gheero-Leyu/leyu-amharic-gonder-dialect huggingface dataset:
የዋጋ ግሽበቱ ያሳደራቸው ዋና ዋና ተፅዕኖዎችና የወሰድናቸው እርምጃዎች የሚከተሉት ናቸው፦ 
ቀደም ሲል በብዛት የምንገዛቸውን የቅንጦት የሚመስሉ ምግቦችን (ለምሳሌ፦ ፍራፍሬ፣ ስጋ ወይም የታሸጉ ምግቦች) በመቀነስ፣ ትኩረታችንን እንደ ጥራጥሬና እህል ባሉ መሠረታዊ ነገሮች ላይ ብቻ እንድናደርግ አድርጎናል።
የገንዘብ የመግዛት አቅም በየቀኑ እየቀነሰ በመምጣቱ፣ ገንዘብን በባንክ ብቻ አስቀምጦ ማቆየት ትርጉም እያጣ መጥቷል። ስለዚህ ቁጠባችንን ወዲያውኑ ወደ ቁሳቁስ (ለምሳሌ፦ ለግንባታ የሚሆኑ እቃዎች ወይም የማይበላሹ የቤት ውስጥ ፍጆታዎች) በመቀየር የገንዘቡን ዋጋ ለማቆየት እንሞክራለን።
"አስፈላጊ" እና "ፍላጎት"ን መለየት፦ አሁን ላይ ማንኛውንም ሳንቲም ከማውጣታችን በፊት "ይህ ነገር አሁን ለህልውናችን የግድ ያስፈልጋል?" የሚለውን ጥያቄ ደጋግመን እንጠይቃለን።
በአካባቢው ለአራስ ሕፃናት በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት የሚሰጠው ዋና ምግብ የጤና ባለሙያዎችን ምክር ተከትሎ የእናት ጡት ወተት ብቻ (Exclusive Breastfeeding) ነው።

ሆኖም፣ በአንዳንድ ባህላዊ አሠራሮች ምክንያት ንጹሕ ያልሆነ ውሃ፣ የዕፅዋት ሻይ ወይም ቀጭን ገንፎ የመስጠት ልማዶች አሁንም አሉ።

 በአሁኑ ጊዜ፣ ልማዱ የጤና ባለሙያዎች ምክር እና የባህል ተጽዕኖ የተቀላቀለ ነው። የጤና ትምህርት በሰፊው በሚገኝበት አካባቢ ጡት ብቻ የመስጠት ልማድ እየጨመረ ነው። ነገር ግን፣ ባህላዊ ልማዶችን መከተል ሕፃናትን ለበሽታ እና ለምግብ እጥረት ሊያጋልጥ ስለሚችል፣ በስድስት ወራት ጡት ብቻ መስጠት ወሳኝ መሆኑን የሚያስተምሩ ሥራዎች መቀጠል አለባቸው።
ተፅዕኖ ያሳደረብኝ ልምድ ወይም ክስተት የለም
የአካባቢ ማህበረሰብ መሰብሰብ የሚመጡትን ሀሳቦች  እየተቀበልን መወያየት በማስተካከል  ሊሻሻል ይችላል
በዋነኝነታ ለሴት ልጅ እንደማህበረሰብ የሚደርስባት እክል የፆታዊ ጥቃት በማትፈልገው መንገድ ማስገድ፣ ከዛም ሴት አትችልም ቤት ውስጥ ትቀመጥ የቤቱን ስራ ትስራ የሚል ነው ። እንደ ኢኮኖሚያዊ ወይም ግላዊ ደግሞ እክል የሚሆንባት የተፈጥሮ ጉዳይ ነው ወይም የወር አበባዋ በሚመጣበት ወቅት ሞዴስ ወይም የንፅህና መጠበቂያ መግዣ ብር አይኖራትም ከዛም ከቤቷ ለመውጣት ትሸማቀቃለች ። ስለዚህ በግላዊ ሆነ በኢኮኖሚ እክል አጋጠማት።
በዓል ሲኖር ድባቡ እጅግ ደስ ይላል።የደስታ ስሜትም ይሰማል።የእኛ ማህበረሰብ በአል ሲደርስ ለቤተሰብ በሙሉ አዲስ ልብስ ይገዛል፤ ልብሶችን ያጥባል፤ለበዓል አስቤዛ ይገዛል፤የተለያዩ የበዓል ምግቦችን ያዘጋጃል፤የተለያዩ የበዓል መጠጦችን ያዘጋጃል፤ለስጋ ምግብ እሚሆኑ እንደ ደሮ ፤በግ፤ፍየል፤ከብት ይገዛሉ፤የበዓሉ ቀን ቤት ይፀዳል፤አዲስ ልብስ ይለበሳል፤ጎረቤት ይጠራል፤የተዘጋጁ ምግቦች እና መጠጦች በጋራ ይበላሉ፤ይጠጣሉ፤የተለያዩ ባህላዊ እና ዘመናዊ ዘፈኖች ይዘፈናሉ፤ትላልቅ ሰዊች ለበዓሉ አዘጋጆች ምስጋና ይሰጣሉ፤በአሉ በዚህ መልክ ተከብሮ ይውላል።
የሌላን ሰው አመለካከት ከመረዳቴ በፊት ሰውየው እሚናገረው ነገር ምን እንደሆነ ለመረዳት እሞክራለሁ ከዛ በመቀጠልም ለኔ ምን እንደሚጠቅመኝ፣ይህ አመለካከት ለሰውየው ይጠቅመዋል ወይስ አይጠቅመውም፣ለማህበረሰቡስ ምን ጥቅም አለው፣ምን ጉዳትስ ሊያስከትል ይችላል፣በምን መልኩስ ልረዳው እችላለሁ፣አሚሉትን ነገሮች ከግምት ውስጥ በማስገባት ሰውየውን ለመርዳት እሞክራለሁ።
በጣም ተለውጧል አሁን ላይ በኢንተርኔት አማካኝነት ለመረጃ ቅርብ ነኝ።
ጥሩ ናቸዉ። ማሻሻል የሚገባቸዉ የመስማት አስተርጎሚ ሊኖር ይገባል። ብቁ የሆነ እንክብካቤ መስጠት አለባቸዉ። መንገዱ ለዊንቸር ቡዙም አይመችም።
አልተለወጠም አሁን ባለዉ የሀገሪቱ ችግሮች ከኑሮ ዉድነት ጋር ተያይዞ ከጭንቀት አልፎ እራስን እስከ ማጥፋት ደርሷል
ሁሌም ከእንቅልፌ እንደተነሳሁ መጀመሪያ ማደርገው ነገር ስዓት ማየት ነው።ከዛ በኋላ ፀሎት አደርጋለሁ ፀሎት ማለት ከፈጣሪያችን ጋር ምንገናኝበት ድልድይ ስለሆነ የግድ ከፈጣሪ ጋር ለመገናኜት መፀለይ ያስፈልጋል።በፀሎት የሆነን ነገር ስንጀምር ፍፃሜው እያማረበት ነው ሚሄደው በፀሎት ያልተጀመረ ጠዋት ጨለማ ማለት ነው። ከፀሎት በኋላ ተነስቼ እታጠባለሁ ከዛ ቁርስ በልቼ እምሰራቸው ስራ ካሉኝ እሰራለሁ ከዛ ውጭ መፅሐፍ አነባለሁ።
ወሳኔ ላይ መድረስ ከባድ ነው ከመወሰን በፊት ቆም ብሎ ማሰብ ያስፈልጋል 
ከመወሰናችን በፊት በጣም ማሰብ ያሰፈልጋል
በእኔ አስተያየት እድር ባህላዊ የመረዳጃ ማህበር ስለሆነ አባል መሆን ብዙ ጥቅሞችን ይሰጣል። ለምሳሌ ሀዘን በሚያጋጥምበት ጊዜ የእድር አባላት የቀብር ስነ-ስርዐቱን በማሰናዳት እና ሀዘንተኛ ቤተስቦችን በማፅናናት ትልቅ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ።ከዚህም በተጨማሪ የእርስ በእርስ ግንኙነትን ያጠናክራል ፣የተለያየ ጉዳት ሲያጋጥም የገንዘብ እርዳታ ያደርጋል፣ የተለያዩ አለመግባባቶች ሲፈጠሩም ጉዳዩን በትኩረት በመመልከት መፍትሔ በመስጠት ትልቅ ድርሻ አለው።
በባህላዊ ልምዶች  የመጀመሪያውን ስም  የሚያወጣ አባት  ነው ከዛ በዋላ የተለያየ ስም  ይሰጥሃል  ግን አሁን ደግሞ  መጸሀፍ  ቅዱስ በማየት ስም ይሠጣል አንዳንዴም ባል እና ሜስት በሄወት ተሞክሮዎች ላይ የደረሰባቸው ደስታ ሆነ  መከራ በማሰብ  ይወጣል ለምሳሌ  በህይወታቸው ጥሩ ነገረ ካጋጠማቸው እድላዌት ይላታል በህይወትአቸዉ ደግሞ ደስተኛ ከሆኑ ደስታው  ተፈትነው ካገኛት ደግሞ  ፍርቱና ይላታል አንዳንዴ ደግሞ ስሙ ሲሰሙት ደስ ቃላቸው በዛም ይጠራሉ  ግን ትክክለኛው ብየ ነገ ሲጠራበት የማያፍርበት እና ማይሳቀቅበት መሆን አለበት
