gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
ከኔ የተሻለ ሆኖ ይሆን ወይንስ አለማወቅ ነው
በጹሑፍ፣ በንግግር ለተተኪ ትዉልድ ማስተላለፍ
በምኖርበት አካባቢ ጋብቻ በዋናነት በሦስት ይከፈላል:: ከጋብቻ በፊት፣ የሰርግ ዕለት እና ከጋብቻ በኋላ ተብሎ ይከፈላል:: 
 ከዛም የተመረጡ ሶስት ሽማግሌዎች ይላካሉ:: ሽማግሌዎቹ "ልጃችሁን ለልጃችን" ብለው ይጠይቃሉ። ቤተሰብ ወዲያውኑ እሺ አይልም፤ "እንመካከርበት" ብለው ለሁለተኛ ወይም ለሦስተኛ ቀጠሮ ያቆያሉ። እዛም ጥሎሽ ይጣላል:: ከዛም የሰርግ ቀን ተቆርጦ ድግስ ይደገሳል፣ ወገን ዘመድ ይጠራል:: 
የሰርግ እለት
ከሰርጉ ጥቂት ቀናት ቀደም ብሎ በሁለቱም ወገን ሰፊ ዳስ ይጣላል። ጎረቤትና ዘመድ ተሰብስቦ ጠላ በመጥመቅና እንጀራ በመጋገር ይረባረባል።
ሙሽራው ወደ ሙሽሪት ቤት ጉዞ ያደርጋል:: የሙሽሪት ቤት ተዘግቶ ይቆያል:: አናስገባም ሰርገኛ ይጨፋራል:: ከዛም ሙሽራው ከሚዜዎቹ ጋር አሸንፎ ይገባል:: ይበላል ይጠጣል፣ የሀይማኖት አባት ባለበት የቀለበት ስነ ስሮአት ይሆናል
በማህበረሰባችን  የጋብቻ ሰነስርአት በ ሶስት አይነት መንገድ ይካሄዳል አንደኛዉ በ ሀይማኖት ደረጃ ነዉ ሙስሊምም በ ሀይማኖቱ ክርስቲያንም በሀይማኖቱ በክርስትና ደግሞ ተክሊል እና ቁርባን የሚባል ነገር አለ በሁሉም ሀይማኖት ደዛዉ ባህላዊ እና ዘመናዊ የ ጋብቻ ስነስርአትም አለ ...ባህላዊ ድሮ እናቶቻችን በገጠር የሚካሄድ ስነስርአት እና ፈረስ በመጋለብ እና ጠለፍንም ይጨምራል .........ዘመናዊ የምንለዉ ደግሞ በመኪና እና በስምምነት ላይ የተመስረተ ነዉ ስለዚህ ሁሉም በፈለገዉ መንገድ ሰርጉን ያካሂዳል።
የአካባቢ ንፅህና ሁኔታ እንደየአካባቢው የተለያየ ቢሆንም፣ አብዛኛውን ጊዜ በጋራ ተሳትፎ እና በየቤቱ በሚደረግ ጥረት ላይ የተመሰረተ ነው። 
-ሰዎች አካባቢያቸውን የሚጠብቁባቸው ሁኔታዎች ፡-የቤተሰብ እና የአካባቢ ፅዳት፡ አብዛኞቹ ነዋሪዎች የየቤታቸውን ደጃፍ፣ የጋራ መኖሪያ ግቢ እና የሰፈራቸውን መንገድ ጠዋት ጠዋት የመጥረግ ባህል አላቸው።
-በቆሻሻ አወጋገድ ላይ ያሉ  ችግሮች 
-የቆሻሻ መለያየት አለመኖር፡ በምንጩ (በየቤቱ) ቆሻሻን ጠቃሚ እና የማይጠቅም፣ ደረቅ እና ፍሳሽ ብሎ የመለየት ባህል እጅግ ዝቅተኛ ነው።
-ችግሮቹን ለመቅረፍ መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎች
-በምንጭ ቆሻሻን መለየት፡ በየቤቱ የቆሻሻ መለያየት ባህልን ማዳበር (የሚበሰብስ እና የማይበሰብስ)።
