gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
ብዙ ሰዎች ውሳኔ ማድረግን አንዳንዴ ቀላል፣ አንዳንዴ ግን ከባድ እንደሚያገኙት ያጋጥማቸዋል። ቀላል የሚሆነው ብዙ ነገሮች ግልጽ ሲሆኑ፣ ምርጫው በሕይወት ላይ ትልቅ ተፅዕኖ ሲያልቅ ወይም ቀድሞ ልምድ ሲኖር ነው። ከባድ የሚሆነው ግን ውጤቶቹ ያልተገመቱ ሲሆኑ፣ ብዙ አማራጮች ሲኖሩ ወይም “ትክክለኛው ምንድን ነው?” የሚለው ግልጽ ሲሆን አይደለም ጊዜ ነው።
ውሳኔ ከማድረግ በፊት የሚኖሩ ውጤቶችን ለመገመገም፣ ብዙዎች፦
አጭር ጊዜ እና ረጅም ጊዜ ውጤቶችን ይለያያሉ
“ከፍተኛ አደጋ ምን ነው? ትርፉ ምን ነው?” ብለው ይመዝናሉ
ስሜታቸውን እና
ጭንቀት የህይወት አካል ነው። ውጥረትንና ጭንቀትን ለመቋቋም የሚረዱ  ጤናማ መንገዶች 
 አእምሮን በማረጋጋት በአሁኑ ጊዜ ላይ ማተኮር ጭንቀትን ለመቀነስ ይረዳል። ለምሳሌ፣ በጸጥታ ቦታ ላይ በመቀመጥ ለጥቂት ደቂቃዎች ትኩረትን በአተነፋፈስ ላይ ማድረግ።
ስፖርት መስራት: የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ጭንቀትን ከማስወገድ ባለፈ ስሜትን ያድሳል። እንደ ሩጫ፣ ዮጋ ወይም ሌሎች የአካል ጉዳተኛ ስፖርቶችን 
ማህበራዊ ግንኙነትን ማጠናከር
 ከቤተሰብና ከጓደኞች ጋር ጊዜ ማሳለፍ ስሜትን ለማሻሻልና ጭንቀትን ለመቀነስ ይረዳል።
 በቂ እንቅልፍ ማግኘት ። በየቀኑ በተመሳሳይ ሰዓት ለመተኛትና ለመንቃት መሞከር።
ጤናማ ምግብ መመገብ የተመጣጠነ ምግብ መመገብ ሰውነትንና አእምሮን ጤናማ ያደርጋል ። ብዙ ፍራፍሬዎችን፣ አትክልቶችንና ሙሉ እህሎችን መመገብ።
ችግሮችን መፍታት።
የተፈጥሮ እፅዋት መጥፋት ተጽዕኖ  የአፈር ለምነት መቀነስ እና የውሃ እጥረ  ዛፎች እና ሥሮቻቸው አፈርን ይዘው የሚይዙት በመሆኑ፣ መጥፋታቸው የአፈር መሸርሸርን ያፋጥነዋል።   የእንጨት እጥረት፣ አብዛኛው የኢትዮጵያ ቤተሰብ ለምግብ ማብሰያ እና ለማሞቂያ የሚጠቀምባቸው የማገዶ እንጨት እና ከሰል ምንጮች እያለቁ ነው። የግብርና ምርታማነት ይቀንሳል፣ ይህም ቀጥተኛ የኢኮኖሚና የምግብ ዋስትና ችግር ይፈጥራል። 
በአካባቢው የአየር ንብረት ላይ የሚያስከትለው ለውጥ የሙቀት መጠን መጨመር፣ የዝናብ ስርጭት መዛባት ያስከትላል::
ባህላዊ የሕክምና እፅዋት ተደራሽነት
ብዙ ባህላዊ መድኃኒት ዕፅዋት የሚበቅሉት በተፈጥሮአዊ ደኖች ወይም በሰው ያልተነኩ የደን አካባቢዎች ውስጥ ነው። እነዚህ አካባቢዎች ለግብርና፣ ለእንጨት ወይም ለከተማ መስፋፋት ሲጠፉ፣ የእፅዋቱም ዝርያ አብሮ ይጠፋል።
ሽምግልና በምኖርበት አካባቢ በጣም የተለመደ ተግባር ነው። ትዳር ለመያዝ ያሰቡ ጥንዶች በመጀመሪያ ከቤተሰብ ፍቃድ ማግኘት ያለባቸው ሲሆን ይህንንም ለማግኘት ሙሽራው ወይም የወንድ ቤተሰብ ወደ ሙሽሪት ቤት ሽማግሌዎችን ይልካል ። እነርሱም ወደ መሽሪት ቤት በመሄድ ለወላጆቿ ሙሽራው ስላለው የስነምግባር ሁኔታ ፣ የትምህርት እና የሀብት ደረጃ እንዲሁም ስለቤተሰቡ መልካምት በመናገር ለማሳመን  ይሞክራሉ። ከዚህም በኋላ የሙሽሪት ቤተሰብ በጉዳዩ ላይ ለመምከር  እና ውሳኔ ላይ ለመድረስ ጊዜ እንዲኖራቸው በማለት ከ7 ወይም 15 ቀን በኃላ እንዲመጡ ሽማግሌዎቹን ቀጠሮ ሰጥተው   ያሰናብታሉ።  በጊዜ ቀጠሮው ሲመለሱ ቤተሰብ የደረሰበትን ዉሳኔ ተናግሮ፣ ለሽማግሌወቹም እና የቅርብ ቤተሰብ ተጠርቶ ግብዣ ይደረጋል። በመቀጠልም የሰርጉ ሰነሰርአት የሚደረግበት ቀን በመወስን ይለያያሉ።
በመጀመሪያ የትኛው እንደሚቀድም ማወቅ ዋነኛው ተግባር ነው ።ይህ ማለት ስራ መቅደም ካለበት ስራን ማስቀደም ወይም የግል ህይወት መቅደም ካለበት የግል ህይወትን ማስቀደም ተገቢ ነው።በተጨማሪ ለመዝናኛ እንቅስቃሴዎች ለተለያዩ ነገሮች ጊዜ   የምመድበው ስራን ወይም የግል ህይወትን  በማስማማት ጊዜን በመቆጣጠር ለተጨማሪ ተግባር የረጅም ጊዜ እቅድ በማውጣት ከግል ህይወት ወይም ከስራ ሰዓት የተወሰነ ጊዜ ቀንሶ ለተጨማሪ ተግባር በመስጠት የመሳሰሉትን ተግባሮችን በመጠቀም ጊዜን በአግባቡ መጠቀም ይቻላል ።
ጠቃሚ ባህላዊ ወጎችን የመጠበቅ የሁሉም ሰው ሀላፊነት ሲሆን ከትውልድ ወደ ትውልድ ማስተላለፍና ማሰራጨት የሚቻለው ስለ ባህሉ አስፈላጊነትና ስለ ጠቀሜታው ጥልቅ የሆነ ግንዛቤን በመስጠት በትምህርት ቤት ውስጥ መረጃን በማካፈል ባህላዊ ወጎችን ለማህበረሰቡ በቀላሉ በሚገባ መልኩ በማስረዳት በፅሁፍ መልክ አደራጅቶ በማስቀመጥ ሲሆን በግል ደግሞ ለታናናሽ ወንድሞችና እህቶች ስለ ባህላዊ ወጎች አስፈላጊነት በቤት ውስጥ ውይይት በማድረግ ጥያቄዎችን በመጠየቅና በመመለስ ግንዛቤ በመስጠት ባህላዊ ወጎችን መጠበቅና ማሰራጨት ይቻላል።
