gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
በቃጠሎ ዙሪያ መጀመሪያ ደረጃ እርዳታ የሚሰጠዉ ቁስሉን በእጅ አለመንካት ሁለተኛዉ እንደ ኮልጌት መጠቀም ልብሱን በማዉለቅ ማስተኛት ከዛ በኋላ በአቅራቢያዎ በሚገኘዉ ጤና ጣቢያ ህክምና እርዳታ ለማግኘት ይዞ መሄድ የህክምና እርዳታ ማድረግ በጤና ጣቢያ ባሉ የህክምና ባለሞያዎች ጤና ረዳት ነርስሮች ዶክተሮች የቁስሉ ጉዳት ከፍተኛ ከሆነ ለቁስሉ መድሀኒት ታዞለት ቁስሉ ሊታሸግ ይችላል ራስን የመሳት ነገር ሊኖር ይችላል የቆሰለዉ ሰዉ እንዲነቃ ኢመርጀንሲ ሊከባ ይችላል ቁስሉ ከባድ ከሆነ ከፍተኛ ክትትል ገብቶ  ክትትል ሊደረግ ይችላል
አዎ አሉታዊ ተፅኖ አለው::
ልጆች የቤት ሥራቸውን በሚሠሩበት ወይም በሚያጠኑበት ወቅት የስልክ መልእክቶችና ማኅበራዊ ሚዲያዎች ትኩረታቸውን ይሰርቁታል። ይህም በጥልቀት የማሰብና የማጥናት ብቃታቸውን ይቀንሰዋል።
ከመጽሐፍት ይልቅ አጫጭር ቪዲዮዎችንና ጽሑፎችን በስልክ ማየት ስለሚለምዱ፣ ረጅም ሰዓት ትኩረት ሰጥቶ የማንበብ ትዕግሥታቸው እየቀነሰ ይሄዳል።
ቤተሰብ በአንድ ላይ በሚሆንበት ጊዜ (ለምሳሌ በማዕድ ወቅት) እያንዳንዱ ሰው ስልኩ ላይ የሚያተኩር ከሆነ፣ እውነተኛው ማኅበራዊ ትስስር ይላላል።
ቀደም ሲል ከታላላቆች የሚሰሙ ተረቶች፣ ምክሮችና ታሪኮች አሁን በዲጂታል ይዘቶች ተተክተዋል። ይህም ልጆች የማኅበረሰባቸውን እሴት በአግባቡ እንዳይረዱ ሊያደርግ ይችላል።
ቋሚ ወይም መደበኛ ሥራ ላይ ላልሆኑ ሰዎች የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖራቸው ማህበረሰቡ ስለገንዘብ አስተዳደር ትክክለኛ ሂደቶች እንደ ቁጠባ እና እቁብ ስርዓቶች ላይ ምክር እና ትንታኔ በመስጠት፣ የባንክ ደብተር እንዲያወጡ በማበረታታት እነዲሁም የባንክ የቁጠባ መንገድን እንዲለምዱ በማድረግ ማገዝ ይችላል። በተጨማሪም ከማይክሮ ፋይናንስ እና ዝቅተኛ ወለድ መጠን ከሚያበድሩ ባንኮች እና ተቋማት ብድር እንዲወስዱ ምክር በመስጠት ፣ በማበረታታት እና ብድር ሂደቱ ላይም በማገዝ ስራቸውን እንዲያስፋፉ ማገዝ ይቻላል። በተጨማሪም ስለ ትክክለኛ የገንዘብ አስተዳደር ስርአት እና የእቃ ግዥና ሽያጭ በቂ ትምህርት በመስጠት እና ግንዛቤ በማስጨበጥ በስራቸው የበለጠ ትርፋማ እንዲሆኑ ማድረግ ይቻላል።
የገንዘብ ድጋፍ: እድር በአባላት ዘንድ የተከማቸ የገንዘብ ፈንድ አለው። አባል ቤተሰብ አደጋ ሲያጋጥመው (ለምሳሌ ሞት)፣ ይህ ገንዘብ ለቀብር ወጪዎች፣ ለምግብ እና ለሌሎች አስፈላጊ ነገሮች ድጋፍ ይውላል። ይህም ድንገተኛ አደጋ በሚከሰትበት ጊዜ ቤተሰብ ላይ የሚወድቀውን የፋይናንስ ጫና በእጅጉ ይቀንሳል።
  የቁሳቁስ ድጋፍ: ከገንዘብ በተጨማሪ እድር ለቀብር ሥነ ሥርዓት የሚያስፈልጉ ቁሳቁሶችን (ድንኳን፣ ወንበር፣ የቡና እቃዎች፣ የመገልገያ ዕቃዎች) ሊያቀርብ ይችላል። ይህ የቤተሰብን ወጪ ይቀንሳል።
  የጊዜና የሰው ኃይል ቁጠባ: የቀብር ሥነ ሥርዓት ብዙ ጊዜና የሰው ኃይል ይጠይቃል። እድር እነዚህን ተግባራት በማስተባበር የቤተሰብን ሸክም ይቀንሳል፣ ይህም ሀዘንተኞች ለሀዘናቸው ጊዜ እንዲያገኙ ያስችላል።
የጤና መረጃ ቤት ለቤት ከሚዞሩት የጤና ኤክስቴንሽኖች እና በቅርብ በሚገኙ የጤና ተቋማት ማለትም ጤና ጣቢያዎች እና ሆስፒታል በመሔድ የጤና ምክሮችን እና መረጃዎችን ልናገኝ እንችላለን። ወይም ደግሞ በራዲዮ እና በቴሌቪዥንም መረጃ ይገኛል።የሚሰጡት መረጃዎች በባለሙያዎች ማለትም በነርሶች እና በሀኪሞች የሚሰጥ መረጂ ስለሆነ በጣም ግልፅ እና አስተማማኝ በመሆኑ የሚያጠራጥር ነገር አይኖረውም ሌላኛው አማራጭ ደግሞ በሚህበራዊ ሚዲያ መረጃ ማግኘት ይቻላል ለምሳሌ ኢንተርኔትን በመጠቀም በጤና ሚኒስቴር ማህበራዊ ድህረ ገፅን በመጠቀም ሰርች በማድረግ በቀላሉ መረጃን ማግኘት ይቻላል ።
ማህበረሰባችን ቆሻሻን በሁለት መንገድ ይለያል ደረቅ እና እርጥብ ቆሻሻ ብለው ደረቅ ቆሻሻን ማቃጠል እርጥብ ቆሻሻን መቅበር እና ደግሞ ህብረተሰቡን በማስተማር የቆሻሻን አወጋገድ እና ሌላው ደግሞ አስፈላጊ የሆኑትን ደግሞ እንደገና በመጠቀም አገልግሎት ይውላሉ ለምሳሌ ፕላስቲክ አይነት ጎማዎችን በመጠቀም አቅልጠው ለተለያየ ነገር ይውላሉ እናም ለማህበረሰቡ ትምህርት እየሰጠን ጥቅም ለይ እንድውል እየተጠቀሙት ይገኛሉ  እሄን መንገድ ማንኛውም  ነገር ጥቅም እንዳለው ሁሉ ተገንዝቦ እየተጠቀመበት  ይገኛል
በጥሩ ማህበረሰብ እና ባህልን  የሚያስተምሩ ናቸው
ሰላምን በፁሁፍ እና በድምፅ እኔና እኔን መሰሎች
የአካባቢ ብክለት ብዙ ጉዳት አለው ሰዎችን ለጉንፋን እና ለታይፎይድ እንዲሁም ለሌሎች በሺታዎች ይዳርገል ዘመናዊ ሺንት ቤት መጠቀም አና ብክለቱን ሰዎችን በማይጎዳ መልኩ ማስወገድ
የተለያዩ የግል ወይም የመንግስት ቻናል ወይም ድረገፅ በመከተል ይጠቀማሉ። የመንግስት ሚዳዎችን የበለጠ ይመርጣሉ ምክንያቱም ታማኝ ናቸው ብለው ስለሚያምኑ።
የሰው ልጅ በመጀመሪያ ደረጃ መረጃዎችን ሁል ግዜ በንቃት መከታተል የእለት እለት ተግባሩ ሊሆን ይገባል። ስለዚህ መረጃወች ሳይዘገዩ በወቅቱ እና በሰአቱ ለሚመለከተው አካል ተደራሽ ማድረግ ግዴታ ነው። የተሳሳተ መረጃ ለማህበረሰቡ ከደረሰ ደግም ሳይደነግጡ ሳይፈሩ የተሳሳተውን መረጃ  ትክክለኛ በሆነ መንገድ ለማህበረሰቡ ማስረዳትና መታደግ ይገባል። ስለሆነም ቸግር ሲያጋጥም ከችግሩ መማርና ለችግሩ መፈትሄ መስጠት እንንዳለብኝ ከታላላቅ ሰወች እንዲሁም ከተለያዩ ሙህራን ተምሬአለሁ። ስለዚህ ለሰወች የምመክራቸው መረጃወችን ሳይንቁ ከማንኛው ነገር ይሰብስቡ የተሳሳተ መረጃወችን ተሎ ብለው ይርሙ ።መረጃወችን እንዴትመሰብሰብ እንዳለባቸው ከሙህራን ይማሩ።
