gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
የማገኘውን ገንዘብ በዋናነት ለመሰረታዊ ነገሮች ብቻ እጠቀማለሁ:: ከዛ ውጭ የሆኑትን በሙሉ ግን እቆጥባለሁ:: የምቆጥብበት ምክንያት ደግሞ ለአደጋ ጊዜ፣ ለትልቅ አላማ ለቤት፣ ለመኪና ለመግዛት፣ ለጉብኝት እና ለሽርሽር እና ተጨማሪ የተሻለ ስራ ለመጀመር እቆጥባለሁ::
ልጆችን መቅረፅ ሀገር መቅረፅ ማለት ስለሆነ።ከልጅነታቸው ጀምሮ የወላጅ ክትትል እና እንክብካቤ ያስፈልጋቸዋል።ወላጆች ልጆቻቸው በትምህርት የተሻሉ እንዲሆኑ የትምህርት ጥናት ፕሮግራም በማዘጋጀት እና በየቀኑ ክትትል በማድረግ ጥሩ ውጤት ሲያመጡ እየሸለሙ እንዲነቃቁ በማድረግ የተሻለ ዜጋ ሁነው እንዲያድጉ እና ቤተሰብን በመልካም ስም እንዲያስጠሩ የወላጅ ሀላፊነት ትልቅ ነው።
ብዙ ጊዜ ዜና እና ጠቃሚ መረጃዎችን ከማህበራዊ ሚዲያ፣ ሬድዮ እና በዙሪያዬ ካሉ ሰዎች አገኛለሁ።  ይሁን እንጂ ሬዲዮው ብዙ ጊዜ ከፕሮፌሽናል ጋዜጠኞች የተረጋገጡ እና አስተማማኝ መረጃዎችን ስለሚያቀርብ የበለጠ እምነት አለኝ።  ማህበራዊ ሚዲያ ፈጣን እና ምቹ ነው ፣ ግን አንዳንድ ጊዜ ወሬዎችን ወይም የውሸት ዜናዎችን ያሰራጫል።  የአፍ ቃል ለአካባቢያዊ ዝመናዎች ጠቃሚ ሊሆን ይችላል, ነገር ግን ሁልጊዜ ትክክል አይደለም.  ስለዚህ እኔ በዋነኝነት በሬዲዮ ላይ እተማመናለሁ እና እውነት መሆኑን ለማረጋገጥ ከሌሎች ምንጮች የተገኘውን መረጃ አጣራለሁ።
መጀመርያ ማርጋገጥአለብኝ በስልክ  ወይም በምድያ ማርጋገጥ አለብኝ የተወሰነ እፈትሻለው አወ    አወ በቴክስት አራጋግጫለው
እስካሁን በኛ ማህበረስብ እሚነገሩ አፈታሪኮችን እኔ ሰምቼ  አላውቅ ሊኖር ግን ይችላል
ተደራሽ አይደሉም።ወረፉ የማንጠብቅበት የማንመላለስበት ግንዛቤ ቢሰጥ ለዊልቸር ተጠቃሚዎች መውጫ መግቢያ ራምፕ ቢኖረው የመሥማት የተሳነው አስተርጓሚ ቢነኖረው ለአይነስውራን መንገዶች ቦዮች የመገልገያ እቃዎች መንገድ ላይ ባይቀመጡ በአጠቃላይ የጤና ሙያተኞች ለአካልስ ጉዳተኛ ግንዛቤ ቢሰጣቸው።
ሀገርን የመዉደድ እና አማኝነትን!
አወ 10 ክፍል ነበርኩ ማትሪክ ተፈታኝ ሁኘ  ጊዜየን ማሳልፈው  ግን ኳስን በመመልከት ነበር ከምክሩ በሗላ ግን ለነገሮች ትኩረት መስጠት እና ማስቀደም ያለብኝን በማስቀደም ነገሮችን ማስተካከል እንዳለብኝ ተረዳው።
አወ እሳተፋለዉ በአከባቢያችን ያሉ አቅመ ደካማወችን በማገዝ
ብዙ ጊዜ ለስራ ቦርድ ለማንበብ ፣ ስራ ለመመዝገብ ፣ ወደ ገበያ ለመሄድ እና ዘመድ ለመጠየቅ እጓዛለሁ ። እምጓጓዝበት ታክሲ ፣ ባጃጅ ፣ አዉቶቢስ ነዉ ። በተደጋጋሚ እሚያጋጥመኝ እክል ጠዋት ላይ ሰዉ ወደ ስራ እሚሄድበት ሰአት ስለሆነ የታክሲ መጨናነቅ ይኖራል ። በፀጥታዉ ምክኒያት አማራ ክልል ላይ የባጃጅ የሰአት ገደብ ስላለ ከአመሸሁ 12 ሰአት ካለፈ ባጃጅ እሚባል አይገኝም ። እና የትራንስፖርት ወጭ በጣም ከባድ ነዉ አንድ ቦታ ደርሶ ለመመለስ ቢያንስ 4 ጊዜ በታክሲ እሄዳለሁ ።
በጣም ጥሩ ድባብ አለ።
ድባቡ፤ሽርጉዱ፤የቤተሠብ መሠባሠብ፤የፍስክ ምግቦች እና መጠጦች፤የደሮ እና የበግ ድምፆች ናቸው።
ታክሲ ነው ምጠቀመው፦ የታክሲ መጥፋት፣ሌባ
ትምህርት ለሰዎች የድህነት እና የድንቁርና ማስወገጃ መንገድ ነው በዚህ ወቅት ግን ትምህርት ለድህነት የሚያጋልጥ ተደረጉ ሲወሰድ ይስተዋላል
የእንግዳ መቀበያ ልማዶች የሚባሉት በመጀመሪያ እንግዳው እንዲያርፍ ማድረግ በመቀጠል ምግብና መጠጥ ማቅረብ ቡና ማፍላት ጨዋታዎችን መጫወት የመሳሰሉት ናቸዉ ።
ሰላምታ የሚከናወነው እጅ ለእጅ በመጨባበጥ ጉንጭ ለጉንጭ በመሳሳም በመተቃቀፍ እና እጅ ለእጅ ተጨባብጦ እጅን በመሳም ሰላምታ ሊሰጥ ይቻላል ። 
ምግብ የሚጋራው ሁሉም ሰው አንድ ላይ በመሰብሰብ በጋራ አንድ ገበታ መጋራት ሲሆን ሌላው ደግሞ ለሌሎች አቅም ለሌላቸው ስዎች ምግብ በመስጠት ምግብ መጋራት ይቻላል ።
5 ሰዓት ምኝታየን አነጥፉለሁ ሽንት ቤት እሄዳለሁ እግሬን እታጠባለሁ።
