gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
ከዚህ ተሞክሮ ያገኘሁት ትምህርት የሰአት አጠቃቀም የገንዘብ አያያዝ የቴክኖሎጂ እውቀት አግኝቻለሁ በምሰራበት ወቅት የፈጠረብኝ ተፅእኖ በቀላሉ ቴክኖሎጂ ስልኬን ተጠቅሜ በአቅጣጫ ጠቋሚ ቦታወችን መለየት እንድችል ረድቶኛል ገንዘብ ብፈልግ እንዴት ከአበዳሪ ድርጅቶች መበደር እንደምችል አግዞኛል
ለምሳሌ ለመግለፅ ምች ሲያም የምናደርጋቸው ነገሮች እና ወፌ ስንታመም የምንጠቀማቸው ነገሮች አሁንም ድረስ በታላላቅ ሰዎች በሚሉት መንገድ እና በእነሱ መድሀኒት ነው የምንጠቀመው
ምክርና ድጋፍ አጋዥ መጽሃፍ እንዲጠቀሙ  ዕቅድ በማውጣት ለስራና ለትምህርት የሚጠቀሙበትን  የጊዜ ሰሌዳዎችን በማዘጋጀትና ተግባራዊ በማድረግ
አብሮ የመብላት እና የመጠጣት ባህል ይመቸኛል::
አይደሉም በተመሳሳይ ስራ ላይ ነው እማሳልፈው
ለኔ ሃይማኖታዊ ባህላቶች በደንብ ጠንካራ የደርጋል።አስፈላጊነቱ የርስ በርስ ፍቅር ፣ሀይማኖት ወዳድነትን የመሳሰሉ ነገሮች ስላሉበት አስፈላጊ ነው
**የእንጨት ስራ እና የሸክላ ስራ፦
      *የእንጨት ስራዎች  
 * የቤት እቃዎች: በእጅ የተቀረጹ ጠረጴዛዎች፣ ወንበሮች እና አልጋዎች ፣የልብስ መያዣ ሳጥን ፣ለከብት ውሀ ማጠጫ የሚሆን ከበታ ፣ሙገጫ(የቡና እና የበርበሬ መውገጫ)
  ጀበና (የቡና ማፍያ ማሰሮ)፣  የውሃ ማጠራቀሚያ ጋን ፣ ማድጋ እና ምንቸት የሸክላ ድስቶች ለምግብ ማብሰያ የሚያገለግሉ የተለመዱ የሸክላ ውጤቶች ናቸው።
*ሌላው የእጅ ስራ ጥጥ መፍተል 
*ጥልፍ መጥለፍ 
*ለጌጣጌጥ የሚሆኑ ኪሮስ መስራት ከዚህ በላይ ያሉ ሁሉም ባደኩበት አካባቢ የሚሰሩ የእጅ ስራወች ናቸው።
ባህላዊ ነገሩ ደስ ሚለዉ ለወላድ እክብካቤ ነው መቅረት  ያለበት ደግሞ እጥል ማስኮረጥ
እኔ ማስተምራቸው  ግብረገብነት ትምህርት ሠው መሆን እሚችሉበትን ነገ እራሳቸውን እሚጠቅም እና ለሀገር እንዲጠቅሙ የሚስችላቸውን ትምህርት። ልጅ ማሳደግ ቀላል አደለም በጣም ከባድ ነው ምክኒያቱም  ከወቅታዊ  ሁኔታው አንፃር
የእንግሊዘኛ ትምህርት እወደዋለሁ ምክኒያቱም ብዙነገሮችን ማወቅ ስለምፈልግ
ዩቲብ እጠቀማለሁ ምከንያቱም  ብዙ ቁምነገር  ያላቸውን መረጃ የማገኝበት ነው።  ስለሆነም ህይወቴን ቀይሮልኛል። ታማኝነቱንም በተለያየ ሁኔታ  እንዲሁም በሚያቀርቡት ሀሳብ እና መልክት እረዳለሁ። አቀራረቡም በጣም ጥሩ ግልፅ እና ተወዳጅ ነው። ፈጣንነቱም እጅግ በጣም ዘመናዊና ጊዜ ቆጣቢ ነው። ስለዚህ ይህን የመረጃ ማግኛ ዘዴ ሁሉም ሰው እንዲጠቀምበት እመክራለሁ።