አዎ እወስዳለሁ፡-በእረፍት ጊዜየ ቲቢ አያለሁ፣መፅሐፍ አነባለሁ ።ቢያንስ ለሰላሣ ደቂቃ ኦአያለሁ።
በንዴት እና በብስጭት ይገልፃሉ በዱላ ወይም ድብድብም የሚገልፅ ተቀባይነት የሌላቸው ነገሮች ናቸው
አብዛኛውን ጊዜ የህዝብ ታክሲዎችን እጠቀማለሁ ታክሲ ላይ ብዙ ግዜዎች የታሪፍ መጭበርበሮችያጋጥሙኛል ከታክሲ ውስጥ ከአገኘዃቸው አጠገቤ ያሉ ሰዎች በታሪፍ ጉዳይ አወራለሁ
እኔ ብዙ ጊዜ ቤት ያፈራዉን ተመግቤ ነዉ የምኖረዉ ሀይል ሰጭ የሚባሉትን ከሁለት ወር አንዴ ላገኝ እችል ይሆናል ብዙ ጊዜ ቤት ዉስጥ የሚሰራዉ ሽሮ ወጥ ነዉ ገንቢ ምግብ ከሚባሉት ዉስጥ ስጋ የሚበላዉ በአመት በአል ነዉ  ትዉስታየ ብዙ ጊዜ መንገድ ላይ ሳልፍ ስጋ ሳየዉ ትዝ የሚለኝ በአመት በአል ጊዜ ከእኛ ቤት የሚሰራዉ ስጋ ወጥ ነዉ
መለወጥ ብችል ምለውጠው የቆሻሻ አወጋገድ ችግራችን ነው ደረቁን ከእርጥብ ቆሻሻ በመለየት ጤናችንን መጠበቅ እንድችል ባደርግ ደስ ይለኛል። እየሰራ ያለው የጤና ስርአት አንድ ሰው እጁን በሳሙና በመታጠብ ራሱን ጤናችን ከሚጎዱ ጀርሞች እየተከላከለ ነው ከመፀዳጃ ቤት መልስ እንዲሁም ከውጭ ቆይቶ ሲመጣ እና ምግብ ከመመገቡ በፊት በውሃ እና ሳሙና ይታጠባል ። ለምሳሌ ኮሮና ቫይረስ ከተከሰተ በኋላ ሁሉም ለእራሱ ሰው ጥንቃቄ እያደረገ ነው ።
በባአላት ወቅት ለምሳሌ ቅዱስ ዮሐንስ ሲሆን የባሀል አልባሳት ይለበሳል  ዶሮ ወይም በግ ይታረዳል ጠላ ይጠመቃል ቡና ይፈላል ፈንድሻ ይቆላል ጎረቤት ይጠራል  እንደየ ባህል እና እምነት መሠረት በቤት ዉስጥ እየተጫወትን እናሳልፍለን።
የቡና ስርአቱ በቤት ዉስጥ ቤተሰብ የሚሰበሰብበት ሲሆን ከዉጭ ጓደኛ ሰብሰብ ብሎ የተለያዮ ወቅታዊ ጉዳዮች በሚያጋጥመን ደስታም ሆነ ሀዘን ዉይይቶች ይነሳሉ
በተለይ እንደኛ የስራ አጥ ወጣት ብዙ በሆነበት አካባቢ የስራ ማስታወቂያወች በሬዲዮና በመንግስት የቴሌቪዥን ጣቢያወች አራሱን የቻለ የአየር ሰአት ቢዘጋጅ የገጠሩን ማህበረሰብ ሁሉ ተደራሽ ማድረግ ይቻላል።
መሰረተ ልማት እጥረት እና ማህበረሰባዊ ሆላ ቀር አመለካከት ለምሳሌ ሴት ብታውቅ በወንድ ያልቅ እና የመሳሰሉት አባባልች ለሴቶች ድክመት ይሆንባቸዋል
አው እኛ አካባቢ አንድ ወንድ እሚፈልጋትን ሴት ለማጨት በመጀመሪያ ወደ ሙሺራዋ ቤት ሺማግሌወች ይላካሉ እነዛ ሺማግሌወች ልጃችሁን እከሊትን ለልጃችን እከሌ ልናጭ መጥተናል ይላሉ የሙሺሪት ቤተስብም ግራቀኝ ጥያቄ ይቀይቃሉ  ከተስማሙ በሌላ ቀን ተመልሰው እዴመጡና የእሺታ እዴበሉ ይደረጋል
ሰምቸም አላውቅ
**ብዙ ማህበራዊ ሚዲያ  ቢኖሩም፦ ባለሁበት አካባቢ ብዙ ማህበረሰብቦች ፌስቡክን እና ቴሌ ግራምን ሲጠቀሙ አያለሁ፤
* ፌስቡክ: ፌስቡክ ለዜና እና የተለያዩ ክስተቶችን እና አደጋወችን ለመከታተል ይጠቀሙበታል።
 * ቴሌግራም: ቴሌግራም በዋነኛነት ለፈጣን የመረጃ ልውውጥ እና ለትላልቅ ቡድኖች አስተዳደር ያገለግላል።  የቴሌግራም ቻናሎችን በመጠቀም ማስታወቂያወችንና የተለያዩ መረጃዎችን ለማግኘት ይጠቀሙበታል።
በአጠቃላይ፣ መረጃ ለማግኘት የፍጥነትና የተደራሽነት ፍላጎት ሲኖር በተለይም ቴሌግራም እና ፌስቡክን ሲመርጡ እመለከታለሁ።
      *ለምን?
እውነተኛና ታማኝ ናቸው ብለው ስለሚያምኑ።
አካባቢዎች የታዩት የአየር ንብረት ለውጦች በማኅበረሰቡ የዕለት ተዕለት ሕይወትና በግብርናው ዘርፍ ላይ ግልጽ ተፅእኖ አሳድረዋል። በአካባቢያችን የታዘብናቸው ዋና ዋና ለውጦች የሚከተሉት ናቸው፦ የዝናብ ወቅት መዛባት፣ የሙቀት መጠን መጨመር ይታያል:: 
ሰብል ደርሶ በሚሰበሰብበት ወቅት (ጥቅምትና ህዳር) ድንገተኛ ዝናብ በመዝነብ የምርት ብክነትን እያደረሰ ይገኛል።
ዝናቡ ረጅም ሰዓት ከመዝነብ ይልቅ፣ በአጭር ጊዜ ውስጥ በከፍተኛ ኃይል ይዘንባል። ይህ ደግሞ ለጎርፍ መከሰትና ለም አፈር በጎርፍ እንዲታጠብ ምክንያት ሆኗል።
ለመጠጥነት ለምግብ መስሪያነት ለልብስ ማጠቢያነት የተለያዩ አትክልቶችን በመትከል ለማጠጣት 
የግል ንፅህናን ለመጠበቅ ይጠቅማል
ዉሃን የሚበክሉ ነገሮች 
- ከፍብሪካ የሚወጡ ፈሳሾች 
- የሞቱ የእንስሳት ቅሬታ አካል ወደ ወንዝ መጣል
- ወንዝ ላይ መፀዳዳት 
 - ደረቅ ወይም ፈሳሽ ቆሻሻዎችን በመጣል
- በአጠቃላይ ለወንዞች ንፅህና ግድ የለሽ መሆን በንፅህና አለመያዝ
በማህበረሰቡ ዉስጥ ያለዉ ተፅእኖ 
 - የተለያዩ የዉሃ ወለድ በሽታዎች ይዳረጋሉ ለምሳሌ ፦እንደ ሀተት ፣ ኮሌራ  ለመሳሰሉት በሽታዎች ያጋልጡናል ስለዚህ  እነዚህን ጉዳቶችን ለማስቀረት ሁላችንም የየራሳችን ድርሻ ልንወጣ ይገባል
የጤና መረጃ ቤት ለቤት ከሚዞሩት የጤና ኤክስቴንሽኖች እንዲሁም  በቅርብ በሚገኙ የጤና ተቋማት ማለትም ጤና ጣቢያዎች እና ሆስፒታል በመሔድ የጤና ምክሮችን እና መረጃዎችን ልናገኝ እንችላለን በሌላ በኩል ደግሞ በራዲዮ እና በቴሌቪዥንም መረጃ  ይገኛል የሚሰጡት መረጃዎች በባለሙያዎች   ማለትም በነርሶች እና በሀኪሞች የሚሰጥ መረጂ ስለሆነ በጣም ግልፅ እና አስተማማኝ በመሆኑ የሚያጠራጥር ነገር አይኖረውም በሌላ በኩል ደግሞ በሚህበራዊ ሚዲያ መረጃ ማግኘት ይቻላል  የምሳሌ ኢንተርኔትን በመጠቀም ከጎግል እና በጤና ሚኒስቴር ማህበራዊ ድህረ ገፅን በመጠቀም ሰርች በማድረግ በቀላሉ መረጃን ማግኘት ይቻላል ።
ባለፉት አስርት ዓመታት ውስጥ በኢትዮጵያ ብዙ አካባቢዎች የአየር ሁኔታ ግልጽ ለውጦች ታይተዋል። በፊት የዝናብ ወቅት በተወሰነ ጊዜ ይጀምር እና በተመጣጣኝ መጠን ይዘንብ ነበር። አሁን ግን ዝናብ ይዘገያል፣ አንዳንድ ጊዜም በጣም ብዙ በአንድ ጊዜ ይዘንባል ወይም ፈጥኖ ይቆማል። ይህም ለእርሻ ሥራ ችግኝ ያመጣል።