በማህበረሰቡ ውስጥ መስተካከል ያለባቸው ተግዳሮቶች ውስጥ የስራ አጥነት ችግር የኑሮ ውድነት ችግርና በቂ የውሀ አቅርቦት ችግር በጥቂቱ የሚገለፁ ናቸው።
የስራ አጥነትን መፍታት የሚቻለው ብዙ የሰው ሀይል መቀበል የሚችሉ ፋብሪካዎችን በመገንባትና ስዎችን በመቅጠር ጥቃቅንና አነስተኛ ተደራጅተው  እንዲሰሩ የገንዘብ ብድርና ድጋፍ በማመቻቸት የስራ አጥነትን መቀነስ  ይቻላል።
የኑሮ ውድነትን መፍታት የሚቻለው ማህበረሰቡ ከአንድ ስራ በላይ ተጨማሪ ስራ እንዲሰሩና ተጨማሪ ገቢ እንዲያገኙ በማድረግ ከውጭ ሀገር ምርቶች ይልቅ የሀገር ውስጥ ምርቶችን በአማራጭነት በመጠቀም የኑሮ ውድነትን መቀነስ ይቻላል።
በቂ የውሀ አቅርቦትን መፍታት የሚቻለው የውሀ ማጠራቀሚያዎች በደለል እንዳይሞሉ አስቀድሞ በመከላከልና በማፅዳት ተጨማሪ የውሀ ማጠራቀሚያዎችን በመስራት የውሀ አቅርቦትን ችግር መፍታት ይቻላል።
ገንዘብ ከተቀበልኩ በኋላ, አብዛኛውን ጊዜ በተለያዩ ምድቦች በመከፋፈል አስተዳድራለሁ.  በመጀመሪያ፣ እንደ ምግብ፣ ኪራይ እና መጓጓዣ ያሉ አስፈላጊ ወጪዎችን አስቀድማለሁ።  በመቀጠል፣ ለቁጠባ እና ለአደጋ ጊዜ የሚሆን ክፍል አስቀምጣለሁ።  ለግል ፍላጎቶች ወይም ለመዝናኛ እንቅስቃሴዎች የተወሰነ ገንዘብ እመድባለሁ።  ከተቻለ ወደፊት ትርፍ ሊያመጣ በሚችል ነገር ላይ ትንሽ መጠን ኢንቨስት አደርጋለሁ።  የበጀት ወጪን መከተል ገንዘቤ እንዳይባክን አደርጋሁ።  ይህ ዘዴ የፋይናንስ መረጋጋትን ያረጋግጣል እና የወደፊት ግቦችን ውጤታማ እንድሆን  ይረዳኛል.
በማህበረሰባችን ውስጥ በዋናነት ትልቁ ችግር የጤና አጠባበቅ ችግር ነው:: በቂ እና ጥራቱን የጠበቀ መፀዳጃ ቤት አለመኖር:: ፈሳሽ ቆሻሻዎችን ባግባቡ አለማስዎገድ፣ የአካባቢን ንፅህና አለመጠበቅ፣ እንደ ችግር ልናያቸው እንችላለን:: ይህም እንዲሆን የሚያደርገውም ማህበረሰቡ በቂ የሆነ ግንዝቤ ባለመኖሩ ነው:: ይህም ብዙ ችግሮችን ይዞ ይመጣል:: ለጤና ትልቅ ጠንቅ ከመሆኑ ባሻገር የአካባቢን ውበት እና ገፅታንም ያበላሻል::
የጤና አጠባበቅ ዋና ዋና ችግሮች
የሀብት እና የፋይናንስ እጥረት፣ ለመሠረተ ልማት (ሆስፒታሎች፣ ክሊኒኮች) እና የሕክምና መሣሪያዎች በቂ ገንዘብ አለመመደብ።
እኔ ስኬትን የምገልፀው ስራዎቸን በአግባቡ መወጣት እራሴን መቻል እና ቤተሰቤን እንዲሁም ሀገሬን መጥቀም ነው። አሁን ካለኝ አስተሳሰብ ጋር ሲነፃፀር እኔ ተማሪ እያለሁ ስኬት  የምለው ነገር በጣም ወሳኙ ትምህርቴን ነው በምጠብቀው ደረጃና ፍላጎቴ ልክ ባይሄድም ምክንያቱም እኔ እዚህ ላይ መቆም አልነበረም አላማዬ ተምሬ ጨርሸ ቤተሰብ ዋጋ የከፈሉበትን ስኬቴን አይተው እንዲደሰቱ ነበር አላማዬ አሁን ወሳኙ የምጠብቀው ነገር በአግባቡ ስራዬን በወጣት እራሴንና የቤተሰቤን ሀገሬን ማገልገልና ማሳደግና መጥቀም ነው።
ወላጆች ልጆቻቸውን በስልክ የሚያዩት ነገር ለመቆጣጠር ስልክ ባለመስጠት ፣ በሚስጥር ቁጥር መደበቅ ቢጠቀሙ የተሻለ መንገድ ወይም ሁኔታ ነው ብየ እመክራለሁ። ምክንያቱም ልጆች ስልክ እንደፈለጉ የሚሰጡና የሚነካኩ ከሆነ ልጆች እማይሆን ነገር ወይም ለነሱ የማይመጥን ነገር ስልኩ ላይ ሊያዩ ስለሚችሉ የሚያዩትን ነገር ለመቆጣጠር ና ለልጆቹም ጤና ለስልኩም ደህንነት ሲባል ስልኩን በመከልከልና በሚስጥር መደበቅ ልጆች የሚያዩትን ነገር ለመቆጣጠር የተሻለ ሁኔታ ወይም መንገድ ቢጠቀሙ የተሻለ ነው።
በአካባቢ ያሉ የተፈጥሮ እፀዋት መጥፋት በዋናነት ለአየር ንብረት ተፅዕኖ ሲኖረው እፅዋት መጥፋት የካርቦን መጠን ከፍ እንዲል ያደርጋል። በዚህም የተነሳ የከባቢ አየር ሙቀት እንዲጨምር እና ወቅቱን ላልለጠበቀ የአየር ንብረት ለውጥ ያጋልጣል። በተጨማሪም የተፈጥሮ እፀዋት መቀነስ ለምግብ ፣ ለተለያዩ ቁሳቁሶች እና መኖሪያ ቤት መስሪያ የሚሆኑ ግብአቶች እጥረት ያጋልጣል ። ከከተማ መስፋፋት እና እሱን ተከትሎ ከሚከሰተው የደን ምንጣሮ የተነሳ ባህላዊ ሕክምና እፅዋት ማግኘት ከባድ ሆኗል።
