gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
1. ትምህርትን ለመቀጠል
ምሳሌ: የህክምና ወይም የቴክኖሎጂ ትምህርት ለመውሰድ 
2. የስራ እድሎችን መፈለግ
3. ከባህላዊ ግዴታዎች ነፃነት
4. የልማት እና የቴክኖሎጂ ተጽዕኖ
5. የማህበራዊ ዕድል መፈለግ
አወ አሉ፣ወጣቶች በእድሜ ለገፉ ሰዎች ከሌሎች በተለየ መንገድ  እንክብካቤ እና ድጋፍ ያደርጋሉ።
አዎ 1. የመረብ ኳስ 2.የእግር ኳስ 3. ቅርጫት ኳስ ወዘተ
ደስታ ይቀላል  በ2011ሰመርቅ ነበር  ለመግለጽ ቀላል ነበር
የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴወቸ በአብዛኛው ተመሳሳይ ቢሆንም ዝናባማ በሚሆንበት ሰዐት ወፈር ያሉ ልብሶችን ለብሸ የዕለት ተዕለት ስራወቸ እንዳይስተጓጎሉ ጥረት አደርጋለሁ።
በእኛ ማህበረሰብ አንዲት ሴት ለአቅመ ሄዋን ከደረሰች ትታጫለች የእከሌ ልጅ አለች ተብላ ከዛ ልጃችሁን ለልጃችን ተብሎ ሽምግልና ይላካል ። ከዛ ቤተሰቡ ተነጋግረዉ እኔ ለልጄ ይሄን አቀርባለሁ ይላል የሴቷ ቤተሰብም ያላቸዉን ያቀርባሉ ። ከዛ ዉል ይፃፃፋሉ ከዛ በኋላ ነዉ እሚተዋወቁት (እሚግባቡት) የሰርጉ ቀን ይወሰናል ቀለበቱ ፣ ቀሚሱ ፣ጥላ ፣ ቅያሪ ልብስ ገዝቶ ሰርጉ ነገዉን ሊሆን ዛሬዉን የወንዱ ሚዜ ለሴቷ አንደኛ ሚዜ ያስረክባሉ ። ሙሽሮች እና ሚዜዎች ሰርጉ ከሆነ በኋላ ምላሽ ወደ ሴቷ ቤት በግ ይዘዉ ይሄዳሉ ። ከዛ በ5 ቀኑ ለሙሽሮች ስም ይወጣላቸዋል እነሱም እርስበርሳቸዉ ስም ይወጣጣሉ።
አንዳንዶች ፀጥታ ወዳለበት እና እራሳቸውን ማዳመጥ ወደ ሚችሉበት ቦታ ይሄዳሉ። ሌሎች ደግሞ በተቃራኒው ወደ መጠጥ ቤት በመሄድ ሁኔታውን ለመርሳት ይሞክራሉ። በተመሳሳይ  መንገድ በአካባቢያቸው ያለውን እቃ በመስበር እና በመወርወር ፣ ሰወችን ፀያፍ ንግግር በመናገር ፣ በመጮህ ስሜታቸውን የሚገልፁም አሉ። በኔ እይታ አግባብ የሆኑ እና ያልሆኑ መንገዶች አሉ ብየ አምናለሁ። ለምሳሌ ከላይ ከዘረዘርኳቸው ውስጥ የመጀመሪው ተቀባይነት ያለው መንገድ ይመስለኛል። ምክኒያቱም የበለጠ ጉዳትን እና ጥፋትን ስለሚቀንስ።
ለቤተሰቤም ሆነ ለማህበረሰቡ በተለየ ደግሞ ለልጆቼ ትልቁ ምኞቴ በትምህርት ጥሩ ውጤት አስመዝግበው የተሻለ ስራ ይዘው ሀገር ወገናቸውን ጠቅመው ለመጭው ትውልድ የተሻለ ነገር እንዲያበረክቱ ሀገራቸውን ከጠላት ሚጠብቁ የሀገራቸውን ሚስጥር ሚጠብቁ ሁነው ማየት እፈልጋለሁ። ማህበረሰቡ ደግሞ እርስ በእርሱ ሚዋደድ ሚደጋገፍ ሚከባበር ማህበረሰብ እንዲሆን እመኛለው ። ሀገርን የተሻለ ቦታ ለማድረስ እርስ በእርስ መተባበር ያስፈልጋል እና የተሻለ ለውጥ ላይ ለመድረስ ራስን በየቀኑ ማሻሻል እና መተባበር ይገባል።
እኔ የምሳተፍበት የተጨማሪ ገቢ ማስገኛ ስራ ባይኖረኝም በአካባቢየ ግን ሰወች በመሀበር በመደራጀት የመኪናና ባጃጅ ማደሪያ አዘጋጅተው በመጠበቅ የተጨማሪ ገቢ ስራ ይሰራሉ።
ሰላምታ መስጠት አና ስራወችን ማገዝ
