gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
የሚከተሉት ቁምነገሮች ልጆችን ስለቁጠባ ለማስተማር ይረዳሉ፡
1. አነስተኛ የቁጠባ ሳጥን (ባንክ) ያዘጋጁላቸው፦አነስተኛ የቁጠባ ሳጥን አዘጋጅቶ በመስጠት ልጆችዎ ሳጥኑን በሳንቲሞችና በብር እንዲሞሉ ያበረታቷቸው፡፡
2. የቁጠባ ሂሳብ ይክፈቱላቸው፦ሳጥኑ ሲሞላላቸው ወደ ባንክ ወስደው የቁጠባ ሂሳብ ይክፈቱላቸው፡፡ምንያህል ገንዘብ መቆጠብ እንደቻሉ እንዲረዱ እራሣቸው እቆጥሩ ያድርጉ።
3. እንዲገዛላቸው የሚፈልጉትን በቁጠባ እንዲገዙ ያበረታቱ፦ልጆችዎ እንዲገዙላቸው የሚፈልጉት ነገር ሲኖር መግዣውን ገንዘብ ቆጥበው ማግኘት እንዳለባቸው ያስረዷቸው፡፡  4. አርአያ ይሁኗቸው፦ልጆችዎ እርስዎን አርአያ ስለሚያደርጉ እየቆጠቡ ያስተምሯቸው፡፡ 
5. ከልጆችዎ ጋር ይወያዩ፦ስለገንዘብ እና ስለቁጠባ ጠቀሜታ ከልጆች ጋር መወያየት ወላጆች ሊያደርጉት የሚገባ ትልቅ ጠቀሜታ ያለው ተግባር ነው፡፡
በማህበረሰባችን ብዙ ግዜ የተለመደው የድህረ ወሊድ ተግባር አንዲት እናት ከመውለዷ በፊት ቀናቶች ሲቀሩ ከተለያየ እህል የተውጣጣ የገንፎና የአጥሚት ዱቄት ይዘጋጃል። ከወለደች በኋላ ገንፎና አጥሚት እየሰራ የሚሰጣት ወይም የሚያርስ በቋሚነት ሰው ይመደብላታል፣ ከወለደችበት ቀን ጀም ለተከታታይ አስር ቀን ለደንነቷ ሲባል ወይም ክፉ ነገር እንዳያገኛት(እርኩስ መንፈስ እንዳይጠናወታት) በሚል ሰው ከአጠገቧ ሳይለይ ይጠብቃታል፣ወዳጅ ቤተሰብ ለአራሷ ይጠቅማል ሚለውን ምግብ እና መጠጥ ይዞ አራሷን ይጠይቃል። እንግዲህ ባለሁበት ማህበረሰብ የድህረ ወሊድ እንክብካቤ እሂን ይመስላል።
አወ ይለወጣል ምክንያቱም በስራ ስኣት እቅስቃሴ ስለሜበዛ በዓላት ግዜ ደግሙ እንቅስቃሴ ይቀንሳል
በምክንያት።በምክር እተማመናለሁ
በቅርቡ ያየሁት በህክምና ዉስጥ በመረጃ ስህተት ሂወቷ ያለፈች ልጅ አይቻለሁ ይህን እንዴት እንከላከላለን መረጃን አጥርቶ ማየት አለመቸኮል
ወጣቶች ሲጀመር ከተመቻቸላዉ ወደሌላ  ለቀዉ እሚሄዱበት መንገድ የለም ።ወጣቶች መማር ከቻሉ ወይም በኢንዱስትሪው የስራ እድል ተፈጥሮላቸው መስራት ከቻሉ ይህ ትልቅ መፍትሄ ነው።
አወ አሉ።ነገር ግን የሚሠጡት አገልግሎት እና ስማቸው በተአምር አይገናኝም ።በዕረዳታ ስም የሚዘርፉ ብዙዎች አሉ።በአንድ ወቅት ቻረቲ የሚባል ድርጅት ልጆችን ከጎዳና አነሣ አና የተወሰነ ስልጠና በመስጠት ድርጅቱ ከመደበው በጀት ባለሞያወች ግማሹን በማስቀረት ልጆችን በበባዶው ሰደዷቸው ። አና አጭበርባሪ እንዳለ ሁሉ ደካማ ማሕበረሰብ የሚየግዙ አሉ።
የተቸገሩትን መርዳት ምክንያቱም ሰው ተቸግሮ ማየት ደስ አይለኝም።
በዕቅድ ነው እምቀሳቀሰው ስራ ለመስራት በቀን አስራ ሁለት ስዓት ከሰኞ እስከ ቅዳሜ ሁልጊዜ ሌላውን የቁርስ ፣የምሳ ፣ የእራት እና የንቅልፍ ሰዓት ብየ መድቤ አለሁ እሁድን ቤተክርስቲያንን የምሄድበ ት እና የምዝናናበት ጊዜ ነዉ።
አዲስ አበባ  ለምሳሌ ሁሉን ከተማ ያማከለና ለአካል ጉዳተኞች ምቹ ቦታ ስለሆነ
አዎ አሉ የተቸገረን ሰዉ በእድር ፣ በማህበር  በተለያዩ የመረዳጃ ተቋማት እና የእርዳታ ጥሪዎች
ታላላቅ ሰዎች ወይም ልምድ ያላቸው ሰዎች ሲናገሩ በትኩረት ማዳመጥ ።
አዎ በአስተዳደጌ ውስጥ እናቴ ጉልህ ሚና አላት በእኔ ህይወት ውስጥ እናቴ ጠንካራ ያለ አባት ብዙ ልጆችን ቀን ከሌት ደከመኝ ሳትል ልጆቿን የተሻለ ደረጃ ለማድረስ የተጋች ብልህ አርቆ አሳቢ በመሆኗ በእኔ ህይወት ውስጥ ጉልህ ሚና ተጫውታለች። ተፅእኖ ያሳደረችብኝ ቆራጥ ትክክለኛ ውሳኔ ስለምትወስን ጠቃሚ ምክር ስለምትሰጥ ፣ የተሻለ ቦታ እንድንደርስ ስለምትተጋ እኔም ችግሮች ቢያጋጥሙኝ በቁርጠኝነት እና በብልሀት እንዳልፋቸው ጥሩ ተፅኖ አድርጋብኛለች።