ማህበራዊ የሆነ ኑሮ በሀዘንም በደስታም ጊዜ የሚገናኝ እና አብሮ ቡና የሚጠጣ በአጠቃላይ አብሮ የመኖር እሴት ማራኪ ነዉ ወጣቶች ከእናት ከአባት ወይም ከአያት የሚመጣ የመሬት ዉርስን ሳይጠብቅ በራሱ ሰርቶ እንዴት መለወጥ እንደሚችልና ከራሱም አልፎ ለቤተሰብ ጠቃሚ እንዲሆን እንዴት መዉረስ እንዳለበት ሳይሆን እንዴት ሰርቶ መለወጥ እንዳለበት ግንዛቤ መፋጠር አለባቸዉ አንድ ወጣት ወደስራ ሲገባ በገንዘብም ሆነ የግንዛቤ ፈጠራ ድጋፍ ቢደረግለት ለወደፊቱ ለሚሰራዉ ስራ ትልቅ ብርታትና ጥንካሬ ይሆነዋል መንገዱንም እንዲያዉቅ ይረዳዋል
ከጋብቻ ገር የተያያዙ ብዙ አይነት ስርዓቶች ይካሄዳሉ እንደተገለፀው ሰርግ ,ሽምግልና ሲሆን በእኛ አካባቢ የሰርግ ስነ ስርዐት ወይም የሰርግ ስርዓት ውስጥ ለመተሳሰር ቃል የሚገቡበት ዝግጅት ነው። ይህ ስርዓት እንደየ ባህሉ እና ወግ ቢለያይም ወገን ዘመድ ቤተሰብ ጓደኛ የሀይማኖት አባት በተገኙበት የትዳር ቀለበት መደራረግ ። በአካባቢዬ ያሉ ስርጎች በተለያዪ የጎንደር ጭፈራዎች ሽብሻቦ በወዳጅ በዘመድ ሞቅ ባለ ይከናወናል።የሁለቱም ቤተሰቦች ማለትም የሙሽሪት እና የሙሽራው ቤተሰብ አንድ ላይ በመሆን በእስክሰታ ያደምቁታል እንዲሁም የሁለቱም ሚዜዎች ተነስተው ያደምቁታል ። ከዛም የስጦታ በረከት ይደረጋል የተለያዪ ስጦታዎች እንደ ጋቢ ,የአልጋ ልብሶች የመሳሰሉት ስጦታ ለሙሽሮች ይሸለማሉ።
በፍቅር፣በእንክብካቤ፣በአክብሮት፣ስራ በማገዝ፣ በመላላክ፣ቤታቸዉን እና ልብሳቸዉን በማፅዳት ማገዝ መርዳት።
በእኛ አካባቢ ሁሉም ሰው በእየቤቱ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ አዘጋጅቶ ቆሻሻውን እዛ ውስጥ 
ያከማቻል ከዛም በማህበረሰባችን ቆሻሻን በመሰብሰብ ስራ ላይ የተሰማሩ ማህበራት አሉ። እነዚህ ማህበራት በሳምንት አንድ ቀን ቤት ለቤት በመዞር የተከማቹ ቆሻሻዎችን ያነሳሉ። በዚህ መልኩ ቆሻሻን ያስወግዳል ። ሆኖም ግን አካባቢ ያችን ከቆሻሻ የፀዳ ነው ለማለት ያስቸግራል። በተጨማሪም በሌሎች ሀገራት እንደሚደረገው ቆሻሻን መልሶ ጥቅም ላይ የማዋል ወይም ሪሳይክል የማድረግ ልምድ አልፎ አልፎ ካልሆነ በስተቀረ በስፋት እየተሰራበት አይደለም።
አልፎ አልፎ ከቤታቸዉ ውጭ በመንገድ ላይ የወዳደቁ ቆሻሻወችን ሰብስበው ያቃጥላሉ እንዲሁም በመንገድ ላይ የበቀሉ ቁጥቋጦወችን ያስወግዳሉ። ከቤት ውስጥ የሚፈጠሩ ደረቅ ቆሻሻወችን በመሰብሰብ በሳምንት አንድ ቀን ሰፈር ውስጥ ወደ ተዘጋጀ ቦታ በመውሰድ ያስቀምጣሉ። ፈሳሽ ቆሻሻን ግን በአብዛኛው ሽንት ቤት ውስጥ በመጨመር ወይም ከጊቢያቸው ውጭ ይደፋሉ። ቆሻሻን ከማስወገድ አንፃር የሚታዩት ክፍተቶች አንደኛ ሰወች ደረቅ ቆሻሻን በሚደፉበት ሰአት በተዘጋጀው ቦታ ሳይደርሱ መንገድ ላይ ትተው ይሄዳሉ እንዲሁም በበአላት ወቅት እርድ በሚደረግበት ጊዜ የእንሳቱን የማይበላ ክፍል እንደ ቆዳ ቀንድ የመሳሰሉትን በጨለማ ሰው ሳያያቸው አውጥተው መንገድ ላይ ወይም የውሃ መስደጃ ትቦወች ውስጥ ይከታሉ።
በርከት ያሉ በዕድሜ የገፉ ሰዎች በአካባቢያችን አሉ ነገር ግን ወጣቶች በተለየ መንገድ ስሜታቸውን ያሳያሉ ቡሎ ለመናገር አይቻልም።
የኢትዮጵያ የጋብቻ ስርዓት በቤተክርስቲያን እና በባህላዊ ነው በቤተክርስቲያን ስንል የቤተክርስቲያን ወግና ስርአት የጠበቀ ሲሆን ባህላዊ ስንል ሰርግ ነው አየተዘፈነ እየተጨፈረ ሙሽራዎችን ማጀብ ነው ማስደሰት ነው
ሰዎች መረጃን በአግባቡ ካላገኙ በጣም ብዙ ችግሮች ያጋጥሟቸዋል ከነዛ መካከል አንደኛው በሰዎች አለመታመን አንዴ የተሳሳተ መረጃ ከተናገሩ ሁሌም እንደዛ ነው ሚመስሏቸዉ። ሁለተኛው ደግሞ የእርስ በእርስ ግጭት ይፈጠራል አሁን በሀገራችን ላይ እየተፈጠረ ያለው ይህ ነው ምንጩ ያልታወቀ መረጃን ወይም ያልተረጋገጠ መረጃ በመጠቀም ሰውን ከሰው፣ብሄርን ከብሄር ያጋጫሉ።
አያውቅም ምክንያቱም የሆነ መረጃን ለሰው ከመንገሬ በፊት ወይም ከመጠቀሜ በፊት ሰለመረጃው በደንብ አጣራለሁ።
በጣም አስፈላጊነው
አወ የገመድ ዝላይ እና ያልበዛ ጉዞ ወይም ወክ
እግዳውን እዴት ሰነበትክ ባለቤትህ ልጆች ደህና ናቸው  እርሻውስ እዴት ነው በሚል ሰላምታ እጀምራለን  
ተቀመጥ በሉ ሚቀመስ አምጡ ቡናውንም አቅርቡት ብለን እናስተናግዳለን
ጠቃሚ የሆኑበት ምክንያት የእጅ ስራዎች ራሳቸውን የቻሉ ለየት ያሉ ሰው ሚወዳቸው የተፈጥሮ ጥበብ ስለሆኑ ነው ። በዛ ላይ እነዚህ የእደ ጥብ ስራዎች ተፈጥሮአዊ ስለሆኑ ከኬሚካል የፀዱ ሰውን ማይጎዱ ተፈጥሮአዊ ስለሆኑ ጠቃሚ ናቸው።
የትምህርት አሠጣጡ  ጥሩ ከሆነና በትምህርት ቤቶች  የማበረታቻ  እገዛ ሲሰጥ
የተወራዉን ወሬ ሁሉ አለማመን ታማኝ መረጃወችን መስማት እና ማየት ለምሳሌ አባይ ቲቪ