ደማካሴ የተባለው እጽዋት ለገረፍታ ይውላል አወሳሰድ በመጠጣት እና በመቀባት ነጭ ባህርዛፍ ለጉንፋን በመታጠን ሽፈራዉ ሚባለው እጽዋት  ለግፊት በመጠጣት ሌሎችን   አሉ
የግል ትምህርት ቤት። ምክንያቱም አንደኛ የተመረጡ መምህራን ከግል ስለሚገኙ ሁለተኛ የግል ትምህርት ቤቱ ከመንግስት ወይም ከሌሎች የግል ትምህርት ቤቶች ተመራጭ ለመሆን የተሻለ ትምህርት ስለሚሰጡ። ከመንግስት ትምህርት ቤት በተሻለ መልኩ የስአት የጊዜ አጠቃቀም በመኖሩ። መምህራን የተሻለ ገንዘብ ለማግኘት ፉክክር ስለሚኖር። መምህራን ከመንግስት ይልቅ ከግሉ የእኔነት ስሜት ስለሚኖራቸዉ። ከመንግስት ትምህርት ቤት ይልቅ የግል ትምህርት ቤት ከፍተኛ ቁጥጥር ስላለ መምህራን በስራቸዉ ተግተዉ እንዲያስተምሩ ተማሪወችም በስአታቸዉ ተገኝተዉ እንዲከታተሉ የተሻለ እንዲሆን ያደርጋል።
በተለምዶ እናታችን እንጀራ ትጋግራለች ሌላውን የቤት ውስጥ ሰራ እኔና እህቶቸ እንሰራለን ወንዶች የመስራት ልምድ የላቸውም
ምንም አይነት ስራ የለኝም ከቤተሰብ ጋር የምኖረው እነሱ ናቸው የሚያስተዳድሩኝ
አሉ ለምሳሌ በጎ አድራጎት አለ እሄ ማህበር የተለያዩ አቅም ደካሞችና ቤተሰብ የሌላቸውን ህጻናት አረጋውያን በጉልበት በቁሳቁስ በምግብ በመጠጥ በተለያዩ ነገሮች ይረዳል
የገጠር ግብርናን ማዘመን የስደት መንስኤዎችን ለመፍታት የስራ እድሎችን  መፍጠር የስደት አስከፊነት ግንዛቤ መስጠት
ችግር የፈጠረበት ጊዜ የለም
መጸሀፍ በማንብና ሶሻል ሚዲያወችን በመጠቀም ትርፍ ግዜየን አሳልፋለሁ።
ባህል ለመደሰት ባህላችንን እንዳንረሳ በአንድ ላይ እንድንሰበሰብ እንድንገናኝ ያደርገናል። የሚመጣዉም ትዉልድ ባህል ማወቅ ስላለበት።
አዎ አስታዉሳለው እማስታዉሰዉም እኔን ተቀብለዉ ያስተናገዱበትን ጊዜ ነዉ ። ቦታዉም በጎንደር ደብረታቦር አካባቢ አጎቴ ቤት ነበር ከምንም በላይ እንክብካቤያቸዉን ልረሳዉ አልችልም ። በልቼ የጠገብኩ አይመስላቸዉም ፣ ተኝቼ የተመቸኝ አይመስላቸዉም ፣ ወተቱን እና እረጎዉን ያላቀረቡልኝ የለም ። ዝም ስል የደበረኝ ይመስላቸዋል ስራቸዉን ትተዉ እኔን ነበር እሚንከባከቡት ፣ አጋጣሚ ክረምት ነበር የሄድኩት የበላሁትን የበቆሎ እሸት ልረሳዉ አልችልም ። በዛን በዛን ምክኒያት ለእንግድነት የሄድኩበትን ጊዜ አረሳዉም ።
በተቻለ መጠን  ተደራሽ ናቸዉ የሚሻሻል ነገር መድሀኒት አቅርቦት አቅምን ባማከለ ቢሆን
ከላይ የተጠቀሱት ሃይማኖታዊና የማህበረሰብ ክንዋኔዎች ማለት ልደት፣ ሰርግ፣ ሃይማኖታዊ በዓላት በማህበረሰብ ዘንድ ጠንካራ ትስስር እንዲፈጠር ያደርጋል፣ ማህበራዊ መስተጋብርን ይጨምራል ከዚህ በተጨማሪ የማህበረሰብን ባህል፣ ወግ፣ እሴት ለመጠበቅ ጠብቆም ከትውልድ ትውልድ ለማሸጋገር ይረዳል።
አወ እቀዳለሁ የስራ ዝርዝር
ምክር በመስጠት ታናናሾቼን በማስጠናት ወላጆቼን ስራ በማገዝ ለምሳሌ በመኮትኮት አረም በማረም የቤት ስራዎችን በመስራት አግዛቸዋለሁ
የኢትዮጵያ ዊልቸር ቅርጫት ኳስ ተጫውተን ዋንጫ የወሰድነበትን ቀን
ከአካል ጉዳተኛ ጓደኞቸ ጋር
አካል ጉዳት ከምንም እንደማያግድ ስላየሁበት
