gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
የኑሮ ውድነት ወይም የዋጋ  ግሽበት በእኔ እና በቤተሰቦቸ ትልቅ ተፅእኖ አሳድሮብናል ይህም ማለት ዋነኛው  መንስኤው የምናገኘው ገቢ እና የምናወጣው ወጪ መመጣጠን አለመቻሉን ሲሆን ይህንን ተፅዕኖ ለመግታት እኔ እና ቤተሰቦቸ አላስፈላጊ ወጪዎችን ትተናል ማለትም መሠረታዊ ሚያስፈልጉንን ነገሮች በእቅድ እንገዛለን  ለምሳሌ ያክል ልብስ እና ጫማ እንደበፊቱ ያየነውን እና የወደድነውን ነገር አንገዛም በእቅድ እና በፕሮግራም እንመራለን ኑሮው በጣም ስለተወደደ ከግለ ወይም እየተከፈለ የሚማሩ ልጆችን ወደ መንግሥት ትምህርት ቤቶች አዘዋውረናል
"ድር ቢያብር አንበሳ ያስር" የሚለው አባባል ይመቸኛል::

ምክንያቱም የሰው ልጅ ከተተባበረ ብዙ ነገር መስራት እና ማስተካከል ይችላል::
ማህበራዊ ትስስሩ የአኖኖር ዘየው
በሠአት ትምህርት አለመከታተል እሄደሞ የአምሮጉዳት አለው ምክንያቱም አካላዊ ድካም ካለ ትምህርትን ትኩረት አድርጎ ለመከታተል አያስችልም
አንዲት  እናት ስትወልድ ሙሉ አካላቶች ክፍት ስለሚሆኑ ፈሳሽ ነገሮች እንደ አጥሚት: ወተትና ምግብ ገንፎ እንዲሁም  ስጋ እንዲመገቡ ይደረጋል እንዲሁም ከአስር ቀን በፊት ወደ ውጭ እና ስራ እንዳትሠራ ይደረጋል በተጨማሪም ከአልጋ አካባቢ ብረት እንዳይቃጁ ተብሎ ይደረጋል ።ወልዳ ወደቤት ስትገባ  ቤተዘመድ እንዲሁም ጎረቤት ተሠብስቦ ቡና ይፈላል  ዳቦ እንዲሁም ዳቦ ቆሎ ይቀርባል አድስ ለተወለደው ልጅ ስም ከእነ ትርጉም  የእየራሳቸውን ይሠጣሉ በመጨረሻ የልጁ ስም ይወሰናል።
እድሩ በሐዘን ወቅት የሚያደርገዉ ድጋፍ የእድሩ አባላቶች 3 ቀን ድንኳኑ እስኪፈርስ ድረስ ጠዋት ማታ እየተመላለሱ ያስተዛዝናሉ ።ገንዘብ ይደግፋል ፣ ሽንብራ ቀቅለዉ (ንፍሮ) ሰዉ ከቀብር ሲመለስ ያስይዛሉ(ያዘግናሉ) ፣ ድንኳኑ ሳይፈርስ የእድሩ አባላት እንጀራ፣ ሽሮ ፣ዘይት አዋጠዉ ሰርተዉ ሀዘንተኞችን እና አስተዛዛኞችን ምሳ ወይም እራት ያበላሉ ። ወንበር ይሰጣሉ ፣ ድንኳን ይሰጣሉ ይሄን ሁሉ ነገር በማድረግ ከሀዘናቸዉ እንዲፅናኑ ያደርጓቸዋል ።
የሄድኩበት ቦታ ወይም ሀገር የማውቀው ሰው ቤት ዘመድ ወይም ቤተሰብ ከሆነ በጣም ደስ ይለኛል መስተንግደውም ከልብ የመነጨ ይሆናል እኔም አቀባበሌ ምክንያታዊ ይሆናልምክንያቱም ይህን ሰው ከዚህ በፊት ከዚህ ሰው ጋር ጥሩ ጊዜ አሳልፈን ሊሆን ይችላል ወይም የሄድንበት ቦታ ዝምድና ወይም ወዳጅነት ሊኖረን ይችላል ነገር ግን የማላውቀው ከሆነ  የት ነው የማውቀው ከእኔ ምን ፈልጎ ነው ከዚህ በፊት ምን ሰርቸለት ነው በመን መልኩ አስደስቸው ነው ለእኔ ሞቅ ያለ አቀባበል ያደረገልኝ የሚሉ ጥያቄዎች በአይምሮየ ይፈጠራል
ስም የሚያወጣው ማን ነው?