በክፍለ ከተማ አና በቀበሌ የበጎአድራጎት :ሚናቸው ሰውን በችግራቸው ጊዜው መድረስ እንደ ሀገር አና እንደአካባቢው  የሚሰሩ ስራወችን መስራት
ቤተሰቤ ደስተኛ ሁነው እንዲኖሩ ራሴን የተሻለ ቦታ ማድረስ እነሱንም በማገዝ ደስተኛ ማድረግ እችላለሁ ። ምክንያቱም ለአንድ ቤተሰብ ከምንም በላይ የልጁ ጥሩ ቦታ መገኘት እና ስኬት ላይ መድረስ የተሻለ ደስታን ይሰጠዋል ስለዚህ ቤተሰቤን ደስተኛ ለማድረግ ራሴን በትምህርት ፣ በስራ በማሻሻል ሀገርን ወገንን ሚጎዳ ነገር ባለማድረግ ፣ ተገቢ ያልሆነ ቦታ ባለመገኘት ፣ ከመጥፎ ጓደኛ በመራቅ ከደባል ሱሶች ራሴን ነፃ በማድረግ ቤተሰቤን አስደስታለሁ።
አላውቅም ማስታውሰው የለም
ሌላ ሰው ቤት እንግድነት ስሄድ አክብሮቴን እና አድናቆቴን ከማሳይባቸው መንገዶች መካከል በሰላምታ፣ማዕድ ላይ ስርዓት ባለው አመጋገብ፣ለተቀባዩ ፍቅር፣ ክብር እና አድናቆቴን በመግለፅ አሳያለሁ
በጥያቄው የተዘረዘሩት ሁሉንም የያዘ ሁኖ አርዕሰቶቹ ስለሰላም፣ ስለጤና፣ ስለቴክኖሎጂ፣ ስለፈጠራ፣ ስለማህበራዊና ስነ-ልቦና በተመለከተ
 የሚያደርሰው አካል በየአርዕስቶቹ እውቀትና ልምድ ባላቸው ባለሙያዎችን በመጋበዝ ማቅረብ ይቻላል።
አሉታዊ ተፅዕኖ ያመጣል። አካባቢዎች በማጽዳት ደረቅ እና እርጥብ ቆሻሻዎችን በመለየት ለጀሮ የሚረብሹ ድምፆችን በመቀነስ
እኔ አባል አይደለሁም ነገር ግን ቤተሰቤ የሚሳተፍበት እድር አለ አስፈላጊነቱ ሰዎች በሀዘንም ይሁን በደስታ እርስ በእርስ የሚረዳዱበት ባህላዊ ተቋም ነው።
አዎ በደንብ በሌለላ ሀገር የተከሰተን ድርጊት  ወይም ከፊልም በማንሳት ችግር እንደተፈጠረ የማውራት
አዎ ስልክ እጠቀማለሁ ለስልክ ለቴክስት ለማህበራዊ ሚዲያ እጠቀማለሁ
የእኔ እለታዊ ልማዴ ፈጣሪየን ተመስገን ማለት  አለማማረር ሁሉም ለበጎ ነው ብየ ማሰብ ልማዴ ነው። ህይወቴን ወይንም አስተሳሰቤን የቀረፀው እንዴት ነው እግዚአብሔርን ተመስገን በምልበት ጊዜ የተሻለ ነገር በህይወቴ ላይ ስለማይ፣ ደስታን ስለማገኝ ፣ ነገ የተሻለ ቀን ነው የሚል አስተሳሰብ እንዲኖረኝ ያደርጋል። ለረጅም ጊዜ ከእኔ ጋር የቆየው በህይወቴ ውስጥ ለውጥ ስላገኘሁበት የእለት ተእለት ተግባሬ ስለሆነ አልተውኩትም ስለዚህ እረጅም ጊዜን ከእኔ ጋር የቆየ ልማዴ ነው ።
ያደኩበትን ማህበረሰብ ጥሩ  እና በ ሀዘንም በደስታም ደስ የሚል የመተባበር መንፈስ ያለበት ነዉ። በተጨማሪም በዙሪያየ ካሉ ሰዎች ጋር ያለኝ መስተጋብር ጥሩ በሚባል መልኩ ነዉ።
ፀሎት  የአካል ብቃት እንቅስቃሴ የቤት ዉስጥ ስራዎች
አንድ ጊዜ በእኛ አካባቢ የተዘጋጀ የቲያትር ዝግጅት ነበር ። ቲያትሩ በ አፄ ቴዎድሮስ  የህይወት ታሪክ ላይ መሰረት የደረገ ታሪካዊ ሁነቶችን በቀልድ አዋዝቶ ያቀረበ በጣም ቆንጆ ቲያትር ነበር ። ተዋናዮቹ እጅግ በጣም ድንቅ ችሎታ ያላቸው መስለው ሳይሆን ሆነው የተወኑበት በጣም አሪፍ ቲያትር ነበር ። ከቲያትሩ በተጨማሪም የተለያዩ የኪነ - ጥበብ ስራዎች እንደ ግጥም ፣ ወግ  እና ባህላዊ ጭፈራዎች የቀረቡበት በጣም ብዙ የምናከብራቸው ሰዎች በዝግጅቱ ላይ የታደሙ በት በጣም ትልቅ ዝግጅት ነበር ። እኔም ዝግጅቱ ላይ የተገኘሁት ከእህቴ ጋር ነበር ። ሁለታችንም ታሪካዊ ቲያትር ስለምንወድ  በቀረበው ነገር በጣም ደስተኞች ነበርን። ዝግጅቱንም የተለየ እና የማይረሳ ያደረገው ሁለታችንም እጅግ የምናደንቃቸው እና የምንወዳቸውን ትልልቅ የኪነ -ጥበብ ሰዎችን ያገኘንበት አጋጣሚ ስለነበር ነው ።
