gheero-Leyu/leyu-amharic-addis-ababa-dialect huggingface dataset:
በኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ውስጥ ከሚዘወተሩ በርካታ ባሕላዊ ምግቦች መካከል ዶሮ ወጥ እጅግ ተወዳጅ ምግብ ነው። ይህን ምግብ ለማዘጋጀት በመጀመሪያ ሽንኩርት በደቀቀ ሁኔታ ተከትፎ ውሃው እስኪመጥ ድረስ በደንብ ይቀላቀላል፤ ከዚያም በርበሬና ዘይት ተጨምሮበት ለረጅም ሰዓት እየታሸ ይበስላል። በመቀጠልም ብልት የወጣለት ዶሮና የተለያዩ ቅመማ ቅመሞች (እንደ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብልና መከለሻ) ተጨምረውበት ከበሰለ በኋላ፣ በስተመጨረሻ የተቀቀለ እንቁላል እና ቅቤ ይገባበታል። ዶሮ ወጥ በአብዛኛው የሚቀርበው እንደ ፋሲካ፣ ገና እና መስቀል ባሉ ትልልቅ ሃይማኖታዊ በዓላት፣ እንዲሁም በሰርግና በልዩ የቤተሰብ ግብዣዎች ወቅት ሲሆን፣ ከእንጀራ ጋር ቀርቦ መላው ቤተሰብ በጋራ የሚመገበው ምግብ ነው።
የማገኘውን ገንዘብ በቻልኩት አቅም በብልሃት ለማስተዳደር ለማስተዳደር እሞክራለሁ። ወጪዬን አስቀድሞ መለየት፣ ለሚያስፈልጉ ነገሮች፣ ለፍላጎት እና ለቁጠባ በሚያስፈልገው ልክ መመደብ፣ ገንዘቡ የት እንደዋለ በየጊዜው መፈተሽ ገንዘቤን በዋነኝነት የምቆጣጠርባቸው መንገዶች ናቸው። ዛሬ መቆጠብ ነገን በነፃነት እንድኖር ይረዳኛል ብዬ አምናለሁ። ​ገንዘብን በየጊዜው መቆጠብ አስፈላጊ ነው። ይህም እንደ ህክምና ያሉ ሳይታሰቡ ለሚመጡ ወጪዎች የሚሆን ገንዘብ እንዲኖረኝ እንዲሁም ለወደፊት ገቢ የሚያስገኝ ስራ ለመጀመር ስለሚያስችለኝ ስለ ነገ ስጋት እንዳይኖርብኝ ያደርጋል።
የእኔ ዕለታዊ ልማድ ማንኛውንም መረጃ በገጽታው ብቻ ከመቀበል ይልቅ "ለምን? እንዴት? እና በምን ሁኔታ" የሚሉትን ጥያቄዎች ደጋግሞ መጠየቅ ነው። አዲስ መረጃ ሲመጣልኝ ካለኝ የቀደመ እውቀት ጋር የማገናኘትና የማዛመድ ሂደት የእኔ የሁልጊዜ ሥራዬ ነው። ይህ ልማድ መረጃዎች ሁልጊዜ ተለዋዋጭ መሆናቸውን እንድረዳ አድርጎኛል። እንዲሁም ወደ መደምደሚያ ከመድረሴ በፊት ዝርዝር ነገሮችን በጥንቃቄ እንድመለከት ረድቶኛል። ይህ ልማድ እኔን ብቻ ሳይሆን እኔ የምረዳቸውን ሰዎችም ጥራት ያለው መረጃ እንዲያገኙ ስለሚረዳቸው በዘላቂነት የቆየ ይመስለኛል።
በገበያው ላይ የምወደው ነገር የተለያዩ ምርቶችን በአንድ ቦታ ማግኘት፣ ትኩስ አትክልትና ፍራፍሬ መግዛት እና ከሻጮች ጋር በቀጥታ መገናኘት ነው። የገበያው ሕይወት፣ የሰዎች እንቅስቃሴ እና የአካባቢ ባህል ልዩ ተሞክሮ ይሰጣል። ነገር ግን፣ ብዙ ጫጫታ፣ መጨናነቅ እና የንጽህና እጥረት አንዳንድ ጊዜ አስጨናቂ ያደርገዋል። ከሱፐርማርኬቶች ጋር ሲነፃፀር፣ የገበያ ዋጋዎች ብዙ ጊዜ ዝቅተኛ ናቸው፣ በተለይ ለአትክልትና ፍራፍሬ። ግን የዋጋ መለዋወጥ ሊኖር ይችላል። የገበያ ግዢን የተሻለ ለማድረግ ንጽህና ማሻሻል፣ የተደራጀ የሽያጭ ቦታ፣ ግልጽ ዋጋ እና የተሻለ ደህንነት ቢኖር በጣም ይጠቅማል። በአጠቃላይ፣ ገበያው ተመጣጣኝ ዋጋና ልዩ ልምድ ያቀርባል።
እኔ እንደማስበው እነዚህ ስልጠናዎች በጣም ጠቃሚ ናቸው። በአጭር ጊዜ ውስጥ ለሥራ የሚያስፈልጉ ክህሎቶችን ማግኘት ያስችላሉ። ብዙ ሰዎች ረጅም ጊዜ የሚፈጅ ትምህርት ለመከታተል እድል ስለማያገኙ፣ እነዚህ ስልጠናዎች ጥሩ አማራጭ ይሆናሉ። ተሳታፊዎች በተግባር የሚጠቅሙ እውቀቶችን ይማራሉ፣ ይህም ሥራ ለማግኘት ወይም የራሳቸውን ሥራ ለመጀመር ይረዳቸዋል። በተጨማሪም በራሳቸው ላይ ያላቸውን መተማመን ያሳድጋሉ፣ እና የተሻለ የኑሮ ሁኔታ እንዲኖራቸው ያግዛሉ። ስለዚህ ለብዙ ሰዎች ጠቃሚ እድል ናቸው።
የዕድር አባል መሆን ዘርፈ ብዙ ጥቅሞች አሉት። ከነዛም አንዱ ማህበራዊ ህይወትን ማጎልበት ሲሆን ሰዎች በደስታችን ፣ በሃዘናችን፣ በሚያጋጥሙን ነገሮች ሁሉ ከአጠገባችን ሳይለዩ አብረውን እንዲያሳልፉ ያለንን ግንኙነት ያጠነክራል። “ሰው ማለት ሰው የሚሆን ነው ሰው የጠፋ ለት” እንደሚባለው ከሰው በላይ ምንም የለም እና በሰው እንድንከበብ ያደርገናል። ሌላው አብዛኛው ሰው ለእንግዳ ማስተናገጃ  የሚሆኑ እቃዎችን ገዝቶ ስለማይችል በሚፈልግበት ሰዓት ከዕድሩ መዋስ ይችላል። እንዲሁም በሃዘንና በችግሩ ጊዜ ገንዘብ ቢያጥረው ስለሱ ሳያስብ ሃዘኑን እንዲወጣ እድሩ የገንዘብ ድጋፍ ያደርጋል።
በማህበረሰባችን ውስጥ ነዋሪዎች ወደ ቀበሌ ጽ/ቤት የሚሄዱት ለተለያዩ አስፈላጊ ጉዳዮች ነው። ቀበሌ ጽ/ቤት ለህዝቡ በጣም ቅርብ የሆነ የመንግስት አገልግሎት ቦታ ስለሆነ ብዙ የዕለት ተዕለት ጉዳዮች እዚያ ይፈፀማሉ። አንዱ ዋና ምክንያት መታወቂያ ለማውጣት ወይም ለማደስ ነው። ሰዎች ለትምህርት፣ ለሥራ ወይም ለባንክ አገልግሎት መታወቂያ ያስፈልጋቸዋል። እንዲሁም የመኖሪያ ማረጋገጫ፣ የቤተሰብ ማስረጃ ወይም ሌሎች ሰነዶችን ለማግኘት ይሄዳሉ። ሌላ ምክንያት በማህበረሰቡ ውስጥ የሚፈጠሩ ችግሮችን ለመፍታት ነው። ለምሳሌ የጎረቤት ግጭት፣ የመሬት ወይም የውሃ ችግር ሲኖር ሰዎች ወደ ቀበሌ ጽ/ቤት ይሄዳሉ።
ባህላዊ ወጎች የመጠበቅ ኃላፊነት ሲሰራጭ በዋነኝነት ትምህርት ቤቶች ላይ ጠንከር ተብሎ ቢሰራ ከዛም የኃላፊነት እርከን ደረጃው ወደ ቤተሰብ፣ ወደ ማህበረሰብ እንዲሁም ግለሰቦች  እየወረደ መምጣት አለበት ብዬ አምናለው። ትምህርት ቤቶች ላይ ትልቁ ኃላፊነት መጣል አለበት ብዬ የማምንበት ምክንያት አብዛኛውን ነገር ምንማርበት ቦታ ስለሆነ ነው። ከዚህም ባሻገር ኃላፊነቱ እንደግለሰብ እያንዳንዳችን ላይ ኃላፊነቱ ይወድቃል። 'ድር ቢያብር አንበሳ ያስር' እንደሚባለው፣ ግለሰቦች አነጋገራችን ላይ እና ማህበራዊ ሚድያ ላይ ያገኘነውን ወግ በማጋራት ትንሽ ቢመስለንም የሁሉም ሲደመር ግን ትልቅ ተጽእኖ ይፈጥራል።
በማኅበረሰባችን ውስጥ ነዋሪዎች ወደ ቀበሌ ጽሕፈት ቤት የሚሄዱባቸው በርካታ ምክንያቶች አሉ። ዋና ዋናዎቹም የአገልግሎትና የነዋሪነት መታወቂያ ለማግኘት፣ አዳዲስ የሕንፃ ወይም የመኖሪያ ቤት ግንባታ ፈቃድ ለመጠየቅ፣ ለተለያዩ ተቋማት የሚቀርቡ የማኅበራዊና የኢኮኖሚ ድጋፍ ደብዳቤዎችን ለመጠየቅ እና የይዞታ ማረጋገጫ ወይም የቤት ካርታ ለመውሰድ፣ አንዳንዴ ደግሞ ተደራጅተው ለሚመጡ ሰዎች የሚሰጡ የስራ እድሎችን ለመውሰድ ነው። እነዚህ አገልግሎቶች በአካባቢው የሚገኘው ኅብረተሰብ ወደቀበሌ ሔዶ ከሚያገኛቸው ግልጋሎቶች ዋናዎቹ ናቸው ማለት ነው።
በማህበረሰቤ ውስጥ ያሉ የእድር አባላት በአብዛኛው በየወሩ ወይም በተወሰኑ ጊዜያት እንደ ስምምነቱ ይገናኛሉ። ነገር ግን በአስፈላጊ ጊዜ፣ በተለይ ሐዘን ወይም አስቸኳይ ሁኔታ ሲኖር በፍጥነት ተሰብስበው ይገናኛሉ።
