gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
ችግረኛቼን በመርዳት ከወዳጅ ዘመድ ጋር ተሰብስበን በማክበር እና ከጎረቤቶቻችን ጋር የተለያዪ በዓላትን የሚገልፁ ሙዚቃዎችን በመክፈት እየተዝናናን በማሳለፍ
ባለፉት አስር አመታት ውስጥ የአካባቢየ የአየር ሁኔታ ብዙም ባላስታውሰውም አንዳንድ ሰዎችን በጠየኩት መሠረት የክረምት ወራት ጌዜ ውስጥ ወቅቱን ጠብቆ ዝናብ ይዘንብ እንደነበረ እና አሁንም ይህ ነገር ወቅቱን ጠብቆ እየዘነበ እንደሆነ የምናየው ሲሆን ነገር ግን አሁን አሁን አንዳንድ ጊዜ የሚታየው በረዶ ይዘንባል በዚህ ጊዜ ደግሞ የተዘራው እህል ሊበላሽ ይችላል። ይሁን እንጂ በበጋው ደግሞ ባለፋት አስር አመታት ውስጥ በአካባቢየ አመት ከአመት ሙቀቱ በጣም እየጨመረ መጧል ይህ ደግሞ የአየር ንብረት መዛባትን ያመለክታል
የመንግስት የትምህርት ተቋማት ከግል የትምህርት ተቋማት የተሻሉ ናቸው ብየ አምናለሁ ። ምክንያቱም ለምሳሌ የከፍተኛ ደረጃ ትምህርት ተቋምን ብንመለከት ከግል የተሻለ የተደራጀ ሲሆን በተጨማሪም ነባር አመራር እና አስተማሪዎች ይኖረዋል። ከዚህ ባለፈም የመንግስት ተቋማት ላይ ከተለያየ የኑሮ ደረጃ ፣ ባህል ፣ እምነት እና አስተሳሰብ ያላቸው ሰወች ጋር የመገናኘት እድላችን ሰፊ ነዉ። ይህ ደግሞ ማህበራዊ መስተጋብርን የሚያሰፋ ሲሆን ነገሮችን የምናይበትን መነፀር ወይም አቅጣጫንም ይቀየራል።
አንድ መምህር ከምንም በላይ ሊኖረዉ የሚገባዉ ባህሪይ ታታሪነት ነዉ። ታታሪነት ለመምህርነት ብቻም ሳይሆን ለአንድ ስራ ሆነ ለሌላ ስራ አስፈላጊ ነዉ ። ለምን ካልን አንድ ስራ በታታሪነት ከሰራን ለሙያዉ ተገዢ በመሆን ሌሎች የመምህር ባህርያትንና መርሆችን እንተገብረለን ማለት ነዉ። መምህራን ተማሪዎቻቸውን የተሻለ ዉጤት እንዲያመጡ ሊያደርጓቸዉ የሚገባቸዉ ዋና ዋና የሆኑት 3 ነገሮች እነዚህ ናቸዉ። 
1.ለተማሪዎች አርዕያ መሆን ይጠበቅበታል።
2.ሰአት አክባሪ መሆን ይጠበቅበታል።
3.ስራዉን የሚወድ።
መጀመሪያ፣ በዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ ያለው ተጽዕኖ
እፅዋት እንደ እንጨት፣ እንደ ምግብ እና እንደ መድኃኒት የሚጠቅሙ ነበሩ። እነሱ ሲጠፉ ሰዎች አማራጭ መንገዶችን ማግኘት ይገድዳሉ፣ ይህም ተጨማሪ ወጪ ያመጣል።
ሁለተኛ፣ በአየር ንብረት ላይ ያለው ተጽዕኖ
ሙቀት ይጨምራል፤ እፅዋት ጥላ ስለሚሰጡ እና እርጥበት ስለሚያስገኙ ከጠፉ በኋላ አካባቢው ይሞቃል።
ሶስተኛ፣ ባህላዊ መድኃኒት እፅዋት ላይ ያለው ተጽዕኖ
ከዚህ በፊት በቀላሉ የሚገኙ እፅዋት አሁን እጅግ አስቸጋሪ ሆነዋል።
በአጠቃላይ፣ የእፅዋት መጥፋት የኢኮኖሚ፣ የጤና እና የአካባቢ ችግኝ ነው። መፍትሔ እንደ ዛፍ መትከል፣ የተፈጥሮ አካባቢዎችን መጠበቅ እና ባህላዊ እፅዋትን ማስተዳደር በተለይ ጠቃሚ ነው።
በለቅሶ ወቅት የተለመዱ ልምዶች ውስጥ ከመጀመሪያው ቀን እስከ ሶስተኛው ቀን ድንኳን  ተጥሎ ሰው እየመጣ ሀዘኑን ይገልፃል ያለቅሳል  ሃዘንተኞችን ያፅናናል።የእድር ማህበር አባላት ምግብ ይዘው ይመጣሉ ምግብ ይበላል ቡና ሻይ ይፈላል ቆሎ ንፍሮ የተለያዩ ነገሮች ይቀርባሉ ።የሀይማኖት አባቶች እየመጡ ትምህርት ያስተምራሉ ያፅናናሉ ፀሎት ያደርጋሉ።ወጣቶች የተለያዩ ጨዋታዎችን ይጫወታሉ ለምሳሌ ካርታ እየተጫወቱ ሃዘንተኛውን ያፅናናሉ።
አንድ መምህር ሊኖረው የሚገባው ባህሪ ለሚያስተምራቸው ተማሪዎች ፍቅር፣ ተማሪዎችን ለመርዳት ፈቃደኛ መሆን እና ሁሉንም ተማሪዎች በእኩል አይን ማየት አለበት::
ተማሪዎች የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ የሚረዱ ዜዴዎች 
1ኛ. ሞራል ማይነካ ግብረ መልስ መስጠት፣ በቀጣይ ከጣረ እንደሚሻሻል እና እንደሚለዎጡ ማበራታታት::
2ኛ. የተለየ የመማር ማስተማር ዜዴን መጠቀም፣ በተግባር እና በተለያዩ አጋዥ ቁሳቁሶችን በመጠቀም ማስተማር::
3ኛ. አንድ ተማሪ ከጣረ መቀየር እና ጎበዝ መሆን እንደሚችል መንገር እና ማበረታታት::
1ኛ, የገበጣ ጨዋታ, 2ኛ, የገና ጨዋታ, 3ኛ የቆርኪ ጨዋታ ናቸው።የገና ጨዋታ የወርቃማ ጎል በእግር ኳስ ዘመናዊ ገና እና የበረዶ ላይ ገና ባሉ ጨዋታዎች በመደበኛው ስዓት እኩል የወጡ ሁለት ቡድኖች በተጨማሪ ስዓት ቀድሞ ጎል ያስቆጠረ የሚያሸንፋበት ህግ ነው ቁርቁዝ ሙጭ ,ቀልቦ መለጋት ,አፍሶ መለጋት የመሳሰሉት ይገኙበታል። ህግና ሚና በሚከበርበት ጊዜ ደግሞ ቀልቦ በመለጋት ይጫወቱታል። የሚያስፈልጉ ቁሳቁስ ሩር,ዱላ, እና ሜዳ የሚጫወቱበት። የሚጫወተው አዋቂዎች የገና አባቶች በተሰበሰቡበት ይደረጋል።
እርስ በርእሳችን  መረዳዳት መተጋገዝ  መከባበራችን አመጋገባችን  አለባበሳችን
ስልክ ፣ ላፕቶፕ  እጠቀማለሁ ስልኬን መረጃዎችን ቴሌግራም ላይ የተለያዩ ክፍት የስራ አይነት ለማየት የተለያዩ መረጃዎች ለማግኘት ፊልሞችን ለማየት
የኛ ማህበረሰብ የእድር አባላት ብዙ ጊዜ ሳምንት በሳምንት ይገናኛሉ ። በነዚህ ግዜያት ዉስጥ መገዛት ያለባቸዉን ነገሮች ይወያያሉ ። ለምሳሌ ፦ ድንኳን ፣ ትልቅ ብረትድስት (ጎላ) ፣ መቀመጫ ወንበር የመሳሰሉትን ነገሮች ተሰብስበዉ እና ተስማምተዉ ለመግዛት ወይም የጎደላቸዉን ነገሮች ለማሟላት ይወያያሉ ። ሌላ ደሞ አባላቱ እሚመራባቸዉን ህግ እና ደንቦች ለማዉጣትም ይሰበሰባሉ ፣ ወርሀዊ ክፍያም ለመክፈል ይሰበሰባሉ እና ኮሚቴዎችን ለመሻር ለመለወጥ ተሰብስበዉ አዲስ እሚመረጥም ሆነ እሚቀየር ከሆነም በእጅ ብልጫ የተለያዩ ኮሚቴዎችን ይመርጣሉ ።