ካሉበት ቀየ ይልቅ ከተማ የተሻለ መስሎ ስለሚታያቸው ነገ የተሻለ ቀን ነዉ በማለት ይህን ተግባር ይፈጽሙታል።
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞችና ጅረቶች በማህበረሰቡ ውስጥ ብዙ ጥቅሞች አላቸው፣ 
 የውሃ ጥቅሞች
መጠጥና ቤት አገልግሎት – ለመጠጥ፣ ለምግብ ማብሰል፣ ለማጠብ
እርሻ – ማርጠብ እና ለእንስሳት መጠጥ
ንግድ/መኖርያ – አነስተኛ ንግድ (ልብስ ማጠብ፣ ዓሣ ማጥመድ)
ባህላዊና ማህበራዊ – ሥነ-ሥርዓት፣ በዓላት፣ መዝናኛ
 ውሃን የሚበክሉ ዋና ምክንያቶች
የቤት ቆሻሻና ፍሳሽ – በቀጥታ ወደ ወንዝ መጣል
ኢንዱስትሪ ፍሳሽ – 
እርሻ ኬሚካሎች – ማዳበሪያና መድኃኒት መፍሰስ
እንስሳት ቆሻሻ – በወንዝ አጠገብ መሰብሰብ
በዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ ያለ ተጽዕኖ
ጤና – የተቅማጥ፣ የአንጀት በሽታዎች መጨመር
ኢኮኖሚ – የህክምና ወጪ መጨመር፣ የስራ ጊዜ መቀነስ
እርሻ – ዝቅተኛ ምርት፣ እንስሳት መታመም
ማህበራዊ – ንጹህ ውሃ ለማግኘት ጊዜና ኃይል መጨመር
ከገበያ ሱፕርማርኬት የገበያ አዳራሽ በሰፈር ላይ በማግኘት ሱቆች እንዲሁም ባዛርች ላይ
አዎ የቀን ውሎየ ጥሩ ሆኖ እንዲውል  ለማድረግ በሀሳቤ ያለዉን እቅዴን በቅደም ተከተል በወረቀት መዝግቤ በመያዝ እጀምራለሁ።የቀን እቅዴ ሚጀምረው ቤተክርስቲያን ከተመለስኩ በኃላ ቁርሴን በልቸ በእለቱ መስራት ያለብኝን ስራ እጀምራለሁ ያላለቁ የስራ እቅዶች ካሉ መቸ መስራት እንዳለብኝ ቀኑን በማስታወሻ በማስቀመጥ ለቀጣይ ቀን እዘጋጃለሁ።የሁልግዜ የቀን ተቀን ልምዴ ይህን ይመስላል።
አሁን ላይ የሚገኙ ታላላቅ ሰወች በማህበረሰቡ የሚሰጣቸው ቦታ  ወላጆች ከሚሰጡት አስተያየት ጋር ሲነፃፀር እጅግ ብዙ ነገሮች እንደተቀየረ ይናገራሉ። ለምሳሌ በግጭት አፈታት  ሒደቶች ወስጥ ያላቸው ሚና በጣም ከፍተኛ ነበር ተበዳይ የሚካስበት በዳይ የሚክስበት የፍርድ አሰጣጥ ሒደቱም እጅግ ጥበብ የተሞላበት እንደነበር እና ማህበረሰብም ከሽማግሌወች ቃል እንደማይወጡ ይናገራሉ።
ይህ ባህል በመቅረቱ ልናጣውየምንችለው ነገር የባህል መጥፍት እና የእርስ በእርስ የመከባበር ባህለች ቀንሶል።
እነዚህ ሶስቱም ችግሮች በማኅበረሰብ ውስጥ ትልቅ ተፅእኖ አላቸው፣ ግን በብዙ ቦታዎች የትራንስፖርት ችግር ነው በዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ በጣም ተፅዕኖ የሚታየው።
ትራንስፖርት፡ የመጓጓዣ እጥረት፣ ዋጋ መጨመር እና ዘግይቶ መድረስ ሰዎችን ከስራ፣ ከትምህርት እና ከጤና አገልግሎት ይከላከላል።
ጤና አጠባበቅ፡ ተደራሽነት እና ጥራት በአንዳንድ አካባቢዎች ችግር ሲሆን የኑሮ ደህንነትን በቀጥታ ይነካል።
የኢንተርኔት አገልግሎት፡ ትምህርት፣ ስራ እና ንግድ ላይ እየበረታ ያለ ተፅእኖ አለው፣ ግን ከመጓጓዣ ጋር ሲነጻጸር በአንዳንድ ማኅበረሰቦች አነስተኛ ይቆጠራል።
ወላጆች ልጆቻቸው በስልክ ላይ የሚያዩትን ነገር ለመቆጣጠር በቴክኖሎጂ እና በአስተዳደር መንገዶች በመቀላቀል መስራት ይቻላል። 
1. ክፍት ውይይት ማድረግ
ከልጆችዎ ጋር ስለ ኢንተርኔት አደጋዎች እና ጥቅሞች በግልፅ ውይይት ያድርጉ።
2.መተግበሪያዎች መጠቀም
3. የኢንተርኔት ማጣሪያ መጠቀም
አስተማማኝ የድህረገፅ ማጣሪያዎችን በመጠቀም ያልተፈለገ ይዘት ማገድ 
4. የጊዜ ገደብ መወሰን
ልጆች በስልክ ላይ የሚያሳልፉትን ጊዜ ይገድቡ።
ለምሳሌ ከመኝታ በፊት ስልክ መጠቀም መከልከል።
5የቤት ህጎች መዋቅር
በቤት ውስጥ ግልፅ የቴክኖሎጂ ህጎች ያቋቁሙ።
አወ እኔ በምኖርበት አካባቢ በርካታ የባንክ አገልግሎት አሉ ለምሳሌ የዳሽን ባንክ :አዋሽ ባንክ :የፀሀይ ባንክ : የአቢሲኒያ ባንክ አና የኢትዮጵያ ንግድ ባንኮች አሉ ከእነዚህ የባንክ ቤት ቅርንጫፍ ቢሮወች መካከል የተሻለ የባንክ ኤ.ቲ.ኤ.ም እና ዲጅታል መተግበሪያወችን የምጠቀመው በኢትዮጵያ  የንግድ ባንክ ነው። በሁሉም የባንክ አገልግሎቶች በእኔ ልምድ የተሻለ የደንበኞች አገልግሎት የሚገኘው በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ነው የተሻለ አገልግሎት ማሻሻያ የሚያስፈልገው ባንክ ደግሞ የዳሽን ባንክ ነው።
በማህበረሰባችን ውስጥ ለቁስል እና ለቀላል ቃጠሎ የመጀመሪያ ደረጃ እርዳታ በቀላሉ ሊደረግ ይችላል። እነሆ የተለመዱ መንገዶች፦
1. ለቁስል (Wound) መጀመሪያ እርዳታ
ደም ማቆም – ቁስሉን በንጹህ ጨርቅ ወይም ጋዝ በቀስታ በመጫን ደም ማቆም።
ማጽዳት – ቁስሉን በንጹህ ውሃ ማጠብ እና ቆሻሻ ነገሮችን ማስወገድ።