ብዙ ጉዳት አለው፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊያዊ ፣ስነ ልቦናዊ ጉዳቶች ያስከትላል።መጠጥ በስፋት ይጠጣል። ከዚህ በተጨማሪም ጫት እና ሲጋር በወጣቱ ክፍል የተስፋፋ ነው።
ጸሎት አደርጋለሁ ።
ትልልቁችን ማክበር ጥሩስነ ምግባር ማስተማር ልጆችንየማሳደግ ትልቁ ደስታ ተምረዉ ከቁምነገር ሴዉሉ ከባዱ ነገር ሲታመሙ ማየትሲከፉ
ማህበረሰቡ ቆሻሻን የሚያስወግድበት መንገድ  ደረቅ ቆሻሻ ከሆነ ጉድጓድ ቆፍሮ በመቅበር ወይም አንድ ላይ በማዳበሪያ ሰብስቦ በተፈቀዱ ቦታወች ላይ  በማስቀመጥ በማህበር የተደራጁ ስዎች እንዲወስዱት በማድረግ ቆሻሻን ያስወግዳሉ ።ፈሳሽ ቆሻሻወች ከሆኑ በወራጅ ውሀ ላይ በመልቀቅ ከጓሮ ጉድጓድ ሰርቶ በመድፋትና በተዘጋጀ የውሀ መፍሰሻ ላይ በመድፋት ያስወግዳሉ ።  የተሰበሰበው ቆሻሻ እንደ ውሀ ማሸጊያ ጠንካራ ፕላስቲክ ከሆነ በፋብሪካ መልሶ በመስራት እንደገና መጠቀም ይቻላል። የተሰበሰበው ቆሻሻ እንደ እንሰሳት ፅዳጅ ከሆነ  ለማዳበሪያነት መጠቀም ይቻላል ።
በመጀመሪያዎቹ 6 ወራት ለአራስ ሕፃን የሚሰጡ ፈሳሾች/ምግቦች
በአካባቢዎች የሚታዩ ልምዶች፦
 የእናት ጡት ወተት (ብዙ ጊዜ)
 ውሃ (አንዳንድ ቤተሰቦች ይሰጣሉ)
 የባህላዊ መድሀኒት ፈሳሾች (ለሆድ ሕመም)
የላም ወተት (በአንዳንድ ቦታዎች)
 ቀላል ጠጣር ምግቦች (እንደ ቀጭን ገንፎ) ከ6 ወር በፊት
አብዛኛው በባህልና በልምድ ላይ የተመሠረተ ነው
የጤና ባለሙያዎች ምክር ብዙ ጊዜ ሙሉ በሙሉ አይከተልም
 ነገር ግን የጤና ባለሙያዎች ምክር፦
 ከተወለዱ  እስከ 6 ወር ድረስ የእናት ጡት ወተት ብቻ (ውሃም እንኳ ሳይሆን)
 ሌላ ፈሳሽ ወይም ጠጣር ምግብ አይመከርም
ያለኝ ምልከታ
ከ6 ወር በፊት ውሃ ወይም ሌላ ምግብ መስጠት የሆድ ችግር፣ ተቅማጥ እና ኢንፌክሽን ሊያመጣ ይችላል
በማኅበረሠባችን ባሕል መሠረት ጋብቻ  ትልቅ ክብር ወገን የጠበቀ ነው ከሽምግልናው ስነስርዓት  ስንጀምር ሁለት ጥንዶች ተዋደው ወይም  ተፋቅረው አንተ ወይም አንተ ተሆነኛለህ ወይም አንች ትሆኝኛለሽ ብለው ተጠናንተው ከወሰኑ በዋላ በሰፈሩ የተመረጡ ሽማግሌዎች የመላክ ሂደት ነው ሰርግ ሽማግሌዎች ከሄዱ በዋላ ቤተሰብ ከወሰነ በዋላ አብሮ እዴሆኑ አብረው ከአንድ ቤት ሜኖሩበች ቤተሰብ ጓደኞቼ ወገን ዘመድ ተጠርቶ ተጠራርቶ ባንድ ላይ አብሮ እየጠጣ እየበላ ሙሽራዎችን አየመረቀ እየዘፈነ ሜሸኝበት ስረሀት ነው