በጣም አዝናለሁ!! ሙሰና; ጦርነት; የትምህርት ሰርዓቱና የሀገሪቱ አለማደግ የመሣሠሉት ምክንያቶች ናቸዉ
አዎ በሥራ ማጣት ምክነያት ብዙ ተሞክሮችን ዩትዩብ በመመልከት አሁን አመለካከት በሥራ ወጤታማ ለመሆን የሚያበቃኝን ተሞክሮ ለመውሰድ ችያለሁ
ልጆችን እዲገባቸው እና ግለጽ በሆነ መንገድ
የምንከላከልባቸው መንገዶቾ ችግኝ በመትከል እንዱሁም ቆሻሻ ወረቀቶችን በጉድጓድ ውስጥ በመቅበር።የአየር ብክለት እዳይፈጠር ማድረግ እንችላለን።
የጎንደርኛ ባህላዊ ውዝዋዜ በብዙ ቦታዎች በጣም ታዋቂ ፡ ብዙ ሰው የሚወደው ለሰርግ እና ለተለያዩ ዝግጅቶች ማድመቂያ የብዙ ሰዎች ምርጫ የሆነ የውዝዋዜ አይነት ነው ። ውዝዋዜው ፈጠን ያለ ምት ያለዉ : በአብዛኛው ትክሻና አንገትን የሚጠቀም እስክስታ ነው። ብዙ አይነት ስልቶች አሉት። ለምሳሌ ስክስክ ፣ ምንጥቅ ፣ ድስቅ እና ዶሮ ውሃ ስትጠጣ የሚባሉ የተለያዩ ስልቶች አሉት ።
አዎ ተለዉጫለሁ 
ምክንያቱም የቴክኖሎጂ በመጠቀም (የዲጂታል ቁጠባ)
   -ምክንያት የሞባይል ባንክንግ መጠቀም  እና የኢንተርኔት ባንክ መጠቀም ።
ያነሳሳኝ ምክኒያት  ባህላዊ የቁጠባ ዘዴዎች (ለምሳሌ በቤት ውስጥ ገንዘብ መያዣ ውስጥ መጠባበቅ) በዲጂታል አማራጮች ተተክተዋል። ይህ ተጨባጭ ገንዘብን ከማጣት/ስርቆት ያስጠብቃል፣ ወለድ ይሰጣል እና ያልተጠበቀ ወጪን በቀላሉ ለመሸፈን ያስችላል።
ደቡብ ጎንደር የአስተዳደግ ሁኔታዬ በጥሩ ቤተሰብ በጨዋ ደንብ ነው ያደኩት
ከትላልቅ ሰዎች አንፃር ስናየው በአካባቢው ያሉትን ክስተቶች ወይም አደጋዎችን ለማወቅ ፌስቡክን ነው ሚመርጡት ቲክቶክን እና ቴሌግራምን ብዙም አይመርጡትም ምክንያቱም የቅርብ ጊዜ ስለሆነ አጠቃቀሙን ብዙም አያውቁትም፣ታማኝ ምንጭን የት እንደሚያገኙት ላያውቁ ይችላሉ።ከወጣቶች አንፃር ስናየው ደግሞ ሁሉንም ይመርጣሉ ምክንያቱም ስለማህበራዊ ሚዲያ ከትላልቅ ሰዎች አንፃር ብዙ እውቀት አላቸው እና ደግሞ የመረጃ ምንጩም በደንብ ያውቃሉ።በአጠቃላይ ለቴክኖሎጂ በጣም ቅርብ ናቸው
በጣም ጥሩ ነው የመተሳሰብ  እና የመረዳዳት ባህል ያለበት እና በጣም እቀራለባለሁ ጥሩ ግንኙነት አለኝ
ከሁለቱ ለመዝናኛ ብዙ ጊዜየምመርጠዉ ቴሌቪዥን ነዉ ምክንያቱም ብዙ ቻናሎች በዉስጡ ስላለዉነዉ ለምሳሌ:-እንደ ሙዚቃ፣ በተለያዩ አለም  አቀፍ ቋንቋዎች የሚቀርቡ ፊልሞችን ስለሚያሳይ እና 24 ሰዓት ስለሚሰራ ማለትም የሰአት ገደብ ስለሌለዉ ምርጫየ ነዉ።
ስለ ስነምግባርና ሀቀኝነት   ምክንያቱም  እሂን ሲያከብሩ ነው ስኬት ሚኖራቸው
አወ በልጅነቴ በእኛ ቤት ውስጥ እንግዳ ሲመጣ ወይም ሰው ፊት ጮክ ብሎ ማውራት ፣ ከእንግዳ ጋር አብሮ ተቀምጦ የትልቅ ሰው ወሬ መስማት በጣም ትልቅ ነውር ነበር። በዚህም ምክንያት እያደኩ ስመጣ  ከሰዎች ጋር በነጻነት ማውራት እና ሀሳቤን መግለፅ ትንሽ ይቸግረኝ ነበር። ነገር ግን ችግሩን ቶሎ ስለተረዳሁት እራሴ ላይ በመስራት ፣ የተለያዩ የስብዕና ግንባታ ስልጠናዎችን በመውሰድ ችግሩን አስወግጀው በአሁኑ ሰአት በጥሩ ሁኔታ ሰዎችን ማናገር እና ሀሳቤን መግለፅ እችላለሁ።
አብዛኛው አገልግሎት ሰጭ ተቋማት አገልግሎት ለመስጠት የተሳለጡ አደሉም ወይም ፈጣን አገልግሎት አይሰጡም ምክንያቱም የመረጃ አያያዛቸው በስራ ሰአት አለመገኚታቸው ምክንያት ነው ብየ አስባለሁ ይህ ነገር የሚቀረፈው ደግሞ ንቁና   አገልጋይ የሆኑ ሰራተኞች ሲኖሩ ነው።
በማህበረሰቡ ውስጥ ባለትዳሮች ለመጋባት ሲወስኑ ሴት ለባል በምን ሊያስተዳድራት እንደሚችል ትጠይቀዋለች እሱም በዝርዝር ይነግራታል ይህ ሚሆነው አሁን ባለንበት ሰዓት ሲሆን ትንሽ ቆየት ባለው ግዜ ደግሞ የባል ቤተሰቦች ወደ ሚስት ቤተሰቦች በመሄድ ልጃቹህን ለልጃችን ብለው ይጠይቃሉ የሚስት ቤተሰቦች ትዳሩን ሚፈልጉት ከሆነም ካልሆነም ቁጭ በሉ ይባላሉ ቡና ጠጥተው ለሳምንት አስበንበት እንቆይ ይባሉ እና ተመልሰው ይሄዳሉ።ከሣምንት በኋላ ተመልሰው መጥተው  እሽታ አግኝተው ይሄዳሉ።
መንስኤዉን በመለየት መፍትሄ በመስጠት።
የገበያ ግርግሩ በተለይ በበዐል ወቅት በጣም ነዉ ድስ የሚለዉ የሚያስጠሉኝ ነገሮች ደግሞ አጋጣሚወችን ተጠቅመዉ ዋጋ ሚጨምሩት ነገር ለምሳሌ ዶላር ከጨመረ መጨመር ነዉ ደሞዝ ጭማሪ ከተደረገም መጨመር ነዉ እነሱ ነገሮች ያናዱኛል 
ከሱፐር ማርኬት ገዝቸ አላዉቅም ምክንያቱም ዋጋቸዉ ዉድ ስለሆነ 
የዋጋ ጭማሪ ከሌለ እና በየሰበቡ ዋጋ ማይጨምር ከሆነ የገበያን ግዥ የተሻለ ያደርገዋል
በአካባቢያችን ያሉ ሴቶች በተለየም የስራ እድል የለላቸው የቤት እመቤት እና ስራ አጥ ወጣት ሴቶች ተደራጅተው የተለያዩ ንግዶች ወይም ለገቢያ የሚቀርቡ የፈጠራ ስራዎች ላይ ቢሰማሩ ለአካባቢው መነቃቃትን ይፈጥራሉ እንዲሁም ቤተሰባቸውን የመርዳት ትልቅ እገዛ ይኖራቸዋል።
የሰው ልጅ ጭንቀት በተለያዩ  ምክንያቶች የሚከሰት ሲሆን ጊዜአዊ ጭንቀት እንዳለሁሉ የከፋ እና በህክምና እርዳታ የሚታገዝ የጭንቀት አይነትም አለ።እኔ አንዳንዴ በሀሳብ ውጥረት እና ጭንቀት ሲሰማኝ እራሴን ዘና ለማድረግ የተለያዩ አማራጮችን እጠቀማለሁ በዋናነት ግን ለሰስ ያለ ሙዚቃ ከፍቸ አዳምጣለሁ ወይም ቤተክርስቲያን በመሄድ ፀሎት በማድረግ ከነበረኝ ውጥረት እፎይታ አገኛለሁ።
1.    የአየር ጥራት 
 *እነዚህ የትንፋሽ አካላት ችግሮችን ያስከትላል፣ የአስም በሽታ መጨመር የሳንባ እና ሌሎች የመተንፈሻ አካላት በሽታዎችን ሊያስከትሉ ይችላሉ።