አባትና እናት
በአብዛኛው ዋና ውሳኔ የሚያደርጉት ወላጆች ናቸው።
እናት በልጁ ልደት የተያያዘ ስሜት ምክንያት ሀሳብ ብዙ ጊዜ ታቀርባለች።
አባት ደግሞ የቤተሰብ ታሪክን እና የአያቶች ስም ሊመርጥ ይችላል።
 አያት (በተለይ የአባት አባት/እናት)
በብዙ ባሕላዊ ማኅበረሰቦች አያቶች ታላቅ ሚና አላቸው።
የሞተ ዘመድ ስም መስጠት (መታሰቢያ) የተለመደ ነው።
 ካህን (በኦርቶዶክስ ተምህርት)
በጥምቀት ጊዜ መንፈሳዊ ስም ይሰጣል።
ይህ ስም ከቅዱሳን ስም ይመረጣል (ለምሳሌ፦ ገብርኤል፣ ማርያም፣ ሚካኤል)።
አንዳንድ ጊዜ ይህ ስም የዕለት ተዕለት ስም አይሆንም፣ መንፈሳዊ ብቻ ይሆናል።
ልጆች ስልኮችን እንዴት መጠቀም እንዳለባቸዉ ግንዛቤ መስጠት አስተማሪ የሆኑ ነገሮችን በመጫን ለልጆች ማሳየትበትምህርት ቤት ዉስጥ በመምህራን ግንዛቤ መስጠት ከመጀመሪያዉ የልጆች አስተዳደግላይ እናት ብቻ ሳትሆን አባትም ጭምር ልጆችን ከመንከባከብ ጀምሮ እዉቀትና ትምህርት ሰጭ ነገሮችን በማሳየት ግዴታቸዉን መወጣት አለባቸዉ ጥሩ ነገሮችን ይዘዉ እንዲያድጉ በትምህርታቸዉ ብቁ እንዲሆኑ እና ሁሉንም ነገር አዉቀዉ እንዲያድጉ አስተዳደርግ እና የቤተሰብ ቁጥጥር ትልቅ አስተዋፅኦ አለዉ
የኑሮ ውድነት ወይም የዋጋ ግሽበት በኑሮአችን ላይ በጣም ቀላል የማይባል ጉዳት አስከትሎብናል።ለምሳሌ የምናገኘው ገቢ እና የምናሟላቸው መሠረታዊ ነገሮች ከገቢ ጋር አለመመጣጠን ፣በወቅቱ እና በሰዓቱ ተፈላጊ ነገሮችን አለማግኘት፣ገንዘባችን ከምናወጣው ወጭ በቀር የምናገኘው የገቢ ስረዓት መዋዠቅእና ሌሎችም አሉ።ይሕም ሁኔታ የሚያስከትለው ተፅዕኖ በጣምአስቸጋሪ ሁኔታ ላይ እየጣለን ይገኛል።በገቢ አና ወጭ አለመመጣጠን ምክንያት የብዙሀን የኑሮ መዛባት ችግር ገጥሞናል።በአብዛኛው ማሕበረሰብ የሚኖረው ከእጅ ወደ አፍ የሆነ ኑሮ ነው የሚኖረው።
የጤና አጠባበቅ ነው አበዛኛው ሰው በዕለት ከዕለት ኑሮው ስለ ጤናው ምንም አያስብም ያ ደግሞ ተፅዕኖ ይፈጥራል ። ጤናችን ካልጠበቅን መኖር አንችልም ሰርተን መግባት አንችልም እና ጤናችን መጠበቅ ግድ ነው ጤና የህይወት መሰረት ስለሆነ ለጤናችን ቅድሚያ በመስጠት ራሳችን መጠበቅ አለብን።ምንም አይነት በሽታ ችላ ማለት የለብንም የጤና ባለሙያዎችን ማማከር ግድ ነው። ምግብ በስአቱ መውሰድ እንዳለብን ማወቅ። ጠንካራ የምንሆነው ጤናችን ስንጠብቅ ነው በቂ ውሀ መጠጣት እንደለብን እረፍት በእቅድ እና በስዐት መመራት ነው የለብን