በተሰማሩበት መስክ ላይ ጠንክሮ እና በርትቶ በመስራት ውጤታማ ሆኖ ማየት ሲሆን 
ልጆች በትምህርታቸው ስኬተማ ቤተሰብ በተሰማሩበት  ለስኬት መብቃት
ቡና ጎረቤታሞች ቤተሰብ ሰብሰብ ተብሎ ይከወናል።  ስርዓቱም ከአንድ እስከ ሁለት ሰዓት ሊፈጅ ይችላል። በስርዓቱም የቡና ቁርስ(አነስተኛ ምግብ) ፣ ጭስ ይኖራል። ትልቅ የመገናኛና አዲስ መረጃ  መለዋወጫ መንገድ በመሆን ያገለግላል።
ከመጠን በላይ ደስተኛ እሆናለሁ ሰወቹ ለኔ ያላቸዉን ክብር እና ፍቅር ስለገለፀልኝ በጣም ደስተኛ እሆናለሁ።
ጉንፋን የሚጠቀሙባቸው ነገሮች ትኩስ ነገር በመጠቀም ለምሣሌ ቅሽር እንዲሁም ውሐ በማፍላት መታጠን እንዲሁም ወዘተ
ሚዛናዊ የሆነውን እና ለሃገር ወይም ለብዙዎች የሚሆነውን እወስዳለሁ።
አስደሳችነዉ !ተጠቃሚዉ አሰቀድሞ ይሄን ተመሳሳይ ጥያቄ ስለጠየቁ አና እኔንም ሰለ እንግሊዝኛ ትምህርት በጣም ስለሚከብደ በከፍተኛ ለማዳመጥ አና ለመከታተል አስብ ነበረ ።
የዋጋ ግሽበት እንደ ሀገር መሰረታዊ በሚባሉ ሸቀጦች ላይ ነዳጅን ጨምሮ ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ አስከትሏል። ይህ ደግሞ በደሞዝ በሚስተዳደር እና ተጨማሪ ገቢ በሌለው ቤተሰብ ላይ ጫና ይፈጥራል። ከቅርብ ጊዜ በኃላ በጣም እየጨመረ በመጣው የኑሮ ውድነት ምክኒያት ቤተሰቤ አንዳንድ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎች አድርጓል። ለምሳሌ ለምግብ ፍጆታም ሆነ ለንፅህና መጠበቂያ የሚያስፈልጉ እቃወችን በችርቻሮ ከመግዛት ይልቅ በጅምላ ከአስረካቢወች እንገዛለን። ይህ ደግሞ ከእያንዳንዱ እቃ ላይ የሚጨመርብንን ትርፍ ብር ከመቀነሱም ባለፈ ጊዜን እና ጉልበትን ይቆጥባል።
የቁጠባን ጥቅም በማስተማር፣ ባህላዊ ቁጠባና ዘመናዊ ቁጠባን እንዲቆጥቡ ማበረታታት:: ስለ ገንዘብ አያያዝ እንዲሁም ብድር በመበደር በመስራት መቆጠብ እና መመለስ አይነት መንገዶችን በማስተማር እንዲጀምሩት ማበረታታት::
በእድር እና በእቁብ የሚሰበሰቡ ገንዘቦችን በብድር መልክ ሰርተው እንዲመልሱ እድል ማመቻቸት::
በትንሽ ግብር ወይም ያለ ግብር በህጋዊ መንገድ ተመዝግቦ መስራት ስለሚቻልባቸው መንገዶች መረጃ በመስጠት የንግድ ፈቃድ እንዲያወጡ ማበረታታት።
የተማረው የህብረተሰብ ክፍል ለእነዚህ ነጋዴዎች ገቢና ወጪያቸውን እንዴት መመዝገብ እንዳለባቸው፣ የንግድና የቤት ወጪን እንዴት መለየት እንደሚችሉ ቀላል ስልጠናዎችን በመስጠት ሊያግዝ ይችላል።
ቲክቶከር ፌስቡክ ኢንስታግራም ቴሌግራም ኢሞ ለምሳሌ በፊት በድምፅ ብቻ ነበር የምናወራሁ አሁን በምስል እንድንጠቀም አድርጓል ድምፅ በማውራት ምስል በመላላክ እንድንገናኝ አድርጎናል በቀጥታ በምስል እንድንገናኝ ሀሉን ነገር በጣም ቀላል አድርጎልናል
ወላጆች ለልጆቻቸው አምባገነን (ኮስታራ) ሆነው ወለም ዘለም ሳይሉ ስልኩን ለቁም ነገር ለምሳሌ ለትምህርት ድጋፍ ለማግኘት እንዲገነዘቡ አድርጎ ማስረዳት። በስልኩ ማህበራዊ ድረ ገፅ ለምሳሌ ቲክቶክ የመሳሰሉትን እንዳይጠቀሙ ክትትል ማድረግ። ትምህርታቸውን ያገናዘበ , ጥሩ ስነምግባር ከባለሙያወች እንዳውቁበት , አጋዥ መፅሀፎችን አውርደው እንዳነቡብት, የሀይማኖት ትምህርቶችን እንዳውቁበት , ስልክን ለጥሩ ነገር እንዲጠቀሙ ለልጆች ማስረዳት መምከር ነው። በጥሩ ስነ-ምግባር እንዲያድጉ ለስልክ ያላቸውን ግንዛቤ ማስረዳት ለምሳሌ ስልኩ ላይ የልጆች ጨዋታ ቁም ነገር አዘል ተረቶችን ማሳየት
አካባቢያቸውን ሚጠብቁት በግል ቤቶች እና በግቢዎች ውስጥ የዕለት ተዕለት ጽዳት: የግል ቤቶች እና ግቢዎች በየዕለቱ መጥረግ እና ማጠብ። 
በሰፈር እና በሕዝብ ቦታዎች ብዙ ሰፈሮች (ቀበሌዎች) በየሳምንቱ ወይም በየወሩ የጋራ የጽዳት ዘመቻዎች ያካሂዳሉ። በዚህ ጊዜ ነዋሪዎች በጎ ፈቃደኝነት በመሳተፍ የጋራ መንገዶችን፣ የገበያ ቦታዎችን እና የውሃ ፍሳሽ ቦዮችን ያጸዳሉ። 
በቆሻሻ አወጋገድ ላይ የሚስተዋሉ ዋና ዋና ችግሮች አብዛኛው ሰው ቆሻሻን ወደሚበሰብስ እና ወደ ማይበሰብስ ለይቶ የማስቀመጥ ልምድ አለመኖር። ሕገወጥ ቆሻሻ መጣል፣ ሪሳይክል ለሚደረጉት በቂ ቦታ አለመስጠት፣ የፋይናንስ እጥረት፣ የህግ አስከባሪነት ድክመት ዋና ዋናዎቹ ናቸው:: 
ችግሮችን ለመቅረፍ መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎች 
የፋይናንስ እና የቅጣት ስርዓት ማሻሻል፣ የግል ዘርፍ ተሳትፎን ማበረታታት፣ …
ከቢቢሲ, ከሜትሮሎጅ, ከተለያዪ የማህበራዊ ድረ ገፆች , ከህብረተሰቡ ወዘተ ናቸው ። በጣም የምወደው ወቅት ክረምት ነው ምክንያቱም በክረምት አየሩ ቀዝቃዛ ስለሆነ ለጤናዬ ተስማሚ ነው። በክረምት ብዙ አትክልቶች እህሎች የሚዘሩበት ነው ። ክረምት የሙቀት መጠንን ስለሚቀንስ ጤነኛ የአየር ንብረት ስለማገኝ። በክረምት አካባቢያችን ንፁህ ይሆናል ጎርፎች ቆሻሻውን ጥርግርግ አድርገው ስለማፀዱት ። በክረምት ለውሀ ችግር አንጋለጥም ዝናብ ስለሚዘንብ በቀላሉ ማግኘት እንችላለን ለመጠጥ ለምግብ ማብሰያ ለግል ንፅህና ለተለያዪ ነገሮች የውሀ አቅርቦት ሰፊ ስለሚሆን።
ብዙ ተፅዕኖ የሚያሳድሩ ችግሮች እንዳሉ ይታወቃል ይህ ተፅዕኖ የሚፈጥረው ነገር የኑሮ ውድነት ወይም የዋጋ ግሽበት አንዱ እና ዋነኛው ሲሆን በዚህ ምክንያት በማህበረሰቡ ውስጥ ተፅዕኖ ይፈጥራል  በመቀጠል ቶሎ የትራንስፖርት አገልግሎት አለማግኘት በተለይ በስራ ስዓት መግቢያ እና መውጫ በኩል የትራንስፖርት እጥረት ስላለ ሰዎች አላስፈላጊ መጉላላት እና አላስፈላጊ ወጪዎች ይዳረጋሉ ማለትም ኩንትራት ባጃጆችን ስለሚጠቀሙ በአንዳንድ ደግሞ በፀጥታ ችግር ምክንያት የኢንተርኔት አገልግሎቶች ይቋረጣሉ ይህ ደግሞ  ከሌላው ማህበረሰብ ጋር እኩል መረጃ ማግኘት ስለማይቻል ማህበረሰቡ ላይ ተፅዕኖ ይፈጥራል