       **ሰዎች እንዴት ምላሽ ይሰጣሉ?
*ብዙ ሰዎች ከቤት ውጭ በሚንቀሳቀሱበት ጊዜ አነስተኛ ጭምብል ያደርጋሉ።
2.     ውሃ ጥራት ችግር
የጃርዲያ እና የኮሌራ በሽታ ሊያስከትል ይችላል።
 3.      ጫጫታ
 ከመጠን በላይ ጫጫታ የእንቅልፍ መዛባት፣ ጭንቀት፣ የደም ግፊት መጨመር ችግርን ሊያስከትል ይችላል።
      *ሰዎች እንዴት ምላሽ ይሰጣሉ?
ብዙ ሰዎች ጫጫታ የበዛባቸውን ቦታዎች ይርቃሉ።
በጣም ደግ እና ለሰዉ አዛኝ ያለዉን ተካፍሎ የሚበላ ሰዉ አክባሪ እንግዳ ተቀባይ
አሁን ላይ በምኖርበት አካባቢ የውሃ ሁኔታ በጣም አንገብጋቢ ጉዳይ ነው።ከባለፈው ዓመታት ጋር ሲነፃፀር ተደራሽነቱ ከጊዜ ወደ ጊዜ ከባድ እና አሳሳቢ እየሆነ መጧል።ያየዃቸው መፍትሄዎች ደለሎችን መጥረግ እና ችግኞችን መትከል ።
የቤተክርስቲያን አገልግሎቶች ላይ እሳተፋለሁ። በአሁኑ ስዓት ሚናዬ በአባልነት ነው።ስንት ጊዜ ትሳተፌያለሽ ለሚለው በሳምንት ሁለት ቀን እነሱም ቅዳሜ እና እሁድ ።እነዚህ ልምዶች እኔን በስነምግባር እንድታነፅ፣ሰው አክባሪ እንድሆን፣በሀይማኖቴ ጠንካራ እነድሆን፣ሀይማኖቴን በደንብ እንዳውቅ፣በምንም አይነት ፈተና እንዳልወድቅ፣በአካልም በመንፈስም ጠንካራ እንድሆን በጣም ረድቶኛል።
የጥምቀት በዓል 
ሁሉም የበዓሉ ታዳሚ ነጭ የባህል ልብስ በመልበስ በደመቀ ሁኔታ ይከበራል
በክልላችን ውስጥ ከማደንቃቸው ባህሎች ውስጥ ማህበረሰቡ ለሰው ያለው አክብሮት አብሮ መብላትና መጠጣት በሀዘን በደስታ ጊዜ  ሁሉንም አብሮ በመካፈል ለሚከተለው እምነት ከሁሉም ነገር አስቀድሞ ለእምነቱ ቅድሚያ መስጠቱና ጠንክሮ እምነቱን መጠበቁ በባዕላት ቀን በሰርግ ቀን ከሁልጊዜው የተለየ የባህላዊ አልባሳትን የመጠቀም በተለይም የክልሉን አልባሳት ከነሙሉ ጌጣጌጥ መጠቀማቸው እንዲሁም በሰርግ ወቅት ባህሉን በጠበቀ ደረጃ  የሽምግልና የሰርግ የመልስ ስነስርዓቶች መኖራቸው የመረዳዳት ባህል ስራን በጋራ የመስራት ባህል ሰውን የማስታረቅ ባህል የመሳሰሉት እነዚህ የማደንቃቸው ባህሎች ናቸዉ።
አዲስ አበባ መኖር እፈልጋለው ምክንያም ለአካል ጉዳተኛ ምቹነው ይሉኛል ሰወች
በልጅነቴ በጣም ጥሩ በሚባል የአስተዳደግ ሁኔታ ነው ያደኩት ከወንድሞቸና ከእህቶቸ ጋር ተከባብሬና ተጫውቼ ከእኩዮቼ ጋር ተጫውቼ ጥሩ የሚባል ትምህርት ቤት ውስጥ በመማር ጥሩ ጓደኞችን በማፍራት ለወደፊት የተሻለ ሰው እንድሆን ሰውን እንዳከብር ለወላጆቼ ታዛዥና ጠቃሚ ሰው እንድሆን በግብረገብ የታነፅኩ እንድሆን ተደርጌ ነው ያደኩት በቤታችን ላይ አፅንዖት የተሰጠው ነገር በእምነታችን ጠንካራ እንድንሆን ከምንም ነገር በላይ ቅድሚያ እምነት እንደሚቀድም ሁልጊዜም ቤተክርስቲያን መሄድና ፀሎት ማድረግ እንዳለብን አፅንዖት  የተሰጠን ነገር ነው።
የትምህርት ጥራት እንዲረጋገጥ ግለሰብም ሆነ ማህበረሰቡጥራት ላለው ትምህርት ተገቢውን ትኩረት ሰጥቶ መሥራት
ወጣቱ በግብረናው ዘርፋ ተሰማርቶ እንዲሰራ ስልጠናውን ካገኘ በአቅራቢያው የሚማርበት ትምህርትቤቶች ካሉና በኢንዱስትሪዎች ተቀጥሮ የመስራት እና  የሚያመርተውን ምርት ለሽያጭ በማቅረብ
እኔ በምኖርበት አካባቢ በህብረተሰቡ የተቋቋመ ትልቅ እድርና የወጣት መረዳጃ ማህበር አለ እና ብዙ ጊዜ አቅመ ደካሞች ሲታመሙ 
-ከእድሩ ገንዘብ በመስጠት የወጣቱ ማህበር ደግሞ የታመመዉን ሰዉ ገንዘብ በማሰባሰብ ወደ ህክምና በመዉሰድ ተከታትለዉ እስኪሻላቸዉ ድረስ በመንከባከብ እና ቤት ዉስጥ የጎደላቸውን ነገር ገዛዝቶ በማሟላት እገዛ ያደርጋል
አብዛኛዉ ማህበረሰብ ባህላዊ የመረጃ ማጋራቶችን ስለሚጠቀም ዘመናዊ ቴክኖሎጂወችን ሚጠቀሙት ወጣቱ ማህበረሰብ ስለሆን በእድሜ ከፍ ያሉ ሰወች መረጃ የማግኘት እድላቸዉ ዝቅተኛ ነዉ ለምሳሌ ለቅሶን ብናነሳ ማህበራዊ ሚድያ ላይ ሞተ ተብሎ ቢለጠፍ ብዙ ሰዉ ያየዋል ግን እንዲደርሰዉ የተፈለገዉ ማህበረሰብ አያየዉም ምክንያቱም ማህበራዊ ሚዲያ ስለማይጠቀም በባህላዊ መንገድ ከሆነ ግን በእድሜ ገፋ ያሉ ሰወች መስማት ይችላሉ እና ባህላዊ የመረጃ ማጋራቶች በእድሜ ለገፉ ሰወች በጣም ጠቃሚ ነገር ነዉ