ወላጆች ልጆቻቸውን የስልክ ተጠቂ እዳይሆኑ በቻሉት አቅም እንዳይለምዱ ማድረግ ቢችሉ ጥሩ ቢሆንም ማየት ባለባቸው ጊዜ ለመቆጣጠር በሚያዩበት ጊዜ በሰዓት ወይም በደቂቃ የተወሰነ ወይም የተገደበ ቢሆን ልጆችን ለመቆጣጠር ይረዳል እንደ ሁለተኛ አማራጭ ደግሞ ልጆች ስልክ በሚጠቀሙበት ጊዜ የስልኩን የብርሀኑን መጠን መቀነስ እንዲሁም በሚያዩበት ወቅትም እያዝናና በሚያስተምር መሆን አለበት የሚያዮትን መቆጣጠር አለብን። ከስልክ ይልቅ ደግሞ ለልጆች አስተማሪ ተብለው የተሰሩ አይፓዶችን ቤተሰቦች ልጆች እንዲጠቀሙት ተፅዕኖ ማድረግ አለባቸው።
በእኛ አካባቢ ባሕላዊ ምግቦች መካከል በጣም ተወዳጅና በሰፊው የሚጠቀም ምግብ እንጀራ ከወጥ ጋር ነው። ይህ ምግብ በቤተሰብ፣ በእንግዳ መቀበያ እና በበዓላት ሁሉ ላይ ዋና ቦታ ይይዛል።
1. የእንጀራ አዘገጃጀት
እንጀራ በተለምዶ ከጤፍ ዱቄት ይሰራል።
እርምጃዎች:
ጤፍ ዱቄትን ከውሃ ጋር በመቀላቀል ወፍራም ቅርጽ ያለው ቀለበት (ቂጣ) ይዘጋጃል።
ከዚያ በኋላ በተለምዶ “ምጣድ” ተብሎ በሚጠራ መጋገሪያ ላይ በመፍሰስ ይጋገራል።
እንጀራው ላይ ትንንሽ ቀዳዳዎች (እንደ ጉብጉብ) ይኖሩታል እና ለወጥ መያዝ ተስማሚ ያደርገዋል።
2. ወጥ (ምሳሌ፡ ዶሮ ወጥ) አዘገጃጀት
ዶሮ ወጥ ከተወዳጅ ወጦች መካከል ነው።
ብዙ አይነት ስፖርት እወዳለሁ ለመጥቀስ ያህል እሩጫ ውድድር ፣ ኳስ ጨዋታ፣ የሰርከስ ትርኢት ፣ቦክስ ውድድር እነዚህን ውድድር በጣም የምወዳቸው ሲሆን በተለይ ደግሞ ኳስ ጨዋታ በጣም ይመቸኛል እኔ የምደግፈው  ከአገር ውስጥ ክለቦች ፋሲል ከነማ እና ቡና ክለብ ነው በተለይ ፋሲል ከነማ የአጨዋወት ስልት እና ታክቲኩ ድስ ይላል ከሀገር ውጭ ደግሞ ባርሴሎና ከተጫዋቾቹ ደግሞ ሜሲን አድናቂ ነኝ ምክንያቱም የጨዋታው ጥበብ እና የአጨዋወት ስልቱ በጣም ይወደድለታል እናም በጣም ብዙ ጎሎች በማስገባት ሻንፒሆን በመሆን የተለያዩ ሽልማቶችን ስለ ሚወስድ እወደዋለሁ።
በጣም ተወዳጂ የሆነዉ ምግብ ዶሮ ወጥ ነዉ ። የሚዘጋጅበትም ሂደት በመጀመሪያ ዶሮዉ ይታረዳል ከዛም ላባዉን በዉቅ ዉሃ በማስለቀቅ በደንብ ይታጠባል ከዛም ወደ 12 የተለያዩ ብልቶች ይከፋፈላል ከዛም ቀይ ሽንኩርት፣ዘይት እና በርበሬ በአንድ ላይ በደምብ በማቁላላት(በማብሰል) የተበለተዉን የዶሮ ስጋ በመደባለቅ ዉሀ ጨምሮ በደንምብ ማብሰል ከዛም ማጣፈጫ ቅመሞችን በመጨመር ይዘጋጃል። የሚቀርብበትም አጋጣሚ በአል ሲሆን ፣ የተከበረ እንግዳ ሲመጣ እና አራስ (የወለደች ሴት) ሲኖር ይዘጋጃል።
1) የግል የትምህርት ተቋማት
ጥቅሞች
የክፍል መጠን አነስተኛ ስለሆነ የግል ትኩረት ይሰጣል
የመማሪያ መሳሪያዎችና ቴክኖሎጂ ይሻላሉ
የተማሪ ቁጥጥርና የወላጅ ክትትል ከፍ ይላል
ተጨማሪ ክለቦችና የክንውን እድሎች አሉ
ጉዳቶች
ወጪ ከፍተኛ ሊሆን ይችላል
ጥራት በሁሉም ግል ት/ቤቶች አንድ ደረጃ አይደለም
የመንግሥት የትምህርት ተቋማት
ጥቅሞች
ለሁሉም ተደራሽ ናቸው
የተለያዩ የህይወት ሁኔታ ያላቸው ተማሪዎች አብረው ይማራሉ (ማህበራዊ ልምድ)
ብዙ ልምድ ያላቸው አስተማሪዎች አሉ
ጉዳቶች
የክፍል መጠን ትልቅ ስለሆነ የግል ትኩረት ይቀንሳል
መሳሪያና ንብረት እጥረት ሊኖር ይችላል
የተማሪ ውጤት በዋናነት በተማሪው ትጋት፣ በቤተሰብ ድጋፍ እና በአስተማሪ ጥራት ይወሰናል እንጂ በተቋም አይነት ብቻ አይደለም።
ቋሚ ወይም መደበኛ ባልሆነ እንደ ጉሊት አይነት ስራወችን እየሰሩ የሚስተዳደሩ የማህበረሰብ ክፍሎች የፋይናንሰ መረጋጋት እንዲኖራቸው በመሀበረሰቡ የሚቋቋሙ እድሮች፣የእቁብ ማህበራትና የመረዳጃ ማህበራት ብድር እያመቻቸላቸው ወደተሻለ ስራ እንዲያድጉ በማድረግ እንዲሁም የተሻለ የስራ እድል በመፍጠርና ሁለት ሶስት አይነት አማራጭ ያላቸውን ስራወች እንዲሰሩ በማገዝ የተረጋጋ የፋይናንስ እንቅስቃሴ ውስጥ እንዲገቡ በማድረግ ማህበረሰቡ የራሱን ሚና በመወጣት መርዳት ይችላል ብየ አስባለሁ።
