህፀን እንዲጠገን የሚረዱ ናቸው።
2. ከዕፅዋት የሚዘጋጁ መድኃኒቶች (ባሕላዊ ህክምና)
ዳማከሴ/ጤናአዳም:
3. አካላዊ ገደቦች እና ደንቦች (የእረፍት ጊዜ)
የአርባ ቀን እረፍት 
4. ከክፉ ነገር (ቡዳ/አይነ ጥላ) መጠበቅ
ነጭ ሽንኩርት እና እጣን
በእኛ አካባቢ የሚዘወተር ተወዳጅ የሆኑ የባህላዊ ጨዋታዎች መካከል ቅልሞሽ: ገበጣ :እና :ድብብቆሽ ይጠቀሳሉ  ከእነዚህ መካከል አንዱ ገበጣ ይባላል በጠፍጣፍ ጣወላ ላይ ሁለት ሰወች የሚጫወቱት የጨዋታ አይነት ነው በገበጣ መጫወቻ ላይ 18 ጉድጓዶች ያሉት ሲሆን በሁለቱም ተጫዋቾች ጉድጎድ ውስጥ ተመሳሳይ ቁጥር ያለቸው የተወሰኑ ጠጠሮች ይቀመጣሉ የጨዋታው አላማ የተጋጣሚን ጠጠሮች መብላት ነው የተቃራኒ ጠጠሮች ዜሮ እስኪቀሩ ድረስ ይጫወታሉ ከዛም ሁሉንም ጠጠሮች የበላው ተጫዋች አሸናፊ  ይሆናል ማለት ነወ።
ቴሌቪዥንን አመርጣለሁ።ምክንያቱ ይሕ በምስል የተደገፈ መረጃ ይሰጣል። ሕጋዊእነቱን በቀላሉ ማረጋገጥ ይቻላል።
ገንዘቤን ከተቀበልኩ በኋላ በበጀት አዘጋጅቼ አስተዳድራለሁ። በየጊዜው ገንዘብ ለመቆጠብ እጥራለሁ፣ ዋና ምክንያቶቼም የወደፊት ዕቅዴን ለመገበር፣ ደህንነቴን ለማስጠበቅ እና የፋይናንስ ነፃነቴን ለማሳደግ ነው። ይህ ረጅም ጊዜ የሚጠቅም እድገት ያስፈልገኛል።
አንድነት ፓርክ በጣም ደስ የሚል ትክክለኛ ኢትዮጵያዊ ይዘት ያለው ቦታ ነው ።አንድነት ፓርክ በውስጡም ታሪካዊ የንጉሣዊ መኖሪያ ቤት የንጉሥች ልብስ ምስሎች ታሪካዊ እቃዎች የያዘ ሲሆን በጣም አስደናቂና ውብ የአትክልት ስፍራዎች የልጆች መጫወቻና መዝናኛ አካባቢዎች ያሉት በአይናችን አይተናቸው የማናውቃቸውን እንስሳቶች በአንድ ስፍራ የምናገኝበት ቦታ በተጨማሪም የክልል እልፍኝ በተባለው ክፍል በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉትን የተለያዩ ክልሎች ባህላዊ መገለጫዎችን የያዘ ክልሉን የሚገልጽ  ህንፃ ተገንብቶ ይገኛል ።
ዋናው ሀላፊነት የእናት እና የአባት ወይንም የታላላልቆቻችን አጠቃላይ የቤተሰብ ነው ብየ አሞናለሁ ። ይህ ማለት ግን ግዴታ የአንድ ሰው ፣የቤተሰብ፣ የትምህርት ቤት ወይም ደግሞ የማህበረሰቡ መሪዎች ብቻ አይደለም ሁሉም ሰው ጠቃሚ ወጎችን ለማወቅ በግሉ መፅሃፍትን በማንብ ፣ ታሪካዊ ቦታዎችን በመጎብኘት በመጠየቅ አንድ ግለሰብ የራሱን ሀላፊነት በመወጣት ጠቃሚ እና አስፈላጊ ወጎችን ማወቅ አለበት ።
ብዙ አይነት ጥቅሞች አሉት አንደኛ ከሰዎች ጋር እንገናኝበታለን ወይም እንተዋወቅበታለን። ሌላዉ ደሞ በሀዘናችን ወይም በችግራችን ጊዜ አብሮን ሁኖ እሚያፅናናን እና እሚደግፈን ሰዉ ስለሚያስፈልገን የእድሩ አባላት ያፅናኑናል ፣ ድንኳኖችን ፣ ወንበሮችን ፣ሰሀኖችን እና ብረትድስቶችን ለደስታም ሆነ ለሀዘን በፈለግነዉ ጊዜ የፈለግነዉን የወንበር ብዛት በቀላሉ እናገኛለን ። ሲቸግረን የገንዘብ ድጋፍ ያደርግልናል ሌላም ብዙ አይነት ጥቅሞች አሉ እና እድር አስፈላጊ ነገር ነዉ ።
የሚኒባስ ታክሲወችን በአብዛኛው ጊዜ የዕለት ተዕለት ተግባራትን ለመከወን እጠቀማለሁ። ከነዳጅ መጨመር እና መጥፋት ጋር በተያያዘ የትራንስፖርት እጥረት ይኖራል። ይህም ሰአቴ እዲባክን እና አላስፈላጊ ወጪ ይዳረገኛል።
ምክር በመስጠት፣ ታናናሾቸን በማስጠናት፣ ወላጆቼን ስራ በማገዝ፣ ለምሳሌ ፦በመኮትኮት፣አረም በማረም፣የቤት ስራዎችን በመስራት አግዛቸዋለሁ
ስራ አልነበረኝም
አዎ አለ ጠዋት ጠዋት የምሄደዉ ወደ ቤተክርስቲያን እሄዳለሁ  ፈተናዎቸን እንዲያርቅልኝ እና የልቤን ሃሳብ እንዲያሳካልኝ ለመፀለይ እሄዳለሁ