በእነዚህ ስብሰባዎች ወቅት የተለያዩ ተግባራት ይከናወናሉ። መጀመሪያ የአባላት መዋጮ ይሰበሰባል እና የገንዘብ ሁኔታ ይታያል። ከዚያ የቀጣይ ስራዎች እና የእድር እቅዶች ላይ ውይይት ይደረጋል።
እንዲሁም በሐዘን ጊዜ የሚደረጉ ድጋፎች፣ እንደ ቤተሰብ መርዳት፣ የቀብር ዝግጅት እና ሌሎች ማህበራዊ እገዛዎች ይወሰናሉ። በተጨማሪም በአባላት መካከል መረዳዳትና መተባበር እንዲጠናከር ውይይት ይደረጋል።
በአጠቃላይ የእድር ስብሰባዎች የማህበረሰብ አንድነትን የሚያጠናክሩ እና በችግር ጊዜ የሚረዱ አስፈላጊ ማህበራዊ ክንውኖች ናቸው።
አለመግባባት ወይም ጭቅጭቅ ሲኖር ሰዎች ከግጭት ይልቅ ወደ መግባባት ለመድረስ በመጀመሪያ በትክክል ማዳመጥ ይሞክራሉ። የሌላውን ሰው አስተያየት ሳይቋረጥ ማዳመጥ ግጭትን ይቀንሳል። ስሜታቸውን ይቀንሳሉ እና በጥልቅ ያስቡበታል፣ ምክንያቱም ስሜት ወደ ያልተፈለገ ግጭት ሊመራ ይችላል። በተጨማሪም ስሜታቸውን በክብር እና በረጋ መንፈስ ይገልጻሉ፣ ይህም “እኔ እንዲህ ተሰምቶኛል” በማለት ነው። እንዲሁም የጋራ ውይይት በማድረግ መፍትሄ ይፈልጋሉ። ሌላውን ሰው ማክበር እና ስህተት ካለ መቀበል መግባባትን ያጠናክራል። በዚህ መንገድ ግጭት ወደ ሰላም እና መፍትሄ ይቀየራል።
አስራንደኛ ክፍል እያለሁ ለመስቀል ወደ ጉራጌ አገር ስሄድ÷ አይችያትም ስለእርሷም ሰምቼ ማላቅ  አክስት ገና ከሰፈሩ መጀመርያ ቅያስ ጫፍ ላይ እንዳየቺኝ ጥርስ በጥርስ ሆና መጥታ እቅፍ ሳም አደረገቺኝ:: አንዴ ብቻ አይደለም÷ አምስት ጊዜ ይሆናል ጉንጬን እያቀያየረች የሳመቺኝ:: ሰዎች እንደዛ ሲያደርጉ በመጀመርያ ግር ይለኛል- "ይህ ሰው ያውቀኛል እንዴ? ለምንድነው እኔ ማላውቀው? ለምንድነው እንደዚ ባንዴ ያቀረበኝ?" ብዬ እንዳስብም ያደርገኛል ከዛ በኋላ የይሉኝታ ፈገግታ ብቻ ነው ላሳየው ምችለው::እኔ በባህሪዬ ለህፃናት እንጂ ለእኩዮቼ ወይም ለትልቅ ሰው ያውም ለማላውቀው ÷ አይደለም ሞቅ ያለ ሰላምታ አቅፌ ራሱ ሰላም አልልም:: እኔ ለማላቀው ሰው ሰላምታ  ስሰጥ መጀመርያ እጄን ነው ምዘረጋው:: በደንብ ሳውቃቸው ግን ጥምጥም ነው ምልባቸው::
ገንዘብ ለመቆጠብ የምጠቀምባቸው መንገዶች የተለያዩ ናቸው። አብዛኛው ጊዜ ገንዘቤን ባንክ ውስጥ አስቀምጣለሁ ምክንያቱም የሚያገኘው ትርፍ አዋጪ ስለሆነ ከሁሉም የተሻለ ነው ብዬ የማስበውም ይህ ነው። እንዲሁም እቁብ ውስጥ መግባት እወዳለሁ፣ ምክንያቱም ቀስ በቀስ ገንዘብ ለመሰብሰብ ይረዳል፤ አስቸኳይ ጊዜ ሲያስፈልግም ለችግሬ ጊዜ ይረዳኛል። ከዚህ በተጨማሪ አላስፈላጊ ወጪዎችን በመቀነስ እና ከምፈልገው ይልቅ የሚያስፈልገኝን ነገር ብቻ ገንዘቤን በማውጣት ለመቆጠብ እሞክራለሁ።
እኛ ኢትዮጵያዊያን እንደ ማህበረሰብ የብዙ የመንደር  ህይወት እና የባህል እሴቶች ባለቤቶች እንደመሆናችን መጠን በአማራጮች የተሞላን ነን። ከነዚህም ውሰጥ የጋራ ድጋፍ ስርዓቶቻችን እነዲሁም የመሬት ውርስ ልምዶቻችን ተጠቃሸ ናቸው። የጋራ ድጋፍ ስርዓቶቻችንን ብንመለከት ማህበረሰባችን በሚገናኙበት በተለያዩ አጋጣሚዎች እነዚህ ስርዓቶች ተግባራዊ ሲደረጉ እንመለከታለን ለምሳሌ ያህል በተለያዩ በዓላት ላይ ያለው ለሌለው ያለውን በማካፈል ደስተኛ ሆኖ በዓሉን እንዲያሳልፍ ያደርጋል። ይሄንን ጥሩ ባህል ወጣቶችም ወደ ህይወታቸው አምጥተው እንዲሳተፉ  በማድረግ እንዲላመዱት ማድረግ አስፈላጊ ነው።
በሳምንት ዉስጥ አምስት እና ስድስት ቀን ከስምንት እስከ አስር ሰአት በስራ ላይ አሳልፋለሁ። በዚህም የተነሳ ሥራዬ እና ሀላፊነቴ ከግል ህይወቴ ጋር እንዳይደባለቅ በተለያየ ሰአት አከናውናለሁ።ይህም በሳምንቱ መጨረሻ ወይም ማታ ከስራ ሰአት ውጪ አከናውናለሁ።ለምሳሌ በቀን ውስጥ ዋና ጊዜን ለሥራ መመደብ፣ በተለይም በስራ ሰዓት ላይ ትኩረትን ለስራ እሰጣለሁ።ግል ሕይወት፣ ቤተሰብ፣ ጓደኞች እና ግል ግዴታዎቼን የተለየ ጊዜ እመድባለሁ።
በተለያየ መንገድ እርዳታው ሊሰበሰብ ይችላል። የመጀመሪያው መንገድ በመስሪያ ቤት ሲሆን ችግር ላጋጠመው ግለሰብ የስራ ባልደረቦቹ የተቻላቸውን አስተዋጽኦ ያበረክታሉ። ሁለተኛው ደግሞ በእድር ነው፤ ምንም እንኳን እድር ላረፉ ሰዎች ቢሆንም ችግር ለገጠመው ሰው የተወሰነ ገንዘብ ተቀናሽ ተደርጎ ይሰጠዋል። ሌላው መንገድ በቤተሰብ ነው፤ የቅርብም ሆነ የሩቅ ቤተሰብ አባላት የተቻላቸውን ያክል እርዳታ ያበረክታሉ። ከነዚህም በተጨማሪ በተለያዩ የማህበራዊ ስብሰባዎች ላይ እርዳታ ሊሰበሰብለት ይችላል።
ስለ አስፈላጊ የጤና መረጃዎች እኔ በአብዛኛው ከሁለት ዋና ምንጮች እገኛለሁ፦ ከመደበኛ የጤና ተቋማት (ሆስፒታሎች የጤና ጣቢያዎች እና የጤና ባለሙያዎች) እንዲሁም ከኢንተርኔት ላይ ከሚገኙ አስተማማኝ የጤና ድረ-ገጾች በተጨማሪም ከቤተሰብ አረጋውያን እና ከማኅበረሰቡ የሚገኘው ባህላዊ ዕውቀት በተለይ ለቀላል ሕክምናዎች ጥቅም ላይ ይውላል በአስተማማኝነት ረገድ ከጤና ባለሙያዎችና ከዘመናዊ የጤና ተቋማት የሚገኘው መረጃ በአብዛኛው አስተማማኝ ነው ነገር ግን በማኅበረሰብ ደረጃ የሚተላለፉ አንዳንድ ባህላዊ ልማዶች ሳይንሳዊ መሠረት ስለሌላቸው አንዳንድ ጊዜ ጎጂ ሊሆኑ ይችላሉ ስለዚህ ከማንኛውም ምንጭ የምቀበለውን መረጃ ከጤና ባለሙያዎች ጋር በማረጋገጥ መቀበል እንዳለብኝ አምናለሁ
ባለፉት አስርት ዓመታት ውስጥ በአካባቢያችን የአየር ሁኔታ ላይ ብዙ ለውጦች ታይተዋል። በተለይ የዝናብ መጠንና የመዝራት ወቅት በቀድሞ እንደነበረ አይታይም በፊት ዝናብ በደንብ ይዘንብ ነበር አሁን ግን ከተጠበቀው በታች ይዘንባል ይህም ለእርሻ ሥራ ችግር ያመጣል እንዲሁም ገበሬዎች መቼ መዝራት እንዳለባቸው ለመገመት እየከበደ መጥቷል። እንዲሁም የሙቀት መጠን ከቀድሞ ከፍ ብሏል ይህም ለሰዎች እና እንስሳት መኖር አስቸጋሪ ያረገዋል። በአንዳንድ ጊዜ ደግሞ ያልተጠበቀ ከባድ ዝናብ በአንድ ጊዜ ይወርዳል ይህም የጎርፍ አደጋ ሊያመጣ ይችላል።
በእርግጥ የቁጠባ ባህሌ ብዙም አልተቀየረም። በየወሩ ከማገኘው ላይ ሀያ ከመቶውን ለመቆጠብ እሞክራለሁ። ነገር ግን አሁን ካለው የዋጋ ንረት ፣ የገበያ አለመረጋጋት እና ከ ገንዘብ ኖታችን ድክመት የተነሳ የቁጠባ መንገዳችንን መቀየር ሳይጠበቅብን አይቀርም። ገንዘብን በጥሬው ከማስቀመጥ ይልቅ በንብረት መልክ ማስቀመጥ የተሻለ ነው። ለምሳሌ፦ በቂ አቅም ካለ ወርቅ ፤ ወይም በውድ ማዕድናት መልክ ማስቀመጥ አልያም ደግሞ አክስዮኖችን መግዛት ወይም አስተማማኝ በሆነ ኢንቨስትመንት ላይ ማዋል የተሻለ ነው።