እንደ አገራችን ተጨባጭ ሁኔታ ባለፋት አስርት ዓመታት ካስተዋልኳቸው የአየር ንብረት ተጽኖ መካከል የክረም መግቢያና መውጫ ግዜ የመለዋወጥ፣የዝናብ እጥረት፣የዝናብ መብዛት፣የጎርፍ አደጋና በሰብል ላይ እንደ አንበጣ የመሳሰለ ተባይ መከሰት የማስታውሰው ክስተት ነው። በዚህ እረገድ እንደ ምሳሌ ለማንሳት የቦረና የድርቅ መከሰትና አገር በቀል የከብት ዝርያወች ሞት አንዱ ነው። ሌላው በቅርብ ግዜ ተከስቶ የነበረው የአንበጣ መንጋ ወረርሽኝ መከሰት እና በተለያዮ የአገሪቱ ክፍሎች የነበረው የጎርፍ መጥለቅለቅ አደጋ ከብዙ በጥቂቱ ሚነሱ ናቸው።
የማኅበረሰብ ድጋፍ መንገዶች
የሴቶች ልማት ሠራዊትና የአቻ ለአቻ ትምህርት: በሴቶች ልማት ሠራዊት አማካኝነት ቤት ለቤት በመዞር ስለ በሽታው መከላከያ መንገዶች (እጅ መታጠብ፣ አጎበር መጠቀም) ግንዛቤ ማስጨበጥ።
የሃይማኖትና የማኅበረሰብ መሪዎች ተሳትፎ: የሃይማኖት አባቶችና የአገር ሽማግሌዎች የጤና መልዕክቶችን ለሕዝቡ እንዲያደርሱ በማድረግ፣ ማኅበረሰቡ መመሪያዎችን እንዲያከብር ማስተባበር።
ማኅበራዊ ደህንነትና የሀብት ማሰባሰብ  እንደ እድር ያሉ የባህል ተቋማትን በመጠቀም ለታመሙና ለተቸገሩ ምግብ፣ ገንዘብና፤ቁሳቁስ ማቅረብ።
የማኅበረሰብ ጤና ኬላዎች  እና የበጎ ፈቃደኞች ሥራ: የጤና ኤክስቴንሽን ባለሙያዎችና በጎ ፈቃደኞች በየቀበሌው በማሰማራት ተጠቂዎችን መለየትና ወደ ጤና ተቋም መምራት።
በአካባቢያችን ብዙ የጭንቀት እና የድብርት መንስሄዎች ይኖራሉ።እነዚህም በተለያየ መንገዶች ይመጣሉ የስራ ጫና;በትምህርት ብዙ አለመግፋት (መዉደቅ); ትምህርት ጨርሶ ስራ ማጣት;ያለእድሜ ጋብቻ; ፍች እና የቤተሰብ በኑሮ ዝቅተኛ መሆን እና ሌሎችም ምክንያቶች ይጠቀሳሉ።ብዙ ግዜ እነዚህን ሰወች ማህበረሰቡ ስለማይረዳቸው ብቻቸውን በማሰብ እና በመጨነቅ እራሳቸውን ይጎዳሉ። እንዲሁም ማህበረሰብ ከሚበዛበት ቦታ አይገኙም።ከቤታቸውም ለመውጣት እና ችግራቸውን ለመናገር ሲቸገሩ ይታያሉ።
አወ ተቀይሯል  ፈጣንና አዲስ
ቋሚ ወይም መደበኛ ባልሆነ ሥራ (እንደ በጉሊት ገበያ መሸጥ) የሚተዳደሩ ሰዎች የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖራቸው ማህበረሰቡ በእነዚህ መንገዶች ሊያግዛቸው ይችላል፦
የቁጠባ እና ብድር ማህበራት መመስረት – እንደ ዕቁብ ወይም እድር ያሉ ባህላዊ ስርዓቶችን በማጠናከር አባላት በተደጋጋሚ ቁጠባ እንዲያደርጉ ማበረታታት። እንዲሁም ከአነስተኛ ብድር ተቋማት ጋር መተባበር።
የፋይናንስ እውቀት ስልጠና – ገቢና ወጪ መመዝገብ፣ ቁጠባ ማድረግ፣ ትንሽ ካፒታል እንዴት ማሳደግ እንደሚቻል ስልጠና መስጠት። ይህ የገንዘብ አጠቃቀምን ያሻሽላል።
