gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
ከመደበኛ የሕክምና እርዳታ በፊት፣ በማኅበረሰቦች ውስጥ ለቁስል ወይም ለቀላል ቃጠሎ የመጀመሪያ ደረጃ እርዳታ በሚከተሉት መንገዶች ይሰጣል፦
ለቁስል (መቁረጥ፣ መቀደድ)
ቁስሉን በንጹሕ ውሃ መታጠብ
ደም ከፈሰሰ በንጹሕ ጨርቅ መጫን
በንጹሕ ጨርቅ/ጋዝ መሸፈን
አንዳንድ ጊዜ ባህላዊ መንገዶች (ማር፣ የእፅዋት ቅጠል) መጠቀም 
2. ለቀላል ቃጠሎ
የተቃጠለውን ቦታ በቀዝቃዛ ውሃ ማቀዝቀዝ (10–20 ደቂቃ)
ቅባት፣ ዘይት ወይም አፈር እንዳይቀባ መጠንቀቅ
በንጹሕ ጨርቅ ቀለል ማሸፈን
 በማኅበረሰብ ውስጥ የመጀመሪያ ደረጃ እርዳታ በንጽህና፣ በቀላል መርዳት እና ከአደጋ መከላከል ላይ ያተኮራል፤ ነገር ግን የባህላዊ መንገዶች ጥንቃቄ ይፈልጋሉ።
በኛ ባደግንበት ከተማ በርካታ የሚባሉ የጨዋታ አይነቶች አሉ ለምሳሌ ገበጣ:የገና ጨዋታ  እቴሜቴ የሎሚ ሽታ ድብብቆሽ ገበጣ እንቆቅልሽ እነዚህ ጨዋታዎች ህፃናትን ከማዝናናት በዠተረፈ በውስጣቸው በርካታ የሆነ ታሪካዊ እና ባህላዊ ይዘት ያላቸው ናቸው አብዛኞቹ ጨዋታዎች በጋራ ስለሆነ  የሚጫወተው  በጋራ መተባበርና መረዳዳትና መከባበርን የሚያስተምሩ ናቸው ሰለዚህ ህፃናት በጨዋታ መልኩ እነዚህ ትልልቅ ነገሮች መማራቸው ለወደፊቱ ህይወታቸው እጅግ ከፍተኛ የሆነ ጥቅም አለው ብየ ነው የማስበው ማለት ነው።
የኑሮ ውድነት ወይም የዋጋ ግሽበት በእኔና በቤተሰቤ ላይ ታላቅ ተፅዕኖ አሳድሯል። በተለይ የመሰረታዊ ምግብ እቃዎች፣ የትራንስፖርት፣ የቤት ኪራይ እና የኤሌክትሪክ ወጪዎች በእጅጉ መጨመራቸው የቀድሞ የኑሮ መንገዳችንን እጅግ ቀይሯል። በፊት በቀላሉ የምንገዛቸው እቃዎች አሁን አስቸጋሪ ሆነዋል፣ እና ቤተሰባችን እያንዳንዱን ወጪ በጥንቃቄ ማስተዳደር ተግዳሮት ሆኖብናል።
ይህ ሁኔታ የቤተሰባችንን የገንዘብ አጠቃቀም ዕቅድ በግልፅ መልኩ ቀይሯል። በፊት ትንሽ ቢሆንም ቁጠባ ማድረግ እንችል ነበር፣ አሁን ግን አብዛኛው ገቢ ለዕለታዊ ፍላጎት ብቻ እየወጣ ነው።
በማህበረሰቡ ወስጥ እጅግ በጣም ከፍተኛ መጥፌ ተፅዕኖ እየፈጠረ የሚገኘው ነገር የትራንስፖርት ችግር ነው ምክንያቱም አንድ ሰው ከቦታ ወደ ቦታ ለመንቀሳቀስ ግዴታ ትራንስፖርት መጠቀሙጨ አይቀሬ ነው የትራንስፖርት ሰጪ አካላት ደግም በየጊዜው አላስፈላጊ የሆነ የዋጋ ጭማሪ ህብረተሰብን እያስቸገረ  ይገኛል።የጤና አጠባበቅ ላይም ስለተላላፊ በሽታወች በቂ ግንዛቤ ስሌለለው እራሱን ከበሽታ የሚከላከልበት መንገድ ደካማ በመሆኑ በተጨማሪም የንፅህና አጠባበቅ ላይም አንድ አንድ ችግሮች ሰላሉብን ለበሽታ ተጋላጭ ነን።የኢንተርኔት የአገልግሎት ጥሩ የሚባል የው።
እስካሁን በእቅድ አይደለም የምጠቀመው
እስካሁን ካየሁት በጣም ቆንጆ ቦታ አንዱ ቁስቋም ⛪ቤተክርስቲያን በጎንደር ነበር። ተፈጥሯዊ ውበት፣ ዝናብና ፀሐይ የተመጣጠነ ንፁህ አየር፣ እና ከተማዊ ጫናዎች ራቀ የማረፊያ ቦታ ነው። አንድ ቀን በዚያ መቆየት አእምሮን ያሳርፋል።
ሽምግልና
 የወንድ ቤተሰብ የተከበሩ ሽማግሌዎችን ወደ የሴት ቤተሰብ ይልካል።
 የጋብቻ ፍላጎት በክብርና በቃል ይቀርባል።
ቤተሰቦች ከተስማሙ ቀጣይ ደረጃ ይጀምራል።
መልስ (ወይም መታሰር)
 የሽምግልና መልስ በይፋ ይሰጣል።
 አንዳንድ ጊዜ ቀላል ስጦታ (ቡና፣ ልብስ፣ ገንዘብ) ይሰጣል።
 የሰርግ ቀን ይወሰናል።
 ቀዳሚ ዝግጅት
ቤተሰቦች ለሰርግ ዝግጅት ይጀምራሉ።
 ምግብ፣ መጠጥ፣ ልብስ እና እንግዶች ማስተናገድ ይዘጋጃል።
 ዘመዶች እና ጎረቤቶች በመተባበር ይረዳሉ።
ሰርግ ዋናው የጋብቻ ሥነ ሥርዓት ነው።
 በቤተክርስቲያን (ወይም በሃይማኖታዊ መልኩ) ይፈጸማል።
 ዘፈን፣ ጭፈራ፣ ምግብና መጠጥ ይከተላል።
 አዲስ ቤት መግባት (ከሰርግ በኋላ)
 አዲሱ ጥንድ ወደ አዲስ ቤታቸው ይገባሉ።
ድንገተኛ የሆነ የእሳት አደጋ በሚያጋጥመን ወቅት ማድረግ ካሉብን ነገሮች መካከል በእሳት አደጋው የተጎዳውን ሰው በድጋሚ ጉዳት እንዳይደርስበት በመጀመሪያ  አደጋው ከደረሰበት አካባቢ መራቅ አደጋ የደረሰበትን ግለሰብ በጥሩ ቦታ ማስተኛት ወይንም ማስቀመጥ ደም እየፈሰሰ ከሆነ እራሳችን ከደም ንክኬ እራሳችን እየጠበቅን የሚደማውን ደም ማስቆም ከዛም የተቃጠለውን የሰውነት ክፍል ንክኪ እንዳይኖር በፍሻ ወይም ንፁህ ጨርቅ መሸፈን ከዛም በከአቅራቢያ የሚገኝ የጤና ጣቢያ በመውሰድ ተገቢውን ህክምና እንዲያገኝ አደርጋለሁ ።
የጤና መረጃ በተለያዮ መንገድ ማግኘት ይቻላል  ነገርግ ሁሉም መረጃ ዎችን ከትክለኛ ማህበራዊ  አውታር ወይም ከሚመለከተው አካል ካልሆነ መረጃው የውሽት መረጃ ሊሆን ይችላል ስለሆነም ከአካባቢው  የጤና ባለሙያ እንድሁም ከጤና ሚኒስተር  መስሪያ ቤት  እንድሁም  ከመንግስት የመረጃ ማህበራዊ  ሚዲያ  ሊገኝ ይቻላል  ስለሆነም መረጃወች ትክክለኛ መሆናቸውን ማረጋገጥ  እና ለማህበረሠቡ መረጃን ማስተላለፍ  ይገባል። 
እና ሚህበረሸቡ በዚህ መንገድ መረጃ  ማገኘት ይችላሉ  ማለት ነው
እዎ ብዙ እሉታዊ ለውጦች  አሉ እሁን የአካባቢው ማህበረሰብ ያልተለመደ አይነት ድርጊት እያደረገ ነው እሚገኘው ማለትም ግድያው ፣ዝርፊያው ፣መፈናቀሉ እና መካካዱ በጣም አፀያፊ ነው።
በወር አንድ ጊዜ ወርሀዊ የገንዘብ መዋጮ ይደረጋል
በስራ የመተጋገዝ እና የመረዳዳት ባህሎች ሊደገፍ እና ሊበረታቱ የሚገባቸም ጥሩ ባህሎች ናቸው።ለምሳሌ በሰርግ ቀን ከፍሪዳ መጣል ጀምሮ እስከ ወጥ ስራው እና ዳስ ተጋግዞ መስራትን የመሳሰሉት እንዲሁም በሀዘን ሰአት ድንኳን መጣል እና ለሀዘንተኛው የመስተንግዶ ስራ መስራት እና ሌሎችም ጥሩ ባህሎች ሊቀጥሉ ይገባቸዋል።እንዲሁም በሽማግሌ ማህል የሚደረጉ የመሬት እና የንብረት የውርስ ስምምነቶች ከመጨቃጨቅ እና ከክርክር የፀዱ በመሆናቸው ሊቀጥሉ የሚገባቸው ባህሎች ናቸው።
