gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
መረጃው ከትክክለኛ ምንጭ ካልሆነ እና በተለይ ደግሞ በዘርፉ ያሉ ባለሞያዎች ካልተረጋገጠ ሰወች ለአላስፈላጊ መረበሽ ፣ ጭንቀት ፣ ወጭ እንዲሁም አለመግባባት ይዳረጋሉ።
ተነስቸ ፊቴን ታጥቤ ሁል ጊዜም ቤተክርስቲያን ነኝ።
አው አለ ቁጡ፣ኮስታራ፣ተነጫናጭ
እኔ ገንዘብ እምቆጥበው እስካሁን  በባንክ የቀጠባ ሂሳብ በመክፈት ነው።
ጌታዬ ይቀመጡ እና ምግብ ማጉርስ
አንደኛ መረጃዉ በትክክል; በግልፅና በተገቢዉ መንገድ ማስተላለፍ ስለሚችሉ።. ሁለተኛ ደግሞ በማህበረሰቡ ዉሰጥ የቴክኖሎጂ ገንዛቤዉ ገና አነስተኛ ሰለሆነ ነው ።
ሙሽራው እና ሙሽሪት በአብዛኛው ነጭ ቀሚስ (ሱሪ) ይለብሳሉ፣ እሱም ጥርጥርን እና ቅድስናን የሚያሳይ ልብስ ነው። አልባ በላይነት የሚያሳየውን ኮት (ካስክ) ወይም ሌሎች የሥነ ሥርዓት ልብሶችንም ይጨምራሉ። ሙሽሪት ብዙውን ጊዜ ነጭ ቀሚስ ትለብሳለች፣ አንዳንዴም የራስ ሽፋን (ማንጣፍ) ትጠቀማለች። ይህ ልብስ ለተከበሩ ሥነ ሥርዓቶች ተገቢውን አክብሮት እና ትኩረት ለማሳየት ይረዳል።
በጋራ የበአል ጭፈራወች ።አሉኝ
አወ እሡም አስከ ሠባትቀን መጠራራት
ስዎች በተለይ ወጣቶች ማህበራዊ ሚዲያ ተጠቃሚ ናቸው ከነዚህም ዉስጥ ቲክቶክ ፌስቡክ ቴሌግራም ዋትሳአፕ ይጠቀማሉ የሚከታተሉት የዜና ምንጮች 
1. ዋልታ
2. ፋና
3. አባይ" አሻም" ኢቢሲ ከዉጭ አልጀዚራን ይመርጣሉ
ላሊበላ የግንባታ ጥበብ ለመመልከት።
በእኛ ቤተሰብ ውስጥ አብዛኛውን ጊዜ የቤት  ስራዎችን የምንሰራው እኔና እህቴ ስንሆን የስራ ክፍፍሉ ዕለት ተዕለት የተለያየ ሲሆን በብዛት ምግብ ማብሰል የእኔ ተግባር ሲሆን ጽዳትና ሌሎች ስራዎችን ደግሞ እህቴ ታከናውናለች፤ ውሳኔውን የምንወስነው በመነጋገር ነው።
አሁን ላይ የኮሪደር ልማት የጎንደርን ገፅታ ቀይሮታል ደስ እና ይበል የሚስብል ነገር ነው ።ጎንደር ከዚህ በላይ አምራ ማየት እሻለሁ ልማቱ ይበጥል
ቤተሰቤን የምደግፈው መንግስታዊ ባልሆነ ድርጅት ውስጥ መደበኛ ስራ በመሰራት ሲሆን በወር ከማገኘው እና ከግል ወጨ  በተረፈው ገንዘብ ቤተሰቤን አግዛለሁ።
በብዙ ማህበረሰቦች ውስጥ በቤተሰቦች ወይም በጎረቤቶች መካከል የሚነሱ ከባድ አለመግባባቶችን ለመፍታት ከመደበኛው የፍርድ ቤት ሥርዓት ውጭ የሚጠቀሙ ባህላዊ ዘዴዎች አሉ። 
1. ሽምግልና (የሽማግሌዎች ምክር)
ይህ በጣም የተለመደ ዘዴ ነው። በማህበረሰቡ የተከበሩ ሽማግሌዎች ሁለቱን ወገኖች ያቀርባሉ፣ ችግኙን ይሰሙ እና በምክር እንዲስማሙ ያግዛሉ። 
2. የሃይማኖት መሪዎች ምክር
አንዳንድ ጊዜ ሰዎች ወደ ካህናት ወይም ሌሎች የሃይማኖት መሪዎች ይሄዳሉ።
3. የማህበረሰብ ስብሰባ
አንዳንድ ጊዜ የማህበረሰቡ ሰዎች ይሰበሰባሉ እና ችግኙን በጋራ ይወያያሉ።በአጠቃላይ በማህበረሰባችን ውስጥ የሚጠቀሙት ባህላዊ የግጭት መፍትሄ ዘዴዎች ሽምግልና፣ የሃይማኖት መሪዎች ምክር እና የማህበረሰብ ስብሰባ ናቸው።
ጥሩ ጥያቄ ነው በማህበረሰቡ  ውጥ ጋብቻ በሁለት አይነት ነው ከሚካሄደው  አንደኛው መጀመሪ ቤተሠብ ሽምግልና ወንድየው ወደሴቷ ቢቤት እንዲልክ ከሴቷ ጋር በደንብ ባልየው ካወሩ በኋላ 
ቀን ይዘው ተግባብተው  ይለያያሉ  ከዛ እሴቷም ከቤተሠቧ ጋር ያለውን ሁኔታ ታስረዳ እና ቀነ ቀጠሮ ተይዞ ወንድየው ሥስት ትላልቅ  በማህበረሰቡ  የተከበሩ እና የታፈሩ መናገር እና ማሳመን የሚችሉ ሠወችን በመምረጥ በቀኑ ቀን ከተወሠኑ ሠዋች ጋር አሰፈላጊውን የፕሮግራም  የሚሆኑ ነገሮችን አሲዞ ወደ ሴቷ ይሄዳሉ ከዛ ሥስቱ ሽማግሌ የሴት እናት አባት ቤተሰብ  ባለበት ልደፈጅዎትን ቸልጃችን ብለው ጥያቄ  ያበርባሉ ከዛ ጉዳዮ ካለቀ እና እሺ ከተባለ የሠርግ ቀን ተቆሮጦ ይመለሣሉ
የአየር ንብረት መረጃን እንደ የኢትዮጵያ ሚቲዎሮሎጂ ኢንስቲትዩት ካሉ ብሔራዊ ተቋማት፣ እንዲሁም እንደ AccuWeather እና Google Weather ካሉ ዓለም አቀፍ ድረ-ገጾች ማግኘት ይቻላል።
በዓመቱ ውስጥ እጅግ በጣም የምወደው ወቅት ጸደይ (መጸው) ነው። ምክንያቱም፦
አየሩ መካከለኛ ስለሆነ፦ እንደ በጋ የማይሞቅ፣ እንደ ክረምትም የማይቀዘቅዝ ደስ የሚል አየር ስላለው።
የተፈጥሮ ውበት፦ አበቦች የሚፈኩበትና አካባቢው በለመለመ አረንጓዴ የሚሸፈንበት ወቅት በመሆኑ።
ለስራ አመቺነት፦ ዝናብም ሆነ ከፍተኛ ፀሐይ ሳይኖር በነፃነት ወጥቶ ለመንቀሳቀስና ለመስራት በጣም አመቺ ነው።
በልጅነትዎ የነበሮት የአስተዳደግ ሁኔታ ምን ይመስል ነበር? ልጅነቴ እንደማንኛውም የኢትዮጵያ ገበሬ ልጆች ብሆንም ከነበረብኝ የጤና እክል አንፃር የተለየ እንክብካቤ አመጋገብ ይደረግግልኝ ነበር በቤታቹ ውስጥ ምን አይነት እሴቶች በተለይ ሀቀኝነት ታአማኒትና ተጠያቂነት በስፋት የሚስተዋል ሲሆን ወይም እምነቶች ላይ አፅንዖት ተሰጥቶ ነበረው እርስ በርሳችን መከባበር መቻቻል እንዲኖር አንዱ አንዱን ጥሎ ለማለፍ ሳይሆን በመደጋገፍ የጋራ የሆኑ ወግ ባህል እምነቶችን ጠብቀን እንድንሄድ ይደረግ ነበር
የአየር ንብረት ሁኔታን በተመለከተ ትክክለኛ እና ወቅታዊ መረጃ ለማግኘት ዋና ዋናዎቹ ምንጮች የሚከተሉት ናቸው፡
-የኢትዮጵያ ሜትዎሮሎጂ ኢንስቲትዩት  በጣም አስተማማኝ እና ኦፊሴላዊ መረጃ ምንጭ ነው። ተቋሙ የዕለት፣ የሳምንት እና የወቅታዊ (በልግ፣ በጋ፣ ክረምት) የአየር ንብረት ትንበያዎችን ያቀርባል።
-በይነ መንግሥታት የአየር ንብረት መድረክ: በተለይም የአየር ንብረት ለውጥን ለመከታተል የሚረዱ ሪፖርቶችን ለማግኘት ይረዳል።
-በኢትዮጵያ ውስጥ ከመስከረም እስከ ጥር (ከዝናብ በኋላ ያለው ወቅት) በጣም ተመራጭ ጊዜ ነው። 
-ተፈጥሮአዊ ውበት
-የአየር ሁኔታ
-የበዓላት ወቅት
-ጉዞ እና ሽርሽር
