gheero-Leyu/leyu-amharic-addis-ababa-dialect huggingface dataset:
በማህበረሰቤ ውስጥ በዐል በደስታ የተሞላ ነው። ሰዎች ቤታቸውን ያጸዳሉ እና ያስውባሉ፣ አዲስ ወይም ባህላዊ ልብሶችን ይለብሳሉ እና ከቤተሰብ እና ከጎረቤቶች ጋር ለመጋራት ልዩ ምግቦችን ያዘጋጃሉ። ሰዎች ለማክበር አንድ ላይ ሲሰበሰቡ ሙዚቃ፣ ሳቅ እና ሰላም የተለመደ ነው። ልጆች ከቤት ውጭ ይጫወታሉ፣ ሽማግሌዎችም ታሪኮችን ይናገራሉ ወይም ይመርቃሉ። ሃይማኖታዊ ወይም ባህላዊ ሥርዓቶች ብዙውን ጊዜ ይከናወናሉ፣ ሁሉንም በአንድነት እና በምስጋና ያገናኛሉ። በአጠቃላይ በዓላት ሰዎች የዕለት ተዕለት ጭንቀቶችን የሚረሱበት እና ደስታን፣ ፍቅርን እና አንድነትን የሚያከብሩበት ጊዜ ነው።
በጣም የምወደውና የምመርጠው የስፖርት አይነት እግር ኳስ ሲሆን፣ የምደግፈው ክለብ ደግሞ ታሪካዊው ማንቸስተር ዩናይትድ ነው። ይህንን ቡድን የምደግፈው በታሪኩ ላሳየው የማይሸነፍ ድንቅ መንፈስ፣ ለወጣት ተጫዋቾች በሚሰጠው ከፍተኛ ዕድል እና በሚያሳየው ማራኪ የአጥቂ ጨዋታ ፍልስፍና ምክንያት ነው። ክለቡ በዓለም ዙሪያ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ደጋፊዎች ያሉት ሲሆን፣ በተለይም በፈተናዎች ውስጥ አልፎ ውጤታማ መሆኑ ልዩ ያደርገዋል።
​የማንቸስተር ዩናይትድ ትልቁ እና የማይረሳው ስኬት እ.ኤ.አ. በ1999 ያስመዘገበው የሦስትዮሽ ድል ነው። በዚያ የውድድር ዘመን የእንግሊዝ ፕሪምየር ሊግን፣ የኤፍ ኤ ካፕን እና የአውሮፓ ሻምፒዮንስ ሊግን በአንድ ላይ በማሸነፍ በታሪክ ስሙን በወርቅ ቀለም አስጽፏል።
አዎን፣ በአካባቢዬ እርዳታ የሚፈልግ ሰው አውቃለሁ። አንድ ጎረቤቴ  በጣም በመታመሙ ምክንያት ሥራ መሄድ አልቻለም ነበር፣ ስለዚህ እኔና ሌሎች ጎረቤቶች በመሰብሰብ በገንዘብ እና በምግብ መንገድ እርዳታ አድርገናል። እንዲሁም ቤቱን በማፅዳትና  ለመስኮቱ መጠገን በአንድነት ተሳትፈናል።
እንዲሁም በመንገድ ላይ ሁለት ተማሪዎች የመኪና አደጋ ደርሶባቸው በጣም ስለተጉዱ አንፑላንስ በመጥራትና ሆስፒታል በመውሰድ ከዛም ለወላጆቻቸው በማሳወቁ የመጀመሪያ እርዳታ እንዲያገኙ አድርጌያለሁኝ
በእኔ ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ያሳደረብ የስድስት ክፍል የሂሳብ መምህሬ የማስተማር ስነዘዴው በጣም ነበር የሚለይብኝ ሁሉም የክፍሉ ተማሪዎች በእኩል መንገድ እንዲረዱ የሚያረግበት መንገድ እስካሁን ይገርመኛል በጣም ከባድ ተብሎ የሚፈራው የሂሳብ ትምህርት ሁሉንም በሚገባው መንገድ የማስረዳት ጥበቡ ግርም ድንቅ ይለኛል  ሁለቱም መክሊቱን ቢያገኝ በዛም ቢሰራበት ልዩነት ፈጣሪ የማይወዱትም ቢሆን እንዲወድት ማድረግ መቻልን አይቼበታለሁ መውደድ ከራስ እንደሚጀምር ከራስ የተረፈ ለሰውም እንደመመተርፍ።
አዎን፣ በብዙ ማህበረሰቦች ውስጥ ሰዎች በመደበኛ ስራቸው በተጨማሪ የገቢ ማስገኛ እድሎችን ይፈልጋሉ። እነዚህ እድሎች ከአካባቢያዊ ሁኔታ፣ እውቀት፣ እና የተገኘ ሀብት ጋር የተያያዙ ናቸው። ከተለመዱት የገቢ ማስገኛ እድሎች አንዳንዶቹ እነዚህ ናቸው፦
1.እርሻ እና እንስሳት እንክብካቤ
2. ንግድ ትንሽ ተግባር
3.ኢንተርኔት ተያይዞ ስራዎች 
4.መማርና መምራት – ከዕውቀት ያላቸው ሰዎች በአካባቢ ውስጥ ትምህርት በመስጠት ገቢ ሊያገኙ ይችላሉ።
መሰረታዊ ስነ-ጥበብ (የእጅ ስራዎች፣ ቁሳቁስ ማቀናበር፣ ልብስ መስፋት )ማድረግ።
አዎን፣ በማህበረሰባችን ውስጥ ብዙ ባህላዊ የፍጥረት መድሀኒቶች አሉ። ለምሳሌ፣ ኩርኩማ ወይም ቀመር በውስጣዊ ቁስልና በተቅማጥ ሕመም ላይ ይጠቅማል፤ በውሃ ውስጥ በማቀላጠፍ ወይም በምግብ ላይ በመጨመር ይጠቀማሉ። እንዲሁም ጥቁር ዘመን ህብስት በመቀቀል እና በማጠጣት በሳል እና በመንፈሳዊ ድካም ላይ ይጠቅማል። ከዚህ በተጨማሪ ሰምባባ ቅጠል በቆዳ ቁስል ላይ በመቀቀል ይጠቀማል፣ እንዲሁም በእሳት የተነከሰ ቦታ ይረዳል ተብሎ ይታመናል። እነዚህ ባህላዊ መንገዶች በአዳዲስ መድሀኒቶች እንኳ እየተሻሻሉ ቢሆንም፣ የአባቶቻችንን ልምድ እና ዕውቀት እንደ መለኮታዊ ትምህርት እንከብራለን።
በመዝናኛ ዝግጅት የተደሰትኩትና በጣም የማስታውሰው ጊዜ ከአስራ ሁለት አመት በፊት የእግር ኳስ ጨዋታ ለማየት አዲስ አበባ ስታዲየም የገባሁበት ጊዜ ነው። ጨዋታው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ከሱዳን ብሔራዊ ቡድን ጋር ሲሆን የአፍሪካ ዋንጫ ማጣሪያ የመልስ ጨዋታ ነበር። ኢትዮጵያም ጨዋታውን ካሸነፈች ቀጥታ ከሰላሳ አንድ አመት በኋላ ወደ ታላቁ መድረክ የምትመለስበት ጨዋታ ስለነበር ስሜቱ ልዩ ነበር። የገባሁት ከቤተሰቤ ጋር ሲሆን  ጊዜውን ልዩ ያደረገው ደግሞ ብሔራዊ ቡድናችን ጨዋታውን አሸንፎ ወደ አፍሪካ ዋንጫ ማለፉ ነበር።
ምሳሌ፦
በዚህ መንገድ አንዱ የሚታወቀው የጤና ምክር “በቂ ውሃ ይጠጡ” የሚለው ነው።
መጀመሪያ ላይ ቀላል ነገር እንደሚመስል ይችላል፣ ነገር ግን ከጊዜ በኋላ ሰዎች ይገናኛሉ እንደዚህ ማድረግ በጤና ላይ ትልቅ ተፅዕኖ እንዳለው፣ ለቆዳ፣ ለኩላሊት፣ ለደም ዝውውር፣ እና ለአእምሮ ጥራት እንኳን ጠቃሚ መሆኑን።