ከከተሞች እድገት እና መስፍፍት ተከትሎየሚወገዱ ቆሻሻ በአግባቡ ካልተያዘ እና ዘላቂነት ባለዉ መልኩ ካልተመራ ለሰዉ ልጅ እና ለአካባቢ ችግር መባባስ ምክንያት ይሆናል ስለዚህ ከተማችን ለነዋሪዎች የተመቸ ለማድረግ የከተማ ፅዳት ዉበትእና አረንጓዴ ልማት በዘመናዊ መንገድ እና በእዉቀት መምራት የግድ ይሆናል ይህም ሊሆንየሚችለዉ በመንግስት ጥረት ብቻ አይደለም ሁሉም ባለድርሻ አካላት ትኩረት በመስጠት እና በመቀናጀት የራሱን ድርሻ ሊወጣ ይገባል ትርፍራፊንእና የዕፅዋት ቅሪትን የሞቱ እንስሳትን ጨምሮ የተጣለበትን ቦታ ዉበት ወይም ንፅህናን የሚያጎድፍ የሚጠቅምም የማይጠቅምም ማንኛዉም ነገርማለት ነዉ እና መወሰድ ያለበት እርምጃ ለህብረተሰቡ ግንዛቤ በመፍጠር ማስተማር ካልሆነ ደግሞ ለሚመለከተዉ አካል አሳዉቆ ቅጣቱን እንዲያገኝ ማድረግይገባል
የእምወደዉ የእስፖርት አይነት እግር ኳስ ነዉ። የምደግፈዉ የእስፖርት ቡድንም አርሰናል ይባላል። የእምደግፈዉም በአዉሮፖ ከሚገኙ የእግር ኳስ ቡድኖች በጨዋታ ታክቲክ እንዲሁም ቴክኒክና ችሎታ የታሻለ በመሆኑ አርሰናልን እደግፋለሁ። ሌሎች እግር ኳስ ብድኖች አርሰናልን መሆን ይፈልጋሉ። አርሰናል ያሳካቸዉ ድሎች ስናይ ዋነኛዉ የአዉሮፖ ሻንፒወንስ ሊግ ዋንጫ ሲሆን ሲዝኑን ሳይሸነፍ የወርቅ ዋንጫ በማንሳት ማንም የማይስተካከለዉን ድል ተጎናፅፋል ይሄም የአርሰናል ትልቁና ዋናዉ ታሪክ ነዉ።
አንዲት እናት ከወለደች በኋላ ያሉት የመጀመሪያዎቹ 10 ቀናት እጅግ ልዩና ትኩረት የሚሰጥባቸው ናቸው።በማኅበረሰቡ ዘንድ የሚደረጉ ዋና ዋና እንክብካቤዎችና ሥርዓቶች የሚከተሉት ናቸው፦ ልዩ ልዩ ምግቦች ገንፎ፣ አጥሚት፣ ዶሮ ወጥ እንዲሁም ፍየልና በግ ይታርድላታል:: 
ከእፅዋት የሚዘጋጁ መድሀኒቶች ፌጦ፣ ነጭ ሽንኩርት እና ዝንጅብል፣ ጥንጅት እና የተለያዩ ጭሶችን ይጠቀማሉ:: 
እናትና ህፃኑ እስከ 10 ቀን ድረስ ከቤት እንዳይወጡ ይመከራል። ይህ እናቷ ከንፋስና ከብርድ እንድትጠበቅ እንዲሁም ከኢንፌክሽን እንድትድን ነው። 
ከህፃኑ ትራስ ሥር ወይም ከእናቷ አጠገብ ቢላዋ፣ መቀስ ወይም ትልቅ መርፌ ይደረጋል። "ብረት ካለ ሰይጣን አይቀርብም" የሚል ጥንታዊ እምነት አለ።
በህፃኑ አንገት ወይም እጅ ላይ ጥቁር ክር ይታሰራል::
ለሕፃናት ማኅበራዊ መስተጋብር እድገት ከቤት ውጭ የሚደረጉ ጨዋታዎች ይበልጥ አስፈላጊ ናቸው ብዬ አስባለሁ።

 ከቤት ውጭ ልጆች ከማያውቋቸው እኩዮች ጋር ይገናኛሉ። ይህ ሰፋ ያለ ማኅበራዊ አካባቢ የትብብር ችሎታን (መጫወቻዎችን በጋራ መጠቀም) እና ግጭት አፈታትን (በአዋቂ ጣልቃ ገብነት ሳይሆን በእኩዮች መካከል) እንዲለማመዱ ያደርጋቸዋል።
የቤት ውስጥ ጨዋታዎች ሚና: የቤት ውስጥ ጨዋታዎች  ደግሞ ለስሜታዊ እድገትና የቃል ግንኙነት ወሳኝ ናቸው።
በአጠቃላይ፣ ከቤት ውጭ የሚደረጉ ጨዋታዎች ልጆች ለሕይወት የሚያስፈልጋቸውን የማኅበራዊ ብስለት እንዲገነቡ ስለሚያስችላቸው የበላይነት አላቸው።
መደበኛ ባልሆነ ስራ ላይ ወይም ቋሚ (ለምሳሌ በጉሊት ገበያ ውስጥ በመሸጥ የሚተዳደሩ ሰዎችን የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖራቸው ለማድረግና ለማገዝ  ማህበረሰቡ ከትልልቅ ሱቆች ፣ ከሱፐር ማርኬቶች ፣ እንዲሁም ከማከፋፈያዎች በውድ ዋጋ ከመግዛት  ከሰፈር ባለ ጉሊት ገበያ ውስጥ  በመግዛት  የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖራቸው ለማድረግ ሊያግዛቸው ይችላል። እንዲሁም በሀሳብ በስነ ልቦና በማገዝ ማህበረሰቡ ከእነሱ ከገዛ  በኃላ ማበረታቻ ገንዘብ በመስጠት በተሻለ መንገድ ሊያግዛቸው ይችላል።
አንድ ውጤታማ መምህር ሊኖረው የሚገባው በጣም አስፈላጊው ባህሪይ በስነ ምግባሩ ጥሩ የሆነ እና ሀላፊነቱን በአግባቡ የሚወጣ መሆን አለበት ብየ አስባለሁ። መምህራን ለተማሪዎቻቸው የተሻለ ውጤት እንዲያመጡ ለመርዳት ሊጠቀሙባቸው የሚችሉባቸው የተለዩ ዘዴዎች፡- በስነ ምግባራቸው የተሻሉ እንዲሆኑ ማድረግ፣ ተማሪዎቻቸውን በተቻላቸው አቅም በማስተማር፣ ተማሪዎች ትምህርታቸው ላይ ትኩረት እንዲያደርጉ የቤት ስራ በመስጠት የክፍል ስራ በማሰራት እና ከትምህርት ገበታቸው እንዳይቀሩ በደንብ መከታተልና መቆጣጠር።
ከግል ወይም ከመንግሥት የትምህርት ተቋማት ለተማሪ የተሻለ ትምህርት ውጤት የሚያስገኘው የግል ትምህርት ተቋማት ነው ብየ አስባለሁ ምክንያቱም የትምህርት  በጥራቱ ከመንግስት የትምህርት ተቋማት በጣም የተሻለ ነው ለምሳሌ፡- በመማሪያ ቁሳቁሶች በመፅሀፍ ፣ መቀመጫ ወንበሮች ፣ የላብራቶሪ ቤተሙከራዎች ፣ ኮምፒውተሮች ፣ ብቁና የተሻሉ መምህራኖችና አስተዳደር ሰራተኞች ፣ እንዲሁም የቁጥጥ ርና በማስተማር ስነ ዘዴዎች ከመንግስት የትምህርት ተቋማት የተሻለ የትምህርት ውጤት ያስገኛል።
የምጠቀመው መንገድ 
"ገንዘብ ከየት ይመጣል?" የሚለውን ማሳየት፣ ገንዘብ በቀላሉ እንደማይገኝ እና ብዙ ልፋትና ትግስት እንደሚጠይቅ ማሳዎቅ:: 