የተሻለ አድርጎ ቀርፆታል ብየ አስባለሁ ለሰዎች ክብርና ማህበራዊ ግንኙነት  እንዲኖረኝ አድርጎኛል
የሙሽራው ቤተሰብ ለሙሽሪት ቤተሰቦች ልጃችሁን ለልጃችን ዳሩልን ብለዉ በሽምገልና ስነስርአት ጠይቀዉ ፍቃዳቸውን ካገኙ በኋላ  ድግስ ተደግሶ ሙሽሪትና ሙሽራው በሚዜዎቻቸዉና በቤተሰብ ዘመድ አዝማድ  በተደሙበት የጋብቻ ሥነ ሥርዓት ይፈፀማል
ከሙሽራው ቤተሰብ የተውጣጡ ሽማግሌዎች ወደ ሙሽራይቱ ቤት በመሄድ ልጃችሁን ለልጃችን የጋብቻ ጥያቄ ይዘን ነው የመጣነው ይሉና ለቤተሰቦቿ ጥያቄ ያቀርባሉ በመቀጠል የሙሽራይቱ ቤተሰቦች ስለ ሙሽራው ማወቅ የሚፈልጉትን ነገር ጥያቄ ይጠይቃሉ ለምሳሌ ስለ ቤተሰቡ ስለ ስራው ይጠይቃሉ ሽማግሌዎችም ሰለ ሙሽራው የተጠየቁትን ጥያቄ በሚገባ ይመልሳሉ ስለ ሁሉም ነገር ከሰሙ በኃላ የሙሽራይቱን ፍቃደኝነት እና ከቤተሰቦቻችን ጋር እንማከርበት ብለው ለሌላ ቀን ቀጠሮ ይሰጣሉ።ሽማግሌዎችም በተቀጠሩበት ቀን ተመልሰው ይመጡና የሙሽራዋን ቤተሰብ ፍቃደኝነት ይጠይቃሉ ቤተሰቦቿ ፍቃደኛ ከሆኑ አመስግነው በልተው ጠጥተው ተጫውተው የሰርጉ ቀን መቼ እንደሚሆን ተነጋግረው ይመለሳሉ ።
የስራ ዕድሎች መረጃ ቢደርሱ ይህ ክፍተት በጣም ሰፊ ነዉ ብዙ ስራ ፈላጊዎች አሉ ከቤት መዉጣት የተቸገሩ  ማስታወቂያ ማንበብ የማይችሉ ማስታወቂያዉ እየተቀደደ መረጃዉ ለሁሉም የማይደርስበት ይህ ክፍተትም የሚሞላዉ ብየ የማስበዉ በአብዛኛዉ ስማርት ስልክ ተጠቃሚ ስለሆነ በስልካቸዉ መረጃዉ ቢደርስ እላለሁ
ምን ስትቸገር ብቻ ስሞትም ሁኔታው አንቡላንስ ተደራሺ ባልሆነባቸው ቦታዎች እና የትራንስፖርት አገልግሎት በማይሰጥባቸው የወረዳ ቀበሌዎች እንዲሁም ወረደው ላይ ወደሆስፒታል ለመውሰድ ፔስታ የሆነበት ወረዳ ለይ ነው መንገድ ጀምራ መንገዱ ፔስታ ስለሆነ መንገድ ላይ እያለይ ከዞኑ ሆስፒታል ለመድረስ መንገድ ላይ ህይወቶ አለፈ።
አዎ አሉ ለምሳሌ ፦ምከረዉ ምከረዉ እምቢ ካለ መከራ ይምከረዉ ይህ አባባል የሚያስተምረዉ አንድ ሰዉ ተነግሮ ተመክሮ ካልሰማ በሚገጥመዉ ችግር እራሱ ላይ ሲደርስበት ይማራል 
- አባት ሳለ ሩጥ ጀምበር ካለ አጊጥ ይህ ማለት እድሜ ሳያልፋና ከጎናችን ያሉ ሰዎች ሳናጣ እንስራ ራሳችን እንሁን ማለት ነዉ
እቁብ እሳተፋለሁ እቁብ ማለት የተወሠኑ ሰዎች የሚመሰረት ሲሆን በቀን ሆነ በወር ከሚያገኙት
ከሚያገኙት ገቢ ቀንሰው የሚጥሉት ሲሆን እያንዳንዱን ሰው በየተራ ይደርሰዋል
የጤና ዜናዎች ላይ በተሻለ መልኩ መረጃዎች ቢደርሱ እላለሁ ።ምክንያቱም ከሁለም ነገር መቅደም ያለበት ጤንነት ስለሆነ ነው ።ይህን  ክፍተት መሙላት የሚቻለው ማህበረሰብን ስብስቦ በማስተማር ስለ ጤና መረጃዎች በማህበራዊ ሚዲያ በማሰራጨት በሬዲዮና በቴሌቪዥን መረጃዎችን በማስተላለፍ ስዎች ለህክምና አገልግሎት በሚመጡበት ጊዜ ተጨማሪ የጤና መረጃዎችን በመስጠትና የተነገራቸውን መረጃዎች ለሰዎች እንዲያጋሩ በማድረግ በአጠቃላይ በማህበረሰቡ ላይ ስለ ጤና መረጃ ግንዛቤ በመፍጠር ክፍተቶችን መሙላት ይቻላል ።