ከትልልቅ ሰወች ጋር መዋል ሰወችን መቅረብ ሲያወሩ ማዳመጥ መጠየቅ አስፈላጊ ነዉ።
አካባቢያችን በመበከሉ ምክንያት ብዙ የጤና እክሎችን ያስከትላል።ለምሳሌ፦የሳይነስ፣የጃረዲያ፣የኮሌራና የመሣሠሉት በሽታዎችን ያስከትላል።የተፈጥሮ ውበትን በእጅጉ ይቀንሳል።ተፈጥሮ በራሷ ውብና መራኪ ናት።መፍትሔው ሁሉም ሕብረተሰብ አንደራሱ ልብስ አድርጎ ንፅህና መጠበቅና መንከባከብ አለበት ።ቆሻሻን በተገቢው ቦታ ማስቀመጥ እና ማቃጠል ይኖርብናል።
በትውውቅ የተመሠረተ ግንኙነት ወደ ቤተሠብ እወቅና ሲደርስ ከወንድ ወገን ወደ ሴት ቤተሠብ ልጃቹህ ለልጃችን ተብሎ የሽምግልና ስረዓት ተፈፅሞ ከአለቀ በኋላ የቀለበት ወይም የሰርግ ስርዓት ይፈፀማል
አጫጭር የሞያ ስልጠናዎች ሰዎችን ይረዳሉ ብለው ያስባሉ አዎ አስባለሁ እንዴት ምሳሌ አንድ ሰው አጭር ስልጠናዎችን ካለው ልምድ ጋር በማዋሀድ ለውጥ ሊያመጣ ይችላል በተፈጥሮ ያለውን እውቀት በዘመናዊ መንገድ በሚያገኘው ስልጠና በመታገዝ አንድ ደረጃ ከፍ ማድረግ ይችላል ደግሞም አዋጭ ነው ምሳሌ በልምድ ፀጉር መስራት የሚችል ሰው የተለያዮ የፀጉር አሰራር አይነት በስለጠና ቢሰጠው የተሻለ የፀጉር ባለሙያ ሊሆን ይችላል እንዲሁም ሌሎች እንደልብስ ስፌት የኮምፒተር መሠረታዊ እውቀቶች የምግብ ዝግጅት የመሳሰሉት
የአየር ንብረት ሁኔታ መረጃ ልናገኝበት የምንችለው መንገድ አንደኛው ዘዴ እንደ ወቅቱ ልንረዳ ወይም ልንገምት እንችላለን ለምሳሌ ለመጥቀስ ያክል በክረምት ወቅት በጣም ደመና ከሆነ ሊዘንብ ነው ብለን ልንገምት እንችላለን ሁለተኛው ደግሞ የአየር ንብረት ሁኔታዎችን መረጃ የምናገኝበት መንገድ በቴሌቭዥን እና በራዲዮ የሜትሮዎሎጂ ፕሮግራሞች በማተላለፍበት ወቅት በመከታተል በቂ ኢንፎርሜሽን ማግኘት ይቻላል እኔ የምወደው የአየር ንብረት በጋ ነው በጋን ልወደው የቻልኩበት ምክንያት በማንኛውምጸ ሰዓት ከምፈልግበት ቦታ ለመግባት እና ለመውጣት ስለሚመች ነው
በእኛ ማህበረሰብ ሰዎች ሀዘን ወ ይም ጭንቀት  በሚያገጥማቸው ጊዜ በአብዛኛው የሚሄዱት ወደ ሀይማኖት ተቋማት ነው። እንደየ ሀይማኖታቸው የሃይማኖት አባቶች እንዲፀልዩላቸው ፣እንዲያፅናኑአቸው እና እንዲያስተምሩአቸው ያደርጋሉ። በተጨማሪም እንደ እድር አይነት ባህላዊ የመረዳጃ ማህበራት አሉ። አባላቱ ሀዘን ወይም ጭንቀት ወዳጋጠመው ሰው በመምጣት የተቻላቸውን እርዳታ ያደርጋሉ ። በ እኛ አካባቢ የእርስ በእርስ ግንኙነቱ ጥሩ ስለሆነ ወዳጅ ዘመድ ፣ ጎረቤት እርስ በእርስ በመመካከር ጭንቀታቸውን እንዲቋቋሙ የማድረግ ልማድ አላቸው።
አንድ መምህር ስኬታማ ሊባል የሚችለው መሰረታዊ የመምህር ባህርያትን ሲያሟላ ብቻ ነው። ስኬታማ መምህር ግልፅ ግብ አስቀምጦ ይሰራል:ላስቀመጠው አላማ ውጤታማነት ይተጋል,ጥሩ መምህር በረዥም ጊዜ ለሚመጣ ውጤት ተግቶ ይሰራል።ተማሪዎችን በማዳመጥ የሚያስፈልግበትን ምክንያት ይለያል ,ቀና አመለካከት ይዞ ይሰራል,ዋና ግቡ ተማሪዎችን ውጤታማ ማድረግ ነው እያዝናና የማስተማር ልምድ አለው ከተማሪ ወላጆች ጋር በየጊዜው እየተገናኘ መረጃ ይለዋወጣል። ዘዴዎች ብዬ የማስበው 1ኛ, ትምህርትቤቶችን ምቹ በማድረግ ማጠናከሪያ ትምህርት መስጠት 2ኛ, ቤተመፅሀፍትን ሳምንቱን ሙሉ ክፍት ማድረግ 3ኛ, ፈተና በእቅድ መስጠት።
ለልጆቼ ከኔ የተሻለ ሙያ እንዲይዙ ቀለል ያለ የምግብ አዘገጃጀት ከልጅነታቸው እያወቁ እንዲያድጉ ቤት ባፈራው እና በቻልኩት መጠን የምግብ አሰራር ሁኔታውን እና ቅደም ተከተሉን አሳያቸዋለሁ።እንዲሁም ከተለያዩ ድህረገጾች ላይ የተለያዩ የምግብ አዘገጃጀት በመጫን አብረን በጋራ እያየን ቀለል ያሉ እና በቅርቡ የምናገኛቸውን የምግብ መስሪያ ቁሳቁስ እና አትክልቶችን በመጠቀም በጋራ አብረን እንሰራለን።አልፎ አልፎ ወይም በአላት ላይ ባህላዊ የሆኑ የምግብ ዝግጅቶችን ለምሳሌ ደሮ ብልት አወጣጥ እና ደሮወጥ አሰራር ሂደቱን አብረን እናያለን።