የሕጋዊ መደበኛነት ድጋፍ – በከተማ አስተዳደር ደረጃ የመሸጫ ቦታ መመደብ እና ቀላል ፈቃድ ሂደት ማድረግ፣ ይህም እንዲታመኑ እና ደንበኞች እንዲጨምሩ ይረዳል።
በሙያው ሰልጥነው  ይሰራሉ አከባቢያቸውን ለቀው አይሄዱም በአብዛኛው ማህበረሰቡ ዘመናዊ ስልጠና ቢወስድ ችግሮቹ ይፈታሉ።
ጥዋት ቤተክሪስቲያን ከዚህ በመቀጠል የቋንቋ ት/ቤት እማራለሁ እሄዳለሁ
አካባቢን በቡድን ሁኖ መጠበቅ በአካባቢ ያሉ ወጣቶችንምሳሌእጠቅሳለሁ
አዎ።ቴክኒሻና ወይም የኮምፒውተር ሙያተኛ መሆን እፈልግ ነበር።የውስጥ ፍላጎቴ ነው ከድሮም
ተወዳጅ ምግብ ክትፎ የጉራጌ ባህላዊ ምግብ ነው። ባህልና ልማድ ያቆያቸው ትውልድ እየተቀባበላቸው የእኛ የምንላቸው እንደ ክትፎ ያሉ ምግቦች በርካታ ናቸው። የሚዘጋጅበት ሂደት ግብዐቶች ቀይ ስጋ, የተነጠረ ቅቤ , እና ሚጥሚጣ ናቸው። በሀገር ቤት ሚጥሚጣ ሲዘጋጅ በርከት ያሉ ማጣፈጫወች ቅመሞች ማለት ኮሰረት , ኮረሪማ , ነጭ እና ጥቁር አዝሙድ እና ጨው በበቂ ሁኔታ ተጨምሮበት ነው። በዚህ ሂደት የተዘጋጀው ክትፎ ከቀንድ በተሰራው ጭልፋ/አንቀፎ ጨለፎ በማዘጋጀት መጠቀም። የሚቀርብበት አጋጣሚ በጉራጌ በመስቀል በሀል ወቅት, በሰርግ እና በተለያዪ ዝግጅቶች ይቀርባል።።
በእድሜየ መስራት ያለብኝን ገነር መሰራት መቻሌና ወደምፈልገውነገር መራመድ መጀመሬ
ሠዎች በውስጣቸው ምን እያሰቡ  እና ከጀርባቸው ምን እንደለ እንዲሁ በምን ሁኔታ ላይ መሆናውን ስለማናውቅ በተቻለ መጠን እዚህ ነገሮች መረዳት ግድ ይለናል
በዕለት ተዕለት ሥራየ ውስጥ የሚጠቀሙኝን ጠቃሚ ክህሎቶች በተቻለኝ አቅም ለማሻሻል እሞክራለሁ። እምማራዉ ከተለያዬ ሶሻል ሚዲያወች አና ከተለያዬ ትለልቅ ሰወችእንደ ነዉ።ለሌሎች ደግሞ በተርዳሁት ልክ ለማስረዳት እሞክራለሁ።
ቤተሰቦቸ በበዓላት ወቅት እርድ የሚከናወንበት በዓል ከሆነ በቤት ወስጥ እናሳልፋለን በእምነት ተቋማት የሚከበሩ በዓላት ቤተሰቦቸን በመያዝ በተቋሙ እናከብራለን በዓላት ጊዜ ወደ መናፈሻ በመውጣት ጥሩ ጊዜ እናሣልፋለን
እኔ ሳይሆን ቤተሰቦቸ እና ጎረቤቶቸ ለድግስ ሚሆኑ እቃዎችን ብመዋዋስ፣ቤት ላይ ዱቄት ሲበዳደሩ እያለሁ።
ሻወር መውሰድ ፊልም ማየት ሙዚቃ ማዳመጥ የተለያዪ የስፓርት እንቅስቃሴዎችን መስራት እንዚህ ነገሮች ራሴን ደስተኛ ያደርጉኛል በራስ መተማመን እንዲኖረኝ ያደርጋል
ብዙ ግዜ ትልልቅ ውሳኔ ለመወሰን ለምሳሌ ውድ የቤት እቃ በምገዛበት ጊዜ የቤተሰብን ዉይይት የሚሻ ስለሆነ በመመካከር እና በመፈቃቀድ የተመሰረተ ይሆናል።ከቤተሰብ ጋር ካለማማከር የሚገዙ ነገሮች ብዙጊዜ የትዳር ህይወትን የሚያበላሹ እና የግጭት መንስዔ ስለሚሆኑ በስሜት እና በዘፈቀደ ሳይሆን በምክክር መሆን አለበት።ምከክሮች ወሳኝ ቢሆንም አልፎ አልፎ ምክክር ማይሻቸው ጥቃቅን ግዢዎች ለምሳሌ እንደ ጥሬጨው;ሽንኩርት;ቲማቲም የመሳሰሉ ምክክር አያስፈልጋቸውም።