እድር ፡ ​እድር በአካባቢው የሚገኙ ቤተሰቦችን በአባልነት የሚያሰባስብ እና ለመከራ ጊዜ የሚቋቋም ዋናው የጋራ መረዳጃ ተቋም ነው።
​እንዴት ይሰበሰባል? አባላት ወርሃዊ መዋጮ ያደርጋሉ።
​የሚሰጠው ድጋፍ:
​ዋናው ትኩረት: አባል ቤት ሞት ሲከሰት ወዲያውኑ የገንዘብ ድጋፍ ማድረግ እና ለቅሶ ለመቀበል የቁሳቁስና የሞራል ድጋፍ (ሰፈራ) መስጠት።
​ተጨማሪ እርዳታ: አንዳንድ ትልልቅ እድሮች ለድንገተኛ ሕመም ወይም ለሌሎች የቤተሰብ አደጋዎችም የገንዘብ ድጋፍ ያደርጋሉ።
የሃይማኖት ኮሚቴዎች (ዘካትና ሰደቃ):- በሙስሊሙ ማኅበረሰብ ዘንድ፣ እርዳታ የሚሰጠው በዋነኛነት በመስጊዶች አካባቢ በተቋቋሙ የ ዘካት እና የ ሰደቃ ኮሚቴዎች ነው።
​እንዴት ይሰበሰባል? ከሀብታም ማኅበረሰብ አባላት የሚሰበሰበው የዒባዳ ግዴታ (ዘካት) እና የበጎ ፈቃድ ምጽዋት (ሰደቃ)።
በኔ በኩል ሥራዬን ትምህርቴንና መዝናኛዬን ለማመጣጠን በቅድሚያ ተግባሮቼን በዝርዝር አስቀምጣለሁ። ለትምህርትና ለስራ ፕሮጀክቶች ቅድሚያ በመስጠት ቀሪውን ጊዜ ደግሞ ለጓደኞችና ለጨዋታ (እንደ PUBG) እመድባለሁ። በየቀኑ በምዘጋጀው የጊዜ ሰሌዳ አማካኝነት ለጥናት፣ ለGIS ስራና ለእረፍት የተለየ ሰዓት አለኝ። ይህ ስርዓት ጫናን በመቀነስ ውጤታማ እንድሆን ይረዳኛል። እረፍት ለፈጠራ ችሎታዬ ወሳኝ በመሆኑ መዝናኛን እንደ አስፈላጊ የህይወት ክፍል እመለከተዋለሁ። በተቀመጠው እቅድ መሰረት ስራን በሰዓቱ መጨረስ ለግል ህይወቴ በቂ ጊዜ እንድያገኝ ያደርገኛል። ሚዛኑን መጠበቅ ለስኬቴና ለስሜታዊ ጤንነቴ መሰረት ነው።
እርግዝና እና ከወሊድ በኋላ እንክብካቤ በኢትዮጵያ ባህላዊ ልማዶች ከጥንታዊ ጊዜ ጀምሮ በጣም አስፈላጊ የሆነ ጉዳይ ነው። ዛሬ የምንሰጥበት ትኩረት በተለይ በጤና, በአእምሮ እና በማህበረሰብ እንክብካቤ የተጠቃሚ መሆን ነው። እነሆ ዝርዝር መረጃ፤
---
1. ከወሊድ በኋላ እንክብካቤ በባህላዊ ጥበብ

ኢትዮጵያ ባህላዊ የእርግዝና እና የወሊድ ቀን እንክብካቤ ባህላዊ ነጥቦች በሚከተሉት ናቸው።

1. እራት እና የምግብ እንክብካቤ

ከወሊድ በኋላ ሴት በጣም ድካም እና እርምጃ የተጎዱ ስለሆነ ቀላል, ነጭ እና በምንጭ አትክልት የተዘጋጀ ምግብ ይሰጠዋል።

ለምሳ: እንጀራ, ቀላል የዶሮ ወጥ, አትክልት እና ምርጥ ቁርስ የተሰሩ ምግቦች።

ለጡት ወተት ተስማሚ የሆነ ምግብ እና አሳፋሪ ነጭ ወተት ይጠቀማል።
ከእለት ወደ እለት የዋጋ ውድነት እና የገቢ አለመመጣጠን መጨመሩ እጅግ በጣሞ አስፈሪ እየሆነ ነዉ። የሰው ልጅ ተምሮ ስራ ከያዘ በኋላ "አሁን ደርሻለሁ ራሴንም ቤተሰቤንም አስተዳድራለሁ" ብሎ ሳይጨርስ የዋጋ ውድነት ሰማይ ይደርስና ተመልሶ ከእጅ ወደ አፍ አይነት ኑሮ ውስጥ ይከተዋል። የምግብ፣ የትራንስፖርት እና የእቃዎች ዋጋ እየጨመረ ሲሄድ ገቢ ግን በተመሳሳይ ፍጥነት አይጨምርም። ይህም ሰዎች በኑሯቸው እንዲቸገሩ ያደርገዋል። በተለይ ተማሪዎች እና ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ሰዎች በዚህ ተጎጂ ናቸው። ስለዚህ ይህንን ለመቅረፍ መንግስት የደሞዝ ማሻሻያ ቢያደርግ፣ ተጨማሪ የስራ እድሎችን ቢፈጥር እንዲሁም የዋጋ ቁጥጥር ቢያደርግ ባይ ነኝ።
ባለፈው የትምህርት ህይወት በመማሬ  አሁን ባለሁበት የስራ አለም ጋር የሚያያዝ ነገር አለው አሁን የምሰራው ዳቦ መጋገር ሲሆን የምጨምረውን የዱቄት ጥቁር አዝሙድ ፣ነጭ አዝሙድ ፣እርሾ፣የዳቦ ማሻሻያ ፣የስኳር ፣የጨው፣የውሀ መጠን በኬሚስትሪ አናለቲካል መስፈሪያ በመለካት ፣በመመጠን ለመስራት እሞክራለሁ ።
ከዚህም በተጨማሪ ምርቶቹን ለማሻሻል የሚያስችሉ ነገሮች በመሞከር በማዳበር ናየሚሻሻልበትን መንገድ በማየት አሁን ካለበት ምርት በማሻሻል ለህብረተሰቡ ለማድረስ እየተጋሁ እገኛለሁ
ከ5 ወይም 10 ዓመት በፊት ጋር ሲነፃፀር አሁን መረጃ ማግኘት በጣም ቀላልና ፈጣን ሆኗል። ቀድሞ መረጃ ስንፈልግ  በቤተ መፃህፍት ወይም ሌሎች ሰዎችን በመጠየቅ ነበር። አሁን ግን በኢንተርኔት፣ በመፈለጊያ መሳሪያዎች፣ በማህበራዊ ሚዲያ እና በዩቱብ መረጃ በአንድ ጊዜ በጣም ቀላል ሊደርሰን ይችላል። አሁን እንኳን አዲስ እና ታማኝ መረጃ በዝቅተኛ ጊዜ ላገኝ እችላለሁ፣ እንዲሁም መረጃ የማግኛ መንገዶች በብዛት እና በተለያዩ መልኩ ተስፋፍተዋል። በአጠቃላይ የቴክኖሎጂ እድገት መረጃን እንዴት እንደምናገኝ እጅግ ለውጦታል።
ከቲቪ እና ከራዲዮ ይልቅ ቲክቶክ እና ዩትዩብን እመርጣለሁ። ምክንያቱም አዲስ ነገርን በቀጥታ በስማርትፎን ወዲያውኑ ማግኘት ስለምችል ፤ ቲቪ እና ራዲዮ ግን በተወሰነ ሰዓት አዲስ ዜና እስከሚቀርብ መጠበቅ አለብኝ። ቲክቶክ እና ዩትዩብ ላይ በፍጥነት ማግኘት ብንችልም እውነተኛነትን ሁልጊዜ የሚጠበቅ አይደለም ፤ ተጨማሪ ምንጭ መፈተሽ ያስፈልጋል።ከሙያዊ አቀራረብ እና ከታማኝነት አንጻር ቲቪን እና ሬዲዮን እመርጣለሁ።
በአንድ ርዕሰ ጉዳይ ላይ የተለያዩ አስተያየቶችን ስሰማ፣ የራሴን አመለካከት ለመያዝ መጀመሪያ ሁሉንም ሃሳቦች ለማዳመጥ እሞክራለሁ። የተሰጡት አስተያየቶች በምክንያታዊነት ላይ እንደተመሰረቱ አያለው፤ በተለይም የመረጃ ምንጮቹን ተዓማኒነት ማረጋገጥ ለመወሰን ይጠቅመኛል ።

በመቀጠል የተለያዩ እይታዎችን እርስ በእርስ በማነፃፀር ጠንካራና ደካማ ጎናቸውን እለያለሁ። በመጨረሻም፣ ካገኘኋቸው መረጃዎች ውስጥ ከእውነታው ጋር የሚቀራረበውንና ከራሴ እሴቶች ጋር የሚሄደውን በመምረጥ ሚዛናዊ አመለካከት እይዛለሁ። ይህ ሂደት ነገሮችን በአንድ ወገን ብቻ ከማየት ይልቅ ሰፋ ባለ እይታ እንድረዳ ይረዳኛል።
በክልሌ ያሉትን በርካታ የባህል ገጽታዎች አደንቃለሁ፡- 
1. የማህበረሰብ መንፈስ፡ በማህበረሰብ አባላት መካከል ጠንካራ የመተሳሰብ እና የመደጋገፍ ስሜት። 
2. የበለጸጉ ወጎች፡ ቅርሶችን የሚያከብሩ ደማቅ በዓላት፣ ሙዚቃ እና ጭፈራ።
 3.  እንግዳ ተቀባይነት ፡ ለእንግዶች የእንግዳ ተቀባይነት መንፈስ፣ ሙቀት እና ግልጽነትን የሚያንጸባርቅ። 
4. የምግብ ልዩነት፡ የአገር ውስጥ ንጥረ ነገሮችን እና የምግብ አዘገጃጀቶችን የሚያሳዩ ልዩ እና ጣዕም ያላቸው ምግቦች። እነዚህ አካላት ኩራትን እና ባለቤትነትን የሚያጎለብት የበለፀገ ፣የተጣመረ የባህል ማንነት ይፈጥራሉ።