ሰኞ ማክሰኞ (በተለይ ለህፃናት)፣ገበጣ (ለአዋቂዎች እና ለወጣቶች)፣ ገና ጨዋታ (ወቅትን ጠብቆ የሚጫወቱት)
"ሰኞ ማክሰኞ" በኢትዮጵያ ህፃናት ዘንድ እጅግ ተወዳጅ የሆነና የአካል ቅልጥፍናን የሚጠይቅ ጨዋታ ነው። ሜዳው መሬት ላይ በሚሰመሩና በሳምንቱ ቀናት ስም በሚጠሩ ሳጥኖች ይዘጋጃል። ተጫዋቹ "ጢያ" ወይም ጠፍጣፋ ድንጋይ ወደ ሳጥኖቹ ወርውሮ፣ መስመር ሳይረግጥ በአንድ እግሩ እየዘለለ ሄዶ ድንጋዩን ያመጣል። ሁሉንም ደረጃዎች ያጠናቀቀ ልጅ ጀርባውን ሰጥቶ በመወርወር "ቤት ይገዛል"። የራሱ ቤት ላይ ማረፍ ሲችል፣ ተጋጣሚው ግን ያንን ቤት ዘሎ ማለፍ አለበት። መስመር የረገጠ ወይም ድንጋዩ ከመስመር የወጣበት ተጫዋች "ሞተ" ተብሎ ተራውን ያስረክባል። ይህ ጨዋታ ልጆች ሚዛናቸውን እንዲጠብቁና በህግ መመራትን በደስታ እንዲለማመዱ ይረዳል።
የጤና መረጃ የሚገኝባቸው ምንጮች
የጤና ባለሙያዎች (ሐኪሞች፣ ነርሶች፣ የጤና ኤክስቴንሽን ሰራተኞች)
 ሬዲዮና ቴሌቪዥን (የጤና ፕሮግራሞች፣ ማስታወቂያዎች)
ኢንተርኔት እና ማህበራዊ ሚዲያ ዌብሳይቶች)
 ቤተሰብና ጓደኞች (ልምድ በመጋራት)
ት/ቤትና ማህበራዊ ስብሰባዎች (ስልጠና፣ ውይይት)
የእነዚህ ምንጮች አስተማማኝነት
ከጤና ባለሙያዎች የሚገኘው መረጃ በጣም አስተማማኝ ነው
ሬዲዮና ቴሌቪዥን በአብዛኛው አስተማማኝ ቢሆንም ሁሉንም መረጃ መፈተሽ ያስፈልጋል
ማህበራዊ ሚዲያ ላይ ያለ መረጃ አንዳንዴ የተሳሳተ ሊሆን ስለሚችል ጥንቃቄ ያስፈልጋል
ከቤተሰብና ጓደኞች የሚመጣ መረጃ ልምድ ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ሁሉ ጊዜ ትክክለኛ አይሆንም
ከስልኬ ላይ ካለው የሙቀት መጠንን ከሚያሳሰው መተግበሪያ እንዲሁም ሁልጊዜም ባይሆን አልፎ አልፎ በዜና ሰአት ወደ መጨረሻ ላይ ከሚቀርበው የአየርንብረት ዘገባ ስለ አየር ንብረት ጀመረ የሚገኝባቸው ምንጮች ናቸው ። የበጋ ወራት የበለጠ የምወደው ወቅት ነው። ቅዝቃዜ ቶሎ የሚያጠቃኝ ስለሆነ እና ቅዝቃዜውነ ተከትሎ በእግሮቼ ላይ የቁርጥማት ህመም ስለሚሰማኝ የበጋ ወራት ላይ እነዚህ ሁሉ ችግረኞች ስለማይኖሩ በጋን የበጠ እወዳለሁ። በተጨማሪም ከቤት ውጭ ባሉ ቦታወች ላይ ከሰወች ጋር ለመገናኘት ፣ በኘሮግራሞችን ለማዘጋጀት እና ለማስተናገድ እንዲሁም ራቅ ያሉ ከከተማ የወጡ ቦታወች ላይ ጉዞ ለማድረግ እና ለመጎብኘት የበጋ የአየር ንብረት የበለጠ ስለሚመች የበለጠ እወደዋለሁ።
በኢትዮጵያ ፦በተለይም በእኔ አካባቢዎች አንድሰዉ ከታመመ ወይም ከተቸገራ የማሀበራስቡ ተገለልተኛ ድጋፍ የሚከተሉት መንገዶች ይሰጣል ።
1 ፈጣን  የጤና  እርዳታ 
2 የገንዘብ አና የመዳሃኒት ድጋፍ
3 የአካልዊ እረዳታ ሥራ አና ቤት እንክብካቤን 
4የስነልቦና አና የመንፈሳዊ ደጋፍ
5የምግብ አና የዕለት ከዕለት እርዳታ
በእኔ እምነት ትምህርት ህይወትን የመቀየር ትልቅ ሀይል አለዉ። እና ለአንድ ማህበረሰብ ብሎም ለሀገር ህልወና መሰረቱ ትምህርት ነው። ህይወትን ማቅለል : አዳዲስ ነገሮችን መፍጠር የሚቻለው የተማረ ሰው ሲኖር ነው ብየ አስባለሁ ። በእኔ እይታ በእኛ አካባቢ ያለው የትምህርት አሰጣት ምንም እንኳን አጥጋቢ ባይሆንም ከጊዜ ወደጊዜ መሻሻሎችን እያሳየ ነው። በፊት የመምህራን እጥረት እንዲሁም የትምህርት ቁሳቁሶች አለመሟላት በሰፊው ይታይ ነበር ። በአሁኑ ሰአት ግን ከቴክኖሎጅ መስፋፋት ጋርም ተያይዞ ብዙ ለውጦች አሉ።
ገንዘብ ለሰው ልጆች በጣም አስፈላጊ ነገር ነው ስለገንዘብ አመጣጡ ተገንዝበንም ገንዘብን መቆጠብ ግድነው ።ቁጠባ ሀብት ማፍሪያና አስተማማኝ የገንዘብ አቅም መገንቢያ መንገድ አንዱ እንደሆነ ማስረዳት:የምጠቀምበት መንገድ 1ኛ, አነስተኛ የቁጠባ ሳጥን (ባንክ) አዘጋጅተን በመስጠት ልጆች ሳጥኑን በሳንቲሞችና በብር እንዲሞሉ ማበርታት ሳጥኑ ለወደፊት የሚሆን ገንዘብ የሚያጠራቅሙበት እንደሆነና ይበልጥ ሲቆጥቡ ገንዘባቸው እየበዛ እንደሚሄድ ማስረዳት። 2ኛ, የቁጠባ ሂሳብ በመክፈት ሳጥኑ ሲሞላላቸው ወደ ባንክ ወስደው ምን ያህል ገንዘብ መቆጠብ እንደቻሉ ገንዘቡን እራሳቸው እንዲቆጥሩ ማድረግ።ከባንክ ስለማገኙት ወለድ ማስረዳት።
6-8ስዓት እተኛለሁ ፊልሞችን አያለው
ትምህርት የጀመርኩት በስምንት አመቴ ጎንደር ከተማ አንገረብ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ነው።እስከ ስምንተኛ ክፍል አንደኛ ደረጃ እየወጣሁ  ወደ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት አለፍኩ።ከዘጠኝ እስከ እስራ ሁለተኛ ክፍል ፋሲለደስ ሁለተኛ ደረጃ አጠናቀኩኝ።አስራ ሁለተኛ ክፍል ከሰባት መቶው አራት መቶ አራት በማምጣት ጎንደር ዩኒቨርሲቲ ገባሁ።ሁለተኛ አመት እንደጨረስኩ ኤሌክትሪካል እና ኮምፒውተር ምህንድስና የትምህርት ክፍል በመምረጥ ገባሁ።ከአምስት አመት በሆላ በዲግሪ ሶስት ነጥብ ሁለት ከአራቱ በማምጣት ተመርቄ ከዩኒቨርሲቲ ወጣሁ።
እንግዳ ተቀባይነትን
በልጅነቴ የነበረው የአስተዳደግ ሁኔታ በተደራጀ እና በባህላዊ እሴቶች የተመሰረተ ነበር። ቤታችን የእምነት፣ የአክብሮት እና የትክክለኛ ሥራ እምነት ዕውቀት እንዲያሳድግ የተባበረ ነበር።

ዋና እሴቶች እነዚህ ነበሩ:

1. እምነት በእግዚአብሔር፣ የዕለታዊ ጸሎት እና በቤተክርስቲያን ተሳትፎ።
2. አክብሮት ለእናት፣ ለአባትና ለእማኞች፣ በቃል እና በተግባር ፍቅርና አድናቆት ማሳየት።
3. ትህትናና እውነተኝነት፣ ውሉን መጠበቅ እና በሰው ፊት ትክክል መኖር።

እነዚህ እሴቶች ዛሬም አእምሮዬን እና አካሄዴን የሚመራ መሠረት ናቸው።
አዎ
ሰላምታ ባለመስጠት ፣ አማላጅ ሽማግሌ በመላክ ፣ ንግግር በመዝጋት