ዋንጫ ልቅለቃ ይህም በአንገት እንቅስቃሴ  የሚደረግ የውዝዋዜ ስልት ነው ሌላው መስቀል አብርር ይህም በትከሻ እና በደረት የሚደረግ የውዝዋዜ ስልት ነው  በተጨማሪም  እንቅጥቅጥ ይህም  በሙሉ የሰውነት ክፍል ማለት ይቻላል የሚደረግ ውዝዋዜ ነው በተለየ ግን በትክሻ እና በእጅ የሚደረግ ውዝዋዜ ነው እነዚህ ውዝዋዜዎች የሚደረጉት በፌስቲቫል,በተለያዩ ክብረ በዓላት,በሰርግ ወ.ዘ.ተ የሚደረጉ ውዝዋዜዎች ናቸው
ተንቀሳቃሽ ስልክ እና ኮምፒተር እጠቀማለሁ። ይሄም ቀን በቀን ስራየን ለመከወን ያግዘኛል፣ለመገናኛ ዘዴም እጠቀምበታለሁ። ከዚህም በተጨማሪ የተለያዩ ትምህርትና ስልጠናዎችን ለመከታተል ይረዳኛል።
ዳማከሴ:- ለምች መድሀኒት
 ጤናዳም:- ለሆድ ህመም
ሀረግእሬሳ:- ለምታት
አዎ አስፈላጊ ናቸው።
ዘመናዊ ቴክኖሎጅዎች መጠቀም የማይችሉ  ሠዎች ስላሉ ነው።
የድህረ ወሊድ እንክብካቤ እቅድ እናቶች እና አራስ ሕፃናት ከተወለዱ በኋላ ባሉት ስድስት ሳምንታት ውስጥ የሚያገኟቸውን የተሟላ የጤና አጠባበቅ አገልግሎቶችን ያጠቃልላል። የዓለም ጤና ድርጅት ሁሉም እናቶች እና አራስ ሕፃናት ቢያንስ አራት የድህረ ወሊድ ምርመራዎችን ማድረግ አለባቸው፡- በ24 ሰዓት ውስጥ፣ በቀን 3 (48-72 ሰአታት)፣ ከ7-14 ቀናት እና ከተወለዱ በኋላ ባሉት 6 ሳምንታት ውስጥ። ይህ ከቀድሞው መመሪያ ሁለት የድህረ ወሊድ ጉብኝቶችን ብቻ የሚጠቁም ጉልህ ለውጥ ያሳያል። የጤና እንክብካቤ ተቋማት ወይም የሰለጠኑ አገልግሎት ሰጭዎች የቤት ለቤት አገልግሎት ይሰጣሉ ።ለህፃኑም 6ወር እስኪሞላው የእናት ጡት ወተትና ካለፈው በኃላ ከእፅዋት አትክልት፣ ፍራፍሬ ሰውነት ገንቢ እና በሽታ ተከላካይ ምግቦችን መመገብ አለብን
የምመገበው አብዛኛው እንጀራ ሲሆን ማባያው ወጥ ግን ጥራ ጥሬ እና አትክልቶችን ነው። ለምሳሌ ጎመን፣ቆስጣ፣ቀይ ስር....ወዘተ ናቸዉ
ገመድ ዝላይ ፣ሩጫ፣ደረጃ መዉጣት መውረድ
በጣም አጋዥ ናቸው
በዘመናዊው የግንባታ ሂደት ውስጥ ጠፍቷል ወይም ተረስቷል ብየ የማስበው  ባህላዊ የቤት አሰራር ወይም የንድፍ ጥበብ አካባቢያችን ባለ ጥሬ እቃ የሚሰራ በሳር ወይም በሸንበቆ(ቀርቀሀ) የሚሰራ ጎጆ ቤት ነው። እንዲሁም  ጎጆ ቤት በዘመናዊ አሰራር ከሚሰሩ ከግንባታ ፣ በቆርቆሮ ከሚሰሩ ቤቶች በባህላዊ ቤት አሰራር ወይም የንድፍ ጥበብ  በሳር የተሰሩ ቤቶች ቀዝቃዛ ወይም ብሩህ  እና ምቹና ተስማሚ ማራኪ ናቸው እንዲሁም በቀላሉ አካባቢያችን ባሉ ቁሶች ሊሰሩ የሚችሉ ለከባድ ወጭ ሳይዳርጉ የሚሰሩ ናቸው።
በፊት ጭንቀት ያለበት ሰው እብድ ነው ይባል ነበር አሁን የተወሰነ ለውጥ አለ
በዋነኝነት ሊሆን የሚችለው ለህዝብ አገልግሎት መስጫ ነው በተለይ ለመንግስት ሰራተኞች ። ምክንያቱም የትራንስፖርት እጥረት ስላለ እንዲሁም የደምወዝ እና የትራንስፖርት ክፍያ የተመጣጠነ ስላልሆነ ለህዝብ አገልግሎት ይውላል ። ሁሉም ሰው በጊዜ ወጥቶ በጊዜ መግባት ይችላል ፣ ገንዘቡን እንዲውም ጊዜውን በሚገባ ይቆጥባል ። የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪ እንዲሁም ብስክሌት መሆኑ ጥሩ ጎን አለው ነዳጅ ለመቆብ ብሎም የአየር ንብረቶች ንፁህ ለጤና ተስማሚ እንዲሆኑ ያደርጋል።