ችግር ሲያግጥመኝ የመጀመሪያ እረምጃ የአድረጌ እምወስደው የችግሩን መንስሄ በደንብ ለማወቅ እሞክራለሁ ከዛ እንዳስፈላጊነቱ ለቤተሰቦቸ አማክራለሁ።
በጣም የተደሰትኩበት አጋጣሚ የህይወት ክህሎት ስልጠና የወሰድኩበት አጋጣሚ ነበር። ከተለያየ አካባቢ የተገናኘን የተለያየ አስተሳሰብ የነበረን ወጣቶች ነበርን በጣም ነበር የተዝናናነው። የማይረሳ ያደረገው ነገር ከተለያየ ቦታ መገናኘታችን እና ከዚህ በፊት ማንተዋወቅ መሆኑ ነው ። ከዛ ግን የወንድም እና የእህት ግነኙነት ኖሮን ተግባብተን ተዋደን ድጋሚ ምንገናኝ ማንለያይ ሰዎች ሁን ነበር
1. ባንክ (Bank) - በጣም የተለመደው እና የሚጠበቀው መንገድ። የቁጠባ እና የአሰራ ሂሳቦችን ያቀፈ።
2. እቁብ (Equb) - የባህላዊ የቁጠባ ቡድን። አባላት በወር አበው ገንዘብ በመጠራት በማክሰሞ ይካፈላሉ።
3. ሆላ (Holla) - እንደ እቁብ ተመሳሳይ ነው፣ ነገር ግን በተወሰነ አካባቢ የሚታወቅ።
4. ቤት ውስጥ ቁጠባ (Saving at Home) - በቤት ውስጥ በደህንነት ሆኖ ገንዘብ ማስቀመጥ። ሆኖ እሳት፣ ስርቆት ወይም ያለፈበት አደጋ አለው።

ማጠቃለያ፡ ብዙ ሰዎች የሚጠቀሙት በባንክ እና በእቁብ/ሆላ ነው። ባንኩ የበለጠ ደህንነት አለው፣ እቁቡ/ሆላው ደግሞ በቡድን ውስጥ ያለ የገንዘብ ተጠያቂነት እና ቀላልነት ያቀፈ ነው።
በወር አስቤዛ የመግዛት
ለግጭትና ላልተገባ የንብረት ውድመት አጋጥሞ ነበር። ይሄንንም ለመከላከል መረጃን ከመቀበል፣ ከማሰራጨት በፊት ምንጩን እና ታማኝነቱን ማጣራት ከዚህም በተጨማሪ ጉዳትና ትቅሙን ማንሰላሰል ተገቢ ነው።
እኔ ገንዘብ የምቆጥብበት በባንክ አና በእቁብ ነው። በዋናነት ግን በቁብ እጠቀማለሁ። ምክንያቱም እቁብ ለሰው ልጅ ለመለወጥ መሰረታዊና አስፈላጊ ነው። እቁብ ወለድ ስለለው በቀላሉ ገንዘብን ሰብስቦ ለሚፈለግ ነገር ለማዋል ቀዳሚና ትክክለኛ መንገድ ነው። በእቁብ የብዙ ሰወች ስኬት ላይ ለመድረስ ዋነኛ መንገድ ሁኖ እያገለገለ ይገኛል። ስለዚህ እኔ ለሰወች የምመክራቸው ነገር ቢኖር የሚያገኙትን ገንዘብ እቁብ ላይ በመጣል በመሰብሰብ ህይወታቸውን እንዲቀይሩ እመክራለሁ።