ስለ ቁጠባ ጥቅም ማስረዳት:: 
አንድ ሰው የተሻለ ሀብት ላይ የሚደርሰው በየቀኑ የመቆጠብ ልምድን የሚያዳብር እና የሚቆጥብ ሰው ነው:: 
በቀላሉ ከቤታቸው በትንሽ ሰጥን መቆጠብ እንዲጀምሩ ማስተማር:: 
የሚቆጥበው ለምን አላማ ነው የሚለውን መጠየቅ እና ለአላማ እንዲቆጥብ ማድረግ::
ምሳሌ መሆን
ብዙ ግዜ ልጆች እኛ የምንለውን ሳይሆን የምናደርገውን ነው የሚከተሉት:: ስለዚህ ብዙ ግዜ በቃላት ከመንገር በተጨማሪ በተግባር ሆነ ማሳየት አስፈላጊ ነው::
"ዛሬ የምትቆጥባት አንዲት ሳንቲም፣ ነገ ለምትፈልገው ትልቅ ነገር መሠረት ናት" የሚለውን መፈክር በታዳጊዎች አእምሮ ውስጥ መቅረጽ የወደፊት የገንዘብ አያያዛቸው ጤናማ እንዲሆን ያደርጋል።
አዎ  በጣም ነው የሚያሳዝኑት ምጥ የሚይዛቸው ወላጆች ሚመጣበት ሰዓት በድንገት ስለሆነ አጋጣሚ አንቡላንስ በቅርበት ስለማይገኝ እና ባጃጅም ሆነ ሌላ ተሽከርካሪ በማይገኝበት ሰዓት በተይ ለሊት ላይ በጣም አስቸጋሪ ነው ሀኪም ደርሦለ መዉለድ ።እና እኔ ያጋጠመኝ ምኖርበት ሰፈር  ለሊት ስድስት ሰዓት ላይ ምጥ ይዟት እውይ እውይ የባሏን ፣የእናቷን ስም እየጠራች እስክትወልድ ድረስ እም እም እያለች እያለቀሰች የሰፈር አዋላጅ  አዋልዳት ብዙ ደም ሲፈሳት አይቻለሁ።ይህን ለመቀነስ መደረግ ያለበት ነገር እናቶችን እና ባሎችን የምክር አገልግሎት ብመስጠት ለትውልድ ሁለት ሲቀራቸው ሀኪም አካባቢ እንዲቀርቡ ማድረግ ተገቢ ነው።
ወረርሽኝ ያሉ አስቸጋሪ ጊዜያት ሲመጡ ማኅበረሰቡ የሚቋቋምባቸው የቆዩና ጠንካራ የባህል እሴቶች አሉ። እነዚህ መንገዶች ከመንግሥት ድጋፍ ባሻገር ሕዝቡ ራሱን በራሱ እንዲረዳ የሚያስችሉ ናቸው።
ወረርሽኝ በሚከሰትበት ጊዜ እንቅስቃሴ ሲገደብ ወይም ሰዎች ሲታመሙ፣ ጎረቤቶች የተቸገሩትን የመርዳት ግዴታ እንዳለባቸው ይሰማቸዋል።
እድሮች ለሰርግና ለቀብር ብቻ ሳይሆን ለድንገተኛ አደጋዎችም የራሳቸው መጠባበቂያ አላቸው።
በእድር ጊዜም ሆነ በተለያየ መንገድ የቆጠቡትን ለችግርና ለወረርሽኝ በመጣ ሰአት የመጠቀም ልምድ አለ:: 
ከእነዚህ አስቸጋሪ ወቅቶች የተገኘው ትልቁ ትምህርት "ሰው ለሰው መድኃኒቱ ነው" የሚለው የቆየ ብልሃት እውነተኝነት ነው።
ለታዳጊወች ስለገንዘብ ዋጋ ለማስረዳት በዙሪያችን ያሉ ሀፍታምና ድሀ ሰወችን ካስታወስኳቸው በኋ በሁለቱ መካከል ያለውን የሀፍት ልዮነት ምን እደፈጠረው ለማስረዳት እሞክራለሁ። ለምሳሌ፦ በወጣትነት ግዚያቸው የነበረውን የሰአት አጠቃቀም ነግሬ ነገሮችን በሰአት አለመከወን ወደ ድህነት እንደሚወስድ ላስረዳቸው እሞክራለው። በተጨማሪም  ለግዚያዊ ደስታ ብራቸውን የሚያባክኑ ሰወች ወይም የማይቆጥቡ ሰወች የኋላ ኋላ ድሀ እንደሚሆኑ ለማስረዳት እጥራለሁ። ለግዜአዊ ደስታ ሲባል ለመጠጥ፣ለሱስ እና ከልክ ያለፈ የአልባሳትና ጫማ ወጭ ከግዜያዊ ደስታ መጠቀስ ይችላሉ።
በማሕበረሰቡ ውስጥ ትልቅ ተፅዕኖ እያሳደረ ያለዉ ትራንስፖርት ነዉ። ለምን ብንል በየትኛዉም ቦታ ትራንስፖርት(ሎጀስቲክስ) ግዴታ ያስፈልጋል። ለምን ካልን የጤና መሳሪያወች መድሀኒቶችን ጨምሮ ወደ አካባቢያችን እሚገቡት በትራንስፖርት ነዉ። የትራንስፖርትን ዋነኛ ጥቅም ለማወቅ የኛን አካባቢ ማየት ጠቃሚ አካባቢያችን ጦርነት የበዛበት በመሆኑ ትራንስፖርት ብዙ ጊዜ ይዘጋል እናም በዚህ ሳቢያ በአፋጣኝ የተሻለ ህክምና የሚያስፈልጋቸዉ ሰወች በትራንስፖርት መዘጋት ህይወታቸዉን ያጣሉ ማለት ነዉ። ስለዚህ ትራንስፖርት ለአንድ ማህበረሰብ ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ ከእኛ ማህበረሰብ በላይ እሚረዳ ይኖራል ብየ አላምንም።
በአስተዳደግዎ ውስጥ ጉልህ ሚና የተጫወቱ የተወሰኑ ሰዎች (የቤተሰብ አባላት፣ ጓደኞች፣ አስተማሪዎች ወዘተ) ነበሩ?  አዎ ነበሩ በተለይ ቤተሰቤ ውስጥ አባቴ የተለየ አስተዋፅኦ አበርክቶልኛል ሌሎች ውስጥ መምራኖቼ እንዴትስ ተጽዕኖ አሳድረውብዎታል አባቴ የማህበረሰቡ ውስጥ የተከበረ ሰው ወዳድ ነበር እናም እኔም የእሱን እሴቶች ጠብቄ እንድኖር እና ለዛሬ ጥንካሬየን አስጠብቄ ህይወቴን እንድመራ አድርጎኛል  ሌላም የአካባቢው ማህበረሰብ ሲሆን በተለይ የሳይንስ መምህሮቼ ለሳይንስ ልዬ ትኩረት እንድሰጥ አድጌ የእነሱን ፈለግ እንድከተል አድርገዋል እኔም እንደነሱ መምህር ለመሆን ነበር ፍለጎቴ
በአብዛኛው በኛ አካባቢ
1️⃣ ሰዎች አካባቢያቸውን በንፅህና የሚጠብቁበት ሁኔታ