አብዛኛውን ጊዜ ከአራት እስከ አምስት ሰዓት አካባቢ እተኛለሁ ።ከመተኛቴ በፊት ከማደርጋቸው ተግባራት ውስጥ ከቤተሰቦቼ ጋር አንዳንድ ነገሮች ላይ ማውራት መጫወት ቴሌቪዥን ማየትና ፊልም ማየት እራት መብላት ቤት ውስጥ የሚሰሩ ስራዎች ካሉ መስራት ለቀጣይ ቀን ለጠዋት የሚዘጋጅ ነገሮች ካሉ ማዘጋጀት ከጓደኞቼ ጋር ስልክ ማውራትና የፅሁፍ መልዕክት መለዋወጥ መንፈሳዊ ይዘት ያላቸውን መፃሀፍቶችን ማንበብ በመጨረሻ ፀሎት አድርጌ መተኛት ነው ።
ለበአሉ የሚሆኑ ነገሮችን ለመግዛት ሲዋከቡ  የተለመዱት የእርድ ስነስርዓት
ዋነኛውና ቀዳሚው ነገር ሴትልጅ ከደረሰች መዳር አለባትእሚል ቢህል ነው ሰትጠለፋብን ብሎ ቤተስብ ከመስጋት 
ለማስተማርም አቅም ማጣት ይሆናል
የምወደዉ ባህላዊ ምግብ ክትፎ ነዉ የሚሰራዉ ስጋዉን ደቀቅ አድርጎ ከትፎ በማዘጋጀት ዘይትና ሚጥሚጣ መጥበሻ ላይ በማድረግ እሳት ሳይበዛ ለብ አድርጎ በማብሰል በጎመንእና በቆጮ የሚበላነዉ የምበላዉ አልፎ አልፎ ነዉ
አወ እንጀራ በወጥ ፣ዳቦ ፍርፍር፣ ፓስታ፣ ሳንቡሳ በሻይ፣ እሩዝ፣ መኮረኒ፣ እንጀራ ፍርፍር።
ችግራቸውን በደንብ ለመረዳት አሞክራለው በሁለቱም በኩል በመሆን ተነጋግረው እሚፈቱበትን መንገድ ለመፈጠረ አሞክራለሁ
ምንም ነገር አልነበረም።
በአብዛኛው የእድር አባላት በየወሩ አንድ ጊዜ ይገናኛሉ።
በእነዚህ ስብሰባዎች ውስጥ የሚከናወኑ ዋና ተግባራት:
1. የበዓል መዋጮ መሰብሰብ
_አባላት የተስማሙትን መጠን የገንዘብ መዋጮ ይከፍላሉ።
2.ሀዘን በሚኖርበት ጊዜ ድጋፍ መስጠት
_አንድ አባል ሰው ሲሞትበት ከእድሩ ከተሰበሰበው ገንዘብ ድጋፍ ይሰጠዋል።
3.ሌሎች ማህበራዊ ጉዳዮችንም ይወያያሉ።
ከጎረቤት ጋር በተለያየ መልኩ መደጋገፍ ይቻላል ።ለምሳሌ አቅመ ደካሞችን ምግብ በማጋራት ገንዘብ ባነሳቸው ጊዜ በማበደር ወላጆች ወደ ገቢያ በሚሄዱበት ጊዜ ልጅን ጠብቆ በማቆየት ልጆችን ትምህርት በማስጠናት በእድሜ ከፍ ያሉ ሰዎችን እቃ ተሸክሞ በማገዝ ተጨማሪ ጉልበት የሚጠይቅ ስራ ሲኖር የተሻለ ሰው እንዲሰራው በማድረግ  ልጅ በሚወልዱበት ጊዜ ቤት ማፅዳት ምግብ መስራት ቡና ማፍላትና ወደ ገቢያ በመላላክ መደጋገፍ ይቻላል ።
አንዴ ከፍ አንዴ ዝቅ ማለቱና የምርት አቅርቦት ማጣትን እጠላለሁ።አስጨናቂ ይሆንብኛል።ሱፐርማርኬቶች የተሻሉ አይደሉም።ቋሚ የሆነ ግብይት ወይም ተመሳሳይ ቢሆን
ብዙ ጊዜ እንግዳ ሲመጣ ቤት ያፈራዉን ነዉ እማቀርብ ። በርግጥ በፊት ከምንሰራዉ የተለየ ነገር ይሰራል ፤ ለምሳሌ ዶሮ ወጥ ፣ ቀይ ወጥ ፣ በያይነት ለምን ለሚለዉ ጥያቄ ደሞ እንግዳ ክቡር ስለሆነ እና እንግዶችን ለማስደሰት ነዉ ። በባህላችን አስፈላጊ የሆነዉ ምግብ ዶሮ ወጥ ፣ ሽሮ ፣ በጎንደር ብቻ እሚገኝ ደሞ ሽርሽም ፣ ወተት ፣ እርጎ ፣ አይብ፣ ሌላ ብዙ አይነት ምግቦች አሉ ይሄ በትንሹ ነዉ ።
ጸላኢ ነው እርኩስመንፈስ እየተባለ በየፀበሉ እንዲሄዱና ከሰው እንዳይቀላቀሉ ይደረግ ነበር
አሁን አሁን በሀኪም እርዳታ እደሚድን እና እደማንኛውም በሺታ መታከም እደሚችል ግንዛቤ እየተፈጠረ ነው
አስተዳደጌ ባለኝ ህይወት እና በዙሪያው ዓለም ያለኝ አመለካከት በጣም ጥሩና ተገቢ ሆኖ አግኝቸዋለሁ።ለምሳሌ፦ለሰዎች ያለኝ ክብር፣ለሀገሬ ያለኝ ፍቅር፣ለቤተሰቦቼና ለሕብረሰቡ ያለኝ አመለካከትና ፍቅር በጣም ጥሩ ነው።
ገደል ውስጥ ቆፍሮ በመቅበር እና በማቃጠል። ባዮጋዝ እና አበስብሶ እና አድርቆ ገደል ውስጥ በማቆየት
አወ በቤቴ ውሰጥ የተለያዩ የቤት ውስጥ ወይም ባህላዊ ህክምና ተጠቅሜ  አውቃለሁ። በየጊዜው ለሚከሰትብኝ ጉንፋን ውሃን አፍልቶ መታጠን ፣ የነጭ ባህርዛፍን ቅጠል በውሃ ቤት ውስጥ መቀቀል ፣ ነጭ ሽንኩርት እና ማርን አንድ ላይ ቀላቅሎ በትንሽ መጠን መመገብ እና ትኩስ ነገሮችን እንደ የዝንጅብል ሻይ ፣ አጥሚት እና ሾርባ እወስዳለሁ። በውጤቱም ከነበረብኝ የጉንፋን ህመም ለመዳን ችያለሁ።