ጥሩ መልካም ናቸው።አሁን ላለሁበት እኔን ፈጥረውኛል ትልቅ ምሰገና አለኝ።አሁንም ጥሩ ግኑኝነት አለን ተመሰገን ነው።
ልጆች በተለያዮ መንገድ ማስተማር ለምሳሌ ተረተረት በማውራት፣ ታሪክ በመንገር፣ ጥሩ ሲሰሩ በማበረታታት  እና የተለዩ አሰተማሪ ቪዲዮ  ማሳየት ከእነሡ ፊት አለመዋሽት እንዲሁም አላስፈለጊ ጭቅጭቅ አለማሰማት ተገቢ ነው
ልጆች በትምህርታቸው አንዲበለጽጉ እና ውጤታማ እንዲሆኑ የወላጅ እርዳታ እና ማበረታቻ በጣም ነው ሚያስፈልጋቸው።የወላጅ እርዳታ ማለት ለምሳሌ ለነሱ ጠቃሚ የሆኑ የተለያዩ መፅሐፍቶችን በመግዛት፣በማስነበብ፣አስጠኝ በመቅጠር፣ጊዜ እና ስዓት በመስጠት መርዳት ይቻላል።ማበረታቻ ደግሞ አሪፍ ውጤት ሲሰሩ በመሸለም ወይም የተለያዩ ስጦታዎችን በመስጠት፣መዝናኛ ቦታ በመውሰድ ያንን ውጤት እንዲደግሙት እን ከዚህ በላይ ሽልማት እንደሚሰጣቸው መንገር
ለከተማዋ የተሻለ ለዉጥ ይመጣል ጭስ አልባ ስለሆነ አየር ብክለትን እንቀንሳለን ቴክኖለሎጅዉን ለሁሉም ሰዉ እዉቀት እንዲኖረዉ እዉቀቱ የሰፋ ይሆናል
ከዛሬ ስምንት አመት በፊት በነበረኝ የትምሕርት ጊዜ ላይ ጊዜየን በአግባቡ ባለመጠቀሜ ስህተት ሆኖ አግንቸዋለሁ።የናቁት ይንቃል የሚባል አባባል አፈራሁበት።የሠው ልጅ ሰሕተት መድገም እንደሌለበት አምኘ እሰራለሁ።
አሁን ላይም ብዙም ባይሆን ሬዲዮና ቴሌቪዥን የመረጃ አማራጮቼ ናቸው።ታማኝ እና እውነተኛ መረጃዎችን ለማግኘትም ያግዙኛል። ከዛ በተጨማሪ ቲክቶክና ዩትዩብ ፈጣን እና የመዝናኛ መረጃዎችን ለማግኘት ይረዱኛል፣ አቀራረባቸው ቀለል ባለ መልኩና ፈጣን መረጃ ያደርሱኛል።
መቻቻልን ፣ ፍቅር መስጠት ፣ መተጋገዝ ፣ መረዳዳት   ።
ከባህል አኮያ ስለ ሰላም  ሰለኑሮ ውድነት
በጽሁፍ በድምጽ መቅረጽ  
በአካባቢው ተሰሚነት ባላቸው ሰወች
የኔ አመለካከት ጠቃሚ ወጎችንአንዳይረሱ ትልቁን ሚና የሚጫወተው የማሕበረሰብ መሪዎችና መላው ማሕበረሰብ ሲሆን ሀላፊነቱ ግን ቤተሰብ፣ትምሕርት ቤት፣ትልልቅ ሽማግሌዎችን ይመለከታል።
በአማርኛ ከዚህ ያሉ ሰዋችን ምስጋና ወይም አድናቆት መግለጽ ብዙ የተለያዩ ዘዴዎች አሉ አንዳንድ ጥሩ መልክቶች ነዉን እንደሚከተለው የገለጽ ይችላሉ ።
1  በቃላት (በንግግር )
2 በተግባር (በምላሽ ድርጊት )
3 በጽሑፍ (በመልእከት ወይም በፅሁፍ )
በአጠቃላይ ፦በአማርኛ ባህል ዉስጥ ምስጋና እና አድናቆትን በቃል በተግባረ ወይም በጽሑፍ በአክብሮት አና በልብ ያለመንፈስ ይገለጻል ።
ልጃገረዶችን ከትምህርት ለማገድ የሚያደርጉ ትልቁ ተግዳሮቶች የገቢ ድርድር፣ የገንዘብ እጥረት እና የቤተሰብ ኃላፊነት (እንደ የቤት ሥራ እና የወላጆች እንክብካቤ) ናቸው። የባህላዊ ደንቦች እና የማህበረሰብ ግፊት ሴት ልጆች ትምህርት ከቤት ሥራ ያነሰ እንደሆነ በማሰብ ከፍተኛ ሚና ይጫወታሉ። በተጨማሪም፣ ወደ ትምህርት ቤት ምቾት ያለው ርቀት፣ የመጓጓዣ አለመገኘት እና በመንገድ ላይ ያሉ የደህንነት ስጋቶች (እንደ ዝናብ፣ ጥቃት ወይም የወሲብ አገባብ) ብዙ ልጃገረዶችን ይከለክላሉ።
በአካባቢያችን ለልጆችና ለታዳጊዎች የገንዘብ ዋጋ እና የቁጠባ አስፈላጊነት ማስተማር በተግባር እና በቀላል መንገድ ሲደረግ ይበልጥ ውጤታማ ነው። ከሚጠቀሙባቸው ዋና መንገዶች እነዚህ ናቸው፦
1️⃣ በተግባር ማስተማር 
 የቀን ወይም የሳምንት ኪስ ገንዘብ መስጠት እና እንዴት እንዲጠቀሙበት እንዲያስቡ ማድረግ
የቁጠባ ሳጥን  መጠቀም እና ገንዘብ በቀስ በቀስ መሰብሰብን ማሳየት
በምሳሌ መመራት 
 ወላጆች ራሳቸው ቁጠባ ሲያደርጉ ልጆች ያያሉና ይማራሉ
የቤተሰብ በጀት ቀላል ሁኔታ ለልጆች መግለጽ (ገቢ–ወጪ)
 በውይይት እና ተረት
 ስለ ገንዘብ ከልጆች ጋር ክፍት ውይይት ማድረግ
በተረት ወይም በቀላል ታሪክ መልክ የቁጠባ ጥቅም ማስረዳት
ትንሽ ኃላፊነት መስጠት በቤት ውስጥ ትንሽ ግዥ እንዲያደርጉ መፍቀድ
ሀዘን ፣ ህመም ፣ ድንገተኛ አደጋ እንዲሁም ሌሎች የመሳሰሉት ችግሮች በሚገጥመው ሰአት በአካባቢያችን የሚኖሩ ነዋሪዎች በተለያዩ መንገዶች ድጋፍ ያደርጋሉ። በየወሩ በሚሰበሰብን ገንዘብ መሰረት ያደረገ የሴቶች ማህበር እና እድር ዋነኞቹ መንገዶች ናቸው ። በመሆኑም ከተሰበሰበው ገንዘብ ላይ  ቀድሞ የተወሰነ መጠን ለተጎጂዎች ይበረክታል።
እውቀትን ማዳበር  ወይም ሰራየን ማጠናከር  ከሰውጋርመግባባት የተማሪኩት በመከባበር እናበመርዳትዳት ያስተማሩኝከቤተስብ ወይም ከመምህራን ከጓደኛ ጋር ተምርአለው  አወ
የስራ ዕድል መፍጠር ምክንያቱም ሀገራችን በጣም ብዙ ወጣቶች ስራ አጥ ሁነው ተቀምጠዋል
አገልግሎት ሰጭ ተቋማት ተደራሽነታቸው በከፊል ጥሩ ነው ምክንያቱም ቀበሌ በምናይበት ስዓት በስብሰባ ምክኒትም ሆነ ቁጭ  ብለውም ሰዎችን ለማስተናገድ ብዙ ፈቃደኛ አይሆኑም።ባንኮችን ስንመለከት ደግሞ ለምሣሌ ንግድ ባንክ እሁን ደንበኛ ከመብዛቱ አንፃር እርካታው ያን ያህል ነው ሚቆራረጡ ክፍያዎችን ጨምሮ እሮሮ አለ።ዉሃ ላይ ደግሞ በጣም አስቸጋሪ አገልግሎት ሚታይበት ተቋም ነው ምክኒቱም ውሃ ምትመጣበት ጊዜ በየወሩ አለፍም ስል ሚቆይበት ጊዜ አለና ሎሎችም የአገልግሎት ተቋማት ችግሮች አሉ።
ቤተሠቦቸ ወይምበማህበረሰቡ  እንግዳ ሲመጣ  ሰላምታ ይሠጣጣሉ ይሳሳማሉ ከዛ ግባ ይባላል  እንግዳው ወደ ቤት ይገባል ቤት ያፈራው መጠጥ ካለ ጠላይቀርባል ስለዘመድ አዝማድ ደህንነት ይጫወታል ከዛ የእንግዳ እጅ የስታጥባሉ  ምግብ በጋራ በሞሰብ ይቀርባል ሁሉም ሠው ቀርቦ ይበላል  በዛ ውስጥ ይብሉ እየተባለ ምግብ ሲጨረስ ምግብ የቀረበበት ሞሰብ (መስሪያ )ይነሳል::
ሁሌሜ አቅዳለሁ ።ሳቅድ የማሚሳኩኩ እና አንዳንዴ ከእቅድ በላይ የማቅዳቸው ነገሮቼ አሉ የስራ ዝርዝር እና የቀን ካላንደር አደርጋለሁ