የመጀመሪያው እርምጃ ጥቃቅን የብድርና የጋራ ቁጠባ ቡድኖችን መፍጠር ነው። እነዚህ ስርዓቶች አነስተኛ ካፒታልን በቀላሉ ለማግኘት የሚያስችሉ ሲሆን፣ በተመሳሳይ ጊዜ የፋይናንስ ዲሲፕሊን እንዲዳብር ያግዛሉ። ሁለተኛ፣ ተግባራዊ የንግድ ክህሎት ስልጠናዎች ያስፈልጋሉ። እነዚህ ስልጠናዎች ስለ ንግድ ሥራ አስተዳደር፣ የምርት ጥራት ማሻሻያ እና የግብይት ዘይቤዎች ላይ ያተኮሩ መሆን አለባቸው። ይህም ሰዎች የሚያመርቱትን ዕቃዎች ወይም የሚያቀርቡትን አገልግሎት ጥራት በማሻሻል ገቢያቸውን እንዲያሳድጉ ይረዳቸዋል። በመጨረሻም፣ ከተለመደው የስራ ዘርፍ ውጪ ላሉ ሰዎች የተስተካከለ ማህበራዊ ዋስትና መረብ (እንደ ተለዋዋጭ የጤና መድህን እና የጡረታ ዕቅዶች) መዘርጋት ወሳኝ ነው።
የአየር ንብረቶች ንብረት ሁኔታ የምናገኘው አየረ ተነባዩች በሳሀትአላይት አይተው ከሚናገሩት ሰዎች ነው በአመቱ ዉስጥ ከምወዳቸው  ወራቶች መስከረም ጥር ነሃሴ ናቸው መስከረምን ምወደው የወራቶች መጀመሪያ አዳዲስ ነገሮችን ምናቅድበት አዲስ ዘመንን ወይም እንቁጣጣሽ ምናከብረው መሰቀልን ምናከብርበት ሰው ለባህሉ ሽርጉድ ሚልበት  በተለይ አዲሰ ዘመንን ሁሉ ሀይማኖት ስለሚያከብር ደስ ይላል ጥር ደግሞ በጣም ደስ የሚልኝ ጥምቀት በአል ስለሚከበር እና በአሉ በሠፌው ከእኛ አገረ ስለሚከበር የተለያዩ የውጭ እና የአገር ውስጥ ይሰባሰባሉ ጠፍተው ወይም በጣም እርቀዉን የነበሩ ሠዎች ምናገኝበት ሙሉ የአገራችን በአል ሜታይበት እና ሜጸባረቅበት ነው
በአካባቢያችን የወረርሽኝን ተፅዕኖ ለመቋቋም የተጠቀምንባቸው ዋና ዘዴዎች ንጹህ የመጠጥ ውሃ አቅርቦት ማረጋገጥ እና የመጸዳጃ ቤት ግንባታን ከንፅህና ትምህርት ጋር ማጣመር ነበሩ።

ማኅበረሰቡን ባሳተፈ መልኩ የውሃ ጉድጓዶችን ጠብቀን፣ እንዲሁም ትክክለኛ የእጅ መታጠብ ልምድን በስፋት አስረፅን።

ከተሞክሮ ያገኘነው ዋነኛው ትምህርት፡ የወረርሽኝ መከላከል ዘላቂነት የሚረጋገጠው የመሠረተ ልማት (ውሃ፣ መጸዳጃ ቤት) ግንባታን ከማኅበረሰቡ ንቁ ተሳትፎ እና የባህሪ ለውጥ ጋር ስናዋህድ ብቻ ነው። የውሃ ጥራትና የንፅህና አጠባበቅን ማኅበረሰቡ በራሱ ሲመራው፣ ተፅዕኖው ዘላቂ ይሆናል።
የኑሮ ውድነት (የዋጋ ግሽበት) በብዙ ቤተሰቦች ላይ ግልጽ እና የሚሰማ ተፅዕኖ አሳድሯል።  ለውጦች ይታያሉ፦
በመጀመሪያ፣ በዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ ያለው ተፅዕኖ ታላቅ ነው። የምግብ፣ የትራንስፖርት፣ የኪራይ ቤት እና የነዳጅ ዋጋ መጨመር ቤተሰቦችን ቀድሞ ከሚገዙት ነገሮች አንዳንዶቹን እንዲቀንሱ አድርጎአል። አንዳንድ ጊዜ የምግብ አይነት መቀየር (ውድ ምግቦችን መተው እና ዝቅተኛ ዋጋ ያላቸውን መመርጥ) የተለመደ ሆኗል።
ሁለተኛ፣ በቤተሰብ የገንዘብ አጠቃቀም ዕቅድ ላይ አዲስ ለውጦች አመጣ። ብዙ ቤተሰቦች ቁጠባቸውን መቀነስ ወይም ፈጽሞ ማቆም ተገድደዋል፣ ምክንያቱም ገቢያቸው የዕለት ተዕለት ወጪን ብቻ ለመሸፈን እየተጠቀሰ ነው። ቀድሞ ለወደፊት የታሰቡ ዕቅዶች፣ እንደ ቤት መገንባት ወይም ንግድ መጀመር፣ ተዘግደዋል።
የኑሮ ውድነት ወይም የዋጋ ግሽበት በቤተሰባችን ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ አሳድሮብናል ለምሳሌ የቤት አስቤዛ ፍጆታ ዋጋ መወደድ ፣ የልጆች ልብስና የትምህርት ቤት ክፍያ መወደድ  እንዲሁም የተለያዩ የቤት ወጪዎች በአጠቃላይ ቤተሰባችን ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ አሳድሮብናል። በዚህ ሁኔታ የቤተሰባችን የገንዘብ አጠቃቀም እቅዳችንን በየጊዜው እንዲቀየር ስላደረገው  ገንዘብ ለመቆጠብ በጣም አዳጋች እየሆነብን ስለ መጣ ገንዘብ የመቆጠብ አቅማችን በየጊዜው እየቀነሰብን ስለሆነ የመቆጠብ አቅማችንን በየጊዜው እየቀያየረው ነው።
የእናት ጡት ዋናው ነገር ነው የላም ወተት , የቆርቆሮ ወተቶች እንደ ሊፕቶሚል ማማስ ቾይዥ ስድስት ወር ሲሞላቸው ለስለስ ያሉ ምግብችን መስጠት እንችላለን እንደ ቆስጣ ለስለስ ያሉ ገንፎ ፕሮቲን ያላቸው ምግቦች የአሳ ዘይት ናቸው። ምክር ለማግኘት ከጤና ባለሙያዎች ቢሆን ይመረጣል ምክንያቱም በባህል መሰረት የምንሰጣቸዉ ፈሳሾች ለህፃናት ሆድ ይከብዳቸዋል።ከጤና ባለሙያዎች የምናገኘው ምክር ጤናን የጠበቀ ልጅች ደስተኛ ጤነኛ ሆነው እንዳድጉ ያደርጋል።በጤና የታዘዙ ነገሮች ከህፃናት ኪሏቸው ጋር የተገናኘ የሚስማማቸው ምን አይነት ነገር እንደሆነ በምርመራ የታገዘ ስለሆነ
ከመደበኛ የሕክምና ዕርዳታ በፊት፣ በማኅበረሰባችን  ውስጥ ለቁስል ወይም ለቀላል ቃጠሎ መጀመሪያ ደረጃ እርዳታ የሚደረገው ቁስሉ ላይ ሊጥ እና ባህላዊ የዕፅዋት ቅጠሎችን ስሮችን ቁስሉ ላይ በማድረግ መጀመሪያ እርዳታ ህክምና ይሰጣል። እንዲሁም ዘይት ቅባት በማህበረሰባችን ውስጥ ብዙ የባህል ሀኪሞች አዋቂዋች እነሱን በመጠየቅ በማምጣት ተጎጅውን እነሱ ያሉበት ድረስ በመውሰድ የመጀሪያዉ ህክምና እርዳታ እንዲያገኝ እና ትንሽ ቀለል እንዲልለት ቁስሉ ከስፋፋት እሱን ለጉዳት እንዳይዳርገው ለማድረግ እንጠቀምበታለን።
ወላጆች ልጆቻቸውን ስልክ በቻሉት አቅም እንዳይለምዱ ማድረግ ቢችሉ ጥሩ ቢሆንም ማየት በሚፈልጉበት ጊዜ  ለመቆጣጠር በሚያዩበት ጊዜ በሰዓት ወይም በደቂቃ የተወሰነ ወይም የተገደበ ቢሆን ልጆችን ለመቆጣጠር ይረዳል እንደ ሁለተኛ አማራጭ ደግሞ ልጆች ስልክ በሚጠቀሙበት ጊዜ የስልኩን የብርሀኑን መጠን መቀነስ እንዲሁም  በሚያዩበት ወቅትም እያዝናና በሚያስተምር መሆን አለበት  ከስልክ ይልቅ ደግሞ ለልጆች አስተማሪ ተብለው የተሰሩ አይፓዶችን ቤተሰቦች ልጆች እንዲጠቀሙት ተፅዕኖ ማድረግ አለባቸው።