አዎ አባቴ ና እናቴ ትምህርትን እንድአጠናቅቅ በደንብ ይመክሩኝ ነበር።እና አረብ አገር መሄድ ፈልግ እንዳልሄድ ስላደረኝ ጥሩ አድርገውልኛል።
እጅግ በጣም አስፈላጊ  ነዉ ምክንያቱም በዓል ቤተሰብ  ተሰብስቦ አብረው  ካላሳለፉ በዓሉ በዓል አይመስልም
አዎ።በጣም ከባድ ነው  ።ብዝ አወጣለሁ።እንደ አማራጭ ረጅም የእግር ጉዞ አደርጋለሁ
ሁልጊዜም ባይሆን በአብዛኛው እምተኛው ከምሽቱ 4፡00 - 5፡00 ባለው ሰአት ውስጥ ነው ። ከመተኛቴም በፊት ሁልጊዜ ትንሽም ብትሆን ፀሎት አደርጋለሁ። በሰላም ስላዋለኝ አምላኬን አመስግኜ ነው እምተኛው።
ጎጆ ቤት በአብዛኛው የሀገራችን የገጠር ክፍል የተለመዱ የቤት አሰራር መንገድ ሲሆን ወለሉ በክብ ቅርጽ ሆኖ ፣ ግድግዳው ደግሞ በጭቃ ሲሰራ ጣሪያው በሳር ይከደናል። ይህ የአሰራር መንገድ ቤቱን በቀን ቀዝቃዛ፣ በሌሊት ሞቃት እዲሆን ያግዘዋል። የጎጆ ቤቶች ካላቸው ጠቃሚ ንድፎች መካከል በቆላ አካባቢ ሲሰሩ ለንፋስ ማውጫ ተብለው የሚበጁ ትንንሽ መስኮቶች ናቸዉ።  እነዚህ መስኮቶች የሙቀት መጠንን ከመቆጣጠራቸው ባለፈም ፀሐይ ብርሃን ወደ ውስጥ እንዲገባ እና ቤቱን ብሩህ እና ንፋስ ያለው እንዲሆን  ያደርጋሉ።
ቅዱስ ላሊበላ
የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት በመላዕክት ዕገዛ እንደተሠሩ ይነገራል። በሰሜን ኢትዮጵያ ከአለት ስር የሚገኙት አብያተ ክርስቲያናት በ12ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ በንጉሥ ላሊበላ የታነጹ ናቸው።ከሌሎች ለየት የሚያደርገው ከአንድ ወጥ ዐለት የተፈለፈሉ መሆናቸው ነው 11 አቢያተ ክርስቲያናትም አሉት ስማቸውም ቤተ መድኃኒአለም: ቤተ ሚካኤል:ቤተ ጊዎርጊስ :ቤተ ጎልጎታ :ቤተ አማኑኤል:ቤተ መርቆሪዎስ :ቤተ ገብርኤል:አባ ሊባኖስ ናቸው
ሁሉም ጨዋታዎች ለህፃናት በጣም አስፈላጊ ናቸው ለመጥቀስ ያክል ቤት ውስጥ የሚጫወቱት  ጨዋታ አንዱ ፐዝል ሲሆን በሚጫወቱበት ጊዜ ጨዋታው ማስተዋል እና ትኩረት ይፈልጋል ይህ ደግሞ ህፃናት እራሳቸውን የሚያሳድጉበት ጨዋታ ነው ውጭ ላይ ከሚጫወቱት ጨዋታዎች ለመጥቀስ ያክል አኩኩሉ....፣አብራሪዎች ፣ገመድ ዝላይ፣ ኳስ ጨዋታ፣ቅልብልቦሽ የመሳሰሉት ብዙ ጨዋታዎች አሉ እነዚህ ጨዋታዎች በሚጫወቱበት ጊዜ እንደ አካላዊ እንቅስቃሴ ስለሚያደርጉ ለሠውነታው ጥንካሬ እና ንቁ ወይም ፈጣን አዕምሮ  እንዲኖራቸው ይረዳል የምግብ ፍላጎታቸው ይጨምራል
በጣም ተለውጧል አሁን መረጃን ለማግኘት የእጅ ስልካችን ነው የምንጠቀመው
አወ ባህላዊ ህክምና ተጠቅሜ አውቃለሁ፤ በሽታውን ቢያድነኝም በጣም ከባድ እና ለሞት የሚያደርስ ነበር።
አይለኝም የማረሳው የለም
የተለያዩ ቴክኖሎጂ አይነቶች አሉ። ግን እኔ ሁለቱን እምጠቀመዉ እነሱም ሰልክ እና ኮምፒተር ናቸዉ። ስልክን የምጠቀጠዉ አቡዛኛዉን ጊዜ ከሰወች ጋር ለመደዋወል; ሶሻል ሚዲያወችን ለመከታተል ነወ። ኮምፒተርን ትምህረታዊ ነገሮችን ለመከታተል ነዉ
በማህበረሰባችን ውስጥ ለአዲስ እናት የሚደረጉ ልዩ የድህረ ወሊድ እንክብካቤዎች እንዳይጎዱ በቤት ውስጥም ውጭም ከባድ ስራ እንዳይሰሩ በማገዝ ፣ እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ ማድረግ ፣ አትክልትና ፍራፍሬ፣ የተመጣጠነ ምግብ ፣ ቴምር እንዲመገቡ በማድረግ እንዲሁም ህመም ሲሰማቸው ምች ሲመታቸው ዳማከሴ ሰውነታቸውን በመቀባት ፣ እረጅም መንገድና እሩቅ ቦታ  እንዳይጓዙ ማድረግ ፣ በጀርባዋ እና በሆዳቸው እንዳይተኙ በማድረግ ፣ ብቻቸውን እንዳይሆኑ ሰው አብሮአቸው እንዲኖር በማድረግ እንክብካቤ ይደረግላቸዋል።
ለቤተሰቤ ትልቅ የቤት ሃላፊነት አለኝ ልጆችን መንከባከብ