የሞባይል ስልኮች በልጆች ትምህርት ሁኔታ ላይ እና ከቤተሰብ አባላት ጋር ባላቸዉ ግንኙነት ከፍተኛ የሆነ አሉታዊ ተፅእኖ አለው የሞባይል ስልኮች ብዙ ጥቅሞች እንዳሉት ከፍተኛ የሆነ ችግሮች አሉት ለምሳሌ  የልጆች ለነገሮች የሚሰጡትን የትኩረት መጠን በእጅጉ ይቀንሳል በአንድ ቤተሰብ ውስጥ የሚኖሩ የቤተሰብ አባላቶች ውይይቶች ጨዋታወች የእናቶች እና አባቶች ምክር ለልጆች ተሻለ የወደፊት የህይወት ክህሎት እድገት ከፈተኛ ጥቅሞች አሉት።በተጨማሪ የቤተሰብ ፍቅርን ይቀንሳል የባህል እና እሴት መሸርሸር ይጨምራል ።
1)የሙቀት መጠን መጨመር
   >>አጠቃላይ ሙቀት: በአብዛኛው የኢትዮጵያ ክፍሎች (በተለይም በቆላማ እና ደጋማ አካባቢዎች) የሙቀት መጠን ከበፊቱ እየጨመረ መጥቷል።
   >>የሌሊት ሙቀት: ከቀን ሙቀት በተጨማሪ፣ የሌሊት ቅዝቃዜ እየቀነሰ እና ሞቃታማ እየሆነ መምጣቱ ይስተዋላል።
2)የዝናብ ሁኔታ መዛባት 
   >>መቆራረጥ: ዝናቡ የሚጀምርበት እና የሚያቆምበት ጊዜ እንደ ቀድሞው ቋሚ አይደለም። በሰዓቱ አለመጀመር ወይም ሳይደርስ ቀድሞ ማቆም የተለመደ ሆኗል።
   >>የስርጭት ችግር: በአንዳንድ ዓመታት እጅግ ከፍተኛ ዝናብ ጥሎ ጎርፍ ሲያስከትል፣ በሚቀጥሉት ዓመታት ደግሞ ዝናብ ጠፍቶ ድርቅ የሚከሰትበት ሁኔታ  ተበራክቷል። የ"በልግ" ዝናብ አስተማማኝነትም በእጅጉ ቀንሷል።
3)የመዝራት ወቅት መለዋወጥ:የገበሬዎች ግራ መጋባት፣የሰብል ለውጥ
1. ሰላም እና መረጋጋት፡ በሰላም ውስጥ ከፍ ባለ ሁኔታ ለመኖር የሚያስችል የተረጋጋ አካባቢ።
2. ጤናማ እድገት፡ ሁሉም ልጆች ጤናማ እና በትምህርት የተሞሉ ለመሆን የሚያስችል ንቃተ ህሊና ያለው ማህበረሰብ።
3. ትምህርት እና እድሎች፡ ማንኛውም ሰው በችሎታው መሰረት ትምህርት ሊከታተል እና ራሱን ሊያሳኵን የሚችልበት እድል።
4. አንድነት እና መርህ ያለው አገር፡ የግል ጥቅም ከላይ የሀገር ፍላጎት የሚቀርብበት፣ በትክክል እና በአገልግሎት የሚመራበት ማህበረሰብ።
በጥቅሉ የምፈልገው ትልቁ ለውጥ ደግሞ፡
ሁሉም ሰው በሰላም፣ በጤና እና በተጠበቀ አካባቢ እድገት ሊያድግ እና በትምህርት እና በሥራ ውጤታማ እድሎችን ሊያገኝ የሚችልበትን የተሻለ አለም ማየት እፈልጋለሁ።
በሌላ ቃል፣ የተሻለ ሰው ሰራሽ፣ የተሻለ ማህበረሰብ እና የተሻለ ወደፊት እንዲኖር እመኛለሁ።
በማህበረሰባችን ካሉት የውዝዋዜ ስልቶች መካከል ሽብሻቦ ዶሮ ውሀ ሲጠጣ ስክስክ ድስቅ እንዝርት ዋንጫ ልቅለቃ የመሳሰሉት ይገኛሉ።
ሽብሻቦ ሙዚቃው ሲጀምር እንደ እስክስታ መግቢያና ማስጀመሪያ ይጠቀሙበታል።
ዶሮ ውሀ ሲጠጣ ሲጨፈርም ሴቷ የመቀነቷን ጫፍና ጫፍ በመያዝ እጆቿን ወደ ጎን በመዘርጋት ቀስ በቀስ ከወገቧ ዘንበል  እያለች ወደታች በመውረድ አንገቷን ዝቅ ከፍ እያደረገች የምትወዛወዘው ውዝዋዜ አይነት ነው። 
ስክስክ አጨፋፈሩም የመቀነቷን ጫፍና ጫፍ በመያዝ ከአንገቷ ሰበር ከወገቧ ዘንበል በማለት አንገቷን ወደላይ ቀና በማድረግ በአንገትዋና በትክሻዋ ወደላይና ወደታች በማለት ትጨፍራለች።
ዋንጫ ልቅለቃ ይህ የእስክስታ  አይነት ወገቧ ላይ እጆቿን አድርጋ አንገቷን ከግራ ወደ ቀኝ በመነቅነቅ በማሽከርከር የሚጨፍሩት ነው።
የኔን ማህበረሰብ ጠንካራና የተሳሰረ እንዲሆን ለማድረግ በጣም አስፈላጊ እንደሆኑ የሚሰማኝ፦ ** ሃይማኖታዊ በዓላት ነው **ምን ያህል አስፈላጊ ናቸው ብለው ያስባሉ? እንደነዚህ አይነት በዓላት ሰዎችን አንድ እንዲሆኑ ያደርጋሉ። ምክንያቱም ሰዎችን ከአንድ የጋራ እምነት እና ታሪክ ጋር ያገናኛሉ። የጋራ ተሞክሮዎችን ይፈጥራሉ፣ የትውልድ አንድነትን ያበረታታሉ፣ ባህሎችን ከትውልድ ወደ ትውልድ ለማስተላለፍ ይረዳሉ። በአጠቃላይ፣ እነዚህ ሀይማኖታዊ ሥነ ሥርዓቶች እና ክብረ በዓላት የማህበረሰቡን አንድነቱን፣ ባህሉን እና የጋራ ማንነቱን እንዲጠብቅ የሚያደርጉ ወሳኝ ባህሎች ናቸው ብየ አምናለሁ።
መባይል ስልኮች በልጆች ላይ ተጽኖ ያሳድራል ለምሳሌ:- ረጅም ግዜ ስልክ ላይ ተጥዶ የሚቀመጥ ልጅ የጥናት ግዜው ይጣበባል፣ከቤተሰብ ወይም ከወላጅ ጋር ያለው ግንኙነት ይቀንሳል፣በተለይ 