በኢትዮጵያ ባሕል "ዶሮ ወጥ" የምግብ ጠረጴዛ  የክብር መገለጫ ነው። አዘገጃጀቱ ልዩ ጥበብና ትዕግስት ይጠይቃል፤ ዶሮው በሎሚ ታጥቦና ተዘፍዝፎ በ12 ብልት በትክክል ይከፋፈላል። የጣዕሙ ዋና ምስጢር በደቃቁ የተከተፈ ሽንኩርት ውሃው እስኪመጥና ቀለሙን እስኪቀይር ለረጅም ሰዓት መቁላላቱ ላይ ነው። በርበሬ፣ ስጋውና የተለያዩ ቅመማ ቅመሞች ተዋህደው ከበሰሉ በኋላ፣ መጨረሻ ላይ በንፁህ የገበታ ቅቤና በተቀቀለ እንቁላል ይደምቃል። ይህ ለየት ያለ ጣዕም ያለው ምግብ በየቀኑ ሳይሆን፣ እንደ ፋሲካ፣ ገና እና እንቁጣጣሽ ባሉ ታላላቅ በዓላት፣ በሰርግ እንዲሁም እጅግ የተከበረ እንግዳ ሲመጣ ብቻ የሚቀርብ የኢትዮጵያውያን የደስታ ምልክት ነው።
በቤት ውስጥ ያሉ ስጋቶች
የሥርዓተ-ፆታ ጥቃ፣ የጉልበት ብዝበዛ እና ስነ ልቦናዊ ጥቃቶች ዋና ዋናዎቹ ናቸው::
በሕዝብ ቦታዎች እና በትራንስፖርት 
የመንገድ ላይ ትንኮሳ፣ የምሽት ደህንንነት እጥረት፣ የህፃናት እገታ ዋና ዋናዎቹ ናቸው::
ከትምህርት ቤት ጋር የተያያዙ ስጋቶች 
በአስተማሪዎች ወይም እኩዮች የሚደርስ ጥቃትና ጉልበተኝነት እና የንጽህና ችግሮች ናቸው:: 
ማህበረሰብ-መራሽ የመፍትሄ ጥረቶች
ንቃተ ህሊና መፍጠር እና ትምህርት መስጠት፣ የአካባቢ ደህንነትን ማሳደግ፣ የመፍትሄ አቅራቢነትን ማጠናከር ዋና ዋናዎቹ ናቸው::
አሁን ላይ ታላላቅ ሰዎች በማህበረሰባችን ሚሰጣቸው ቦታ ከድሮው ወላጆቻችን ከሚያስታውሱት ጋር ሲነጻጸር እጅግ የወረደ ነው። እሂን በአጭሩ ለመግለጽ ሰወች ተጋጭተው ሽማግሌወች ሲያስታርቁ ማንም ከሽማግሌ ውሳኔ አያፈገፍግም ነበር። ይህም ክብር ሲገለጽ ሰወች ከሽማግሌ አልወጣም ይሉ ነበር። ዛሬ ላይ ግን ሽማግሌ ወይም ታላላቆችን ማክበር እየጠፋ በመምጣቱ የሽምግልናው ስርአት መጥፋቱን ተከትሎ ሰወች ችግሮቻቸውን በሰላም ከመፍታት ይልቅ በሀይል ለመፍታት በሚደረግ ጥረት በየቦታው የሰው ሂወት እየጠፋ ይታያል። በአጠቃላይ ለታላላቅ ሰወች የሚሰጠው ቦታ እያነሰ በመምጣቱ ሰላማዊ የሆነውን የግጭት አፈታት የሽምግልናን ስርአት አጠናል።
የተፈጥሮ  እፅዋት መጥፍት የእለት እለት ህይወታችን ላይመጥፎ የሚባል  ተፅእኖ አሳድሮል በአካባቢየችን ጥሩ የሚባል የነበረው የአየር ንብረት ነገር ግን አሁን ላይ እነዚህ እፅዋት ባለመኖራቸው ከፍተኛ ለሆነ የአየር ንብረት መለወጥ እና ሙቀት ተዳርገናል : በተጨማሪም ሰወች ለህክምና ወይም ለመድሐኒትነት ሲጠቀሞቸው ነበሩ እፅዋቶች  በየቤቱ በቀላሉ ማገኘት አስቸጋሪ ነው ባለመገኘታቸው ምክንያት ማህበረሰብ የባህላዊ ሕክምና ማግኘት  አልቻለም በቀላሉ ማግኘት አስቸጋሪ የሆነበት ምክንያት  ደግሞ ከተሞች ላይ በቂ የሆነ ቦታ ባለመኖሩ እና ማህበረሰብ ስለ እፅዋት አስፈላጊነት ያለው አመለካከት መቀነስ እንደ ምክንያት ይጠቀሳሉ።
በ አካባቢ የሚገኙ ታሪካዊ ቦታዎች ብዙ ቢሆኑም፣ ብዙ ሰዎች በተለይ የሚወዱትና ትልቅ ትርጉም ያለው ቦታ የFasil Ghebbi (ፋሲል ግቢ) ነው።
ለምን እጅግ ይወዳል?