መሸፈን – 
2. ለቀላል ቃጠሎ (Minor Burn) መጀመሪያ እርዳታ
ቀዝቃዛ ውሃ መጠቀም – ቃጠሎውን በቀዝቃዛ ውሃ ለ10–20 ደቂቃ መቆየት።
ንጹህ መሸፈኛ – በንጹህ እና ያልተጠበቀ ጨርቅ መሸፈን።
መድሀኒት ክሬም – ካለ ቀላል የቃጠሎ ክሬም መቀበት።
ስለ አስፈላጌ የጤና መረጃወች "ጎግል" ሰርች" በማድረግ ለመረዳት እጥራለሁ ከዛ ውጭ ፋርማሲ በመሄድ አማክራለሁ፣ "ዩቲውብ" ላይ የዶክተሮችን "ቪዲዮ" አዳምጣለሁ፣በእድሜና በእውቀት ከኔ ይበልጣሉ ምላቸውን ሰወች አማክራለሁ። ይህን ማደርገው ግን ቀለል ያለ በሽታ ነው ብየ የማሰበውን በሽታ እንጅ ከባድ ነው ብየ እማስበውን በሸታ ቀጥታ ወደ ጤና ተቋም በመሄድ የበሽታየን ምልክቶች በዝርዝር በማስረዳትና በመመርመር ስለበሽታው ለማወቅ እሞክራለሁ። አንዳንድ ግዜም ባህላዊ በሆነ መንገድ ለመታከም ይረዳኝ ዘንድ ለትላልቅ አባቶች እና እናቶች በሽታየን በመንገር የበሽታውን አይነት ለማወቅ ወይም መረጃ ለመቀበል እሞክራለሁ።
ባለንበት ዘመን ማንኛዉም ሰዉ ጥሮ ግሮእና ለፍቶ ያገኘዉን ገንዘብ በአግባቡ ተጠቅሞ ደስተኛ ህይወትን መምራት ይፈልጋል ይህ ማለት ግን የተገኘዉን ገንዘብ እንዲሁ በረባ ባረባዉ መበተን ወይም መርጨት አይደለም በገቢያችን ልክም ወጪ ማዉጣት አለብን ማለትም አይደለም ገንዘቡ እሴት ለሚጨምሩ ጉዳዮች መዋል እንዳለበት ግን እንረዳለን በመሆኑም ከገቢያችን የተወሰነዉን ለእያንዳንድ ወጪዎች ስንጠቀምበት የተቀረዉን ደግሞ እንቆጥበዋለን ነገን በእርግጠኝነት መናገር ስለማይቻልም በሕይወት ጉዟችን የሚያጋጥሙን ያልጠበቅናቸዉ ነገሮች ዋጋ ሊያስከፍሉን ስለሚችሉ ችግሩን መጋፈጥ የምንችለዉ ለነገ ብለን ያስቀመጥነዉ ጥሪት ስኖረን ነዉ ብየ አስተምራቸዋለሁ
ደሮ ወጥ። የሚሠራዉ በጥንቃቄ; በንፅህናና በደንብ ችሎታ ባላት እናት(ሴት) ይሠራል።  ብዙን ጊዜ በባአላት ጌዜ ነው የሚበልዉ።
ከመፅሀፍ ወይም ከመፅሔት አንብበን እንደምንረዳው ከማህበራዊ ሚዲያ የሚመጡ መረጃወችን አሉታዊም ይሁን አወንታዊ በቀጥታ መቀበል ለከፋ ችግር ያጋልጠናል።
የመዳሀኒት ዋጋ መወደድ  በተቋሙ ያሉ ሀኪሞች ለበሽተኛ ትኩረት አለመስጠት አብዛኛው ማህበረሰብ የኢኮኖሚ አቅም ስሌለለዉ ለመታከም ወደ ሆስፒታል  መሄድ አይፈልጉም 
2. መገለል መስማት የተሳናቸው አካል ጉዳተኞች አስተርጓሚ ባለመቀጠሩ በሽታዉን ለሀኪሙ ማስረዳት አለመቻሉ
የቁጠባ ልማዶችዎ ከጊዜ በኋላ በመጠኑ ተለውጠዋል ። አሁን ከበፊቱ ከነበረዉ በተጨማሬ በቴከኖሎጅው የተደገፈ የቁጠባ ሂደቶች አሰተውለናል።
በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት ለአራስ ሕፃናት የሚሰጡ ምግቦች በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች ሊከፈሉ ይችላሉ፡ የጤና ባለሙያዎች የሚመክሩት እና ባህላዊ ልማዶች።
1. በመጀመሪያዎቹ 6 ወራት የሚሰጡ ፈሳሽ/ጠጣር ምግቦች
የጤና ባለሙያዎች ምክር (የተመረጠ): ከ6 ወር በፊት ብቸኛው የምግብ ምንጭ የእናት ጡት ወተት ብቻ መሆን አለበት። ውሃ፣ ሻይ፣ ወይም ሌላ ፈሳሽ አያስፈልግም።
-ባህላዊ/የተለመዱ ልማዶች (ያልተመረጠ):
ውሃ: አራስ ልጅ እንደተወለደ ውሃ የማጠጣት ልማድ በጣም የተለመደ ነው።
ቅቤ/ቅቤ ጠላ: በአንዳንድ አካባቢዎች የሕፃኑ አንጀት እንዲጸዳ በማለት ቅቤ ወይም ቅቤ የተቀላቀለበት ፈሳሽ ይሰጣል።
ጠላ/አረቄ: የሆድ መጋረጥን (የጨቅላ ልጅ ህመም) ለመከላከል በሚል ጠብታ አልኮል የሚሰጡ አሉ።
ፍርፍሬ/ምግብ: ቀድመው ጠጣር ምግብ (ለምሳሌ፡ በሶ፣ ጥሬ ስኳር) የመስጠት ልማድ አለ።
እግዛብሔር ይስጥልኝ፣አመሠግናለሁ፣ክብር ይስጥልኝ እና እድሜናጤና ይስጥልን በመለት
ፋና ላምሮት እና ዋሸሁ እንዴ ፋና ላምሮት ያዝናናል ልጆችንም ያስተምራል ለትልቅ ነገር ያዳርሳል እንዲሁም ዋሸሁ እዴ ያዝናናል ያስተምራል ።
በእኔ ባህል ሰዎች አሁንም እንደ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል እና ባህር ዛፍ ከዕፅዋት የተቀመሙ ባህላዊ መድኃኒቶችን ለጉንፋን፣ ለሆድ ሕመም እና ቁስሎች ለማከም ይጠቀማሉ።  በግሌ ለጉሮሮ ህመም እንደ የተቀቀለ ዝንጅብል እና ማር ያሉትን ከዕፅዋት የተቀመሙ መድኃኒቶችን ተጠቅሜአለሁ፣ ይህም በደንብ ይሠራ ነበር።  ከዘመናዊው ህክምና ጋር ሲነፃፀሩ ባህላዊ መድሃኒቶች የበለጠ ተፈጥሯዊ እና ብዙ ጊዜ ርካሽ ናቸው, ነገር ግን ያን ያህል ፈጣን ወይም በሳይንስ ያልተሞከሩ ሊሆኑ ይችላሉ.  ዘመናዊው መድሃኒት ፈጣን እና አስተማማኝ ውጤቶችን ይሰጣል, ነገር ግን ብዙ ሰዎች አሁንም ለቀላል ወይም ለተለመዱ በሽታዎች ባህላዊ ፈውስ ያምናሉ.