ሌላ ምሳሌ:
አንድ አማካይ ሰው በጉዞ ላይ ወይም በስራ ጊዜ መዝገብ እንዳይደርስ እንዲቀመጥ እና እንዲያስወጣ የተነገረ ሊሆን ይችላል። መጀመሪያ ላይ እንደ አስቸጋሪ ተመልክቶ ቢታይም፣ በኋላ ግን እንቅስቃሴ ለአካል እንዴት እንደሚጠቅም፣ ከእብጠት፣ ከድካም፣ እና ከአካላዊ ህመሞች እንዴት እንደሚከላከል ያውቃል።
በዙርያዬ ያሉ ሰዎች ቁጣቸውን በተረጋጋ መልኩ ነው የሚገልጹት ለጉዳት የሚያደርስ መንገድ አይጠቀሙም። የሰው ልጆች እንደመሆናችን ስሜታዊ ነን። ከስሜቶች መካከል አንዱ ቁጣ ወይም ንዴት ነው ፤ ስለዚህ ይህን ስሜት አግባብ ባለው ወይም ተቀባይነት ባለው መንገድ መግለጽ ያስፈልጋል። ይህም የሚሆነው ስሜታችንን በመቆጣጠር የንዴታችንን ምከንያት በግልጽ በማስገንዘብ ነው። ተቀባይነት የሌለው ቁጣን የመግለጽ መንገድ ደግሞ ራስንም ሌላውንም በሚጎዳ መልኩ፤ በአካላዊ ጥቃት ወይም ስነልቦናን በሚጎዳ መልኩ ስሜትን መግለፅ ነው። ከዚህ መቆጠብ ይገባል።
በአካባቢያችን ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች አካባቢያቸውን በንፅህና ለመጠበቅ የሚያደርጉት ጥረት አለ። ብዙዎች ከቤታቸው ፊት ያሉትን  ቦታዎችን ያጸዳሉ፣ ቆሻሻንም በቅርጫት ወይም በአካባቢ የተዘጋጀ መያዣ ውስጥ ይጥላሉ። አንዳንድ ጊዜም በመንግስት ወይም በማኅበረሰብ የሚደረጉ የንፅህና ዘመቻዎች ላይ በመሳተፍ አካባቢያቸውን ለማሻሻል ይሞክራሉ። ነገር ግን ይህ ሁሉ በቂ አይደለም።በቆሻሻ አወጋገድ ላይ የሚታዩ ዋና ችግሮች ብዙ ናቸው።ከእነዚህ ውስጥ የቆሻሻ መሰብሰብ አገልግሎት የተዳከመ መሆንእና የህዝብ ግንዛቤ እጥረት ናቸው።አንዳንድ ሰዎች ቆሻሻን በመንገድ ዳር ወይም በውሃ መስመሮች ይጥላሉ፣ ይህም አካባቢውን ይበክላል እንዲሁም ለጤና እክል ይዳርጋል።እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ በመጀመሪያ የቆሻሻ መያዣዎችን በበቂ መጠን ማቅረብ አስፈላጊ ነው።እንዲሁም የማህበረሰቡን ግንዛቤ ማሳደግ ያስፈልጋል ።
በዕድሜ የገፉ ሰዎችና ወጣቶች በስሜታቸው መግለጫ ዘዴ ላይ ብዙ ጊዜ ልዩነት ይኖራል። ለምሳሌ ዕድሜ የገፉ ሰዎች ስሜታቸውን በጸጥታ፣ በተገቢ ቃላት እና በልምድ የተመሠረተ አነጋገር ይገልጻሉ ፤ ወጣቶች ግን ስሜታቸውን በፍጥነት፣ በቀጥታ እና በአንዳንድ ጊዜ በግልፅ ቃላት ይገልጻሉ። እንዲሁም እድሜ የገፉ ሰዎች ስሜትን በግል ወይም በአንድ ለአንድ ውይይት ይገልጻሉ ፤ ወጣቶች ግን ስሜታቸውን በማህበራዊ መድረኮች፣ በቡድን ወይም በግልፅ ያጋራሉ።
በሕይወቴ ውስጥ አንድ የተለየ ተሞክሮ እንደተከሰተ ጊዜ የአለምን አመለካከቴ በጣም ለውጦች አሳይቶታል። አንድ ጊዜ የተፈለገኝ ነገር እንደተሳካ አልተሳካም፣ ነገር ግን ይህ ተሞክሮ ችግኝነት እንደ ትምህርት መውሰድ እንዳለብኝ አስተምሮኛል። በፍጹም አሳፋሪ የነበረ ቀን በኋላ በህይወት ውስጥ እውነተኛ እርምጃ እና ትዕግሥት እንዴት እንደሚያስፈልግ ተረዳሁ። ይህ ተሞክሮ የሰውነቴን እና የአእምሮዬን ኃይል እንዴት እንደማቆጣጠር አስተምሮኛል። ዛሬ ስራ ሲቸገር ወይም ሁኔታ ሲጫን አስቀድሞ የተሻለ ትዕግሥትና አዎንታዊ አመለካከት እያወራሁ እቀጥላለሁ። በአጠቃላይ ያ ተሞክሮ ሕይወትን እንደ ትምህርት መመልከት፣ ችግኝነትን እንደ እድል መቀበል እና ከሁሉም ሁኔታ ውስጥ ጥሩ ነገር ማግኘት ያስተምረኛል።
በሮታራክት አትሮንስ እና በኢትዮጵያ ካንሰር ማህበር ውስጥ ተሳትፌያለሁ። በ  በሮታራክት ውስጥ፣ የማህበረሰብ አገልግሎት ፕሮጀክቶችን እና የአመራር እንቅስቃሴዎችን ለማደራጀት እረዳለሁ። ይህ ሚና የአካባቢ ችግሮችን ለመፍታት፣ ልማትን ለማስፋፋት እና በትናንሽ አባላት መካከል የአመራር ችሎታን ለማዳበር ከእኩዮቼ ጋር እንድተባበር ይረዳኛል። ከኢትዮጵያ ካንሰር ማህበር ጋር በመሆን ስለ ካንሰር መከላከል ግንዛቤ ማስጨበጥ እና ህሙማንን መደገፍ ላይ አተኩራለሁ። የእኔ ኃላፊነቶች ትምህርታዊ ዘመቻዎችን ማደራጀት፣ የገንዘብ ማሰባሰቢያ ዝግጅቶችን እና የተሻሻሉ የጤና አጠባበቅ ሀብቶችን መደገፍን ሊያካትት ይችላል። ሁለቱም ድርጅቶች የግል እድገትን እያሳደግኩ እና ተመሳሳይ እሴቶችን ከሚጋሩ ሰዎች ጋር በመገናኘቴ በማህበረሰቤ ውስጥ ትርጉም ያለው ተጽእኖ እንድፈጥር አስችሎኛል።
አዎ፣ እኔና ጎረቤቶቼ በእርግጠኝነት በተለያዩ መንገዶች እንረዳዳለን። በአስቸጋሪ ጊዜያት ውስጥ መፈተሽ ወይም የእያንዳንዳችንን ስኬቶች ማክበር እንደሆነ ብዙ ጊዜ እርስ በርሳችን እንጠባበቃለን። ለምሳሌ፣ ሁሉም ሰው ገንዘብ እንዲቆጥብ እና የማህበረሰቡን ስሜት የሚያጎለብት እንደ መሳሪያዎች እና መሳሪያዎች ያሉ ሀብቶችን እናጋራለን። እንደ ባርቤኪው ወይም የበዓል ግብዣዎች ያሉ የሰፈር ስብሰባዎችን እናደራጃለን፣ ይህም ግንኙነታችንን እንድንተሳሰር እና እንድናጠናክር ያስችለናል። አንድ ሰው በህመምም ሆነ በግል ተግዳሮቶች ውስጥ አስቸጋሪ ጊዜ ውስጥ ከገባ፣ ምግብ ማብሰል፣ ተራ ነገሮችን መሮጥ ወይም ለመስማት ብቻ ተገኝተን እርዳታ ለመስጠት እንሰበሰባለን። በአጠቃላይ፣ የምንሰጠው ድጋፍ በአካባቢያችን ወዳጃዊ እና መተሳሰብ ይፈጥራል።
በአካባቢያችን አንድ ሰው ከታመመ ወይም ከተቸገረ፣ ሰዎች በመካከላቸው በፍቅርና በመርዳት መንፈስ ይተጋለጣሉ። እንደ ምሳሌ፦