ሶሻል ሚዲያ ከሆነ ሚያየው ለድሜው የማይመጥን ጉዳዮች ያያል ይህም በመሆኑ በትምህርቱ ሰነፍ ይሆናል። ሌላኛው በሶሻል ሚዲያ ያየውን ነገር በሙሉ ልተግብር ስለሚል ለችግር ይጋለጣል፣በአጠቃላይ ስልክ ላይ እረጅም ግዜ ሚቆዮ ህጸናት ቀስ እያለም ቢሆን ወደችግር መግባቱ አይቀርም።ስለሆነም ወላጆች ልጆቻቸውን መቆጣጠር ይጠበቅባቸዋል
አለመግባባቶችን በመደበኛው የፍርድ ቤት ሥርዓት ከመጨረስ ይልቅ በባሕላዊ መንገድ በሽምግልና መፍታት እጅግ የተከበረና ተመራጭ መንገድ ነው። ይህ ሥርዓት "ዕርቀ ሰላም" ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ ዓላማው በደለኛውን መቅጣት ብቻ ሳይሆን የተቋረጠውን ማኅበራዊ ግንኙነት መጠገንና ሰላምን ማስፈን ነው።
ሽምግልና ዋነኛው የግጭት መፍቻ መንገድ ነው:: በሽምግልና የሚሳተፍትም ዕድሜያቸው የገፋ፣ በታማኝነታቸው የሚታወቁ፣ ሃይማኖተኛ እና የንግግር ችሎታ ያላቸው ሰዎች ናቸው።
በሃይማኖት አባቶች (ቄሶች ወይም ሼኮች) ፊት ቀርቦ መሃላ መፈጸም ወይም ንስሐ መግባት ትልቅ ቦታ አለው።
በማህበረሰብዎ ውስጥ በቤተሰቦች ወይም በጎረቤቶች መካከል የሚነሱ ከባድ አለመግባባቶችን ለመፍታት (ከመደበኛው የፍርድ ቤት ሥርዓት ውጪ) የሚጠቀሙባቸው ባህላዊ ዘዴዎች ውስጥ አንዱ ሽምግልና ነው። ለምሣሌ፦ሁለት ሠዎች ቢጣሉ የአገር ሽማግሌዎች አሉ።እነሱ እዲሸመግሉ ይጠሩና ከዛ አንድ ዛፍ ስር ተቀምጠው በአንድ ጎን በዳይ በአንድ ጎን ተበዳይ ይቀመጣሉ።ከዛ ለሽማግሌዎች ያለውን ችግር  በግራ በቀኝ ያሉት ያስረዳሉ።ከዛ ጥላቸው ካሣ የሚያስፈልገው ከሆነ እሱን ወስነው ይቅርታ አባብለው።አስታርቀው፤አሳስመው፤አሰተቃቅፈው አብረው በልተው ጠጥተው ተመራርቀው በእርቅ ሽምግልናው ያልቃ።ይህንን ይመስላል ባህላዊ ስርዓታችን።
ጥሩ የሆነ አገልግሎት አገኛለው
አካል ጉዳተኞች እንደየጉዳት መጠናቸው ለምሳሌ የግር ጉዳት ያለበት ከሆነ ቤተሰቦቹ የሚመላለስበት መንቀሳቀሼ ነገር ሊገዙ ግድ ይላል።በትምህርት ተቋማት ደግሞ የሚፈልጉትን ጥናት እንዲያጠኑ ማድረግ ወሣኝ ነው።
ዳማ ካሴ ፣አረቂ እና ጅንጅብል
ዳማ ካሴ የምንጠቀመው ለምች አረቂ ለቁስል አና ጅንጅብል ለሆድ ህመም ።
በአካባቢያችን ከማይገኙ ነገሮች ውስጥ እንደ ትልልቅ የቤት እቃዎች ልብስ እና ጫማ እንዲሁም የእንጀራ እህሎች ሲሆኑ አልፎ አልፎ ቢኖሩም ዋጋቸው ውድ ከመሆናቸው በላይ የሰውን ምርጫ ስለማያሟሉ በዚህ የተነሳ የአካባቢው ሰው አላስፈላጊ የትራንስፖርት ወጭ በማውጣት እራቅ ወዳለ ገቢያ በመሄድ የሚፈልጋቸውን እቃዎች ይገዛል።
የራሴን አመለካከት የምመስርተው እኔ በተረዳሁት ልክ እና እንደ ርዕሰ ጉዳዩ አይነት ይለያያል
ሰው ሙሉ ምርመራ የማድረግ ባህል የለንም ከኔ ጀምሮ።ሁሉም ጤናውን ቢንስ በወር ምርመራ ቢያደርግ ብይ አስባለሁ
በኢኮኖሚ መርዳት፤ትምህርቱን በኦን ላይን እንዲከታተል ማድረግ።
አይ ተሳትፌ አላውቅም
የጨዋታወች አይነት ገበጣ፣ ቅልሞሽ(ቅልልቦሽ) እና ድብብቆሽ ናቸዉ። ገበጣ ጨዋታ 12 ተቀራራቢ ጉድጓዶችን በሁለት እረድፍ  ስድስት ስድስት አድርጎ በመስራት ሁለት ወይም ከዚያ በላይ በመሆን በቡድን ወይም በግል በመሆን የመጫወቱት ጨዋታ ነዉ። ጨዋታዉ በአብዛኛዉ በገጠሩ ማህበረሰብ የሚካሄድ ሲሆን የእራሱ የሆኑ ህገ ደንቦችም አሉት ጨዋታዉ ሲጀመር በየ አስራ ሁለት ገደሉ አራት አራት  ጠጠሮች ይኖራሉ እናም ጠጠሮችን በሌሎች ገደሎች እያነሱ ባዶ አድርጎ  እንደገና አራት እንዲሆን አድርጎ በመሰብ ሰብ ሁሉንም ጠጠሮች ከጨረሱ በኋላ በሰበሰቡት ጠጠር ልክ ቤቶችን መስፋት ነዉ የጨዋታዉ ዋናዉ አላማ።
አወ አድሰ የተወለዱ ህፃናት ብዙ ጊዜ ስም የማውጣት መርሀ ግብር በተወለዱ በተወሠኑ ቀናት ውስጥ ይካሄዳል ስለሆነም ቤተ ዘመድ  እና ጎረቤት ተጠርቶ የስም ማውጣት መራሀ ግብር ይካሄዳል በፕሮግራሙ የተገኙ ሁሉም የራሳቸውን ስም ይሠጣሎ ከእያንዳንዳቸው እይታ ተነስተው ትርጉም ያለው ስም ይሠጣሉ ነገር ግን ከሁሉም በላይ አንድ ስም ለመጠሪያ ትርጉም ያለው ይመረጣል ካልሆነ ግን በአያት ወይንም  በአባት ስም ቅድሚያ ተሠጥቶት ሊፀድቅ ይችላል ።