ከቤት ውስጥ የሚደረጉ ጨዋታወች ውስጥ ገመድ ዝላይ ለህፃናት ማኀበራዊ መስተጋብር ይጠቅማ ብየ አስባለሁ ምክንያቱም አንዱ ዘላይ ቀሪወች ሁለቱ ከመድ ወዝዋዥ እየሆኑና እየተቀያየሩ ጨዋታውን ለመጫወት ግዴታ መተባበር ይኖርባቸዋል በመተባበር ውስጥ ደግሞ የህፃናት ማኋበራዊ መስተጋብር ያድጋል ብየ አምናለሁ። ከቤት ውጭ የሚደረጉ ጨዋታወች ደግሞ እግር ኳስ የህፃናትን ማህበራዊ መስተጋብር ያሳድጋል ብየ አምናለሁ። ምክንያቱም እግር ኳስ በርከት ያለ የሰው ቁጥር የሚጫወትበትና በጋራ ምትጫወተው ጨዋታ ስለሆነ ከብዙ ሰውጋር ስለሚያስተዋውቅ፣የጋራና የመተባበር ስሜት ስለሚፈጥር የህፃናትን ማኀበራዊ መስተጋብር ያሳድጋል ብየ አምናለሁ።
ስኬት ከገንዘብ እና ማዕረግ ውጭ በበጎ ተጽዕኖ  ማለትም በሥራ ወይም በድርጊት የሰዎችን ሕይወት ማሻሻል ወይም ለኅብረተሰብ አዎንታዊ አስተዋፅዖ በማድረግ ፣ ለሌሎች ድጋፍ መስጠት ፣ ሌሎችን በማንቃት፣ በማስተማር ወይም በመርዳት ሊገለፅ ይችላል። በተጨማሪም ባለን ነገር ደስተኛ በመሆንና በዙሪያዎ ላሉ ሰዎች ጠቃሚ በመሆን ይገለፃል። በፊት ስኬት የሚመስለኝ በትምህርት ጥሩ ውጤት ማምጣት ፣ በስራ ቦታ የተሻለ ደረጃ በማግኘት በቂ ገቢ ማግኘት ማለት ብቻ ነበር። ነገር ግን አሁን ላይ በባሕሪ ማደግ፣ ደስተኛ መሆንና በዙሪያዎ ላሉ ሰዎች ጠቃሚ መሆን ማለት እንደሆን ተረድቻለሁ።
ትምህርታዊ ይዘት በመስጠት እና በማጎልበት ጠቅላላ ባህላዊ ወጎች በማድረግ ማስተላለፍ እና የባህል ቀን በማዘጋጀት ማክበር እና ሌሎች አካባቢዎች ማስተዋወቅ
-አወ ይህም በልጆች ስነ ልቦና ላይ የውድድርና የበታችነት ስሜት ስለሚፈጠር ... ከቤተሰብ አባላት ጋር ባለ ግኑኝነት አሉታዊ ተፅእኖ አለው። 
-ማኅበራዊ ሚዲያ በልጆች ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ ስጋት እንደሆነባቸው  ብዙ ወላጆች እየገለጹ ነው። 
-በትምህርት ገበታ ላይ ስልክ መከልከሉ ልጆቻችን ከስልክ ሱስ ወጥተው በአካል ብቃትና በአእምሮ ብስለት እንዲያድጉ ትልቅ እድል ነው። ስልኮች ከክፍል ሲወጡ ተማሪዎች መምህራን የሚሉትን በደንብ ያዳምጣሉ አሉታዊ ነገርም ይቀንሳል።
ከመደበኛ የሕክምና ዕርዳታ በፊት፣ በማኅበረሰባችን ውስጥ ለቁስል ወይም ለቀላል ቃጠሎ መጀመሪያ ደረጃ እርዳታ የሚደረገው እሣት የቃጠለው ሠው ሊጥ ይቀባል፤ዘይት ይቀባል፤በነዚህ መንገድ ይደረጋል።
ለቁስል ደግሞ አመድ፤በርበሬ፤ቡና ዱቄት፤ማር፤በጨው መዘፍዘፍ፤ለምሳሌ አንድ ሠው ቢስማር ቢወጋው ቢስማሩን አውጥተው ከዛ አመድ ቶሎ ብለው አደርጉበታል ከዛ ማታ ማታ በጨው እና በሞቀ ውሀ ይዘፈዝፈዋል በወጋው ቢስማር እሳት ላይ አግለው ይተኩሱታል እስኪድን ድረስ።እነዚህ በማኅበረሰባችን ውስጥ ለቁስል ወይም ለቀላል ቃጠሎ መጀመሪያ ደረጃ እርዳታ የሚደረገው በዚህ አይነት መንገድ ነው።ለምሳሌ