በጤና ላይ የአየር ጥራት የሚያመጣው ተፅዕኖ ለተለያዩ የመተንፈሻ አካል በሽታዎችን ሊያስከትል ይችላል።የውሀ ጥራት በጤና ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ የተለያዩ ውሀ ወለድ በሽታዎችን ያስከትላል።ጫጫታ መኖር በጤና ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ  ከስራ በኃላ ጤናማ የሆነ እረፍት አለመኖርን በቂ እንቅልፍ አለማግኘት ያመጣል። ይህ በሚሆንበት ጊዜ በበሽታ መጠቃትን ሰዎች መደበኛ ስራቸዉን እንዳይሰሩ ያደርጋል።በዚህ ጉዳይ ላይ የማህበረሰቡ ምላሽ ከአሉታዊ  ተፅዕኖ ወደ አወንታዊ ተፅዕኖ እንዲለወጥ ይፈልጋል የበኩሉን አስተዋፅኦ ያደርጋል ለሚመለከተው ሁሉ ያሳውቃል።
አዎ፣ ማንነቴን በመቅረጽ ብዙ ሰዎች ትልቅ ሚና ተጫውተዋል።  ቤተሰቤ፣ በተለይም ወላጆቼ ተግሣጽን፣ ኃላፊነትን እና ጠንክሮ መሥራት ያለውን ጥቅም አስተምረውኛል።  ጓደኞቼ አዎንታዊ እና በራስ መተማመንን በማበረታታት ተጽእኖ ያደርጉብኝ ነበር፣ አስተማሪዎቼ ግን በጥልቀት እንዳስብ እና በግቦቼ ላይ እንዳተኩር መሩኝ።  እያንዳንዳቸው በተለያዩ መንገዶች አስተዋፅዖ አበርክተዋል - በስሜታዊነት ፣ በእውቀት እና በሥነ ምግባር - ዛሬ ውሳኔዬን እና ድርጊቶቼን የሚመራውን ሚዛናዊ እና ተነሳሽነት ያለው አስተሳሰብ እንድገነባ እረድተውኛል።
አዎ እረፍት እወስዳለሁ የተለያዩ ማህበራዊ ገፆችን አዲስ ነገር ካለ አያለሁ የምቆየዉም ሶስት ሰዓት ያክልእቆያለሁ
ምንም አይነት ልምድ የለኝም።
አዎ አስፈላጊ ናቸው። ምክንያቱም ምንም እንኳን ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎች እየተስፋፉ ቢሆንም ለሁሉም ማህበረሰብ ሙሉ በሙሉ ተደራሽ አይደሉም።ስለዚህ መረጃ የማጋራት ባህላዊ መንገዶች አሁንም ድረስ ጠቃሚ ናቸው። በተጨማሪም ማስተላለፍ የተፈለገውን መረጃ የሚመለከታቸው ሰወች ብቻ እንዲደርሳቸው ለማድረግና ሰዎች የተሰማቸውን ስሜት ፊት ለፊት እንዲገልጹ ለማድረግ ይጠቅማል። ስለዚህ በእኔ አመለካከት እነዚህ ዘዴዎች መቅረት የሌለባቸው መንገዶች ናቸው።
የቤተሰብ ግፊት ያስፈልጋል ስለአካልጉዳተኞች በቂ ግንዛቤመስጠት በትምህርት ቤቶች አካባቢ መውጫ መግቢያ በሮችን ማመቻቸት
አይደለሁም ለነገ እድንቆጥብ ይረዳናል።
የሀሰትነት; የተግባራዉይነትና የወገኝተኝነት ችግሮች አሉ።
ሰወችን በሽታ ላይ ይጥላል : ቆሻሻ ማስወገጃ  ጉድጓድ መቆፈር እና ማቃጠል
የኮኒደር ልማት በጣም ጠቅሞናል።አሁንም መንግስቱም ህብረተሰቡም ተረባርቦ መጨረስ አለበት
የሌላን ሰው አመለካከት መረዳት በሌሎች ጫማ ውስጥ ሁኖ ነገሮችን መመልከት የሚጠይቅ ትንሽ ከበድ የሚል ነገር ግን በጣም አስፈላጊ ችሎታ ነው።እኔ የሌላ ሰውን አመለካከት ለመረዳት የሰውየውን ያለፈ ታሪክ፣ እድሜ፣ያደገበትን ሁኔታ፣ የሚኖርበትን አካባቢ ባህል እና ወግ፣ የትምህርት ደረጃውን፣ ያሳለፈውን ልምድ እና አሁን ያለበትን የአዕምሮ እና የስሜት ጤና ከግምት ዉስጥ በማስገባት ሰውየውን ለመረዳት እሞክራለሁ።
አዎ በጣም ጠቅሞናል   መሻሻል ያለበት የዉስጥ ለዉስጥ ምንገዶች ቢሰሩ የፈራረሱ ኮብልስቶኖች ቢጠገኑ ድሬኔጆች በደንብ ቢሰሩ
እሩጫ፣ፑሽአፕ፣በቀስታ ሰውነትን በተለያየ አቅጣጫ ማንቀሳቀስ ወዘተ....
መለወጥ ብችል የመረጃ አያያዙን ከወረቀት ወደ ኮፒተራይዝድ ማድረግ። በደንብ እየተሰራበት ያለው በወሊድ ምክንያት የሚሞቱትን እናቶች ቁጥር መቀነስ ነው።
አወ ይዘታቸዉ አቀራረባቸዉ
ባህርዳር ምክንያቱም ለኑሮ ምቹ ስለሆነች ።ከማው ሰፊና የክልል ከተማ መሰተዳድር መቀመጫ ስለሆነች ሰፊ የስራ እድል ስላለው
እየተሳተፍኩ ያለ በጎ አድራጎት ያለኝ አመለካከትጥሩጥሩ ምክሮችንለህብረተሰቡ ጥሩ መልስ በመስጠት
በቤት ውስጥ የቤት ውስጥ ጥቃት (Domestic Violence): በአጋር ወይም በቤተሰብ አባላት የሚደርስ አካላዊ፣ ወሲባዊ ወይም ስሜታዊ ጥቃት ሲሆን አሁን አሁን እየወጡ ባሉ መረጃዎች መሰረት በጣም ጉልህ የሆነ የደህንነት ስጋት ነው ብየ አምናለሁ። በሕዝብ ቦታዎች  እና በ ትራንስፖርት ቦታወች ላይ ያለም ትነኮሳ ችላ ሊባል የሚችል አደለም። እነዚህ ችግሮች ሴቶችን ለስነልቦና እና አካላዊ ጉዳት የሚዳርጉ ሲሆኑ በተጨማሪም የሰብአዊ መብት ጥሰቶችም ናቸው። በመሆኑም ማህበረሰቡን ግንዛቤ በማስጨበጥ ትንንሽ ተብለው ከሚታሰቡ ትንኮሳወች ማለትም ከለከፋ ከመሳሰሉት ጀምሮ እንቢ ማለት እንዳለበት እና ማንም ሴት ያለ ፍላጎቷ ለሚደርስባት ትንኮሳ በጋራ አይሆንም በማለት መከላከል አለበት። በተጨማሪም አጥፊዎች ለህግ ቀርበው ተገቢውን ቅጣት በማግኘት መማሪያ መሆን አለባቸው።
በአካባቢያችን ነዋሪዎች ቤታቸውን አፅድተው ቆሻሻን በመኪና ያስወግዳሉ። ሆኖም የአገልግሎት መቆራረጥ፣ የፕላስቲክ መብዛትና ቆሻሻን ለይቶ አለማስቀመጥ ዋና ችግሮች ናቸው። አንዳንዶች በድብቅ ቆሻሻን መንገድ ዳርና ወንዝ ውስጥ ሲጥሉ፣ ይህ ደግሞ የፍሳሽ ማስወገጃዎችን በመዝጋት ለበሽታና ለጎርፍ ያጋልጣል። መፍትሄው ቆሻሻን ለይቶ መጠቀም ፣ የህግ ተጠያቂነትን ማስፈንና አስተማማኝ አገልግሎት መስጠት ነው። ማህበረሰቡም አካባቢውን እንደ ቤቱ በመቁጠር ለንፅህናው በጋራ ዘብ ሊቆም ይገባል።
በአካባቢያችን ለሚገኙ ልጆች እና ታዳጊዎች ስለ ገንዘብ ዋጋ እና ቁጠባ አስፈላጊነት ለማስተማር የምንጠቀምባቸው ዘዴዎች ከእድሜያቸው ጋር የሚመጣጠኑ እና ተግባራዊ ናቸው።
1) የገንዘብ ዋጋን ማስተማር ገንዘብ ዝም ብሎ ወረቀት ወይም ሳንቲም ሳይሆን ለጥረታቸው የሚሰጥ ምትክ መሆኑን እና ዋጋ እንዳለው እናስተምራለን።
2)የቁጠባ አስፈላጊነትን ማስተማር ቁጠባ ማለት ዛሬ ያለመፈለግ ብቻ ሳይሆን፣ የተሻለ የወደፊት ግብ ላይ ለመድረስ የሚደረግ ዝግጅት መሆኑን እናሳያለን።የምንጠቀመው መንገድ ልጆቹ ገንዘብን እንደ ጉልበት ውጤት እንዲመለከቱት እና ቁጠባን እንደ የዓላማ መሣሪያ እንዲጠቀሙበት የሚያስችል ተግባራዊ ልምምድ ነው።