አወ አውቃለሁ። መንገድ ላይ እየሄድኩ አንዲት እናት ብዙ እቃ ይዘው ነበር እና አግዤ እስከ ቤታቸው ሸኝቻቸው አውቃለሁ ሌላው ደግሞ በጎ አድራጎት በምሰራበት ጊዜ በጣም ብዙ እርዳታ እሚፈልጉ ሰዎች እናገኛለን እና እነሱን ሰውነታቸውን እና ፀጉራቸውን በማጠብ፣ልብስ በማልበስ፣ምግብ በመመገብ እና ሌሎች ያስፈልጓቸዋል እምንላቸው ነገሮች በማድረግ እረድቼ ወይም አግዤ አውቃለሁ።አሁንም ለማገዝ ወይም ለመርዳት በጣም ዝግጁ ነኝ።
ብዙም ከቤት አልወጣም ለቤተሰብ ስላክም ታክሲን ነው የምጠቀመው በዚህን ጊዜ የሚያጋጥመኝ ችግር የሠው መብዛትና መጨናነቅ ነው
መጀመሪያ ከቤተሰብ ነው  አሱንም አዉርተው ሳይሆን ኑረው ሲያሳዩን
ቀላልም ከባድም ሊሆን ይችላል።እንደሁኔታው ይወሰናል።ነገሮችን ወደ እራሴ አዙሬ በማየት።
ለትምህርት የሚያስፈልጋቸዉን ቁሳቁስ መግዛት በተጨማሪ ማስጠናት  የሚያነቡበት እና የሚጫወቱበትን ጊዜ እቅድ ማዉጣት
አወ በተለያዩ መንገደኞች ድጋፍ አድርጌ አውቃለሁ። ከባድ እቃ ከገበያ ይዘው ለሚመጡ እናቶች እቃዎችን በመያዝ እና  በመሸኘት ፣ ከስልካቸዉ ጋር የተያያዙ ቀላል የሚባሉ ነገር ግን ለነርሱ አስቸጋሪ የሆኑ ነገሮችን መፍታት እና ማሳየት ፣ ቤት በማይኖሩበት ሰአት ህፃናትን ልጆቻቸውን መንከባከብ እና ቤት በመጠበቅ እና ሌሎችም በመሳሰሉት እርዳታ አድርጌያለሁ።
በወር አንድ ጊዜ ለስብሰባ የሚገናኙ ሲሆን አባሉ ወይም የአባሉ ቤተሰብ በሞት ከተለየ ወር ሳይሞላ በመሀል በሚደረገዉ ራት ወይም ምሳ ማብላት ላይ የእድሩ አባላት ይገናኛሉ በስብሰባ ወቅትም 1 ስለወርሀዊ ክፍያ
ክፍያ     2 ስለእድሩ ንብረቶች እንዲሁም ወጭና ገቢ ሒሳብ ይወያያሉ
በዓል ሲኖር ከኛ አካባቢ ያለው ድባብ ሁሉም ለበዓሉ በከባዱ ነው ሚዘጋጀው ቤት ውስጥ ሚሰራው ስራ ራሱ ከወትሮው በጣም ይለያል በቃ በዓል በዓል ነው ሚሸተው አካባቢው።ሰው ማለት ይቻላል ልብስ ያጥባል በተለይ የወንበር ልብስ፣ ለድጋፍ ሚሆኑ ኪሮሶች፣የቤት እቃወች፣ቤቱ ይፀዳዳል፣እንጀራ ይጋገራል፣ዳቦ ይደፋል፣በግ ያለው በግ ይገዛል የለለውም ደሮ በመግዛት በዓሉን ይጠብቁታል።
ኢትዮጵያን መጎብኘት እፈልጋለሁ ታሪካዊና ድንቅ ተፈጥሮ ስላላት ፣ ተቻችሎ መኖርን ፣ ወግ ፣ የተለያዮ ባህሎች እና ቋንቋ ስላሏት  ተሞክሮዉ ከአባቶቻችን አንድነታቸዉን ፣ጥንካሬያቸውን ፣ ቆራጥነታቸዉን ከነሱ ልምድ ወይም ተሞክሮ መዉሰድ
የተፈጥሮ እፅዋት መመናመን በሕይወታችን ላይ ከፍተኛ ጫና ፈጥሯል። ዛፎች አፈርን መያዝ ሲያቆሙ፣ ለም አፈር በጎርፍ ታጥቦ ምርት ቀነሰ፤ የማገዶና የቤት መስሪያ እንጨትም እጅግ ተወደደ። የአየር ንብረቱም ተዛብቷል፤ ሙቀቱ ሲጨምር፣ ምንጮች እየደረቁና ዝናብ እየጠፋ ድርቅን ያስከትላል። ሌላው አሳሳቢ ጉዳይ የባህላዊ መድኃኒት እፅዋት መጥፋት ነው። ድሮ በየጓሮው ይገኙ የነበሩት እንደ ዳማ ኬሴ ያሉ ፈዋሽ ቅጠላቅጠሎች አሁን ጠፍተዋል፤ መድኃኒት ቀማሚዎችም የሚፈልጉትን ለማግኘት ወደ ሩቅ ጫካዎች ለመሰደድ ተገደዋል። ይህ የመድኃኒት እፅዋት እጥረት የዘመናት ባህላዊ እውቀታችንን አደጋ ላይ ጥሎታል። ስለሆነም አካባቢውን ለማዳን ችግኝ መትከልና መንከባከብ የነገ ሳይሆን የዛሬ ግዴታችን ነው።
ለሰዎች እንዲሁም ለእስሳት ለመጠጥ ውሃነት፣ ለግል ንፅህና መጠበቂያ ማለትም ሰውነታቸው ለመታጠብ እና ልብስ ለማጠብ ፣ ለመስኖ እና ባእላት ወቅት በተለይ በአዲስ አመት ሰወች ብርድልብስ እና ምንጣፍ በማምጣት ያጥባሉ። በተጨማሪም በጳጉሜ ወር ላይ ወንዞች እንደሚባረኩ ስለሚታመን ሰወች በውሃው በመዋኘት ይጠመቃሉ። ከሰውች እና ከእንስሳት የሚወጡ ፅዳጆች ፣ ከተለያዩ መኖሪያ ቤት ምግብ ቤት  እና ሆቴሎች የሚወጡ እና ወደ ውሀው የሚቀላቀሉ ቆሻሻወች ወንዞችን በዋናነት ይበክላሉ።