ከባንክ አገልግሎት ኤ.ቲ.ኤም፣ሲቪ ብር እጠቀማለሁ፣በአካባቢየ ሁሉም አይነት የባንክ አገልግሎቶችና ባንኮች ስለሚገኙ በቀላሉ የባንክ አገልግሎት ማግኘት ይቻላል። በኔ ልምድ እሁድ እሁድ የኤትኤም ማሽኑ ላይ ብር ባለማስቀመጥ  ሚያበሳጨኝ የኢትዮጲያ ንግድ ባንክ ነው። ስለሆነም በዚህ እረገድ የኢትዮጲያ ንግድ ባንክ አሰራሩን ማሻሻል አለበት ብየ አምናለሆ። በተጨማሪም የኢትዮጲያ ንግድ ባንክ የሞባይል ባንኪን ሲስተም በተደጋጋሚ ከስራ ውጭ እየሆነ ደንበኛን እያናደደ ስለሆነም በዚህም ባንኩ እራሱን ቢያሻሽል ጥሩ ነው እላለሁ።
አዎ ነበር 6ተኛ ክፍል ነበርኩ እና እንግሊዝ አስተማሪያችን መምህር ትግስት ትባላለች መምህራችን ነበረች ትምህርታችንን በአግባቡ እንድንማር ብዙ ነገሮችን ታረግልን ነበር ይሄም መፃሐፍ ያላመጣ ፣ የቤት ስራ ያልሰራ ፣ ክፍል ዉስጥ እማይከታተል ሁሉ ይገረፍ( ይቀጣ ) ነበር እና በትምህርታችን ትንሽ ደከም ያልነዉን ቲቶሪያል ወይም ሜካፕ እየጠራች ከትምህርት ሰአት ዉጭ ታስተምረን ነበር ። አማይረሱ ያደረጋቸዉ ነገር አንደኛ ቅጣቱ ጆሮ መያዝ ፣ ተንበርክኮ ክፍሉን ሁሉ መዞር እና ይሄ ነገር መቼም አይረሳም ። ሌላኛዉ ደሞ ትምህርታችን ላይ ለዉጦችን ስላየሁ ነዉ እማረሳዉ ።
አሁን ባለው የትምህርት ሁኔታ ደስተኛ ናቸውም ደስተኛም አይደሉምም። ደስተኛ የሆኑበት ነገር በትምህርት ጥራቱ፣በቴክኖሎጂ የታገዘ ትምህርት ስለሚማሩ፣ለትምህርት እሚያስፈልጉ ቁሳቁሶች ሰለተሟሉላቸው እና በነፃነት ስለሚማሩ ይህም ማለት በድሮ ጊዜ ከአንድ ክላስ ከመቶ በላይ ተማሪ ነው እሚማረው አሁን ግን በዛ ቢባል እንኳን ከ ሃምሳ አይበልጥም። ደስተኛ ያልሆኑበት ነገር ደግሞ የትምህርት ጥራት ቢኖርም ነገር ግን ቀደም ሲል ከነበረው ጋር አይገናኝም ምክንያቱም የድሮ የስድስተኛ ክፍል ተማሪዎች ከአሁኖቹ አስራ ሁለተኛ ክፍል ተማሪዎች ጋር አንድ ናቸው ብለው ያስባሉ።
ጋብቻ በሰዎች መካከል የሚፈጠር ማህበራዊ የአንድነት ስርአት ወይም ህጋዊ ስምምነት ነዉ ስርአቱ የሚመሰረተዉ በሰርግ ስርአት ወይም በሌላ ዝግጅት ሊሆን ይችላል የዚህ ተቋም አወቃቀር እንደየ ባህሉ እንደየ ሃይማኖቱ እና እንደየ ጊዜዉ ይለያያል በሰርግ ወቅት  በእኛ አካባቢ የሰርግ   የሚከናወነዉ ሁለቱ ተጋቢዎች ስለተዋደዱ ቤተሰብ ትዉዉቅ ስለሚያስፈልግ ሽምግልና በመላክ እርስ በርሳቸዉ ይተዋወቃሉ ከተዋወቁእና ቤተሰብ ከተስማሙ ወይም ከፈቀዱ በኋላ የጋብቻ ቀን ተቆርጦ ድግስ ይጀመራል ዘመድ አዝማድ ጎረቤት ይጠሩና  የተዘጋጀዉን ምግብ ይበላሉ  መጠጥ ይጠጣሉ ይዘፈናል ይጨፈራል ጋብቻዉ ይደረጋል ከዛም መልስ ላይ ቤተሰብ ተጠርቆ ለሙሽሮች የመልካም እድል ምኞታቸዉን ምርቃታቸዉን ይሰጧቸዉና በክብር ወደ ቤታቸዉ ይሸኛሉ