ከገንዘብ ሆነ ከማእረግ ውጭ ስኬት ማለት ወሳኝ ወሳኝ  ነገረ ነዉ የሰው ልጅ የልፋት ነገር ጥሩ ነገር የሚያገኝበት ነገር ትመስላለች ስኬት ማለት አንድ ሰው ተምሮ ተምሮ  ለተማረዉ ነገረ ተገቢውን ነገር ሸልማት ውጤት አምጥተው ያሰብቱን ስኬት ስናሳካዉ ስኬት ማለት ያነ ነዉ ሌላው ደግሞ በሥራ አለም ላይ ሰርተ ሰርተን ያንን ስራ ከተፈለገዉ ደረጃ በስኬት ስንጨርስ ስኬት ያነ ይመስለኛል ተማሪ እያለው እና አሁን  ያለዉ ነገር  ተማሪ እያለው ትምህርቶች ላይ ላሉ ነገሮች ስኬት ማስብ አዋቂ ስቾን ደግሞ ለስራየ ለወደፊቱ ለሚኖሩ ህይወት እንዴት አደምታሳካቸው አስባለሁ
በቤት ውስጥ ብዙ ጊዜ ተጋላጭነት ይጨምራል 
የቤተሰብ ውስጥ ግፊት
ከስራ እና ከቤት እንክብካቤ ጋር የተያያዘ አደጋ
በመኖሪያ አካባቢ አደጋ ሊደርስባቸው ይችላል (የአካባቢ እንደ ማዕከላዊ መንገዶች ውስጥ ወይም ቅንጅት እንደ አስተዳደር አገልግሎቶች
ስጋቶቹን ለመቅረፍ ማህበረሰብ-መራሽ ጥረቶች

1. ማስተላለፊያ እና መረጃ መስጠት

ሴቶችና ህፃናት የሚደርሱበት አደጋን መረጃ እና እንዴት መቆም እንደሚቻል ማስተላለፊያ መስጠት።

የህዝብ መከላከያ መንገዶች
ከሴቶች እና ከህፃናት ጋር ተያያዘ የቤተሰብ አቅጣጫ እና ከመንግሥት ወይም ከድርጅቶች ጋር የሚደርስ እንክብካቤ እንዲኖር ማድረግ።
አካባቢ አስተዳደር
በሕዝብ ቦታዎች እና ትራንስፖርት የአደጋ አደረጃጀት ማቅረብ።
ማህበረሰብ ምክክር እና እንቅስቃሴ
የተለያዩ አስጠንቀቂ እና እርዳታ እንቅስቃሴዎች እንዲኖሩ ማድረግ ።
ጎጆ ቤት(ሳር ቤት)። ጎጆ ቤት ቤትን ቀዝቃዛ ከማድረጉም በላይ ከዘመናዊዉ በተሻለ ለአሰራር ቀላል ከብርሀንም አንፃር የተሻለ ብርሀን ያለዉ ነዉ።  ቆርቆሮ ቤትን ስንመለከት በጣም ሙቅ ከመሆኑ የተነሳ በቀትር ሰአት ቤቱ የማቃጠል ፀባይ አለዉ ጎጆ ቤት (ሳር ቤት) ግን የተመጣጠነ ሙቀትን የያዘ እና ለመኖርም ምቹ ነዉ። ጎጆ ቤት ክብ ምልክት የእኩልነት ምሳሌን ከመግልፁ አንፃ ከቤቱ ዉስጥ የቤተሰቡን እኩልነት ከመግለፅ አንፃር ለሌሎች ባህሎችም መነሻ ያደርገዋል።ቤቱን ቀዝቃዛ የሚያደርገዉ ዋነኛዉ ምክንያት ከቤቱ ጣሪያ የሚሆነዉ  የሳር  ሙቀት ወደዉስጥ ሳይስገባ ስለሚይዝ የቤቱን ቅዝቃዜ ይጠብቃል።
ሞባይል ስልኮች በልጆች ትምህርትና በቤተሰብ ግንኙነት ላይ የሚያሳድሩት አሉታዊ ተጽዕኖ እጅግ አሳሳቢ ነው። በትምህርት ረገድ፣ ልጆች በጥልቀት ከማንበብ ይልቅ ጊዜያቸውን በጌምና በቪዲዮ ስለሚያባክኑ፣ የመማር አቅማቸውና ትኩረታቸው እየተዳከመ ነው። የቤት ሥራ ሲሠሩም የስልክ መልዕክቶች ስለሚረብሹ ውጤታቸው ይቀንሳል። በቤተሰብ በኩል ደግሞ፣ ስልክ "አብሮነትን" ሸርሽሮታል። ልጆች በአካል ከቤተሰብ ጋር ቢቀመጡም፣ ሃሳባቸው ግን ስልካቸው ላይ ነው። የፊት ለፊት ውይይት ጠፍቶ ሁሉም ስክሪን ላይ አፍጥጧል። ይህ ሁኔታ ልጆችን ለብቸኝነት እየዳረገ፣ የወላጅና ልጅን የስሜት ትስስር እየቆረጠው ነው።
በጣም የምወደው የስፓርት አይነት እግር ኳስ ነው።  የምደግፈው ቡድን ሪያል ማድሪድ ነው። የምደግፍበት ምክንያት ዠ የታሪክ ባለቤትነት፡ ክለቡ ሁልጊዜም ምርጥ ተጫዋቾችን (እንደ ክርስቲያኖ ሮናልዶ፣ ዚነዲን ዚዳን እና አልፍሬዶ ዲ ስቲፋኖ ያሉ) በማሰባሰብ ይታወቃል።
የማሸነፍ ስነ-ልቦና፡ "ነጮቹ" (Los Blancos) ተስፋ የመቁረጥ ባህሪ የሌላቸው እና እስከ መጨረሻው ደቂቃ ድረስ ታግለው ማሸነፍ የሚችሉ በመሆናቸው ይደነቃሉ።የሪያል ማድሪድ ትልቁ እና እስካሁን ማንም ያልደረሰበት ስኬት የአውሮፓ ሻምፒዮንስ ሊግን (UEFA Champions League) ለ15 ጊዜያት ማሸነፉ ነው። በተለይም እ.ኤ.አ. ከ2016 እስከ 2018 ድረስ ለሶስት ተከታታይ አመታት ዋንጫውን ማንሳቱ በዘመናዊው እግር ኳስ ታሪክ እንደ ትልቅ ተአምር ይቆጠራል።
እናትና አባት  ናቸዉ ስም የሚያወጡት። የሚጠቀሙት ማጣቀሻም ከህይወት ልምዳቸዉ ነዉ(ከጦርነት ከሀዘን ከደስታ ልጁ በተወለደበት ጊዜ በደረሰዉ ነገር) ነዉ ይህም የልጁን የተሻለ ማንነት ይገልፃል ተብሎም ይታመናል። ለምሳሌ፦ ትልቅ ወንድሙ በሰዉ ተገሎበት ከተወለደ ያዛን ሟች ልጅ ደም አድጎ  ይመልሳል በማለት ደመላሽ  ይሉታል ።  እንዲሁም አባትየዉ የተሻለ ምርት ካስገባ ስልጣን ካገኘ ወይም ገንዘብ ካገኘበት ሰአት ልጁ ከተወለደ ደሳለኝ ይሉታል። እንዲሁም ልጁ በተበደሉበት ሰአት በተቸገሩበት ሰአት ከተወለደ ተስፋየ ወይም አንተነህ በማለት ይጠሩታል።
ወላጆቻችን የሚያስታውሱት የታላላቅ ሰዎች (ሽማግሌዎች) ክብርና አሁን ላይ ያለው ተጨባጭ ሁኔታ በብዙ መልኩ ይለያያል።
 ሽማግሌዎች የአንድ ማኅበረሰብ የሕግ መወሰኛ፣ የፍርድ ቤትና የሰላም ሚኒስቴር ነበሩ። 
አንድ ታዳጊ ጥፋት ሲያጠፋ ያየው ሽማግሌ ሁሉ የመቅጣትና የመምከር መብት ነበረው።
በአሁን ጊዜ ግን ግጭቶች አሁን በብዛት ወደ ፖሊስና ፍርድ ቤት ይሄዳሉ። የሽማግሌዎች ሚና በሕግና በቢሮክራሲ እየተተካ መጥቷል።
አሁን ላይ "የእኔን ልጅ አትነካብኝ" የሚል ስሜት ስለበረታ፣ ታላላቅ ሰዎች በልጆች አስተዳደግ ላይ ያላቸው ጣልቃ ገብነት ቀንሷል።
ልናጣው የምንችለው አስፈላጊ እውቀት
ሽማግሌዎች በምሳሌያዊ አነጋገሮችና በለሰለሰ ንግግር ትልቅ ጠብን የማብረድ ልዩ ችሎታ አላቸው። ይህ "ቃልን የመጠቀም ጥበብ" በትውልድ ቅብብሎሽ ውስጥ ካልገባ ሊጠፋ ይችላል።