እርስ በርስ በመጠራራት ስልክ በመደወል እንዲሁም ጥሩንባ በመንፋት ይሰበሰባሉ።አለ ለምሳሌ እድር
ገንዘብ እቆጥባለሁ በቅድና በአግባብ ነው የማወጣ ገንዘብ የምቆጥበው ለነገየ ነው
የሀገራችን የሰላም እጦት መኖር ዝቅተኛ ንዋሪዎች ላይ የባሰ ችግር እየደረሰ መሆኑ
ጥምቀት ይከበራል በዚህ ባአል ሁሉም የእምነቱ ተከታይ በአንድነት ያከብራል
ለምሳሌ ከአንድ ለመግዛት አቅሜን ያገናዘበ ግብይት እንዲኖረኝ ጥራትን በማየት አገዛለሁ
ከቤተሰቦቻቸው የሚጠበቅባቸው
1. መሰረታዊ ፍላጎቶችን ማሟላት
      ምሳሌ:- ምግብ፣ ልብስ፣ መጠለያ... ወዘተ
2. የመማሪያ ቀሳቁሶችን ማሟላት
     ምሳሌ:- ደብተር፣ ስክብሪቶ፣ የደንብ ልብስ፣ አጋዥ መፀሀፍት... ወዘተ
3. በስነ-ልቦና ብቁ ማድረግ እና ማበረታታት
4. ምን ያህል እውቀት እየያዙ እንደሆነ በቅርብ መከታተል እና መፈተሽ ያስፈልጋል::
በእኔ አካባቢ የውሃ አቅርቦት ካለፉት አመታት ጋር ሲነፃፀር ብዙም አስተማማኝ እየሆነ መጥቷል ፣በደረቅ ወቅቶች አልፎ አልፎም ይከሰታሉ።  ይህ በከፊል የአየር ንብረት መለዋወጥ እና የአካባቢ ፍላጎት መጨመር ምክንያት ነው.  የውሃ አያያዝን ለማሻሻል የዝናብ ውሃ ማሰባሰብ፣የቧንቧ መጠገንና መጠገን፣የተቀላጠፈ የቤተሰብ ውሃ አጠቃቀምን ማስተዋወቅ እና የማህበረሰብ አቀፍ የውሃ ጥበቃ ፕሮግራሞችን መተግበር የመፍትሄ ሃሳቦች ቀርበዋል።  በተጨማሪም ነዋሪዎችን ስለ ዘላቂ የውሃ ልምዶች ማስተማር እና የአካባቢ የውሃ ምንጮችን ከብክለት መጠበቅ ለህብረተሰቡ የበለጠ ወጥ እና አስተማማኝ የውሃ አቅርቦት እንዲኖር ያስችላል።
እንደተነሳሁ ሰውነቴን በማሳሳብ ፊቴን ታጥቤ በፀሎት ውሎየ ጥሩ እንዲሆን እምኛለሁ
እኔ ቤተክርስቲያን አገልግሎት ውስጥ ተሳትፎ አለኝ። በሳምንት ሶስት ቀን እሳተፋለሁ ከዚህ አገልግሎት ውስጥ ሚናየ የአባላት የግንኙነት ክፍል ሰብሳቢ ነኝ  ። እነዚህ ልምዶች ለእኔ ያላቸው ትርጉም ትልቅ ነው ምክንያቱም በእኔ ላይ ለውጥ አሳይቶኛል በራስ የመተማመን ፣ በማህበራዊ ህይወቴ ላይ እንድጠነክር ፣ መንፈሳዊ ህይወቴን እንዳሻሽል፣ ከሰው ፊት እንዴት መናገር እንዳለብኝ ስለሚያደርገኝ እነዚህ ልምዶች በእኔ ህይወት ላይ ትርጉም አላቸው ።
የተወለድኩት ጎንደር ከተማ የአስተዳደጌ ሁኔታ  በመልካም እና ፈርሃ እግዚአብሔር ያላቸዉ ቤተሰብ ያሳደገኝ ጥሩ ስነምግባር እንዲኖረኝ እና አስተዋይ እንድሆን አድርገዉ አሳድገዉኛ
የአቻ ለአቻ ውይይት የአንድ ለአምስት አደረጃጀት የህይወት ክህሎት ትወና አቀራረብ አወ አስፈላጊ ናቸው ብለን ያመንበት ነገር የወደፊት ህይወታችን ለማስተካከል በእቅድ እንድንመራ ለማድረግ የህይወት ደረጃችን ከፍ ለማድረግ
በጥራት በመማር እና በጥራት በማስተማር
ብዙጊዜ የመዝናናት ልምዳችን ደካማ ቢሆንም 
ለመዝናናት ሳስብ ከአካባቢያችን ካለ መናፈሻ ቦታ እናበወንዞች አካባቢ እናሳልፋለን
በአቅራቢችን ክሊኒክ መኖር አለበት
አካባቢን አለማፀዳት
ጎበዝ ታታሪ ሰራተኛ መሆን ነው። የኔ ግብ በተቻለኝ መጠን ያገኘውትን ስራ በመሰራት ያሰብኩትን ግብ ለመድረስ እየሰራው ነው።
ለመሠረታዊ ፍላጎትና ለአደጋ ጊዜ
በጣም ተለውጧል፣ በተለይ አሁን ላይ የኢንተርኔት አገልግሎት በስፋት ይገኛል። ማህበራዊ ሚዲያ በስፋት ይዘወተራል፣ ብዙ የመረጃ አማራጮች ይገኛሉ።በፊት መረጃ ለማግኘት ውስንነት ነበር እንደ አሁኑ ብዙ አማራጭ አልነበረም።
ከገንዘብና ማዕረግ ውጭ፣ ስኬት ለእኔ የአእምሮ ሰላም፣ የጊዜ ነፃነትና ለሌሎች መትረፍ ነው። ተማሪ ሳለሁ ስኬትን የምለካው በውጤት፣ በደረጃና ሌሎችን በመብለጥ ነበር፤ ያኔ ስኬት ማለት ወደፊት የምደርስበት ግብና የሰዎች አድናቆት ይመስለኝ ነበር። አሁን ግን ስኬት መድረሻ ሳይሆን፣ እያንዳንዱን ቀን በውስጣዊ እርካታ፣ በጤናና በፍቅር መኖር መሆኑን ተረድቻለሁ። የልጅነት ፉክክር ቀርቶ፣ አሁን ትኩረቴ ሚዛናዊ ሕይወት በመምራትና በሰዎች ላይ በጎ ተጽዕኖ በማሳደር ላይ ነው። ይህ ለውጥ ሕይወትን ይበልጥ ትርጉም ያለው አድርጎታል።