አጠቃላይ ከተሠጡት ስም አንዱ ትርጉም ሊስማማ የሚችለው ይፀድቅ እና የልጁ መጠሪ ሊሆን ይችላል
በዘመናዊ የግንባታ ሂደቶች ውስጥ ብዙ ጊዜ የተረሱ ወይም ተቀናሽ የሆኑ ባህላዊ የቤት አሰራሮች አሉ። ከእነሱ መካከል አንዱ ወፍራም የጭቃ ግድግዳ ነው።
1. ወፍራም የጭቃ ግድግዳ
በባህላዊ ኢትዮጵያዊ ቤቶች ግድግዳዎች ብዙ ጊዜ ከጭቃ፣ እንጨት እና ሣር በመጠቀም ይሰሩ ነበር። እነዚህ ግድግዳዎች ብዙ ጥቅሞች ነበራቸው፦
ሙቀትን መቆጣጠር – ቀን ሲሞቅ ቤቱን ቀዝቃዛ ያደርገው ነበር፣ ሌሊት ደግሞ ሙቀቱን ያቆይ ነበር።
ተፈጥሯዊ ንፋስ መቆጣጠር – ውስጡ አየር እንዲመዘን ይረዳ ነበር።
አካባቢያዊ ቁሳቁስ መጠቀም – የአካባቢ ንጥረ ነገሮች ስለሚጠቀሙ ዋጋው ዝቅተኛ ነበር እና ለአካባቢው አይጎዳም።
2. ትንሽ መስኮት እና የአየር እንቅስቃሴ
ባህላዊ ቤቶች መስኮቶችን በቦታ በጥንቃቄ ይያዙ ነበር። 
3. የውስጥ መደብ
የሀይማኖት ጋብቻ፣ የቤተሰብ ጋብቻ
የዕለት ተዕለት መጓጓዣየ ታክሲ ነው የምጠቀመው።  በታክሲ በምትጓዝበት ዕለት ተጨናንቆ የመሄድ ዕክል አጋጥሞኛል።
ህጻናትን የምግብ አዘገጃጀት ለማስተማር፣ምግብ በማዘጋጅበት ሰዐት ቀለል ያሉ ስራወችን እንዲያግዙ ማድረግና አሰራሩን ቀለል እና ጨዋታዊ በሚመስል መልኩ እንዲማሩት አደርጋለሁ።
በህይወቴ እንዲሳኩልኝ የምፈልገው ግብ ማስተማር እና ማሳያ መሆን ነው። ይህ ለማንኛውም ሰው ሕይወትን በተሻለ መንገድ ለመቀየር እንደሚረዳ አምናለሁ። ለዚህ የማደርገው እርምጃ በተለያዩ ግንዛቤ እና ችሎታ ላይ ማንበብ፣ መማር እና በማህበረሰብ ውስጥ በተግባር ማሳየት ነው።
አንድ ሰው እኔን እንዲያሳዝነኝ አልፎ ብዙ ጊዜ በሚገኝ ነገር ሳይቆይ መፍትሄ ማግኘት አለብኝ ብሎ አስታወቀኝ ነበር። በዚያኑ ጊዜ ምክሩ ቀላል ነገር እንደሚመስለኝ ቢሆንም፣ በኋላ ጊዜ ላይ በብዙ ችግኝ ቦታዎች ሲያገኘኝ ያ ቃል እውነት የሕይወቴን አመለካከት ቀይሮብኝ ነበር።
ወጣቶች በአካባቢ ጥበቃ መሳተፍ እንዳለባቸው አምናለሁ። ነገር ግን ወጣቶች አካባቢያቸውን በሚጠብቁ ሰአት ተመጣጣኝ የሆነ እራሳቸውን ሚከላከሉበት መሳሪያና በተገቢው መንገድ ከባለድርሻ አካላት ጋር መቀናጀት ይኖርባቸዋል። የበጎ አድራጎት ማህበራት የተሻለ ምሳሌወቸ ናቸው።
የጡዋት ቁርስ ልምድ የለኝም
አወ እጠቀማለሁ የተለያዩ መረጃወችን ለማወቅ ፋይል ለማስቀመጥ ፋይል ለሠወች ለመላክ እጠቀምበታለሁ።
አወ አለ እሱም ወደ ስራ ነው።
ከቁርስ በተጨማሪ በአብዛኛው የምመገባቸው ምግቦች እንደ ኩኪስ ቆሎ ታሽገው የሚሸጡ ምግቦችንና ፍራፍሬወችን እመገባለሁ። ለምሳና ለእራት በአብዛኛው ጊዜ የምመገበው እንደ ወቅቱ ይለያያል።የፆም ስዓት በሚሆንበት  ጊዜ ምስር አተር ክክ በጣም በብዛት አትክልቶችን እንደ ጎመን ሰላጣ ቆስጣ ድንች ቀይ ስር ሲሆኑ ፆም በማይሆንበት ጊዜ ደግሞ  ስጋ እንቁላል የወተት ተዋፅወች እንደ እርጎና አይብ የምመገብ ሲሆን አብዛኛውን ጊዜ በቤት  ውስጥ ተገዝተው ተዘጋጅቶ እመገባለሁ።
ጭዋ ሰው አክባሪ ትሁት ፈጣሪውን ሚፈራ
ስለ አስፈላጊ የጤና መረጃዎች እና ጤናማ ልማዶች መረጃ ለማግኘት አስተማማኝ መንገዶች ከታመኑ ተቋማት፣ ከባለሙያዎች እና ሳይንሳዊ ጥናቶች መቅሰም ይቻላል።
መረጃ የምናገኝባቸው ዋና ዋና አስተማማኝ ምንጮች
የመንግስት የጤና ተቋማት: የኢትዮጵያ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ፣ የሕብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት ፣ እና የክልል ጤና ቢሮዎች የፖሊሲ፣ የክትባት እና የውጭ ተላላፊ በሽታዎች መረጃዎችን የሚያገኙባቸው ዋና ምንጮች ናቸው።
የጤና ባለሙያዎች: ሐኪሞች፣ ነርሶች፣ እና የጤና ኦፊሰሮች በአካል ወይም በስልክ ማማከር (ለምሳሌ 6981)።