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞች ወይም ጅረቶች በሰዎች ጥቅም ላይ የሚውለው በግብርና ሙያ ለተሠማሩ ሠዎች ይጠቅማል።በመስኖ አትክልትን፣ፍራፍሬ ያተክሉበታል።ለእንስሳት ላም፣በሬ፣ጥጃ፣በግ፣ፍየል፣አህያ እና ሌሎች እንስሶችን ያጠጡበታል፣ልብስ ይታጠብበታል፣ገላ መታጠቢያነት ይሆናል።ለመጠጥነት ይውላል፣ምግብ ማብሠያ ይሆናል።ውሃውን የሚበክሉ ዋና ዋና ነገሮች የቤት ውስጥ ቆሻሻ መድፋት፣የፋብሪካ ቆሻሾችን ወንዙ ጋር መጨመር ይህ ብክለት በማህበረሰባችን ውስጥ ባለው የዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ ያደረሰው ተፅኖ ከፍተኛ የሆነ መጥፎሽታ በዚህ ምክንያት የመተነፈሻ አካል በሽታዎች ይፈጠራሉ። ለምሣሌ፦ ጉንፋ እና የአስም በሽታ ናቸው።
በአካባቢያችን እንደወረርሽኝ አይነት በሽታ ተጽኖ ለመቋቋም እንደማህበረሰብ የተደረገ ድጋፍ ቢየ ማምናበቻው ለምሳሌ የአካባቢን ቆሻሻ ሰብስቦ ማቃጠል እና ወረርሽኝ የተነሳበትን አካባቢ በጢስ ማጠን ይህን የጢስ ማጠን ተግባር ደግሞ የኦርቶዶክስ እምነት ተከታይ አባቶች ሚና ከፍ ያለ ነበር። በቤት ውስጥ ደግሞ ንጽህናን ከመጠበቅ ጎን ለጎን በወርሽኙ የተጠቃውን ሰው በተቻለ መጠን ለብቻው በማድረግ በነጭ ባህር ዛፍ በማጠን ወረርሽኙን ለመከላከል ጥቅም ላይ ውሏል። እነዚህን ተግባሮች በመተግበር ወረርሽኙን መከላከል ተችሏል ብየ አምናለሁ።
በማኅበረሰባችን ውስጥ የብዙ ሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ ትጽእኖ እያሳደረ ነው ብዬ የመነሣው በመጀመሪያ ደረጃ የትራንስፓርት ችግር ነው።ይህንን ያልኩበት ዋናው ምክንያት በኛ ከተማ የባጃጅ፣የታክሲ፣የከተማ አውቶቢሶች አገልግሎት ይሠጣሉ።ነገር ግን ነዳጅ ጠፋ ተወደደ በሚል ምክንያት ታክሲዎች እና ባጃጆች ቁመው ይውላሉ።ደግሞም አገልግሎት ከሠጡም ሁሌ ከምንከፍለው ገንዘብ እጥፍ እነከፍላለን። ይህንንም አገልግሎቱን ካገኘን ነው።በዚህ ምክንያት በማኅበረሰባችን ውስጥ የብዙ ሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ ትጽእኖ እያሳደረ ይገኛል።
በከተሞች አካባቢ የባንክ ቅርንጫፎች እንደ አሸን ፈልተዋል፤ የዲጂታል አማራጮችም ተደራሽነቱን አሰፍተውታል። በእኔ ምልከታ አቢሲኒያ ባንክ በዘመናዊ ቴክኖሎጂና በፈጣን አገልግሎት ተመራጭ ነው። በተለይ የሞባይል መተግበሪያቸውና የደንበኛ አያያዛቸው ከሌሎች የላቀ ነው። በአንፃሩ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ሰፊ ሽፋን ቢኖረውም፣ ከፍተኛ ማሻሻያ ያስፈልገዋል። ተደጋጋሚ የኔትወርክ መቆራረጥ፣ የኤቲኤም ችግርና በቅርንጫፎች የሚታየው አሰልቺ ሰልፍ የደንበኞችን ጊዜ ይሻማል። ምንም እንኳን የሀገሪቱ የፋይናንስ ዋልታ ቢሆንም፣ የአገልግሎት ቅልጥፍናን ከማዘመን አንፃር ከግል ባንኮች ጋር ለመወዳደር ብዙ የቤት ሥራ ይጠብቀዋል።
አዎን፣ ለብዙ ሰዎች የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ በቀናትም በወቅቶችም ይለዋዋጣል። ይህ መለዋወጥ ከሁኔታ፣ ከባህል እና ከግዴታ ጋር በቀጥታ ይያያዛል።
በቀናት (ቅዳሜ፣ እሁድ፣ በዓላት):
ብዙ ሰዎች ከሥራ ወይም ከትምህርት ዕረፍት ይወስዳሉ፣ ስለዚህ መንገድ መጓጓዝ ይቀንሳል
ከቤተሰብ እና ከጓደኞች ጋር ጊዜ ማሳለፍ ይጨምራል
በዓላት ላይ ልዩ ልምዶች (ጉብኝት፣ ልዩ ምግብ፣ ስነ-ሃይማኖት ተግባሮች) ይገባሉ
👉 ምክንያቱም እነዚህ ቀናት ከመደበኛ ግዴታ የተለዩ ስለሆኑ ነው።
በወቅቶች (ዝናባማ እና ደረቅ):
በዝናባማ ወቅት መውጣት ይቀንሳል፣ እንቅስቃሴዎችም በቤት ውስጥ ይጨምራሉ
በግብርና ላይ የተመሠረቱ ማህበረሰቦች ላይ ይህ ወቅት የሥራ ጫና ይጨምራል
በኢትዮጵያ ባሕል ጋብቻ የአንድ እለት ክንውን ሳይሆን የሂደት ውጤት ነው። ሂደቱም በዋናነት አራት ደረጃዎች አሉት። መጀመርያው "ሽምግልና" ሲሆን፣ የሙሽራው ቤተሰብ ሽማግሌዎችን በመላክ የሙሽሪትን እጅ ይጠይቃሉ። ቤተሰብ ከተስማማ "ጥሎሽ" ይከተላል፤ በዚህም ሙሽራው ለሙሽሪትና ለቤተሰቦቿ የአልባሳትና የጌጣጌጥ ስጦታ ያቀርባል። ቀጥሎ "ሰርግ" ይደረጋል፤ ሙሽራው በክብር ሙሽሪትን ከቤቷ ወስዶ በጭፈራና በድግስ ጋብቻው ይፈጸማል። የመጨረሻው ምዕራፍ "መልስ" ነው። በዚህ ቀን የሴቷ ቤተሰቦች ሙሽሮቹንና የልጁን ቤተሰብ መልሰው በመጋበዝ ዝምድናውን በባህላዊ አለባበስና ምግብ ያጠናክራሉ። እነዚህ ሥርዓቶች ጋብቻው የሁለት ሰዎች ብቻ ሳይሆን የሁለት ቤተሰቦች ጥምረት መሆኑን ያሳያሉ።
በጎንደር ከተማ መሀል ላይ የሚገኘው የፋሲለደስ ቤተመንግሥት ለኔ ትልቅ ትርጉም ያለው ስፍራ ነው። ቤተመንግስቱ የከተማዋን ታሪክ በደንብ የሚመሰክር ሲሆን የዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ላይም ተመዝግቧል። በ17ኛው ክፍለ ዘመን በአፄ ፋሲለደስ የተገነባው ይህ ቤተመንግሥት ጠንካራ የድንጋይ ግድግዳዎች፣ የእንቁላል ቅርፅ ያላቸው ጣራወች እና ድልድዮች አሉት። ቤተመንግሥቱ ለረጅም ዓመታት የኢትዮጵያ ነገሥታት መቀመጫ ሆኖ አገልግሏል። የፋሲለደስ ቤተመንግሥት የጎንደርን ልዩ መገለጫ እና በዘመኑ የነበረውን የመንግሥት አስተዳደር እና ስነጥበብ የሚገልጽ አስደናቂ ምልክት ነው።
ቋሚ ወይም መደበኛ ባልሆነ ሥራ ላይ ለምሳሌ በጉሊት ገበያ ውስጥ በመሸጥየሚተዳደሩ ሰዎች የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖራቸው ማህበረሰቡ በተሻለ መንገድ ሊረዳቸው የሚችለው በዱቤ ባለመውስድ፤ሁሌ ከነሱ መግዛት፤አነስተኛ ወለድ ያለው ብድር በማመቻቸት፤የቁጠባ ባህላቸውን እንዲያሻሽሉ ስልጠና መስጠት እና እዲቆጥቡ እድሉን ማመቻቸት፤ ገበያ ላይ ያሉ ነገሮችን ማህበረሠቡ የሚፈልገውን ቢይዙ ልናግዛቸው ይገባል።ለምሣሌ፦፤ድንች፤ቲማቲም ፤ቃሪያ፣ሽንኩርት ፤ቃይስር፤የሚይዙ እና የሚሸጡ ከሆነ የአካባቢው ሠው ስኳርድንች፤ካሮት ፤ሙዝ እና ብርቱካን የሚፈልግ ከሆነ ለማህበረሰቡ የሚፈልገውን በማምጣት እና በመሸጥ ገቢያቸውን ወይም ራሳቸው ማሣደግ ይችላሉ።