አካዳሚካያዊ የሚያጋጥመው ችግር ረጅም መንገድ ተጉዞ ሰለሚመጣ ድካም ስላለ ትምህርቱን በደንብ አይከታተለውም ትኩረት አይሰጠውም። አእምሯዊ ደግሞ ከጓደኞቹና ከመምህራን ጋር አለመግባባት ያስከትልበታል የመነጫነጭ ባህሪ ያሳያል። ከዛ ባለፈም ትንኮሳም ሊያጋጥም ይችላል በሚያልፍባቸው ቦታዎች መጠጥ ቤቶችም ካሉ።
አካላዊ ችግሮች ደግሞ እንደየቦተው ይለያያል ለምሳሌ ወንዝ ተሻግሮ የሚመጣ ከሆነ ደራሽ ውሀ ሊያጋጥመው ይችላል፣ የአካባቢው ምድራዊ ሁኔታው አመች ካልሆነ አካላዊ ጉድለት ይደርስበታል።
ከገንዘብና ከማዕረግ ውጭ፣ ስኬትን በግል እንዲህ እገልጻለሁ፦
ራሴን መረዳትና ከእሴቶቼ ጋር ተስማምቼ መኖር
የተማርኩትን በተግባር ማድረግ እና ሌሎችን መጠቀም
የአእምሮ ሰላም፣ ጤና እና ግንኙነቶችን መጠንከር
ችግሮችን በትዕግስት መቋቋም እና ከስህተት መማር
በሕይወቴ ውስጥ ትርጉም እንዳለ መሰማቴ
ተማሪ ሳለሁ እና አሁን እንደ አዋቂ ስኬትን እንዴት እየተመለከትኩ ነው?
ተማሪ ሳለሁ፡ ስኬትን በከፍተኛ ውጤት፣ ዲግሪ፣ እና የሰዎች ምስጋና እጅግ እገመት ነበር። ግቦች ግልጽ ነበሩ፣ መለኪያዎቹም ቀላል ነበሩ።
አሁን እንደ አዋቂ፡ ስኬት አንድ ነገር መድረስ ብቻ አይደለም፤ እያንዳንዱን ቀን ከራሴ ጋር ተስማምቼ መኖር ነው። ሚዛን (ሥራ–ሕይወት)፣ ጤና፣ ግንኙነት እና ትርጉም በግልጽ ቦታ ገብተዋል።
በጣም የምወደው የስፓርት አይነት የእግር ኳስ ።የእግር ኳስ የሆድና የጀርባ አጥንትን ያጠነክራል ። የእግር ኳስ እስፖርት ለአካላዊ እንቅስቃሴ ጠንካራ እና ጤነኛ እንድንሆን  ያደርጋል።
የምደግፈው የስፓርት ቡድን  አርሰናል  ነው። የምደግፍበት ዋነኛ ምክንያት ቡድኑ ጠንካራና የማይሰለች ስለሆኑ እንዲሁም በጨዋታቸው ጎበዝ ስለሆኑ የአርሰናል ቡድንን እደግፋለሁ ። አዎ  የአርሰናል ቡድን ትልቁና ዋነኛ ስኬቱጠንክረው አሸንፈው  ዋንጫ ያነሳሉ እንዲሁም ደግሞ  ሀገራችንም ያስጠራሉ።
በምንኖረው አካባቢ  የባንክ ተደራሽነቱ  አሪፍ ነው እኛ የምንኖረው አካባቢ የተለያዩ ባንኮች  አሉ ከዚህ ውስጥ የኢትዮጵያ  ንግድ ባንክ  አቢስኒያ ባንክ  ወጋገን ባንክ  አዋሽ ባንክ ዳሽን ባንክ ንብ ባንክ  ይገኛሉ የኤ.ቴ ካርድ  ሁሉም አላቸው የአገልግሎቱ  አሰጣጡ አቢስኒያ የተሻለ ነው የዲጅታል መተግበሪያ ጨምሮ ከፍተኛ የደንበኛ ስፋት  ያለው ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ነው የኢትዮጵያ  ንግድ  ባንክ  አደሰው ተጠቃሚነቱ ፍጥነትታቸው ዝቅተኛ  ነው ሌላው ደግሞ የደንበኞች የአገልግሎት መስጫ መስኮቶች ብዙ ናቸው ግን አገልግሎት  የሚሰጡት ትንሾች ናቸው እሄ መሻሻል አለበት ሌላው ሁሉም ባንኮች ኤ.ቴኤማቸው ማሽኖች  በተሎ አይሞሉም  እና መሻሻል አትበል ከነዚህ  የባንክ አገልግሎት አሠጣጣቸዉ ጥሩ ነው ምላቸውን ዳሽን  ባንክን ነዉ