ብዙዉን ጊዜ ለህፃናት ስም የሚያወጡት አያት ናቸዉ ምክንያቱም አያቶቻችን እኛ ስንወለድ ነገሮች መሰረት አድርገዉ ያወጡልናል ማለትም ከጊዜዉ ከሁኔታዉ እንፃር ለምሳሌ አንዲት ህፃን ስትወለድ ምንም ያልነበራቸዉ ወይም ቸግሯቸዉ የነበሩ ወላጆቿ እሷ ስትወለድ ችግራቸዉ ከተፈቀረፈ ለምሳሌ ያክል የስራ እድል ይዛ ከመጣች እና ጨለማዉ ቤታቸዉ በብርሃን በደስታ ሲሞላ የልጅቱ ስም ብርሃን ብለዉ ያወጡላታል ምክንያቱም እሷን ሲወልዱ  በእርሷ ምክንያት ጭንቀታቸዉ ሁሉ  ስለጠፍ በነገራችን ላይ ልጅ ሲወለድ በረከት ይዞ ነዉ የሚመጣዉ ለዛ ነዉ ጊዜዎችን ሁኔታዎች መሰረት በማድረግ የህፃናት ስም የሚወጣዉ አንዳንዴ ደግሞ ከመፅሀፍ ቅዱስም ይወጣል
አለመግባባት ቢኖርም፣ ሰዎች ግጭትን እንጂ መግባባትን የሚያበረከቱት እነዚህን መንገዶች በመጠቀም ነው
በአክብሮት መናገር – የራሳቸውን ስሜት ወይም አስተያየት መስማት
ጋራ መፍትሄ መፈለግ
ዝቅተኛ ቃላት መጠቀም – አሳች የሚያደርጉ ቃላት ሳይጠቀሙ ግልጽ እና ገላጭ ቃላት መምረጥ።
አጠቃላይ በስሜት የተመረጡ ነገሮችን በአክብሮት መግለጽ እና ሌላውን በእውነት መስማት ወደ መግባባት ያመራል።
አነስተኛ ቃል በተመረጠ ሁኔታ የተቀረበ ስሜት እና የሌላው አቋም መረዳት ሁሉንም ወደ መግባባት ያዘንባል።
በአካባቢያችን እንደ ወረርሽኝ ያሉ በሽታዎች በሚያጋጥመን ጊዜ በሽታዎችን ለመከላከል በአካባቢው ያሉ የጤና ባለሞያዎች ስለበሽታው ምንነት አስከፊነት እና የመተላለፊያ መንገዶ በእየ መንደሩ እየዞሩ ግንዛቤወችን ይፈጥራሉ በተጨማሪ በቴሌቪዥን ወይንም ሌሎች የሚዲያ አማራጭ በቂ የሆነ መረጃ በማግኘት የህክምና ባለሞያዎች የሚሰጡትን ምክር ተግባር ላይ በማዋል እና በመተግበር እራሳችንን እንከለከላለን ማለት ነው ። ከዚህ ተሞክሮ ያገኘናቸው ጥቅም በማነኛውም ሁኔታወች ወስጥ ብንሆነ የህክምና ባለሞያዎች ምክር እጅግ አስፈላጊ  እና ችላ ልንለው የማይገባ ጉዳይ መሆኑ ነው
በዘመናዊው የግንባታ ሂደት ውስጥ ጠፍቷል ወይም ተረስቷል ብዬ የማስበው አንድ ጠቃሚ ባህላዊ የቤት አሰራር ቤቶችን በተፈጥሯዊ መንገድ ቀዝቃዛና ሙቀትን የሚቆጣጠር መሆናቸው ነው። በባህላዊ ኢትዮጵያዊ ቤቶች በተለይ በገጠር አካባቢዎች የሚገኙት እንደ ጭቃ፣ እንጨት፣ አረንጓዴ ሳር እና ድንጋይ ያሉ የተፈጥሮ ቁሳቁሶች ቤቱን በቀን ቀዝቃዛ፣ በሌሊት ደግሞ ሙቀት እንዲጠብቅ ይረዱ ነበር። ይህ የተፈጥሮ አቀራረብ ከኤሌክትሪክ ወይም ከማሽን ያለ ጥገኛ ሲሆን ለአካባቢ ወዳጅ ነበር።
እንዲሁም የቤቶች ንድፍ በአብዛኛው ክብ መሆኑ ነፋስን ለመቆጣጠር እና ሙቀት እንዳይከማች ያግዝ ነበር። ከፍተኛ ጣራ እና ትንንሽ መስኮቶች ደግሞ ውስጡ ያለው አየር እንዲመላለስ ይረዱ ነበር። ይህ ሁሉ ቤቱ በተፈጥሯዊ መንገድ እንዲቀዝቅዝ ያደርገው ነበር።
አንድ ውጤታማ መምህር ያለው ዋና ባሕርይ
ፍቅርና ተጠያቂነት
 ተማሪዎችን መረዳትና መከበር
 እያንዳንዱን ተማሪ እንደ ተለየ ሰው መቀበል
 የተማሪዎችን ስኬት የራሱ ኃላፊነት መሆን
ተማሪዎች የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ የሚረዱ ዘዴዎች
ተማሪ-መሃል ያደረገ አስተማማኝ ትምህርት
ቡድን ሥራ፣ ውይይት እና ጥያቄ–መልስ መጠቀም
ተማሪዎችን በትምህርቱ ውስጥ ንቁ ተሳትፎ ማድረግ
የቀጣይ እና ግልጽ ግምገማ የሚያበረታታ አስተያየት መስጠት
ስህተት እንደ መማር ዕድል መቆጠር
 የልዩነት አስተማማኝ አቀራረብ 
የተማሪዎች ዕድሜ፣ ክህሎት እና ፍላጎት መሠረት ማድረግ
ለዝቅተኛ እና ለከፍተኛ ችሎታ ያላቸው ተማሪዎች የተለያዩ ድጋፎች መስጠት
በማህበረሰባችን ውስጥ  በጣም ተወዳጅ  ባህላዊ ምግብ ደሮ ሲሆን አዘጋጁ መጀመሪያ ዶሮዎ ይታረዳል ውሃ  ይፈላና ዶሮዎ ለይ ፍል ውሃው ይሆናል ላባው ይለቀማል በእሳት ይውለበለባል ከዛ በንጹህ ዉሃ ይታጠባል ከዛ አስራሁለት ብልቱ ይገነጣጠላል ከዛ በሎሚ በጭረጮ በእርሾ ይታጠባል  በጉን ከተቁላላው ጨው ውሰጥ ይገባል  እንቁላል ቃለ ተቀቅሎ ወጡ ሌበስል ሲል ይጨምራል  ከዛ ወጡ ሲበስል ይወጣል እሄም ሚዘጋጀው ባህል  ሲሆን እንግዳ ሲመጣ ነው ሌላው ደግሞ ክትፎ ነው አዘገጃጀቱ ከስጋው ቀይ ቀዩ ተመርጠው በደንብ ድቅቅ አርገው ይከተፋል ከዛ ከተዘጋጀው ሸክላ በደንብ ሳይበስል ክቤ እያረጉ ማማሰል ወድያው ተሎ ማዉጣት እሄም ሚዘገጀው እንግዳ እና በአል ሲሆን ነው