በብዙ ቦታዎች ሰዎች የግል ቤታቸውን እና አደባባይ በመጠኑ ያጸዳሉ፤ ነገር ግን የጋራ ቦታዎች (መንገድ፣ ጎዳና፣ ወንዝ አጠገብ) ብዙ ጊዜ በቂ እንክብካቤ አያገኙም። አንዳንድ ሰዎች “የማንም ነው” ብለው ይመለከቱታል፣ ይህም ንፅህናን ያዋርዳል።
2, በቆሻሻ አወጋገድ ላይ የሚታዩ ዋና ችግሮች / ክፍተቶች
- የቆሻሻ ማጠራቀሚያ መያዣዎች እጥረት
-የንፅህና ግንዛቤ እጥረት (በተለይ ለሕፃናት እና ወጣቶች)
-ቆሻሻን ወደ ክፍት ቦታዎች እና ውሃ ምንጮች መጣል
3,ችግሮቹን ለመቅረፍ ሊወሰዱ የሚገቡ እርምጃዎች
,ለማህበረሰቡ ቀጣይነት ያለው የንፅህና ማስተማር እና ግንዛቤ ፍጠር
በአጠቃላይ፣ ንፅህና የመንግስት ብቻ ሳይሆን የሁሉም ኃላፊነት ነው።
የኑሮ ውድነት ወይም የዋጋ ግሽበት በእኔ እና በቤተሰቦቸ ትልቅ ተፅእኖ አሳድሮብናል ይህም ማለት ዋነኛው መንስኤው የምናገኘው ገቢ እና የምናወጣው ወጪ መመጣጠን አለመቻሉን ሲሆን ይህንን ተፅዕኖ ለመግታት እኔ እና ቤተሰቦቸ አላስፈላጊ ወጪዎችን ትተናል ማለትም መሠረታዊ ሚያስፈልጉንን ነገሮች በእቅድ እንገዛለን ለምሳሌ ያክል ልብስ እና ጫማ እንደበፊቱ ያየነውን እና የወደድነውን ነገር አንገዛም በእቅድ እና በፕሮግራም እንመራለን ኑሮው በጣም ስለተወደደ ቁጠባ መሣብ ከባድ ነው። ከግል ወይም እየተከፈለ የሚማሩ ልጆችን ወደ መንግሥት ትምህርት ቤቶች አዘዋውረናል።
የመጀመሪያ ወይም ለድሕረ ወሊድ እናቶች የሚደረግ ክትትል እና እንክብካቤ የአመጋገብ ስረዓትን እንድታሻሽል መምከር፣የእረፍት ጊዜ እንዲኖራት ማድረግ፣ ስትተኛ በስረዓት እንድትተኛ መምከር፣የለችበትን ሁኔታ ማሳወቅ፣እንደ አስፈላጊነቱ የመዳኒት አቅርቦት መስጠት፣ነፍሰጡር ሲሆኑ ሊፈጠር የሚችለውን ሁኔታ ማስረዳት ፣ማፅናናት ፣ ማበረታታት ናቸው።ከዚያ ባሻገር ባለው የፅንሱ የእድገት ሁኔታ እየጨመረ በመጣ ቁጥር የበለጠ እንክብካቤ እንደሚያስፈልጋቸው ማሳወቅ ወይም ማስገንዘብ ይኖርባቸዋል የጤና ባለሞያዎች።
የአካባቢ ይሁን የግል ንጽህና የተሻለ ነው እንዲሁም ቅድመ በሽታ መከላከል የሚሰጡ ክትባቶች እና ግንዛቤ ማስጨበጫ መድረኮች ጥሩ ናቸው በየአካባቢው እየቀረ መጥቷል እንጂ የውሀ ማስረጊያ ጉድጓዶች በየ በሩ ተዘጋጅቶ ቆሻሻ ዉሃና ፍሳሽ ሲወገድበት የነበረበት መንገድ ጥሩ ነበር መለወጥ የምፈልገው የቆሻሻ አወጋገዳችንን ነው ምሳሌ በተደራጀ መልኩ ለማፅዳት የሚደረገው ጥረት ጥሩ ነው በተለይ በሴፍትኔት ፕሮግራም የአካባቢ ማህበረሰብ በችግኝ ተከላ በአካባቢ ንፅህና ጥሩ ስራ እየተሰራ ነው መበርታት አለበት
በአካላዊ ጤና ላይ የሚያመጡት ጉዳቶች
የልብና የደም ግፊት 
የጉበትና የኩላሊት ጉዳት 
የእድገት መዘግየት
በአካል ላይ የሚታይ መዘርጋት፣ የእጅና እግር መንቀጥቀጥ 
 በአይምሮአዊ ጤና ላይ የሚያመጡት ጉዳቶች
ማስታወስ እና ማሰብ ችግር (የአእምሮ ግንዛቤ መውደቅ)
እንቅልፍ መታወክ፣ ድንጋጤ እና አይምሮአዊ ጭንቀት
እርግጠኝነት መቀነስ፣ ተስፋ መቁረጥ እና አይምሮአዊ ችግሮች ማንሳት ድንጋጤ በሽታ
አልኮል (ጠጅ፣ ጠላ፣ አረቂ) – የጉበት በሽታ እና አይምሮ እንቅፋት ያመጣል ሲጋራ – የሳንባ በሽታ፣ ካንሰር፣ የልብ ችግር፣ ረጅም 
 የሕዝብ አስተሳሰብ በእነዚህ ላይ ብዙ ሰዎች እንዲሁ አንዳንድ እፆች እንደ ማስዝናኛ ወይም እንደ ባህል ቢቆጠሩም፣ በእውነቱ ግን ከባድ ነው እኔ በአካባቢ ባህላዊ አደንዛዥ እፆች መካከል በጣም የሚጠበቀው ጫትና አልኮል መሆናቸውን እገምታለሁ።
በባሕላዊ ልማድ መሠረት ለ አዲስ የተወለደ ሕፃን ስም የሚያወጣዉ (ለምሳሌ: ከእናት፣ አባት፣ ካህን ወይም አያት) ስም ለመምረጥ ብዙውን ጊዜ ስም  የሚያወጡት አያቶች በህይወት ካሉ እነሱ በባህላዊ ልማድ መሠረት ስም የሚያወጡት አያቶች ናቸው። አያት በህይወት ከሌሉ ደግሞ በባህላዊ ልማድ መሠረት ለአዲስ የተወለደ ህፃን ስም የሚያወጣው አባት ነው። እንዲሁም ስም ለመምረጥ የሚጠቀሙት ማጣቀሻዎች ወይንም መነሻዎች በባህላዊ ልማድ መሠረት ለአዲስ የተወለደ ህፃን ስም የህይወት አጋጣሚ ነው።
በማህበረሰባችን ውስጥ በብዛት የሚዘወተሩ ተወዳጅ ባህላዊ የልጆች ወይንም የአዋቂዎች ጨዋታዎች ፡- ገመድ ዝላይ ፣ እቃቃ ጨዎታ ፣ገበጣ።  ገበጣ ጨዎታ ህጎች ከሁለት እስከ አራት ሰው ሁነው እኩል እኩል የገበጣ ጉድጓድ ተከፋፍለው ይጫወታሉ አሸናፊው ብዙ ጉድጓዶችን ይይዛል ከመሀከላቸው  የተሸነፈው ሰው ይወጣል። ገበጣ ለመጫወት የሚያስፈልጊ ቁሳቁሶች  አስራ ሁለት ጉድጓድ ይቆፈራል በእያንዳንዱ ጉድጓድ ውስጥ አራት አራት ጠጠር ይጨመራል።  ጨዎቸውን ብዙውን ጊዜ የሚጫወቱት አዋቂዎች ናቸው።