በገንዘብ ይረዱታል – በቤተሰብ እና በጎረቤቶች መካከል ገንዘብ ይሰበስባሉ ለመድኃኒት ወይም ሕክምና እንዲያገኝ።

በምግብ ወይም እቃ ይረዱታል – በተለይ በድህነት ወቅት ሰዎች ምግብ፣ እህል ወይም ልብስ ይዘው ይሄዳሉ።

በመገምገም ይደግፋሉ – ተቸገረውን ሰው ወደ ጤና ጣቢያ ማድረስ፣ ወይም ቤቱን ለማጽዳት ወይም ለመበላሸት እጅ መስጠት።

በመጽሐፍ ቅዱስ ቃል ወይም በመጸለይ ይደግፋሉ – በአካባቢያችን እምነት ተስፋ የሚሰጥበት ክፍል ነው፣ ሰዎችም በመጸለይ ይደግፋሉ።
አንድ ሰው ትሁት ሁኖ ሳገኘው ምስጋናዬን በትህትና መልሼ አቀርባለሁ።ትህትና መሸነፍ እንዳልሆነ ይልቁንም ራስን ዝግጁ የማድረግ አስደናቂ ጥበብ መሆኑን ከሰማኋቸው ታሪኮች ካየኋቸው ሁነቾች እና ካጋጠሙኝ ነገሮች ተምሬያለው።ብዙ ሰዎች ትሁት መሆንን እንደ አለማወቅ ወይም ሞኝነት ቢመለከቱትም ይሄን ሁላ አስተሳሰብ እንዲሁም አመለካከት አሸንፎ ይመለከተኛል የሚል ሰው ጠንካራ ማንነት ያለው ነው።ትህትና ከስራ አለም ላይ ብቻ ሳይሆን ከሰዎች ጋር በማኖረን ግንኙነት ተቀባይነት የሚያሰጠን መሰረታዊ ባህርይ ነው።ትህትና ሲኖር የሀላፊነት ስሜት ፣ሀቀኝነት፣በራስ መተማመን እንዲሁም ለመማር ዝግጁ የመሆን ስሜቶች እና እድሎች አብረውት ይመጣሉ።ስለሆነው ትሁት ለሆነልኝ ሰው በትህትና እና በአክብሮት ምስጋናዬን አቀርባለሁ።
ለአካባቢያችን የሚመጥን ፍጹም የዜና ምንጭ መፍጠር ብችል፣ ቀዳሚ ትኩረቱ በአማርኛ እና በአካባቢው ቋንቋዎች ላይ ያተኮረ ሆኖ መረጃው ለሁሉም ተደራሽ እንዲሆን አደርጋለሁ። ቅርጸቱ የተማረውንም ሆነ ያልተማረውን ለማዳረስ የድምፅ መልዕክቶችን (ፖድካስት) እና አጫጭር ጽሑፎችን በቴሌግራም በማጣመር የሚቀርብ ይሆናል። የሚካተቱት ርዕሶችም የኑሮ ውድነትን የሚቃኙ የገበያ መረጃዎች፣ የአካባቢ ጸጥታ፣ የጤና ምክሮች እና ስኬታማ የማኅበረሰብ ታሪኮችን የሚያካትቱ ይሆናል። ይህን መረጃ ደግሞ ታማኝነትን ለማረጋገጥ የማኅበረሰቡን ችግር በሚገባ የሚያውቁ የአካባቢው ወጣቶችና የታመኑ የሰፈር ሽማግሌዎች በጋራ እንዲያደርሱት ቢደረግ ለውይይትና ለለውጥ ትልቅ በር ይከፍታል።
አዎን፣ በማህበረሰባችን ውስጥ ለጤና ዓላማዎች በባህላዊ መንገድ የሚጠቀሙባቸው ብዙ እፅዋትና የተፈጥሮ ንጥረ ነገሮች አሉ። ለምሳሌ፦

* ጥቁር አዝሙድ– ብዙ ጊዜ ለመተንፈሻ አካላት ችግር፣ ለድካም  ይጠቀሙበታል። ብዙውን ጊዜ በማር ወይም በወተት ይቀላቀላል።

* አዝሙድ ቅጠል – ለራስ ህመም፣ ለእባብ መርዝ እና ለቆዳ ችግር ይተገበራል።

እነዚህ እፅዋት ብዙውን ጊዜ ከአያቶቻችን የተለያዩ ባህላዊ ልምዶች በመከተል ይጠቀሙበታል። እንደ ዕፅ ማዘጋጀት፣ መቀቀል  የተለያዩ መንገዶች አሉ። አንዳንዶቹ ዘመናዊ ህክምና ጋር በመጣመር እንደ ተፈጥሯዊ መድሀኒት እንደሚጠቅሙ ይታወቃል።
በኦርቶዶክስ ቤተክርስትያን በአመት ውስጥ ካሉት 365 ቀናት ሁለት ሶስተኛ ሚሆነው የጾም ቀናት ናቸው። ያ ማለት ቁርስ በአመት የምበላበት ቀናት በጣም ትንሽ ናቸው። ስለዚህ ቁርሴን በተቻለኝ አቅም ገራሚ ምግብ ለመብላት እሞክራለው 'ጥሩ ቁርስ የጥሩ ቀን ምልክት ነው' እንዲሉ። ቅዳሜ እና እሁድ ጨጨብሳ፣ ፉል በ እንቁላል፣ ፍርፍር በፓስታ ወይም ቡላ ልበላ እችላለው። የስራ ቀናቶች ላይ ደግሞ እንቁላል በአትክልት (ብሮኮሊ፣ ድንች እና ጥቅል ጎመን ያለው) እና እንቁላል ሳንድዊች መብላት አዘወትራለው። ታድያ ሻይ ከሁሉም ቁርስ ጋር መቅረብ አለበት። ምግብም ቀርቶ ሻይ ብቻ ልጠጣም እችላለው።
ታላቅ እህትና ታናሽ ወንድም ቢኖረኝም ብቻዬን ነው ያደኩት ማለት ይቻላል። ከቤት እንድወጣም አይፈቀድልኝም ነበር። እናቴ ትንሽ ቁጡ ናት፤ ሰዎችን እንዳላምን ደጋግማ እየነገረች ነበር ያሳደገችኝ። አባቴ ደግሞ በተቃራኒው ትዕግስተኛ እና ከሰዎች ጋር መቀራረብ የሚያስደስተው ሰው ነው። እና ይሄ እኔን በባህሪዬ ነጭናጫ ግን ከሰው ጋር መዋል የሚያስደስታት፣ ሰዎችን የማታምን ግን በጣም ስሜቷን ግልፅ የምታደርግ ሴት አድርጎኛል።ነገር ግን አብዛኛውን ጊዜ ለሰዎች ያለኝ አመለካከት ጥሩ እንዳይሆን አድርጎታል።በአጠቃላይ አስተዳደጌ ሰዎች ራስ ወዳድ ናቸው ብዬ እንዳስብ ቢያደርገኝም በተቻለኝ አቅም ለሰዎች ጥሩ ከመሆን እና ጥሩ እንዳላደርግ አላገደኝም። ምክንያቱም እኔ ጥሩ ስሆን ሰዎችም ጥሩ ይሆናሉ ብዬ አስባለሁ።
በአዲስ አበባ እና በሌሎች ዋና ዋና የኢትዮጵያ ከተሞች ውስጥ ከሚታዩት የብክለት አይነቶች መካከል ዋነኛውና አሳሳቢው የአየር ጥራት መበከል ነው። በተለይም እድሜያቸው የገፉ ተሽከርካሪዎች የሚለቁት ጥቁር ጭስ እና የትራፊክ መጨናነቅ በነዋሪው ጤና ላይ ከፍተኛ ስጋት እየፈጠረ ይገኛል። ከዚህም በተጨማሪ ከቤቶችና ከንግድ ተቋማት የሚወጡ የፍሳሽ ቆሻሻዎች በተገቢው መንገድ ባለመወገዳቸው ምክንያት ወደ ወንዞች በመግባት የውሃ ብክለትን ያስከትላሉ፤ ይህም በከተማዋ ውበትና በአካባቢ ጥበቃ ላይ ትልቅ ተጽዕኖ እያሳደረ ነው።
እነዚህን የብክለት አይነቶች በጋራ ለመከላከል መጀመሪያ ከመንግስት እስከ ግለሰብ ድረስ ያለውን ግንዛቤ ማሳደግ ያስፈልጋል።
በአዲስ አበባ ከተማችን ውስጥ ያለው የጋብቻ ባህል እጅግ ማራኪ እና የቆየውን ወግ ከዘመናዊው የአኗኗር ዘይቤ ጋር አጣጥሞ የያዘ ነው።በሰርግ ቀን የሚከናወኑት እንደ መልስ እና የጥላ ስነስርዓቶች፣ እንዲሁም የባህል አልባሳት ድምቀት ለሰርጉ ልዩ ድምቀትን ይሰጡታል። በተለይ በአዲስ አበባ ውስጥ ሙሽሮች በዘመናዊ መኪኖች ታጅበው ወደተለያዩ ውብ ፓርኮች ለፎቶግራፍ የሚሄዱበት ልምድ እጅግ የተለመደ ነው። ከበዓሉ በኋላ የሚደረገው የቤተሰብ መገባበዝም አዲሶቹ ተጋቢዎች ከሁለቱም ወገን ካሉ ዘመዶች ጋር እንዲላመዱ ትልቅ እድል ይፈጥራል። ይህ የጋብቻ ባህል የኢትዮጵያዊነትን መገለጫ የሆኑትን መረዳዳት፣ መከባበር እና አብሮነትን በውስጡ የያዘ በመሆኑ ሁልጊዜም በክብር የሚታይ ነው።
በቤተሰባችን ውስጥ የቤት ውስጥ ኃላፊነቶች በመተባበር እንከፋፈላለን። እናቴ ብዙ ጊዜ ምግብ ማብሰልና የቤት ፅዳት ትሰራለች፣ አባቴ ደግሞ የውጭ ጉዳዮችንና ግዢዎችን ይቆጣጠራሉ። እኛ ልጆች ጽዳት፣ እቃ ማስተካከል እና ቀላል ስራዎችን እንሰራለን። እነዚህ ሚናዎች በዕድሜ፣ በችሎታ እና በጊዜ መሰረት ይወሰናሉ። በፊት ኃላፊነቶቹ በባህላዊ መንገድ ይከፋፈሉ ነበር፣ አሁን ግን ሁሉም በመረዳዳት እና በመተባበር ይሰራሉ።እነዚህ ሚናዎች ግን በጊዜ ሂደት ሰራተኛ ከቀጠርን በኋላ ተለውጧል።
በአካባቢያችን ማኅበረሰቡ የግል ግቢውን በመጥረግና አልፎ አልፎ በጋራ የጽዳት ዘመቻዎች የአካባቢውን ጽዳት ለመጠበቅ ይሞክራል። ሆኖም የቆሻሻ መጣያ ገንዳዎች እጥረት እና የቆሻሻ ማስወገጃ ተሽከርካሪዎች በወቅቱ አለመምጣታቸው ዋናዎቹ ችግሮች ናቸው። ይህም ሰዎች ቆሻሻን በየሜዳውና በየቦዩ እንዲጥሉ በማድረግ ለበሽታና ለተበከለ አየር ምክንያት ሆኗል።
እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ መንግሥት የቆሻሻ አሰባሰብ ሥርዓቱን ማዘመንና በየመንገዱ በቂ መጣያዎችን ማዘጋጀት አለበት። በተጨማሪም ማኅበረሰቡ ቆሻሻን ለይቶ እንዲያስወግድ ግንዛቤ መፍጠርና ጥብቅ የሕግ ቁጥጥር ማድረግ ፅዱ አካባቢ ለመፍጠር ወሳኝ እርምጃዎች ናቸው።
በአካባቢያችን ያሉ ወንዞችና ጅረቶች ለሰው ልጅም ሆነ ለእንስሳት የህይወት መሰረት ናቸው። ማህበረሰቡ ውሃውን ለልብስ ማጠቢያ፣ ለከብቶች መጠጫና አንዳንዴም ለቤት ውስጥ ፍጆታ ይጠቀምበታል። ይሁን እንጂ፣ በአሁኑ ወቅት የወንዞቻችን ንፅህና በእጅጉ አሳሳቢ ሆኗል። ውሃውን የሚበክሉ ዋና ዋና ነገሮች ከከተሞች የሚወጡ ፍሳሾች፣ የፕላስቲክ ቆሻሻዎችና በግብርና ስራ የሚጠቀሙባቸው ኬሚካሎች ወደ ወንዙ መግባት ናቸው።