እኛ ቤተሰብ እሚደጋገፈዉ አንደኛ በሀሳብ ነዉ ። አንዱ ያንዱን ሀሳብ ያከብራል ፣ ትልቁ ትንሹን ከህይወቱ ተሞክሮ እያደረገ በምክር እና በሀሳብ ይደግፉናል ። ሁለተኛ በቤት ዉስጥ ስራ ተከፋፍለን እንደጋገፋለን (እንረዳዳለን) ። የረዳኝ ሰዉ በልጅነቴ መምህር ጎረቤት ነበረችን እና በትምህርቴ ላይ ትንሽ ደካማ ነበርኩ ፤ ማንበብ አልወድም ፣ ትምህርት ቤት መሄድ አልወድም ነበር እኔን ለማስተካከል እና ጠንክሬ እንድማር ትገርፈኝ ነበር ፣ ኘሮግራም አዉጥታ ታስጠናኝ ነበር ፣ እንድስተካከል በጣም እረድታኛለች(አግዛኛለች) ።
በዘመናዊ የቤት አሰራር ሂደት ጠፍቷል ወይም እየጠፋ ነው ብየ ማስበው ባህላዊ የሆነው የቤት አሰራር የሳር ቤት ነው። የሳር ቤት ሲሰራ የቤቱ ግድግዳ ክብ ሁኖ ይሰራና ጣራው እሳር እየታሰረ ይለብሳል እሳሩ በቁመቱ ተያይዞ ስለሚለብስ ዝናብ አያስገባም ቤቱም አይሞቅም በተጨማሪም ዝናብ በሚዘንብበት ግዜ ድምጽ በማውጣት አይረብሽም። አሁን አሁን ግን በቤት አሰራር ዝመና ሂደት ውስጥ ጎጆ ቤት እየተረሳና እየተተወ የመጣ ከፍላጎት ውጭ ወይም ከምርጫ ማይገባ የቤት አሰራር አይነት ሁኗል።
ወጣቶች በአካባቢ ጥበቃ ውስጥ እንዴት የበለጠ መሳተፍ ይችላሉ?  የሀገራችንን ወጣቶች ባላቸው እምቅ ሀይል እና እውቀት አካባቢያዊ ሀብቶች የመጠቀምም ሀብቱን የመጠበቅም የዜግነት መብትና ግዴታም ስላለባችሁ የአካባቢ ጥበቃ ስራ የየአካባቢያችሁ አምባሳደሮችና ግንባር ቀደሞች በመሆን ማህበረሰቡን ማስገንዘብ በስራው መሳተፍ አለባቸው ለምሳሌ በትምህርት ቤት የአካባቢ እንክብካቤ ክበብ ውስጥ ገብተው መሳተፍ አለባቸው እንዲሁም በሴፍትኔት የአካባቢ ፅዳት በችግኝ ተከላ  መሳተፍ አለባቸው
በአካባቢየ የምወደው ቦታ  ዞብል ጥምቀተ ባህሩ (መዋኛ) ሲሆን ይህ መዋኛ  ለእኔ ትልቅ ትርጉም አለው ማለትም ይህ ቦታ በጎንደር የሚገኝ ጥንታዊ እና ታሪካዊ መሆኑ ይታወቃል። ጥምቀተ መዋኛው ለየት የሚያረገው ነገር በጎንደር ከተማ በልዩ ሁኔታ የሚከበረው የጥምቀት በአል በሚከበርበት ጊዜ በሁሉም አቅጣጫ ታቦት ወርዶ የሚያድርበት እና ተቀድሶ ታቦታት የሚመለስበት ጥንታዊ ቦታ ነው።በተጨማሪም ዞብል ጥምቀተ በሀሩ (መዋኛው) ለመጎብኘት ከተለያዩ አገራት እንግዶች ይመጣሉ ይህ ደግሞ ለጎንደር ከተማ ለቱሪዝም ትልቅ አስተዋጽኦ አለው።
1. የግብርና ቴክኖሎጂ ማሰልጠኛ ተቋማት 
2. የተሻሻሉ ትምህርት ቤቶችና የትምህርት ፕሮግራሞች ማጠናከር የስደት መንስኤን የሚፈታበት መንገድ ነው የተሻሻሉ ትምህርት ቤቶች ማለትም ዘመናዊ መገልገያዎች፣ የሰለጠኑ መምህራንና ለገጠር ተስማሚ የሆኑ ሥርዓተ ትምህርቶች ማካተት ማለት ነው። ይህም ወጣቶች ጥሩ ትምህርት አግኝተው በራሳቸው እንዲተማመኑ ይረዳልና በአካባቢያቸው ፀንተው እንዲኖሩ ያግዛል
3. የገጠር ኢንዱስትሪዎች ልማት
 በገጠር አካባቢዎች አነስተኛና መካከለኛ ኢንዱስትሪዎችን  ማቋቋም የሥራ ዕድልን ከመፍጠር ባለፈ የገጠር ኢኮኖሚን ያጠናክራል። ለምሳሌ፣ ከግብርና ምርቶች ጋር የተያያዙ ኢንዱስትሪዎች (ፍራፍሬና አትክልት ማቀነባበሪያ፣ የወተት ተዋጽኦ ማምረቻ)፣ የእጅ ሥራ ውጤቶች፣ የቱሪዝም አገልግሎት እና መሠል ባህሉን የመሠሉ ተግባራትን መሥራት
በየ ግዜው ብዙ የወረሽኝ በሽታ ይከሰታል ለምሣሌ እንደ ወባ በሽታ ኮሪላ በሽታ የመሣሠሉት  ይከሠታሉ ነገር ግን በባለውያዎች እነ በበጎ ፈቃደኞች  ወጣቶች ጋር በመሆን የተለያዮ የመተላለፊያ  እና የመከላኪያ  መንገዶችን ግንዛቤ በመፍጠር  እና በማስተማር  ለህብረተሠቡ እንዲጠነቀቅ  የግል እና የአካባቢውን ንፅህና እንዲጠብቅ  ከተያዙ ደግሞ ወዲያሁኑ ወደጤና  ጣቢያ  እንድሄዱ እንመክራለን ላለው ደግም ጤና ባለሙያዎች  ቤት ለቤት በመሄድ  ህክምና አገልግሎት እና  ክትባት  ይሠጣሉ አንዳንዴ የመከላከያ ማቴሪያሎችን  ያከፋፍላሉ
ለመርዳት የሚቻሉ ነገሮች፡
1. ዕለታዊ ወይም ሳምንታዊ መደርደሪያ አዘጋጅተው የትምህርት፣ የስራ እና የዕረፍት ሰዓትን በግልፅ ይወስኑላቸው። ይህ ጊዜን በቅናሽ እንዲያስተዳድሩ ይረዳቸዋል።
ለስኬት የሚረዱ ስልቶች፡
· ጥራት ከብዛት በላይ ትኩረት መስጠት፡ ለማጥናት ትንሽ ጊዜ ቢኖራቸውም፣ በዚያን ጊዜ ሙሉ ትኩረት እንዲሰጡ አስተምሯቸው።
ማጠቃለያ፡ ዋናው ዓላማ ትምህርታቸውን እንደ ቅድሚያ ማድረግ፣ የተመጣጠነ መደርደሪያ ማቅረብ እና ስሜታዊ ህግጋት በመጨመር ልጆቹ በሁለቱም ዘርፎች ኃላፊነታቸውን እንዲወጡ ማገዝ ነው።
ትምሕርት ለአንድ ሀገር እድገት በጣም አስፈላጊ ነዉ ።ትምሕርት ማለት ለውጥ ማለት ነው።በመማር ቤተሠብን፣ ማሕበረሰብን ፣ሀገርን ፣አልፎ አለምን መለወጥ ይቻላል ብሎም ለማሕበረሰቡ ትምህርት አስፈላጊ ነው።በጊዜ ሒደት ያለው ለውጥ ለኔ ትንሽ ከባድ ነው።የተለወጥን ቢመስለንምሒደቱ አና እረቂቁ ቢሻሻልም ያለን የትምህርት አቀባበል ትንሽ እየወረደ መጥቷል።አንዳዶች ዘመኑ የሸወዳቸው አንዳንዶች ዘመኑን የተጠቀሙበት አሉ።እና ከምንጠቀምበት ይልቅ ብልጭልጭ አለም በማየት የምናሳልፈው እየበዛን መጥተናል።
ባዮሎጂ (ስነ-ህይዎት)፣ እንግሊዘኛ እና የኮምፒዩተር ትምህርት(ICT) ናቸው::

ባዮሎጂን የምወድበት ምክንያት
- የከጤና ጋር የተያያዘ በመሆኑ ምክንያቱም ከምንም በላይ የሰው ልጅ የሚያስፈልገው ዋናው ነገር ጤና ነው::

እንግሊዘኛን ትምህርት የምዎድበት ምክንያት
- አለም አቀፍ ቋንቋ ስለሆነ እና የሁሉም ትምህርቶች መሰረት ስለሆነ ነው::

ICT ወይንም የኮምፒውተር ትምህርት የምዎድበት ምክንያት አለም ላይ ያለው ማንኛውም እንቅስቃሴ እና የቴክኖሎጂ ዘርፍ በሙሉ ከኮምፒውተር ጋር የተያያዘ በመሆኑ ነው::