በቴክኖሎጂ ያደገ ትዉልድ መፍጠር  ምክንያቱም አሁን ባለንበት ጊዜ በቴክኖሎጂ ብዙም ብቁ ማህበረሰብ ስለለለን ትዉልዱ በቴክኖሎጂ በታነፀ እዉቀት ማደጉ ለቤተሰቡ ፣ለሀገር ብሎም ለራሱ ጠቃሚ ይሆናል። በተለይ ሀገራችን በቴክኖሎጂ የታነፀች ሀገር ትሆናለች። ለብዙ ወጣቶች የስራ እድል ይፈጥራል በሀገራችን የስራ አጥ ወጣቶችን ቁጥር እንዲቀንስ ይጠቅማል። በኢኮኖሚ ያደግን እንድንሆን ያስችላል። ቴክኖሎጂ እንዲስፋ፣ እንዲያድግ፣እንዲታወቅ ማድረግ ያስችላል።
በአካባቢው ባሉ ሽማግሌዎች በሀይማኖት አባቶች ተሰብስበው ውይይት በማድረግ ማህበረሰቡ የማያግባባቸውን ችግር ከእያንዳንዱ ህብረተሰብ ወይም ዜጎች ሀሳባቸውን በማዳመጥ ተግባብተው እንዲኖሩ ማድረግ, የማህበረሰቡን የጎረቤት ግጭቶችን አለመግባባቶችን ለመፍታት ተሰሚነት ያላቸውን በእድሜ ከፍ ያሉ ሰዎችን በቀበሌው ባሉ የእድርተኛ እና የሰንበቴ ተወካዮችን በመምረጥ ውይይት በማድረግ ችግሩን የመፍታት ሂደት እንዲከናወን ያደርጋሉ ። በቤተሰብ ያሉ አለመግባባቶችን ቤት ውስጥ ባሉ አባወራ ወይም እማወራ በታላቅ ወንድም እና እህት ስብሰባ በማድረግ ሀሳባቸውን በማዳመጥ እርስ በእርስ ተከባብረው እዲተሳሰቡ እንዲዋደዱ ሃላፊነት እንዲሰማቸው አንዱ ከአንዱ የተሻለ ሆኖ በመገኘት ችግርን በማስዎገድ መግባባትን መፍጠር።
አወ እኛ ቤተሰብ ዉስጥ የተለያየ ባህሪ ነዉ ያለን፤ ለምሳሌ ፦አባቴ ቁጡ የሆነ ባህሪ ነዉ ያለዉ ግን ወዲያዉ ይቆጣል ወዲያዉ ይተወዋል ይህም ማለት ከልቡ እሚይዘዉ ነገር የለም ፣ እናቴ ደሞ በጣም ሲበዛ ታጋሽ ናት ነገር ግን ታግሳ ታግሳ ትግስቷ ያለቀ እንደሆነ በጣም ከባድ ነዉ  ። ቶሎ ንዴቷ አይበርድም እና ደሞ እህቴ ፊለፊት ተናጋሪ ናት የተሰማትን ያስቀይማል አያስቀይምም ሳትል ያየችዉን እዛዉ ላይ ነዉ እምትናገር እና በጣም ደረቅ ነች እሷ ካመነችበት ማንንም አትሰማም ። የኛ ቤተስብ በትንሹ እንደዚህ አይነት ባህሪ ነዉ ያላቸዉ ።
የአየር ንብረት ሁኔታ መረጃ ልናገኝበት  የምንችለው መንገድ አንደኛው ዘዴ እንደ ወቅቱ  ልንረዳ ወይም ልንገምት እንችላለን ለምሳሌ ለመጥቀስ ያክል  በክረምት ወቅት በጣም ደመና ከሆነ ሊዘንብ ነው ብለን ልንገምት እንችላለን  ሁለተኛው ደግሞ የአየር ንብረት ሁኔታዎችን መረጃ የምናገኝበት መንገድ በቴሌቭዥን እና በራዲዮ  የሜትሮዎሎጂ ፕሮግራሞች በማተላለፍበት ወቅት በመከታተል በቂ ኢንፎርሜሽን ማግኘት ይቻላል እኔ የምወደው የአየር ንብረት በጋ ነው በጋን ልወደው የቻልኩበት ምክንያት በማንኛውምጸ ሰዓት ከምፈልግበት ቦታ ለመግባት እና ለመውጣት ስለሚመች ነው
የኑሮ ውድነት (የዋጋ ግሽበት) በእኔና በቤተሰቤ ላይ ከባድ ተፅዕኖ አሳድሯል። ዋነኛው ተፅዕኖ የዕለት ተዕለት የግዢ አቅሜ መቀነስ ነው። የምግብና የአገልግሎት ዋጋ በእጅጉ በመጨመሩ፣ የቀድሞ ገቢዬ አሁን ተመሳሳይ ፍላጎቶችን ማሟላት አልቻለም።

ይህ ሁኔታ የቤተሰቤን የገንዘብ ዕቅድ በእጅጉ ለውጦታል፡-