ግጪት እና እርሃብ በተነሳበት ጊዜ ።ሁሉም ሰው ማህበራዊ ሚዲያን ለጥሩ ነገር እንደሚጠቀምበት እና ወደፊትም ለጥሩ እንደሚውል
እኔ በድህነት ያደኩ ሲሆን ጎረቤቴ ደግሞ ደህና ከሚባሉት ዉስጥ አንዱ ነዉ እና ብዙ ጊዜ በሀብት ማደግ ወይም ገንዘብ መኖር አስተሳሰባቸዉ ሁሉን ነገር እንደሚገዙ ነዉ የሚያስቡት እኔ ደግሞ ሰርቸ እንዴት ገንዘብ ማግኘት እንዳለብኝ እና የሁለት አለም ሰዎች እንደሆን
የጤና ባለሙያዎችን ግንዛቤ የጤና አጠባበቅ ስርዓታችንን በተመለከተ አንድ ነገር መለወጥ ብችል የጤና ባለሙያዎችን በተለይም በገጠር አካባቢዎች ቁጥር መጨመር ። 
በተቃራኒው ግን የሚያስፈልጉ መሣሪያዎች እጥረት፣ የአምቡላንስ አገልግሎት ውስንነትና የመድሃኒት አቅርቦት መጓተት ትልቅ ችግሮች ናቸው።
በማኅበረሰባችን ውስጥ የሰዎች የዕለት ተእለት ህይወት ላይ ትጽእኖ እያመጣ ያለው የመብት መቆራረጥ ነዉ  አብዛኛው በኛ ማህበረሰብ ምግብ ሚያበስል በመብራት ስለሆነ መብራት  ሲቃረጥ ይቸገራሉ  ትራንስፖርት ደግሞ በጣም  ችግር  ናቸዉ የትራንስፖርት ታሪፋ መጨመር እደልብ አለመገኘት በተለይ የሩቅ ተሽከርካሪዎች ላይ በሠላሙም ጉዱይ ሆነ በናፍጣ ምክንያት ብዙ ግዜ ተሽከርካሪ እናጣለን የገበያ ቦታ እሩቅ መሆናቸው አንዱ  ችግር ነዉ የጤና አጠባበቅ ላይም የተለያዩ የጤና ባለሙያዎች ስለሉ ሰለ ንጽሕና ሚያስተምሩ  የሉም የኢንተርነት አገልግሎት ላይም ትግር አለ የዋይፋይ መስመሮች ገመዳቸው ስለተቆራረጠ ተቸግረዋል
አለም የተቀየረችው በመነካካት ሳይሆን በመስራት በመሆኑ ትምህርት ላይ በደንብ መስራት ያስፈልጋል። ለምሳሌ ትምርቱን አገር በቀል እንዲሆን በማድረግ ፣ አሳሪ ፖሊሲዮችን በማሻሻልና በመተግበር ፣ ብቃት ያለው አስተማሪ በመፍጠር
እንደኔ አመለካከት ግለሠብ ሲቀየር ሕዝብ አብሮ ይቀየራል።ለውጥ ከታች ይጀምራል ለምሳሌ፦አንድ ቤት ሲሰራ መሠረቱን ይመስላል።ትምህርት ማለት ለውጥ ነው ባልነው መሠረት የእኔ መለወጥ ለቤተሠቤ ፣ለጓደኛየ፣ለሕዝቤናለሀገሬ አንደሚጠቅም አውቀን የትምህርት ስርአቱን በማዘመን ትውልድን የሚቀርፅ ሀሳብ መዘርጋት መቻል አለብን ብየ አምናለሁ።
ዋዉ ምን አይነት እግዚአብሔር  የባረከዉ ልጅ ነዉ ፣ ልበ ቀና ነዉ ተባረክ
የምኖርበት አካባቢ እንግዳ በመቀበል የታወቀ ነው። በአካባቢያችን እንግዳ ክቡር እንደሆነ ይታመናል። ይህም በመሆኑ እንግዳ ሲመጣ እግር ማጠብ ፣ ምግብ መጠጥ ማቅረብ እንዲሁም ምኝታን ለቆ ማሳረፍ የተለመዱ ተግባራት ናቸው።
እንደየ አካባቢውና እንደየ ባህሉ የተለያየ የጋብቻ ባህል አለ
ልጅ ቢሮጥ አባቱን አይቀድምም
ትኩረት መስጠት ,ሰው ማክበር :ለትምህርት ትልቅ ቦታ መስጠት
ጠለፋ ያጥማቸዋል እና የኢኮኖሚ ችግር
ሽምግልና ወይም እርቅ ሲሆን ሁለት ወይም ከዚያ በላይ ያሉ  ያልተግባቡ ሰወች ወይም ቡድኖች በትልልቅ የሀገር ሽማግሌዎች ችግራቸዉን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት የሚደረግ ሂደት ነዉ። ይህም የሚሆን ከአካባቢዉ በሚገኙ ትልልቅ ሰወች(የሀገር ሽማግሌዎች) ሰብሳቢነት(የፕሮግራም መሪነት) የሚካሄድ ሲሆን በዳይና ተበዳይ  ሀሳባቸዉን(ችግሮቻቸዉን) ተናግረዉ መፍትሄ ወይም እርቅ ለማምጣት የሚደረግ ባህላዊ ስርአት ነዉ። በዚህ ስርአትም ብይን የሚሰጥ ሲሆን ጥፋተኛ የተባለዉም ሰዉ ይቅርታ ጠይቆ በዳይም ተበዳይም በእርቅ የሚጠናቀቅበት ጠቃሚና አስፈላጊ ባህል ነዉ።