ታሪካዊ እሴት: ፋሲል ግቢ በ17ኛው ክፍለ ዘመን በንጉሥ Fasilides የተገነባ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ መንግሥታዊ ታሪክን ይወክላል።
የሕንፃ ውበት: በአውሮፓዊና በኢትዮጵያዊ ሕንፃ ቅጥ የተቀላቀለ ስለሆነ እጅግ ልዩ ነው።
የፍሲል ግምብ ብቻ አይደለም የታሪክ ቦታ፤ የኢትዮጵያ ታሪክ፣ ባህል እና መንፈሳዊ ሕይወት የሚገናኝበት ቦታ ነው። ስለዚህ ለብዙ ሰዎች ክብር ያለው እና በልብ የሚቆይ ታሪካዊ ስፍራ ነው።
እኔ የመጀመሪያ ስራየ መንገድ ላይ ጉልት ነው አሁንም ይህንን ነው እየሰራሁ የምገኘው በጣም የሚገርመው ነገር አንዱ አንዱን ጥሎ እና ተመራጭ ሆኖ ለመኖር የተለያዩ ዘዴዎችን ይጠቀማል ምሳሌ ተመሳሳይ አቅርቦት ላይ የተወሰኑ ገንዘቦችን በመቀነስ የተሻለ ገቢ ለማግኘት ማለትም እንዴት ተወዳዳሪ መሆን የሚችሉበት ዘዴአቸዉን በየቀኑ ሲቀያይሩ ማየት በጣም ይገርመኛል 
ዛሬ ማንነትዎን እንዴት ቀረፀው ነገር የተሻለ ነገር መማር መቆጠብ ዘመናዊ የሆኑ አሰራሮች ማስፈን ተወዳዳሪ መሆን የገቢ ምንጭ ማሳደግ ለሀገርም ሆነ ለወገን ተደራሽ እንዲሆን ማድረግ
አይችልም።ከ300መቶ ብር የልበለጠ።አለ አንዳንዴ ወክ በማድረግ
ለልጆች እና ለታዳጊዎች ስለ ገንዘብ ዋጋ እና ቁጠባ ማስተማር የፋይናንስ ነፃነት ያለው ትውልድ ለመፍጠር ወሳኝ ነው። በአካባቢው ላሉ ልጆች ይህንን ለማስረዳት የሚረዱ ተግባራዊ መንገዶች እና ስልቶች ሊቀረጹ ይችላሉ፡
-የገንዘብን ዋጋ ማስተማር 
ልጆች ገንዘብ በዛፎች ላይ እንደማይበቅል፣ ነገር ግን በትጋትና በጊዜ እንደሚገኝ እንዲረዱ ማድረግ።
-ቁጠባ የወደፊት ህይወትን የተሻለ ለማድረግ፣ ለሚቀጥለው ዓመት እንደሚጠቅም ማስረዳት። 
-ተግባራዊ መንገዶች 
-የቁጠባ ጨዋታ
-የእቁብ ቻሌንጅ ወዘተ
በጣም ብዙ ለውጥ አለ። ለምሳሌ ከ 5 አመት በፊት ምንም አይነት መረጃ ማግኘት እንደ አሁኑ ቀላል አልነበረም። መረጃ የምናገኘው ሰው በመጠየቅ ወይም መፅሀፍ በማንበብ ነበር።ስለዚህ ረዘም ያለ ጊዜ እሚወስድ፣ አድካሚ እና አሰልችም ነበር። በአሁኑ ሰዐት ግን ከበይነ መረብ አገልግሎት መስፋፋት ጋር ተያይዞ የሰውም ግንዛቤ እያደገ ስለመጣ በ ሴኮንዶች ዉስጥ የፈለግነውን አይነት መረጃ በቀላሉ ማግኘት ይቻላል።
አወ አለ እሱም ጥምቀት ወይም ከተራ በመባል ይታወቃል ።የሚከበረውም ታቦቱን በመንከባከብ ወይም በማጀብ ወደ ቤተ መቅደሰ በማሰገባት ይከበራል።
በጤና በግብርና እና የስራ ክህሎት ማዳበር ላይ ቢሰራ የተሻለ እንቅስቃሴ ይኖራል
ትምህርቴን ለመማር ክፍያ ስለሚያስፈልገኝ እህቴ ጋ በመሆን እየከፈለችልኝ ተምሬአለሁ
የግል እና የመንግስት ትምህርት ቤት፣መናፈሻ፣ሪፈራል ሆስፒታል፣የመንግስት መስሪያቤት፣ ጋራጅ፣ ቤተክርስቲያን የመሳሰሉት አሉ።
በህይወቴ የተለየ ተሞክሮ አላጋጠመኝም ስለዚህ  በአመለካከቴ ወይም የዕለት ተዕለት ተግባሬ ላይ የተለወጠ ነገር የለም።