የኑሮ ውድነቱ በቁጠባዬ ላይ ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል፤ ማለትም የዕለት ተዕለት ወጪን ለመሸፈን ቁጠባዬን ለመቀነስ ወይም ሙሉ በሙሉ ለማቆም ተገድጃለሁ።
ትምህርት: ለትምህርት የሚውለው ወጪ በመጨመሩ፣ የትምህርት ምርጫዎችን እንድንቀይር ወይም ለትምህርት ከምናስበው በላይ እንድንከፍል አስገድዶናል።በአጠቃላይ፣ ትኩረታችን ከረጅም ጊዜ ዕቅድ ወደ የዕለት ተዕለት  ተቀይሯል።
በአካባቢያችን ለሴቶች  ሆነ ለህጻናት  በጣም  ብዙ ነገሮች አሉ ከህዝብ ስንጀምር የተለያዩ  ግለሰቦች የጉልበት የኤኮኖሚ የአይምሮ ጥቃት ይደርስባቸዋል  ለምሳሌ በኛ ክልል ሴቶች ሆነ ህጻናትን በማገት ገንዘብ በመቀበል በተጨማሪ በመደብደብ እና በመድፈር ጥቃት  ይደርስባቸዋል በትራንስፖርት ደግሞ ህጻናት ስለማይከፋሉ ትራንስፖርት አያገኙም በሴቶች ላይ ደግሞ ጾታዊ ትንኮሳዎች ይደርስባቸዋል እና ማህበረሰቡ  እሄን አይቶ ከህጻናት ከሴቶች ጎን መሆን አለበት ጉዳት የሚያደርሱት ግለሰቦች ወደ ህግ አቅርቦ እርምጃ  እንዲወሰድባቸው  ማረግ አለብን
አዎ የምናጣዉ ነገር ማህበረሰቦች ተቻችለዉ የሚኖሩትን በመጥፋ መንገድ ይበርዛል ባህላችን ይጠፋል እሴቶች ይጠፋል ተግባብቶ ተከባብሮ የመኖር ሁኔታዎች እየቀነሰ ይመጣል ግጭቶች ይስፍፍሉ የዉጭ ሀገራትን የአሁኑ ትዉልድ በተለይ የዉጭ ሀገር ባህልን በመቀበል የራስን ባህል በመተዉ ለምሳሌ ከአለባበስጀምሮ ከባህላችን ያፈነቀጠ ወይም ዉጭ የሆነ  የተለያዩ ባእጅ አምልኮችን ወይም  እምነቶችንበማስፍፍት ትዉልዱም የዉጭ ናፋቂ እንዲሆን አስተሳሰባቸዉ በመቀየር ሀገራቸዉን እንዲጠሉ በማድረግ ትልቅ ተፅዕኖ አለዉ
የአብዛኛው ፍልሰት ምክንያት ስራ አጥነት እና ዝቅተኛ የኑሮ ሁኔታ ናቸው። ከገጠር ወደ ከተማ ለሚደረግ ፍልስትም ምክኒያቱ ይህ ነው ብዬ አምናለው። በመሆኑም ነዋሪው በአካባቢው ያሉ የተፈጥሮ ሀብቶችን በመጠቀም ውጤታማ የሚሆንበት መንገድ መፍጠር ማለትም የተሻለ ግብርና  ምርት ለማምረት የሚያስችል ስልጠና ፣ የከብት እርባታ ስልጠና እና ድጋፍ. ፣ የእደጥበብ ውጤቶችን ለመሰራት ስልጠና  የገበያ ትስስር መፍጠር:: በተጨማሪም  እ ድሜያቸው ለትምህርት የደረሱ ልጆች የሚማሩባቸውን ትምህርት ቤቶች በየአቅራቢያቸው በመስራት  ፍልሰትን መቀነስ ይቻላል።
አንድ እናት በእርግዝናዋም ሆነ ከወሊድ በኋላ የአመጋገብና የተለያየ እንክብካቤ ሊደረግላት እንደሚገባ አምናለሁ። ምክንያቱም አንድ እናት በወሊድም ሆነ ከወሊድ በኋላ የሚደረግላት እንክብካቤ ጤናማና አእምሮው የተገነባ ልጅ ወልዳ እንድታሳድግ ይረዳታል። ጤናማና አእምሮው የተገነባ ልጅ መውለድና ማሳደግ ማለት ለሀገር ጠቃሚ የሆነ ልጅ አስተዋጽኦ ማድረግ ማለት ስለሆነ። ልጅን ከጤና ጣቢያ ውጭ ልጅን መውለድ ለእናትም ሆነ ለልጅ የህልፈተ ሂወት ሊያመጣ የሚችል ኋላቀር ባህላዊ ድርጊት ስለሆነ መቆም ይኖርበታል። ከወሊድ በኋላ ደግሞ ድድ ማስቧጠጥ፣አንቃር ማስቆረጥና የሴት ልጅ ግርዛት ባህላዊና ጎጅ ድርጊት ስለሆነ መቆም አለበት ብየ አምናለሁ።