የኑሮ ውድነት (የዋጋ ግሽበት) የዕለት ተዕለት ኑሮን እጅግ አድካሚ በማድረግ ለቤተሰቡ የማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ቀውስ ፈጥሯል። የዋጋ ንረቱ ለምግብ፣ ለመኖሪያ ቤት ኪራይ እና ለመማሪያ ቁሳቁሶች የሚወጣውን ወጪ ከመጠን በላይ በማናሩ፣ የረጅም ጊዜ ቁጠባዎችን አቋርጠን የዕለት ጉርስን እንድናሟላ አስገድዶናል። 
-የገንዘብ አጠቃቀም ዕቅዳችንን የሚከተሉትን ለውጦች እንድናደርግ አስገድዶናል
-የቁጠባ ሥርዓት መስተጓጎል
-የትምህርት ወጪ ቅድሚያ መስጠት
-የአኗኗር ዘይቤ ማስተካከል
ወላጆች ልጆቻቸው በስልክ እና በኢንተርኔት ላይ የሚያሳልፉትን ጊዜ እና የሚያዩትን ይዘት  ለመቆጣጠር የሚከተሉትን ቴክኖሎጂያዊ እና አስተዳደራዊ መንገዶች ቢጠቀሙ ውጤታማ ይሆናል፦1)ስልኩ ላይ የሚጫኑ መተግበሪያዎችን በመጠቀም ልጆች ምን ማየት እንዳለባቸው መወሰን ይቻላል።
2)የስልክ መጠቀምያ ቦታ: ልጆች ስልክ ወይም ታብሌት ሲጠቀሙ በሳሎን ወይም ሁሉም ሰው በሚያይበት ቦታ እንጂ በመኝታ ክፍል ውስጥ ብቻቸውን እንዳይጠቀሙ መከልከል። ይህ ተገቢ ያልሆነ ነገር እንዳያዩ በራስ ሰር ይቆጣጠራል።
3)የመኝታ ሰዓት: ወደ መኝታ ክፍል ስልክ ይዞ መግባት በጥብቅ መከልከል አለበት። ስልኮች ማታ ማታ ሳሎን ወይም ወላጆች ክፍል ውስጥ ቻርጅ እንዲደረጉ ማድረግ።
4)ከስልክ ነፃ ሰዓታት: ለምሳሌ በምግብ ሰዓት ወይም የቤተሰብ ወሬ በሚወራበት ጊዜ ስልክ መጠቀም እንደማይፈቀድ ህግ ማውጣት።
በምኖርበት አካባባቢ የምወደውና ለኔ ትርጉም ያለው ታሪካዊ ቦታ የአፄ ፋሲለደስ አብያተ ቤተመንግስት ሲሆን፣ የአፄ ፋሲለደስ አብያተ ቤተመንግስት በዘመኑ የኪነ-ህንጻ አሰራር ግምት ውጭ የሆነ የጥበብ ውጤት በመሆኑ እና የኖረበት እረጅም እድሜና የአፄ ፋሲለደስ አብያተ ቤተመንግስት ውስጥ የተፈራረቁትን ጥበበኛ መሪወች ሳስብ የአፄ ፋሲለደስ አብያተ-
መንግስት ተወዳጅ እንዲሆን ያደርገዋል በተጨማሪም ተሪክና ጥበብን ከትውልድ ትውልድ ያሸጋገረ አሻራችን በመሆኑ ልወደው ችያለሁ። በጥቅሉ ከላይ በጠቀስኳቸው ምክንያቶች የአፄ ፋሲለደስ አብያተ ቤተመንግስትን ለመውደድ ችያለሁ
በቤተሰቤ ውስጥ ያለ የወንድሞቼ ባህርይ በግልፅነት ላይ የተመረኮዘ ውይይት በማድረግ ያምናል አለመግባባቶች  በንግግር በመፍታት ያምናል።
አወ አለ ለምሳሌ፦ዝርፊያ ማስተካከል የምንችለውም ደግሞ አከባቢያችን በመጠበቅ ወጣቱን ማስተማር እና የስራ እድል በመፍጠር ነው
አይ አላዉቅም ምክንያቱም የባህላዊ መድሀኒት የሚያስፈልገዉ በሽታ አሞኝ አያዉቅም።