መኪምን በመደበኛነት መጎብኘት ስለጤንነታችን ለማወቅ ይጠቅመናል ጤናችን እንዴት እንደምንጠብቅ እናዉቃለን የጤና እንክብካቤ ከማግኘትዎ በፊት ጥንቃቄ ማድረግ ያለብን ከተላላፊ በሽታወች እራሳችን ማግለል ያስፈልጋል።
በማህበረሰባችን ውስጥ አልቧልታ ወሬዎች መብዛት እና ታማኝ ምንጮችን በትክክል ባለማግኘት የተነሳ ብዙ ዋጋዎች ሲያስከፍለን ይስተዋላል እንደ ምሳሌ በሀገራችን ተከስቶ በነበረዉ የኮሮኖ ቫይረስ ወረርሽኝ መስፋፋት ላይ የተለያዩ አመለካከቶች በመኖራቸው እና ሰዉ ስለበሽታው ባህሪ ቀድሞ በትክክል መረጃ ባለማግኘቱ ብዙ ሰዎችን ለሞት ዳርጓል።ስለሆነም ከእንደዚህ አይነት ችግሮች ህብረተሰቡን ለማዳን የተማረው አካል በማስረጃ ተደግፎ ላልተማረው ማህበረሰብ እውነተኛ መረጃዎችን በማቅረብ ችግሮችን ቀድሞ መከላከል ይቻላል።
ተውልጀ ያደኩት ጎንደር ሲሆን እርስ በርስ መከባበር እና መረዳዳት ያለብት አካባቢ ነው ያደኩት:: በቂ ትምህርትን በመንግስት እና መንግስታዊ ባልሆኑ ተቋማት ተምሬ ነው ያደኩት::
አሁን ላለው ሕይወቴ በትምህርትና በአጫጭር ስልጠና ያገኘኋቸው ለዕለት ከዕለት ተግባሬን እንዳከናውን እረድተውኛል
የባንክ ሂሳብ ደብተር በመክፈት ከበፊት ጀምሮ የማገኘውን ትንሽ ገንዘብ ለማጠራቀም እሞክራለሁ። በተጨማሪም ገንዘብ እጄ ላይ በሚኖር ሰአት አግባብ ላልሆኑ ወጪዎች በማውጣት አላባክንም። ለወደፊቱ ቋሚ ገቢ በሚኖረኝም ሰአት እቁብ ውስጥ የመግባት አላማ አለኝ ።
የአንድን ሰው ቤት ስጎበኝ ፣ አክብሮት እና ጨዋነት ማሳየት በርካታ ቁልፍ ተግባራትን ያካትታል።  ሁሉንም ሰው በትህትና ሰላምታ አአቀርባለሁ ፣ የተለመደ ቤት ቢሆንም ባይሆንም ጫማየን አውልቃለሁ።  በጥሞና ንግግራችውን አደምጣለሁ ፣ በኔ በግል  አምነት ሰወች ሲያወሩ ማቋረጥ እንደለለብኝ አምነለሁ።    የቤታቸውን ህግ አክብሮ እሰክወጣ በትግሰት እጠብቃለሁ ፣ከመውጣቴ በፈት ምሰጋነየን አቀርባለሁ  በአጠቃላይ፣  ለቤተሰባቸው  ያለኝን አክብሮት አሳያለሁ።
ቤት ያፈራውን እጀራም ሆነ ጠላ
ሁሉም አይነት የማህበረሰብ አገልግሎቶች ይገኛሉ ትምህርት ቤት ከ መጀመሪያ ደረጃ ጀምሮ እስከ ዩኒቨርስቲ አለ ፣ክሊኒክ ወይም ሆስፒታል፣ቀበሌ ጽ/ቤት፣ፖሊስ ጣቢያ የመሳሰሉት ነገሮች አሉ።
የነዚህ መኖርም ጥቅሙ ለምሳሌ፦
የትምህርት ቤት መኖር በአካባቢያችን ብዙ ልጆች እንዲማሩ እና ለሀገራቸው እንዲጠቅሙ ሁኗል።
ሆስፒታል ወይም ክሊኒክ መኖሩ ደግሞ ብዙ እናቶች በወሊድ ምክንያት እንዳይሞቱ ረድቷቸዋል።
ፖሊስ ጣቢያ መኖሩ ያጠፉ ሰዎች እንዲቀጡ እና አንዲማሩ ተጠቅሟል።
የእህቴ ምርቃት ግዜ ነበር  ከቤተሰቦቸ እና ከወዳጂ ዘመድ ጋር የወሰድኩት ተሞክሮ ጠንክሮ መማር
ተሎ ሀኪም ቤት መውሰድ
በገቢያዉ ላይ የምጠላዉ በየጊዜዉ ያለዉ የዋጋ ንረት እና ግርግሩ ያስጨንቀኛል  ምንም የተሻለ ዋጋ የምንለዉ የለም መስተካከል አለበት ብየ የማስበዉ የኑሮ ዉድነቱ ቢስተካከል የተረጋጋ የገቢያ ሁኔታ ቢኖር
በአሁኑ ጊዜ እስካሁን በጣም የምወደዉ ቦታ የግል ጎንደረ ከተማ ውስጥ ነዉ። ካየሁት በጣም የምወደው ቦታ ፋሲለደስ የነገሥታት ከተማ ነው። ይህ በ17ኛው ክፍለ ዘመን የተገነባ የኢትዮጵያ ነገሥታት መቀመጫ ከፍተኛ የታሪክ እና ሥነ ሕንፃ እሴት ያለው ሲሆን፣ በዩኔስኮ ዓለም አቀፍ ቅርስ ዝርዝር ውስጥ ተካትቷል። የሮያል ኢንክሎዜር ውስጥ የፋሲለደስ ካስል፣ ቤተ ክርስቲያናት፣ እና የንጉሠ ነገሥቱ አደባባይ ያሉት ሲሆን፣ በኢትዮጵያ፣ አረብና አውሮፓዊ ሥነ ሕንፃ ዘይቤ የተለያየ ስሌት ያሳያል። በተጨማሪም አቅራቢያው ያለው ደብረ ብርሃን ሰላም ቤተ ክርስቲያን** በጣም ታዋቂ ነው፣ በውስጡ ያሉት የመላእክት ምስሎች እና የተለያዩ ታሪኳዊ ታሪኮች ትኩስ ትእግስት ናቸው። ይህ ቦታ የጎንደርን ክብራም እና ታሪካዊ ጥንታዊነት በሚያሳይ ሁኔታ ይገኛል።