ከጥቂት አመታት በፊት የተከሰተውን የኮሮና ወረርሽኝ ብንመለከ ችግሩን ለመቋቋም ማኅበረሰብ ደረጃ ያለ ድጋፍ በጣም አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል። የተጠምናቸው ዋና ዋና መንገዶች መካከል የመጀመሪያው ስለንጽህና ልማዶች ፣ የአፍ እና አፍንጫ መሸፈኛ ማስክ አጠቃቀም ፣ ርቀትን ስለመጠበቅ እና ስለ ሌሎችም የመከላከያ መንገዶች ትክክለኛ መረጃ በቀላሉ እና በሰፊው መንገድ ማዳረስ። በተጨማሪም አቅመ ደካማ ለሆኑ እና የእለት ገቢ ላይ ለተመሰረተ ኑሮ ላላቸው አካላት በምግብ፣ መድሃኒት እና ንፅህና እቃ አቅርቦት ላይ መደገፍ። ከዚህ ተሞክሮም መተባበር ኃይል እዳለው ፣ የትክክለኛ እና ወቅታዊ መረጃ ወሳኝነት እና ጠንካራ የጤና ስርዓት ወሳኝ እንደሆነ ተረድቻለሁ።
የሽማግሌዎች ሽምግልና
ከሁለቱ ወገኖች የሚታመኑ እና የሚከበሩ ሽማግሌዎች ይመረጣሉ
ወገኖቹን በተራ ያዳምጣሉ
የሽማግሌዎች ውሳኔ በአብዛኛው ይከበራል
የቤተሰብ ሽምግልና
ከቤተሰብ ውስጥ አዋቂ ሰዎች (አባቶች፣ አክስቶች፣ አጎቶች) ይሳተፋሉ
በተለይ የቤተሰብ ጉዳዮች (ጋብቻ፣ ርስት) ይህን መንገድ ይጠቀማሉ
የደም ግንኙነትን ለመጠበቅ 
የሃይማኖት መሪዎች መካከለኛነት
ካህናት፣ ኢማሞች ወይም ሌሎች የሃይማኖት መሪዎች ይጠራሉ
የይቅርታና የሰላም ስነ-ሥርዓት
የቡና ስነ-ሥርዓት፣ እጅ መያዝ፣ ምግብ መብላት 
ይህ ጥላቻን ለማጥፋት ይረዳል
የካሳ ወይም የእርቅ ክፍያ
ጉዳት በደረሰ ጊዜ የንብረት ወይም የእንስሳት ካሳ ይከፈላል
ዓላማው በቀልን ሳይሆን ሰላምን ማስመለስ ነው
የቃል ኪዳን እና መሐላ
ዳግም እንዳይደገም በፊት ለፊት መሐላ ይፈጸማል
ከግል ወይም ከመንግሥት የትምህርት ተቋዋማት የትምህርት አሰጣጥ የሁለቱ በጣም ይለያያል ከትምህርት አሰጣጥ ከተማሪዎች ቁጥጥር ከመምህር ቁጥጥር ጀምሮ የተሻለ ነው ምለው የግል ትምህርት ቤቶችን ነዉ የግል ትምህርት ቤቶች የትምህርት አሠጣጣቸው የተሻለ ምለው አንደኛ ተማሪዎች ጥሩ ውጤት ሲያመጡ የትምህርት ቤቱ ተፈላጊነት ይጨምራል  ሁለትኛው ቁጥጥር ላይ ከተማሪዎች ላይ አንድ ነገር ቢደርስ ወላጆች ሆነ መንግስት እደማይለቀው ያውቃል ለትምህርት ስምም መጥፎ እደሜሆን እና የተማሪዎች ሥለሚቀንሡበት ይጠነቀቃሉ
በአብዛኛው በማኅበረሰባችን ውስጥ የብዙ ሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ በጣም ትልቅ ተፅዕኖ የሚያሳድረው ዋነኛ ችግር የትራንስፖርት አገልግሎት መሆኑን እባላለሁ።
ለምን ትራንስፖርት?
 እጥረትና መዘግየት፡ መኪና ማግኘት አስቸጋሪ ሆኖ ሰዎች ለስራ፣ ለትምህርት እና ለገበያ መድረስ ይዘገያሉ።
ውድ ክፍያ፡ የትራንስፖርት ዋጋ መጨመር የቤተሰብ ዕድል ገቢን ይጫን።
 ከጤና አጠባበቅ ጋር የተያያዘ ተፅዕኖ፡ ታካሚዎች ወደ ሆስፒታል በሰዓቱ መድረስ አይችሉም።
ሌሎች ችግሮች ነገር ግን…
 ጤና አጠባበቅ፡ መድሀኒት እጥረትና ረዘም ያለ ቆይታ ችግር አለ።
 የኢንተርኔት አገልግሎት፡ መቋረጥና ዝቅተኛ ፍጥነት ትምህርትና ንግድን ይጎዳል።
በማኅበረሰባችን ውስጥ በብዛት የሚጫወቱ ባሕላዊ ጨዋታዎች አሉ።ለምሳሌ
1,ገበታ 2,ሾለት 3,ቅርጫት  ቡድን የመስቀል ጨዋታ
1. ህጎች :
ጨዋታው በሁለት ሰዎች ይጫወታል።
እያንዳንዱ ተጫዋች ከተወሰኑ ድንጋዮች ወይም እህሎች (እንደ ተልባ ወይም ባቄላ) ጋር ይጀምራል።
ተጫዋቹ ከአንድ ቀዳዳ ውስጥ ያሉትን እህሎች በመውሰድ በሌሎች ቀዳዳዎች በቅደም ተከተል ያከፋፍላል።
አንዳንድ ሁኔታዎች ሲፈጠሩ የተቃዋሚውን እህሎች መውሰድ (መቆረጥ) ይቻላል።
መጨረሻ ብዙ እህል ያከማቸ ተጫዋች አሸናፊ ይሆናል።
2. የሚያስፈልጉ ቁሳቁሶች:
የገበታ ቦርድ (በእንጨት ወይም በመሬት ላይ የተቆፈረ)
ትንሽ ድንጋይ ወይም እህል (ተልባ፣ ባቄላ ወዘተ)
3. በአብዛኛው ማን ይጫወታል?
በብዛት ወጣቶችና አዋቂዎች ይጫወቱታል።
ነገር ግን ልጆችም ቀላል ስለሆነ መማር እና መጫወት ይችላሉ።
ህፃናት ሲወለዱ ብዙ ጊዜ ስም የማውጣት ሒደት ከተወለዱ ከቀናት በሁዋላ ይካሄዳል በዚህም ስርአት ቤተ ዘመድ  ተጠርቶ የስም ማውጣት ኘሮግራም ይካሄዳል በፕሮግራሙ የተገኙ ሁሉም የራሳቸውን ስም ያወጣሉ  ያወጡትንም ስም ምክንያት እና የስሙን ትርጉም ያስረዳሉ በመጨረሻም አንድ ስም ለመጠሪያ ትርጉም ያለው ይመረጣል ካልሆነ ግን በአያት ወይንም በአባት ስም ቅድሚያ ተሠጥቶት በዛ ይጠራል ። አጠቃላይ ከተሠጡት ስም አንዱ ትርጉም ሊስማማ የሚችለው ይፀድቅ እና የልጁ መጠሪያ ይሆናል ማለት ነው።
ዋና ዋና ተግዳሮቶች፦
# የዘር እና የሃይማኖት ልዩነቶች
   - አስተዳደራዊ እና ኢኮኖሚያዊ እኩልነት በብሄራዊ ደረጃ አሁንም ተግዳሮት ነው። በአንዳንድ ክልሎች ውስጥ የማንነት ፖለቲካ ውዝግብ አንዱ ነዉ ።
#የጾታ እኩልነት
  የትምህርት እድል እና የወሊድ ጤና አገልግሎት መድረሻ አለመኖር። የሴቶች የኢኮኖሚ አስተዋፅዖ በቂ አይደለም።
#የትምህርት እኩልነት
   - በገጠሮች እና ከተሞች መካከል ያለው የትምህርት ጥራት እና መድረሻ ከፍተኛ ልዩነት አለው።
የመስተካከል መንገዶች፦
#በትምህርት ዘርፍ ኢንቨስትመንት
   - የገጠሮችን ትምህርት ማሻሻል፣ የቴክኒክ ስልጠና መስጠት፣ የሴቶች ትምህርት በልዩ ፕሮግራሞች ማበረታታት።
የኑሮ ወድነቱ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ የሀብት መጠናችን ዝቅተኛ በመሆኑ ከፍተኛ የሆነ መጎሳቆል አድርሶብናል የአመጋገብ ስርአታችንንም ቀይሮታል። ይሄ በመጥፎ ጎኑ ሲሆን በጥሩ ጎኑ ደግሞ ኑሮን ለማሸነፍ በርትተን እንድንሰራ እንድንለወጥ አድርጎ አልባሌ ቦታ ከመዋል የተገኘዉን ስራ መስራት እንዳለብን አሳይቶናል። የገንዘብ አጠቃቀማችንን በተሻለ መልኩ ቀይሮልናል ነገሮችን ሳናባክን በአግባቡ በመጠቀም ከወጪ እራሳችንን በመጠበቅ  ከተጨማሪ የገንዘብ ወጪ አድኖናል። እናም ቁጠባ ጠቃሚ መሆኑን አስተምሮናል።