ዋነኛዉ የድህንነት ስጋት ትራንስፖርት ሲሆን ብዙ ህፃናትንና ሴቶችን በአደጋ ምክንያት አሳጥቶናል እያሳጣን ነዉ ያሳጣናልም። ምክንያቱም ህፃናት በትራንስፖርት ተጠቂ የሚሆኑበት ምክንያት የማስትዋል አቅማቸዉ ደካማ በመሆናቸዉ አስፓልት ሲሻገሩ ቀኝና ግራ አይተዉ ስለማይሻገሩ ለመኪና አደጋ ተጋላጭ ናቸዉ ይሄም በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ ይገኛል። ሴቶች ደግሞ በድሮ ጊዜ በጠለፋ ነበር አሁን ደግሞ ተሻሽልሎ በትራንስፖርት መገልገያወች ለምሳሌ፦ ባጃጅ እና መኪና  ባሉ ነገሮች እየተጠለፊፉ ወይም እየተታለሉ ይደፈራሉ ይገደላሉ ይታገታሉ ማለት ነዉ።
በጠም ስርአት ያለኝ ልጅ ሁኘ ነው ያደኩት መጥፎ ነገሮችን እነዳትነካ ተብየ ነው ያደኩትእናም ቤተሰቦቸ  አድርግ የሚሉኝን ስራ እየሰራው አና አታድርግ  የሚሉትን ሳለደርግ ነው ያደኩት ቤተሰቦቼ  በእኔ ለይ ሙሉ እምነት አላቸው የሚሰጠኝን ስራ እና ተልዕኮ  በሚገባ ስለምሰራ ሙሉ እምነት አላቸው ሌላኛው በአካባቢው  በሰፈሩ በጣም መልካም ሰው ሁኘ ነው የደኩት እና ሰው በጠም ያከብራልኛል እኔም አከብራቸዋለው አናም በአካባቢው  ጥሩ መልካም ስራዎችን እየሰራን እናገኛለን ለቀጣዮቹ  ልጆችን መልካም ስራ ተሰርተው እንደያለፎ ማስተማር
*አወ አግዠ አውቃለሁ፦
በምን መልኩ ለሚለው በጉልበቴ
ከዚያው ከምኖርበት አካባቢ ቸኩየ ስራ እየሄድኩ ባለሁበት አጋጣሚ አንዲት ሴትዮ መንገድ ላይ አሟት ተኝታ አገኘኋት ምን ሁነሽ? ምን ልርዳሽ? እማማ ብየ ጠየኳት ልጀ እርዳኝ ከቤቴ የሚያደርሰኝ ሰው ጥራልኝ ስትለኝ በጣም ተደናግጨ ተነሽ እኔ ላድርስሽ አልኳት ከዚያ በጀርባየ አዝየ እያረፍኩ ከቤቷ አደረስኳት፤አሁን ድረስ ትመርቀኛለች።
እነሣለሁ።እደተነሣው ቸር ያሣደረኝን እግዚአብሔር  አመሠግናለሁ፤መፀዳጃ ቤት እሄዳለሁ፤ምግብ አበስላለሁ።
ሀይማኖታዊ በአላት በደማቅ ሁኔታ ይከበራሉ
በተለይ በአደባባይ የሚከበሩ በአላት 
እንደ ጥምቀት/መስቀል /ኢድእና አረፋ ያሉት በአላት
የተሻለ የቢዝነስ ሰው መሆን ነው ጥሩ የህይወት ግብ ለመያዝ፣ ራስን ማወቅ ትልቅ አስተዋፅዖ አለው። ራስህን ስታውቅ፣ ምን እንደሚያስደስትህ፣ ምን ላይ ጎበዝ እንደሆንክ ወይም ምን ያህል ዋጋ እንዳለህ፣ ለሰዎች ምን አይነት ጠቃሚ አገልግሎት ልትፈጥር እንደምትችል እንዲትረዳና ከዛ አንፃር ጥሩ የህይወት ግብ እንዲትይዝ ይረዳሃል።
ግብህን፣ እጣ ፈንታህን በመወሰን ደረጃ በጣም ራስ ወዳድ መሆን አለብህ!” ይላል ብራየን ትሬይሲ። ግብህን ሰዎች ሊያስቀምጡልህ አይገባም፣የሚመችህን ነገር አንተው ራስህ ምረጥ። ሰዎችንም ለማስደሰት ብለህ የማትፈልገውን ግብ መምረጥ የለብህም። በደንብ አስብበትና ራስህ
ቤተሰብ በማገዝ ፣ኳስ በመጫወት
እኔ በምኖርበት  አካባቢ ለአራስ ልጆች የሚሠጡት ምግቦች በአካባቢው የተለመዱ ባህላዊ ምግቦች ናቸው አብዛኛውን ጊዜ ለነዚህ ህፃናት የሚሠጡ ፋሳሽ ምግቦች አጥሚት ሾርባ እና የመሳሰሉት ናቸው ጠጣር ምግቦች ደግሞ ሴሪፍም ፓስቲኒ የሚባሉ ምግቦች እናቶች ለልጆቻቸው ሲመግብ ተመልክቻለሁ ፈሳሽ ከመስጠት ጋር ተያይዞ ከስድስት ወር በፊት ከእናቱ ጡት ወጪ ምንም ነገር አይፈቀድም ምከንያቱም የልጆች አንጀት መፍጨት ስላምችሉ ለበሽታ ይዳረጋሉ ።ብዙ ጊዜ እናት ይህን ስህተት የሚሰሩ እናቶች የሚሰሩት በተለምዶ ነው መደረግ ያለበት ግን የሐኪም ምክር መስማት እና መተግበር ነው።
አው ዳማከይሲ አረግሴሳ ዝግባ  አሪፍ ውጤትነበሪው ያሽለኛል ያልኩት አሽሎኛል
የተፈጥሮ ሀብት ስለሆነ
ጨናዳም ፣እርድ ነጭ ሽንኩርት
አዎ  አሉ።ለምሳሌ፦ሀረግ እሬሳ ፣ነጭ ሽንኩርት፣ሎሚ፣ጤናዳምና ሌሎችምአሉ።ለሆድ ቁረጠት፣ለምች ወዘተ በመቀባት፣በመጠጣት፣ በማሽተት ጥቅም ላይ ይውላሉ።