ይህ ብክለት በዕለት ተዕለት ኑሯችን ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል። ንጹህ ውሃ ማግኘት አስቸጋሪ እየሆነ በመምጣቱ ለተላላፊ በሽታዎች መጋለጥ ጨምሯል።ባጭሩ፣ የወንዞች መበከል የጤና ስጋት ከመሆኑም በላይ የአካባቢውን ለምለምነትና የተፈጥሮ ውበት እያጠፋው ይገኛል።
ወጣቶች ከገጠር ወደ ከተማ የሚመጡት በዋናነት የተሻለ የትምህርት እድል ፍለጋ እና በከተማ ውስጥ ያሉ የተለያዩ የሥራ አማራጮችን በመመኘት ነው። ብዙዎች በገጠር ውስጥ ካለው የተገደበ የግብርና ህይወት ወጥተው በቴክኖሎጂ እና በዘመናዊ ስራዎች ራሳቸውን መለወጥ ይፈልጋሉ። በተጨማሪም የከተማው ህይወት የሚሰጠው አንፃራዊ ነፃነት እና አዳዲስ ነገሮችን የመሞከር እድል ወጣቶችን ይስባቸዋል። ለምሳሌ በከተማ ስኬታማ የሆኑ ሰዎችን ማየታቸው ለተሻለ ህይወት ከገጠር እንዲወጡ ትልቅ መነሳሳት ይፈጥርላቸዋል። በአጠቃላይ ፍላጎታቸው እውቀትን በማዳበር እና ጠንክሮ በመስራት የራሳቸውንና የቤተሰባቸውን ህይወት ማሻሻል ነው። የገጠር ህይወት ትልቅ መሰረት ቢሆንም፣ ከተማው አዳዲስ እድሎችን ይዞላቸዋል ብለው ያምናሉ።
በቤተሰቤ ውስጥ፣ አዛውንቶች መረጃን በዋናነት ከሰው ወሬ ( በተለምዶ "የቡና ወሬ")፣ ሬዲዮና ቴሌቪዥን ያገኛሉ። ወጣቶች ደግሞ ከኢንተርኔት፣ ማኅበራዊ ሚዲያና የኦንላይን ዜናዎችን በስፋት ይጠቀማሉ። ይህ ልዩነት በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ የምናደርጋቸውን የቤተሰብ ውይይቶች በእጅጉ ለውጦታል። አዛውንቶች ጥልቅ ትንታኔዎችንና የተረጋገጡ መረጃዎችን ሲያቀርቡ፣ ወጣቶች ደግሞ ፈጣንና የተለያዩ አመለካከቶችን ያመጣሉ። ይህም ጥሩ የሚባል ክርክርና መረጃን በጥልቀት ለመረዳት ይረዳል (ላወቀበት። ከእነዚህ ለውጦች ጋር በተያያዘ ብዙ ጥሩ ጎኖች አሉ። ለምሳሌ፣ መረጃን በቀላሉ ማግኘት መቻላችን ስለ ዓለም ያለንን ግንዛቤ አስፍቶልናል። ሆኖም ግን በዛው ልክ የሐሰት መረጃ መስፋፋትና መረጃን ከመጠን በላይ መጠቀም ከፍተኛ ስጋትን ይፈጥራል። ስለዚህ መረጃን በጥንቃቄ መርምሮ መረዳት በጣም አስፈላጊ ነው።
አዎ ትምህርት ቤት ሳለሁ በክፍል ውስጥ አንዳንድ ተወዳጅ ትምህርቶች ነበሩኝ።

ከ1-4ኛ ክፍል እያለሁ አእምሮዬ እንዲደነዝዝ ስለሚያደርግ ሂሳብ እወድ ነበር እና የስፖርት ትምህርትም እወዳለሁ።

ከ5-8ኛ ክፍል መካከል ስለ ኬሚካላዊ ግብረመልሶች እና የተለያዩ አተሞች ሲጣመሩ ምን እንደሚፈጠር ማወቅ ስለምወደው ኬሚስትሪን ማጥናት ወደድኩ።

ከዚያም በሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴ ፊዚክስ የተለያዩ አስገራሚ ነገሮችን ስለሚያሳየኝ እና የዚህን አለም ድንቆች እንዳስተውል ሒሳብ እና ፊዚክስ ማጥናት ወደድኩ።