ማህበራዊ ሚዲያ በተለያዩ መንገዶች ግጭትን ለመፍታት እና ሰዎችን አንድ ላይ ለማምጣት ትስስር ሆኗል። #*አዎንታዊ ተፅዕኖ (ምሳሌ) በ2020 በኮቪድ-19 ወቅት፣ ማህበራዊ ሚዲያ ሰዎችን አንድ ላይ እንዲሆኑ እና መረጃን እንዲያጋሩ አስተዋፅዖ አድርጓል። በተለይ፣ ተነስቶ የነበረው የግልጽ ድጋፍ ዘመቻ፣  ሁሉም የተለያዩ  አገሮች ሰዎች ከቤቶቻቸው ወጥተው ለጤና ሠራተኞች ድጋፍ ለማሳየት አንድ ሆነው የተሰማሩበት ምሳሌ ነው። ይህ እንቅስቃሴ በፌስቡክ፣ በትዊተር እና በኢንስታግራም በመላው ዓለም ተሰራጭቶ፣ ለብዙዎች ተስፋና አንድነት አምላኪ ነበር። በአጠቃላይ፣ ማህበራዊ ሚዲያ በትክክል ሲጠቀም ሰዎችን ለማቀራረብ፣ አዎንታዊ ለውጦችን ለማምጣት እና ግጭቶችን ለመፍታት ትልቅ አቅም አለው።
የማህበረሰብ ስብሰባዎች ወይም የቤተክርስቲያን ማስታወቂያዎች ከቴክኖሎጂ መረጃዎች ዛሬም ድረስ አስፈላጊና ተመራጭ የሆኑበት ምክንያት ማህበረሰቡን በአንድ ላይ በአንድ ቦታና በተመሳሳይ ስዓት ስለሚያገኟቸው እንዲሁም ታማኝ የመረጃ ምንጭ ናቸዉ ብለው ስለሚያስቡ መረጃን በዚህ መልኩ ዛሬም ይጋራሉ ። መረጃ በቴክኖሎጂ ተስፋፍቶ ቢገኝም አንዳንድ ማህበረሰብ ቴክኖሎጂውን መረዳትና አጠቃቀሙ ስለሚከብዳቸው እንዲሁም ከታማኝነት አንፃር ስለሚጠራጠሩ ባህላዊ የመረጃ የማጋራት መንገዶችን ይመርጣሉ።
ዶሮ ወጥ በአካባቢየ በጣም ተወዳጅ የሆነ ምግብ ነው። በመጀመሪያ ጤናማ ዶሮ ከገበያ እንገዛለን። በመቀጠል በቤት ወይም በተፈቀደ ቦታ በንጽህና እና በጥንቃቄ ይታረዳል። ከዚያም ላባው ከተነሳ እና ከተፀዳ በኃላ ወደ መበለት ሂደት እንቀጥላለን። የዶሮውን 12 ብልት በጥንቃቄ ከተቆራረጠ በኃላ ጊዜ ወደ ሚወስደው የማጠብ ስራ እንቀጥላለን። የተቆራረጠውን ዶሮ በጨው እና ሎሚ በመጠቀም ውሃውን ቶሎ ቶሎ እየቀያየርን እናፀዳዋለን። ጎን ለጎን ሽንኩርት ከትፈን ውሃውን እስኪጨርስ ካማሰልን በኃላ ዘይት እና በርበሬ በመጨመር ለዶሮ የሚሆን ቁሌት  እናዘጋጃለን። በመቀጠል ዶሮውን ጨምረን በዝቅተኛ እሳት እናበስላለን። በመጨረሻ መከለሻ ቅመሞችን ፣ ቅቤ እና እንቁላል ጨምረን ጥቂት ከጠበቅን በኃላ ከእሳት ላይ አውርደን እንዲቀዘቅዝ እንጠብቀዋለን። በመጨረሻም ከእንጀራ ጋር አቅርበን እንመገባለን።
በሀገራችን በተለይም በገጠራዊ አካባቢዎች እነዚህን ባህላዊ መድሃኒቶች በሰፊው ይጠቀማሉ።የባህል ህክምናዎች ከእፅዋት እስከ ዛፎች ድረስ የሚገኙ የተለያዩ አበቦችን፣ ቅጠሎችን፣ ሥሮችን እና ቅርንጫፎች ለማንኛውም የጤና ችግር መድሃኒት እንዲሆኑ የሚያዘጋጁት በባለሙያ ነው።ለምሳሌ  ለቀላል እብጠቶች: ለጉበት፣ ለሆድ ህመም፣ ለትኩሳት፣ ለራስ ህመም፣ ወዘተ ያገለግላሉ።
ባህላዊ መድሀኒት ከዘመናዊ ህክምና ጋር ያለው ልዩነት፦
ባህላዊ መድሃኒት ለሆድ ህመም ወይም ለቀላል ትኩሳት  ጊዜአዊ መፍትሄ ነው። ነገር ግን ለከባድ ወይም የሚቆይ በሽታ የዘመናዊ መድሃኒት አስፈላጊ መሆኑን አውቃለሁ።
ሌላው የባህላዊ መድሃኒቶች ፈዋሽነታቸው በሳይንሳዊ መንገድ ብዙም አልተጠናም። የዘመናዊ መድሃኒቶች ግን በትክክል የተመረጡ እና የተመሳከሩ መጠኖች አሏቸው። የባህላዊ መድሃኒት አደገኛ እና መጠኑ አይታወቅም።
ባለፋት አስር አመታት  የአካባቢው  የአየር ሁኔታዎች ተቀያሪ ነው አንዳንዴ ዝናብ ቀድሞ መምጣት እና መቅረት አለ የሆነ  አመታት ዝናብ ዘግይቶ መጥቱ ብዙዎች ገበሬዎች ምርታቸውን እዳከሰራቸው እና ምርቱ ከዛው እደከሰመ አውቃለሁ እና ገበሬዎች የአየር ሁኔታው አያውቅምና በጣም ተቸግረዋል የሆነ አመታትም ዝናብ ከወራት አልፎ ገበሬዎች ምርቱን ሳይሸክፋ ዝናብ መትቶባቸው በጣም ከስረዋል አሁን ባለዉ ሁኔታ  አሪፍ ነው ሚባል ነው ሰዎች  ሁሉ ቴክኖሎጂ  በመጠቀም ዝናብ  ሆነ  ሙቀትን ይቆጠራል
የለም በአካባቢያችን ተጨማሪ ስራ የመስራት ባህላችን ደካማ ነው
እንደተመረኩ ያገኘውሁት ስራ በአንድ የግል ት/ቤት ውስጥ መምህርነት ሲሆን በዚሁ ስፍራ ይሰሩ የነበሩ የአስተዳደር ሠራተኞች የግል ስብዕና በጣም አስገርሞኝ ነበር ።ይህም በዛሬው ማንነቴ ላይ አሉታዊ ተፅእኖ አሳድሮ አልፏል ።
በመጠኑ በአወንታዊ መንገድ  ምላሽ ለመሥጠት እሞክራለሁ።
የጋራ ማህበራዊ የመደጋገፍ ልምዶች ይጠናከራሉ ወጣቶችም በነዚህ ተግባራት ላይ በመሳተፍ ልምድ ይወስዳሉ
የከተማ አውራ ጎዳናዎች እና ኤርፖርቶች በአካባቢያችንና በከተማችን አሉ:: እኒህም በቂ የሆነ አገልግሎቶች እየሰጡ የነበሩ እና አሁንም ያሉ ናቸው:: መሻሻል ያለበትም የተበላሹ እና የፈረሱ መንገዶች መጠገን ይኖርባቸዋል::
ፀሎት ማድረግ ከፈጣሪ ጋ መገናኘት መፅሃፍቶችን ማንበብ
አብዛኛውን በኛ ማህበረሰብ  ባህላዊ አልባሳት ቀሚስ፣ ኩታ  እና የሽክላ ስራ ጀበና ፣ምጣድ እንድሁም የእንጨት ስራየ ገመድ  አልጋ  ፣የቆዳ ወንበር የመሳሰሉ  ነገሮች ይሠራል።
እድል ቢኖረኝ እና በማህበረሰቡ ዘንድ ተቀባይነትን ባገኝ በዋነኝ ምቀኝነትን አስወግጄ ሁሉም እርስ በእርስ ሚተጋገዝ እና የሚግባባ ማህበረሰብን እፈጥራለሁ። ምክንያቱም ሁሉም የእርስ በእርስ መመቀኛኘትን አስወግዶ በአንዱ ስኬት አንዱ ተደስቶ እንዴት ስኬት ላይ እንደደረሰ በመጠየቅ ሌላኛውም ሰው ስኬት ላይ መድረስ እንዲችል ። በተባበረ ክንድ በመተጋገዝ የአንዱ ስኬት ሌላው መነቃቃትን ሆኖት  ያለምቀኝነት ቤተሰብህ ብሎም ሀገርን የተሻለ ቦታ ማድረስ ይቻላል ።
የተዎሰኑ ተፅኖዎች ነበሩ::

የአሳደረብኝ ተፅኖ ብየ ማስበው:-
ከሰዎች ጋር በቀላሉ የመግባባት እና ማህበራዊ አንድነትን ለመፍጠር መቸገር:: እንዲሁም የተገኘውን ስራ አለመስራት እና የስራ በህል አናሳ መሆንን በተመለከተ ተፅኖ አሳድሮብኛል ብየ አስባለሁ:: 