ለኔ ስኬት ከገንዘብና ከማዕረግ ውጭ  የሠው መውደድ እና ክብር፤የህሊና እርካታ፤ሠው መውደድ፤ለሠው ጥሩ ነገር ማድረግ፤መማር፤ስራ ሠርቶ መግባት፤ልጆቼን ማሠደግ ጥሩቦታ ማድረስ፤ጥሩ እናት እና ሚስት መሆን፤ለልጆቼ አርያ መሆን ለኔ ስኬትን በዚህ መልኩ እገልፀዋለሁ። በጣም ተለውጧል ለኔ ስኬት ተማሪ እያለሁ ጥሩ ውጤት ማምጣት ብቻ ነበር። አሁን ላይ ለሠው ጥሩ መሆን፤በዙሪያዬ ላሉ ሁሉ አስፈላጊ ነገር ማድረግ፤በሠው መከበር መወደድ፤ሠው መውደድ እና ማክበር፤በዚህ መልኩ አስተሣሠቤ ከእኔ ወደ አኛ አስተሣሠቤ ተቀይራል።
በማህበረሰብችን ውስጥ  ለአዲስ እናት የሚደረጉ ልዩ የድህረ _ወሊድ እንክብካቤ በጣም  ጥሩ ደስ የሚል ነው ከንጽሕና ከአመጋገብ ጀምሮ ለወልድ እናቶች ትኩረት ይሰጣቸዋል ከልዩ ምግብ ስንጀምር ከስጋ አስተዋጽኦ ከአትክልት ከፍራፍሬ ከጥራ ጥሪ ጀምሮ በደንብ ይዘጋጃል ከእጽዋት ብዙ ግዜ ሚዘጋጅላቸው በእኛ አካባቢ  አናውቀውም ወላድ እናቶች የሚደረግላቸው በህጎች በህግ አግባብ ክድሚያ እንዲሰጣቸው ይደረጋል ክድሚያ ለወልድ እናቶች ሁሉ ነገር ተሰሚነት አዲኖረቸው ሌለው ደግሞ ከቤት  ውስጥ አስር ቀን ይጠበቃሉ
በጣም ምወደው ስፓርት አይነት እግር ኳስ ነው።ምደግፈው ስፓርት ክለብ ቸልሲ።ቡድኑ ባለፉት ሁለት ዐሥርት ዓመታት ላቅ ያለ ድል ተጎናጽፏል። ከእ.ኤ.አ 1997 ጀምሮ ደግሞ 15 ያህል ዋና ዋና ዋንጫዎችን ለማንሳት በቅቷል። በአገር ውስጥ፣ ቼልሲ አራት ውድድሮችን አሸንፏል። እነዚህም ፤ ሰባት የኤፍ ኤ ካፕ ፣ አራት የሊግ ካፕ እና አራት የኤፍ ኤ ኮምዩኒቲ ሺልድ ዋንጫዎች ናቸው። በአህጉራዊ ውድድሮች ደግሞ ፤ ሁለት የዩኤፋ ካፕ ዊነርስ ዋንጫ ፣ አንድ የዩኤፋ ሱፐር ካፕ ዋንጫ ፣ አንድ የዩኤፋ ዩሮፓ ሊግ ዋንጫ እና አንድ የዩኤፋ ሻምፒዮንስ ሊግ ዋንጫ አሸናፊ ሆኖአል። ቼልሲ የዩኤፋ ሻምፒዮንስ ሊግን ያሸነፈ ብቸኛው የለንደን ቡድን ሲሆን፣ ሦስቱንም የዩኤፋ ውድድሮች በማሸነፍ ከአራቱ አንዱ እና ከእንግሊዝ ደግሞ ብቸኛው ቡድን ለመሆን በቅቷል።
ትምህርት አስተሳሰባችንን በትልቁ የሚቀይር ነገር ነዉ ። የአንድ ግለሰብ እድገት ሊኖር እሚችለዉ ለምሳሌ ንግድም ለመጀመር  ወይም ማንኛዉም የስራ ዘርፍ ላይ ለመሳተፍ እዉቀት ወይም ትምህርት ያስፈልጋል እና በማንኛዉም ስራ ላይ ብንሰማራ አትራፊ እና ዉጤታማ እንሆናለን። ኑሮአችን ይሻሻላል ፣ በብዙ መንገድ መለወጥ እንችላለን ። ማህበረሰቡ ላይ ደሞ አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን ለምሳሌ ጉልበትን የሚቀንሱ ማሽኖች የሽንኩርት መፍጫ ፣ የቡና መፍጫ ፣ የእህል ወፍጮ የመሳሰሉትን በማቅረብ ማህበረሰቡን ጉልበት በመቀነስ የተሻለ እድገት እንዲኖር ያደርጋል ።
1. ዋጋ ውድነት

በጊዜ ሂደት ውስጥ የእቃና አገልግሎት አጠቃላይ ዋጋ ከፍ መሄዱ ነው። ይህ ሲከሰት የገንዘብ ኃይል ይቀንሳል፤ በቀደመው ጊዜ በአንድ ብር ማግኘት የሚቻለው ነገር በኋላ አይቻልም።
2. የገቢ አለመለወጥ

የገቢ አለመለወጥ ማለት፣ የሰራተኞች ደመወዝ በጊዜ መጠኑ አልተሻሻለም ማለት ነው። ዋጋ ሲወደድ ገቢ ደግሞ ዝቅ ቢል ወይም ቢቀር ይህ የሕዝብ መኖሪያ ሁኔታን ይጎዳል።
✅ በአጠቃላይ:

ሰዎች ሲሰሩ የሚያገኙት ገቢ በማይበቃ ሁኔታ ሲቀመጥ፣ እንዲሁም እቃ ዋጋ ሲበልጥ፣ በመኖሪያ ደረጃ እና በሕዝብ አመራረት ላይ አደጋ ያመጣል።