ዩኒቨርሲቲ ስገባ ኤሌክትሪካል ኮርሶችን መማር ወደድኩ እና ኤሌክትሪካል ምህንድስና ገባሁ።
የምኖረው በዶርም ውስጥ በመሆኑ ብዙ የትራንስፖርት ተጠቃሚ አይደለሁም ነገር ግን ወደ ፈለግኩበት ቦታ ለመሄድ ስነሳ ከአውቶቡስ ይልቅ ታክሲን እመርጣለሁ። ታክሲዎች ከአውቶቡስ በበለጠ ፍጥነት ስለሚንቀሳቀሱና እንደ ልብ ስለማይጨናነቁ ጊዜዬን ለመቆጠብ ይረዱኛል። እርግጥ ነው የታክሲ ሰልፍ ከአውቶቡስ ይልቅ ረጅም ሊሆን ይችላል ዋጋቸውም ቢሆን ከአውቶቡስ ጋር ሲነጻጸር ውድ ነው። ሆኖም ግን ያንን ሁሉ ሰልፍ ጠብቄና ከፍዬ የምሳፈረው በታክሲ ውስጥ የሚኖረውን አንጻራዊ ምቾትና መድረሻዬ ጋር በቶሎ መድረስን ስለማስቀድም ነው። የታክሲ ወጪውና ሰልፉ አንዳንድ ጊዜ አድካሚ ቢሆንም ካለው መጨናነቅ አንጻር የተሻለ አማራጭ ሆኖ አገኘዋለሁ። ማለዳ ላይ ወይም በሥራ መውጫ ሰዓት የታክሲው ወረፋ በጣም ረጅም መሆኑ ግን ትልቁ ፈተናዬ ነው።
እኔ ቢቻል ወደ ጀጁ ኣይላንድ(Jeju Island) መጓዝ እመርጣለሁ። ይህን ቦታ መጀመሪያ ያወቅሁት በጉዞ ቪዲዮዎች ነበር፣ እና ከዚያ በኋላ በአእምሮዬ ቀርቶ ቆይቷል። ተፈጥሯዊ ውበቱ፣ ጸጥታው እና የተለየ አየር ሁኔታው በጣም የሚማርክ ይመስለኛል።
ከዚህ ጉዞ የምፈልገው ዋናው ነገር ሰላም ነው። ከዕለታዊ ጫና እና ድካም ራሴን ማስረጋጋት፣ አዲስ አካባቢ ማየት እና አዲስ ስሜት መሰብሰብ እፈልጋለሁ።
በአጠቃላይ አዲስ ቦታ ማየት፣ መዝናናት እና ከዕውቀት በላይ የሚያስታውስ ተሞክሮ ማግኘት ነው የምፈልገው።
የኔ ቀዳሚ ምርጫ ወደ ሶሻል ሚዲያው ከተለወጠ ጥቂት አመታት ተቆጥረዋል። ይህ የሆነባቸው ምክንያቶች ብዙ ቢሆኑም ዋናዎቹ ግን:- በፈለኩበት ሰዓት እና ቦታ ማግኘት መቻሌ፣ ፈጣን መረጃ ለሚፈልግ ሰው እንደ ቲክቶክ ያሉ አፖች ቀዳሚ ምርጫ መሆን መጀመራቸው፣ የሶሻል ሚዲያ አልጎሪዝሙ እኔ የምፈልጋቸውን ነገሮች ብቻ መርጦ ማቅረብ መቻሉ፣ የሶሻል ሚዲያው አስተያየት መስጠት፣ ጥያቄ መጠየቅ እና መረጃውን ለሌሎች ማጋራት ማስቻሉ፣ የቲቪና ሬድዮ አገልግሎቶች ዘመኑ ከሚፈልጋቸው ነገሮች ጋር አለመራመድና የመሳሰሉት ናቸው።
የጋብቻ ባህላችን ትልቅ ይዘት ያለው እና የራሱ የሆነ ባህላዊ ትውፊት ያለው ነው። እንደሚታወቀው በውስጡ እንደ ሽምግልና እና ጥሎሽ ያሉ አሪፍ የሆኑ ልምዶች አሉን። በሽምግልና ለሙሽሪት እና ለቤተሰቦች ፤ ሙሽራው እና የመሽራው ቤተሰብ ያላቸውን አክብሮት ቤታቸው ድረስ የተመረጡ በእድሜ እና በሰው ዘንድ የተከበሩ ሰዎችን በመላክ ሙሽሪት እንዲፈቀድላቸው ይጠይቃሉ። በጥሎሽ ደሞ አክብሮታቸውን በስጦታ ያሳያሉ። ታድያ እነዚህ በጣም አሪፍ ልምዶች ሲሆኑ አሁን ላይ ግን ሰውን ወደ አላስፈላጊ እና የተጋነነ ወጪ ላይ በመደረግ ላይ ናቸው።
ሰዎች ውሳኔ የሚወስኑባቸው ሦስት ዋና መንገዶች አሉ። አንደኛው ​በምክንያታዊነት መረጃን በማመዛዘን እና ጥቅምና ጉዳትን በማነፃፀር። ይህ ዘዴ ለኢኮኖሚ እና ለሥራ ውሳኔዎች ይመረጣል። ሁለተኛው ​በስሜት ሲሆን የውስጥ ደስታን እና ልብ የሚለውን በመከተል። ይህ የግል እርካታን ለሚጠይቁ ማህበራዊ ጉዳዮች ያገለግላል። በብዛት ሰዎች የሚወስኗቸው የግል ውሳኔዎች እዚህ ላይ ይመሰረታሉ። ሶስተኛው የቤተሰብን እና የባለሙያዎችን ልምድ በመጠቀም ሲሆን ይህም ስህተትን ለመቀነስ እና ከሌሎች ለመማር ይረዳል። እኔ በስሜት ከሚወስኑት መካከል ነኝ።
ልጆች እንደተወለዱ ነፃ ወረቀቶች ማለት ናቸዉ  የምናሳድርባቸው እያንዳንዱ ነገሮች ለኛ ተመልሰው እንደምላሽ የምናገኘው ስለሆነ በእያንዳንዱ ንግግር ተግባር አስተውለን ማሳደግ አለብንይህንን ስንል በልጆቹ ፊት አለመጨቃጨቅ ችግሮች እንኳን ቢኖሩ በጠረጴዛ ዙሪያ መፍታት እንደሚችል በማሳየት ልጆች ፊት ከመነጋገር ይል ወደ ሌላ ክፍል ሄዶ አግባብነት ባለው መልኩ መንጋ ያስፈልጋል ።
ልጆች እንክብካቤ ፍቅር ወዳጅነት የሚፈልጉ እንደመሆናቸው አቅርበን በቂ ጊዜ በመስጠት ስለሁሉም ነገር በግልፅ እንዲያወሩ በራስ መተማመን የሚወደድ ስሜት እንዲያድርባቸው ማድረግ ይቻላል ።
በገበያው ላይ የምወደው ነገር ምፈልገውን ዕቃ ወይም አቅርቦት ማግኘት መቻሌ በጣም  የሚረብሸኝ እና ገበያውን እንድጠላው የሚያረገኝ ትርምሱ፣ ተነጋግረው ዕቃ መደበቃቸው ፣ የዋጋ ግሽበቱ ምፈልገውን ዕቃ በአቅሜ መግዛት አለመቻሌ ገበያውን እንድጠላው ያደርገኛል።ግርግሩ አስጨናቂ ከመሆኑም በላይ እራስን እንኳን ከስርቆት መከላከል የማይቻልበት አጣብቂኝ ውስጥ ሚከትበት ጊዜያቶች አሉ።በየሱቁ የሚሸጡ ዕቃዎች ከ ሱፐርማርኬት በዋጋ ረገድ ቅናሽ ያላቸው ናቸው ታክስን ቢያንስ ስለሚያነሱ ለዝቅተኛው ማህበረሰብ ከሱፐርማርኬት  የተሻለ ነው። ዕቃዎች በአቅም ልክ መግዛት ቢቻል የገበያ መረጋጋት ቢኖር የተሻለ ነው።