በጣም ጥሩ ነዉ እላለሁ
ባገኘው ቦታ የመጣል ልምድ አለው።
ለምሣሌ፦
 ፕላስቲክ ሪሳይክል፦ማለት የፕላስቲክ ተረፈ ምርት እደገና ስራላይ ወይም ጥቅም ላይ እዲውሉ ማድረግ ነው።
ማዳበሪያ፦ማለት ከእፅዋት ቅጠላቅጠሎች ብስባሽ እና ከእንስሳት ፅዳጅ የሚገኝ ሲሆን ለአትክልት ማሣደጊያ ማዳበሪያ በመሆን ያገለግላል ።
ባዬ ጋዝ፦ማለት ከከብቶች እበት የሚዘጋጅ ቢሆን ለመብራትነት ያገለግላል ።
በእንጀራ በጠለ መልክ ይሰጣል
ለ ህክምና ለ አልባሳት ለግል ንጽህና መጠበቂያ ለማሸነፍ ምሞክረውም አንዳንድ ስራወችን በመስራት
ሞባይል  ስልኮች በልጆች ከትምህርት ላይ በጣም  ተጽዕኖ  አላቸው ብዙ ግዜ  ከትምህርት ይልቅ ከስልካቸው ካለው ቲክ ቶክ ፊስቡክ ዋሳፕ ኢሞ ተሰጠው ነው የሚውሉ ከዚ በመቀጠል ተማሪዎች የተለያዩ የቤት ስራ ሲሰጣቸዉ ፈተና ላይ የተለያዩ ነገሮች አንብበው እዲመልሱ የተሰጣቸው ነገር በስልኮች በመታገዝ በመመለስ አንብበው እንዳይመልሱ አድርጓል ለምሳሌ የሆነ ግዜ በትምህርት ቤቶች ፈተና ቀድሞ እየወጣ ሚሞክሩ ተማሪዎች ላይ ተጽዕኖ እያመጣ ነበር ሌላው ከቤተሰብ ላይ ስልኮች ተጽዕኖ አላቸው  አንደኛው ስልክ ከተያዘ አትደማመጥም አትታዘዝም አትከባበርም
በዘመናዊ የቤት ግንባታ ሐደት ውስጥ ጠፍቶአል ወይም ተረስቶል ብየ የማስበው በተለምዶ ጎጆ ቤት ተብሎ  የሚጠራው የቤት አሰራር አይነት ነው ይህ የቤት አሰራር  አብዛኛውነ ቤቱን ለመስራት ለቤቱ መስሪያ የምንጠቀምባቸው ግብአቶች በቀላሉ እና በአካባቢያችን የሚገኙ መሆናቸው  ስራውን ቀለል ያደርገዋል በመጀመሪያ ለመኖሪያ የሚሆን የቦታ ከመረጥን በሁዋላ የቤቱ መሀል ላይ አንድ ረጅም እንጨት በማቆም እና በዙሪያው ቆሚ እንጨቶችን በማዋቀር የቤቱን መሠረት እናቆማለን  ከዛም ማገሮች ባሉት ክፍተቶች ማገሮችን በመገድገድ በአካባቢው የሚገኙ ለቤት ስራ የሚሆኑ የሳር አይነቶችን  በማምጣት እና ጣራያውን በሳራ በመሸፈን ዝናብ እና ፀሀይ እንዳያስገባ በማድረግ ማሰር ከዛም የቤቱን ዙርያ ጭቃወችን ማብካት  እንዲይዝ የእህል ገለባወችን ደባልቆ በማብካት መምረግ ።
አዎንታዊ ለውጦች ከምላቸው ውስጥ ማህበረሰቡ ትምህርት ላይ ያለው ግንዛቤ መጨመር በተለይ ሴቶችን የማስተማር ለውጥ   የጤና አጠባበቅና የህክምና አገልግሎትን ወደ ህክምና ተቋማት በመሄድ አገልግሎት የማግኘት ለውጥ በአብዛኛው አካባቢ የመብራትና የውሀ አገልግሎት የማግኘት ለውጥ አብዛኛው ማህበረሰብ የተንቀሳቃሽ ስልክ አገልግሎት ተጠቃሚ የመሆን ለውጥ የመሳሰሉት ናቸው ።