በዚህ ዘመናዊ ወቅት ጊዜ በአብዛኛው የሀገራችን ክፍል ጠፍቷል ወይም ተረስቷል የሚባለው የቤት አሰራር አንዱ ባህላዊ ጎጆ ቤት አሰራር ሲሆን በአንዳንድ የገጠር ቀበሌዎች ይገኛሉ በመጥፋት ላይ ያሉ ባህላዊ ጎጆ ቤቶች ናቸዉ። የጎጆ ቤት የሚሠሩበት እቃዎች በእንጨት እና በሳር፣በጭቃ ነው። የጣራው ማለትም የላይኛው ክፍል በሳር ስለሚሰራ ሲሆን ቤቱ ቀዝቃዛ ነው አይሞቅም ሌላኛው ደሞ በማገር እና በእንጨት ይሰራል ከዛም በጭቃ ይመረጋል በቂ በር እና መስኮት ስላለው በቂ የአየር ዝውውር ስለሚኖር ቀዝቃዛ እና ለኑሮ አመቺ ነው።
በልጅነት  በጣም ስራ አለማብዛት ተጽእኖው ከፈለኩት የትምህርት ደረጃ አልደረስኩም
ታዳጊወች የቁጠባ ባህልን መልመዳቸው በጣም አስፈላጊ ሲሆን ይህን ባህልም ለማበረታታት በአካባቢያችን በሚገኙ ከተለያዩ ቀላል ቁሳቁሶች በሚሰራ ሳጥን ውስጥ ልጆች የሚያገኙትን ገንዘብ ማለትም ለማስቲካ ፣ ከረሜላ እንዲሁም ሌሎች ጣፋጮች የሚሰጣቸው ገንዘብ ላይ ቀንሰው እንዲያስቀምጡ ይበረታታሉ። አሁን ጊዜ ላይ ደግሞ የተለያዩ የግል እና የመንግስት ባንኮች ባመቻቹት መንገድ መሰረት ወላጆች በሚከፍቱት የቁጠባ ሂሳብ ደብተር እንዲያስቀምጡ ይደረጋል ። አሁን ላይ ከአላስፈላጊ ወጪ ቀንሰው ያስቀመጡት ገንዘብ በኃላ ላይ ለበለጠ ጠቃሚ ነገር እንደሚውል በማሳየት እናስረዳቸዋለን።
አዎ አሉ። ለምሳሌ
ጎርጠብ፦ቁስልን ለማድረቅና ቲታኖስን ለመከላከል የሚጠቅም ቅጠል ነው። ቅጠሉ ይወገጥ እና ቁስሉ ላይ ተደርጎ በጨርቅ ይታሰራል።

ሀረግሬሳ፦ ለጉንፋን እና ለምች ይሆናል። ከውሃ ጋር አብሮ ይፈላና በደንብ ከፈላ በኃላ ተሸፋፍኖ መታጠን
ዳማከሴ፦ምች ሲመታህ ይታሽ እና ሰውነትን መቀባት እንዲሁም ቅጠሉን ጨምቆ ከቡና ወይም ከሻይ ጋር መጠጣት።
አወ ቅሬታወች ይኖራሉ ስለ ቴክኖሎጅ ጥቅም ካለማወቅ የሚመነጭ ቅሬታ ነዉ። በእርግጥ ሰጋቶቹ ሙሉ በሙሉ ልክ ናቸዉ መማለት አይቻልም። ቴክኖሎጅ በራሱ ጥሩም መጥፎም ጎን ስላለው
አወ አሉ የ እጅ ኳስ
የተሻለ ኑሮ ማኖር በተቻለ መጠን ሰላማዊ እና ግልፅ የሆነ ቤተሰብ መሆን
የስራ እድል አለመኖር ማለት ማስታወቂያ ቢወጣም በዘመድ ነዉ ሰዉ ሚቀጠረዉ ዘመድ የሌለዉ ወይም ሰዉ ማያዉቅ ሰዉ የስራ እድል አያገኝም እነሱ ቢስተካከሉ ደስ ይለኛል። ክፍተቱን እንዴት መሙላት አለብን ለተባለዉ ጥሩ የሆነ የስራ ስነምግባር ካለ ታማኝነት ቅንነት ለሰዉ ጥሩ ማሰብ እነዚህ ስነምግባሮች ካሉ እነዚህ ክፍተቶች ሊሞሉ ይችላሉ
ጤናማ ምግብ እመገባለሁ እሰሰፖርት እሠራለሁ
ልጆችን ማሳደግ እንደ አባት ወይም እናት ትልቅ ደስታ እና ትልቅ ፈተና በአንድ ጊዜ ይሆናል ።ከሁሉም በለይ ዋናው የሚያስደስት አነ የሚያሳስበው ነገር ልጆችዎ በአድገታችዉ የሚያሳዩት ለውጥ አና ግንኙነታችን ጋራ የተያያዘ ነው ።
ልጅ ማሳደግ ማለት ህይወትን እንደገና መኖር ነው ።
የቀበሌ መታወቂያ ለመቀበል 
የጤና መድህን ለማሳደስ 
በስብሰባ ወቅት
የልደት ካርድ ለማዉጣት 
የድጋፍ ወረቀት ለማፃፍ ለምሳሌ የስራ
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞች ወይም ጅረቶች በሰዎች ጥቅም ላይ የሚውለው በግብርና ሙያ ለተሠማሩ ሠዎች ይጠቅማል።በመስኖ አትክልትን፣ፍራፍሬ ያተክሉበታል።ለእንስሳት ላም፣በሬ፣ጥጃ፣በግ፣ፍየል፣አህያ እና ሌሎች እንስሶችን ያጠጡበታል፣ልብስ ይታጠብበታል፣ገላ መታጠቢያነት ይሆናል።ለመጠጥነት ይውላል፣ምግብ ማብሠያ ይሆናል።ውሃውን የሚበክሉ ዋና ዋና ነገሮች የቤት ውስጥ ቆሻሻ መድፋት፣የፋብሪካ ቆሻሾችን ወንዙ ጋር መጨመር ይህ ብክለት በማህበረሰባችን ውስጥ ባለው የዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ ያደረሰው ተፅዕኖ ከፍተኛ የሆነ መጥፎሽታ በዚህ ምክንያት የመተነፈሻ አካል በሽታዎች ይፈጠራሉ። ለምሣሌ፦ ጉንፋ እና የአስም በሽታ ናቸው።