በአንድ ጊዜ በማህበረሰባችን ውስጥ ስለ እድር ገንዘብ የተሳሳተ መረጃ ተሰራጭቶ አባላት መካከል አለመተስማማት ፈጠረ። ከዚህ ውጤት የተነሳ አንዳንዶቹ ተከራካሪ ሆነው የሚታዩ ነበር። ይህን ችግር በቀደም ብንከላከል ነበር ብለን እንደምናምን በመረጃ ማስተላለፊያ ሂደት ግልጽነትና ትክክለኛ እውቀት በማረጋገጥ ማህበረሰቡን በቀጥታ ማሳወቅ እንዲሻል ነበር። ከዚህ ተሞክሮ የተማርነው መረጃን ሳንካፈል በፊት ትክክለኛነቱን ማረጋገጥ እና በማህበረሰብ ውስጥ እርስ በእርስ እንዳንታመን ሳንሆን እርስ በእርሳችን በክፍት መነጋገር እንደሚያስፈልግ ነው።
የኢትዮጵያ የጋብቻ ሥነ ሥርዓት በሁለት ቤተሰቦች መካከል የሚመሰረት ጠንካራ ትስስር ሲሆን በዋነኝነት በሽምግልና፣ በሰርግ እና በመልስ ሂደቶች ይታወቃል። መጀመሪያ ላይ የታወቁ ሽማግሌዎች ወደ ሴቷ ቤተሰብ በመሄድ ፈቃድ ይጠይቃሉ፤ የቤተሰብ ታሪክና የልጁ ጠባይ ከተጠና በኋላም ስምምነት ላይ ይደረሳል። በሰርጉ ዕለት ሙሽራው በሚዜዎች ታጅቦ ሙሽሪትን ከቤት የሚወስድ ሲሆን በወላጆች ምርቃት፣ በባህላዊ ምግቦችና በደመቅ ያለ ጭፈራ በዓሉ ይከበራል። ከሰርጉ በኋላ የሚከናወኑት የመልስና የቅልቅል ሥነ ሥርዓቶች ደግሞ ሁለቱ ቤተሰቦች በይፋ ተቀላቅለው አንድ መሆናቸውን የሚያረጋግጡበት የደስታ ማጠናቀቂያዎች ናቸው። በጠቅላላው ጋብቻ በኢትዮጵያ ፍቅርን፣ በረከትንና ማህበራዊ አንድነትን የሚያንፀባርቅ ድንቅ እሴት ነው።
አዎ፣ በኢትዮጵያ ብዙ ተወዳጅ የድምቀት በዓላት አሉ። ከነዚህም መካከል አንዱ በጣም የሚታወቀው "መስቀል" የሚል በዓል ነው።
መስቀል በዓል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን በጣም ከተወደዱ በዓላት መካከል አንዱ ነው። በየዓመቱ በመስከረም ፳፯ (ወይም በግሪጎርያን ካሌንዳር ከሆነ ኦክቶበር ፫፩) ይከበራል።
በዓሉ እንዴት እንደሚከበር፡
1. የሃይማኖት ሥርዓት፡ ሰዎች በቤተክርስቲያን ውስጥ ለረጅም ሰዓታት የሚያልፍ ጸሎት እና ዝግጅት ያካሂዳሉ።
2. የመስቀል ግስጋሴ (ጸሎተ መስቀል)፡ ከጸሎት በኋላ፣ ካህናት በመዝሙር እየተሰኙ የመስቀልን ምስል ይሸከማሉ።
3. ልብሶች፡ ሰዎች ንጹህ እና አዲስ ልብስ ይለብሳሉ። ብዙዎች ብዙ ጊዜ ነጭ ቀለም ያለው ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ።
ብዙ ሰዎች የጠዋት ቁርስ ልምዳቸውን በልዩ መንገድ ያደርጋሉ። አብዛኛውን ጊዜ በኢትዮጵያ  እንደተለመደዉ ጠዋት ጠዋት  ቁርስ የምንመገበዉ  እንደ፡-ፉል (በባቄላ የተዘጋጀ) ፣ፓንኬክ ፣ እንጀራ ከፍርፍር ጋር ወይም ጨጨብሳ፣ ዱለት የመሳሰሉት ትኩስ ነገር የሚጠጣ ቡና፣ሻይ፣ ወተት ወይንም  ጁስ(ጭማቂ)ጋር ይቀርባል።እኔ ከቤተሰቦቼ ጋ በጣም ደስ ብሎኝ የምመገበዉ ቁርስ ፍርፍር፣ጨጨብሳ፣ዱለት፣ፓንኬክ ደስ ብሎን እንመገባለን።
እንዲሁም አንዳንድ ሰዎች በፍጥነት የሚዘጋጁ ነገሮችን ይመርጣሉ፣ እንደ ቡና እና ኬክ፣ሻይ በዳቦ፣ ፓስቲ በሻይ፣በሶ ብጥብጥ ወይንም በሶ ጭብጦ ይመገባሉ።
ሰፈራችን የተረጋጋ እንዲሁም የሚያምር እንደሆነ ሰዎች ይገልጻሉ።ይህም የሆነበት ምክንያት በአካባቢው የተለያዩ ዛፎች፣ ተፈጥሯዊ እና ሰው ሰራሽ መዝናኛዎች ስላሉበት ነው። እኛ ሰፈር የሚኖሩ ሰዎች የባህላዊ ግንኙነትን፣ ሥርዓቶችን እና የማህበራዊ ልማዶችን በጋራ ሆነው ያከናውናሉ። እርስ በርሳቸው ይተጋገዛሉ፣ በሚኖሩበት ጊዜ ደስታና ችግርን በጋራ ያሳልፋሉ። ማህበረሰቡ አንድ የሆነ ባህላዊ እሴት እና ልማድ አለው።
አዝናኝ ይዘት ያላቸው የተለያዩ የቴሌቪዥን እና የራዲዮ ፕሮግራሞች አሉ። እነዚህ ፕሮግራሞች የተለያዩ ማህበራዊ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮችን ይዳስሳሉ። እነዚህን ጉዳዮች አዝናኝ እና አስቂኝ በሆኑ መንገዶች ተዋዝተው ሲቀርቡ የተመልካቹን እና የአድማጩን ትኩረት ይስባሉ። በዚህም ምክንያት ብዙ ተከታታዮች ይኖራቸዋል። ለዚህም እንደምሳሌ ቶክ-ሾዎች ሲትኮሞች ተከታታይ ድራማዎች ለአብነት ይጠቀሳሉ። ማህበረሰብ የሚያንፁ መልክቶች የሚያስተላልፊ ሲሆኑ ደግሞ ይበልጥ ተወዳጅ ይሆናሉ።
በአንድ የማህበረሰብ ውይይት ቡድን(በTelegram) ውስጥ፣ ስለ አንድ የገንዘብ ድጋፍ ፕሮግራም መረጃ ተሰራጭቷል። ውጤቱም፡-ግጭት፡ ቡድኑ ውስጥ የመረጃ አለመግባባት ተፈጠረ፣ አባሎች እርስ በርስ ይናወጡ ጀመር።