የሙቀት መጠንም ከዚህ በፊት ከነበረው ይልቅ ከፍ ብሏል። በበጋ ወቅት ከፍተኛ ሙቀት ይሰማል፣ በክረምት ጊዜም ቀዝቃዛነት ያነሰ ይመስላል። ይህ ሁኔታ የውሃ እጥረትን እና የእንስሳት መጠጥ ችግኝን አበረከተ።
በማኅበረሰባችን ውስጥ በብዛት የሚዘወተሩ ሦስት (3) ተወዳጅ ባሕላዊ የልጆች ወይንም የአዋቂዎች ጨዋታዎች 1.ገበጣ  2.ቅልልቦሽ 3.እቃእቃ
ገበጣ ኢትዮጵያ ውስጥ የተለመደ ጨዋታ ነው። እንደ ቼስ ና ዳማ በጠፍጣፋ ገበቴ ላይ ሁለት ሰወች የሚጫወቱት የጨዋታ አይነት ነው። በግብጦሽ ህግ መሰረት ገበቴው ላይ 12 ጉድጎዶች ሲኖሩ የተወሰኑ ጠጠሮችም በየጉድጘዱ ይቀመጣሉ። የጨዋታው አላማ እንግዲህ የባላጋራን ጠጠሮች መብላት ነው። የባላጋራ ጠጠሮች ዜሮ ሲቀሩ ያንጊዜ አሸነፍን ይባላል። ብዙን ጊዜ አዋቂዎች ይጫወቱታል።
አሁን ላይ ለተላላቅ ሰዎች በማኅበረሰብ  ዉስጥ የሚሠጣቸው ቦታ በጣም ጥሩ ሚባል  ነዉም አይደለም አክብሮት በጣም መሰጠት  በጣም  ይቀረዋል ብዙም አይደለም በእነሱ አንጻር ካለው ጋር ሲነጻጽጽሩት በጣም ልዩነት አለዉ ከምንገድ ላይ ከምግብ ላይ  ከእንግዳ ሲመጣ ከትራንስፖርት ላይ ከሰላምታ አሰጣጥ  ጨምሮ ሲነግሩን  በጣም ያሳዝናል ወላጆቻችን ከምንገድ ሲንጀምሩ ትልቅ ሠው ሲመጣ አቃርጦ አይቂድም ቁመ ነው ምታሳልፈው ከምግብ ላይ ደግሞ ትልቅ ሰው ምግቡን ካልባረከዉና ብራቂ ካልሰጠ አትበላም ምግቡም ክብር አለው ትልቅ ሰው ለእንግዳነት ሲመጣ እግሩን ታጥቦ ተከብረው ይስተናገዳሉ  ከትራንስፖርት ላይ ትልቅ ሰው ሲመጣ ብድግ ብለው ተነስተው ያስቀምጣሉ በግጭት ወቅት ደግሞ ትልቅ  ሰው እረፍ ልጆቸ ካሉ ጠቡ ውላ ያቆማሉ ከነሱ የተማርኩት የማክበር ጥቅም  ነው
የድህረ ወሊድ እንክብካቤ እቅድ እናቶች እና አራስ ሕፃናት ከተወለዱ በኋላ ባሉት ስድስት ሳምንታት ውስጥ የሚያገኟቸውን የተሟላ የጤና አጠባበቅ አገልግሎቶችን ያጠቃልላል። የዓለም ጤና ድርጅት ሁሉም እናቶች እና አራስ ሕፃናት ቢያንስ አራት የድህረ ወሊድ ምርመራዎችን ማድረግ አለባቸው፡- በ24 ሰዓት ውስጥ፣ በቀን 3 (48-72 ሰአታት)፣ ከ7-14 ቀናት እና ከተወለዱ በኋላ ባሉት 6 ሳምንታት ውስጥ። ይህ ከቀድሞው መመሪያ ሁለት የድህረ ወሊድ ጉብኝቶችን ብቻ የሚጠቁም ጉልህ ለውጥ ያሳያል። የጤና እንክብካቤ ተቋማት ወይም የሰለጠኑ አገልግሎት ሰጭዎች የቤት ለቤት አገልግሎት ይሰጣሉ ።ለህፃኑም 6ወር እስኪሞላው የእናት ጡት ወተትና ካለፈው በኃላ ከእፅዋት አትክልት፣ ፍራፍሬ ሰውነት ገንቢ እና በሽታ ተከላካይ ምግቦችን መመገብ አለብን።ከዕፅዋት ስለሚዘጋጁ መድኃኒቶች፣ ምንም እውቅና የለኝም።
በምኖርበት አካባቢ ከመደበኛ የህክምና እርዳታ በፊት ሰወች የቃጠሎ አደጋ ሲደርስባቸው ከተቃጠለው አካል ላይ ሊጥ ሲያፈሱባቸው አያለሁ።እንዲሁም ቆስሎ ለሚደማ አካል ደግሞ የሀበሻ ቀሚስ በሳት አንድደው የሚደማውን አካል ይተኩሳሉ በተጨማሪም ቆስሎ ላደረ  አካል ደግሞ ጎርጠብ የምትባል ቅጠል ተጨምቆ ቁስሉ ላይ ይደረጋል በመጨረም ሲጨመቅ የነበረው ቅጠል ቁስሉ ላይ ተደርጎ ይታሰራል።በተጨማሪም የደማ አካልን ደሙን ለማስቆመረ ወይም በቀላሉ እንዲያሽ የበርበሬ ዱቄት ከደማው አካል ላይ ተደምድሞ ይታሰራል።
የኑሮ ውድነት  በብዙ ቤተሰቦች ሕይወት ላይ ግልፅ ተፅዕኖ አሳድሯል፤ እንዲሁም በEthiopia ውስጥ ይህ ችግር በጣም የተሰማ ነው። ከሚከተሉት ነጥቦች በመመርኮዝ መረዳት ይቻላል፦
1. በዕለታዊ ኑሮ ላይ ያለው ተፅዕኖ
የምግብ ዋጋ መጨመር: የመሰረታዊ ምግቦች (እንጀራ፣ ዱቄት፣ ዘይት) ዋጋ እጅግ በመጨመር ቤተሰቦች የሚገዙትን መጠን ቀንሰዋል።
2. በቤተሰብ የገንዘብ አጠቃቀም ላይ ያለው ለውጥ
ቁጠባ መቀነስ: ከዚህ በፊት የሚቀመጥ ገንዘብ አሁን ለዕለታዊ ወጪ ይውላል።
የትምህርት ወጪ መክፈል ከባድ መሆን
በዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ
የማገዶ እና የግንባታ እንጨት እጥረት፣የግብርና ምርታማነት መቀነስ፣የውሃ ምንጮች መድረቅ፦ ደኖች የውሃ ዑደትን ስለሚቆጣጠሩ፣ መጥፋታቸው ወንዞችና ምንጮች እንዲደርቁ ወይም የውሃ መጠን እንዲቀንስ በማድረግ ለቤት ውስጥ አገልግሎትና ለእርሻ የሚሆን ውሃ አቅርቦት ላይ ችግር ፈጥሯል። በአካባቢው አየር ንብረት ላይ የሚያስከትለው ለውጥ
_የሙቀት መጠን መጨመር (Global Warming)
-የዝናብ ስርጭት መዛባትና ድርቅ
የባህላዊ እፅዋት ሕክምና ተደራሽነት
ባህላዊ እፅዋትን በቀላሉ ማግኘት በጣም ከባድ ሆኗል፣ ይህም በዘላቂነት ጤናን ለመጠበቅ ትልቅ ተግዳሮት ነው።
በዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ ያለ ተጽዕኖ
እንጨትና እንስሳት መኖሪያ፡ የእሳት እንጨት እጥረት በመጨመር ሰዎች ርቀት ረዥም መጓዝ ጀመሩ።
እርሻ፡ አፈር መፍሰስ በመጨመር ምርት ቀንሷል፣ መሬት ደረቅ ሆኗል።
ውሃ፡ ጅረቶችና ምንጮች መድረቅ በመጨመር የውሃ እጥረት ታይቷል።
ጤና፡ ጥላ እጥረት ሙቀትን ጨመረ፣ የትኩሳትና የመተንፈሻ ችግሮች ተባብረዋል።
 በአካባቢው የአየር ንብረት ላይ ያለ ተጽዕኖ
ሙቀት መጨመር፡ እፅዋት በመቀነስ አየር መቀዝቀዝ ተነሳ፣ ሙቀት ጨመረ።
ዝናብ መቀነስ/መበዛት መዘናጋት፡ ዝናብ መጥቀስ አልተረጋገጠም፣ ድርቅና ጎርፍ በተደጋጋሚ ተመለሱ።
ነፋስና አፈር መፍሰስ፡ 
አዎን፣ በቀላሉ ማግኘት ከባድ ሆኗል ብዬ አስባለሁ።
የዱር መጥፋትና መሬት መቀየር ምክንያት እፅዋት ቦታቸውን አጡ።