አዉ ከትምህርት ጉዞዬ የማስታዉሰዉን ጥቂት መልስ ልነግራችሁ እችላለሁ ፤ እስከ ስድስተኛ ክፍል ድረስ ተምሪያለሁ። ስድስተኛ ክፍል የተማርኩት በ1በ991 ዓ/ም ነዉ። ከአንደኛ ክፍል እስከ ስድስተኛ ክፍል ድረስ የተማርኩት በአፋር ክልል አሳይታ ከተማ ነዉ። የትምህርት ሁኔታ እጅግ በጣም ጥሩ ነበር ነገር ግን በአካባቢው ከ1993 ዓ:ም በነበረው የፀጥታ መደፍረስ ወይም በአካባቢው ግጭት ስለነበር በአካባቢው እየኖርኩ ትምህርቴን መቀጠል ስላልቻልኩ አካባቢውን ቀይረ አዲስ አበባ ገባሁኝ።
ጠቃሚ ባህላዊ ወጎችን መጠበቅ የሁሉም ድርሻ ነው።በመጀመሪያ ደረጃ ቤተሰብ ልጆችን ባህላዊ እሴቶችን፣ አክብሮትን እና ማኅበራዊ ሥርዓትን ለማስተማር ዋና ሚና ይጫወታል። ትምህርት ቤቶች በታሪክ፣ ባህል እና ኢትዮጵያዊ እሴቶች ትምህርት በመጨመር ልጆችን በማስተማር ሚና ይጫወታሉ። ማህበረሰብ በበኩሉ ባህላዊ በዓላትን፣ ግብዣዎችን እና የተለያዩ ሥነ-ሥርዓቶችን በማከበር ለትውልድ ያስተላልፋል። እኔና ሌሎች ግለሰቦች ደግሞ ባህላችንን በተግባር በማክበር፣ በራስ ቋንቋ በመናገር፣ የባህል ውድድሮችን በመሳተፍ እና ወጎቻችንን ለታናሾች በማስተማር ማስተላለፍ ይቻላል። እንዲሁም ባህላዊ ወጎችን ከዘመናዊ ልማት ጋር በመዋደድ እንዲቀጥሉ ሁሉም ተግባራዊ ሚና ማድረግ ይኖርባቸዋል።
​ቅዳሜ ለግል እድገት እና ለማኅበራዊ ሕይወት የምሰጥበት ዋናው ቀን ነው፡-
​የግል ዕድገት: በማናጅመንት ዘርፍ ያለኝን ዕውቀት ለማሳደግ የመስመር ላይ ኮርሶችን መውሰድ ወይም ስለ የሥራ ገበያ ጥልቅ ምርምር ማድረግ።
​ማኅበራዊ ሕይወት: ከጓደኞች ጋር መገናኘት፣ ካፌዎች ወይም ሬስቶራንቶች ውስጥ ተቀምጠን መወያየት። ይህ የሳምንቱን ውጥረት ለመቀነስ ይረዳል።
​ልዩነት: በሳምንቱ ውስጥ ለማይሠራው ረጅም ጊዜ የሚፈልግ ሥራ እና ለሙያዊ ትስስር ጊዜ እሰጣለሁ።
እሁድ ደግሞ አብዛኛው ጊዜ ለቤተሰብ እና ለሚቀጥለው ሳምንት ዝግጅት ይሰጣል፡-
​ቤተሰባዊ ጊዜ: ከቤተሰብ ጋር አብሮ ምሳ መብላት፣ ዘመዶችን መጎብኘት ወይም ቤት ውስጥ በመዝናናት ጊዜ ማሳለፍ።
አሉ አንዱ ነርስ ነው በመቱ ዩንቨርስቲ  የመጀመሪያ ድግሪውን በነርሲንግ የተመረቀ ሲሆን ከተመረቀመ በኋላም በአንድ የግል የህክምና ተቋም በመስራት ላይ ይገኛል ሌላኛው ደግሞ በብረታ ብረት ብየዳ ላይ ይሰራሉ መፀባያቸው የተመሰገኑ ምስጉኖች ናቸው  የመለወጥ ፅኑ ፍቅር አላቸው አንድ ሰው በሚሰራበት ስራ ውጤታማ እንደሚሆን ከብዙ አይተናል ተምረና በመሆኑም ተግተን በመስራት የተሻለ ቦታ እንደ ምን ደርስ ማሳያ በመሆኑ ተግተን ሰርተን መለወጥ እንደስ ትልቅ ዓላማ እና ግብ ስላለ ነገ የተሻለ ይሆናል።
በኦኛ ማህበረሰቡ በሰፊው የሚከበረው  ጥምቀት  ልዩ ትዝታ ያለው በዓል ነው በበዓሉ ጥምቀተ ክርስቶስ የእየሱስ ክርስቶስ ጥምቀትን በማሰብ በጥምቀት በዝማሬ በስብከት የሚከበር መንፈሳዊ በዓል ነው ።
ከመንፈሳዊ በዓልነቱ ባሻገር በወጣቱ ዘንድ በጉጉት የሚከበር በዓል እንደ መሆኑ ወጣቶች የበአሉ ቀን የትም ያልተለበሰ አዲስ ልብስ በመልበስ ልዩ ሆነው ለመታየት ይሞክራሉ እንደውም አባባሉ ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ ይባላል  ሁለም ለበዓሉ አምሮ ደምቆ የሚገኙበት ልዩ በዓል ነው።
ልጆች በትምህርታቸው እንዲበለጽጉ ከቤተሰቦቻቸው የሚከተለው እርዳታና ማበረታቻ ያስፈልጋቸዋል፦
1)ፍቅርና ደህንነት የተሞላበት ቤት: ደህንነት ሲሰማቸው በራስ መተማመናቸው ይጨምራል፣ በትምህርታቸው ላይ ያተኩራሉ።
2)ለጥናት ምቹ ቦታ: ያለመረበሽ ማጥናት የሚችሉበት ጸጥ ያለ እና የተደራጀ ቦታ።
3)ፍላጎታቸውን መደገፍ: የሚወዱትን የትምህርት ዘርፍ ማበረታታትና ተጨማሪ ቁሳቁስ ማቅረብ።
4)የቤት ስራ ክትትልና ድጋፍ: የቤት ስራቸውን እንዲሰሩ መርዳት (መፍትሄውን ሳይሆን እንዴት እንደሚሰሩ በመምራት)።
5)መምህራን ጋር መተባበር: የልጆችን አፈጻጸም ለመረዳት ከመምህራን ጋር መገናኘት።
6)የንባብ ልምድ: በቤት ውስጥ የማንበብ ባህልን ማዳበር።
7)ጤናና ደህንነት: በቂ እንቅልፍ፣ ጤናማ ምግብ እና የአካል ብቃት እንቅስቃሴ።
የከተማ ፕላኒንግ ትምህርቴ ውስብስብ ችግሮችን በጥልቀት እንድመረምር እና የረጅም ጊዜ መፍትሄዎችን እንድነድፍ አዘጋጅቶኛል። በተለይም በዲጂታል ካርታ ስራ እና በኮምፒውተር የታገዘ የዲዛይን ሶፍትዌሮች አማካኝነት የቦታ አጠቃቀምን መተንተን እና መፍትሄ መስጠት መቻሌ፣ ለቀጣይ ሙያዊ ህይወቴ ትልቅ መሰረት ሆኗል። በኢትዮጵያ ቅርስ ባለስልጣን በጀመርኩት የተግባር ልምምድ በተግባር ላይ ያየሁት የከተማ ግንባታ እና የመሬት አጠቃቀም ህጎች የንድፈ ሃሳብ እውቀቴን ከእውነተኛ የህብረተሰብ ፍላጎት ጋር እንዳዋህድ አስችሎኛል። ይህ ትምህርት ስልታዊ አስተሳሰብን የፈጠራ ችሎታን እና በከተማ ዕድገት ውስጥ ያለውን የባለድርሻ አካላት ሚና በአግባቡ እንድገነዘብ አስችሎኛል።
እነዚህን ባህላዊ የመንደር ህይወት ገጽታዎችን ይበልጥ አጠናክሮ ለአሁኑ ዘመናዊ ወጣት ማላመድ ከባድ ነው ብዬ አስባለው። ምክንያቱም አሁን ባለው የቴክኖሎጂ መስፋፋት እና ሰዎች በአካል ከመገናኘት እና ማህበራዊ ትስስር ከመፍጠር ይልቅ በስልክ ብቻ ቢገናኙ ይመርጣሉ። ነገር ግን እነዚህን ስርአቶችን ለማስቀጠል ዘመኑን በመዋጀት ማስቀጠል እንደሚቻል እምነት አለኝ። አብዛኛውን የጋራ ድጋፍ ስርአቶችን በይነመረብን በመጠቀም እና ለዘመኑ ወጣት በማቅረብ እነዚህን የማህበረሰብ ገጽታዎች ወደ ቀጣዩ ትውልድ ማስተላለፍ ይቻላል ብዬ አስባለው።
ከሚያጋጥሙኝ ትልቅ የገንዘብ ችግሮች መካከል ዋናው የገቢ እጥረት ነው። ወጪዎች በየቀኑ ይጨምራሉ እኔም በጊዜው ለመክፈል አቅም አልነበረኝም። በተጨማሪ የተያያዙ የኢኮኖሚ እንቅፋቶች እንደ ዋጋ ከፍተኛነት ያጭናናሉ። ለማሸነፍ ግን በመጀመሪያ የምጠቀምበትን ገንዘብ እጠንቀቃለሁ፣ እንዲሁም ትንሽ ትንሽ በቆጠብኩት ላይ እተኮራለሁ። በተጨማሪ ተጨማሪ ገቢ ለማግኘት የተለያዩ እድሎችን እፈልጋለሁ፣ በትንሽ ንግድ ወይም ተጨማሪ ስራ በመሳተፍ። በዚህ መንገድ ችግሮቹን በትንሹ እቀንሳለሁ።
በእኔ ባህል፣ እንደ ጭንቀት እና ድብርት ያሉ የአእምሮ ጤና ትግሎች በአንድ ወቅት በተሳሳተ መንገድ ተረድተው ወይም እንደ ድክመት ምልክቶች ይታዩ ነበር። ብዙ ሰዎች ስለእነሱ በግልጽ ከመናገር ይቆጠቡ ነበር። ይሁን እንጂ ግንዛቤው እየጨመረ ሲሄድ አመለካከቶች ቀስ በቀስ እየተለወጡ ናቸው። ዛሬ ብዙ ሰዎች የአእምሮ ጤና ልክ እንደ አካላዊ ጤንነት ጠቃሚ እንደሆነ ይገነዘባሉ። ትምህርት ቤቶች፣ ማህበራዊ ሚዲያዎች እና የጤና ዘመቻዎች መገለልን ለመቀነስ እና ከባለሙያዎች፣ ቤተሰብ ወይም ጓደኞች ድጋፍ ለመሻት የሚታገሉትን ለማበረታታት እየረዱ ነው። በዚህ ለውጥ እንደሚቀጥል ተስፋ አደርጋለሁ።