እኔ ከምኖርበት አካበቢ የተለያዩ  ባህላዊ ምግብ አዘገጃጀቶች ያሉ ሲሆን በተለየ እኔም ሆነ የአካባቢዉ ማህበረሰብ በፍቅር የምንወደው እና በተለየ በትልልቅ ባህላት እና እንግዳ ሲመጣ የሚቀርበው ባህላዊ ምግብ ውስጥ ዋናው ደሮ ወጥ ሲሆን ከአዘገጃጀቱ ስንጀምር ውሃ እና እንቁላሉ አብሮ ይፈላል ከፈላ በኃላ ከቤት ውስጥ አባወራ ወይም ለአቅመ አዳም የደረሰ ወንድ ልጅ ደሮዉን ይባርካል።ከተባረከ በኃላ በፍል ውሃው ደሮው ላይ በመድፋት ላባውን ከ ቆዳው በመለየት ቆዳው ያለው ፀጉር እንዲወገድ በእሳት ይለበለባል።ቀጣይ በጥንቃቄ የደሮውን ብልት ከ 12 በመለያየት በደንብ ከታጠበ በኃላ በተቁላላው ሽንኩርት ውስጥ የደሮ ብልት አስገብቶ አብሮ በማብሰል እንቁላሉን እና የተለያዩ ቅመማ ቅመሞችን ተጨምሮ  ይወጣል።
የባንክ አገልግሎት ተደራሽነት በአሁኑ ወቅት በከፍተኛ ሁኔታ እየተሻሻለ ቢሆንም፣ በአካል ቅርንጫፎች እና በዲጂታል አማራጮች መካከል ሰፊ ልዩነት አለ። የባንክ አገልግሎቶች በዋናነት እንደ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ አዋሽ ባንክ፣ እና አቢሲኒያ ባንክ ባሉ ትልልቅ ባንኮች በስፋት ተደራሽ ናቸው። የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ (CBE) በቅርንጫፍ ብዛት ቀዳሚ ሲሆን፣ አዋሽ ባንክ እና አቢሲኒያ ባንክ በከተሞች የኤ.ቲ.ኤም እና የፖስ  አገልግሎት በስፋት ተደራሽ ናቸው።በአጠቃላይ ባንኮች በደንበኞች አገልግሎት እና በኤ.ቲ.ኤም መቆራረጥ ላይ ማሻሻያ ያስፈልጋቸዋል።
ከጤና ባለሙያዎች ,ከማህበረሰቡ , ከቀበሌ ,ከኢንተርኔት ብዙ መረጃ እናገኛለን። አስተማማኝ ነው ለምሳሌ ከጤና ባለሙያዎች የምናገኘው መረጃ ስለጤናችን ብዙ ይናገራል ጤናችን እንድጠብቅ ማንኛውም የህመም የሚሰማን ህመሞች ችላ ማለት እንደለለብን በጊዜው ህክምህና ቦታ ሄደን መመርመር እንዳለብን, ራሳችን ከብዙ የጤና ችግሮች መጠበቅ እንዳለብን ።ከቀበሌ ወይም ከማህበረሰቡ ስንል ደግሞ ለምሳሌ በቀበሌ ውስጥ ያሉ ጤና ተቋማት ስለ ክትባት እንድናውቅ ያደርገናል እንዲሁም ከኢንተርኔት የጤና ባለሙያዎች የሰጡትን አስተያየት የበሽታ አይነቶች እንድንገነዘብ ያደርጋል።
አንድ ውጤታማ መምህር ሊኖረው የሚገባው ባሕርይ ትዕግስት ነው። ትዕግስት ያለው መምህር ተማሪዎቹን በረዥም ጊዜ እንዲማሩ እና በስራም እንዲጠንቀቁ ያስችላል። ተማሪዎቻቸው የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ መምህራን ሊጠቀሙባቸው የሚችሉት ሦስት ዘዴዎች እነዚህ ናቸው፦
ትምህርትን በምሳሌ እና በቀላል መስጠት ፣ 2) ተማሪዎችን ንቁ እንዲሆኑ በተለያዩ እንቅስቃሴዎች ማበረታታት ፣ 3) የግል ድጋፍ እና መነሳሳት ማቅረብ ናቸው። እነዚህ ዘዴዎች ተማሪዎችን ማስተማርና አካል እንዲሆኑ ያግዛሉ።
በማኅበረሰልባችን  ውስጥ በጣም ተወዳጅ የሆነው ባሕላዊ ምግብ ገንፎ ነው።  የሚዘጋጅበት  ሂደት ደግሞ የስንዴ ወይም የተለያዩ የእህል ዘሮች ይፈጫል   ዱቄት ከተዘጋጀ በኃላ በድስት ወይም ብረት ድስት ውሀን  አድርጎ እሳት ላይ በመጣድ  ውሀው ሲፈላ  ዱቄቱን በመጨመር እስኪበስል ከተማሰለ በኃላ ጎድጓዳ ሰሀን ላይ በመዘርገፍ ገንፎው መሀል ላይ በመቀብሳት በቅቤ ወይም በተልባ የተዘጋጀውን ማባያ በማደባለቅ የሚዘጋጅ ነው። በአብዛኛው የሚቀርብባቸው አጋጣሚዎች እናቶች ሲወልዱ ፣ ለበአላት እንዲሁም ለእንግዳ ሊቀረቡ ይችላሉ።
በጣም ያሳዝናል እንድንወድቅ እንዳንለወጥ አድርጎናል።
በአግባቡ የቤት ስራዎችን በመስራት  በመታዘዝ
ዋጋ ውድነት በየግዜው በጣም እየጨመረ ነው ሰውን ሁሉ እያሳሰበ እና እያስቸገረ ያለ ጉዳይ ነው ። ዋጋ አለመመጣጠን ደግሞ የሰው ልጅ የፈለገውን ነገር በፈለገው ዋጋ እየገዛና እየተጠቀመ  አይደለም
ምግብ ደሮ የሚሰራዉ ቀይ ሽንኩርት ተከትፎ ይበስላል ከዝያም ዘይት ይደረግበታል እና በርበሬ ከሆነ በሆላ በደንብ ይበስላል ይቁላላል። ዉሀ ፍል ይፈላል ከዝያ ይታረዳል። ከታረደ በሆላ ከሳፋ ዉስጥ ይሆን እና ፍል ዉሀዉ ይደረጋል ፀጉሩ ይለቀማል ከዚያ በወረቀት ይለበለጣል ከዚያ ይታጠባል ይበለታል በሎሚ፣በጥሮጮ፣በእርሾ ለሰላሳ ደቂቃ ይዘፈዘፋል ከዚያ ወደ ተቁላላዉ ድስት ዉስጥ ይገባል። ከበሰለ በሆላ ትንሽ ዉሀ ይሆን እና ከተንጨቀጨቀ በሆላ ጥሮጮ ይሆን እና ተቀምሶ ይወርዳል።       በዓመት በአል ጊዜ ይበላል።
ከሙሽራው ቤተሰብ ሽማግሌ ይመረጥና ወደሙሽሪት ቤት ይላካል ልጃችሁን ለልጃችን የሚል ጥያቄ ያቀርባሉ ሽማግሌዎች እንደቆሙ ተቀመጡ ቢባሉም አይቀመጡም የሙሽሪት ቤተሰብ ከቤተዘመዱ ጋር ተማክረን እናሳውቃችዋለን ይሉና በቀጠሮ ይለያያሉ
በአብዛኛውን የለም እኛ አካባቢ በተለይ የቤት ውስጥ ቁሳቁሶች፣የምግብ እህሎች፣አልባሳት...።ትራንስ ፓርት በመጠቀም ገዝተን እንመጣለን።
እነደዚህ አይነት ጉዳዮች ሲገጥሙኝ በቻልኩት መጠን ብዙ ጊዜ ትክክለኛ መረጃ የማገኝባቸውን ምንጮች ላይ ሂጀ ለማረጋገጥ እሞክራለሁ።ለምሳሌ ከቀናት በፊት  ጨረቃ ደም ለብሳ የታየችበት ክስተት አንዱ ማሳያ ነው ይህ ከመፈጠሩ በፊት የተለያዩ የሚጋጩ ሀሳቦች ሲዘነዘሩ ነበረ።
የጸሎት ወይም ንባብ ልማድ፡ ብዙ ሰዎች በየቀኑ ጸሎት ማድረግ ወይም መጽሐፍ ማንበብ የቤተሰብ ማኅበረሰብ ተስተናጋጅነት፡ ምሳ በአንድነት መብላት፣ 
ጤናማ ልማድ፡ እንቅስቃሴ መስራት፣ የጤናማ ምግብ መመገብ ወይም ሌሎች
በመታወቂያ ምክንያት ለማውጣት ለማሣደስ ፣ለመደራጀት፣ የቀበሌውን ችግር ለመፍታት፣ሰው ከሰው ጋር ሲጣላ ለማመልከት እና በአንዳነድ ምክንያቶች ወደ ቀበሌ ይሔዳሉ።
ጤናማ የሆነ የመማርና የማስተማር ፖሊሲዎችን በመቅረፅ