ስኬት ከገንዘብ እና ከማእረግ ውጭ በብዙ ነገር ልገልፀው እችላልሁ:: ውስጣዊ እርካታ እና ሰላም ይህ በሥራ፣ በግንኙነት ወይም በሕይወት ውስጥ ባለው አጠቃላይ አቅጣጫ የሚመጣ እርካታ ነው። ደስታን በቁሳዊ ነገር ውስጥ ሳይሆን በግላዊ እድገት፣ ጤናማ ግንኙነቶች እና በመማር ሂደት ውስጥ ማግኘት። አዲስ ነገር መማር፣ ፈተናዎችን መጋፈጥ እና ከውድቀት መማር መቻል።እውቀትን ወይም ጊዜን በመጠቀም ለቤተሰብ፣ ለጓደኞች ወይም ሰፋ ላለ ማኅበረሰብ የሚደረግ አስተዋጽኦ ትልቅ ስኬት ነው። ይህ ሁሉ ሂደት በገንዘብ የማይለካ ውስጣዊ ሰላምን ይሰጣል::
በትምህርት ቤትተያለሁ "ይህን ዲግሪ ካገኘሁ ስኬታማ ነኝ" ግብን ስለማሳካት ብቻ ነው የማስበው:: አሁን ግን "የምሰራው ሥራ ሌሎችን እየጠቀመ ነው? ራሴን እያሳደግኩ ነው?" የሚል እሳቤ ነው ያለኝ::
ቤተሰቦቼ ከሚያስታውሱት ለሽማግሌወች የሚሰጣቸው ቦታ እንደቀነሰ እና የድሮው ክብርና መደመጣቸው አሁን ጊዜ ካለው አንፃር እንብዛም እንደሆነ ያምናሉ። አልፎ አልፎም ግጭቶች በሚኖሩበት ስአት ሽማግሌዎችን ሳያዳምጡ ሽምግልናን ጠቅጥቆ መውጣት እና አለማዳመጥ ይስተዋላል። ይህ ልማድ መስተካከል ያለበት ሲሆን በዚህ ከቀጠለ ግን የመከባበር ባህላችን ይጠፋል። ይህ ደግሞ ለቀጣይ ትውልድ የምናስተላልፈውን እሴት  ያሳጣናል። በተጨማሪም ከታላላቆቹ የምናገኘውን የህይወት ልምድ ፣ ተሞክሮ ፣ እውቀት እና ምክር ያሳጣናል ። የኃላን ታሪክ መርምሮ እና ተረድቶ ጠቃሚውን ነገር መቅሰም እና ልክ ካልሆነው ነገር ተምሮ ማለፍ ለወደፊት ትውልድ እና ሀገር መቀጠል ጠቂሚ ነገር ነው።
ስም ዝም ብሎ የሚሰጥ መጠሪያ ሳይሆን፣ የሕፃኑ ዕጣ ፈንታ፣ የቤተሰቡ ታሪክ ወይም የእግዚአብሔር ምስጋና መግለጫ ተደርጎ ይወሰዳል።
ስም ለሚያዎጡት አያቶች፣ እናት አባት፣ እህት ዎንድም እና ጎረቤት ወይንም የቅርብ ዘመድ ይሳተፋል:: 
ስም ለመምረጥ የሚዎሰዱ መነሻዎች የሀይማኖት መፀሀፍትን ምሳሌ በማድረግ፣ የህይወት አጋጣሚዎችን እና ወቅታዊ ሁኔታዎችን መሰረት በማድረግ፣ የወለዱበትን ቀን ወይንም በአል መሰረት በማድረግ  ስም ያወጣሉ:: ስምንም በሁለት ይከፈላል:: የክርስትና ስም እና አለማዊ ስም ነው:: የክርስትና ስም ክርስትና በሚነሳበት ቀን የሀይማኖት አባት የሚያዎጣለት ስም ነው:: አንዳንዶች በክርስትና ስማቸው የሚጠሩም አሉ::
የተጠቀማችንባቸው የማኅበረሰብ ድጋፍ መንገዶች
 የመረጃ እና ግንዛቤ ማሳደግ
በቀበሌ እና በማኅበረሰብ ስብሰባዎች የበሽታ መከላከያ መረጃ ማስተላለፍ
በሬዲዮ፣ በሜጋፎን እና በሽማግሌዎች መካከል መልዕክት ማድረስ
የእርስ በርስ ድጋፍ
እድር፣ እቁብ እና የጎረቤት ርዳታ (ምግብ፣ ገንዘብ፣ መድሃኒት)
ለአዛውንት እና ለተጋላጭ ሰዎች ግብይት መፈፀም
የንፅህና እና መከላከያ እርምጃዎች
የእጅ መታጠቢያ ቦታዎች ማቋቋም
ማስክ መጠቀም እና ርቀት መጠበቅ
 ከዚያ ተሞክሮ የተማርነው በጣም ጠቃሚ ትምህርት
የቀድሞ መረጃ እና ግንዛቤ ከሁሉ ይበልጣል
በሽታ ከመስፋፋቱ በፊት ትክክለኛ መረጃ መስጠት ብዙ ሕይወት ያድናል።
የማኅበረሰብ አንድነት ታላቅ ኃይል ነው
ሰዎች እርስ በርስ ሲደጋገፉ ችግሮች ቀላል ይሆናሉ።
በአካባቢያቸው የተለያዩ ባህላዊ ምግቦች አሉ ለመጥቀስ ያክል ቅቦሽ፣ አነባበሮ፣ዶሮ ወጥ ሲሆን  ከመጠጦች ደግሞ አረቂ፣ ጠጅ፣ ጠላ፣ ቡቡኝ ሲሆኑ ከእነዚህ መካከል ስለ አንዱ ማለትም ስለ ዶሮ ወጥ የአሰራሩ ሂደት እንዲህ ነው በመጀመሪያ ለወጡ አስፈላጊ የሆኑ ግብዓቶች ያስፈልጋሉ  እነሱም  ድሮ፣ ሽንኩርት፣ ዘይት፣ በርበሬ፣ ጥሬ ጨው፣ እንቁላል፣ውሀ፣  ከዛ ውሃ ይፈላል ዶሮው ይባረካል የፈላውን ውሀ ዶሮው ላይ ይገለበጣል እና የዶሮውን ላባ እንጋፍፋለን ገነጣጥለን እናጥባለን በጎን ሽንኩርት እና ዘይቱን፣በርበሬውን እናቁላላለን ከዛ ድሮውን ከተን እናበስላለን ሲበስልልን የተቀቀለ እንቁላል ልጠን እናረግበታለን ጥሬጨው አርገን እናወጣለን ይህ በበዓል ወቅት ይደረጋል።
የአየር ንብረት ሁኔታ መረጃ የምናገኘው ከሬድዬ፣ከቴሌቪዥን ወይም   ከEBctv፣ ከETB tv፣ bbc ፣ ዜና መረጃ ፣ፌስቡክ፣እናገኛለን ።በአመት ውስጥ በጣም የምወደው ወቅት በጋ ነው ምክንያቱም የአየር ንብረቱ ተስማሚ ስለሆነ ፣ ክረምት ለይ የተዘሩ የተለያዩ አዝመራዎች ጥራጥሬዎችን የምናመርትበት ወይም የምንሰብበው በበጋ ነው  ለምሳሌ ጤፍ ፣ዳጉሳ፣ማሽላ፣ስንዴ፣ገብስ፣ድንች፣  የምንሰበስብበት እና የሰበሰብነውን ሰብል የምነወቃበት  ወቅት ነው ለምሳሌ ጤፍ የሚዘራው ክረምት ነው ከዛ ህዳር ላይ ይታጨዳል ከታጨደ በኋላ ይሰበሰባል ከዛ ይወቃል ማለት ነው።
በሀይማኖት አባቶች በሀገር ሽማግሌ ተፅእኖ ፈጣሪ በሆኑ ግለሰቦች በማድረግ በቤተሰብ የማፈቱ ችግሮች የተጣሉ ሰዎችን በማስታረቅ በመጀመሪያ ደረጃ እነዚያ የተጣሉ ግለሰቦችም ሆነ ጎረቤቶች የተጣሉበትን ምክንያት በማወቅ በማስማማት በመጀመሪያ ከተጣሉት ግለሰቦች መሀል የትኛዉ አጥፊ እንደሆነ በመለየት በዳዩ ለተበዳዩ እንደ ጥፋቱ ሁኔታ ካሳ በማስካስ ጥፋቱ ቀለል ያለ ከሆነ በይቅርታ ሁለቱን ወገኖች በማስታረቅ ለወደፊቱ ተስማምተዉ በመሀላቸዉ ግጭት ሳይኖር በእርቅ ታርቀዉ በክፉም በደጉም እንዲገናኙ እና አብረዉ እንዲኖሩ በማድረግ ማስታረቅ ይገባል
በእኛ አካባቢ ለአዲስ እናት የሚደረጉ የድህረ-ወሊድ እንክብካቤዎች በባህላዊ እምነትና በቤተሰብ ድጋፍ የተመሠረቱ ናቸው። ዋናው ዓላማ እናቱ ኃይልዋን እንዲመልስ፣ የወተት ምርት እንዲጨምር እና ከበሽታ እንዲጠበቅ ነው።