ከቴሌቪዥንና ሬዲዮ በሚመጡ መረጃዎች ላይ ብቻ መተማመን የራሱ የሆኑ ችግሮች አሉት። በግል ልምዴ፣ ዋናው ገደብ የመረጃው ወቅታዊነት እና ጥልቀት ማጣት ነው። የዜና አቅራቢዎች መረጃውን አጣርተውና አርትዖት አድርገው ስለሚያቀርቡ፣ አንዳንድ ጊዜ ወሳኝ ዝርዝሮች ሊቀሩ ይችላሉ። በተጨማሪም፣ የፕሮግራሙ አዘጋጆች የራሳቸው አድልዎ ወይም አመለካከት በመረጃው አቀራረብ ላይ ሊንፀባረቅ ይችላል። ሙያዊ በሆነ መንገድ ሲታይ፣ እነዚህ ሚዲያዎች ለአጠቃላይ ግንዛቤ ጥሩ ቢሆኑም፣ ለጥልቅ ትንተና ወይም ለተሟላ መረጃ ፍለጋ እንደ ብቸኛ ምንጭ መጠቀም ተገቢ አይደለም። ሁልጊዜም መረጃን ከተለያዩ ምንጮች ማጣራት እና ማወዳደር ወሳኝ ነው።
የዕለት ተዕለት ጉዞዬን በአብዛኛው በሕዝብ ትራንስፖርት፣ በተለይም በታክሲና በአውቶቡስ አከናውናለሁ። በጉዞዬ ላይ በተደጋጋሚ የሚያጋጥመኝ ዋናው እክል ረጅም ሰልፍና የትራፊክ መጨናነቅ ነው። በተለይ በስራ መግቢያና መውጫ ሰዓት የታክሲ እጥረት ስለሚኖር ለከፍተኛ ወጪና ለእንግልት እንጋለጣለን። በተጨማሪም የመንገዶች ጥበትና ግንባታዎች ጉዞውን አሰልቺ ያደርጉታል። ይህንን ችግር ለመቋቋም በማለዳ መውጣትን እመርጣለሁ። የትራንስፖርት አማራጮች ቢሰፉና ቴክኖሎጂ የታከለባቸው ቢሆኑ የሁላችንንም ጊዜ ይቆጥቡ ነበር። ምቹ ጉዞ ለስራ መነሳሳትን ይሰጣል። ታክሲ መጠበቅ ትዕግስትን ይፈትናል።
አብዛኛውን ጊዜ ቅዳሜ እና እሁዴን የማሳልፈው ከሌሎች ቀናቶች በተለየ መልኩ መንፈሴን እና አካሌን በሚያሳርፉ ነገሮች እና ተግባራቶች ነው። ወደ ቤተ-እምነት ሄጄ ከስርዓቱ እሳተፋለሁ፤ አረንጓዴያማ እና አጸድ የበዛባቸው ስፍራዎች በመሄድ ራሴን አዳምጣለሁ፤ መሄድ የምፈልግበት የሥዕል እና የግጥም አውደርዕይ ካለ እሄዳለሁ፤ ሳምንቴን አቅዳለሁ ፤ ጓደኞቼን አገኛለሁ ፤ ከቤተሰቦቼ ጋር በቂ ጊዜ አሳልፋለሁ። እነዚህ ሁሉ ተግባራት ከሌሎች ቀናቶች እጅግ የተለዩ ናቸው ምክንያቱም በሌሎቹ ቀናት ትምህርት ወይም ስራ ስለሆንኩ እነዚህ የማከናውንበት ጊዜ አላገኝም።
ሁለቱንም ቴሌቪዥን እና ራዲዮ ማግኘት ከቻልኩ ለመዝናኛ ብዙ ጊዜ ቴሌቪዥንን እመርጣለሁ። ምክንያቱም ቴሌቪዥን ምስልና ድምፅ አብሮ ስለሚያቀርብ የበለጠ አስደሳች እና ለመረዳት ቀላል ይሆናል። ፊልሞችን እና የስፖርት ውድድሮችን ማየት እወዳለሁ። በተለይ ከትምህርት ወይም ከረጅም ቀን በኋላ ቴሌቪዥን ማየት ዘና እንድል ያደርገኛል። ራዲዮም ጥሩ የመዝናኛ መንገድ ነው፣ በተለይ ሙዚቃ እና ዜና ለማዳመጥ። አንዳንድ ጊዜ ሌላ ሥራ እየሠራሁ ራዲዮ ማዳመጥ ይመቸኛል። ነገር ግን ቴሌቪዥን የበለጠ ሙሉ ልምድ ይሰጠኛል ብዬ አስባለሁ።
በአካባቢዬ ባለ ገቢያ ያለማግኘት ችግር ሳይሆን በተመጣጣኝ ዋጋ ያለማግኘት እንደ ችግር ሲሆንብኝ እና ቁሳቁሶቹ ከሌሉም መጀመርያ የማደርገው በስልኬ ባሉ የገበያ መተግበሪያዎች ላይ መፈለግ ነው። ከእነዚህም መተግበርያዎች መካከል እንደ ጋሪ ወይም አፍሮታይ እና ጂጂ ያሉት መተግበሪያዎች ለኔ ተመራጭ ናቸዉ ። እነዚህ መተግበሪያዎች ላይ ፈልጌ የማጣው ነገር የለም ። ለዋጋ ማነፃፀሪያ ይሆነኝ ዘንድ የቁሳቁሶችን ዋጋ የማጣራው በነዚው መተግበሪያዎች ነው። ከነዚህ በዘለለ ከሆነ እና በዚህ ሀገር የማይገኙ ከሆነ ውጪ ሀገር ያሉ ሰዎች ገዝተው እንዲልኩልኝ አደርጋለው።
አዎ አሉ። በማህበረሰባችን ውስጥ ሊስተካከሉ የሚገባቸው 3 ዋና ዋና ተግዳሮቶች አሉ።
እነሱም የአካባቢ ጽዳትና መሰረተ ልማት፣  የወጣቶች ስራ አጥነት እና የማህበራዊ ትስስር መላላት ናቸው።
1. ለአካባቢ ጽዳትና መሰረተ ልማት እጥረት መፍትሄው፦ ወጣቶች በየሳምንቱ የጽዳት ዘመቻ ማድረግ እና ፕላስቲኮችን ለይቶ ለዳግም አጠቃቀ መስጠት ነው።
2. ለወጣቶች ስራ አጥነት መፍትሄው፦ የትርፍ ሰዓትን በመጠቀም በዲጂታል ስራዎች (እንደ ግራፊክ ዲዛይን፣ ቪዲዮ ኤዲቲንግ) እና አስጠኚነት ገቢ መፍጠር ነው።
3. ለማህበራዊ ትስስር መላላት መፍትሄው፦ እድርና እቁብን ማጠናከር፣ እንዲሁም ሰፈር ውስጥ ሰዎችን የሚያቀራርቡ አጫጭር የባህልና የመዝናኛ ኩነቶችን ማዘጋጀት።
በዕድሜ የገፉ ሰዎች ስለ ወጣቶችና ቴክኖሎጂ የሚያቀርቧቸው በጣም የተለመዱ ቅሬታዎች እና ስጋቶች እነዚህ ናቸው፦
1) ወጣቶች ብዙ ጊዜ በስልክ ላይ የመቆየት
ቅሬታ: ወጣቶች ከሰዎች ጋር ፊት-ለ-ፊት መነጋገርን ትተው ሁልጊዜ በስልክ ላይ ናቸው ይላሉ።
 በከፍተኛ መጠን መጠቀም እውነት ችግር ሊሆን ይችላል፣ ግን ቴክኖሎጂ በራሱ ችግር አይደለም። በመጠኑ እና በአስተዋይነት ከተጠቀምን እራሳችንን እና ሀገራችንን  ልንቀይር እንችላለን ።
2) ማህበራዊ ሚዲያ እሴቶችን እያስረሱ በመሆኑ
  ባህላዊ እሴቶችን ያበላሽ ይላሉ።
 እኔ በበኩሌ ሀሳባቸው ትክክል ቢሆንም ቴክኖሎጂን በደምብ ያልተረዱ በመሆናቸው ነው ብዬ አስባለው።ምክንያቱም ቴክኖሎጂ አለምን እየቀየረ እና ህይወትን እያቀለለ በመሆኑ  ሁሉንም ቅሬታዎቻቸውን አልቀበልም ።
አዎን፣ በአካባቢዬ በድምቀት የሚከበረ በዓል አለ። ይህም መስቀል በዓል ነው። በዓሉ በመስከረም 17 (የመስቀል ቀን) በታላቅ ደስታ ይከበራል።

በዓሉ መስከረም ቀን ሰዎች እንጨት እና አሳላማ ቅጠሎች ይሰበስባሉ እና “ደመራ” በሚባል ታላቅ እሳት ይቀጣሉ። ይህ የመስቀል ብርሃንን የሚያመለክት ሲሆን፣ ሰዎች በዚያ ጊዜ በዘፈን፣ በዳንስ እና በመዝሙር ይደሰታሉ። በቀጣይ ቀንም ሰዎች የተለያዩ ምግቦችን በማዘጋጀት ወዳጆቻቸውንም ይጋብዛሉ።
ይህ በዓል አብዛኛውን ጊዜ ሰዎችን ያቀላቀላል፣ የአካባቢው መንፈሳዊነትንና አንድነትን ያሳያል
በልጅነቴ ወቅት በእኔ ላይ መጥፎ ተፅዕኖ አላስታውስም ነገር ግን ጥሩ ተፅእኖ የነበረው የመጀመሪያ ደረጃ ተማሪ የነበርኩበት ወቅት ነው።ይኸውም በጊዜው ብዙ ስነፅሁፋዊ ውድድሮች ላይ መሳተፌ እና ሽልማቶችን ማግኘቴ ነው።ይሄም እስከዛሬ ድረስ ሀሳቤን የመግለፅ አቅሜን እንዳዳብር፣የስነ ፅሁፍ ወዳጅ እንድሆን እና መፅሀፍትን የማንበብ ፍላጎት እንዲያድርብኝ ትልቅ መልካም ተፅዕኖ አሳድሮብኛል።በተጨማሪም ከሰዎች ጋር ለማውራት ፣እይታዬን ከማስፋት እንዲሁም በራስ መተማመኔን ከማዳበር አንፃር በጣም ረድቶኛል።
በአንድ ወቅት በሰፈራችን  የውሃ ቧንቧ ለጥቂት ቀናት እንደሚዘጋ መረጃ ተሰራጨ ። ሰዎች ከወር በላይ የሚጠፋ ስለመሰላቸው የውሀ በርሜሎች ገዙ፣ ለአላስፈላጊ ወጪ ተዳረጉ። እውነቱ ግን ቧንቧው የሚዘጋው ለአራት ቀናት ብቻ ለጥገና ነበር ። ለወራት  አልነበረም። መረጃው ሲናፈስ "ለወራት ይዘጋል"ተብሎ ነበር፣ ምንጩ ደግሞ አንድ ሰው ከቧንቧ ሠራተኛ ሰምቶ ግማሹን ብቻ ወስዶ ያሰራጨው ነበር። ሰዎች ያባከኑት ጊዜና ገንዘብ ሲታሰብ ቁጣ ተፈጠረ ። ማህበረሰቡ ከዚህ የተማረው ነገር ግማሽ የሰማነውን ሙሉ አድርገን አለማስተላለፍ። አሁን ግን እንዲህ ያለ ዜና ሲኖር ሰዎች ቀጥታ ከምንጩ ለማረጋገጥ ይሞክራሉ