እንዴት እና በምን ፣ምን አይነት ምግብ በምን አይነት መንገድ  መሰራት እንዳለበት  ለልጆች በማሳወቅ።
ታናናሽ ወንድሞች አሉኝ ከሰፈር ልጆች ጋር ኳስ  አባሮሽ ድብብቆሽ በመጫወት የተወሰነ ጊዛቸውን ደሞ መፅሀፍ በማንበብ
የጋራ ድጋፍ ስርአቶች ለወጣቶች በማስተማር ግንዛቤ በመፍጠር እንዲላመዱ ማድረግ ይቻላል።
ሁሉም ሰዉ  ድርሻ አለዉ  ቤተሰብ ልጆች በመልካም አስተዳደግ እንዲያድጉ ድርሻ አላቸዉ   ትምህርት ቤተቶች ልጆች በመልካም  ስነምግባር ታንፀዉ እንዲወጡ ያደርጋሉ ማህበሠሰቡ ደግሞ  መልካም ስብና እንዲኖራቸዉ ይመክራሉ ያሳያሉ
አራሳቸውን እያስተዳደሩ ወይም ዝቀተኛ ቤተሰብ ውስጥ ሁነው እየረዱ የሚማሩ ልጆችን ለመርዳት ከእርዳታ ድርጅቶች ጋር በመነጋገር ማሕበረሰቡን እርዳታ እንዲያደርግላቸው እውቅና በመፍጠር የተለያዩ ስራዎች ውስጥ እንዲገቡ በማድረግ ማገዝ ይቻላል።
አይደለሁም ነገር ግን በሀዘንም በደስታም ጊዜ የሚያገናኝ ባህላዊ መረዳጃ ነው
አንዲት እናት እርግዝናዋን ካወቀችበት ቀን ጀምሮ በአካባቢዋ በሚገኝ ሆስፒታል በመሄድ የመጀመሪያ ምርመራ በማድረግ በሀኪሞች የሚነገሯትን ምክሮች ተግባራዊ በማድረግ ከአመጋገብ ጀምሮ የተለያዩ ምግቦች ቅጠላ ቅጠሎች ገንቢ ምግቦች በመመገብ ራሷንና ልጇን በመጠበቅ ለምሳሌ በቤት ዉስጥ የምታገኛቸዉን ሰላጣ ወተት እንቁላል ጎመን ስጋ ባቄላ በህክምና የሚሰጣትን የአይረን መድሀኒቶች ተከታትላ በመዉሰድ እስከ መዉለጃዋ እስክትደርስ ድረስ ከባድ እቃዎች ባለማንሳት ራሷን ከነዚህ ነገሮች በመጠበቅ ፈሳሽ ነገሮችን በመዉሰድ መዉለጃዋ እስኪደርስ ድረስ ራሷን መጠበቅ ይገባል
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞች ለማኅበረሰቡ የሕይወት መሠረት ናቸው። ሆኖም ግን፣ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በከተማ መስፋፋትና በሕዝብ ብዛት መጨመር ምክንያት እነዚህ የውሃ አካላት ለከፍተኛ ብክለት ተጋልጠዋል። ወንዞች ለብዙ አገልግሎቶች ይውላሉ:: ለቤት ውስጥ አገልግሎ፣ ለመስኖ አገልግሎት፣ ለግንባታ ስራ እና ለመዝናኛ አገልግሎቶች ይውላሉ:: 
ዋና ዋና የውሃ ብክለት ምንጮች:- የቤት ውስጥና የንግድ ተቋማት ፍሳሽ፣ ፕላስቲኮች፣ ያገለገሉ ጨርቆችና ሌሎች የማይበሰብሱ ቆሻሻዎች በወንዝ ዳርቻዎች ላይ መጣላቸው የውሃውን ተፈጥሯዊ ፍሰትና ንጽህና ያበላሻሉ።
በከተማው ውስጥ ያሉ ጋራዦች ያገለገለ ዘይትና ኬሚካሎችን ወደ ጅረቶች ይለቃሉ።
በእለት በእለት ኑሮ የሚያሳድረው ተጽኖ:- የጤና እክሎች፣ የመጠጥ ውሀ እጥረት…
የምወደው የስፓርት አይነት እግር ኳስ ነው። የምደግፈው የኳስ ቡድን የፋሲል ከነማ ቡድን ነው። የምደግፍበት ምክንያት ራሴን እንዳዝናና ስለማደርግ በአገራችን ትልቅ ተፅዕኖ ስላለው ። በሚደረገው የኳስ ጨዋታ ጊዜ የተለያዪ ድጋፎች ስለሚደረጉ ክለቡ ታዋቂ በመሆኑ የተቸገሩ ህብረቸሰብ በጦርነት በጎርፍ አደጋ በተለያዪ ነገሮች የድጋፍ ማሰባሰቢያ ስለሚደረግ። በከተማችን የማስጠራ የኳስ ክለብ ስለሆነ ጨዋታውን በአካል ተገኝቶ ለመታደም ምቹ ማለት የአገራችን ክለብ ስለሆነ በቀላሉ ገብተን ማየት ስለምንችል።
ከሀሉም የስፓርት አይነቶች የምወደው የስፖርት አይነት የእግርኳስ ነው። የምደግፈው የስፖርት ብድን የእንግሊዝ ክለብ የሆነው በአለም ላይ ብቻኛ የውርቅ ዋንጫ ባለቤት የሆነው አርሰናል ነው የምደግፍበት ትልቁ ምከንያት ተጫዋቾች ጨዋታውን የሚጫወቱበት መንገድ እጅግ ስለሚስበኝ እና በጣም ሰለሚያዝናናኝ ነው። ለኔ ስኬት ብየ የማስብ የእረፍት ጊዚየን በምወደው ክለቤ ጨዋታ በየማት መዝናናት ነው  ምክንያቱም እግርኳስ ለተመልካች ወይም ደጋፊ ከመዝናኛነት ባለፈ ሌላ ትርጉም ሰሌለው።
ብዙ ጊዜ ቤት ያፈራዉን አቀርባለዉ።ከቻልኩ ደግሞ እንግዶቸ ይወዱታል ብየ ያሰብኩትን ምግብ አዘጋጃለዉ። ምክንያቱም በአቅሜ እንደቤቴ መኖር ሰላለብኝ።በማህበረሰባችን እሳቤ አሉ እንደኔ ግን የግድ በነዚያ ምግቦች ብቻ ነዉ እንግዳ ምንቀበለዉ ብየ አላምንም።
አሁን ላይ እንኳን ብዙም የሽመና ጥበብ አይስተዋልም ነገር ግን ሰዎች ከባህላዊ ይልቅ ዘመናዊ የስፌት መኪናዎችን በመጠቀም የተለያዩ ባህላዊ አልባሳትን ይሰራሉ።
በጣም መከባበር መተሳሰባቸው
በቀበሌ እና በሌሎች አገልግሎት መስጫ ተቋማት የሚሰጡት አገልግሎቶች በአብዛኛው ተደራሽ ነው። ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ የጊዜ መዘግየት ወይም የባለሙያ እጥረት እንዳለ ይታያል።
የኑሮ ውድነት የዋጋ ግሽበት በኔ ሆነ በቤተሰቦቻችን ተጽእኖ አለው የኑሮ ዉድነቱ በአግባቡ የፈለግነውን እዳንገዛ አርጎናል የዋጋ ውድነት በየግዜው መጨመሩ ለእኔ ሆነ ለቤተሰቦቸ ለወደፊት ህይወታችን አሳስቦኛል የዋጋ ዉድነቱ ከምንበላው ከምንጠጣው ከምንለብሰው ከትራንስፖርት ከመኖሪያ ቤቶች ሁሉ የዋጋ ውድነት አለ ለምሳሌ አንዱ እቃ ሆነ የሆነ ነገር ጠይቀ በሳምንት የዋጋ ጭማሪ አለ እና የኖሩ ዉድነት ከባድ ነው እና እሄን ለመቅረፍ ኑረየን በእቅድ በፕላን እየኖርኩ ነው ከምበላው ከምጠጣ ከምለብሰው ከምዝናናው በመቆጠብ እኖራለሁ
ሁሉም በሚባል ደረጃ እንደችግር ቢኖሩም በተለየ ግን በስራ መግቢያ እና መውጫ ሰአት ላይ ያለ የትራንስፖርት እጥረት እንዲሁም የትራፊክ መጨናነቅ ከፍተኛ ፈተና ነው ብየ አምናለሁ። ይህ ችግር በጠዋት ስራ መግባት ላባቸው ሰራተኞች ፣ ወደ ሆስፒታል ለመድረስ ላለባቸው ህመምተኞች ፣ ወደ ትምህርት ቤት በጊዜ መሄድ ለሚኖርባቸው ተማሪዎች በአጠቃላይ ሰወች ካሰቡት ቦታ በጊዜ ለመድረስ አዳጋች እንዲሆንባቸው ያደርጋል። በተጨማሪም በእለት እለት ተግባር ላይ ሰወችን ላለተፈለገ የገንዘብ ወጪ ፣ እንግልት እና የጊዜ ብክነት ይዳርጋል።
እኛ አካባቢ ያሉ ሠዎች አካባቢያቸውን የሚጠብቁበት ሁኔታ