ልዩ ምግቦች፡ እናቱ በተለምዶ ሙቀት ያላቸው ኃይል ምግቦች ትመገባለች። ዶሮ ወጥ በብዙ ቅመም ተዘጋጅቶ ኃይል እንዲመልስ ይሰጣል። ገንፎ በቅቤ ትመገባለች። ከዕፅዋት የሚዘጋጁ መድኃኒቶች፡ የቅመም ውሃ መታጠቢያ ወይም በዕፅዋት ጢስ ላይ መቀመጥ ማህፀን እንዲጠነክር ተብሎ ይደረጋል።
አካላዊ ገደቦች፡ እናቱ እስከ 40 ቀን ድረስ በቤት ውስጥ እንድትቆይ ይመከራል።ከክፉ ነገር መጠበቅ፡ ጸሎት እና ቅዱስ ውሃ መጠቀም በክርስቲያኖች የተለመደ ነው።
ማህበራዊ ሚዲያ አለመግባባቶችን ያባብሳል? አዎ ያባብሳል ምክንያቱም ማህበራዊ ሚዲያ የሀገርን ገፅታ የምናሳይበት ታሪክና ትውፊቷን የምናጎላበት ከሆነ ጠቃሚ ነው ነገር ግን ያለንን ወግ ባህል እምነት ብሔር እንደክፍተት ተጠቅመን እየሰነጠቅን ካራመድነው ወደ አላስፈላጊ እልቂት ወደ ማንወጣው አዘቅት ይከተናል የለጥሩ ነገር ካልተጠቀምንበት ቤተሰብ ሀገር እንዲፈርስ ያደርጋል  አንድ ፖስት ወይም አስተያየት ወደ አላስፈላጊ ድራማ እንዴት እንደዞረ ለምሳሌ  ጃዋር አህመድ አማራ መገደል አለበት ብሎ በመናገሩ በኦሮሚያ ክልል በአንድ ቀን 86 ንፁህ እትዮጵያን የተጨፈጨፉበት ይህ በማህበራዊ ሚዲያ የተላለፈ ነው
እንግዶችን ወደ ቤቴ ሰቀበል ብዙውን ጊዜ የማቀርበዉ ምግብ በዙ ጊዜ ቤት ያፈራዉን ነዉ። ግን በተቻለኝ አቅም ዶሮ ወጥ ባቀረቡ ደስ ይለኛል ምክንያቱም  በባሕላችን ውስጥ የእንግዳ ተቀባይነትን ለማሳየት አስፈላጊ እንደሆነ ከምቆጥሯቸው ምግቦች አንዱ ዶሮ ወጥ ነወ
እንደ እኔ አመለካከት  በአሁኑ ስዓት የግል ትምህርት ቤቶች ይሻላል ምክንያቱም  የግል ትምህርት ቤት አብዛኞቹ ሰዎች ከፈለው ስለሚማሩ ተማሪ ወላጆች ይከታተላሉ እንድሁም የግል ትምህርት ቤቶች ውድድር  አለባቸው በተጨማሪም ለትምህርት  ግብዓቶች እንድሁም የመማር ማስተማር  ላይ ያሉ መምህራን  ጥራት እና ቁጥጥር  በጣም ከፍተኛ ስለሆነ የትምህርት ቤት ያሉ አካባቢው ለትምህርት አሰጣጥ  ምቹ ስለሚሆኑ በጣም የተሻለ ሊደርጋቸው እና ተመራጭ ሊረጋቸው ይችላል       ።
ከገንዘብና ከማዕረግ ውጭ፣ ስኬትን እኔ የምገልጸው የውስጥ ሰላም፣ ነፃነት እና አዎንታዊ ተፅዕኖ መፍጠር ብዬ ነው።
-የውስጥ ሰላም፡ በየቀኑ በጸጥታ እና በደስታ የመተኛት ችሎታ።
ነፃነት፡ ጊዜን፣ ሃሳብን እና ምርጫን የመቆጣጠር ችሎታ 
-ከተማሪ ጊዜ ወደ አዋቂነት ሲቀየር ያለው አስተሳሰብ ለውጥ
-ተማሪ እያለሁ (የቀድሞ አስተሳሰብ)፦ ስኬት ማለት ከፍተኛ ውጤት ማምጣት፣ ቶሎ መመረቅ፣ ወላጆችን ማስደሰት እና የሌሎችን እውቅና ማግኘት ነበር። አዋቂ እንደመሆኔ (አሁን ያለው አስተሳሰብ)፦ ስኬት ውጫዊ ውድድር ሳይሆን ከራስ ጋር የሚደረግ ጉዞ መሆኑን ተረድቻለሁ። አሁን ለኔ ስኬት ማለት የምወደውን ስራ መስራት፣ ጤናማ ግንኙነት መፍጠር፣ እና የህይወት ሚዛንን ጠብቆ መኖር ነው። ስኬት "መድረሻ" ሳይሆን የሂደቱ ደስታ መሆኑን አምኛለሁ።
-
ተገቢ ያልሆነ አገልግሎት ስለሚሰጥ  ለምሳሌ ሙስና ቢሆን ለማስረጭ የግድ ክፍያ ያስፈልጋል በኢኮኖሚ  እና በስነ ልቦና
አእምሮ ለማዝናናት ለሰዉነት ጥንካሬ ለመገንባት  ተፅእኖዉ ጤናማ ዜጋ ለመፍጠር ሰላም ያለዉ አእምሮ ለመገንባት  ይጠቅማል
ከመቶ ሰማኒያ ፐርሰንት በጣም አስፈላጊ ነው።የቤተሰብ ፍቅርን ይጨምራል፣የመረዳዳት ባሕልን ያዳብራል፣የየእርስ በእርስ መከባበርን ያመጣል፣ የቤተሠብ አለመግባባትን ይቀንሳል በአጠቃላይ በዓልን በአብሮነት ማክበር በጣም ጠቃሚ እና አስፈላጊ ነው።
የሥልጣኔ መሠረት እርስ በእርስ የመግባቢያ አንዱ መሣሪያ ነው በጣም እያደገ የመጣ መሆኑ ምክንያቱም ትምህር በየአቅጣጫው መሠጠት በመቻሉ ለወጥ መጠቷል
አወ እራስን ሁል ጊዜ ወጣት አድርጎ የማስብ ነገር ይስተዋላል  ነገ እኔም እሸመግላለሁ ብሎ አለማሰብ
ሰዉ መሆን በራሱ በዙ ኃላፊነትን መሸከም ነዉ። እናም ኃላፊነትን በብቃት ለመወጣት በዕቅድ መመራትና ላቀዱት ዕድድ ታማኝ በመሆን ኃላፊነትን በብቃት መወጣት ይቻላል።
ወጣቶች የከተማ ኑሮ ቅንጡ አኖኖር ነው ብለው ያስባሉ ከአመጋገብ እስከ ጥሩ ትምህርት የማግኘት እድል እዳለ ያስባሉ 
ወደከተማ ሲመጡ ህልሜቸውን ለማሳካት ተመራጭ አድርገው ይይዛሉ
1/ከትምህርት አኮያ 
2/ተምረው የተሻለ ስራ ለመያዝ 
3/የተመቻቸና ድሎት የተሞላበት ኑሮን በማሰብ
ባህላዊ አስተሳስብ በተለይ ሴት ልጅ ካልተዳረች ከቤት አትውጣም እሚል ቢሂል
ከሰፈራችን ምንም አይነት  ስራ የለላት ባለቤቷን በሞት አጥታ ከቤቶሰቦቻችን ከእድር መዋጮ አጠራቅመን ስራ እንድትጀምር አድርገናል
በየዕለቱ ተምረው የሚመጡትን መከታተልና ድጋፍ መስጠት አጋዥ መፅሀፍትን መግዛት ጠንካራ እና ጎበዝ እንደሆኑ ብርታት መስጠት
በመጀመሪያ ለሕይወቴ መሠረት የሆኑ ስራዎችን በመስራት ከስራ መልስ የተረፈኝን ጊዜ እራሴን የሚያዝናኑ ቦታዎች እና መዝናኛዎች እጠቀማለሁ።ቅድሚያ ለስራ ነው የምሰጠው።ጊዜየን የምመድበው የስራ እቅድ በማውጣት ስራየን በታቀደበት ሰዓትና ጊዜ አከናውናለሁ።የምመድበውም የስራ ሰዓት ማውጣት፣ የእረፍት ጊዜና ሌሎችም በማድረግ አቅዳለሁ።
በዚህ ዘመናዊ ወቅት ጊዜ  በአብዛኛው የሀገራችን ክፍል ጠፍቷል ወይም ተረስቷል የሚባለው የቤት አሰራር አንዱ ባህላዊ ጎጆ ቤት አሰራር ሲሆን በአንዳንድ የገጠር ቀበሌዎች ይገኛሉ   በመጥፋት ላይ ያሉ ባህላዊ ጎጆ ቤቶች ናቸዉ። የጎጆ ቤት  የሚሠሩበት እቃዎች በእንጨት እና በሳር፣በጭቃ ነው። የጣራው ማለትም የላይኛው ክፍል በሳር ስለሚሰራ ሲሆን ቤቱ ቀዝቃዛ ነው አይሞቅም ሌላኛው ደሞ በማገር እና  በእንጨት ይሰራል ከዛም በጭቃ ይመረጋል በቂ በር እና መስኮት ስላለው በቂ የአየር ዝውውር ስለሚኖር ቀዝቃዛ እና ለኑሮ አመቺ ነው።