ከነበረብኝ ተፅኖ ለመውጣ:-
በቻልኩት አቅም ሁሉ ከማህበርሰቡ ጋር በመግባባት እና የተለያዩ ሙያዎችን በመማር እንዲሁም የተለያዩ የስነ ልቦና መፀሀፍትንና አነቃ፣ ገንቢ ንግግሮችን በማድመጥ፣ በመመልከት እራሴን ለማውጣት ሞክሬላሁ:: እየወጣሁም ነው::
የመጀመሪያ ስራየ ፊልም መስራት እና ተዋናይነት ነው:: ይህ ስራም በጣም ይመቸኛል:: ምክንያቱም የማህበረሰቡን ችግር በፊልም መልክ አንጸባርቆ ለማህበረሰብ ማሳየት በጣም ደስ ይላል:: አሁን ያላለው ህይወቴም ባጣም ትልቅ አሻራ አሳርፎብኛል::
ሁሎቹም አስፈላጊ ናቸው። መቶ ፐርሰንት ያስፈልጋሉ።
ፋሲል ግንብ በጣም አስደናቂ ነው
ከእንቅልፍ በሗላ ሠላም ያሳደርሕ አምላኬ ሰላም አውለኝ በማለት መልካም ቀን አመኛለሁ።ከዛ ከፊት መታጠብ ጀምሮ እራሴን አጠብቃለሁ።በንፅህና፣በአለባበስ፣እራሴን ካየሁ በሗላ እራሴን በፅሞና አስባለሁከዚያ ወደ ዓላማየ እንቅስቃሴ እጀምራሐሁ።
ጤንነቴን ለመጠበቅ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ እሰራለው አመጋገብን አስተካክላለሁ ደህንነቴን ለመጠበቅ አልባልታ ያሉበትን ቦታወች እርቃለው
የተሻለ የአኗኗር ሁኔታ ስላለ የተሻለ ትምህር የተሻለ ስራእና  ጥሩ ኑሮን በመፈለግ ይመስለኛል
ተቀባይነት ያለው እሚባለው ቁጣ  
አጥፋተተን ላጠፋነው ነገር አጸፋዊ መልስ ስንስጥ ነው
ተቀባይነት የለለው  እምንለው በማያስቆጣነገር መቆጣት መነጫነጭ ነው
በአካባቢየ የሉም
የበህል; ነጭ እና አዲስ ልብስ ይለብሣሉ።
አዎ ተለውጠዋል በፊት እቁብ ተብሎ የተለያየ ሰው ብር እያዋጣ አንድ ሰው ሰብሳቢ ሁኖ ለሌላኛው ሰው በየተራ ይሰጣል። አሁን ላይ ግን ተለውጦ ሰው ከፈለገ የራሱን ገንዘብ ራሱ ማስገባት ማስወጣት አንዲችል ደተርጎ ባንክ በሚል ለውጥ ዲጂታል በሆነ መልኩ መጥቷል ። እነዚህን ለውጦች ያነሳሳው ሰው በፈለገው ሰአት መቆጠብ ብሎም ባሻው ሰአት የቆጠበውን መጠቀም እንዲችል ለውጦች መጥተዋል።
በማህበረሰቡ የተለያዩ በእጅ የሚሰሩ እደጥበብ አሉ ከነዚህ ውስጥ የብረታብረት ስራ የእንጨት ስራ የሸክላ ስራዎች የቆዳ የጥበብ ስራዎች የአልባሳትን እደጥበብን የሚሰሩ አሉ
ባህሪን፣ንግግሩን
ድብርትን ለማስለቀቅ  የተለያዩ ገቢዎች ያስገኛል
ስራወቸን ወይም ተግባሮቸን እንደ አንገብጋቢነታቸው መጠን በደረጃ በማስታወሻየ ከጻፍኩ በኋላ በማስታወሻየ መሰረት ትኩረት አድርጌ እሰራለሁ።
አሉ። የገንዘብ; ምግብና ልብስ የመሣሠሉትን ነገሮች ይረዳሉ።
በአብዛኛው የቀን ውሎየን በእቅድ እመራለሁ። የቀን ውሎየን በማቅድበት ወቅት ብዙ ግዜ የስራ ዝርዝሮችን እጠቀማለሁ። የስራ ዝርዝር በምጠቀምበትም ግዜ ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ስራወች በመጀመሪዎቹ ዝርዝር ውስጥ አስቀምጣለሁ።
አዎ አሳድሯል አስተሳሰቤን ወይም የእለት ከእለት ተግባሬን የለወጠው በጊዜ ሂደት ነገሮችን በጥንቃቄ እንዳይ አድርጎኛል ምክንያቱም አንዴ የሰራሁት ስህተት ዳግም እንዳልሰራው ይረዳኛል ጊዜ ትምህርት ቤት ነዉና።
4 ስዐት  እራት በልቸ የተመገብኩበትን እቃ ማጠብና ሚዲያ መከታተል
ልጆች ብዙን ጊዜ ሞባይል ስልኮችን በሚጠቀሙበት ጊዜ አሉታዊ ተፅዕኖ ያሳድርባቸዋል ብየ አስባለሁ። ልጆች ውሎቸው እና ትኩረታቸውን ወደ ስልክ ከሆነ ከቤተሰቦቻቸው ጋር ያላቸውን ግኑኙነት ማለትም ከዘመድ፣ከእናት አባቶቻቸው፣ ከጓደኞቻቸው ጋር ያለውን ቅርበት ወይም ግኑኝነት ይቀንሳል፣አይናቸው ይጎዳል፣ በትምህርትአቸው ጋር ተያይዞ ግን የሚጠቅሙ እንጂ የሚጎዳቸው ያለ አይመስለኝም ምክንያቱም በስልኮቻቸው እያዝናና አስተማሪ የሆኑ ተረት ተረቶች እንዲሁም በቪዲዮ የሚታዩ ትምህርቶችን ቢያዩ በጣም ይጠቅማቸዋል።
ከግል ወይም ከመንግስት የትምህርት ተቋማት ለተማሪ የተሻለ ነው ብየ የማስበው የግል የትምህርት ተቋማትን ነው። ምክንያቱም ፦
1ኛ, የግል ተቋማት ላይ የትምህርት ቁሳቁሱ ከመንግስት ትምህርት ተቋማቶች በተሻለ መልኩ ተማሟልተው ስለሚቀርቡ።
2ኛ, የግል የትምህርት ተቋሞች የሚያስተምሩት ወይም ትምህርት የሚሰጡት ከጠዋቱ ሁለት ሰዓት እስከ ዘጠኝ ሰዓት ስለሆነ ።
3ኛ, የግል የትምርት ተቋም ከመንግስት የትምህርት ተቋም የተሻለ እንክብካቤ ስላላቸው ። ለምሳሌ ጠዋት ተማሪዎች ወደ ክላስ ሲመጡ ከወላጆች ተቀብለው ወደ ክላስ ያስገባሉ ። እንዲሁም ከሰዓት ደግሞ የመውጫ ሰዓት ላይ ወላጅ ካልተረከባቸው ተማሪዎቻቸውን ዝም ብለው ስማይለቁ ።
በአካባቢየ ለሴቶችና ለህጻናት ጉልህ የሆነ የደህንነት ስጋት  አለ ብየ አላስብም ምክንያቱም እኔ እምኖረው ጎንደር ከተማ ስለሆነ በኔ አካባቢ ጎንደር ከተማ በኖርኩበት ዘመን ያየሁን ለሴትም ሆነ ለህጻን ጉልህ የሆነ የደህንነት ስጋት ስላላየሁ  ለሴቶችና ለህጻናት ባጣም ጉልህ የሆነ የደንነት ስጋት አላስተዋልኩም ስለዚህ በአጭሩ እኔ በምኖርበት ከተማ ለህጻናት እና ለሴቶች ጉልህ የሆነ የደህንነት ስጋት አስተውየ አላውቅም ወይም ስጋት የለም ብየ አምናለሁ ስለሆነም ለዚህ ጥያቄ ከዚህ የተሻለ መልስ የለኝም።
የማታገኘውን አትፈልግ ፣ የማትጨርሰውን አትጀምር ፣ የማታሸንፈውን አትከራከር ፣ የማትወጣውን ባሕር አትዋኝ :: ይህ ምክር ሰወች በልካቸው መኖር እንዳለባቸው የሚያሳይ ነው። በተለይ በዚህ ጊዜ ሰዎች በማህበራዊ መገናኛዎች ላይ በሚያዩት እና በሚሰሙት ነገር ብቻ ህማወታቸውን ፣ ቤተሰባቸውን በአጠቃላይ ያላቸውን ነገር እስከ መጥላት ገና ዋጋ አለመስጠት ይደርሳሉ። ነገርግን ሁሉም ሰዉ የሚኖራው የራሱን ህይወት ሲሆን ሰዉ ባለዉ ነገር መደሳት እና የበለጠ ለመሻሻል  መሞከር ያለባቸው ሲሆን በሌለ ነገር ላይ መቆዘም ግን ደስታን ይነጥቃል።