አሁን አሁን ለህፃናት እና ለሴቶች ከፍተኛ የደህንነት ስጋት እየሆነ የመጣው  ነገር እና ችግሩን አሳሳቢ የሚያደርገው የገር በቤተሰብ አካል የሚደረጉ ጥቃቶች ናቸው እጅግ አሳሳቢ ጀረጃ ላይ ነው በህዝብ ቦታውች ስነምግባር የሌላቸው ወጣቶች የአካላዊ እና ስነልቦናዊ ጥቃቶች ያጋጥማቸዋል በትራንስፖርት ቦታወች የአካላዊ ንክኪ እና ጉንተላወች አሉ ለህብረተሰቡ በየ ደረጃው ስለሴቶች እና ህፃናት ጥቃት አስከፊነት በቂ የሆነ ስልጠና መስጠት ጥቃት የሚፈፅሙትን አካላት የሚያስተምር እና የማያዳግም እርምጃዎችን መውሰድ ።
ስኬት ከገንዘብ ወይም ከማዕረግ በላይ በእራስ መተማመን የሚሰጥ በነገሮች ላይ የእርግጠኝነት ስሜት እንዲሰማ የሚያደርግ ለአእምሮ እረፍት የሚሰጥ የአረያነት የምሳሌነት መገለጫ የኩራት የደስታ የሀሴት ምንጭ ነዉ። ተማሪ እያለሁ ስኬት ማለት ገንዘብና ማእረግ አግኝቶ ሌሎችን መብለጥ ገንዘብ ማያዝ ይመስለኝ ነበር ከዚህም በላይ ስኬት ማለት ገንዘብ ማእረግ ሰዉን መብለጥ ይመስለኝ ነበር አሁን ላይ ግን የተማርኩት ስኬት ማለት ጥሩ ስራ ሰርቶ ለሀገርና ለወገን እንዲሁም ለእራስ የሚጠቅም ጥሩ ነገር ሰርቶ ማለፍ እንደሆነ ተምሬያለሁ።
ልጃገረዶች ዕድሜያቸው እየገፋ ሲሄድ ትምህርታቸውን እንዳይቀጥሉ ከሚከለክሉ ተግዳሮቶች ውስጥ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ተግዳሮቶች ይገኙበታል ። ከነዚህም መካካል የአቅም ችግር ትምህርት ለማጠናቀቅ ትልቁ ችግር ይሆናል። በተለይ በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ ገብቶ ትምህርትን ለማጠናቀቅ ከዛም በተጨማሪ ማህበራዊ ተግዳሮት ማለትም የተዛባ ባህል ሴት ልጅ ትምህርቷን እንዳትከታተል ተፅዕኖ አለው። ሌላው ፆታዊ ትንኳሳም ሴት ልጅ ትምህርቷን እንዳትከታተል አሉታዊ ተፅዕኖ ያሳድራል ትምህርት ለማቋረጥ ይዳርጋል።
ለቁስል እና ለቃጠሎ በአብዛኛው ጊዜ ማር እንዲሁም ቡና ይደረጋል። በስለታማ ነገር የተፈጠረ ደም እፈሰሰ ያለው ቁስል ከሆነ ደሙን ለማስቆም በርበሬ ወይም አረቄ ተደርጎበት በስስ ጨርቅ በአብዛኛዉ ከጥጥ በተሰራ የነጠላ ጨርቅ ይታሰራል። ደም መፍሰስ አከቆመም በኃላ ቁስሉ በቶሎ እንዲድን ማር ወይም ቡና ይቀባል። በቀላል ቃጠሎ የጎዳ የሰውነት ክፍል ሲኖር ደግሞ በመጀመሪያ ህመሙ እንዲቀንስ ቀዝቃዛ ውሃ በደንብ ከፈሰሰበት በኃላ እንደመጀመሪያው ለቁስል እንደሚደረገው ማር ይቀባል።
የአንቃር እመም አንቃር መቆረጥ ያለፈበት ነው ብለን ነገር ግን አንቃር ሰወርድና ሰው ሲገድል ልክ አለመሆናችን ተረድተናል
አወንታዊ መሆንን እመርጣለሁ ምክንያቱም የተለያዩ ችግሮች ያጋጥማሉ
በጣም ስራ ወዳድ  ሳምንቱን መስራት ይፈልጋሉ
ቤተሰቤ እና በማህበረሰቤ ዘንድ እንግዳ ስንቀበል ትላልቆቻችን ከሆኑ ከወገባችን ጎንበስ ብለን የእንግዶችን ሁለቱንም ጉልበት በመሳም ከዛም ከፍ ብለን የእንሱን ጉንጭ ከእኛ ጉንጭ ጋር በማገናኘት በደንብ ስላምታ እንለዋወጣለን ። ከዛም ምግብ ሲቀረብ በአንድ ተለቅ ባለ ትሪ ላይ አራት አምስት እንጀራ ተደርጎ ከተባረከ በኋላ ትላልቆቹ እስኪጠገቡ ይበላል። በመቀጠል ለህፃናቱ ደጎች ያተረፋትን ሰብሰብ ብለን እንመገባለን።