በአካባቢያችን ያሉ የተፈጥሮ እጽዋት እየተመናመኑ እና እየጠፋ ይገኛሉ በሰዎች ሆነ በእንስሳት ላይ ብዙ ተጽዕኖ  አምጥተዋል እነዚህ እጽዋት እንዴጠፋ ያደረጋቸው የሰው ፋሰት መጨመር የቤት መብዛት የተሽከርካሪ መብዛት የፋብሪካ መብዛት የመንገዶች መስፍን ሲደረግ ለምግብነት ሆነ ለጤና ተክሎች ቀርተው ለዉበት ብቻ የሚሆኑ አትክልቶች መስፋፋት ሠዎች የእጽዋት ጥቅም ከአደር አደር መቀነስ የእጽዋት ጥቅምን የሚያስተምሩ ሰዎች አለመኖር  በተለይ ከተማ ላይ የእጽዋት ቦታዎች እና መዝናኛ አለመኖር እጽዋት ሚጠበቅ አለመኖር ናቸው ሌላው በማህበረሰባችን የተለያዩ የባህላዊ መዳኔቾች ሚሆኑ ህጽዋቾች ጠፍተዋል
አንድ መምህር ስኬታማ ሊባል የሚችለው መሰረታዊ የመምህር በህሪያትን ሲያሟላ ብቻ ነው፡፡ስኬታማ መምህር ግለፅ ግብ አሰቀምጦ ይሰራል፣ውጤታማ መምህር ላስቀመጠው ዓላማ ውጤታማነት ይተጋል፣ጥሩ መምህር በረጂም  ጊዜ ለሚመጣ ውጤት ተግቶ ይሰራል፣ተማሪዎችን ማዳመጥ የሚያስፈልግበትን ምክንያት ይለያል፣ቀና አመለካከት ይዞ ይሰራል፤ዋና ግቡ ተማሪዎችን ውጤታማ ማድረግ ነው፤እያዝናና ያስተምራል፤ከተማሪ ወላጆች ጋር በየጊዜው እየተገናኘ መረጃ ይለዋወጣል፣ ሁለጊዜ ለመማር ዝግጁ ነው፡፡የተሻለ ውጤት እዲያመጡ የሚረዷቸው 3 ነጥቦች
1.ማጠናከሪያ ትምህርት መስጠት
2.ክለሣዎችን ማድረግ
3.ወርክ ሽት ማዘጋጀት
ማህበራዊ ሚዲያ  ምክንያቱም  አታርተው ስለሚዘግቡ
ልጆቼን እማስተምራቸዉ አስተዋይ ፣ በጎ እና ቅን ልብ ያላቸዉ እንዲሆኑ  ፣ ላላቸዉ ነገር ሁሉ እማይሳስቱ ፣ ሀገራቸዉን እና ባህላቸዉን ወዳድ እንዲሆነ አድርጌ እያስተማርኩ አሳድጋቸዋለሁ ። ልጆች በረከት ናቸዉ ። ሁሉ ነገራቸዉ ያስደስታል ትልቁ ደስታየ በዉስጣችዉ ምንም ክፋት ስለላቸዉ ፣ ንፁ ልብ ስላላቸዉ ሁሌም ደስታን ያመጣሉ ። ልጆች ማሳደግ ከባዱ ሙሉ ጊዜሽን መስጠት ግድ ነዉ ፣ እነሱን በስነስርአት ለማሳደግ የኢኮኖሚ ችግር ፣ ሲታመሙ ይሄን አመመኝ ብለዉ ስለማይናገሩ እነዚህ ነገሮች ከባድ ናቸዉ ።
ውሳኔ ማድረግ ቀላል ወይም ከባድ አይደለም  ምክንያቱም ውሳኔ የምናደርግባቸው ጉዳዮች ሁኔታ ቦታ እና ጊዜ ሊወሰኑት ይችላሉ ይህ ብቻ አይደለም ውሳኔ የምናስተላልፍበት መንገዶች የተለያዩ ናቸው እንዲሁም በህይወታችን የሚያሳድሩት ተፅእኖም እንደ ሁኔታዎች ቀላልም እንዲሁም ከባድ ሊሆኑ ይችላሉ የሚፈጥሩት ውጤቶችም እንደምንሰጣቸው ውሳኔዎች ቀላልም አስከፊም ይሆናል የህይወታችንን ልናጣ እንችላለን ወይም በወሰነው ውሳኔ ደስተኛ ሆነን ልንኖር እንችላለን
ውሳኔ ከመስጠታችን በፊት ከባድ የሆነ ጭንቀት እንቅልፍ ማጣት የምግብ ፍላጎት  መቀነስ ወይም ማጣት ይፈጥራል ይህም አካላዊ እና ስነ ልቦናዊ ጉዳት ያስከትላል ለዚህ መፍትሄ መፀለይ ከሰዎች ጋር መወያየትና መመካከር  ሀሳብን መቀበል
እኔ ባለሁለት አካባቢ ክሊኒኮችም ሆነ ሆስፒታሎች ለአካል ጉዳተኛ ማይሆኑ ማይመከሩ ናቸው ። ለአንድ አካል ጉዳተኛ የተመቻቸ መንገድ ያስፈልገዋል እራሱን የቻለ የዊልቸር መንገድ ያስፈልጋል ግን ያንን ያላሟላ ነው ። መንገዶቹ ገደል እንዲሁም ክፍት ጉድጓድ ያለባቸው ናቸው ። ይሄ ደግሞ በጣም ማሻሻያ የሚያስፈልገው ታቅዶ በደንብ ጥናት ተደርጎ ሊሰራ ይገባዋል ። አካል ጉዳተኞች በደስታ፣ በራስ መተማመን አገልግሎቱን እንዲጠቀሙ ከእንደገና ማሻሻያ መደረግ አለበት ።
አወ አሉኝ መልካም እና ትሁት አስተሳሰብ ያላቸው እንዲሁም ነገን የተሻለ ለማድረግ የሚተጉ ታታሪ ቤተሰቦች ናቸው።
አወ አሉ ለምሳሌ ቢያንስ ከ3-4 ቀን ሀዘንተኛን አለመለየት
ቴለቪዥን እያየው ለመዝናናት
በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት በአካባቢያችን ለአራስ ህፃን ልጅ የሚሰጡት ፈሳሽ ወይም ጠጣር ምግቦች አጥሚት ፣ ወተት ናቸው። እነዚህን ምግቦች/ ፈሳሾች የመስጠት ልምድ በባህል ላይ የተመሰረተ ነው። እነዚህ ሞግቦች ባህል  ላይ የተመሠረተ ከሚሆን የጤና ባለሙያዎችን ምክርና ሀሳብ  መሠረት አድርጎ ቢሰጥ ለልጆች ጤና እና እድገት  የተሻለ ነው ብየ አስባለሁ። ነገር ግን የአካባቢያችን ማህበረሰብ  የጤና ባለሙያዎችን ምክር ከማድመጥ ይልቅ ባህል ላይ የተመሠረተ ምግቦችን አብልጦ ለህፃናት ይመግባል።
አወ አሳድሯል ለምን ብዙ ልጆች ከቤተሰቦቻቸው ጋር ያለቸዉ ግንኙነት ቀነሷል ብዙ ጊያቸዉን ስላካቸዉ ላይ ነዉ የሚያሳልፉት ስለዚህ ቤተሰቦች የሚገናኙበት ጊዜ እያነሰ እየቀነሰ መጧት ይሄም ቤተሰብ እንዳይተዋወቁ አድርጓቸዋል። በተለይ እነዚህ ስልኮችን በመጠቀም ልጆች መጥፎ ነገሮችን እየተማሩ አዳዲስ ባህሪወችነሰ እያመጡ እየተማሩ ከባህልም ከቤተሰብም የስርት ልዩነት እያመጡ በመሆኑ አሉታዊ ተጽእኖ እያመጣ ነዉ እላለሁ። ልጆች ብቻም ሳይሆኑ ወላጆችም በስልኮች በመጠመዳቸዉ ልጆቻቸዉነሰ መንከባከብ፣መስተማር እና መቅጣት እረስተዋል ይሄ ደግሞ ለልጆች መበላሸት ለትዳር መፍረስ ምክንያት በመሄን አሉታዊ ተጽእኖ በልጆችም በሀገርም ላይ ያደርሳል።
በአካባቢየ ሰወች የአካባቢያቸውን ንጽህና የሚጠብቁት በመንግስት ደረጃ የሚከፈላቸው ተከፋይ ሰራተኞች ነው። ነገር ግን ስለቆሻሻ አወጋገድ ለማህበረሰቡ ማስተማርና ሁሉም ሰው የራሱን ቆሻሻ እንዲያቃጥልና እንዲቀብር ማድረግ ቢቻል የተሻለ የቆሻሻ አወጋገድ ስርአት እንዲኖረን ያደርጋል ብየ አምናለሁ። በቆሻሻ ማስወገድ ግዜ የማያቸው ችግሮች ቆሻሻን በአን ጀምሎ ማጠራቅም፣የሚወገዱ ቆሻሻወችን በአንድ ቦታ ቆልሎ ለቀናን በዛው በተቆለለበት እንዲቆይ ማድረግና ቆሻሻ ከቤት ወጦ ወደ ቆሻሻ ማሰባሰቢያ ቦታ እስከሚደርስ በየቦታው የማንጠባጠብ ችግር አያለሁ።
እኔ በምኖርበት አካባቢ በቅርብ እርቀት የተለያዩ የባንክ ቅርንጫፎች ይገኛሉ ለመጥቀስ ያክል ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፣አማራ ባንክ፣ አዋሽ ባንክ የመሳሰሉት አማራጮች አሉ ህብረተሰቡም በሚፈልገው አማራጮች ተጠቃሚ ይሆናሉ። ከዛም በተጨማሪ 24 ሰዓት አገልግሎት የሚሰጡ ኢ.ቲ.ኤምዎች ማሽኖችም አሉ። ሁሉም ባንክ ቤቶች ደንበኞች አገልግሎት ፈልገው በሚሔዱበት ጊዜ የሚፈልጉትን አገልግሎት የባንክ ቤት ሰራተኞች በቅልጥፍና ፣ በትህትና እና በደስታና ደንበኞቻቸውን ያስተናግዷቸዋል!ዠ።
በእኛ አካባቢ እንደ ወረርሽኝ ያለ የበሽታ ተፅእኖ በተከሰተበት ጊዜ፣ ማኅበረሰቡ በባህላዊ እና በዘመናዊ የድጋፍ መንገዶች ይጠቀማል። በተለይ የCOVID-19 ወቅት እድር፣ እቁብ እና ሌሎች የማኅበራዊ ቡድኖች አባላትን በገንዘብ እና በምግብ ድጋፍ ረድተዋል። እድር በተለምዶ ለቀብር እና ለአደጋ ጊዜ የሚያገለግል ቢሆንም፣ በዚህ ወቅት ለታመሙ አባላት የሕክምና ወጪ ለመሸፈን እና ለቤተሰቦቻቸው ምግብ ለማቅረብ ተጠቃሚ ሆኗል።
የወጣቶች በጎ ፈቃድ ቡድኖች አረጋውያንን በመርዳት፣ መድሀኒት በመግዛት እና ከጤና ተቋማት የሚመጡ መረጃዎችን በማስተላለፍ አገልግለዋል። የጤና ባለሙያዎችም በማስክ መጠቀም፣ እጅ መታጠብ እና ርቀት መጠበቅ ላይ ሕዝቡን በቀጣይነት አስተምረዋል።
ከዚህ ተሞክሮ የተገኘው ትልቁ ትምህርት የአንድነት ኃይል ነው።
ኤሌክትሮኒክስ ዕቃዎች ለማግኘት የምንሞክረው በኦላይን ገበያ
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞችና ጅረቶች ለህዝቡ በጣም ጠቃሚ ሲሆኑ፣ በተመሳሳይ ጊዜ የብክለት ችግኝ እንዲሁም አለ።
1. ወንዞች እና ጅረቶች እንዴት ይጠቀማሉ?