ከቤት ውስጥ ወይም ከቤት ውጭ የሚደረጉ የጨዋታ ዓይነቶች ለሕፃናት ማኅበራዊ መስተጋብር እድገት ይበልጥ አስፈላጊው ብየ የማስበው ከቤት ውጭ የሚደረጉ ጨዎታዎች ናቸው ምክንያቱም ለማህበራዊ መስተጋብር ውጭ ላይ ሚደረጉት ጨወታዎች የቤትንም የውጭንም ከተለያዩ ሰዎች ጋር ስለሚጫወቱ ከሰዎች ጋር መጫወት ይበልጥ ማህበራዊ መስተጋብርን ይጨምራል ስለዚህ በጣም አሰፈላጊ ነው ቤት ውስጥ መጫወት በቤታቸው ብቻ ስለሚገደቡ ውጭ ላይ የሚሰሩ ሌሎች ለማህበራዊ መስተጋብር እንዲመጣ የሚያግዙና የሚያስፈልጉ ነገሮች ስለሚቀሩ ለማህበራዊ መስተጋብር አይመችም።
ዘመናዊ የኤሌክትሪክ  ቁሣቁሥ።አዲስአበባ  ለማስመጣት እሞክራለሁ።
በአካባቢያችን ሴቶችና ህፃናት ለተለያዩ የደህንነት ስጋቶች ተጋልጠው መኖራቸው የሚታወቀው እውነታ ነው። እነዚህ ስጋቶች በሕዝብ ቦታዎች፣ በትራንስፖርት እና በቤት ውስጥ በተለያዩ መልኩ ይታያሉ። በተለይ ሴቶችና ህፃናት ከኃይል እጥረት፣ ከኢኮኖሚ ግፊት፣ ከባህላዊ አመለካከቶች እና ከየትምህርት እጥረት የተነሳ በቀላሉ ሊጎዱ ይችላሉ።
በሕዝብ ቦታዎች ውስጥ የሚታዩ የደህንነት ስጋቶች በብዛት የፆታዊ ትንኮሳ፣ የሰውነት ጥቃት፣ መግፈፍ እና ስርቆትን ያካትታሉ። በገበያዎች፣ በመንገዶች፣ በመዝናኛ ቦታዎች እና በሕዝብ ስብሰባዎች ሴቶች እና ወጣት ልጃገረዶች በቃላት ወይም በተግባር መሳቀቅ ይደርሳባቸዋል። ህፃናት ደግሞ በመንገድ ላይ መጥፋት፣ መታለፍ ወይም ለአደገኛ ሰዎች መጋለጥ የሚያጋጥማቸው ችግር ነው። የመንገድ መብራት እጥረትና የፀጥታ አካላት አነስተኛ መኖር እነዚህን አደጋዎች ይጨምራሉ።
እኔ በምኖርበት አካባቢ ታላላቅ ሰዎች ወይም የሰፈር ሽማግሌዎች አሉ ወላጆቼ  በፊት ከነበረው አንፃር ሲነግሩኝ በአካባቢያቸው በእድሜ ትላልቅ ሰዎች የሀገር ሽማግሌ እሚባሉ ሰዎች እንደነበሩ እና እነዚህ ሽማግሌዎች በማህበረሰቡ ትልቅ ቦታ አላቸው ማለትም በጣም ይከበራሉ እነሡ ሚሉት ሁሉ ተቀባይነት ያገኛል ለመጥቀስ ያክል  የተጣላ የሚያስታርቁ በለቅሶ ወቅት መርዶ ሚነገር ሲሆን በቀስታ የሚያስረዱ ናቸዉ እንዲሁም ማግባት የሚፈልግ ሰው ሲኖር ወደ ሴቷ ቤተሰብ ሽምግልና ይላካሉ ይህ ስርዓት በፊትም ነበረ አሁንም ያለ ስርአት ነው።
የማጣራት  ስራ መስራት እንዳለብኝ እወስናለሁ አወ ብዙ ምንጮችን እፈትሻለሁ እናም የተወሰነ ማስረጃ እፈልጋለሁ  ለምሳሌ በቅርቡ ኦላይን ስራ ልሰራ አስቤ ትክክለኛ አለመሆኑን አረጋግጫለሁ::
በገጠር አካባቢ እነዚህን ሶስት ነገሮች ቢተገበሩ ፡-ወጣቶች የአካባቢዎቻቸውን ሀብት እንዴት መጠቀም እንደሚችል ተረድተው አካባቢያቸውን አልምተው እራሳቸውን፤ቤተሰቦቻቸውን ብሎም ሀገርን ይጠቅማሉ።ዘመናዊ ትምህርት፤ግብርና እና ኢንዱስትሪዎች ለገጠራማው ማህበረሰብ ተደራሽ ከተደረገ የሀገር ሰላም፤እድገት እና ብልፅግና ይመጣል።የስደት መንስኤዎች እንደ ስላም አለመኖር፤ርሀብ፤የስራ እድል አለመኖር ፤ሰብአዊ እና ዲሞክራሲያዊ መብቶች አለመከበር ሲሆኑ፡-እነዚህ ችግሮች የሚፈቱት ሰላም ሲኖር ወይም ጦርነት ሲቆም፤የተለያዬ እንዱስትሪዎች ሲከፈቱ እና ስራ እድል ሲኖር፤ዲሞክራሲ ሲሰፍን፤ ለወጣቱ የሀገራች የተፈጥሮ ሀብት በመጠቀም እንዴት ተሰርቶ ሀብት ማፍራት እንደሚቻል በተግባር በማስተማር ወደ ስራ በማሰማራት እና ምርታማነትን ማሳደግ።
ጠዋት 12:30 ከእንቅልፌ እነሳለሁ። ፊቴን ታጥቤ  ፀሎት ካደረስኩ በኃላ ቁርስ ወደ ማዘጋጀት እሄዳለሁ። በጋራ ቤተሰብ ጋር ከተመገብን በኃላ የተበላባቸውን እቃወች አፀዳለሁ። በመቀጠል ቤት አፀዳ እና ለምሳ እና እራት የሚሆን ነገር አዘጋጃለሁ። ምሳ በልቼ ከሰአት ያለው ጊዜ ከራሴ ጋር የማሳልፈው ሲሆን መፀሀፍ በማንብ ወይም ፊልም በማየት አሊያም ጓደኞቼን ወይም ቤተሰብ በመጠየቅ በማግኘት ያልፋል። እራት ሰአት ላይ በድጋሚ ቤተሰብ ጋር ሰብሰብ ብለን ከተመገብን እና ከተጨዋወትን በኃላ ወደ ምኝታ እሄዳለሁ ።
አልወለድም የሚለው መፃህፍት  ቢነበብ በዛ ጊዜ የነበሩ ስርዓቶችን እንዴት ማለፍ እና መታገል እንድሁም ጥንካሬ  ያስተምራል ።
የቀበሌ አገልግሎቶች ለሕዝብ ቅርብ ስለሆኑ ማህበረሰቡ በቅርበት የሚገለገሉበት  በመሆኑ ተደራሽ ነው።
አንድ ችግር ሲከሰት፣ የመጀመሪያው የተለመደ እርምጃዬ መቀመጥና ጉዳዩን በግልጽ መመርመር መነሻውን ማወቅ የፍትሕ መፍትሄ ቁልፍ መሆኑን አስተውሏለሁ። ከዛም በአስተዋጽኦ ዘዴ መፍትሄ እፈልጋለሁ።
ከነበረኝ የህይወት ጉዳይ ወደ ተሻለ የእዉቀት ማማ አሻግሮ የተሻለ ህይወት እንዲኖርኝ ሁኛለሁ
በአንድ አጋጣሚ የጓደኛየ ቤተሰቦች ጋር እንግዳ ሁኜ ሄጄ ነበር። ያንን ጊዜ ሁሌም የማስታውሰውና ደስ የሚለኝ ጊዜ ነው። ምክንያቱም እኔን ተቀብለው ያስተናገድበት መንገድ በጣም ደስ የሚል ነበረ። ምንም እንኳን ከዚህቀደም በቅርበት የማንተዋወቅ ቢሆንም በጣም ተንከባክበውኝ ፣ ብቸኝነት እንዳይሰማኝ እንደ ቤተሰብ አቅርበውኝ ፣ በአጭር ጊዜ ተግባብተን ፡ የምፈልገውን ነገር ሁሉ እያደረጉልኝ በጣም ደስ የሚል ጊዜ አሳልፌያለሁ ።
በእድሜ  የገፉ ሰዎች ስለ ወጣቶች ብዙ ግዜ  የሚናገሩት ነገሩች እና ቅሬታዎች ወጣቶች በተለይ  በአሁኑ ግዜ ትላልቅ የሚላቸውን ነገሮችን ምክሮችን አይሰሙም እና ይሄ ድርጊት ወደተለያዩ ነገሮች እና ግጭቶች ይወስዷቸዋል ።በእድሜ የገፉ ሰዎች ስለቴክኖሎጂ ጥቅም ስለማያውቁ ቴክኖሎጂ የሚጠቅም አይመስላቸውም
አወ:ተማሪዎች ናቸው
የትምህርት አስፈላጊነት በግለሰብ ደረጃ በመጀመሪያ ሁሉም ሰው ራስን ችሎ ማንበብና መፃፍ እንዲችል ነገሮችን አንብቦ ለመረዳት ራስን በእውቀት ለማበልፀግ በስራ ላይ ከፍ ያለ ደረጃ ለማግኘት ስለ ነገሮች ትክክለኛነትና ጥልቅ እውቀት እንዲኖር ይጠቅማል። በማህበረሰብ ደረጃ የተማረ ብቁ ዜጋን ለመፍጠር በንግግርና በውይይት የሚያምን ማህበረሰብን ለመፍጠር ይጠቅማል ።