እንዴት መከላከል ይቻል ነበር? አንድ ይፋዊ መረጃ ምንጭ መፍጠር፡ ማህበረሰቡ አንድን የተረጋገጠ የመረጃ ምንጭ (ለምሳሌ የይፋዊ ድረ-ገጽ አገናኝ ወይም የተፈቀደ ቻናል) ከመጀመሪያው አውጥቶ ቢቀመጥ ኖሮ፣ ሁሉም አባል ወደዚያ ይመለከታል ነበር።
ምን ትምህርቶች ተምረዋል? መረጃ እርሳስ ነው፡ በዘመናችን መረጃ በፍጥነት የሚሰራጭ በመሆኑ ማንኛውም ያልተረጋገጠ መረጃ ትልቅ ጉዳት ሊያስከትል እንደሚችል ያስተምራል።
የተለያዩ ችግሮች ሊያጋጥሟቸው ይችላሉ።የተሳሳተ መረጃ ማግኘት የሚያደርጉትን ውሳኔ ሊያስቀይር ይችላል። ለምሳሌ፣ በሕክምና ውስጥ የተሳሳተ መረጃ በህይወት ላይ አደጋ ሊያስከትል ይችላል።        የአመራር እና የአስተዳደር ችግር ሊያጋጥም ይችላል።ለምሳሌ፣በድርጅቶች ውስጥ መረጃ በአግባቡ ካልተዳረሰ ወይም ትክክለኛ ካልሆነ የፈጠረው ውሳኔ የስራ አመራርን እንቅስቃሴ ሊያበላሽ ይችላል።በመንግሥት እና በህዝብ መካከል ትክክለኛ ያልሆነ የመረጃ ክፍተት ከተፈጠረ የእርስ በርስ አለመግባባትና ቀውስ ሊያስነሳ ይችላል።እኔም ከዚህ በፊት መረጃን በአግባቡ ባለማግኘቴ ተመሳሳይ አይነት ተግዳሮት አጋጥሞኛል።
የዋጋ ውድነት እና የገቢ አለመመጣጠን ሲጨምር በማህበረሰብ እና በመንግስት ላይ ትልቅ ግፊት እንዳለ እንዲሰማኝ ያደርገኛል። ሰዎች የዕለት ተዕለት ፍላጎታቸውን ለመሟላት እየተቸገሩ ሲሄዱ ይህ ማህበራዊ ግፊትን ያመጣል። በተመሳሳይ ጊዜ መንግስትም ይህን ችግር ለመቆጣጠር ጫና ይሰማዋል።
እንዲሁም ይህ ሁኔታ ስለ ወደፊቱ እንድንጨነቅ ያደርጋል፣ ምክንያቱም ከተቀጠለ የኑሮ ወጪ እየጨመረ ይሄዳል እና ለብዙ ሰዎች ሕይወት ይከብዳል:: የዋጋ ውድነት እና የገቢ አለመመጣጠን ችግር በማህበረሰብ ላይ ግፊት የሚፈጥር ሲሆን ለወደፊትም ስጋት ያመጣል::
በአሁኑ ጊዜ በአዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ለሙያ እና ለግል ሕይወት የሚያገለግሉ ሁለት ዋና ዋና ቴክኖሎጂዎች አሉ፡- ስማርት ስልክ (Smartphone) እና ላፕቶፕ:-
​ስልኬ ለፈጣን ግንኙነትና እንቅስቃሴ ዋናው መሣሪያዬ ነው፡-
​ለአገልግሎት የምጠቀምበት:
​ግንኙነትና ዜና: ቴሌግራም (ለፈጣን ዜናዎች፣ ለአካባቢያዊ ቡድኖች እና ለሙያዊ ቻናሎች) እና ዋትስአፕ (ከቤተሰብና ጓደኞች ጋር መገናኘት)።
​ፋይናንስ: እንደ ሲቢኢ ብር (CBE Birr) ወይም ሌሎች የሞባይል ባንኪንግ መተግበሪያዎችን በመጠቀም ክፍያዎችን መፈጸም እና የገንዘብ ዝውውር ማካሄድ (የዕለት ተዕለት ኑሮን በጣም ያቀለለ አገልግሎት ነው)።
በአጠቃላይ፣ ስማርት ስልኩ ለሞባይል እና ፈጣን ምላሽ ሲያገለግል፣ ላፕቶፕ ኮምፒዩተሩ ደግሞ ለጥራት እና ለሙያዊ ዕድገት አገልግሎት ይሰጣል።
የኮሮና በሽታ በመጣ ጊዜ በማህበራዊ ድህረገጾች ላይ ማንነታቸው ያልታወቀ ሰዎች አንድ መረጃን አጋርተው ነበር። ይህ መረጃም የተለያዩ ቅመሞችን እና ጥራጥሬዎችን አንድ ላይ አደባልቆ የበላ ሰው በኮሮና በሽታ አይታምም የሚል ነበር። ብዙ ሰው ይህ መረጃ እውነት መስሎት የተባለውን አደረገ ነገርግን ይህ መድሃኒት የተባለው ነገር እንኳን ከኮሮና ሊያድን ሁሉንም ሰው የሆድ ህመም አሳመመ። ማህበረሰቡ ከእውነተኛ ምንጭ መሆን አለመሆኑን ቢያረጋግጥ ኖሮ ይሄንን የተሳሳተ መረጃ መከላከል ይቻል ነበር። ከዚ የተማርኩት ሁሌም ቢሆን የመረጃ ምንጭን ማጣራት እንዳለብን ነው።
የኢትዮጵያ ቅመማ ቅመም ልዩ እና ለምግብነቱ አስፈላጊ ነው። በርበሬ ከቺሊ ቃሪያ፣ ነጭ ሽንኩርት እና ከተለያዩ ቅመማ ቅመሞች የሚዘጋጅ ተወዳጅ ቅመማ ቅመም ሲሆን ይህም ወደ ምግቦች ውስጥ ሙቀትና ጥልቀት ይጨምራል። ሚትሚታ ሌላ ድብልቅ ነው፣ በቅመምነቱ የሚታወቅ፣ ብዙ ጊዜ በኪትፎ ውስጥ ጥቅም ላይ ይውላል። ቱርሜሪክ ቀለምን እና ሙቀትን ይጨምራል ፣ የፌኑግሪክ ዘሮች ደግሞ እንደ ሽሮ ያሉ ወጥዎችን ጣዕም ይጨምራሉ። እነዚህ ቅመሞች አንድ ላይ ሆነው የኢትዮጵያን የምግብ አሰራር የበለጸገ እና ውስብስብ ጣዕም ይፈጥራሉ።
በእውነቱም ጠቃሚ ወጎች እንዳይጠፉ ወይም እንዳይረሱ የማድረግ ኃላፊነት አንድ ወገን ብቻ ላይ የሚያደርግ አይደለም፤ ሁሉም የሚጫወትበት ድርሻ አለ። እንዲሁም ይህንን በዝርዝር እንመለከታለን፦