ለኔ የመጀመሪያ ስራየ የነበረው ማስጠናት ነበረ። ስራውን ያገኘዉት በ ጓደኛየ በኩል ነበረ ፤ እና መጀመሪያ ስራ እንዳገኘው ሲገባኝ በጣም ደስ ብሎኝ ነበር ፤ ማመን አቅቶኝ ነበር ፤ ከዛም ከገባው በኋላ እያስጠናዋት የነበረችው ልጅ በ ኤ.ዲ.ኤ.ች.ዲ ወይም የ ትኩረት ማጠር ችግር ነበረባት ለዛም ለረጅም ጊዜ ትኩረት መስጠት አትችልም በዛም ምክንያት ከተስማማንበት ጊዜ በላይ እሷን እያጠናው ቆይ ነበር ፤ እየመብኝም ፤ ታክሲም እያጣው ስራዬ ስለሆነ እና ከ ጊዜዬ በላይ መቆየት ባይኖርብኝም እቆይ ነበር ፤  ያ ስራ አሁን ትዕግስትን እና ሰውን መረዳትን አስተምሮኛል።
በማህበረሰባችን ውስጥ የእድር አባል መሆን ለችግር ጊዜ ትልቅ ዋስትና ይሰጣል። በተለይ በሐዘን ወቅት የገንዘብ፣ የቁሳቁስና የሰው ኃይል ድጋፍ በማድረግ ቤተሰብን ከከባድ ሸክም ይታደጋል። ከዚህም ባለፈ በጎረቤታሞች መካከል ጠንካራ ትውውቅና መተሳሰብ እንዲኖር በማድረግ ማህበራዊ ትስስርን ያጠናክራል። እኔም እንደ አንድ ተማሪ፣ ቤተሰቦቼ በዚህ ስርዓት ውስጥ ያላቸው ተሳትፎ የጋራ መረዳዳት ያለውን ዋጋ በሚገባ እንዳስተውል አድርጎኛል። እድር በደስታም ሆነ በክፉ ቀን ሰዎች እጅና ጓንት ሆነው እንዲቆሙ የሚያደርግ፣ የሰው ልጅ ለሰው ልጅ ያለውን አጋርነት በተግባር የሚያሳይ ድንቅ ማህበራዊ ተቋም ነው። ይህ የመደጋገፍ ባህል ለከተማ ኑሮ ምቾት የሚሰጥ እሴታችን ነው።
በማህበረሰቤ ውስጥ በዓል ሲኖር አጠቃላይ ድባቡ ደስታ አንድነት እና መተሳሰብ የተሞላ ይሆናል። ሰዎች በዓሉን ለማክበር ቤታቸውን ያጸዳሉ፣ ልዩ ልብስ ይለብሳሉ እና ዘመድና ጎረቤት እርስ በርስ ይጠያየቃሉ። በብዙ ጊዜ የተለያዩ ባህላዊ ምግቦች ይዘጋጃሉ፣ ቡና ይፈላል እና ሰዎች በአንድነት ተሰብስበው ይመገባሉ።
በአንዳንድ በዓላት ሰዎች ወደ ቤተ እምነት ሄደው ጸሎት ያደርጋሉ፣ መዝሙር ይዘምራሉ እና ለድሆች እርዳታ ያደርጋሉ። ሕፃናት በጨዋታ ይዝናናሉ፣ ወጣቶች ሙዚቃ እና ጭፈራ ያደርጋሉ፣ አዛውንቶች ደግሞ ታሪክና ምክር ያካፍላሉ። በዓላት ሰዎችን የሚያቀራርቡ፣ ፍቅርና አብሮነትን የሚያጠናክሩ አስፈላጊ የማህበረሰብ ጊዜያት ናቸው።
በኢትዮጵያ ከተሞች በዋነኝነት የሚያሳስቡት የብክለት አይነቶች ከተሽከርካሪዎች የሚወጣ በካይ ጭስ፣ የኢንዱስትሪ ቆሻሻዎች እና በየቦታው የሚፈሱ የቤት ፍሳሾች ናቸው። እነዚህ ብክለቶች አየርን ከመበከላቸው ባለፈ ለከፋ የመተንፈሻ አካላት በሽታ እና ለውሃ መመረዝ ምክንያት ይሆናሉ።

እነዚህን ችግሮች በጋራ ለመከላከል የሚከተሉትን ማድረግ አለብን፦

ደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻዎችን ለይቶና በስርአት ማስወገድ።
በከተሞች ውስጥ ዛፎችን በስፋት መትከልና መንከባከብ።
የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎችንና የህዝብ ትራንስፖርትን ማበረታታት።
እያንዳንዱ ሰው ስለ አካባቢ ጥበቃ ያለውን ሃላፊነት እንዲያውቅ ማስተማር።
ጠቃሚ ወጎች እንዳይረሱ የማድረግ ኃላፊነት የሁሉም የኅብረተሰብ ክፍሎች የጋራ ድርሻ ነው ብዬ አምናለሁ። ቤተሰብ የመጀመሪያውን መሠረት በመጣልና እሴቶችን በተግባር በማሳየት ቀዳሚውን ሚና ሲጫወት፣ ትምህርት ቤቶች ደግሞ እነዚህን ወጎች ከዕውቀት ጋር አያይዘው ለተማሪዎች ያስረዳሉ። የማኅበረሰብ መሪዎችና የሃይማኖት አባቶች የባሕሉ ጠባቂ ሆነው ሥርዓቱ እንዳይበረዝ ይከላከላሉ፤ እያንዳንዱ ግለሰብም ማንነቱን አውቆ የመጠበቅ ግላዊ ኃላፊነት አለበት። ባጠቃላይ፣ ሁሉም አካላት እንደ ሰንሰለት ተሳስረው በቅንጅት ካልሠሩ የታሪክና የማንነት መቋረጥ መከሰቱ የማይቀር ነው፤ ስለዚህ የወጎች ቀጣይነት የሁላችንም የጋራ ጥረት ውጤት መሆን ይኖርበታል።
አዎ፣ በአብዛኛው ቀኔን አስቀድሜ ለመያዝ እሞክራለሁ። ይህ ቀኑን በተደራጀ መንገድ እንድኖር እና የምፈጽመውን ስራ እንዳልረሳ ይረዳኛል። በመጀመሪያ የሚያስፈልጉኝን ስራዎች የ ዝርዝር ላይ እጻፋለሁ ከዚያም እነሱን በቀዳሚነት እንደሚያስፈልጋቸው እደርዳለሁ። አንዳንድ ጊዜ የቀን መቁጠሪያ እጠቀማለሁ በተለይም ቀጠሮዎች ወይም የጊዜ ገደብ ያላቸው ስራዎች ሲኖሩ። እንዲሁም ቀኑን በሰዓት ማካፈል እሞክራለሁ እንዲሁም ለእያንዳንዱ ስራ የተወሰነ ጊዜ እመድባለሁ። ይህ አቅድ ስራዬን እንዳሳካ እና ቀኑን በተሻለ ሁኔታ እንድጠቀም ያግዛኛል።
በማህበረሰባችን ውስጥ በሰፊ የሚከበር በዓል ከሚገኙት መካከል አንዱ ፋሲካ (ኢስተር) ነው። ይህ በዓል በክርስቲያኖች ለኢየሱስ ክርስቶስ ትንሳኤ መታሰቢያ ይከበራል።ፋሲካ ከመድረሱ በፊት ሰዎች ረጅም የጾም ጊዜ ያሳልፋሉ፣ ይህም እስከ 55 ቀናት ይደርሳል::የፋሲካ ቀን ሲደርስ ግን ሰዎች ደስታ በማድረግ ያከብራሉ።
በዋነኝነት ሰዎች ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፣ ሌሊቱን በጸሎት እና በመዝሙር ያሳልፋሉ።በቤት ውስጥ ደግሞ ልዩ ምግቦች ይዘጋጃሉ፣ ለምሳሌ ዶሮ ወጥ፣ እንቁላል እና ሌሎች የተለያዩ ምግቦች። ቤተሰቦች እና ዘመዶች አብረው ይበላሉ እና ደስታን ይካፈላሉ።
ከደስታ እና ከሃዘን ኀዘንን ማጋራት የበለጠ ከባድ ነው። ምክንያቱም ኀዘንን ስናጋራ መጥፎውን ስሜት ደግሞ ማስታወስ የበለጠ ሀዘን ውስጥ የሚከት ሊሆን ይችላል። ደስታ ሲሆን ግን ያንን ደስታ እንደመድገም ስለሆነ የበለጠ አስደሳች እና ቀላል ያደርገዋል፤ ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ሰዎች ሃዘናቸውን ማጋራት ስሜቱ እንዲቀልላቸው እና የበለጠ እፎይታ እንዲሰማቸው ሚያደረግ ሊሆን ይችላል። ደስታና ሀዘን በየቀኑ የሚፈራረቁ ስሜቶች ናቸው። እኔም ብሆን እነዚህን ስሜቶች የማስተናገድ ቢሆንም በዚህ ልክ ጠንካራ የሆኑ እና  የማይረሱ አይነት የደስታ ወይም የሀዘን አጋጣሚዎችን ሳሳለፍ ትዝ አይለኝም። ከግል ባህሪዬ አንጻር ግን የሀዘን ስሜቶችን ከማጋራት ይልቅ ዝምታ ማሳለፍ ይቀለኛል።