*የነዋሪዎችን ፍላጎት ማወቅ እና ምላሽ መስጠት፦
*የነዋሪዎችን ተሳትፎ ማሳደግ
 * የሕዝብ ስብሰባዎች እና የውይይት መድረኮች: ማዘጋጀት።
* የአገልግሎቶችን ተደራሽነት ማሻሻል
 * የትራንስፖርት
*የውሀ 
*የመብራት እና የኔትወርክ ተደራሽነትን ማስፋት፤
* የአገልግሎት ጥራት እና ቅልጥፍና ማሳደግ
በባሕላችን ስለ አእምሮ ጤንነት ያለን አመለካከት በጣም ዝቅ ያለ ነው።በተለይ በእኛ ማሕበረሰብ ላይ የሚታየው ችግር ስራዎችንም ሆነ ጉዳይዎችን ለመፈፀም ወይም ለማስፈፀም አእምሮን ማጨናነቅ እና እራስን ውጥረት ውስጥ እንከታለን።አሁን አሁን በተሻለ መጠን ለውጥ አለ።ለምሳሌ፦ስራዎችን በዘመናዊ መሣሪያ መሥራት፣ስለ ሰራው ወይም ሰለ ችግሩ  ማጥናት አና መፍትሔ መፈለግ፣ያለ መረጃ ድካምን መቀነስ አና ሌሎችም ለውጦች አሉ።
አሆ የእድር አባል ነኝ  የእድር ዋና አላማው በደስታም በሀዘንም አብሮ ለመሆን ነው
አዎን፣ በማህበረሰብ ውስጥ ተጨማሪ የገቢ ማስገኛ እድሎች አሉ። ምሳሌዎች፦

ለምሳሌ ንግድ (እንደ ሸቀጣሸቀጥ፣ ቁሳቁስ መሸጥ)

ሥራ ማዘጋጀት (ቁርስ)

የቤት ውስጥ ማስረጃ ስራዎች ( ኦንላይን ሥራዎች)

ግል ማስተላለፊያ ወይም አካል በአካል አገልግሎት (ባለሙያነት፣ እንደ አሰልጣኝ)

እነዚህ እድሎች በጥቂት ሃብትና ሃሳብ መጀመር ይቻላሉ።
ታዋቂ የጥበብስራዎች የስዕል ቅብ :የእንጨት ቅርፃቅርፅ: እና የሸክላ ድስት: ጀበና :እንስራ ስራዎች  ናቸው
አብሮ የመብላትና የመደጋገፍ ባህል ያለው ማህበረሰብ ውስጥ ነው ያደኩት ። በዙሪያዬ ካሉ ሰዎች ጋር በደስታ እና በሀዘን አብሬ ጊዜ አሳልፋለሁ ።
ቴሌቪዥን 
ምክንያቱም ድምፅን ከምስል ጋር አቀናጅቶ ስለሚያቀርብ ተመራጭ ነው ።
አስፈላጊ ውሳኔዋችን የምወስነው ተረጋግቸ ነገሮችን በማጤን ና አርቄ በማሰብ ነው።ከሌሎች በማገኚው ምክር እተማመናለሁ ምክሩን በሚሰጡን ሰዋች ግን ይወሰናል ። እነዛ ሰዋች ብልህ እና አስተዋይ መሆን አለባቸው።
ሲዘጋጂ በማሳየት የምግብ አዘገጃጀት የተቀረፁ ፊልሞችን ማሳየት
ሲጋራ አደንዛዥ እጽ ሲሆን የጤና መታወክ ሳንባን እና ጥርም ቶሎ እንዲነቃቀሉ ያደርጋል
ሁሌም ማንበብ ፀሎት ማድረግ
ኢቢኤስ ቴሌቪዥን እመርጣለሁ ምክንያቱ ብዙ ትምህርቶችን ስለማገኝበት ሰዎችን እንዴት መርዳት እንዳለብኝ እንዳውቅ ስለማደርገኝ
አብዛኛውን የኛ አካባቢ ያለው ማህበረሰብ  ከአደር አደር  ስለ ትምህርት ያለው አመለካከት እየወረደ እየወረደ ትምህርት አይጠቅምም ወደሚል ድምዳሜ የደረሰ ይመስላል ይህም የተፈጠረበት ምክኒያት እናት እና አባት ደም ተፍተው ለፍተው ያስተማሩት ልጃቸው  ከተመረቀ በኋላ ስራ በማጣት ወዳልሆነ ጭንቀት ወይም ወደተለያዩ ሱሶች በመግባት ጊዜውን ሲያሳልፍ ሲያዩት  ምነው ባልተማረ ልፋቴ መና ቀረ  በማለት ለትምህርት ያላቸው አመለካከት  ይወርዳል ወይም ይቀየራል