ስለ አስፈላጊ የጤና መረጃዎችን  ምናገኘው  በአካባቢያችን ጤና  ጣቤያዎች ስላሉ አንዳንዴ ትምህርቶች  እና የተለያዩ ምክሮች  ይሰጣሉ  በተጨማሪ  ሰዎችን  ያግዛሉ ድጋፍና እርዳታ  ያረጋሉ ከዚህ  በተጨማሪ  በአከባቢያችን ትልቅ  ሆስፒታል  ስላለ በአጋጣሚ  ወደ ሆስፒታል ሄደን መጠየቅ እና ማማከር እንችላለን  ከዜ በተጨማሪ  የተሰማን ካለ ህመማችን በመጠየክ ስለህመማችን ህክምና ማግኘት  እንችላለን  ከዜ ውጭ ምናገኝበት  ምክኛት የለም  እና መፍትሔ  እንዲሰጥ እሻለሁ
ትኩስና ንጹህ ውሃን ከሳሙና ጋር በመጠቀም ቁስሉን በደንብ ማጽዳት:: ንጹህ ጨርቅ በመጠቀም በቁስሉ ላይ በቀስታ በመጫን ደም ማቆም እና ማሰር።የኢንፌክሽን መከላከያ ባህሪ አላቸው ተብለው የሚታሰቡ እንደ ጥንጁት፣ ጣዝማ ወይም ሌሎች የአካባቢው እፅዋት ቅጠሎችን አጥቦ በማድቀቅ በቁስሉ ላይ ማድረግ የተለመደ ነው። 
ቃጠሎው እንደተከሰተ ወዲያውኑ የተቃጠለውን ቦታ በቀዝቃዛ (በበረዶ ያልሆነ) ውሃ ውስጥ መዘፍዘፍ ወይም ቀዝቃዛ ውሃ ማፍሰስ። ይህ የሙቀቱን ተጽዕኖ ይቀንሳል።
በጣም ከተለመዱት አንዱ ለቃጠሎ የሚሆን ቅቤ ወይም የበግ ስብ መቀባት ነው። ይህ ድርቀትን ለመከላከል እና ህመምን ለመቀነስ ይረዳል ተብሎ ይታመናል።
ዉሸታም ያደርጋል ገደቦች ደሞ ሁሉንም አለማመን
ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ትልልቅ እና በሰፊው የሚከበሩ ባህሎች አሉ ከነዚህ ውስጥ እንደ ዘመን መለወጫ;ትንሣኤ;መውሊድ የመሳሰሉት በድምቀት ይከበራሉ በዚህ ወቅት ሰዎች አብረው ይጾማሉ፣አብረው ይበላሉ፣አብረው ይሰግዳሉ እንዲሁም በደስታ ይዘፍናሉ ። በችግር ወቅት ሰዉ ሲታመም ወይም ሲሞት(በሀዘን) ጊዜ በህበረተሰቡ በመዋጮ በማዋጣት መጠየቅ እና ማስተዛዘን ሁኔታ ይታያል።እነዚህ ሂደቶች የቆዩ እና ቀጣይነት ያላቸው የህብረተሰቡ እሴቶችን እና ታሪኮችን ናቸው።ስለዚህ እነዚህ ለማህበራዊ ቀጣይነት አስፈላጊ ናቸው
እንደ ደስታ ወይም ሀዘን ያሉ ጠንካራ ስሜቶች ሲሰማዎት-ለሌሎች ለማካፈል የትኛው ይቀላል?  የሚቀለው መንገድ ያሉ ችግሮችን እንደ አመጣጡ ለማስቀመጥነገር ግን ከበድ ሲል  በለቅሶ እና በሀዘን ለመግለፅ ትገደዳለህ ይህን ስሜት በግልጽ ያሳዩበትን ጊዜ ግለጹ የጉልት ስራ በምሰራበት አንድ ጊዜ ተደጋጋሚ የሆኑ ክስረቶች እና የማቀርበው ምርት  ጥራት ማነስ  እና ያወጣሁበት እና ገቢያ ላይ የዋጋ ማሽቆልቆል አጋጥሞኝ ነበር በዚያን ወቅት ቤት ውስጥ የሚበላ የሚቀመስ  ነገር አልነበረኝም ራበኝ ብሎ ሰዎችን መጠየቅ በጣም ከባድ ነበር። ለመግለጽ ከባድ ነበር ወይስ ቀላል? በጣም ከባድ ነበር
እርግጠኛ ነኝ፤ በቤተሰባችን ውስጥ እያንዳንዱ ሰው በሚከተሉት ልዩ ባህሪያት ይታወቃል፡-

አባቴ በጣም የተረጋ  እና ጠንካራ አለቃ ነው። ውሳኔ ሲያስገባ ሁሌ ጥሩ ምክር ይሰጣል።


እናቴ ግልጽ የሆነች እና አፍቃሪች ናት። ቤቷን በፍቅር ትያዘው እና ለሁሉም እርዳታ ትደርሳለች።

ትልቁ ወንድሜ ተሳሳቂ እና ቀልደኛ ነው። ማንኛውንም ሁኔታ በቀላሉ በሚስጥር ያቃልለዋል።

ትንሹ እህቴ በጣም ፈጣሪ እና አስተያየት የምትሰጥ ናት። ሁል ጊዜ አዲስ ሀሳቦች አሉት።

እኔ ደግሞ አዘጋጅ እና ሰላማዊ እንደ መሃከል ይታወቃለሁ። ቤተሰቡን ያስተባብራል እና ሰላም ይፈጥራል።

ይህ ልዩነት ቤተሰባችንን የበለጠ ያስተባብራል እና ልዩ ያደርገዋል።
በቅርብ ጊዜ የተሰሩ መሰረተ ልማቶች መካከል አውራ ጎዳናዎች ዋነኞቹ ናቸው።አውራ ጎዳናዎች መሰራታቸው ሰዎች እንደፈለጉ በትራንስፖርት ከቦታ ቦታ ለመንቀሳቀስ ጠቅሟቸዋል በፊት በጣም ብዙ ኪሎሜትሮችን በእግራቸው ነበር እሚሄዱት ምክንያቱም መንገዱ ለተሽከርካሪዎች ስለማይመች፤ሌላኛው ጥቅሙ ደግሙ ደግሞ አደጋዎች ቀንሰዋል እነዚህ አውራ ጎዳናዎች ከመሰራታቸው በፊት በጣም ብዙ ሰዎች በመኪና አደጋ ይሞቱ እና አካል ጉዳተኛ ይሆኑ ነበር አሁን ግን ይህ አደጋም ቀንሷል።በጣም ብዙ መሻሻል እሚያስፈልጋቸው ነገሮች አሉ ከነሱም መካከል ኤርፖርቶች፣ጥራታቸውን የጠበቁ ትምህርት ቤቶች፣ሆስፒታሎች እና አውራ ጎዳናዎች።