የትምህርት አሰጣጥ አሁን ላይ ያለው ለውጥ አብዛኛው ማህበረሰብ የቅድመ መደበኛ ትምህርት የማግኘት እድል መስፋፋትና በቤተ ሙከራ የታገዘ ትምህርት ማግኘት መቻላቸው የመሳሰሉት ናቸው ።
ቤት ማፅዳት ፣ቁርስ መስራትናእቃ ማጠብ
ተሳትፌ አላውቅም
በህይወት ክህሎት ውስጥ ራሴን ብቁ አድርጎኛል ራሴን ለስራ ዝግጁ እንድሆን አድርጎኛል
ቤተሰቤ የእድር አባል ናቸዉ  አላማዉ ወይም ጥቅሙ በክፍዉም በደስታዉም መጠያየቂያና መረዳጃ
በጣም የምወደዉ ጨዋታ እግርኳስ ነዉ የምደግፈዉም የአርሰላን ቡድን ደጋፊ ነኝ የምደግፍበት ምክንያት ክለቡን ስለምወደዉ እና በተለይም ሲጫወቱም ጠንካራ ስለሆኑ እና አቅም ስላላቸዉ ከግብ ለመድረስ ያላቸዉ ቁርጠኝነት በሚጫወቱባቸዉ ቦታዎች ላይ ጥንካሬያቸውን ስለሚያሳዩ ስኬት ላይ ለመድረስ የሚያደርጉት ያላለሰለሰ ጥረት ስለሚያደርጉ እና የአሰልጣኛቸዉን ምክር እና የሚሰጣቸዉን ስልጠና አግባብ ባለዉ መልኩ በመቀበላቸዉ ወደ ስኬት ጎዳና እየሄዱ ይገኛሉ ለዚህ ትልቅ ስኬት የበቁት የአሰልጣኝን ምክርና ስልጠና በአግባቡ መዉሰዳቸዉ ነዉ እና ሜዳ ላይ የሚያሳዩት የአጨዋወት ስልት ለትልቅ ስኬት አብቅቷቸዋል
ሁለቱ  ጥንዶች ይተዋወቃሉ ከተዋወቁ በኃላ የተወሠነ ጊዜ ይጠናናሉ ከዚያ ትዳር ላይ አብረው ለመሆን ሲወስኑ ወንድየው ወደ ሴቷ ቤተሠብ ሽምግልና ይላካል ልጅዎን ለልጃችን እንድትሠጡን ብለው ጥያቄ ያቀርባሉ ።
ጠቃሚ ወጎች እንዳይረሱ የማድረግ ኃላፊነት ቤተሰቦች ፣ ት/ ቤቶች ፣ ለማህበረሰብ መሪዎች እና ሁሉም ሰው የሚጫወተው ድርሻ አለ።
ሙሽራው ሙሉ ሱፍ ከራባት በቆዳ ጫማ ይጫማል እሴቷ ደግሞ ነጭ ፔሎ አድርጋ ሂል ጫማ ትጫማለች አልፎ አልፎ ሁለቱም የጎንደረኛ ባህላዊ ልብስ በካባ ይለብሳሉ።
ሰላም.....ችግር ...ጦርነት፣ሌባ፣በሰላም ወቶ መግባት ስጋት፣ውሃ፣ እንደ አማራ ክልል ሰላም እና የኢኮኖሚ ማሸቆልቆል ችግር
የጤና ተቋማት ለአካል ጉዳተኞች ተደራሽነቱ ይሄን ያህል አይደለም ። አንድ ያደረጉት ነገር የመዉጫ ደረጀዉ ለዊልቸር እንዲመች ብቻ ነዉ ያደረጉት ። ብዙ ሊሻሻሉ እሚገባቸዉ ነገሮች አሉ ፤ ለምሳሌ ሊደርሱበት እሚችሉት ወይም እሚመቻቸዉ መፀዳጃ ቤት ለነሱ እንዲመች አድርጎ አልተሰራም ፣ በቂ የዊልቸር አቅርቦት የለም ፣ ግቢዉም እሚመች አይነት አይደለም ኮሮኮንች ነዉ ቢያንስ ሊሾ ወይም አሰፓልት መሆን አለበት ። እና ደሞ ካርድ ክፍሉም ፣ መመርመሪያዉም ፣ መድሀኒት ቤቱም እሩቅ ለእሩቅ ነዉ ወዲያ ወዲህ ያመላልሷቸዋል  እና አይመቺም ሁሉም ባንድ ህንፃ ላይ ቢሆን ግን ጥሩ ነበር ።
ለነገሮች አለመቸኮል መረጃዎችን በአስተዉሎ ማየት የሚያጋጥሙ ችግሮችን መርምሮ ማየት ችግር ከመፍጠር በፊት ጥንቃቄ ማድረግ
መጓዝ እና መጎብኘት ብችል እስራኤል ነበር እምጎበኝ እና እምሄደዉ ። እስራኤልን የመረጥኩበት ምክንያት እየሱስ ክርስቶስ የተሰቀለበትን ቦታ ኢየሩሳሌምን መጎብኘት እና ማየት ስለምፈልግ ነዉ ። ማግኘት እምፈልገዉ ተሞክሮ ስለ ሙሉ ቦታዉ ታሪክ ከምሰማዉ እና ከማነበዉ ይልቅ በአካል አይቸዉ ማወቅ እፈልጋለሁ እና በቦታዉ ስድስት ቤተክርሰቲያኖች ገዳሞች አሉ ስለነሱም ማወቅ እፈልጋለሁ ። በጥቅሉ ቦታዉ ጋ ስላለዉ ነገር ሁሉ እዉቀት (ተሞክሮ ) እንዲኖረኝ እፈልጋለሁ ።
*አወ ነበሩ፦ ከልጅነቴ ጀምሮ የመማር ፍላጎት ነበረኝ ግን ቤተሰብ ፍቃደኛ አልነበሩም ቤተሰብ የሚፈልጉት ከነሱ ጋር የግብርና ስራ እየሰራሁ እንድኖር ነበር፤ከስንት ድካም በኋላ ት/ት ቤት ገባሁ ነገር ግን የማነብበት ጊዜ አልነበረኝም ቢሆንም ትምህርቴን እንደማንም ብዬ ጨርሸ ፤ባህርዳር መጥቸ የቀን ስራ እየሰራሁ ኮሌጅ ትምህርት ጀመርኩ፤ሶስት አመት ተከታታይ ተምሬ ተመረከሁ።
ከእነደዚህ አይነት ተፅዕኖ ለመውጣት ትግስትና ፅናት ያስፈልጋል።
ጥምቀት ባህል ፣ መከባበር፣የአርሶአደሩ ደቮ ተጠቃሽ ነው
አዎ፣ አጫጭር የሞያ ስልጠናዎች ሰዎችን በጣም ይረዳሉ ብዬ አምናለሀ። ይህ የሚሆነው በተለይ በትምህርት እድል ዝቅተኛ በሆነ አካባቢ፣ በኢኮኖሚያዊ መንገድ ለማንቃት የሚፈልጉ፣ ወይም አዲስ ችሎታ ለማግኘት የሚፈልጉ ሰዎችን ነው።

እንዴት ይረዳሉ የሚሉትን ስንመለከት፦
1. በፍጥነት እና በቀላሉ የሥራ እድል መፍጠር
2. ራስን ማቋቋም እና ለኢኮኖሚ መገንባት
3. ከትምህርት ስርዓት ውጭ የቆዩ ማሀበረሰብን በመመለስ።
ጠንካራ  የሆነ አስተዳደግ ነበረኝ። ታላቅን ማክበር; ታማኝነትንና ጠንካራ ሠራተኝነትን የሚወድ ቤተሠብ ነው ያሣደገኝ።
በጣም ቅር የሚላቸው ችኩል መሆናችን ፣አስተዋይነት የጎደለንና በአባቶቻችን ምክር አለመሔዳችን በጣም ቅር ይላቸዋል።ቴክኖሎጅው ላይ ደግሞ ባሕላችን እየጠፋ እና ሙሉ በሙሉ እየተረሳ ስለሚሔድ ነው።ልክ ናቸው ለምሣሌ፣ያለንን ልምድ እናባሕል ሳናጠፋ እንድንቀጥል ስለሚፈልጉ ነው።
የተሻለ ትዉልድ ለማፍራት ሀገርን ለመምራት መማር ስላለባቸዉ  ለተማሪዎች የተሻለ ቴክኖሎጅ ምጣቱ የመፀሀፍ መቀየር ትልቅ እድገት አለ
ምናልባት የምርጫዬን ቦታ በአጭሩ በማቅረብ እጀምራለሁ -የጃፓን ደሴቶች ውቅያኖስ ውስጥ ያለ ትንሽ አደረጃጀት ያለው ደሴት የሆነችው ያኮሺማ። ይህ ቦታ በተለይ ለምን እንደሚሳብኝ
ዋናው ምክንያት የተፈጥሮ ውበቱ ነው። ያኮሺማ ከሚያስደንቅ የባህር ዳርቻዎች እስከ ጥልቅ ሰላማዊ ደኖች ድረስ ያለው  በመሆኑ። 
የመረጥኩት ያኮሺማ በተፈጥሯዊ ውበቷ ፣ በልዩ ባህላዊ ታሪክ እና ከመደበኛ የቱሪስት መስመሮች ርቃታ ምክንያት ነው። 
እዚያ ላይ የማግኘት ተሞክሮ ደግሞ በባህር ዳርቻዎች ላይ ያለ እፎይታ ፣ አዳዲስ የምግብ ባህሎች እና የተራራ አስደናቂ እይታዎችን ማየት ይጨምራል።
ረጋ ብሎ ማሰብ