አወ አለ ዮኒቨርስቲ የማውቀው የቅርብ ጎደኛየ በአጋጣሚ እኔ ወደ ምኖርበት አካባቢ ይመጣል ።ስልክ ሲደውልልኚ የእውነት አልመሠለኚም ሂጀ አገኚሁት ደስ እያለኚ ከቤተሰብ ወሰድኩት መልካም አቀባበልም አደረጉለት እኔ ቤተሰቡም ደስ አላቸው ምክንያቱም እንዳረሰው ያደረገኚ ልጁ የሌላ ቋንቋ ተናገሪ ስለሆነ እና በጣም ስለምወደው ነው።
የችግሩን መንስኤ ማወቅ
ለሰርግ ሥነሥርዓት  በአብዛኛው ሙሽሪት ቬሎ ሙሽራው ደግሞ ሱፍ ይለብሳሉ
ማህበረሰቡ ስለ አካል ጉዳተኛ አመለካከቱን እንዲቀይር እሰራ ነበር።አካል ጉዳትን እንደ እርግማን ሚያይበትን አስተሳሰብ እንዲቀይር ጉዳት መቸ እንዴት እንደሚመጣ እውቅና እንደሌላቸው እነሱ ወደ እኛ እንጅ እኛ ወደ እነሱ መሄድ እንደማንችል ማስገንዘብ የደበቋቸውን ልጆቻቸውን እንዲያወጡ ማድረግ።
ቅርስ የሀገራችን ባህል  ዜማዎች መጠበቅ አለብን  ለኔ  ጥምቀት የሚዜሙ ባህሎች አሉ እነሱን ቅርሶቻችን
ንብረትን በማሳጣት ፣ ስምን በማጥፋት፣ ማግኘት የሚገባን አገልግሎት እና ጥቅም በማሳጣት ማህበረሰብን ይጎዳል።መከላከያ መንገዶችም፦ለንብረት ተገቢውን ጥበቃ ማድረግ፣ሐሰተኛ ወሬ ሳይሰራጭ ትክክለኛውን መረጃ መናገር፣ ሙሰኞችን ማጋለጥ እና ለህግ አሳልፎ መስጠት ናቸው።
የዋጋ ውድነት እና የገቢ አለመመጣጠን ችግር የምንጠቀመውን ምርት በአገር ውስጥ አለማምረት እና ጠንክሮ አለመስራት ውጤቶች ናቸው
አወ አቅዳለሁ የዕቅድ አወጣጥ ሂደቴ ከሰኞ እስከ አርብ የቀን መቁጠሪያ በመጠቀም አቅዳለሁ ቅዳሜ እና እሁድ ቤተእምነት በመሄድ አሳልፋለሁ ማህበራዊ ህይወት በደስታም በሀዘንም ተገኝቼ እረዳለሁ
አዎ፣ ብዙ ሰዎች ሞባይል ስልኮች በልጆች ትምህርት እና ከቤተሰብ ግንኙነት ላይ አንዳንድ አሉታዊ ተጽዕኖ እንዳላቸው ያምናሉ። ይህ በብዙ መንገዶች ሊታይ ይችላል፦ምክንያቱም 
1. በትምህርት ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ
ለምሳሌ:- ትኩረት መቀነስ 
-የቤት ስራ መዘግየት 
-የመተኛት ጊዜ መቀነስ 
2. በቤተሰብ ግንኙነት ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ
ለምሳሌ :-ከቤተሰብ ጋር የሚያሳልፉት ጊዜ መቀነስ – ልጆች በስልክ ላይ ብዙ ጊዜ ሲያሳልፉ ከወላጆቻ ትኩረት አይኖራቸውም።
-የቀጥታ ግንኙነት መቀነስ
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞችና ጅረቶች ለማህበረሰቡ እጅግ አስፈላጊ ምንጮች ናቸው። ብዙ ሰዎች ውሃውን ለመጠጥ፣ ለምግብ ማብሰል፣ ለመታጠብ እና ለእርሻ ማጠጣት ይጠቀሙበታል። ገበሬዎች በበጋ ወቅት ሰብላቸውን ለማጠጣት ወንዝ ውሃ ይጠቀማሉ፣ እንስሳትም ለመጠጥ ወደ ወንዝ ይወሰዳሉ። አንዳንድ ቦታዎች ወንዙ ለዓሣ ማጥመድ እና ለትንሽ ንግድ ምንጭ ይሆናል። እንዲሁም ለልብስ ማጠብ እና ለቤት እቃ ማጽዳት ይጠቅማል።