በእኛ አካባቢ መረዳቱ ትንሽ ከበደ ይላል። ተጎጅወችን ከመረዳት እና ከመረዳት ይልቅ ከ እግዚአብሄር ቁጣ ጋር ያያይዙታል። ሁኖም ግነ ከጊዜ ወደ ጊዜ የተወሰኑ ለዉጦች አሉ
አካል ጉዳተኞች ከሌሎች ጤነኞች ልጆች ጋር እኩል የመማር እድል እንዲኖራቸው እና ደስተኛ ሁነው እንዲኖሩ የተለያዩ ቁሳቁስ አሟልቶ ማቅረብ እና በስነ አዕምሮአቸው ጠንካራ ሁነው እንዲቀጥሉ ከቤተሰባቸውም ሆነ ከትምህርት ቤታቸው የተለየ እንክብካቤ እና ድጋፍ ያስፈልጋቸዋል።በተለየ ለአካል ጉዳተኞች እንዲያግዙ ተብለው የሚሰሩ አጋዥ መሳሪያዎች ወይም ቴክኖሎጅዎች በቤተሰቦቻቸው ወይም አጋዥ አካላትን አፈላልጎ የሚያገኙበትነ  ሁኔታ ቢመቻች ጥሩ ነዉ።
አወ የቴሌቪዥን  ኢቢኤስ በስንቱ ተከታታይ ሲትኮም
እኛ የምንደጋገፈዉ  በሀሳ(ምክር)በመለጋገስ፣የገንዘብ ችግር ሲያገጥም የገንዘብ ድጋፍ በማድረግ ፣ በጭንቀት ሰአት በማዝናናት ከዛ ስሜት እዲወጣ በማድረግ ፣በህመም ግዜ በማስታም 
፦እኔ የሆነ ግዜ የባጃጅ አደጋ ምክንያት እግሬ ላይ ትንሽ ጉዳት ደርሶብኝ በቤተሰቦቼ ድጋፍ እና እንክብካቤ ማገገም ችያለሁ
አወ ያሳደርብኝ ስራ ፈላጊመሆን ነው   አሁን በጣም አርፍነው
የተቸገሩ ሰዎችን በማገዝ አሳልፋለው ምክንያቱም የሰዎችን ደስታ ማየት እኔንም ሰለሚያስደስተኝ
አንድ ውጤታማ መምህር ለኖረው የሚገባው ባህር ዋናው ከተማሪዎቹጋ ሊያግባባ የሚያስችል ፀባዩ ወይም የባህሪ ለውጥ ማምጣት መኖር አለበት ብየ አስባለሁ። አንድ መምህር ተማሪዎቻቸው ጥሩ ወይም የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ ሊጠቀሙባቸው የሚችሏቸው ዘዴዎች፦
 1,  ክላስ ውስጥ ሰዓት ሰይሸራርፍ እና ከፈለ ጊዜአቸውን ሳይቀጡ  ተገኝተው ማስተማር ።
2, ከዋና የትምህርት ክፍለ ጊዜ ውጭ አነስተኛ ውጤት ያመጡ   ተማሪዎቻቸውን በቲቶሪያል መልኩ ትምህርት መስጠት።
3, የተማሪዎቻቸውን ሀሳብ መረዳት
ዝናብ ቀድሞ ከመጣ ጥሩ ይሆናል ምክንያቱም የደረቀዉ መሬት ስለሚለሰልስ ለማረስ አያስቸግርም ለእህሉ ምቹ ይሆንለታል  እህሎች በወቅታቸዉ ይዘራሉ ይበቅላሉ እና ሙቀት መጠን  ትክክል ከሆነ እህሉ በጥሩ ሁኔታ ይበቅላል ይበስላል የዝናብ ወይም የሙቀት መጠን ከበዛ ደግሞ እህሉን ይጎዳዋል ምክንያቱም እህሎች ከፀሐይ የሚያገኙትን ነገር ከመጠን ባለፈ ስለሚሆንባቸዉእንዲሁም ዝናብም ሲበዛባቸዉ ስራቸዉ ጠንካራ አይሆንም በቀላሉ ይጠወልጋሉ እድገታቸዉ ባለት ያበቃል ዝናብ ዘይግቶ ከመጣም ጥሩ አይሆንም ምክንያቱም ዘሮች በወቅቱ ተዘርተዉ ለፍሬየአየር  አይበቁም በአካባቢየ ያስተዋልኩት የአየር ሁኔታ ከጊዜ ወደጊዜ እነዚህን ለዉጦች አይቻለሁ
በእኔ ምልከታ፣ በማኅበረሰባችን ውስጥ ዋና ዋናዎቹ የመረጃ ምንጮችና የአስተማማኝነት ደረጃቸው የሚከተሉት ናቸው፦ 1. የጤና ኤክስቴንሽን ሠራተኞችና የጤና ተቋማት አስተማማኝነቱም በጣም ከፍተኛ ነው። መረጃው በሳይንሳዊ ማስረጃ የተደገፈና ከአገሪቱ የጤና ፖሊሲ ጋር የተገናኘ ስለሆነ እጅግ አስተማማኝ ነው።
2. ብዙኃን መገናኛ ምሳሌ ራዲዮ:- በተለይ በሬዲዮ የሚተላለፉ የጤና ፕሮግራሞች (ለምሳሌ ስለ ተላላፊ በሽታዎች መከላከያ) በሰፊው ይደመጣሉ። አስተማማኝነቱም በጣም ከፍታኛ ነው::
3. ማኅበራዊ ትስስር ገጾች (ፌስቡክ፣ ቴሌግራም፣ ቲክቶክ) ብዙ መረጃ የሚገኝ ቢሆንም አስተማማኝነቱ ግን ዝቅተኛ እና አጠራጣሪ ነው::
ይህ በጣም ጥሩ ጥያቄ ነው በኛ ማህበረሰብ በጎረቤት እ በጎረቤት እንዲሁም  ሠዎች እርስ በርሳቸው  ይጋጫሉ ስለሆነም ችግሩን እራሳቸው እንዲፈቱ መጀመሪያ ቤተሠቦቻቸው ይመከራሉ  ነገርግ ችግራቸውን ለመፍታት ፈቃደኛ ካልሆነ እና  መግባባት ካልቻሉ ሽምግልና ይጀመራል ይህም ሁለቱ የተጋጩ ሠወች ይሽመግሉናል ብለው ያሠቡትን ሠዎች ቀሁለቱ በኩል  ይመርጣሉ ከመረጡ በኋላ ቀን እና ስዓት ይወስኑ እና በዛ ቀን ከሽማግሌዎች ጋር ተገናኝተው ችግሩን በየ ተራ ያስረዳሉ  ከዛ ሽማግሌዎች የራሰቸውን ውሳኔ ያሳርፉ እና ይታረቃሉ
እንደሚታወቀው በሀገራችን በአብሮነት ከሚከበሩ በዓላቶች መካከል አንዱ የመስቀል በዓል ነው እና እኔም በጣም የተደሰትኩበት እና የተዝናናሁበት በዛ ነው ምክንያቱም የመስቀልን በዓል ከወዳጅ ዘመዶቻች ጋር ነው ያከበርነው እና ይህም በደንብ እንድንግባባ፣እንድንተዋዎቅ፣ በጣም ስላገዘኝ መቼም ልረሳው አልችልም
አዎን፣ በብዙ ማህበረሰቦች ውስጥ መስተካከል ያስፈልጋቸው ተግዳሮቶች አሉ፤ እነሱም ብዙ ጊዜ እርስ በእርስ የተያያዙ ናቸው። ከተለመዱት መካከል እነዚህን መጥቀስ ይቻላል፦
1) የኢኮኖሚ ችግኝ (ስራ እጥረት፣ ውድነት):
ብዙ ቤተሰቦች ዕለታዊ ኑሮን ለመሸከም ይቸገራሉ።
መፍትሄ: የሙያ ስልጠና ማስፋፋት፣ አነስተኛ ንግድን መደገፍ፣ የወጣቶች የስራ እድል ፕሮግራሞችን ማበርታት።
2) የትምህርት ጥራት እና ተደራሽነት:
ትምህርት ቢኖርም ጥራቱ ወይም መድረሱ ሊያንስ ይችላል።
መፍትሄ: መምህራንን መደገፍ፣ ት/ቤቶችን መሻሻል፣ ወላጆችን በትምህርት ሂደት ማካተት።
3) የማህበራዊ ግንኙነት ድክመት (እርስ በእርስ እምነት እጥረት):
መግባባት ሲቀንስ ችግኝ ይጨምራል።
መፍትሄ: የውይይት መድረኮች፣ የማህበረሰብ ተግባራት (ንፅህና፣ ርዳታ) መደገፍ፣ የሽማግሌዎችና የወጣቶች ተሳትፎን ማጠናከር።
ስለ አስፈላጊ የጤና መረጃ ወይም ልምዶች የምናገኘው ከጤና ባለሙያ ፣ከተመራማሪዎች፣ከዶክተሮች ፣ከግብርናዎች፣ ከማህበራዊ ሚዲያ ፣ከታላላቅ ሰዎች ፣ከእናት አባት፣ከቴክኖሎጂ ወይም እንደ ዩቲቭ ጎግል% መስፍፍት እንዲሁም ከፍርማሲስቶች ወይም ከመድሀኒት ቢቶች፣ከትምህርት ቤት ማለቴ ከመምህራኖች፣ከባህላዊ ሀኪሞች ፣ከሀይማኖት አባቶች ወዘተ.....መረጃ ወይም ልምዶች ልናገኝ እንችላለን።እንደ አጠቃላይ ምን ያህል አስተማማኝ ናቸው ለሚለው  አስተማማኝነታው ከ80% እስከ 100% ባለው ሊሆን ይችላል ብየ አስባለሁ።