በአካባቢዬ ያሉ ሴቶች ትምህርታቸውን ላለማጠናቀቅ የሚያጋጥሟቸው ዋነኞቹ እክሎች በሶስት ዋና ክፍሎች ሊከፈሉ ይችላሉ። ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ግላዊ። በማህበራዊ ደረጃ ቀደም ብሎ የሚካሄድ ጋብቻ፣ የባህላዊ አመለካከት እና የቤተሰብ ድጋፍ እጥረት ከተማሪዎች ላይ ትልቅ ጫና ያመጣሉ፤ ኢኮኖሚያዊ በኩል ደግሞ የቤተሰብ ድህነት፣ የትምህርት ወጪዎችን መክፈል አለመቻል እና ሴቶች በቤት ስራ ወይም በገቢ ማምጣት ላይ እንዲሳተፉ የሚገደዱ ሁኔታዎች ናቸው፤ በግላዊ ደረጃ ደግሞ የራስ መተማመን እጥረት፣ የጤና ችግሮች እና የወር አበባ ንፅህና እጥረት እንደሚገኙ እክሎች ይታያሉ፤ እነዚህ ሁሉ በአጠቃላይ ሴቶች ትምህርታቸውን እንዳይጨርሱ የሚያደርጉ ዋነኞቹ ምክንያቶች ናቸው።
አንድ ሰው በጣም ደግ ወይም ትሁት ሆኖ ሳገኘው  በቻልኩት መጠን ያ ደግነቱ ወይም ትሁትነቱ ሳይታይ እንዳላለፈ ለማድረግ የቻልኩትን ሞክራለው ፤ ሁል ጉዘም ቢሆም አመሰግናለሁ ማለቴን አልረሳም ፤ ከዛም በኋላ ያደረጉት ነገር ምን ያክል ጥቅም እንዳለው እና ማንንነታቸውን መቼም እንዳይቀይሩ ነህራቸውለው ፤ በተጨማሪም ከቻልኩ በስጦታ ወይም የሚያስፈልጋቸውን ነገር በማሟላት በተግባር  መልክ ያልኳቸው ቃላቶች ሁሉ እንደሚገባቸው ለማሳየት ሞክራለው ምክንያቱም ደግ እና ትሁት መሆን የሰውነት ምልክት ነው ለኔ ደግም ለእንደዚህ አይነት ሰው ክብር መስጠት ትልቅ ነገር ነው።
የመረጃ አለመኖር፣ አለማግኘት ወይም እጥረት ሰዎችን በትክልል ሚፈልጉበት ቦታ በሚፈልጉት ፍጥነት እንዳይደርሱ ወይም በቀላሉ ማድረግ ለሚችሉት ነገር ረጅም ርቀት እንዲጓዙ ሊያደርጋቸው ይችላል። ለምሳሌ በማህበረሰብ አገልግሎት መስጫ ቦታዎች ላይ ተገልጋዮች የት መሄድ እንዳለባቸው ባለማወቃቸው ምክንያት በአንድ ቀን የሚያልቅ ጉዳይ ለቀናት ሲያመላልሳቸው ይታያል። እኔ በዚህ ጉዳይ የገጠመኝ የተለየ ችግር ባይኖርም ግን በአካባቢዬ ላይ ያሉት ሰዎች ቦታ ሲጠፋቸው እንዲሁም እንዳንድ የስራ እና የትምህርት ሁኔታዎች ሲበላሹባቸው ለማየት ችያለው።
ከተማችን ውስጥ እድር የአንድ ቤተሰብ ዋነኛ የማህበራዊ ትስስር መገለጫ ነው። እኔ ተማሪ በመሆኔ ለጊዜው የግል የእድር አባል ባልሆንም፣ ቤተሰቦቼ ግን በሰፈራችን እድር ውስጥ ንቁ ተሳትፎ አላቸው። የእድር ዋና አስፈላጊነት በችግር ጊዜ፣ በተለይም በሐዘን ወቅት ለቤተሰብ ዋስትና መሆኑ ነው። በከተማ ህይወት ውስጥ የሰው ልጅ ብቻውን መቆም ስለማይችል፣ እድር በገንዘብ፣ በቁሳቁስና በሰው ኃይል በመታገዝ የደረሰውን ሐዘንና ጫና በጋራ እንዲታለፍ ያደርጋል።ከዚህም በተጨማሪ የእድር አስፈላጊነት ከሐዘን ድጋፍ ባለፈ በሰፈር ነዋሪዎች መካከል መቀራረብንና መተሳሰብን መፍጠሩ ነው።
በቤተሰባችን ውስጥ ያሉት ልጆች ጊዜያቸውን በተለያዩ ተግባራት ያሳልፋሉ። ታላቅ ወንድሜ የእግር ኳስ አፍቃሪ በመሆኑ ሜዳ ላይ ኳስ በመጫወትና ጨዋታዎችን በመመልከት ይዝናናል። ታናሹ ደግሞ የቪዲዮ ጌሞችን መጫወትና በቴክኖሎጂ ዓለም ውስጥ መመሰጥ ይመርጣል። እነዚህ ተግባራት ከትምህርት ውጭ አእምሯቸውን ለማዝናናትና ክህሎታቸውን ለማዳበር ይረዷቸዋል። አንዳንዴም መጽሐፍትን በማንበብና በጋራ በመጫወት ትርፍ ጊዜያቸውን ያሳልፋሉ። የእያንዳንዳቸው ፍላጎት የተለያየ ቢሆንም፣ በትርፍ ጊዜያቸው የሚወዱትን ነገር ማድረጋቸው ደስተኛ ያደርጋቸዋል። ልዩነታቸው ለቤተሰባችን ድምቀት ነው።
ወጣቶችን ከገጠር ወደ ከተማ የሚስቧቸው ምክንያቶች ብዙ እና የተወሳሰቡ ናቸው። የመጀመርያው ትምህርት ሲሆን
ብዙ ወጣቶች በገጠር ከሚገኙ ት/ቤቶች አልፈው ዩኒቨርሲቲ ለመግባት ወደ ከተማ ይመጣሉ። ተምረውም ከተማ ውስጥ የተሻለ የስራ እድል አለ ብለው ስለሚያስቡ እዛው ይቆያሉ። አንዳንዶች ደግሞ ከጥብቅ ባህል ነፃ ለመውጣት ብለው ወደ ከተማ ይፈልሳሉ። ለምሳሌ ብዙ ሴቶች ገጠር ውስጥ ከሆነ ያደጉት ቶሎ ማግባት፣ ቤት ውስጥ ብቻ መቆየት፣ ከትምህርት መሰናከል ሊያጋጥማቸው ይችላል። ከዚህ ለማምለጥ ሲለሚፈልጉ ወደ ከተማ መምጣትን ምርጫቸው ያደርጋሉ።
የልቅሶ እና የጽናት ሥርዓት፡ ሐዘን ሲያጋጥም ማህበረሰቡ በልቅሶ ድንኳን ውስጥ ለቀናት እንዲኖር በመዋል እና በማልቀስ እና በማጽናናት ሐዘንተኛው ብቸኝነት ይወጣል።
እድር፡ በችግር ጊዜ የገንዘብ እና የቁሳቁስ ድጋፍ ማድረግ ከመለክየት በላይ "ደራሽ አለኝ" የሚለው ስሜት በሰዎች ላይ የሚፈጠር የነገ ስጋት እና ጭንቀት ይቀንሳል።
የቡና ሥርዓት፡ ጎረቤቶች በዕለት ተሰባስበው ቡና ይጠጡ የገጠማቸውን ችግር እና ውጥረት ይለግሱ። ምክር እና መፍትሔ ይለግሱበት ነፃ የስነ-ልቦና መተንፈሻ መድረክ ነው።
መንፈሳዊ ሕይወት እና ጸበል፡ በሃይማኖታዊ ተቋማት የሚደረጉ የጋራ ጸሎቶች እና ውድሰታዎች እና ወደ ጸበል ቦታዎች መሄድ ለአእምሮ ሰላምን ይሰጣሉ።
የት እንደምገዛ ለመምረጥ በምወስንበት ጊዜ ዋነኛው ተጽዕኖ ፈጣሪ ነገር የጥራትና የዋጋ ሚዛን ሲሆን፣ በተለይም አሁን ባለው የኑሮ ውድነት ወቅት ተመጣጣኝ ዋጋ ያላቸውንና ጥንካሬ ያላቸውን ምርቶች የሚያቀርቡ መደብሮች ቅድሚያ እሰጣቸዋለሁ። ከዚህ በተጨማሪ የመገበያያ ቦታው ምቾትና ቅርበት፣ ማለትም ለቤት ወይም ለሥራ ቦታ ካለው ተደራሽነት አንጻር የሚታይ ሲሆን፣ በአንድ ቦታ ላይ የተለያዩ የፍጆታ ዕቃዎችን አሟልቶ ማግኘት መቻሉም ጊዜንና ጉልበትን ስለሚቆጥብ ትልቅ ግምት የምሰጠው ጉዳይ ነው። በመጨረሻም የሻጮች አያያዝ፣ የታማኝነት ደረጃና ከዚህ ቀደም የነበረኝ ጥሩ ተሞክሮ በዚያ መደብር ላይ ያለኝን ፅናት ስለሚወስነው፣ እነዚህ ሁኔታዎች ተደማምረው የምገበያይበትን ቦታ እንድመርጥ ያደርጉኛል።
ጤና አዳም፣ ዝንጅብል፣ ዳማከሴ፣ ኮሶ፣ ሬት፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ሎሚ የመሳሰሉት  
አብዛኛው ኢትዮጵያዊ በባህላዊ መንገድ ራሱን ለማከም ከሚጠቀምባቸው በዋናነት  
ይጠቀሳሉ፡፡ እኔ ተጠቅሜ የማቃቸው መድሀኒቶች፡ 
ጤና አዳም:- ቅጠሉም ሆነ ፍሬው ለጉንፋን፣ ለሆድ ህመም፣ ለመተንፈሻ ቧንቧ  
ችግር፣ ለቁርጥማትና ሌሎች ህመሞች ፈዋሽ መድኃኒት ነው፡፡ 
ነጭ ሽንኩርት:- ለጨጓራ፣ ለመተንፈሻ አካል ህመሞች ፈውስ፣ ደም በሰውነት  
ውስጥ እንዲዘዋወርና ምግብ በደምብ እንዲንሸራሸር ያደርጋል፡፡  
ቀበርቾ:- ስሩን በመቀጥቀጥ ለድንገተኛ ህመም መድሃኒት  
ነው፡፡ 
ኮሶ:- ፍሬውን ወይም ቅጠሉ ለኮሶ ትል በሽታ ፈዋሽ መድኃኒት ነው፡፡ 
እንቆቆ:- ፍሬው ለኮሶ ትል በሽታ ፈዋሽ መድኃኒት ነው፡፡ 
ብሳና:- ቅጠሉ ለወባ በሽታ መድኃኒትነት ያገለግላል፡፡