አሉታዊ ለውጦች ከምላቸው ውስጥ የማህበራዊ ህይወት የመቀነስ ለውጥ የኑሮ ውድነት የመጨመር ለውጥ ጊዜን ያለ ገደብ ማህበራዊ ሚዲያ ላይ የማዋል ለውጥ ከቤተሰብ ጋር ከመሆን ይልቅ በግል ሆኖ ረጅም ሰዓት ስልክ ይዞ ማሳለፍ የመሳሰሉት ናቸው ።
ኑሮን ሥልጣኔን ለማሻሻል
እንደ እኔ አመለካከት ከሆነ ተፅዕኖ አለው ምክኒያቱም ልጅች ሁልጊዜ አንድ ነገር ላይ አተኩረው ስለሚቆዮ ከቤተሠብ ጋር ያላቸው ግንኙነት እንዲሁም  ለትምህታቸው ያላቸውን ፍላጎት ይበንሠዋል በአምሯቸው ለሌሎች ነገሮች ጊዜ እንዳይሠጡ በትምርታቸው እንዳያጠኑ ከጓደኞቻቸው ጋር እንዳይጫወቱ ከቤተሠባቸው ጋራ ጊዜ እንዳያሳልፉ በርካታ ችግር ይጋለጣሉ ተፅእኖውም ከፈያለ ነው ሰለዚ ለልጆች ስልክ ለረጅም ሰዓት እንዲጠቀሙ መፍቀድ የለብንም  ማለት ነው ካልሆ ነ ለከፍ ችግር ይጋጠማሉ ።
በዘመናዊው የግንባታ ሂደት ውስጥ ተረስቷል ብዬ የማስበው ወሳኝ ነገር የአካባቢ የአየር ንብረት ተስማሚነትን ከግምት ውስጥ ያስገባ ተፈጥሯዊ የአየር ማናፈሻ (Passive Cooling) ዘዴ ነው።

ወፍራም ግድግዳዎች: ከጭቃ ወይም ከድንጋይ የተሠሩ ወፍራም ግድግዳዎች የፀሐይን ሙቀት በመምጠጥ ቤቱን በቀን ቀዝቃዛና በሌሊት ሙቀት ጠብቀው እንዲቆይ ያደርጉ ነበር።

የአየር ፍሰት: ከፍተኛ ጣሪያዎች እና ስልታዊ የመስኮት አቀማመጥ ተፈጥሯዊ የአየር ዝውውር እንዲኖር በማድረግ ቤቱ ሁልጊዜ ንጹህና ቀዝቃዛ እንዲሆን ይረዳ ነበር።

ይህ ጥበብ የጠፋው በዘመናዊ ኮንክሪት ግንባታ ፍጥነት እና በኤሌክትሪክ ኃይል ላይ በተመሠረተ የሙቀት ማስተካከያ (ኤሲ) ላይ በመተማመን ነው። ይህም የኃይል ፍጆታን እና የኑሮ ወጪን ጨምሯል።
ባለፉት አስርት ዓመታት በአካባቢያችን የአየር ንብረት ላይ  ለውጥ የሙቀት መጠን መጨመር (በተለይ በበጋ ወቅት)፣ ያልተጠበቀ ዝናብ (አንዳንዴም ከባድ)፣ እና የመዝራት ወቅት መዛባት ሊሆን ይችላል፤ ይህ ደግሞ የግብርና ሥራን በማስቸገር ድርቅን ወይም የጎርፍ አደጋን ሊያስከትል ይችላል፣ ይህም በአጠቃላይ የአየር ንብረት ለውጥ (Climate Change) ምልክቶች ናቸው. 
የሚታዩ ለውጦች:
የሙቀት መጠን መጨመር: በአጠቃላይ የዓለም ሙቀት ከፍ እያለ ቢሄድም፣ በአካባቢዎም የሙቀት ሞገዶች (Heatwaves) በተደጋጋሚ እና በኃይል ሊከሰቱ ይችላሉ.
ልጃገረዶች እድሜያቸው እየገፋ ሲሄድ  ቤተሰብ ይመሰርታሉ ቤተሰብ የማስተዳደር ፣ልጆች የማሳደግ ሀላፊነቶች ይኖርባቸዋል በነዚህና ሌሎች ምክንያቶች  ትምህርት ለማቋረጥ ይገደዳሉ ።
_ሌላዉ የአቅም ችግር የሚጫወተዉ ሚና  እራሳቸዉን በራሳቸዉ የሚያስተዳድሩ ከሆነ ሰፊ ጊዜያቸዉን በስራ ስለሚያሳልፋ  ለትምህርት ጊዜ አይኖራቸውም
_ከባህላዊ ደንቦች አንፃር ከ ዕድሜ ጋር ተያይዞ ከማህበረሰቡ የሚመጣ ትችት  በመሳቀቅ መማር ያቆማሉ