ማህበረሰብ ውስጥ በቤተሰቦች፣ በጎረቤቶች ወይም በጎሳዎች መካከል የሚነሱ ከባድ አለመግባባቶችን (እንደ መሬት ክርክር፣ የደም ካሳ፣ ስድብ፣ ወይም የንብረት ጉዳት) ከመደበኛው ፍርድ ቤት ውጭ ለመፍታት በስፋት ጥቅም ላይ የሚውሉ በርካታ ባህላዊ ዘዴዎች አሉ። እነዚህ ዘዴዎች በአብዛኛው በዕርቅ፣ በውይይት፣ እና በማህበራዊ እሴቶች ላይ የተመሰረቱ ናቸው። 
ከዋና ዋናዎቹ ባህላዊ አለመግባባት መፍቻ ዘዴዎች መካከል፡-
1. የሀገር ሽማግሌዎች ሽምግልናይህ በጣም የተለመደውና ቀዳሚው ዘዴ ነው። የማህበረሰቡ አባላት የተከበሩ፣ እውነት አዋቂ እና ገለልተኛ የሆኑ ሽማግሌዎችን በመምረጥ ጉዳያቸውን ያስመርምራሉ።
በማኅበረሰባችን አንድ ሰው ድንገተኛ አደጋ ሲገጥመው ወደ ጤና ተቋም ከመሄዱ በፊት የሚደረጉ ባህላዊ የመጀመሪያ እርዳታዎች አሉ። ለምሳሌ፣ ሰውነቱ የተቆረጠ ሰው ሲያጋጥም ደሙን ለመግታትና ለማርጋት የቡና ዱቄት በቁስሉ ላይ ይነሰነሳል፤ አልፎ አልፎም ሎሚ ተጨምቆበት በንፁህ ጨርቅ አጥብቆ ይታሰራል። በሌላ በኩል ለቀላል ቃጠሎ፣ የቃጠሎውን ስሜት ለማብረድ የተጎዳው አካል ወዲያውኑ በቀዝቃዛ ውሃ እንዲነከር ይደረጋል። በመቀጠልም ቆዳው ውሃ እንዳይቋጥርና ጠባሳ እንዳይተው የእንቁላል ነጭ ፈሳሽ፣ ማር ወይም ቲማቲም ይቀባል። እነዚህ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የቆዩ የቤት ውስጥ መፍትሄዎች፣ ህመምን በማስታገስና ጉዳቱ ሳይባባስ ለሐኪም እስኪደርሱ ድረስ ያለውን ጊዜ በመግዛት ረገድ እስካሁን ድረስ በስፋት ይሠራባቸዋል።
የደስታ ወይም የሀዘን ስሜት ሲሰማኝ ቤተሰብ ወዳጅ ዘመዶቸ ጋር ነዉ ምገልፀዉ የደስታ ስሜቴን ምገልፀዉ ምወዳቸዉ ሰወችን በማቀፍ በመሳም ስጦታ በመስጠት ቤተ ክርስትያን በመሄድ አምላኬን በማመስገን ነዉ ደስታየን ምገልፀዉ 
ሀዘኔን ምገልፅበት መንገድ ደግሞ ፀጥ ያለ ቦታ በመሄድ ራሴን በማዳመጥ በምን ምክንያት ይሄ ነገር ሊፈጠር እንደቻለ በማሰብ መፍትሄዉን እፈልጋለዉ እናም በተጨማሪ ደግሞ ሰወችን አማክራለዉ የህይወት ልምዳቸዉን እጠይቃለዉ አስቸጋሪ ጊዜ ላይ ሲሆኑ ምን እንደሚያደርጉ እና እንዴት ያን ጊዜ እንዳሳለፉትም እጠይቃለዉ
የአካባቢ ብክለት የምንላቸው የአየር ብክለትና የውሀ ብክለት  ሲሆኑ በሰው ልጅ ላይ የሚያመጡት ከባድ የጤና የኢኮኖሚ የማህበራዊ ጉዳት ሊያመጡ ይችላሉ ።
የአየር ብክለት በሚከሰትበት ጊዜ አየር ወለድ በሽታዎች ሊከሰቱ ይችላል ።ለምሳሌ ጉንፍን ሳምባምች ኢንፍሉዌንዛ አስም የመሳሰሉትን ሊከሰቱ ይችላሉ ።
የውሀ ብክለት በሚከሰትበት ጊዜ በሰው ልጅ ላይ ውሀ ወለድ በሽታዎች ሊከሰቱ ይችላሉ ።
ለምሳሌ አሜባ ኮሌራ የመሳሰሉት ሊከሰቱ ይችላሉ ።
የአካባቢ ብክለት ለመቀነስ አየር እንዳይበከል ችግኝ መትከል ቆሻሻን ከማቃጠል ይልቅ ቆፍሮ    መቅበር ሲሆን ውሀ እንዳይበከል ከኢንዱስትሪ  የሚወጡ ተረፈ ምርቶችና የእንስሳት ፅዳጅን ከሚጠጣ ውሀ ጋር እንዳይቀላቀሉ መከላከል ናቸው ።
በኢትዮጵያ ባህል ውስጥ በጣም የሚያስደንቁ ነገሮች አሉ። ከነዚህም ውስጥ የጊዜ አቆጣጠር እና የቀን መቁጠሪያው ልዩነት ነው። ኢትዮጵያ የዓለምን ከፍተኛ የጊዜ አቆጣጠር እየተከተለች ስትመስል በእውነቱ ከአለም በስተጀርባ የምትኖር ናት። ለምሳሌ ዓመቱ ከአለም አቀፍ ዓመት ወደ ኋላ በሚገኝ ሲሆን ወራቱም የተለየ ነው። በተጨማሪም ፀሐይ ወጣች የሚለውን ሰዓት እንደ አስራሁለት ሰዓት የሚቆጥር ልዩ የጊዜ አቆጣጠር አላት። ይህ ሁሉ ልዩነት ለውጭ አገር ተጋዳላዮች በጣም ያስደንቃል። የኢትዮጵያውያን ለጋ ማነቃቃት ወይም የቤት ንጥረ ነገር ማነቃቃትም አንድ የሚያስደንቅ ባህላዊ ተግባር ነው። ይህ ልዩ ባህላዊ ሥርዓት ኢትዮጵያውያንን ከሌሎች አገሮች የሚለይ ሲሆን ለሚጎበኙትም አስደናቂ ነው።