ቤተሰብ በተለያዩ ሁኔታዎች የመደጋገፍ እና የመረዳዳት ሁኔታዎቻ ይፈጠራሉ በተለይ የሀሳብ ልውውጦች እና ተሞክሮዎችን የመሰጣጠት እና የተሻለው ቤተሰብ በአቅም ዝቅ ላለው ቤተሰብ በአይነት ወይም በገንዘብ ድጋፍ ማድረግ ሁኔታዎች የተለመዱ ናቸው።በተለይ በማህበራዊ አኗኗራችን  ላይ በሀዘን እና በደስታ የመገናኘት ነገሮች አሉ።
ሁሉም ያሳስባል
 ዛፍ በመትከል ጉድጓድ በመቆፈር ቆሻሻዎችን መቅበር ቦይ መፋሰሻ ማዘጋጀት
ደረቅ ቆሻሻዎችን በተገቢዉ መልኩ ማስወገድ ፣ የተለያዮ ኢንዱስትሪዎችን ራቅ ወዳለ ስፍራ መስራት ደኖችን አለመመንጠር፣ ችግኝ መትከል
በጣም ብዙ ስተቶች ሰርቻለዉ እነዚህ ስህተቶች ብዙ መሰዋእትነት አስከፍለውኛል አሁን ለምንሰራቸው ነገሮች ችግሮች ተፈጥሮብኛል ትምህርት ሰጠውኛልም ለምሳሌ  ግዜንና ብር አያያዝና ጥሩ ሰዎችን አቀራረብ አስተምረውኛል
አባት ነኝ በየቀኑ ሠርቸ ቤተሠቤን ማሰተዳደር ሀላፊነት አለብኝ።
የጤና መረጃዎችን የምናገኘዉ በአቅራቢያችን ባሉ ጤና ጣቢያ በሚሰሩ ዶክተሮችን ነርሶችን በመጠየቅና የሰጡንን ምክሮች ወይም መረጃዎችን መተገቢዉ መልኩ ማከናወን ይገባናል በጤና ሰራተኖች የሚሉትን በመስማት ተግባር ላይ ማዋል አለብን መረጃዎች ደግሞ አስተማማኝ ናቸዉ ምክንያቱም ጤና ጣቢያ ወይም ሆስፒታል ተቀጥረዉ የሚሰሩ ሰራተኞች ስለሆኑ እና ህጋዊም ናቸዉ መንግስትም ስለሚያዉቃቸዉ ወይም እዉቅና ስለተሰጣቸዉ መረጃዉ ትክክል ነዉ ብየ አምናለሁ በአጠቃላይ የጤና ባለሞያዎች እስከሆኑና በቂ እዉቀት ስላላቸዉ ዶክተሮች ወይም ነርሶች የሚነግሩነን ነገሮች ችላ ባለማለት በአግባቡ በመጠቀም ራሳችንን ከተለያዩ በሽታዎች ልንከላከል ወይም ልንጠብቅ  ይገባል
የሴቶች ተሳትፎ መጎልበት
የቴክኖሎጂ መስፋፋት
ልጆች ቢኖሩኝ ሲያድጉ የማስተምራቸዉ ስለ ሃይማኖታቸዉ ጠንቅቀዉ እንዲያዉቁ እና እንዲረዱ ፣ ፈሪአ
ፈሪሃ እግዝአብሔር እንዲኖራቸዉ አደርጋለሁ ልጆች የማሳደግ ትልቁ ደስታ ስኬት ላይ ሲደርሱ ደስታ ይሰማኛል ከባዱ ነገር ደግሞከገቢ አንፃር በጣም ከባድ ነዉ ልጆችን ስኬታማና ዉጤታማ ማድረጉ ይከብዳል ብዙ ፈተናዎች አሉ
የአካል ብቃት እንቅስቃሴ  እና ቅርጫት ኳስ
በመጀመሪያ የሞራል ድጋፍ ያስፈልጋቸዋል ። ማድረግ እንደሚችሉ ልንነግራቸው ይገባል ። ምቹ ሁኔታ ሊፈጠርላቸው ይገባል ።አስፈላጊ የሆኑ የትምህርት ቁሳቁሶች መሟላት አለበት ።
ብዙ ጊዜ ይሄ ጫና ሴቶች ጋ በብዛት እሚያጋጥሙ ነገሮች ናቸዉ። አካላዊ ጉዳት መጠለፍ ፣ መደፈር ፣ የተለያዬ ፆታዊ ትንኮሳዎች ያጋጥማቸዋል ። አእምሯዊ ደሞ የመሳቀቅ ፣ መንገዱ የመሰልቸት ፣ትምህርታቸዉ ላይ ትኩረት አለማድረግ ና ተምሬ የት ልደርስ እሚል አስተሳሰብ እንዲያስቡ ያደርጋቸዋል ። አካዳሚካሊ ደሞ ትምህርት ቤት የመቅረት ፣በጉዞ ላይ ሰአታቸዉ ስለሚሄድ ፈተናዎች ያልፋቸዋል ከዛ የማቋረጥ እና የመተዉ ነገር ይኖራል።
አዲስ የሆነ   ስሜት ይስማኛል ምን አልባት  እዛ በፊት እማውቀው ከሆነ በጣም ደስ ይለኛል።
በማዕከላዊ ጎንደር ዞን በምስራቅ በለሳ ወረዳ በጉሃላ ከተማ ልዩ ስሙ ዞዝ አምባ በሚበል ት/ቤት ከ1ከ_8ኛ ስማር በጉሃላ ከተማ ጨጭሆ በሚበል ት/ቤት ከ9ከ_12ኛ ተማርሁ ዲግሪየን በባህርዳር ዩኒበርስቲ በአካውንቲንግ እና ፋይናንስ ስማር ውጤቴም 3.49 ነው አጠቃለይ የትምህርት ደረጃየ የደረጃ ተማሪ ነበርሁ።
ሰዎች መረጃን በአግባቡ ማግኘት ከተቸገሩ፣ የተሳሳተ ውሳኔ መስጠት፣ ውይይት መሳሳት ወይም ውድቀት ያጋጥማቸዋል። እኛም አንድ ጊዜ የተሳሳተ መረጃ ስላገኘን ትምህርት ሳንማር የቀረንበት ጊዜ አለ። ይህ ትኩረት በመጨመር እና መረጃ በእርግጥ እንዲሆን በመረጃ ማረጋገጥ ያስተምረናል።
በጣም የሚያዝናኑኝ የ"ቴሌቪዥን" ፕሮግራሞች አሉ፣ከሚያዝናናኝ የ"ቴሌቪዥን" "ፕሮግራም" መካከል፣ እደሚከተለው እጠቅሳለሁ በቃና "ቴሌቪዥን" የሚተላለፈው ልጀስ ድራማ ያስደስተኛል። ምክንያቱ ድራማው አይገመቴ ከመሆኑ ባሻገር ጠንከር ያሉ ሀሳቦች ከጥሩ የምስል ጥራት፣ብቃት ያላቸው ተዋናኞች እንዲሁም ነገሮችን አምኖ ከመቀበል ባሻገር ነገሮችን መመርመርና ደፋር፣ንቁና ጠያቂ መሆን አስፈላጊ እንደሆነ የሚያስተምር በመሆኑ። በተጨማሪም ወላጅ ልጆቹ ከፍተኛ የሆነ ተፈጥሮአዊ ሀላፊነት እንዳለበት የሚያሳይ ጥንቅቅ ያለ ድራማ በመሆኑ።
አካባቢው ላይ ያለው የውሃ አቅርቦት ሁኔታ ከባለፉት አመታት ጋር ሲነፃፀር በጣም ከባድ ነው። አሁን ላይ በውሃ እጥረት ምክንያት ማህበረሰቡ ችግር ውስጥ ገብቷል ለወራት እና ከዛ በላይ ነው ውሃ የማይመጣው። ያለውሃ ምንም ነገር ማድረግ አይቻልም ንፅህናን ከመጠበቅ ጀምሮ ማለት ነው። ስለዚህ የውሃ ችግሩ በጣም አሳሳቢ ነው። ምንም መፍትሄ እስካሁን አላየሁም አዲስ የሚሰሩ የውሃ ፕሮጀክቶች እራሱ ብዙ አመታትን እየወሰዱ ነው።
ማህብረሰቡ ነፍሰ ጡር ለሆነች ሴት የተለየ ክብር እና ሀዘኔታ አለው። በተለያዩ የህዝብ መገልገያ ቦታዎች ላይ ቅድሚያ ይሰጣል። ከወሊድ በኋላም እንደ ገንፎ፣ አጥሚት እና የእንስሳት ተዋፅዖ የሆኑ የተለያዩ ምግቦችን በማዘውተር እራሷን እንድትጠግን ያበረታታል። በተጨማሪም ከወሊድ በኋላ የሚከሰትን ድብርት ለመቀነስ ወዳጅ ዘመ፣ ጎረቤት የተቻለውን በማድረግ እየተመላለሰ ይጠይቃል።እንደነዚህ አይነት ልምዶች ትኩረት ሊሰጣቸው የሚገባ ሲሆን በተቃራኒው ጎጅ ልማዶችም አሉ። ለምሳሌ፡ በወሊድ ጊዜ ምጥ እንዳይበረታ በማለት ነፍሰጡር ሴት ብዙ የሚያወፍሩ ምግቦችን እንዳትመገብ ይደረጋል። ከወሊድ በኋላ ደግሞ ከ10 ቀን በፊት ከቤት መውጣት አትችልም።በዚህ ምክንያት የተወለደው ልጅ በጊዜ የፀሀይ ብርሀን ማግኘት አይችልም።
አገልግሎቱን ገካገኘሁ በዃላ በግልጽ ስለአደረክልኝ አመሰግናለሁ ብየ በመንገር
ከመኝታየ ስነሳ ፀሎት አደርጋለው እንቅስቃሴ አደርጋለው የቤተሰብ ምግብ አበስላለው ፤ልጆችን እመግባለው ፤ወደ ትምህር ቤት አደርሳለው፤ቁርስ እበላለው፤ለጊዜው ስራ ስለለኝ መፅሐፍ አነባለው፤በስልኬ መረጃወች አያለው