ተወዳጅ ባህላዊ ምግብ ደሮ ወጥ ነዉ የሚዘጋጅበት ሂደት ደሮ ተገዝቶ ሽንኩርት ዘይት በርበሬ በደንብ ተደርዶ ይቁላላእና ደሮዋን በብልት በብልት በመከፋፈል በደንብ በሎሚ ወይም በጨዉ በደንብ በማጠብ  መስራት ከተሰራ በኋላ ፈረሰኛዉን ለአባወራ በመስጠትና መቋደሻዋን ለሁሉም በመስጠት ይመገቡታል በአብዛኛዉ የሚቀርበዉ  በተለያዩ አመት በአላት ተዘጋጅቶ ይቀርባል በተጨማሪም  በባእድ አገርወይም ዲያስፖራ የሚመጡ ሰዎች ደሮ ወጥ ስለሚናፍቃቸዉ ለእነርሱ ሲባልም በደንብ ተደርጎ ይዘጋጃል
አባሮሽ እና እቃ እቃ ጨዋታዎች በእኔ አስተሳሰብ ለልጆች ማህበራዊ መስተጋብር ጠቃሚ ናቸው ብየ አምናለሁ። ለምሳሌ እቃ እቃ የሚባለውን ጨዋታ ብንወስድ ልጆች የተለያዩ ገፀባህርይ እንደ እናት አባት ልጅ በመሆን ተከፋፍለው እንደነሱ በመሆን በማዉራት እየተወኑ የሚጫወቱት ነው። ይህ ጨዋታ የልጆቹን የንግግር ችሎታ ከማሻሻልም አልፎ ቤት ውስጥ የሚደሰጉ የእለት ተእለት ተግባራትን የማስተዋል ችሎታቸውን ይጨመራል። በተጨማሪም አባሮሽ ለልጆች የሰውነት ጥንካሬ ከመስጠት ባለፈ በሰላም ሳይጣሉ መፎካከርን ያስተምራል።
(ከ300 ቁምፊ በላይ)

ጤናማ የመዝናኛ ቦታዎች ለግለሰቦችና ማኅበረሰቦች ከአለመግባባት እና የዕለት ተዕለት ውጥረት ለመላቀቅ፣ ደህንነት ባለበት ሁኔታ ውስጥ አእምሮን ለመቀየርና ሰውነትን ለመንቀሳቀስ አስፈላጊ ናቸው።

እነዚህ እንቅስቃሴዎች በአእምሮ ጤና ላይ አዎንታዊ ተጽዕኖ አላቸው፤ ውጥረትን እና እከግንነትን ይቀንሳሉ፣ ደስታን ያሳድጋሉ። በግል ደህንነት ረገድ ደግሞ፣ የማህበራዊ ግንኙነትን አጠናክረው የማንነት ስሜትን ያበረታታሉ። ይህ ሁሉ የሚመራው ወደ ጤናማ እና የተሻለ የስራ አፈጻጸም (ምርታማነት) ነው። በጠቅላላው፣ ጤናማ መዝናኛ ለግሉ እና ለማህበረሰቡ የጤናማ ኑሮ መሠረት ነው።
አዎ ነኝየእድር አባል ወይም የአባል ቤተሰብ በሞት ሲለይ ለቀብር ስነ - ስርዓት ማስፈጸሚያ ወይም ለአስከሬን መላኪያ የሚሆን የገንዘብ እርዳታ ለማድረግ፣
አባል ወይም የአባል ቤተሰብ ሲሞት የእድሩ አባላት ለቅሶ እንዲደርሱና እንዲያስተዛዝኑ፣ ኢንፎርሜሽን ማዳረስና ማስተባበር፣የለቅሶ ሥራን ማከፋፈል፣
 አባላት የሟችን ቤተሰብ እንዲይጽናኑና በሚይስፈልገው ነገር ሁሉ እዲተባበሩ መንገር፣ ለቀብር አፈጻጸም ወይም ለአስከሬን ማጓጓዝ የሚያስፈልጉ መረጃዎችን ለሟች ቤተሰብ መስጠት፣
ለወደፊት ለአባላት ጥቅም ያስገኛል ብሎ የሚያምንበትን ማንኛውንም ዓላማ እንዳስፈላጊነቱ መጨመር
እራሣቸውን ጠብቀው  እዲያበስሊ።ቢላዋ፣እሣት(እስቶብ)ትኩስ ነገር እዳይጎዳቸው።እራሣቸውን መጠበቅ  ይኖርባቸዋል።
በማህበራዊ ንሮ በጋራ ተሳስቦ የሚኖር  እና በራሱ ሰርቶ  የሚተዳደር
ለቁርስ የምመገበዉ እንደ ሩዝ ፓስታ መኮረኒ እና አትክልት ፍራፍሬ እና ምሳ እና እራት ደግሞ ምስር ክክ ሽሮ እና የእንስሳት ተዋፅኦ ድንች
አው ጥምቀት በአደባባዮች ላይ በተለያዩ ጭፈራወች ይደምቃል
አዎ አሉ። እነሱም፦ebs እሁድ መዝናኛ፤etv ውሎ አዳር የሚያዝናናኝ ዝግጅቶች ናቸዉ ።ፕሮግራም አቀራረባቸው አዝናኝ እና ቁምነገር አዘል ሲሆን ለኔ አስደሳች ዝግጅቶች ናቸው።
በመጀመሪያ ፀሎት አደርጋለሁ:: ከዛ በመቀጠል ስፖርት እሰራለሁ:: ከዛም ቀዝቃዛ ሻውር በመውሰድ ቁርሴን በልቸ ወደስራ እገባለሁ::
ውሳኔ ከባድ ነው ምክኒያቱም  ከመወሠናችን በፊት ማሰብ እና የወሠናቸው ውሳኔዎች ሌላን ችግር ማይፈጥር መሆኑንን  ማረጋገጥ ያስፈልጋል። ከልሆነ ግን ፀፀትን ያስከትላል ።
ሴት ልጅ መውጣት የለባትም፣ ቴክኖሎጂ ከመጣ ኑሮ ተወደደ ፦ አላስብም  እሴት ልጅ ቤት መዋል የለባትም፣ቴክኖሎጅ ከመጣ ብዙ ነገሮች ተለውጠዋል
በኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ውስጥ በጣም ተወዳጅ የሆነው ባሕላዊ ምግብ እንጀራ በወጥ ነው። 
የእንጀራ አዘገጃጀት
እንጀራ በአብዛኛው ከጤፍ ይዘጋጃል።
የአዘገጃጀት ሂደት
ጤፍ መፍጨት – ጤፍ ይፈጫል
ሊጥ ማዘጋጀት – ከውሃ ጋር ተቀላቅሎ ሊጥ ይሆናል
 እንዲፈስ
መጥናት (ማብሰል) – በምጣድ ላይ በክብ ቅርጽ ይጋገራል
መቀዝቀዝ – ከተሰራ በኋላ ዝግጁ ይሆናል
 የወጥ አዘገጃጀት
እንጀራ ከተለያዩ ወጦች ጋር ይቀርባል።
ተወዳጅ ወጦች
ዶሮ ወጥ
ስጋ ወጥ
ሽሮ ወጥ
ምስር ወጥ
አትክልት ወጥ
. ሽንኩርት መቁረጥና መቀቀል
ቅቤ እና በርበሬ መጨመር
ዋና ንጥረ ነገር (ዶሮ፣ ምስር፣ ሽሮ…) መጨመር
 በዝቅተኛ እሳት ማብሰል
 በምን አጋጣሚዎች ይቀርባል?