ነገር ግን ውሃውን የሚበክሉ ነገሮች አሉ። ዋነኛው የቤት ቆሻሻ እና ፍሳሽ ነው፤ አንዳንድ ሰዎች ቆሻሻቸውን በቀጥታ ወደ ወንዝ ይጣላሉ። ከእርሻ የሚወርድ ኬሚካል ማዳበሪያ እና መርጫ መድሀኒትም ውሃውን ያበክላሉ። እንስሳት በወንዝ ውስጥ መታጠብ ወይም መቆየት ደግሞ ብክለት ያመጣል። አንዳንድ ጊዜ ከትንሽ ኢንዱስትሪዎች የሚወርድ ፍሳሽ ውሃ ይጎዳል።
በአብዛኛው የማኅበረሰብ ክፍል የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ላይ ከፍተኛ ጫና እየፈጠረ የሚገኘው ዋነኛውና አሳሳቢው ችግር የትራንስፖርት እጥረት እና የመንገድ መጨናነቅ ነው። ይህ ችግር በኑሮ ውድነት እና በዋጋ ንረት ላይ ተደማምሮ የዜጎችን ሰዓት፣ ጉልበት እና አጠቃላይ ምርታማነት በቀጥታ እየጎዳ ይገኛል። 
 የችግሩን አሳሳቢነት ፡
የትራንስፖርት እጥረት (የትራፊክ መጨናነቅ):
እንደ ጎንደር ባሉ ከተሞች የሕዝብ ቁጥር በፍጥነት እያደገ ቢመጣም፣ የሚሰጡት የትራንስፖርት አገልግሎቶች በቂ ባለመሆናቸው ሠራተኞችና ተማሪዎች ሰዓታቸውን በረጅም የጥበቃ ጊዜ እንዲያባክኑ እያስገደደ ነው።
በትንንሽ ስራ ላይ የተሰማሩ ለምሳሌ በጉሊት ገበያ በመሸጥ የተሰማሩ ሰወች የፋይናንስ መረጋጋት እንዴኖራቸው እኛ እንደማህበረሰብ ማገዝ ያለብን ነገር ለእለት ፍጆታ የምንፈልጋቸውን ነገር ከነሡ መግዛታ የተለያዩ የገንዘብ እና ቁሳቁሶች ድጋፍ ማድረግ የተለያዩ ለምሳሌ የእቁብ ቁጠባ ባህል እንዲኖራቸው ግንዛቤ መፍጠር የአካባቢ ሰወችን በመሰብሰብ ከእነሱ እቁብ እንዲጣል በማድረግ ተጨማሪ ገቢ እንዲያገኙ ማድረግ በነፃ የወለድ ወይንም በዝቅተኛ ወለድ የብድር አገልግሎት እንዲያገኙ ከአበዳሪ ተቆማት ጋር ትስስር ማድረግ
እኔ በግል ስኬትን የምገልጸው ከገንዘብና ከስልጣን በላይ የሚገኝ ነገር ነው። ስኬት ማለት ራሴን መረዳት፣ ከእሴቶቼ ጋር በሚጣጣም መንገድ መኖር፣ ሌሎችን መርዳት እና በማህበረሰብ ውስጥ አዎንታዊ ተፅዕኖ መፍጠር ነው። የራሴን ግቦች ማወቅ፣ ችግሮችን ቢኖሩም በትዕግስት መቋቋም፣ ከስህተቶቼ መማር እና በየቀኑ እድገት ማድረግ ደግሞ የስኬት አካል ናቸው። በእኔ እይታ ስኬታማ ሰው ማለት ብቻ ብዙ ገንዘብ ያለው ወይም ከፍተኛ ማዕረግ ያለው አይደለም፤ ነገር ግን ከራሱ ጋር ሰላም ያለው፣ ለሌሎች ጥቅም የሚያመጣ ሕይወት የሚኖር ሰው ነው።
ተማሪ እያለሁ ያለኝ የስኬት ትርጉም ግን ከዚህ በጣም የተለየ ነበር። በዚያን ጊዜ ስኬትን በጥሩ ውጤት ማግኘት፣ ትምህርት መጨረስ፣ ጥሩ ሥራ ማግኘት እና በማህበረሰብ ፊት “ተሳክቷል” ተብሎ መታወቅ እንደ ዋና መለኪያ ነበር።
ማትስ እና ፊዝክስ ።ምክንያቱም እየተዝናናን መስራት ስለምንችል
ቤተሰብ መምሪያ ፣ ጤና ጣቢያዎች ፣ የተለያቱ ግብረ ሰናይ ድርጅቶች ፣ ክፍለ ከተማ አስተዳደሮች
በመስጅድ በወር 2 ጊዜ በመንፈሳዊነት  ተረጋግቼ  እንዲኖር አድርጎልኛል። መልካም ሰው ጥሩ አሳቤ እንዲኖረኝ እረድቶኛል።
አብዛኛውን ገቢያ ውስጥ ነው የምገዛው ።እንደ ፓስታ ማኮረኒ ያሉትን ግን ሱቅ ውስጥ እገዛቸዋለሁ።