ልጆች ከግል ወይም ከመንግሥት ትምህርት ቤቶች የተሻለ ውጤት ያመጣሉ ብየ የማስበው የግል ትምህርት ቤቶችን ነው ብየ አስባለው ልልበት የቻልኩት ምክንያት የግል ትምህርት ቤቶች የሚያስተምሩት ሙሉ ቀን ነው ማለትም ከጠዋቱ 3:00 ሰዓት እስከ 9:30 ድረስ ስለሆነ ብዙውን ጊዜያቸውን በመማማር ነው የሚያሳልፉት በዚህም ምክንያት ብዙ ተማሪ ጥሩ ውጤት ያመጣል። የመንግስት ትምህርት ቤቶች ግን ግማሽ ሽፍት ነው የሚያስተምሩ ማለትም የጠዋት እና የከሰዓት ተብሎ ይመደባል ይህም ማለት የጠዋት ሲሆኑ 2:00 ስዓት እስከ 6:00 ሲሆን የከሰዓት ሲሆኑ ደግሞ 6:30 እስከ 11:00 ነው በቀን ውስጥ በትምህርት የሚውሉበት ሰዓት የግል ትምህርት ቤቶች ብዙ ነው የተማሪ ቁጥሩ የመንግስት በጣም ብዙ ስለሆነ ሁሉ ተማሪ አይበቃም።
በአካባቢው  ማህበረሰብ የዶሮ በጣም ባህላዊ  እና ማህበረሰብ  የሚታወቅበት  ባህላዊ ምግብ ነው ለማህበረሠቡ  እንዳውም የሴቶች የሴትነት መለኪያ አድርጎ ይወስደዋል። ስለዚህ ቤተሠብ ሰብሰብ ብሎ እንግዳ ሲመጣ የሚመገቡት ባህላዊ ምግብ ነው  በአብዛኛው በዓላት ላይ የሚዘጋጅ ሲሆን አልፎ አልፎም አድስ እንግዳ  በሚመጣ ጊዜም
የሚዘጋጅ ባህልዊ ምግብ  ነው ሂደቱ ዶሮ በስርዓትና  በደንብ ትታጠብና የተቁላላ ሽንኩር እና በርበሬ ስልስ ላይ በመጨመር በማብሰል የተወሠነ ቂቤ አድርጎ መስራት
የኢትዩጲያ ንግድባንክ አንዱ ነዉ ምክንያቱም በፈለኩት ቦታ በፈለኩበት ሰአት ገንዘብ ማግኘት እንችላለን ምክንያቱም ኢትኤምእና የሞባይል ባንኪግን በመጠቀም ድካምንም እንግልትም በተለይ ደግሞ ጊዜየን ይቆጥብልኛል መስተንግዶአቸዉም ደስ የሚል ነዉ  አንዳንድ ባንኮች ማሻሻል ያለባቸዉ  ለማህበረሰቡ በቂ የሆነ ግንዛቤ ከተፈጠረ የባንኮች አሰራር ግልፅ እና ፍትሀዊ ከሆነ ቅን እና ህዝቡን አገልጋይ አመራር ካለ ከተጠቃሚዉ ጋር ቤተሰባዊ ቀረቤታ ካለ መቀበል እና በተረጋጋመንገድ መፍታት ይገባል
ቴክቶክ እና ዩቲዩብ ከቲቪ ወይም ከሬዲዮ ጋር  ሲነፃፀሩ አብዛኛውን ጊዜ ታማኝነት ይጎላቸዋል ነገር ግን በየትኛውም ቦታ እና ሁኔታ አዳዲስ መረጃዎችን በፍጥነት በማቅረብ ትልቅ ሚና ይጫወታሉ። እንዲሁም እውነተኛነቱን ሚያረጋግጠው በሚያቀርቡት የመረጃ አይነት ነው።
ይከፋኛል።ከመንግስት ይልቅ የግል ስራ እንዲፈልግ እመክራለሁ
የዋ አለ ቁጡ አለ አስተዋይ አለ
ገንዘብ በማዋጣት ችግር ለደረሰበት ሰዉ የአይነት ወይም የገንዘብ ድጋፍ ያደርጋል።
ባለፉት አስር አመታት ውስጥ የአካባቢየ የአየር ሁኔታ ብዙም ባላስታውሰውም አንዳንድ ሰዎችን በጠየኩት መሠረት የክረምት ወራት ጌዜ ውስጥ ወቅቱን ጠብቆ ዝናብ ይዘንብ እንደነበረ እና አሁንም ይህ ነገር ወቅቱን ጠብቆ እየዘነበ እንደሆነ የምናየው ሲሆን ነገር  ግን አሁን አሁን አንዳንድ ጊዜ የሚታየው በረዶ ይዘንባል በዚህ ጊዜ ደግሞ የተዘራው እህል ሊበላሽ ይችላል። ይሁን  እንጂ በበጋው ደግሞ ባለፋት አስር አመታት ውስጥ በአካባቢየ አመት ከአመት ሙቀቱ በጣም እየጨመረ መጧል ይህ ደግሞ የአየር ንብረት መዛባትን ያመለክታል