ለመጠጥ ውሃ: በተለይ በከተማ ዳር አካባቢ ያሉ ሰዎች ቀጥታ ከወንዞች ውሃ ይጠቀማሉ።
ለእርሻ ስራ: ጎንደር አካባቢ የእርሻ ቦታዎች ስለሚኖሩ ውሃ ለማጠጣት ይጠቀማሉ።
2. ውሃን የሚበክሉ ዋና ምክንያቶች
የቤት ቆሻሻ እና ፍሳሽ: ያልተስተካከለ ፍሳሽ ወደ ወንዞች መፍሰስ
3. በማህበረሰብ ላይ ያለው ተጽዕኖ
የጤና ችግኝ: የተበከለ ውሃ የሚያመጣው በሽታዎች
የዕለት ከዕለት ኑራችን ላይ ሙቀት እንዲጨምር አድርጎታል። ለብዙ ህክምና የምንጠቀማቸው እፅዋቶች ማጣት በጤናችን ላይ ተፅዕኖ ፈጥሯል የባህል እፅዋቶችን ለማግኘት እንድንቸገር አድርጎናል።ለምሳሌ ምች ሳመን የምንጠቀመው እፅዋት ለማግኘት ከበድ ሆኗል። በአየር ንብረት ላይ ያስከተለው ችግር ለሙቀት እንድንጋለጥ የእሳት አደጋን እንዲጨምር ድርቅ እና የሰደድ እሳትን እንዲፈጠር ያደርጋል። ቀዝቃዛ የአየር ንብረት እንድናገኝ አያደርግም ። ለባህላዊ የምጠቀምባቸው ለማግኘት ከባድ ሆኗል ምክንያቱም እፅዋትን ከማጥፋት መንከባከብ እንዳለብን የሰው ልጅ ለመኖር ብዙ እንደማስፈልገው እፅዋትም እንዲያድጉ እንክብካቤ ይፈልጋሉ እና እፅዋቶችን በደንብ በመትከል እየቸንከባከብን ካሳደግን ሁሉንም ተፅዕኖ ማስቀረት እንችላለን።
አው የጥምቀት በሃል እና የመስቀል በዓል ሲሆን የጥምቀት ታቦታትን አቤተክርስትያን ወደ  ጥምቀት ባህሩ እና ከጥምቀተ ባህሩ ወደ ቤተክርስቲያን አጅቦ መሸኘት ሌላዉ የመስቀል በአል ደግሞ በሰፈር እና መስቀል አደባባይ ላይ ደመራ መለኮስ በአሉን እናከብራለን ።
ምንም እንኳን ከባድ ቢሆንም *መደበኛ ባልሆነ ወርሀዊ ክፍያ እራሴን እና ቤተሰቤን አስተዳድራለሁ።
በአካባቢያችን ቡና በሚፈላበት ሰአት ጎረቤት ዘመድ አዝማድ ይሰበሰባል  አቁቅ ለቡና ቁርስ ይቀርባል  በአካባቢውምን አዲስ ነገር አለ  ማን ታመመ እከሌ ወልዳለች እክሌ ሙቶል እከሊት ችግር ገጥሞታል እየተባለ ይወራል
አሁን በጊዜው ያለ የዋጋ ግሽበት እና የገቢ አለመመጣጠን ማህበረሰቡን እየጎዳ ያለ ሲሆን ለተለያዩ ማህበራዊ ኢኮኖሚያዊ ጥቃቶች እያጋለጠው ይገኛል።
የነገሮችን እውነታነት  ከሚያወራው በመነሳት ከድርጊቱ በመነሳት  ለነገሮች ያለው ቀናነት
ጠንክሮ ማንበብ የቤት ስራ መስራት
ተወልጀ ያደኩት ወረታ ከተማ ነው።አስተዳደጌም እንደማንኛውም ህፃን እድሜየ ለትምህርት እስኪደርስ ሰቦርቅ አደኩ እንድሜየ ለትምህርት ከደረሰበኃላ ከአቅራቢያየ ካለ ትምህርት ቤት እስከ 12 ተማርኩ ከዛ ዩንቨርስቲ ገባሁ ተመርቄ ወጥቸ አሁን በግሌ ስራ እየሰራሁ እገኛለሁ።
ከኢንዱስትሪ ቆሻሻ እና ከቤቶች ሚዎጡ ፍሳሾች 
ኢንዱስትሪዎችን ከከተማው ማራቅ እንዲሁም ከቤቶች የሚወጡትን ደግሞ በጋራ የሌላው መቸገር የኔም ነው በማለት ከአከባቢው አርቀን መድፋት ችግር በማያመጣ መልኩ ሌሎችም ሰው አየኝ አላየኝ እያሉ በቅርብ በሚደፉ ሰዎችን እኛው የህግ አካል ሁነን ምከር እና እማይታረሙ ከሆነ ለህግ ማቅረብ ።
ጤንነቴን እና ደህንነቴን ለመጠበቅ ማድረግ ያለብኝ ብዙ ነገሮች አሉ፦ * ጤንነት፦ * አመጋገብን ማስተካከል፣ብዙ ፍራፍሬዎችን እና አትክልቶችን መመገብ፣ ውሃ በደንብ መጠጣት፣መደበኛ የህክምና ማድረግ፣ስፖርት ማዘውተር አለማጨስ፣አለመጨናነቅ የመሳሰሉት ናቸው። * ደህንነትን ለመጠበቅ፦ በመንገድ ላይ ፣በቤት ውስጥ እና በማንኛውም ቦታ ላይ ደህንነቴን መጠበቅ እችላለሁ።አደጋ ሊያደርሱ ከሚችሉ ነገሮች ላይ ጥንቃቄ ማድረግ እነዚህን ነገሮች በመተግበር  ደህንነትን  መጠበቅ ይቻላሉ።