እንጀራ ከወጥ በብዙ አጋጣሚዎች ይቀርባል፦
የዕለት ተዕለት ምግብ
የበዓላት (መስቀል፣ ገና፣ ፋሲካ፣ ኢድ)
ሞት ፣ አደጋ ካሁን በፊት ገጥሞኝ አያዉቅም
ለሰዉ ልጅ ክብር መስጠት  ማህበራዊ ኑሮን ስለሚያዳብር እኔ ጋ ቆይቷል
በቋሚ ወይም መደበኛ ባልሆነ ሥራ (እንደ ጉሊት፣ ተንቀሳቃሽ ንግድ) የሚተዳደሩ የህብረተሰብ ክፍሎች የፋይናንስ መረጋጋት እንዲኖራቸው ማህበረሰቡ፣ መንግስት እና የሚመለከታቸው አካላት በተቀናጀ መንገድ ድጋፍ ማድረግ ይችላሉ።የፋይናንስ ተቋማትን ማገናኘት፡ 
-በአነስተኛ የኅብረት ሥራ ማህበር ማደራጀት የጉሊት ነጋዴዎች በአንድ የገበያ ቦታ ወይም ተመሳሳይ የንግድ ዘርፍ ላይ የተሰማሩትን በማህበር ማደራጀት።
-የማህበር መዋቅር መፍጠር
-የጋራ ግብይት ማበረታታት
-የታለመ የዕቁብ አይነት መፍጠር
-የፋይናንስ እውቀት ስልጠና
በአካባቢያቸን ያሉ እፅዋትን  በተለያዮ መንገድ  ለተለያዩ  ጥቅም እና ለህገወጥ ሽያጭ መጨፍጨፉ  እና እየተቆረጡ ነው በዚህም ምክኒያት አካባቢው ወደ በርሃ  እየተቀየረ የአየር ንብረት  መለዋወጥ ችግር እንዲሁም ድርቅ የውሀ ችግር እያመጣ ነው እና የአየር  ንብረት ለውጥ ከባድሁኔታ ነው አሉታዊ ተፅዕኖው  ከባድ ነው  አንዳንድ ለህክምና  የሚውሉ ዕፅዋቶች ጠፈተዋል በመጥፋት ላይም ይገኛሉ  ምክኒቱም አንዳንዶች የአንዱ መኖር ለሌላኛው መኖር ምክኒያት  ሰለሆኑ ነው  ስለዚህም ፅፅዋቶች ከፍተኛ ጥበቃ መደረግ አለበት።
ቴሌቪዥን ምክንያቱም ከጀሮ ከሚሰሙት በአይን ሲያዪት ደስ ይለኛል።
በጣም ኩራት እና ደስታ ይሰማኛል ሞቅ ያለ አቀባበል ስላደረገልኝ እኔም ከመቀመጫዬ ተነስቸ ከልብ የመነጨ ምስጋናየን አቀርብለታለሁ።
የተለያዩ ግብረገብ ትምህርቶችን እንዲያገኙ ማድረግ
ለነገሮች ትኩረት መስጠት፣ ለውሳኔ አለመቸኮል፣ ጥቅምና ጉዳት ማመዛዘን።አሁን ላይ የተረጋጋ የውሳኔ ሰው እንድሆን አድርጎኛል።
አወ በየጊዜዉ ካላቸዉ አቅርቦት አንፃር ምርጫችን ሊቀያየር ይችላል። ቡዙ ጊዜ ምረጫየ የሚወስነዉ ባላቸዉ አቅርቦት ነዉ
አወ አሉ፦
ለቅሶ ቤት መሰብሰብ
የሞተው ሰው ዘመዶች፣ ወዳጆች እና የማህበረሰቡ አባላት ወደ ለቅሶ ቤት ይሰበሰባሉ። ይህ መሰባሰብ ለሀዘንተኞች ድጋፍ መስጠት፣ ምግብ ማቅረብ እና ሌሎች ተግባራዊ እገዛዎችን መስጠትን ያካትታል።
የሀዘን መግለጫ መንገዶች
 * ለቅሶና ዋይታ: ሴቶች በተለይ በከፍተኛ ድምጽ ያለቅሳሉ፣ ዋይታ ያሰማሉ፣ ፊታቸውን ይልጣሉ፣ ወድቀው መሬት ላይ ይንከባለላሉ፤
ወንዶች ደግሞ እንዲህ ሲል ነበር እንዲህ ያደርግ ነበር እያሉ ቀረርቶና ፉከራ ያሰማሉ። ሀዘንተኞች ፀጉር መላጨት፣ጥቁር መልበስ ይታይባቸዋል።
እኛ አካባቢ ቡና ሲፈላ ቡናው ተቆልቶ ፣ተወቅጦ ፣ ቡና ዱቄቱ ከዉሀ ጋ ጀበናዉ ዉስጥ ይፈላል ፣ ጨፌያችን ይጎዘጎዛል ፣ ጭሳችን ይጨሳል ይሄን ሁሉ ስርአት አልፋ ነዉ ቡና እሚሆነዉ ። ቡና ስናፈላ ብዙ አይነት ነገሮችን እናቀርባለን(ቡና ቁርስ ) ለምሳሌ፦ ዳቦ ፣ ቆሎ ፣ ፈንድሻ ፣ አነባበሮ የመሳሰሉ ቁርሶችን በማቅረብ እንጠጣለን ። የሚነሱት ዉይይቶች ሁሉም ስለራሳቸዉ ህይወት(ስለገጠማቸዉ ገጠመኝ) እና ችግራቸዉን ይወያያል ፣
የቴሌቪዥን ፕሮግራም ኢቢኤስ የራድዬ ማታ ማታ የሚቀርብ የጥያቄና መልስ ውድድር  ኢቢኤስ ለምሳሌ የሚያስደስተኝ ዝቅተኛ ኑሮ ለሚኖሩ ሰዎች የሚረዱት ነገር የራድሆ ደሞ ብዙ እውቀት ስለማገኝበት
የተዎሰነው የማህበራሰባችን ቆሻሻን በአገኙት ቦታ ሁሉ በመጣል መልሶ ጥቅም ላይ የማዋል ባህላቸው ደካማ ሲሆን አብዛኛው ግን ጉድጓድ በመቆፈር በአንድ በማጠራቀም ከጊዜያት በሗላ መልሰው እንደ ማዳበሪያነት የመጠቀም ልምድ አላቸው:: በተጨማሪም ቆሽሻን በማጠራቀም የሚያቃጥሉ አሉ::

የሚመከረውም የተጠቀሙትን ማንኛውንም ቆሻሻ ለማዳበሪያነት የሚያገለግሉትን ጉድጓድ በመቆፈር በአንድ በማጠራቀም መልሶ ለማዳበሪያነት እንዲውል ማድረግ ነው::  በተጨማሪም በተለያዩ የፋብሪካ ማሽኖች አማካኝነት መልሰው አገልግሎት የሚሰጡትን በመለየት ጥቅም ላይ እንዲውሉ ማድረግ አለብን::
ከልጆች ፊት መጥፎ ነገር አለመስራት፣ የተለያዩ የግብረ ገብ ትምህርቶችን ማስተማር፣ መንፈሳዊነትን ማስተማ፣ የተለያዩ አስተማሪ የተረት መፀሀፍትን እንዲያነቡም ሆነ እንዲተረክላቸው ማድረግ፣ በጊዜ ወደ ትምህርት ተቋማት በማስገባት ትምህርት እንዲከታተሉ ማድረግ ዋና ዋናዎቹ ናቸው::
አዎ እሳተፋለሁ  በቤተክርስቲያን አገልግሎት በአካባቢው ሆኑ በአገሬቱ ያሉትን ችግሩን እና አለመግባባት የሉትን ነገሮች በመነጋገር በመወያየት እንፈታለን እናስተምራለን እንማርበታለንም እሄ ድርጊት እድንተሳሰብ አድንከባበር አርጎናል
አዎ አውቃለሁ በአብዛኛው ጊዜ በተለምዶ ምች ብለን ለምንጠራው የበሽታ አይነት  የምንጠቀማቸው ቅጠሎች አሉ እነርሱም ዳማከሴ እና አረግሬሳ ናቸው ዳማከሴ የተባለውን የመድሀኒት ቅጠል የምንጠቀመው ከቆረጥን በኋላ አጥበን በማሸት እንጨምቀዋለን ከዛም በኋላ የምንጠጣው ሻይ ወይም ቡና ላይ ጨምረን በመጠጣት የሚወሰድ የመድሀኒት አይነት ነው ሌላው አረግሬሳ ነው ይህም የመድሀኒት ቅጠል አወሳሰድ ቅጠሉን ከቆረጥን በኋላ  በብረት ድስት ወይም ሰፋ ባለ እቃ ተቀቅሎ  በመታጠን የምንጠቀመው የመድሀኒት አይነት ነው
1. የመተባበር ባህልን እና አንድነትን ያዳብራል::
2. በበሽታ፣ በሞት፣ በተፈጥሮ አደጋ... ወዘተ ጊዜ እገዛ ይሰጣል።
3. በደስታ እና በሀዘን ጊዜ እርስ በርስ እንዲገናኙ እና ማህበራዊ ትስስርን እንዲፈጥሩ ያግዛል::
አዎ እንጀራ በሽሮ