አዎ ምክንያቱም ለመኖሪያ ተብሎ ቤቶች ሲሰሩ እፅዋቶችን ስለሚቆርጧቸዉ ለህክምና የምንጠቀምባቸው የነበሩ ባህላዊ መድሀኒቶች የሚሰሩበት እፅዋት በቀላሉ አናገኝም የሙቀት መጠንም በዛዉ ልክ  የመፈጠር እድሉምሰፊ ነዉ  የምንፈልገዉን ባህላዊ ለመድኃኒትነት የሚሆኑ እፅዋቶችን ስለሚፈልሱ ልናጣቸዉ እንችላለን በረሀነት ይስፋፋል ዝናብ በመጣ ጊዜም መሬቱ እየተሸረሸረ ይሄዳል የሙቀት መጠን ከሚባለዉ በላይ እየጨመረ ይመጣል ይህንን ለመከላከል ሁላችንም የየራሳችን ጥረት ማድረግ አለብን ለምሳሌ እፅዋቶችን  በቆረጥን ልክ መትከል እና መንከባከብ እንደሚገባ የሁላችንም ሀላፊነት ስለሆነ ይህንን ተግባራዊ ማድረግ እንደሚገባ ማወቅ አለብን ያወቅነዉን ነገር ለሌሎች በማስተማር ግንዛቤ በመፍጠር ግዴታችን መወጣት ይገባል
በቅርቡ ተከስቶ በነበረዉ በኮሮና(ኮቪድ 19) ወረርሽ የአካባቢያችን ማህበረሰብ እራሱንም ሆነ የአካባቢውን ማህበረሰብ ከበሽታዉ (ከወርሽኙ) ለመከላከል አብዛኛዉን አገልግሎት መስጫ ተቋማት(ትምህርት ቤቶችን፣ መዝናኛ ቦታወችን እንዲሁም ማህበረሰቡ በብዛት የሚሰበሰብባቸዉን ቦታወች) ለጊዜዉ በመዝጋት ማህበረሰቡን ከህመም ፣ ከስቃይ እንዲሁም ከሞት ማህበረሰብን እንዲሁም እራሱን አድኗል። እናም ያገኘኋቸዉ ተሞክሮወች ማህበረሰቡ ከተባበረ በሽታን ብቻ ሳይሆን ብዙ ነገሮችን በጋራ በመስራት መፍታት እንደሚችል ነዉ።
በአካባቢያችን  ያሉ ወንዞች ወይም ጅረቶችን በማልማት ውበት እንዲሰጡ በማድረግ ለመዝናኛ  እንዲሁም ለአካባቢ የሰራ ዕድል መፍጠሪያነት እንዲሆኑ ጥቅም ላይ  እንዲውሉ ማድረግ ይቻላል።  ውሃውን የሚበክሉ ዋና ዋና ነገሮች በአካባቢያችን ያሉ ፋብሪካዎች ፣ድርጅቶች ፣ ተቋማቶች ፣ ኮንዶሚኒዬም ቤቶች ፣ የከብት እርባታዎች እንዲሁም ግለሰቦች ናቸው። ይህ ብክለት በማህበረሰባችን  ውስጥ ባለው የዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ ለተለያዩ በሽታዎች እንዲጋለጡ አድርጓል በዚህም ሳቢያ ከባድ አሉታዊ ተፅዕኖ አሳድሯል።
ወላጆች ለልጆቻቸው ሊያደርጓቸው የሚገቡ ነገሮች
ከሁሉ የላቁ መመሪያዎች ሊገኙ የሚችሉት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ላይ የተመሠረተ ሥልጠና መስጠት ተወዳዳሪ የሌለው ጥቅም ያስገኛል። ወላጆች እና ሞግዚቶች ለሕፃናት በስማርት ስልኮችን ገዝተው በመስጠት በማኅበራዊ ሚዲያ ሱስ እንዲጠመዱ ከማድረግ ለሕፃናት ጊዜ መስጠት እንዲጫወቱ ማድረግ፣በወላጆችና በልጆች መካከል የሚኖር መልካም ግንኙነትና ግልጽነት ለልጆች ሁለንተናዊ ዕድገት መሠረት ነው፡፡ ልጆች ምን እንደሚፈልጉ፣ ምን እንደሚያስደስታቸው ማወቅ ከወላጆች ይጠበቃል፡፡ ስሜቶቻቸውንና ፍላጎቶቻቸውን በግልጽ ማወቅ አለባቸዉ።
በትምህርት ላይ
ትኩረት መቀነስ፡ ጨዋታ፣ ማህበራዊ ሚዲያ እና ቪዲዮዎች ትምህርትን ያቋርጣሉ።
የጊዜ አስተዳደር መበላሸት፡ ስልክ ብዙ ጊዜ መውሰድ ለጥናት የሚያስፈልገውን ጊዜ ያጣፋፋል።