አዎ አሉ::
የበጎ አድራጎት ድርጅቶች የተለያዩ ስራዎችን ይሰራሉ:: ለምሳሌ:- አቅመ ደካማዎችን ማገዝ ፣ በበሽታ የተጠቁትን መንከባከብ፣ አረጋውያንን ማገዝ፣ ዎላጅ አልባ የሆኑትን ማገዝ ... ወዘተ::

የሴቶች ቡድን ደግሞ እሴቶችን ተኮር አድርጎ የሚሰራ ሲሆን የሴቶችን እኩልነት የሚያስጠብቅ ቡድን ነው::
የለት ተለት ውሎዬ ምንም አይልም።
11:00 ሰዓት ተነስቼ ምግብ ሠርቸ ለባለቤቴ እና ለልጄ ምግብ መቋጠር ከዛ 2:30 ልጄን ት/ት ቤት ማድረስ ከዛ ወደ ቤት ተመልሼ የቤት ስራ መስራት 10:00 ልጄን ከት/ት ቤት ማምጣት ይህንን ይመስላል ውሎዬ።
ቴሌቪዥንን እመርጣለሁ። መክኒያቱም  በጣም ስለሚመቸኝ እና እዉቀት ከመስማትም አልፎ በማየት ስለሚገኝ እና በሌሎችም ምክንያት ነው
ልጃገረዶች እድሜያቸው እየገፋ ሲሄድ ትምህርታቸውን እንዳይቀጥሉ የሚያደርጉ በጣም ብዙ ተግዳሮቶች አሉ ።ከነዚህም ውስጥ በዋናነት ትዳር እንዲመሰርቱ መደረጋቸው በማህበረሰቡ ዘንድ ሴቶችን ከማስተማር ይልቅ የቤተሰብ ሀላፊዎች እንዲሆኑ ልጆች እንዲወልዱ የቤተሰብ  ጫና መኖር ከአቅም በላይ የቤት ውስጥ ስራ እንዲሰሩ መደረጋቸውና ሙሉ በሙሉ የቤቱን ሀላፊነት ከሴት ልጆች ላይ መሆኑ ይህ በሚሆንበት ጊዜ ትምህርታቸውን እንዳይቀጥሉ ይሆናሉ። ከመማር ይልቅ በስራ ሀላፊነት ጫና ውስጥ ስለሚሆኑ በትምህርታቸው እንዳይገፋ ይሆናሉ።
በምኖርበት አካባቢ በተለያየ እድሜ፣የትምህርት ደረጃ፣የሀብት ደረጃ፣የተለያየ ብሔር እና የተለያየ እምነት ተከታይና የእምነት ተቋማት የሚገኝበት አካባቢ ሲሆን፣ እምኖርበት አካባቢ ለማንም ማይጎረብጥ ተቻችሎና ተሳስቦ የሚኖር መንደር ውስጥ እንዳለሁ ይሰማኛል።
እራስን ለማዝናናት ከተለመደዉ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ከቤት ወደ ስራ ከስራ ወደ ቤት እንቅስቃሴ ቀየር የምናደርግበት አዕምሯችን ሰፋ አድርገን የምናስብበት
ከእንቅልፊ እንደተነሳሁ ከአምስት እስከ አስር ደቂቃ ወስጀ የእጅ ስልኬን በመጠቀም "ፊስ ቡክ" ፣"ዩቲቭ" እና "ቴሌግራም" እጠቀማለሁ። በመቀጠልም ወደመጸዳጃ ቤት ገብቸ ከተጸዳዳሁ በኋላ እጀን በሳሙና ታጥቤ ጥርሴን እቦርሻለሁ።
መታወቂያ፤የልደት፤የጋብቻ፤የመሬት ይዞታ ሰርትፍኬት ለማውጣት፤ስለ አካባቢያቸው ሰላም ለመወያየት።
የውሃ ችግር አብዛኛው የሀገራችን ክፍል የሚካትት ሲሆን እኔ ባለሁበት አካባቢ የተለያዩ አማራጮች ለምሳሌ ወንዞች;ጉድጓድ ውሃዎች እና ሀይቅ ቢኖርም ንፁህ ውሃ ተደራሽነቱ በጣም አናሳ ነው።እንዲሁም ከህዝብ ቁጥር መጨመር እና ከመሰረተ ልማቶች መጨመር ጋር ተያይዞ የውሃ እጥረቱ ከአመት አመት በጣም እየባሰበት ይገኛል።አንዳንድ ሰዎች የሚገኘው ውሃ የንፅህናው ጉዳይ ስለሚያሳስባቸው የውሃ ማጣሪያ በመግዛት አላስፈላጊ ወጭ እየተዳረጉ ስለሆነ የመጠጠጥ የውሃ በሰፊው ያልተሰራበት መሆኑ ያሳያል።
ከቤት ዉጪ የሚኖሩ ባህላዊም ሆነ ዘመናዊ ጨዋታወች ለሕፃናት ማህበራዊ ህይወት መስተጋብር የላቀ አስተዋጾ አለዉ ምክንያቱም ህፃናት ከቤት ዉጪ በሚጫወቱበት ጊዜ ከጨዋታዉ ጎን ለጎን የማሕበረሰቡን የአኗኗር፣የአለባበስ፤  የአነጋገር እንዲሁም የአመጋገብ ባህላዊ ስርአቶችን ያያል።  ሲቀጥል አነዛ ከቤት ዉጪ የሚደረጉ ጨዋታወች የማህበረሰብን ባህል የሚገልጽ  ስለሆነ በቀላሉ ባህሉን አዉቆ እንዲያድግ ያግዘዋል ማለት ነዉ። አንድ ህፃን ከቤቱ ተጫወተ ማለት የመግባባት ክህሎቱ ያነሰ፣ከሰወች ጋር የመቻቻል ህይወቱ ዝቅ ያለ እና ባህሉን የማያቅ ልጅ ይሆናል። ምክንያቱም በዘመናዊ ጨዋታወች ይጠመዳልና።
አሁን ላይ ታላላቅ ሰዎች በማህበረሰልባችን ውስጥ የሚሰጣቸው ቦታ ወላጆቻችን ከድሮው ከሚያስታውት ጋር ሲነፃፀር  አሁን ላይ ትልልቅ ሰዎች እንደበፊቱ ቦታ እንደማይሰጣቸውና የማክበር ባህላችን እንደቀነሰ እንዲሁም ወላጆቻችን የሚያስታውሱት ትልልቅ ሰዎች በጣም ቦታ እንዳላቸው እና ግጭትን ሲፈቱ ማህበረሰብ በጣም ቦታ እንደሚሰጣቸው እና እንደሚያከብራቸው እንዲሁም በዚህ ለውጥ ምክንያት ልንረሳው ወይም ልናጣው የምንችለው አስፈላጊ እውቀት የግጭት አፈታት ዜዴን ሰው የማክበር ባህልን አሳጥቶናል።
የስልጤ ባህላዊ ቤት አሰራር ስንመለከት በደጋው የህብረተሰብ ክፍል ጉዬ የሚባል ትልቅ ቤት በጥድ, በባህርዛፍ እና በቀርቀሀ ይሰራል።በወይናደጋው የሚሰራው ቤት ጋር ሲባል መለስተኛ መጠን ያለው ሆኖ በቆላማው ክፍል ደግሞ ብዙ እንጨትና ሳር የማይፈልጉ የሣር ቤቶች ይሰራሉ። ሁሉም ቤቶች ግድግዳቸው በጭቃ ይለሰናሉ። የስልጤ ባህላዊ ቤት ባህላዊ መሳሪያዎች በዕደጥበብ ስራ በኩል ከሸክላ ከብረታብረት (ማረሻ) ከሻማ ስራ አልባሳት ከእንጨት ከስንደዶ የመገልገያ እቃወች መጠጫዎች ና ጌጣጌጦች ወለል ምንጣፎች የመኝታ ቁሳቁሶች በህዝቡ ዘንድ በግልና በህብረት ይመረታሉ።
ከቤተሰብ ከጎረቤት እንዲሁም ከማህበረሰቡ ጋር ተግባብቼ እንደምኖር በሀዘንም በደስታ ከቤተሰብ ባገኘሁት ልምድ ባህልና ወግን ተምራለሁ ጊዜ በአግባቡ መጠቀም በእቅድ እንድመራ ያደርገኛል ለሌሎች የማስተላልፈው እኔ ካሳለፍኩት የህይወት ተሞክሮ ግልፅ በመሆን
የተማረኩት icog በለዩ ኘሮጀክት በ2 ቀን ኘሮግራም ስልጠናዉን ወስጃለሁ። ያስተማሩን ደሞ በለዩ አስተባባሪዎች በጥሩ አረዳድ ና አገላለፅ አስተምረዉናል። የጊዜ አጠቃቀም ከፍተኛ ምርታማነትን፣ የጭንቀት መቀነስ እና የተሻሉ እድሎችን ያመጣል። የተሻለ ዉሳኔ መወሰን በተለይም ጫና በሚፈጠርበት ጊዜ፣ ለመሪነት ጠቃሚ ክህሎት ነዉ። ከሰዉ ጋር መግባባት በስራችን ላይ ስኬታማ፣ ስራችንን በቀላሉ እንድንሰራ ና ማህበራዊ ኑሮአችን ላይ ደስተኛ እንድንሆን የሚረዳን ክህሎት ነዉ።