ሀዘን ደስታንም አብሮ በመጋራት
ሰርቶ መለወጥ።እኔንም ሀገሬንም እጠቅማለሁ።መሰራት እንዳለብኝ
ሰዎች ብዙ ጊዜ ስኬትን በገንዘብ ወይም በማዕረግ ብቻ ይለካሉ፣ ነገር ግን በግል እይታ ስኬት ከዚህ በላይ ነገሮችን ያካትታል።
1. ስኬትን በግል እንዴት እገልጻለሁ
ከገንዘብና ከማዕረግ ውጭ ስኬት ማለት፦
የግል እድገት – እየተማርኩ እና እየተሻሻልኩ መሄድ
ለሌሎች ጥቅም መሆን – ሰዎችን መርዳት ወይም በሕብረተሰብ ላይ አዎንታዊ ተፅዕኖ መፍጠር
የራስ ሰላም – ውስጣዊ ደስታ እና ሰላም መኖር
2. ተማሪ ሳለሁ የነበረው እይታ
ብዙ ጊዜ
ከፍተኛ ውጤት ማምጣት ፣ጥሩ ስራ ማግኘት፣ብዙ ገንዘብ ማግኘት
ሰዎች የሚያውቁት ሰው መሆን
በ አጠቃላይ: እውነተኛ ስኬት ማለት ሰው በሕይወቱ ደስታ፣ ዕድገት፣ ጥሩ ግንኙነት እና ትርጉም እንዲሰማው የሚያደርጉ ነገሮችን ሲያገኝ ነው።
በማህበረሰባችን ውስጥ የብዙ ሰዎች የዕለት ተዕለት ህይወት ላይ ተፅእኖ እያሳደረ ያለው ዋነኛ ችግር የትራንስፖርት ችግር ነው። የትራንስፖርት ችግር በማህበረሰባችን ላይ አንገብጋቢ ችግር ሆኖ እንደቀጠለ ነው ለምሳሌ በሰላም እጦት ምክንያት የትራንስፖርት ዋጋ በመወደድ ምክነያት አላስፈላጊ ወጪዎች መዳረግ ፣ የመንገዶች መበላሸት ማህበረሰባችንን ለእንግልትና ለስቃይ  ዳርጓታል እንዲሁም አንዳንድ ቦታዎች ላይ መሠረተ ልማት አለመኖር ማህበረሰባችን በትራንስፖርት እጦት እንዲቸገር ዳርጎታል።
እኔ የማስበው ለተማሪዎች የተሻለ ውጤት የማስገኝ የግል ትምህርትቤት ነው ያ ማለት የመንግስትን ውድቅ እያደረኩ ሳይሆን የተለያዪ አማራጭ ስለሚሰጠን የግል ተመራጭ ነው። ምክንያቱም በብዙ የትምህርት ድጋፍ ስለሚደረግ , ተማሪዎች ሙሉ ስዕታቸውን በትምህርት ቤቱ ስለማሳልፋ , የመማር ማስተማር ሂደቱ ከፍተኛ ስለሆነ ጥሩ ውጤት እንዳመጡ ብዙ ድጋፍ ስለሚደረግላቸው , የተማሪዎች ያላቸውን ግንዛቤ ለማግኘት ትምህርት አዘል ዝግጅቶች ስለሚደረጉ የፈተና አሰጣጣቸው ጥራቱን የጠበቀ ስለሆነ ለዛ ነው
ለማስተካከል እሞክራለሁ  እናም ለበጎነው አላለሁ
አው እቁብ ማለት ከትንሽ አቅም በፈቀደው የሚቆጠብ እና ከትንሽ ወደትልቅ የሚአደርስ ነው
በኅብረተሰቡ ውስጥ የሚነሱ አስተያየቶችና አመለካከቶች በርካታ ናቸው። በተለይም ካለፉት ጊዜያት ጋር ሲነጻጸር፣ ጥራትን በተመለከተ፣ ተደራሽነትን በተመለከተ፣ እንዲሁም የትምህርት ይዘትና አሰጣጥን በተመለከተ የተለያዩ ሃሳቦች ይንጸባረቃሉ።
የጥራት ጉዳይ፡-ብዙዎች አሁን ያለው የትምህርት ጥራት ከቀድሞው ያነሰ እንደሆነ ይሰማቸዋል። 
ተደራሽነት፡-የትምህርት ተደራሽነት በተለይ በገጠር አካባቢዎች ውስን እንደሆነ አሁንም ቅሬታ አለ
አዳዲስ የቢዝነስ ሀሳቦች አነቃቂ ንግግሮች ተደረሽ ቢሆኑ እመኛለሁ ምክንያቱም የአብዛኛው ሰው የስራ አጥነት መፍትሄ ነው ብየ አስባለሁ።ይህን ክፍተት የሚሞላው ለማህበረሰቡ በቂ የሆነ ግንዛቤ እና ስልጠና በየጊዜው መስጠት።
በምኖርበት አካባቢ በጣም የምወደው  ወይም ትልቅ ትርጉም አለዉ ብየ  የማስበው   ታሪካዊ  ቦታ ፋሲለደስ ነው። ምክንያቱም ቀደምት አባቶቻችን ለአሁኑ ትውልድ መስራት እንደምንችል ለማሳየት ታሪክ ያለን ህዝቦች መሆናችንን እንዲናውቅና እኛም የነሱን የግንባታ ጥበብ ተመልክተን ሀገራችንን እንዲናገለግልና እንዲናሳድግ እንዲሁም ታሪካችንን እንዲናውቅ እንዲንመራመር እኛም የነሱን ጥበብ አይተን ለሚቀጥለው ትውልድ የተሻለ ሰርተን እንዲናስረክብ በጣም ድንቅና ማራኪ ጥበብ የተሞላበት የግንባታ ስራ አሻራ አኑረውልን አልፈዋል።
ከዕለታዊ ወይም መደበኛ ልማድ ከምላቸው አንዱና ዋነኛው ማንበብ ነው ።
ማንበብ የተማርኩትን ትምህርት በሚገባ እንዳውቅ ስለ ተማርኩት ነገር ተጨማሪ እውቀት እንዲኖረኝ እና በፈተና ወቅት ጥሩ ውጤት እንዳመጣ ይረዳኛል።ማንበብ በህይወቴ ሁሌም ቢሆን አዳዲስ መረጃዎችን እንዳውቅ ስለ መረጃዎች ትክክለኛነት እንዳረጋግጥ እና ጥልቅ እውቀት እንዲኖረኝ እንዲሁም ትክክለኛ መልስ እንድሰጥ ስለሚረዳኝ በዚህም ምክንያት ህይወቴን ሰለቀየረልኝ ማንበብን ለረጅም ጊዜ መደበኛ ልማድ አድርጌ ጠብቄ አቆይቸዋለሁ።
ገንዘብ ማለት እሳት ነዉ አላቸዋለሁ። ለምን እሳትን ስትፈልግ ምግብህን አብስለህ በመመገብ የነገ ህይወትህን አስቀጥለህ ህልምህን ለመኖር ትጠቀምበታለህ በእርግጥ ያለ እሳት መመገብ ይቻላል ግን በሽታን ከመከላከል አንፃር በእሳት የበሰለ ምግብ የተሻለ ነዉ።ካልሆነ ደግሞ እሳትን ያለአግባብ ከተጠቀምክ ሀብትን ንብረት በማዉደም ለረሀብ ለችግር እንዲሁም ለሞት ይዳርጋል። ገንዘብም እንደዛዉ ነዉ መፅሀፍትን በመግዛት ምግብን በመግዛት ህይወትህን ታኖርበታለህ ወይም ታሻሽልበታለህ ከለዛ ያለአግባብ ከተጠቀምከዉ ቁማር በመጫወት አልባሌ ቦታ በመዋል ህይወትህን ታበላሸለህ።
አሁን አሁን ህጻናት ከቴክኖለጂው ጋር ገና በልጂነታቸው እየተላመዱ ከስልክ ከቲቪ እና ከታብሌት ጋር ነው የሚያድጉት ። ሆኖም ቤተሰብ ለመላቀቅ በሚል ስልካቸውን እየሰጦቸው ከህጻናት የማይጠበቅ ሙዚቃ ሌላም ነገር ሲሉ እንሰማለን ለዚህ መፍትሄ ብየ የማስበው ለህጻናት ስልክ ሰንሰጥ አብረን ለነሱ ይሆናል የሚለውን እየከፈትንላቸው ማየት፤ ለህጻናት የማይሆኑትን ሌሎችን መተግበርያዋች መቆለፍ ይህን መንገዶች ተጠቅመን ህጻናትን በመልካም አስተዳደግ ብናሳድግ መልካም ነው እላለሁ።ሌላው ደግሞ በስልክ ሲሰሙት እንዲዋዱት ከዛ ውጭ ምንም አይነት ነገር እንዳያዩ የተለያዩ ጥሩ እና አስተማሪ የሆኑ አኒሜሽኖችን እንዲያዩ እና እንዲለምዱ ማድረግ።