1.ሠፈር ላይ ያሉ ቆሻሻዎችን ሠብስቦ በማቃጠል
2.ውሀ አርከፍክፎ በመጥረግ
3.ውሀ ያቋቱ ጉድጓዶችን በማፋሠስ
4.የቆሻሻ ማስረጊያ በማዘጋጀት በነዚህ አይነት መንገድ ንፅህናቸውን ይጠብቃሉ።
በቆሻሻ አወጋገድ የማያቸው ዋና ዋና ችግሮች ውስጥ በጥቂቱ 
1.የቆሻሻ አይነት አለመለየት ለምሣሌ፦ደረቅ፣ፈሣሽ እና በተጨማሪ ጠርሙስና ሌሎች ቆሻሻዎችን አንድላይ መጣል።
2.ማስረጊያ ተዘጋጅቶ ደረቅና ፈሣሽ ማስረጊያው ላይ መጣል።
3.ቤት ወይም ግቢ አፅድቶ ግቢ ውጭ መንገድ ላይ በመድፋት አካባቢውን መበከል ናቸው።
እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ ዋናው ነገር ለማህበረሠቡ ግንዛቤ መፍጠር፤ቆሻሻን ቤት ለቤት መረከብ እና ቆሻሻን በስርአት የላስወገደን ሠው መቅጣት።እደዚህ እርምጃዎች መውሠድ አለብን።
ከባህላዊ ጥበብ ውስጥ ዛሬ ላይ ትኩሩት ሊሰጠው ሚገባ ህፃናት በተወለዱ ጊዜ ከትንሽ ቀናት በኋላ ህፃኑን የጠዋት ፀሀይ ላይ በማውጣት ንፁህ የተፈጥሮ ቂቤ በማዘጋጀት የህፃኑን ሙሉ ሰውነት ቅቤ እየቀቡ እያገላበጡ ፀሀይ ያሞቃሉ ። ይህ ለህፃኑ ቆዳ እንዲሁም ለጥነካሬ ፣ ለእድገት ስለሚረዳው ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። መተው ያለባቸው ጎጂ ልማዶች ደግሞ ወንድ ህፃናትን በቤት ውስጥ መገረዝ መቅረት አለበት ምክንያቱም ህፃኑ ቤት ውስጥ ሲገረዝ ያለአግባብ ደም ስለሚፈስሰው ህይወቱ ያልፋል ስለዚህ መተው አለበት ።
በአካባቢያችን ላይ የሚፈጠሩ ወረርሽኝ ከመፈጠሩ በፊት ቅድመ መከላከል ስራ መስራት አለብን ማለትም አካባቢውን ማፅዳት፣ የምንጠቀምባቸው እቃዎች በንህፅና  መያዝ፣ የራስን ንፅህና መጠበቅ፣ አንጎበር መጠቀም፣ ማስክ መጠቀም ሲሆኑ  በወረርሽኙ ከተጠቃን በኃላ በአቅራቢያ ወደ ሚገኝ ወደ ጤና ተቋም በመሔድ አስፈላጊውን የሆነ ምርመራ ማድረግ የታዘዘውን መድሀኒቶች በስርዓቱ እና በሰዓቱ መውሰድ  ድጋሚ ላለመጠቃት እራስን መንከባከብ እና መጠንቀቅ አለባቸው ሌሎች ሰዎች ላይ ላለማስተላለፍ እራሳችንን ከእንቅስቃሴ መገደብ ይኖርብናል።
በምኖርበት አካባቢ አንድ እናት ከወለደች በኋላ በመጀመሪያወቹ ስድስት ወራት ለህጻናት ከሚሰጡ ፈሳሽ ነገሮች መካከል የመጀመሪያው የእናት ጡት ወተት ሲሆን እናት ወተት የለላት ከሆነች የዱቄት ወተት ወይም የላም ወተት በቀጭኑ በውሃ ተበርዞ ሲሰጥ አስተውላለው። በተጨማሪም አብሽ አፍልተው የሚሰጡ ወላጆችም አሉ። ይህን የሚያደርጉበት ምክንያት ወተት የማይፈስላት እናት በሀኪምም ምትታዘዝበት አጋጣሚ አለ፤በአብዛኛው ግን ባሀላዊ የሆነውን መንገድ ተከትለው ነው። በጥቅሉ ግን የሀኪምን ምክር ቸለል ብለው ባሀላዊውን መንገድ ሚከተሉ ብዙ ናቸው።
ሰወች አካባቢያቸውን  ከሁሉም ነገር ንፁህ ማድረግ አለባቸው የግድ ቆሻሻ ብቻ አደለም መፅዳት የለበት የሠው ልጅ አሰተሳሰብ እና አመለካከትም ንፁህ መሆንና አለበት ካልሆነ ግን አካባቢውን ቢፀዳም እንኳ መፀዳቱን እማያዮ እና ግድ እማይጣቸው ብዙ ለሠዎች  አሉ ። ሌላው አንዳንድ ሰወች የቆሻሻ አወጋገድ ስርዓቱ  በጣም አስቸጋሪ ነው ምክኒያቱም  መጀመሪያ ቆሻሻውን መለየት እና ምን መረግ እንዳለበት ግንዛቤ  የላቸውም ስለዚ የቆሻሻ አይነቶችን መለየት ከዛ በምኖ አይነት መንገድ መወገድ እንለባቸው ማወቅ አለባቸው መጀመሪያ  ለማህበረሰቡ  ግንዛቤ  መፍጠር ከዛ አልስተካክል ካለ የቅጣት እርምጃ መውስድ አስፈላጊ ነው
አዎ የምናጣው ነገር ማህበረሰቦች ተቻችለው የሚኖሩትን በመጥፎ መንገድ ይመርዛል , ባህላችን ይጠፋል, እሴቶች ይጠፋሉ, ተግባብቶ ተከባብሮ የመኖር ሁኔታዎች እየቀነሰ ይመጣል ግጭቶች ይስፋፋሉ ።የውጭ ሀገራትን የአሁኑ ትውልድ በተለይ የውጭ ሀገር ባህልን በመቀበል የራስን ባህል በመተው  ለምሳሌ ከአለባበስ ጀምሮ ከባህላችን ያፈነገጠ ውጭ የሆነ የተለያዩ ባህድ አምልኮቶችን ወይም እምነት በማስፋፋት ትውልድም የውጭ ናፋቂ እንዲሆኑ አስተሳሰባቸው በመቀየር ሀገራቸውን እንዲጠሉ  በማድረግ ትልቅ ተፅዕኖ አለው።
እርግጠኛ ነኝ፤ በቤተሰባችን ውስጥ እያንዳንዱ ሰው በሚከተሉት ልዩ ባህሪያት ይታወቃል፡-

አባቴ በጣም የተረጋጋ  እና ጠንካራ አለቃ ነው። ውሳኔ ሲያስገባ ሁሌ ጥሩ ምክር ይሰጣል።

እናቴ ግልጽ የሆነች እና አፍቃሪች ናት። ቤቷን በፍቅር ትያዘው እና ለሁሉም እርዳታ ትደርሳለች።

ትልቁ ወንድሜ ተሳሳቂ እና ቀልደኛ ነው። ማንኛውንም ሁኔታ በቀላሉ በሚስጥር ያቃልለዋል።

ትንሽ እህቴ በጣም ፈጣሪ እና አስተያየት የምትሰጥ ናት። ሁል ጊዜ አዲስ ሀሳቦች አሉት።

እኔ ደግሞ አዘጋጅ እና ሰላማዊ እንደ መሃከል ይታወቃለሁ። ቤተሰቡን ያስተባብራል እና ሰላም ይፈጥራል።

ይህ ልዩነት ቤተሰባችንን የበለጠ ያስተባብራል እና ልዩ ያደርገዋል።
በልጂነታቸው ጀምሮ በእምነት በስርአት እንዲያድጉ የእምነት ታሪኮችን መንገር እንዲያነቡ ማድረግ ጥሩ ስነመግባር እንዲኖራቸው መኮትኮት።
አዎ ብዙ አሉ ከዛ መካከል በስፋት ከሚነገረው ታረክ እና ገድል መካከል ሀገራችን ኢትዮጵያ ወራሪ ጣሊያንን ድል የነሳችበት የአድዋ ድል ታሪክ ከዚህ በታች በአጭሩ ለማቅረብ እሞክራለሁ፦
በካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም በአጼ ምኒልክ በተመራው የኢትዮጵያ ሠራዊትና ባህር አቋርጦ ከአውሮፓ ከመጣው የጣሊያን ሠራዊት ጋር የተካሄደው የዓድዋው ጦርነት በታሪክ ውስጥ ከሚጠቀሱ ጉልህ ክስተቶች መካከል አንዱ ነው።
የኢትዮጵያ አርበኞች የዓድዋ ድል ጣሊያን አፍረካ ውስጥ በተለይ ደግሞ በምሥራቁ የአህጉሪቱ አካባቢ ለማስፋፋት አቅዳ የተነሳችለትን የቅኝ ግዛት ዕቅድን ያጨናገፈ ከመሆኑ ባሻገር፤ በዘመኑ የአውሮፓዊያን ሠራዊት በአፍሪካዊያን ካበድ ሽንፈት ሲገጥመው የመጀመሪያ በመሆኑ ድንጋጤንም ፈጥሮ ነበር።