ከትምህርት ጎን ለጎን ተጨማሪ ሀላፊነት ያለባቸው ልጆች ስኬታማ እንዲሆኑ የሚከተሉትን ስልቶች ማከናወን ይቻላል። አንደኛ እነዚህ ልጆች በህይወታቸው ብዙ ችግሮችን እንደሚያሳልፍ በመረዳት ትምሕርት ቤታቸው የተለያዩ የማጠናከሪያ ትምህርቶችን እና ስልጠናዎችን በማዘጋጀት ለእነሱ የተለየ ድጋፍ ማድረግ ይችላል።ሁለተኛ ማህበረሰቡ ችግራቸውን በጥልቀት ተገንዝቦ በገንዘብ እና በሚችለው ሁሉ መደገፍ በተጨማሪም ከሀላፊነታቸው የተነሳ ለአላስፈላጊ ጭንቀት እንዳይዳረጉ የተለያዩ የምክክር እና የልምድ ልውውጥ ፕሮግራሞችን በማዘጋጀት ተሳታፊ እንዲሆኑ በማድረግ ድጋፍ ማድረግ ይቻላል ።
በፕሮግራም ጥናት እንዲያጠኑ እና በትምህርታቸው ጥሩ ውጤት እንዲያመጡ አጋዠ መፅሐፎችን መግዛት
ከተማ ምርጫ፡ አዲስ አበባ
ምክንያቱም፦
1. የስራ ዕድሎች: አዲስ አበባ ከኢትዮጵያ ትልቁ ንግድና አመራር ማዕከል ስለሆነ፣ በተለይ በቴክኖሎጂ፣ ህክምና፣ ትምህርትና ንግድ ዘርፎች ብዙ የስራ እድሎች አሉ።
2. ባህላዊ ተለዋዋጮችና ህይወት ቅርንጫፎች: ከአካባቢያዊ ዘመናዊ ባህላዊ የቤት እና መመገብ ዘይቤዎች ጀምሮ፣ በዓላት፣ አርቲስትነት፣ ሙዚቃ፣ ትምህርትና አካባቢ ባህላዊነት የተሞላ ከተማ ናት።
3. የመጓጓዣ  ብቃት: አዲስ አበባ በኢትዮጵያ ውስጥ በጣም የተሻለ መጓጓዣ አያያዝ አላት። ነባር መኪና፣ ባስ፣ ሲቲ ባስ፣ እና ብዙ ሌሎች የግል ተጓዦች አሉ።
4. የግል ግንኙነቶች: ብዙ ሰዎች አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ወገን ወይም ጓደኞች አላቸው፣ ይህም የህይወት መረጋጋትና መተማመን ያበረታታል።
የጎንደር የፋሲል ግንብ በጣም ከሚመቹኝ ቦታዎች አንዱ ነው:: ምክንያቱም የድሮ ነገስታቶን አቅም ያሳያል:: የፋሲል ግንብ ወይም “የፋሲል ቤተመንግስት ” በኢትዮጵያ ሰሜን ክፍል በነበረችው የጎንደር ከተማ ውስጥ የሚገኝ ታሪካዊ ቤተመንግስት ነው። ከ17ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ እስከ 18ኛው ክፍለ  ዘመን የተመሰረተ ነው::
ፋሲል ግንብ በ1979 ዓ.ም. ዩነስኮ የዓለም ቅዱስ ቅርስ ቦታ ተብሎ ተመዘገበ። ይህ ከታሪክ፣ ህንፃ እና ባህል አንጻር ለኢትዮጵያ ትልቅ እና ከባድ እሴት ያለው ቦታ ነው።
እንደ ቤተሰቡ ቅርበት አዲስ ለተወለደ ልጅ እናት ፣ አባት ወይም ሌላው የቤተሰብ አባል ስም ሊያወጣለት ይችላል።  ስምን ለመወሰን ከሚታዩ ሁኔታወች መካከል ከአባቱ ስም ጋር የሚሄድ መሆኑን ፣ ያለው የሀይማኖት ትርጉም ፣ ቤተሰቡ ካለው ወይም ካሳለፈው ህይወት አጋጣሚወች አንፃር እንዲሁም በጊዜው ካለው ነባራዊ  ግምት ውስጥ በማስገባት የህፃን መጠሪያ ስም ይወሰናል። በተጨማሪም ከመደበኛ ስሙ ባለፈም አንድ ልጅ የቤተሰብ አባላት የሚያወጡለት ተጨማሪ ስም የቤት ስም በመባል ቤት ውስጥ እና ሰፈር ውስጥ ይጠራበታል።
አወ አለ በመጀመሪያ ሽማግሌዎች ተመርጠው ወደ ሴቷ ሙሽራቤት ሄደው ይጋባሉ  ከዛ ደግሞ ቡና ይፈላል  ጠላ ካለ ይቀርባል በመሀከላቸው ወሬ በወሬ እያረጉ የአቶ እገሌን ታውቀዋለህ መልካም እንደው ልጃቸው ለአቅመ  አዳም ስለደረሰ እንዳው ልጃችህን ላልጄ ብለውዋን እና እናንተም እንደማታሰፍሩን እርግጠኞች ነን ብለው ያወራሉ ከዛም አባትየው አይ እስኪ ከባለቤቴ  ጋር እና ከቤተሰቡ  ጋር መወያያት የስፈልጋል ብለው ያስረዱዎቸዋል ከዛን ቀነ ቀጠሮ ይዘወ ይለያያሉ  ከዛን ሰውየው ከተወያየ በሁላ በቀነ ቀጠሮው ቀን ተሰናድተው ይጠብቃቸዋል ሽማግሌዎቸ በሳአታቸው ሄደው የጠይቃሉ ከዛን አሺ ከተባሉ የሰርጉን ቀን ተነጋግረውበታል
በሀገራችን ክፍል ጠፍቷል ወይም ተረስቷል የምለው የቤት አሰራር አንዱ ባህላዊ ጎጆ ቤት አሰራር ሲሆን በአንዳንድ የገጠር ቀበሌዎች ይገኛሉ በመጥፋት ላይ ያሉ ባህላዊ ጎጆ ቤቶች ናቸዉ። ጎጆ ቤት የሚሠሩበት እቃዎች በእንጨት እና በሳር፣በጭቃ ነው። የጣራው ማለትም የላይኛው ክፍል በሳር ስለሚሰራ ሲሆን ቤቱ ቀዝቃዛ ነው አይሞቅም ሌላኛው ደሞ በማገር እና በእንጨት ይሰራል ከዛም በጭቃ ይመረጋል በቂ በር እና መስኮት ስላለው በቂ የአየር ዝውውር ስለሚኖር ቀዝቃዛ እና ለኑሮ  ተስማሚ ቤት ነው።
በሕይወቴ ውስጥ አስፈላጊ ውሳኔዎችን ለመወሰን ከሶስት አካላት ጋር የሚገናኝ ሂደት አለኝ፦ ምክንያታዊነት፣ ስሜታዊ ትስስር፣ እና ከሌሎች ምክር። እያንዳንዱን በተመጣጣኝነት እጠቀምባቸዋለሁ፣ ነገር ግን የሚከተለው አሰራር አለኝ።  
ምክንያታዊ ትንተና 
በመጀመሪያ እውነታዎችን እሰባስባለሁ።
#ስሜታዊ ትስስር 
ምክንያታዊነት ብቻ በቂ አይደለም። እነዚህን እጠይቃለሁ፦  "ማህበረሰብን መርዳት" የሚለው ግዴታ ላይ የተመሰረተ ነበር።
#ከሌሎች ምክር 
ቁልፍ ሰዎችን እጠቀማለሁ፣ ነገር ግን በጥንቃቄ፦  
- መረጃን እፈትሻለሁ፣ አያዛውርም፦ ምክር የመጨረሻ ቃል አይደለም፤ ከራሴ አኳያ እጠቀምበታለሁ።
የፋይናንስ እውቀት ማሳደግ
 ስለ ቁጠባ፣ ብድር እና ንግድ አስተዳደር አጭር ስልጠናዎች መስጠት
የገቢና ወጪ መመዝገብ እንዴት እንደሚደረግ ማስተማር
ትንሽ ትርፍ እንኳን እንዲቆጠብ መበረታታት
የቁጠባና የብድር ቡድኖች (እቃብ/እድር )
 የማህበረሰብ ቁጠባ ቡድኖች ማጠናከር ቀላል የሚደርሱ የማይክሮ ፋይናንስ አገልግሎቶች መደገፍ ከህገ-ወጥ እጅ አበዳሪዎች መጠበቅ
የሥራ ሁኔታ ማሻሻል
 የተደራጀ የሽያጭ ቦታ (ስታንድ/ሱቅ) ማዘጋጀት
የንፅህናና የደህንነት ደንቦች ማስተማር
የእቃ ማከማቻ መፍትሄዎች መስጠት
 ህጋዊ እውቅናና ጥበቃ
ቀላል የንግድ ምዝገባ ሂደት መፍጠር
ቀላል የግብር ሥርዓት ማቅረብ
 ገበያ እና ቴክኖሎጂ መድረሻ
 የሞባይል ክፍያ እንዲጠቀሙ ማገዝ
 ከነጋዴዎችና ከግዥ ቡድኖች ጋር ማገናኘት
ጥምቀት!!