በአካባቢያችን ለሴቶች እና ለህፃናት በጣም ጉልህ የሆኑ የደህንነት ስጋቶች :- በሕዝብ ቦታዎች
*በገበያ አካባቢዎች (አትክልት ገበያ፣ አራዳ አካባቢ) የሚኖር ከፍተኛ ተጭነት እና ማስፈራራት
*በአንዳንድ ቀበሌዎች የመንገድ ብርሃን እጥረት (በተለይ ሌሊት)
*ህፃናት ብቻቸውን ሲጓዙ የመንገድ አደጋ እና ማስፈራራት
እነዚህን ስጋቶች ለመቅረፍ ማህበረሰብ መራሽ ጥረቶች :-
የወጣቶች ተሳትፎ
*የስፖርትና የችሎታ ክለቦች (ህፃናትን ከጎዳና ርቀት ለማድረግ)
*ወጣቶችን በቀበሌ የደህንነት እርምጃ ውስጥ ማካተት
 የቀበሌ ደህንነት እርምጃ
*የቀበሌ ነዋሪዎች በመተባበር የሌሊት ንቃት ክትትል
*ከከተማ አስተዳደር ጋር የመንገድ ብርሃን ማሻሻያ
እኔ በእለት እለት ስራየ ውስጥ ብዙ ነገር እማራለሁ። ለኔ ሁሉም በዝች ምድር ያሉ ነገሮች ያስተምሩኛል ህይወት ያላቸውም ይሁን ህይወት የሌላቸው ነገሮች ያስተምሩኛል። ለምሳሌ እንስሳትን ብንመለከት አብረው ይሄዳሉ አብረው ይኖራሉ አብረው ይመገባሉ የኔ የሚባል ነገር የላቸውም ስለዚህ ከእንስሳት ፉቅርን እማራለሁ። ከጽሀይ ከጨረቃ ሳይሰስቱ ስራቸውን ሳያቆሙ ለዚህ አለም ያገለግላሉ ።እኔም  በዚህ አለም ላሉ ፉጥረታት በሙሉ ያለኝን ሀብት ሳልሰስት ለማካፈል ከጸሀይና ከጨረቃ ተምሬአለሁ። ስለዚህ የሰው ልጅ በማስተዋል ከሁሉም ነገር መማር ማወቅ እንደሚችሉ ልመክራቸው እወዳለሁ።
ሬዲዮና ቴሌቪዥን – የዕለት የአየር ሁኔታ ትንበያ
ሞባይል መተግበሪያዎች  ፈጣንና ዝርዝር መረጃ
ኢንተርኔት/ማህበራዊ ሚዲያ – የሚዘመን መረጃ
ባህላዊ ምልክቶች – የደመና ቅርጽ፣ ነፋስ፣ የእፅዋት ሁኔታ ወዘተ
ከአካባቢ ሰዎች/አርሶ አደሮች – በልምድ 
በዓመቱ ውስጥ የሚወደው ወቅት ሰዎች መሠረት ይለያያል፣ ምክንያቶቹም እንዲህ ሊሆኑ ይችላሉ፦
ክረምት – ዝናብ ስለሚኖር እርሻ ይበቃል፣ አየር ይቀዝቃዛል።
በጋ – ፀሐይ ብዙ ስለሆነ ጉዞና ስራ ቀላል ይሆናል።
መከር/ጸደይ (መካከለኛ ወቅቶች) – አየር መጠነኛ ስለሆነ ለመኖር ይመቻቻል።
አጠቃላይ፣ ሰው የሚወደው ወቅት በሥራው፣ በመኖሪያው እና በግል ምርጫው ላይ ይመሰረታል።
ስለ አስፈላጊ የጤና መረጃን የማገኝባቸው ዋና መንገዶች መካከል ከጤና ባለሙያዎች ጋር በቀጥታ በመገናኘት ፣ ከዲጂታል ምንጮች እና ከበይነ መረብ በመፈለግ እና በማንበብ እንዲሁም በአካባቢየ ካሉ ሰወች ፣ ቤተሰብ እና  ጓደኛ ነዉ። በጣም አስተማማኝ የጤና መረጃ ለማግኘት ሁልጊዜ ከጤና ባለሙያዎች ጋር በምመካከር ሲሆን ይህ መንገድ ከሌሎቹ ምንጮች የበለጠ ተአማኒነት አለው ብየ አምናለሁ። ነገር ግን ለበለጠ ዝርዝር መረጃ ለማግኘት እንዲሁም አዳዲስ በጤና ላይ የተሰሩ ጥናቶችን ለማወቅ በይነ መረብ ላይ ያሉ መረጃዎችን እጠቀማለሁ። ሆኖም ግን የበይነ መረብ መረጃወቹን ስጠቀም የምንጮቹን ታአማኒነት አጣራለሁ ፣ እንዲሁም በጥንቃቄ እና በጥልቀት በመገምገም እና ከሌሎች ምንጮች ጋር በማመሳከር እና በማወዳደር እውነተኝነታቸውን አጣራለሁ።
በእኛ አካባቢ የተለያዩ የጋብቻ ስነ ስርዓቶች አሉ ለመጥቀስ ያክል አንጀኛው ዘመናዊ የጋብቻ ስነ ስርዓት ይህም ማለት ሽማግሌ ተልኮ ጥሎሽ ተጥሎ የጋብቻው ስነ ስርዓት ጊዜ ሙስራይቱ ዘመናዊ ቬሎ ትለብሳለች ወንድ ሙሽራው ደግሞ ሡፍ ጨርቅ ይለብሳል ሌላኛው ደግሞ ባህላዊ የሰርግ ስነ ስርዓት ሲሆን ይህ ደግሞ በባህላዊ አልባሳት የሚከናወን ሲሆን ሙሽራው እና ሙሽሪቷ አንድ አይነት ባህላዊ(ጥበብ) ይለብሳሉ ሶስተኛው የጋብቻ ስነ ስርዓት ደግሞ የሀይማኖት ሲሆን ሙሽራውም ሆነ ሙሽራይቷ ሁለቱም ድንግል ከሆኑ በቤተክርስቲያን ህግ መሠረት በተክሊል እና በቁርባን ይጋባሉ።
በማህበረሰባችን ውስጥ በብዛት ከሚዘወተሩ ጨዋታወች መካከል አንደኛ የእንቁር ጨዋታ፣ ሁለተኛ የገበጣ ጨዋታ ሲሆን ሶተኛው ደግሞ የገና ጨዋታ ነው። የገና ጨዋታ በቡድን ተከፍሎ የሚካሄድ ጨዋታ ሲሆን ለጨዋታው የሚያስፈልጉ ቀሳቁሶች ትንሽ ኳስ፣ኳሷን መግፊያ የሚሆን ታችኛው ጫፉ ላይ ቆልመም ያለ ዱላ እና ባህላዊ ቁምጣ ሱሪ ተደርጎ ኳሳን በዱላ እየገፉ ወደ ተቃራኒ ቡድን ጎል በማስቆጠር ሚካሄድ ጨዋታ ነው። ይህ ጨዋታ በተለይ የገና በአል ግዜ የሚዘወተር የጨዋታ አይነት ነው። አንዳንድ ግዜ ይህ ጨዋታ በሁለት ሰው ብቻ ሊከናወን ይችላል።
በአካባቢው ያሉ ሰዎች በአጠቃላይ ቁጣቸውን ወይም ብስጭታቸውን እንዴት ይገልጻሉ? ተቀባይነት ያላቸው እና የሌላቸው ቁጣን የሚያሳዩ መንገዶች አሉ? 
*አወ አሉ፦በአካባቢው  ያሉ ሰዎች ቁጣቸውን ወይም ብስጭታቸውን የሚገልጹባቸው መንገዶች፦
 * የቃል ንግግር   
*የፊት ገጽታን መለወጥ (ፊትን ማኮሳተር)፣ 
*የእጅ ምልክቶችን ማሳየት፣ 
        **ለምሳሌ፦ተቀባይነት ያላቸው 
 * ትዕግስት እና መረጋጋት: 
 * አረጋውያንን ለሽምግልና ማሳተፍ።:
 * ስሜትን በጥንቃቄ መግለጽ:  
        **ለምሳሌ ፦ተቀባይነት የሌላቸው
 * አካላዊ ጥቃት  
 * ከፍተኛ ጩኸት እና ስድብ:   
 * ንብረት ማውደም: 
በአጠቃላይ፣ ባካባቢው ያሉ ሰዎች ቁጣ እና ብስጭታቸውን በሰላማዊና በሽምግልና  ይፈታሉ።
ማንኛውንም እቃ በመግዛቴ በፊት እቃውን ከተጠቀሙ ወይም ከገዙ ሰዎች አጠቃላይ ስለእቃው አይነት ፣ ዋጋ ፣ ጥራት  እና የሚሸጥበት ቦታ ለማጣራት እምክራለሁ። ገበያም  ከሄድኩም በኋላ ዞር ዞር ብየ የተለያዩ ቦታወችን በማየት ዋጋ እና ጥራት ለማወዳደር እምክለሁ። በመጨረሻም የእቃውን ጥራት በማየት የምገዛበትን ቦታ እወስናለሁ።