በኛ አካባቢ እንግዳ ሲመጣ ልክ እንደ ገድ ነው እሚታየው። ለእንግዳ ትልቅ ክብር እና ፍቅር አለው።ሲመጣ እምንቀበለው መጀመሪያ እግሩን ነው ምናጥበው በቃ ምንም ነገር ከመቅመሱ በፊት እሚቀድመው እሱ ነው ምክንያቱም መንገድ ሰለዋለ ደክሞታል ብለን ስለምናስብ።ሁለተኛው ደግሞ እሚበላ እና እሚጠጣ ይቀርባል።ከዛ በመቀጠል እናወጋለን እንጫወታለን በመጨረሻም ደክሞት ከሆነ እንዲያርፍ ብለን አኛ አልጋ ለቀን እንግዳውን የኛን አልጋ እንሰጠዋለን በዚህ መልኩ ነው በኛ አካባቢ እንግዳ እምንቀበለው።
ከአትክልት ጋር የሚሠራ ገንፎ በኢትዮጵያ አበሳሰል አለ። ከ6 ወር እስከ 9 ወር ዕድሜ ላለው ሕጻን ይስማማል። 189 አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች አስፈላጊ ጥሬ...፣ ከአትክልቱ ጋር ቀላቅሎ ማማሰል፣ ቀዝቀዝ ሲል በማንኪያ መመገብ፡፡  , ቫይታሚኖች እና ሚንራሎች(ዋና ዋናዎቹ) ✔️ ቫይታሚን ኤ: ከድንች ካሮት ብሮኮሊ ጎመን ወተት ✔️ ቫይታሚን ቢ: ከአትክልቶች ወተት እና ✔️ ቫይታሚን ሲ:ከአረንጉአዴ እና ቢጫ የጓሮ አትክልት ከተለያዩ ፍራፍሬዎች ይህንን የምክር አገልግሎት ከጤና ባለሙያዎች ማግኘት ይቻላል።
በአከባቢያችን እንደ ወረርሽኝ ሆነ የተለያዩ በሽታዎች ለመቋቋም የተለያዩ መንገዶችን ተጠቅመናል የወባ በሽታ በሠፈራችን ተከስቶ በአካባቢያችን የተቃሩ የዉሃ ፋሳሽ አስወግደናል የተለያዩ በቆሻሻ የሚጡም በሽቶችን ለመከላከል በጋራ በመሠብሰብ የቆሻሻ ማንሳት ዘመቻ ነበረነ ለምሳሌ የሆነ አመት  ኮርና የተከሰተ ወቅት ማህበረሰባችን ትልቅ አስተዋጽኦ አለው የተለያዩ የእጅ መታጠብያ እቃ ዉሃ የእጅ መታጠቢያ ሳሙና የተለያዩ ነገሮችን ያረግ ነበር በእዚህም ወቅትም የተለያዩ የጤና ባለሙያዎች እንዲቀሳቀሱ ያደርጋል ስለ ወረርሽኝ ትመህርት የሚያገኘው ከጤና ተቋሞች በመሄድ ነው
ማህበራዊ ወንዶች በማህበረሰቡ ዉስጥ ከምትማር ስራ የሚል ጫና ያሳድሩባቸዋል።  ኢኮኖሚያዊ የገንዘብ እጥረት፣ የትራንስፖርት እጥረት፣ ለትምርት የሚያስፈልጉ ነገሮች እጥረት፣ ግላዊ የቤተሰብ ጫና ከትምህርት ዉጭ የተለያዩ ስራወችን ያሰሩአቸዋል የቤተሰብ ግጭት እናት እና አባት አቸዉ በተጣሉ ቁጥር ትምህርታቸዉን ያሰናክላል። የፍቅር ህይወት ስለሚጀምሩ ሲቆረጥ የተበላሸ ትምህርታቸዉን ችግር ላይ ይወድቃል። ቤተሰብአቸዉ የሚያስፈልጋቸዉን ነገር ስለማያሞሉላቸዉ በኢኮኖሚ  ችግር እንቅፋት ይሆንባቸዋል።
ሞባይል ስልኮች በልጆች ትምህርት እና ከቤተሰብ አባላት ጋር ባላቸው ግንኙነት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ብየ አምናለሁ። ለምሳሌ ትኩረት መከፋፈል እና ማዘናጋት ፣ የማጥኛ ጊዜ መስተጓጎል እና የውጤት መቀነስ በማስከትል ፣ በክፍል ውስጥ በትኩረት የመከታተል ችሎታን በመቀነስ ፣  ማታ ስልክ ሲጠቀሙ የሚያመሹ ከሆነ እንቅልፍ ጊዜን ማዛባት ያስከትላል ፣ የእንቅልፍ ሰዓት መቀነስ በቂ እረፍት እንዳያገኙ ያደርጋል። በተጨማሪም ረጅም ሰአት ስልክ ላይ የሚያጠፉ ከሆነ የማህበራዊ እና ስሜታዊ ክህሎቶች መቀነስ ማለትም ከሰዎች ጋር የመግባባት ችሎታቸውን እና ንግግር ውስጥ የመግባት እና ትኩረት የማድረግ ብቃታቸውን ይቀንሰዋል።
የለም ግን ከምሰማዉ አንፃር በጣም ከባድ ነበር አብሶ በገጠራማ ስፍራ ያሉት ሰዎች በጣም ይቸገራሉ በቂ የሆነ ጤና ጣቢያ የላቸዉም ቢኖራቸዉም ይርቃል መንገዱ አስቸጋሪ ይሆናል እንደ ልብ ትራንስፖርት አያገኙም ብቻ በጣም ከባድ ነዉ ይህን ችግር ለመቀነስ  በዛ ያለ ጤና ጣቢያ እንዲገነባ መንገዶች ቢስተካከሉ ለሰዎች በቂ የሆነ አገልግሎት መስጠት ችግርን መቀነስ ይቻላል
አዎ ሽማግሌዎች የሙሽራይቱን ቤተሰቦች ከጠየቁ በኋላ በሁለቱም ቤተሰብ ማጫ ይቀርብና የጋራ ንብረት ሁኖ ይመዘገባል። ለሽማግሌዎች ድግስ ይቀርብና እየተበላ አየተጠጣ የሰርጋቸው ቀን ይቆረጣል። ከሰርግ በፊት ሙሽሮች የግብረ ስጋ ግንኙነት ማድረግ ነውር ስለሆነ አይፈቀድም።
ስራ ያጡ  ወጣቶችን ተደራጅተዉ እንዲሰሩ የሚደረግ ስራ ትልቅ ነገር ነዉ ብየ አምናለሁ ልክ እንደ ሴፍቲኔት የደሮ እርባታ ጣዉላ ቤት የህትመት ስራ በማሰማራት ዉጣቱ ላይ ትልቅ ስራ እየተሰራ ነዉ
የቤተሰብ ችግር በመኖሩ  እና በተለያየ ሱሰ ውስጥ በመሆን ።