ሀይማኖታዊ ሰርዓቱን በጠበቀ መልኩ ከማህበረሰቡ ባህል ጋር በማስተሳሰር ቀልብን በመሳብ በደመቀ ሁኔታ ይከበራል። በከተራ ታቦታቱን ከየመንበራቸው ወደ ባህረ ጥምቀቱ በያሬዳዊ የአቋቋምና ቅኔ ዜማ፣ በወረብና መዝሙር፣ በባህላዊ በሆታና በጭፈራ፣ በማጀብ ያወርዳል። በነጋታው በተመሳሳይ ሁኔታ ታቦታቱን በማጀብ ወደ መንበረ ክብራቸው በመመለስ በርካታ የሀገር ውስጥና የውጭ አገር ጎብኚዎችን ቀልብ በሚስብ መልኩ ያከብራል። ለዚህም ጥምቀትን በጎንደር እንዲባል አስችሎታል!!
በማህበረሰባችን የብዙ ሰወች  የእለት ተእለት የሂወት ተጽኖ ነው ብየ ማስበው በደረጃ ሲቀመጥ የመጀመሪያው ትራንስፓርት ነው። በየእለቱ የሚጨምረው የትራንስፓርት ታሪፍ አብዛኛው ሰው መቋቋም ስላልቻለ  ሩቅ ቦታወችን ጭምርት በእግሩ ስለሚጓዝ የየእለት ተግባሩን በሰአት መከወን ሲቸገር ይስተዋላል። በሁለተኛ ደረጃ ብዙ ሰወች ከገንዘብ አቅም ማነስ ጋር ተያይዞ ሲታመሙ መታከሚያ የማጣት ችግሮች አሉ። በሶስተኛ ደረጃ ሰወች በተለይ የተቋማት ሰራተኞች በእንተርኔት ማጣትና መቆራረጥ ምክንያት ስራቸው ሲስተጓጎል ይታያል።
በዘመናዊ የግንባታ ሂደት ውሰጥ አሰራር  ላይ የቀሩ ምላቸው የጡብ ቤት የድንጋይ  ቤት ናቸው በጣም ጠንካራ  እና ውበት አለቸው አሁን ከምናያቸው ከቡልኪት ቤት ጠንቅረዉ ምናያቸው እነሡን ነው ብዙም አመት የሚቆዩ እነሡ ናቸው ሌላው ደግሞ የብረሀን ቆርቆሮ ነው ቤታችን ቀን ቀን ውበት እና ብረሀን እንዲሰጥ ያረገዋል ባህል ያማከለ ዲዛይን አይሰራም በተለይም መዝናኛ አካባቢ የተለያዩ ባህልችን የጠበቁ ቤቶች ቢሰሩ ሰው ደስ ብሎት እና አገሩን  እያስታወሱ ይቀናናል መዝናኛ የኛን አገር መብራት ለምሳሌ ፋኑስ ኩራዝ የመሠሉ ነገሮች መጠቀም ቤት  አሰራራችንን ዘመናዊ እንዳለው  ሁሉ ያገራቸውን ባህል የጠበቀ አለበት
ቀዳሚና ዋነኛዉ ነገር ቋሚ ስራ እንዲያገኙ ማገዝ ወይም የተሻለ ስራ ፈጣሪ እንዲሆኑ የስራ ፈጠራ ስልጠናወችን መስጠት ወይም እንዲወስዱ ከባለ ድርሻ አካላት ጋር መስራት(ማገናኘት) ይበቃል። በመቀጠለ የፋይናንስ መረጋጋት እሚኖረዉ የቁጠባ ባህል ሲዳብር ነዉና የቁጠባን ጥቅም ማሳወቅ(ማስተማር) ሲኖር የተሻለ ይሆናል። በተለይም የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖር የቤተሰብ ምጣኔ ነዉና በዚህ ላይ ከባለ ድርሻ አካላት ጋር ተባብሮ በመስራት ግንዛቤን ማስጨበት አካዳሚካሌ ካልተማሩ እንዲማሩ በማድረግ ማበረታታት(ማገዝ)ይጠበቃል።
ስለ ስነ-ምግባርና የሀገርን መውደድ ርዕሰ ጉዳይ ላይ ጥልቅ ሀሳብ ካገኙ ሌላው በዚሕ ስር የሚጠቃለል ይሆናል።ለምሣሌ፦አንድ ሰው የሀገር ፍቅር ካለው ጠንክሮ ይሠራል ሀገሩን ይገነባል ያበለፅጋል፣ስነ-ምግባር ካለው ህዝቡን ያከብራል ይገበራል ፣ ሀገሩን ያስከብራልና ለሀገሩ ዘብ ይቆማል እና ይሕ ጉዳይ ለሀገራችን ወጣትና ትውልድ በጣም አስፈላጊ ነው።
የግልም ሆነ የመንግሥት ትምህርት ቤቶች የየራሳቸው ጠንካራና ደካማ ጎኖች አሏቸው። የትኛው "የተሻለ ውጤት" ያስገኛል የሚለው ምርጫ ደግሞ እንደ ተማሪው ፍላጎት፣ እንደ ቤተሰቡ አቅም እና እንደ አካባቢው ተጨባጭ ሁኔታ ሊለያይ ይችላል። ግን በብዛት የአቅም ማነስ ካልህነ በስተቀር የግል ትምህርት ቤት ትመራጭ ንው ብየ አስባእሁ:: 
ምክንያቱም በአንድ ክፍል ውስጥ የሚማሩ ተማሪዎች ቁጥር አነስተኛ በመሆኑ መምህራን ለእያንዳንዱ ተማሪ የቅርብ ክትትል እንዲያደርጉ ዕድል ይሰጣል። 
የተሻሉ የመማሪያ መጻሕፍት፣ የቤተ-ሙከራ ዕቃዎችና የቴክኖሎጂ አቅርቦቶች (እንደ ኮምፒውተር) ሊኖራቸው ይችላል።
መሞባይል ስልኮች በልጆች የትምህርት ላይ ወይም ከቤተሰብ አባላት ጋር ባላቸው ግንኙነት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ አሳድሯል ብየ አስባለሁ። ምክንያቱም ልጆች ሞባይል ስልክ ጋር እረጅም ስዓት የሚያሳልፉ ከሆነ ትምህርሞታቸውን ከመከታተል ይልቅ ጌም በመጫወት የተለያዩ ፊልሞችን በማየት  በትምህርታቸው ደካማ እንዲሆኑና በስልካቸው ላይ ጥገኛ እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል። እንዲሁም ከቤተሰብ አባለት ጋር ከማሳለፍ ይልቅ ከስልኮቻቸው ጋር ብቻ በመቆየት ከቤተሰብ አባለት ጋር ግንኙነት እንዳይኖራቸው አሉታዊ ተፅዕኖ አሳድሯል።
የትራንስፖርት ችግር አለ ምክንያቱም ባለ ጉዳዮች የእለት ተእለት ጉዳያቸዉን ለማከናወን እና ጉዳያቸዉን ለመፈፀም ፣ተማሪዎች ነገ አገርየሚረከቡበትን የእዉቀት ማዕድ ወደ ሚቋደሱበት የትምህርት ገበታቸዉ ለመድረስ ይፋጠናሉ የማለዳዉ ሩጫ በዚህ ይጀምራል በዚህ መሀል የግል ትራንስፖርት አማራጭ ያላቸዉ ሰዎች የከተማዋን ከፍተኛ የትራፊክ መጨናነቅ እየተጋፈጡ ወደ ሚፈልጉት ቦታ ለመድረስ ሲጥሩ በህዝብ እና በብዙኀን የትራንስፖርት አማራጮች የሚጠቀሙ ነዋሪዎች ሩጫ ግን የተፋጠነ አይሆንላቸዉም ልባቸዉ ወደ ጉዳያቸዉ ቀድሞ ቢደርስም ማልደዉ የጀመሩት ሩጫ በዚህ በትራንስፖርት ምክንያት ካሰቡት ቦታ ባሰቡበት ሰአት ተሎ አይደርሱም ይሄ ችግር ሊቀረፍ ይገባል
በአካባቢያችን  ያሉ ሰዎች አካባቢያቸዉን በንፅህና የሚጠብቁት ሰዋች ሰብሰብ ብለው በየሳምንቱ በማፅዳት የአካባቢያቸውን ንፅህና ይጠብቃሉ። በቆሻሻ አወጋገድ ላይ የሚታዩ ዋና ዋና ችግሮች ወይንም ክፍተቶች ሰፈር ውስጥ ባለ መንገድ ዳር ወይንም አስፓልት ዳር ቆሻሻ አንሺዎች ሳይመጡ አውጥተው በማጠራቀም አካባቢ እንዲበከል ያደርጋሉ። እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ ለአካባቢያችን ማህበረሰብ ግንዛቤ በመፍጠር ፣ ቆሻሻን የሚያነሳው አካል ቆሸሻው በብዛት ሳይጠራቀም ቶሎ በቶሎ የሚነሳበት መንገድ ቢመቻች፣ አጥፊዎችን በህግ  እርምጃ መወሰድ አለበት ብየ አስባለሁ።