ለአካባቢዬ ጥሩ የዜና ምንጭ ማቋቋም ከቻልኩ ለሁሉም የማህበረሰብ ክፍሎች ተደራሽ መሆን የሚችልና ተመራጭ የመረጃ ምንጭ ለመሆን ማሟላት ያለብኝን ሁሉ እንዲሟሉ አደርጋለሁ። ይዘቱም በተቻለ አቅም በዋና ዋና የሀገራችን ቋንቋዎች (አማርኛ፣ አፋን ኦሮሞ፣ ትግርኛ፣ ሱማልኛ፣ ሲዳምኛ ወዘተ) እንዲቀርብ አደርጋለሁ። ወደፊትም ወደሌሎች የሀገራችን ቋንቋዎች እንዲሰፋ በማድረግ ተደራሽነቱን አሰፋለሁ። ቅርፀቱም የድምፅና የምስል እንዲሁም የፅሁፍ መልዕክት እንዲይዝ አደርጋለሁ። የሚካተቱ ርዕሶችም ማህበራዊ ፖለቲካዊና ወቅታዊ ሀገር አቀፍና አለም አቀፍ ጉዳዮች ይሆናሉ። አቅራቢዎቹም በጋዜጠኝነት ሙያ በቂ የትምህርት ዝግጅትና ልምድ ያላቸው እንዲሆኑ አደርጋለሁ።
እኔን ብቻ ሳይሆን አብዛኛው የኢትዮጲያ ማህበረሰብን ያስጨነቀውን እና እለት ከእለት እንቅስቃሴያችንን ከመስራት እየገታን ያለውን የአየር ብክለትን እናንሳ። ምክንያቱም የአየር ብክለት እንዲሁ በቀላሉ “አየሩ እኮ ተበከለ… ወቸው ጉድ” ብቻ ብለን የምንተወው ጉዳይ ሳይሆን እንደሃገር ብሎም እንደአለም ለከፍተኛ የአየር መዛባት እና የአለም ሙቀት መጨመር መንስኤ እየሆነ የመጣ አስጨናቂ ጉዳይ ነው። እነዚህ ብክለቶች ከተሽከርካሪዎች ፣ ከፋብሪካዎች፣ እንዲሁም ከተለያዩ ተረፈ ምርት መቀጣጠሎች ሊመጡ የሚችሉ ሲሆን ህዝቡን በአግባቡ ማስተማር እና ስለጉዳዩ ትኩረት መስጠት ቀዳሚ እርምጃ ነው።
ብዙውን ግዜ ውሳኔ ማድረግ ከባድ ሆኖ አገኘዋለው። ምክንያቱም እያንዳንዱ ውሳኔ የራሱ የሆነ ውጤት እና መዘዝ አለው። እኔ ማደርገው ውሳኔ እኔን ብቻ ሳይሆን በዙርያዬ ያሉትን ሠዎችንም ጭምር ስለሚነካ ዉሳኔውን ከማድረጌ በፊት ብዙ ማሰብ ይጠበቅብኛል። ስለዚህም ውሳኔ ማድረግ ከባድ ሆኖ አገኘዋለው። ውሳኔውን ከማድረጌ በፊትም የትኛው ውሳኔ ሳደርግ የትኛውን ውጤት ይዞ ይመጣል የሚለውን ለሁሉም አማራጮች ካስቀመጥኩኝ በኋላ የተሻለ ውጤት ይዞልኝ ይመጣል ብዬ የማስበውን አማራጭ እወስዳለው።
በመደበኛነት የምሳተፍባቸው የፕሮግራም ዓይነቶች ውስጥ የቤተሰብ ስብሰባዎች፣ እቁብ እና የመስጂድ ውስጥ ስብሰባዎች ወይም ትምህርቶች ዋነኞቹ ናቸው። የቤተሰብ ስብሰባዎች በወር አንድ ግዜ፣ የእቁብ በሳምንት አንድ ግዜ እና የመስጅድ ውስጥ ስብሰባዎች እና ትምህርቶች እንደ አስፈላጊነቱ በሳምንት ከአንድ እስከ ሦስት ግዜ እሳተፋለው። በእነዚህ ተግባሮች ውስጥ የእኔ ሚናዎች በቦታው መገኘት፣ ኃላፊነቶቼን መወጣት፣ ከሌሎች ተሳታፊዎች ጋር የጥቅም ልውውጥ ማድረግ እና የተሻለ ማህበራዊ አካባቢን መፍጠር ናቸው። እነዚህን ልምዶች ለእኔ ትርጉም እንዲኖራቸው ከሚያደርጉ ነገሮች ውስጥ ዋነኞቹ ከተሳታፊዎቹ ጋር የምንጋራው ዓላማ መኖሩ፣ እነርሱ መሀል ቦታ ማግኘቴ፣ መንፈሳዊነቴን ማጎልበቴ እና መማር እና ማደግ መቻሌ ናቸው።
ለእንግድነትም ሆነ ለሌላ ጉዳይ በምሄድበት ጊዜ ተቀባዬ ሰው ቤት የተለያዩ ነገሮችን ይዞ የመሄድ ልምድ አለኝ። በተለይም ኬኮች እና ጣፋጮችን አዘውትሬ እወስዳለሁ። ይህም በተቀባዬ ቤተሰብ ውስጥ ደስታን ይፈጥራሉ። ለተቀባዬ እንዳለኝ ቅርበት እና ወዳጅነት እነዚህ ስጦታዎች በአይነትና በመጠን እያደጉ ይሄዳሉ። ለምሳሌ በግ ዶሮ የመሳሰሉትን ለእርድነት የሚውሉ እንስሳቶች ድረስ ይደርሳል። ከዚህም ባሻገር የተለያዩ ወዳጅነትን ሊያንፀባርቁ ባህላዊ ቁሳቁሶችን በመሰጣጣት ወዳጅነት እና አክብሮት መገላለፅ ይቻላል።
አዎ። በማህበረሰቤ ውስጥ ያሉ አረጋውያን ብዙውን ጊዜ ስሜታቸውን ከወጣቶች በተለየ መንገድ ይገልጻሉ። ስሜታቸውን በቃላት ሳይሆን በድርጊት የሚያሳዩ፣ የበለጠ ቁጥብ እና የተረጋጉ ይሆናሉ። ለምሳሌ፣ ቁጣን ወይም ብስጭትን በግልጽ ከመግለጽ ይልቅ፣ ሊያፈገፍጉ ወይም በለስላሳ ንግግር ሊናገሩ ይችላሉ። ደስታ እና ደስታ ብዙውን ጊዜ የሚገለጹት በአካላዊ ምልክቶች፣ በታሪክ አተራረክ ወይም ሌሎችን በመርዳት ነው። በሌላ በኩል ደግሞ ወጣቶች ብዙውን ጊዜ በስሜታቸው የበለጠ ክፍት እና ገላጭ ናቸው፤ ይስቃሉ፣ ይጮኻሉ ወይም ደስታን በነፃነት ያሳያሉ። በአጠቃላይ አረጋውያን ትዕግስትን እና ራስን መግዛትን ከፍ አድርገው ይመለከቱታል፣ ወጣቶች ደግሞ ስሜታቸውን የበለጠ በራስ ተነሳሽነት እና በግልጽ ያሳያሉ።
ለልጆች ወይም ታናናሾች ምግብ ማዘጋጀትን ለማስተማር በቀላሉ እና ቀስበቀስ አስተምራለሁ። በመጀመሪያ ቀላል የሆኑ ተግባራት እንደ አቀማመጥ ማጽዳት፣ ትናንሽ ነገሮችን አብስሎ ቁርስ ማዘጋጀት ወይም ፍራፍሬ መቆረጥ በማስተማር እጃምራለሁ። በሚቀጥለው ቀላል የሆኑ ምግቦችን — እንደ ፓስታ፣ እንቁላል፣ ሰላጣ — እንዴት እንደሚዘጋጁ በቀላሉ መስራት እንደሚቻል አሳያለሁ። በጊዜ ሂደት የደህንነት ልምዶችን (እንደ ስለት ነገሮችን አያያዝ፣ አደጋ ሲገጥም ምን እንደሚደረግ) በቀላሉ በማስተማር ራሳቸውን እንዲጠብቁ አስተምራለው።
ጭንቀት የሕይወቴ አካል መሆኑን ተቀብያለሁ፣ ግን ውጥረትንና ጭንቀትን በጤናማ መንገድ መቋቋም መማር እጅግ አስፈላጊ መሆኑን አስተውያለሁ። እኔ የምጠቀምባቸው አንዳንድ ጤናማ መንገዶች እነዚህ ናቸው፤ መጀመሪያ ጭንቀቴን መናገር ነው። ከማምናቸው ሰዎች ጋር መካፈል ልቤን ያሳርፋል እና ብቻዬን እንዳልሆንኩ ያሳየኛል። እንዲሁም መንፈሳዊ ጊዜ መውሰድ፣ መጸለይ ወይም መተንፈስ ልምምድ ማድረግ አእምሮዬን ያረጋጋል።
ትንንሽ ነገሮችን ማመስገን እና እረፍት መስጠት ራሴን በማክበር እንድኖር ይረዳኛል። በአጠቃላይ፣ ጭንቀትን ሙሉ በሙሉ ማጥፋት አይቻልም፣ ግን በጤናማ መንገድ መቆጣጠር እንደምችል ተማርኩ።
የቡና ሥነ-ሥርዓት በኢትዮጵያ ማህበረሰብ ውስጥ የአብሮነትና የማህበራዊ ትስስር ዋነኛ መገለጫ ነው። ቡናው ተቆልቶና ተፈልቶ እስከሚቀርብ ድረስ ባለው ሂደት ውስጥ ሳር ይጎዘጎዛል፣ እጣን ይታጠናል፣ እንዲሁም እንደ ቆሎና ፋንድሻ ያሉ ቁርሶች ይቀርባሉ። በዚህ ወቅት ጎረቤቶች ተሰብስበው ስለ ዕለታዊ የኑሮ ሁኔታ፣ ስለ ልጆች አስተዳደግና ስለ ማህበራዊ ጉዳዮች በስፋት ይወያያሉ። የቡና ስርአቱ መረጃ የሚለዋወጥበት፣ ችግሮች የሚፈቱበትና ደስታና ሀዘን የሚጋሩበት የፍቅርና የአንድነት መድረክ ነው።
በአካባቢያችን ለሴቶችና ለህፃናት ዋናዎቹ ስጋቶች በትራንስፖርትና በሕዝብ ቦታዎች የሚፈጠሩ ትንኮሳዎችና ስርቆቶች ናቸው። በተለይ ምሽት ላይ በቂ መብራት በሌለባቸው መንገዶች መንቀሳቀስ አደገኛ ሆኗል። ህፃናት ደግሞ በትራፊክ አደጋና በማያውቁት ሰው የመታለል ስጋት አለባቸው።
​እነዚህን ለመቅረፍ የማህበረሰብ የሰላም ኮሚቴዎች ተጠናክረዋል። ነዋሪዎች ባልተለመዱ እንቅስቃሴዎች ላይ ንቁ በመሆንና መረጃ በመለዋወጥ እርስ በርስ ይጠባበቃሉ። እንዲሁም ለህፃናት ስለ ደህንነት ግንዛቤ መስጠትና አጠራጣሪ ነገሮችን ለታማኝ ሰው እንዲናገሩ ማስተማር እንደ መፍትሄ እየተወሰደ ነው። ይህ የጋራ ጥበቃ ስጋቱን ለመቀነስ ይረዳል።