አወ ይመለከታል  በሚገባ አዘጋጅቶኛል
በጣም ነው ሚከፋኝ ወይም ማዝነው ምክንያቱም ይህ ሰው 17 አመት ወይም ከዛ በላይ በትምህርት አሳልፎ ቤተሰቦቹ ተመርቆ ያግዘናል ብለው ሲያስቡ ስራ አቶ ሲቸገር ማየት በጣም ከባድ ነው። አንደኛው እና ዋነኛው ነገር ሙስና ነው አሁን ላይ ስራ ተወዳድሮ ማግኜት ጭራሽ ማይታሰብ ነገር ነው።የግድ ዘመድ ወይም ገንዘብ ሊኖርህ ይገባል ስራ ለመቀጠር በይበልጥ ደግሞ ገንዘብ በጣም አሰፈላጊ ነው። የሀገሬ ሰው እንደሚለው ገንዘብ ካለ በሰማይ መንገድ አለ።
የእኔ ትምህርት ዝግጅት ማኔጀመንት በባህርዳር ከተማ መሆን የትምህርት ሁኔታ ደግሞ ድግሪ ነው ።የተማሩበት አካባቢ ጣና ሀይቅ
እቁብ ማለት የገንዘብ መጠኑ እንደሰዎች አቅም የሚወሰን ሲሆን በየሳምንቱ ወይም በየወሩ በእጣ የሚወጣ ይሆናል መጀመሪያ የደረሰው ሰው ሁሉም ሰው እስኪደርሰው ድረስ መዋጮውን ያወጣል ቀጣዩም በተመሳሳይ የመጨረሻው ደግሞ መዋጮውን ሲያወጣ ቆይቶ መጨረሻለይ ይደርሰዋል  በአጠቃላይ እቁብ በግላችን መግዛት የማንችለውን እቃ ወይም አገልግሎት በእቁብ አጠራቅመን መግዛት እንችላለን ።
በለቅሶ ወቅት በለቅሶ ቦታ በመገኘት የተጎዱ ሠወችን በእጅ አንገት ይያዛል በዛ እለቅሶ እንደደረስክ/ሽ ማወቂ መንገዶች እና በመጨረሻም ቀብር ላይ የሟች  ዘመድ እና ወዳጆቹ በመቃብሩ ላይ አፈር  ይረጫሉ (ይህም እርም እንዲወጣ አፈር እርጩ ይባላል) ሀዘን እንዲረሳ  ማለት ነው።
ቤት አፀዳለሁ ቁርስ እሰራለሁ
ባህላዊ አለባበሳችንን
እሔ ባህል ለእኔ በጣም አስፈላጊና ኢትዮጵያ ውስጥ መጥፋት የሌለበት ባህል ነው። ምክንያቱም የእየአካባቢያችንን ባህል የሚገልፅና ሀገራዊ ውበታችንን በትክክል የሚያሳይ ከመሆንም በላይ የሰውነት ክብራችንን የሚጠብቅ በመሆኑ ነው።
ወጣቶች ማህበረሰብን ማገልገል ለምሳሌ በፅዳት የአቅመ ደካሞችን ቤት በማደስ አትልቶችን በመትከል ማስዋብ የቆሻሻ ቱቦዎችን በመክፈት ህብረተሰቡን ማገልገል ማለት ነዉ
እስካሁን እንደዚህ አይነት ነገር አጋጥሞን አያውቅም
በትምህር ዘመኔ በዚህ ልክ እማስታውሰው ተጽኖ የፈጠረብኝ ትዝታ የለም።
ማመልከቻ ለማስፃፍ ምዝገባ ለመመዝገብ
በመደማመጥ እና በተረጋጋ መንፈስ በማውራት
ባለፉት አስርት ዓመታት ውስጥ በአካባቢዎ የአየር ሁኔታ እጅግ የአየር ነብረት ለውጥ  ያየንባቸው ጊዜያት ናቸው እነዚህ የአየር ንብረት ለውጦች ወይንም መዛባት እየተመለከትን እገኛለን በዚህም መሠረት የእርሻ ወቅት የወይንም ዘር የመዝርያ ወቅት የሆነው የክረምት ወቅት ላይ የዝናብ ወቅት መዘግየት እና የሙቀት መጨመር ለእርሻ ስራው ትልቅ ችግር ነው ማለት ነው እርሻ ከታረሠ በሁዋላ ዘግይቶ በሚመጣው ዝናብ ምክንያት ደግሞ የእህሎች መርገፍ እና መበስበስ ችግር  የአየር ንብረት መዛባት የመጡ ችግሮች ናቸው ማለት ነው።
ከ ግል እና የመንግሥት ትምህርት ቤት የተሻለ ነው ብየ የምመርጠው የግል ትምህርት ቤት ነው ምክንያቱም  የግል ትምህርት ቤት የተሻለ ጥሩ የተባለ ክፍያ ስለሚካፈሉ ስራቸውን በአግባቡ ነው የሚሠሩ ለምሳሌ ያክል የተማሪዎች ውጤት ሲቀንስ ወላጆች እና የትምህርት ቤቱ አስተዳዳሪ ለመምህራን ውጤታቸው የቀነሰበት ምክንያት ስለሚጠይቁ በአግባቡ እየተከታተሉ ያስተምራሉ  በተጨማሪ ዉጤታቸው ዝቅ ያለ ተማሪዎችን በመለየት ማጠናከሪያ ወርክ ሽት እና ከመደበኛ የተምህርት ኘሮግራም ውጭ ድጋፍ በመስጠት ያበረታታሉ።