በአካባቢዬ ያሉ ሰዎች ንፅህናቸውን የሚጠብቁት በብዙ አይነት መንገድ ነው በመጀመሪያ ንፅህና ከራስ ይጀምራል የግል ንፅህናን በመጠበቅ የአካባቢን እና የጋራ ንፅህና መጠበቅ። የሚጠቀሙበት መንገድ የግል ንፅህናቸውን በመጠበቅ ገላቸውን መታጠብ ልብሳቸውን ማጠብ ቤታቸውን ማፅዳት አካባቢያቸውን ማፅዳት ። አትክልቶችን እና ዛፎችን በመትከል የውሀ ማስረጊያ ጉድጓዶችን በመቆፈር ይጠቀማሉ። በቆሻሻ አወጋገድ ላይ የማየው ችግር ወይም ክፍተት 1ኛ,ደረቅና እርጥብ ቆሻሻዎችን ለይቶ ባለማስቀመጥ 2ኛ, ቆሻሻዎችን በአንድ የቅርጫት ማስቀመጫ ማጠራቀሚያ ማስቀመጥ ሲኖርብን በታትኖ በመጣል። እርምጃ ለመውሰድ ለሚመለከተው አካል ለቀበሌ ,በቀበሌ ውስጥ ባሉ ጤና ተቋማት በአካባቢያችን በተመረጡ ሰዎች ሪፓርት በማቅረብ።
በኢትዮጵያ ስም አወጣጥ ትልቅ ሥርዓት ነው። ስም የሚያወጡት ወላጆች፣ አያቶችና ካህናት ናቸው። ወላጆች የዓለም ስም፣ አያቶች የቤት ስም፣ ካህናት ደግሞ የክርስትና ስም ይሰጣሉ።
ስም ለመምረጥ የሚከተሉት እንደ መነሻ ያገለግላሉ፡
1)ሃይማኖትና ቀን፡ የተወለደበት ቀን የሚታሰበው ቅዱስ ወይም በዓል (ለምሳሌ፡ ገብረ ማርያም፣ መስከረም)።
2)ገጠመኝና ስሜት፡ ወላጆች ያሳለፉት ደስታ፣ ሐዘን ወይም ናፍቆት (ለምሳሌ፡ ደስታ፣ ካሳ፣ ትግስት)።
3)ምኞት፡ ልጁ ወደፊት እንዲሆን የሚፈለገው ደረጃ (ለምሳሌ፡ ሀብታሙ፣ ንጉሱ)።
ስለዚህ ስም ዝም ብሎ አይወጣም፤ የቤተሰብ ታሪክና የማንነት መገለጫ ነው።
እኔ የምኖርበት ጎንደር ከተማ ሲሆን በጣም የምወደው ታሪካዊ ቦታ የፋሲለደስ ግንብ ታሪክ ነው። ምክንያቱ : ፋሲል ግንብ ወይም ነገስታት ግቢ በጎንደር ከተማ የሚገኝ የቤተመንግስታት ግንቦች ስብስብ ነው። ግቢው የተመሰረተው በ1628 ዓ.ም አቋቋመ በአለም ቅርስነት የተመዘገበ እና ከ300-400 አመታት በላይ የዘለቀ ታሪካዊ ቦታ ሲሆን ድንጋይ ,ኖራና እንጨት ተጠቅመው በሀገር ውስጥ ባለሙያዎች የተገነባ ከ100 በላይ ክፍሎች ያሉትና የብዙ ነገስታት ቤት ብዙ ቱሪስቶች የሚጎበኙት ከትውልድ ትውልድ የሚተላለፍ ቅርስ ነው።
በምንኖርበት አካባቢ  በጣም ትርጉም አለው ብየ የማስበው ታሪካዊ  ቦታ ብዙ አለ ከዛ በአካል ፋሲል ግንብ ኩስካም በተክርስቲያን ስላሴ በተክርስቲያን ሲሆኑ እነዚ ቅርሶች በተለያዩ ሰዎች እና በተለያዩ ከሌላ የመጡ የሌላ አገር ሰዎች ሚጎበኙአቸው ናቸው  እና እነዚህን  ቅርሶች ከተለያዩ አገሮች መጥተዉ የጎበኙ ማየት ምን አይነት ደስታ  እና የህሊና  እርፍ እንዳለው ከዚህ በመቀጠል እነዚህን ቅርሶች  በአካል በመሄድ ማየት እና መመልከት እነዴት ደስ  እንደሚል  ለምሳሌ ፋሲል ግንብ ሲመለከቱ የግንብ አሰራሩን ታሪኩን ሲሰሙ እና ሲያደመጡ በጣም ደስ ይላል
እንደሚታወቀዉ አለማችን በከፍተኛ ፍጥነት የመገበያየት፣ ሀሳብ የመለዋወጥ እንዲሁም ገንዘብ የማስተላፍ ሂደት ላይ ነዉ። በዚህ ሀገራችን ኢትዮጵያ አንዷ ነት እናም ባንኮቻችንም የዚህ ዘመን አመጣሽ የባንክ ስርት ተጠቃሚ ናት ከባንኮች በደንበኛ አያያዝም ሆነ ለአጠቃቀም ምቹ የሆነዉ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ዋነኛዉ ነዉ። ባንኩ ግንባር ቀደም ነዉ ለማለትም ያስደፍራል በእርግጥ አብዛኛወቹ ባንኮች በሚባል ደረጃ ቀልጣፋ አገልግሎት በመስጠት ላይ ቢሆኑም ንግድ ባንክ ግን የተሻለ ነዉ። ስንቄ ባንክ አዲስ ከመሆኑ አንፃር ትንሽ ከሁሉ ወደኋላ የቀረ ይመስላል። የተሻለ ለመሆን ሌሎች የተሻሉ ባንኮችን ቢያይ የተሻለ ነዉ።
ከቤት ውሰጥ ወይም ከቤት ውጭ  ያሉ  ጭዋታዎች ለልጆቻቸው አስፈላጊ ነው ከቤት ውስጥ ስንጫወት ትምህርት አዘል ጫውውቶች ትምህርት አዘል ተረቶች ትምህርት አዘል እኮክልሾችን ማጫወት ከቤት ውስጥ በጭዋታ መልክ ስራ ማሰራት የኳስ ጭዋታ ማጫወት እና ማሳየት  የተለያየ ጭዋታ ማጫወት ነው ከውጭ ደግሞ መዝናኛ በመውሰድ ልጆችን ማዝናናት ሆነ ማስደሰት አለብን ህጻናትን ጥሩ ከሜባሉ ልጆች ጋር ማጫወት  አለብን  ጥቅሙም ለሌላ ሦሻል ህይወታቸው ለይ ይጠቅማል ለምሳሌ ከቤት የለሉ መጫወቻ ከውጭ ይኖራሉ  ከዜህ ውሰጥ ጅዋጅዌ ሸረተቴ ወዘተ ሌሎችም አሉ
ከባድ የዉሀ ግድቦችን መገደብ
በሃገራችን የተለያዩ የሰርግ ዝግጅቶች ያሉ ሲሆን እኔ ተወልጀ ባደኩበት አካባቢ ሙሽራው ለሙሽሪት የሚሆን ጥሎሽ ወይም የተለያዩ አልባሳትን ይሰጣል። በሰርጉ ቀንም ከሙሽራው የተሰጠችውን ልብስ ውስጥ ጥበብ ወይም የጨርቅ ልብሰ የተሻለውን መርጣ ትለብሳለች።በቤተክርስቲያን የሚደረግ የጋብቻ አለባበስ ደግሞ ከባህላዊው አለባበስ የተለየ ሲሆን ሁለቱም ሙሽራዎች የካባ አልባሳትን በመልበስ እና ከራሳቸው ላይ የአክሊል ዘውድ በማድረግ የጋብቻ ስርአቱን ያከብራሉ።
ቁጠባ በኛ ማህበረሰብ ያን የህል ፅንስ  ሀሳቡ የተለመደ ቢሆንም ግን አተገባበር  ላይ ያን የህል ነው ምክኒያቱም ብዙ ጊዜ ወጣቱ ከመቆጠብ ይልቅ ያገኛትን ነገር ከጓደኞቻቸው ጋር መዝናናት ላይ ያተኩራሉ እና ልጅች በተገኘው አጋጣሚ እመክራለሁ ካገኟት እንኳ እቁብ እንዲገቡ ኦና እራሳቸውን እንድችሉ ከቻሉ ደግሞ ባንክ ደብተር አውጥተው እንዲቆጥቡ ቢቆጥቡ የቆጠቡት ገንዘብ ወለድ እንዳለው  ሲጠሬቀም ነገ አንድ ስራ እንዲጀምሩ እንደሚረዳቸው እንመክራለን በተለይ በዚህ ሂደት የተለወጡ ልጅችን ምሳሌ  እደረግ እንመክራለን ።