እንቅልፍ መጎዳት፡ ሌሊት ስልክ መጠቀም ድካምን ያመጣል፣ ይህም ውጤትን ይቀንሳል።
መንበብ ችሎታ መቀነስ፡ ረጅም ጽሑፍ ማንበብ ይከብዳል።
ከቤተሰብ ግንኙነት ላይ
ቀጥታ ንግግር መቀነስ፡ አባላት በአንድ ቦታ ሆነው ሳሉ እንኳ በስልክ ይጠራራሉ።
ስሜታዊ ርቀት፡ የቤተሰብ ቅርብነት ይዳክመዋል።
ግጭት መጨመር፡ የስልክ አጠቃቀም ላይ ክርክር ይፈጠራል።
የባህሪ ለውጥ፡ ልጆች ትዕግሥት እና ክብር ይጎላቸዋል።
ሞባይል ስልኮች በተገቢ አጠቃቀም ላይ ከሆኑ፣ ለትምህርት ድጋፍ  ይሆናሉ (የትምህርት መተግበሪያዎች፣ መረጃ ፍለጋ) እና ከቤተሰብ ጋር ግንኙነትን ያጠነክራል።
ከመደበኛ የሕክምና ዕርዳታ  በፊት በማኀበረሰባችን ውስጥ  ለቁስል ሆነ ለእሳት ቃጠሎው  በተለምዶው ወይም በትምህርት የመጀመሪያ እርዳታ  ሚሰጡ  ሰዎች አሉ  እነዚህ ሰዎች ባሀላዊ ነገሮች በመጠቀም የተለያዩ መድሀኒትችን ይሰጣሉ  ለቁስል የተለያዩ ቅጠላ ቅጠሎችን በመጠቀም መድሀኒቶች ይሠራሉ ከዚህ ውስጥ ጉርጠብን ለቁስል መድሀኒትነት በመስጠት ያድናል ለቃጠሎ የመጀመሪያ ህክምና በመስጠት ህመሙን ሚስታግስ ነገር ይሰጣሉ እሳት ቃጠሎ ከባድ ስለሆነ ህመሙ የሚያስታግስ ክሬም ፈርማሲ ሄደው በመግዛት መድሀኒት መቀባት  መድሀኒት መስጠት
ከጊዜ በኋላ በማህበረሰብዎ ውስጥ ለውጦች አስተውለዋል? አዎ ለውጦች አሉ የአለም የገቢያ ዋጋ ንረት ሳያስደንቀው ባለው አቅም እየተመገበ እና እድገት እያስመዘገበ መምጣቱ በተለይ የኮሪደር ልማት ለሀገር ያለው ፍይዳ  ካዩዋቸው አዎንታዊ ለውጦች ቀዳሚ ድርሻ አለው ምከክንያቱም ሰፊ የሆነ ስራ አጥ ወጣቱን በዚህ ስራ እንደየ ሙያው ያሳተፈ በመሆኑ ሌላው አረንጓዴ ልማት የደን ሽፋናችንን ከፋ ለማድረግ የሚኬድበት ርቀት ቀተለይ ከአካባቢ ብክለት ጋር ተያይዞ ጥሩ የሚባል ነው ብሉሹ አሰራርን ለማስወገድ የተሄደበተ ረቀት አበረታች ነው  አሉታዊ ለውጦች ጥቂቶቹ ምንድናቸው ሀገርን ለማሳደግ በሚኖረው ፋላጎት መሀል የእርስ በእርስ ጦርነቶች ስለም እጦቱ የዋጋ ንረቱ
አዲስ ለተወለዱ ህፃናት ብዙውን ጊዜ አዲስ ስም የሚያወጡሏቸው አያቶቻቸውን ነው አዲስ ስም የሚያወጧላቸው የሚነሱበት ማጣቀሻ መነሻ ሀሳቦች ከደስታቸው ጋር በተያያዘ በነገሮች በተፈጠረ ሁኔታዎች ማለትም በደስታም ምክንያትም ሆነ በሀዘንም ምክንያት እንዲሁም በዓላትን ምክንያትም በማድረግ ትርጉም ያላቸው ስሞች ሊያወጡላቸው ይችላሉ። እንዲሁም እናት እና አባት ከህይወትአቸው ጋር ባሳለፉት ጥሩ እና መጥፎ አጋጣሚ በተያያዘ አዲስ ስም ሊያወጡላቸው ይችላሉ ። ካህናት ደግሞ አዲስ ስም ሊያወጡላቸው የሚወለዱበት ቀን በዓል ምክንያት በማድረግ እንዲሁም ጥምረተ ክርስትና በሚነሱበት ጊዜ በሚወጣላቸው ስም ሊጠሩ ይችላሉ።