1. ቤተሰብ – ቤተሰብ የመጀመሪያው መማሪያ ቦታ ነው። ወላጆች ልጆቻቸውን ባህል፣ ቋንቋ፣ እና የማህበረሰብ እሴቶችን በመማር እንዲያውቁ እና እንዲወዱ የመጀመሪያ ኃላፊነት አላቸው። ልጆች ከቤተሰብ የሚያውሩት ነገር በዚህ መንገድ ላይ ታላቅ ተፅእኖ አለው።


2. ትምህርት ቤቶች – ት/ቤቶች የቤተሰብ ትምህርትን በመተካት የባህላዊ ወጎች አስፈላጊነትን በመንገር፣ በመስክን ውስጥ በመሳተፍ እና በትውልድ መካከል የባህላዊ ዕውቀትን በመቀጠል ታላቅ አጋር
በቤተሰባችን ውስጥ ያሉ ልጆች መደበኛ ትምህርት መማር ከጀመሩ በኋላ በአስተሳሰባቸውና በባህሪያቸው ላይ የሚታዩት ለውጦች በጣም አስደናቂ ናቸው። በትምህርታቸው ምክንያት በዋናነት ያሳዩት ትልቅ የባህሪ ልዩነት የማወቅ ጉጉታቸው መጨመሩ ነው፤ በአካባቢያቸው ስላሉ ነገሮች፣ ስለ ተፈጥሮ እና ስለ ሳይንስ በርካታ ጥያቄዎችን በተደጋጋሚ መጠየቅ በመጀመራቸው ዓለምን የሚረዱበት መንገድ ሰፍቷል። በተጨማሪም በስነ-ስርዓት ረገድ ትልቅ መሻሻል የታየባቸው ሲሆን፣ የቤት ስራቸውን በሰዓቱ ለመስራት መጣራቸውና የነገሮችን ቅደም-ተከተል ማክበር መልመዳቸው ራሳቸውን እንዲገዙ ረድቷቸዋል።
ጭንቀትን ለመቋቋም የአተነፋፈስ ሥርዓትን ማስተካከልና አየርን በጥልቀት መሳብ ሰውነት እንዲረጋጋ ይረዳል። እንዲሁም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ የደስታ ሆርሞኖችን ስለሚለቅ ውጥረትን ይቀንሳል። ሥራዎችን በቅደም ተከተል መሥራትና በቂ እንቅልፍ መተኛት ለአእምሮ ሰላም ወሳኝ ናቸው። የሚሰማንን ስሜት ለቅርብ ሰው ማካፈል ደግሞ የጭንቀትን ሸክም ያቃልላል። እነዚህ ቀላል ልምዶች የአእምሮ ጤናን ለመጠበቅና ሕይወትን በተረጋጋ መንፈስ ለመምራት ይረዳሉ። አእምሮአችን ሲያርፍ ምርታማነታችንም ይጨምራል።
የእድር አባል መሆን በርካታ ጥቅሞች አሉት።
1)በሐዘን ጊዜ ድጋፍ: ዋነኛው ጥቅም ቤተሰብ ሲሞት የሞራል፣ የገንዘብ እና የሰው ኃይል ድጋፍ ማግኘት ነው። ይህም የሐዘንተኛውን ጫና ይቀንሳል።
2)ማኅበራዊ ትስስር: ጎረቤቶችና የማኅበረሰብ አባላት እንዲተዋወቁና እንዲተሳሰሩ ያደርጋል፣ ይህም ጠንካራ ማኅበራዊ ግንኙነት ይፈጥራል።
3)የጋራ መረዳጃ: ከሞት በተጨማሪ በበሽታ፣ በአደጋ ወይም በሌላ ችግር ጊዜ የገንዘብ ወይም የሞራል ድጋፍ ይሰጣል።
4)የማኅበረሰብ ልማት: አንዳንድ እድሮች የጋራ የልማት ፕሮጀክቶችን በመደገፍ ለማኅበረሰቡ ዕድገት አስተዋጽኦ ያደርጋሉ።
5)የባህል ቀጣይነት: ባህላዊ እሴቶችን እና የማኅበራዊ መረዳዳት ወጎችን ትውልድ እንዲቀበል ይረዳል።
6)ቁጠባ: የአባላት መዋጮ ለጋራ ጥቅም ይውላል፣ አንዳንዴም ብድር ወይም ድጋፍ ሊሰጥ ይችላል።
የመንደር ሕይወት ይበልጥ ማራኪ ሆኖ ለመቆየት እንደ የጋራ ድጋፍ ስርዓቶች እና የእድር ባህላዊ አደረጃጀቶች ሊጠናከሩ ይችላሉ። ሰዎች በችግር ጊዜ እርስ በርስ መርዳት እና መደጋገፍ ያለው ልምድ ማጠናከር በጣም አስፈላጊ ነው። እንዲሁም የመሬት ውርስ ልምዶችን በፍትሃዊነት እና በግልጽነት ማስተካከል ይረዳል።
እነዚህ ባህላዊ ልምዶች ለዘመናዊ ወጣቶች ለመላመድ በቴክኖሎጂ ሊደገፉ ይችላሉ። ለምሳሌ የእድር አባላት መረጃ በሞባይል መተግበሪያ ወይም በሶሻል ሚዲያ ሊተላለፍ ይችላል። እንዲሁም ወጣቶች በእነዚህ ባህላዊ ስርዓቶች ውስጥ በንቃት እንዲሳተፉ በማድረግ ልምዶቹ እንዲቀጥሉ ሊደረግ ይችላል።
አዎ፣ እንዲህ ያሉ ነገሮችን ሰምቼ አውቃለሁ። አንዳንድ ጊዜ እናቶች በምጥ ጊዜ ወደ ሕክምና ለመድረስ ይቸገራሉ፤ በተለይ በሩቅ አካባቢዎች ለሚኖሩ እናቶች፤ በመንገድ አለመሻሻል እና በመጓጓዣ እጥረት አማካኝነት ብዙ እናቶች ይቸገራሉ ። እንዲሁም የጤና ተቋማት ርቀት እና በወቅቱ በቂ መሳሪያ እና ሰራተኞች አለመኖር ችግር ይፈጥራል ። በእንዲህ ሁኔታ እናቶች በቤት ውስጥ ወይም በማይሆን አካባቢ መውለድ ይገደዳሉ፣ ይህም ለእናትና ለሕፃን አደገኛ ሊሆን ይችላል።
ይህን ችግር ለመቀነስ ብዙ ነገሮች ሊደረጉ ይችላሉ። በመጀመሪያ የጤና አገልግሎትን ወደ ህብረተሰቡ ወደሚኖርበት አካባቢ ቅርብ ማድረግ አስፈላጊ ነው፤ እንዲሁም የተለያዩ ጤና ጣቢያዎች እና ክሊኒኮች መገንባት ችግሩን ለመቅረፍ ይረዳል።
አንድ ሰው ከባድ የስራ ቀን ካሳለፈ በኋላ ወይም ጭንቀት የሞላበትን ቀን ካሳለፈ በኋላ እረፍትን ለማግኘት ወደ ተለያዩ ቦታዎች ያመራል፡፡ እነዚህ ቦታዎች እንዳይነታቸው ጐጂ ወይም ጥሩ ሊባሉ ይችላሉ፡፡ ጤናማ የመዝናኛ ቦታዎችን ለመስራት የሚያስፈልግበት ዋነኛ ምክንያት ከጎጂ መዝናኛ ቦታዎች ወይም ተግባራት ሰዎችን ለመታደግ ነው፡፡ 
ከዚህም በተጨማሪ ጤነኛ የመዝናኛ ቦታዎች ጭንቀትን በጤናማ ሁኔታ ለመቀነስና ሰዎች ጥሩ እረፍት እንዲያገኙ ለማድረግ ያስችላሉ፡፡ ሌላኛው ጥቅማቸው በነዚህ መዝናኛ ቦታዎች ላይ የሚገኙ ሰዎች ማህበራዊ ግንኙነት እንዲፈጥሩ ያስችላል፡፡ አእምሮአችን ጥሩ ሀሳቦችን እንዲያስብ እና ብቁ እንዲሆን በቂ እረፍት ያስፈልገዋል ይህም መዝናኛ ቦታዎች ከሚያቀርቡልን አገልግሎቶች አንዱ ነው፡፡
ለእኔ ደስታን ከሀዘን ይልቅ ለሌሎች ማካፈል ይቀላል። ደስተኛ ስሆን ስሜቴን ከቤተሰብና ከጓደኞቼ ጋር በቀላሉ እጋራለሁ። ለምሳሌ በትምህርቴ ጥሩ ውጤት ባገኘሁ ጊዜ በጣም ደስ ብሎኝ ነበር፣ እና ይህን ደስታ ከቤተሰቤ ጋር በመካፈል የበለጠ ደስታ ተሰምቶኝ ነበር። ነገር ግን ሀዘንን ለሌሎች መግለጽ አንዳንድ ጊዜ ከባድ ይሆንብኛል፣ ምክንያቱም ስሜቴን በውስጤ ለመያዝ እሞክራለሁ። በአጠቃላይ ደስታን መግለጽ ለእኔ ቀላል ሲሆን ሀዘንን መግለጽ ግን ትንሽ ከባድ ነው።እናም አንዳአንዴ
 ሀዘን ሲያጋጥመኝ ወደ አምላክ ለመቅረብ እሞክራለሁ።
ሰዎች አለመግባባቶችን ወደ መግባባት ለመቀየር የተለያየ መንገድ መጠቀም ይችላሉ ፦
1. በንዴት ከመናገር ይልቅ ተረጋግቶ ሃሳብን በግልጽ ማስረዳት።

2. ከመወንጀል ይልቅ "እኔ እንዲህ ተሰምቶኛል" በማለት የራስን ስሜት መግለጽ።

3. የሌላውን ሰው አመለካከት ሳናቋርጥ መስማትና ምክንያታቸውን ለመረዳት መሞከር።

4. በልዩነት ላይ ብቻ ከማተኮር ይልቅ የሚያስማሙ ጉዳዮች ላይ ማተኮር።
5. ምንም እንኳን በሌላው ሀሳብ ባንስማማም ፣ ለግለሰቡ ያለንን ክብር በንግግራችን ማሳየት ግጭትን ይቀንሳል።
የዕለት ተዕለት ኑሮዬንና ቤተሰቤን የምደግፈው በምህንድስና ትምህርቴ ጎን ለጎን በምሰራቸው የቴክኖሎጂ ስራዎችና በማህበረሰብ አገልግሎት ነው። እንደ ስቴም ክለብ አስተባባሪነቴ የቴክኒክ ድጋፍ በመስጠትና በፈጠራ ስራዎች ላይ በመሳተፍ ወርሃዊ መተዳደሪያዬን አገኛለሁ። በተጨማሪም በትርፍ ጊዜዬ የቪዲዮ ኤዲቲንግና የፓይተን ፕሮግራሚንግ ስራዎችን በመስራት ተጨማሪ ገቢ አገኛለሁ። ይህ መደበኛና መደበኛ ያልሆኑ ስራዎች ቅንጅት ለኑሮዬ መረጋጋትና ለወደፊት እቅዶቼ መሳካት ትልቅ እገዛ ያደርጋል። በትጋት መስራትና እውቀትን ወደ ገቢ መቀየር ለቤተሰብ ዋስትና ነው። ኑሮዬ በቴክኖሎጂና በትምህርት ላይ የተመሰረተ ነው።
መልካምነትን ለማድነቅ ቀጥተኛ ቃላትና ምርቃትን መጠቀም ይቻላል። "ትሁትነትህ ለሰው ያለህን ክብር ያሳያል" ወይም "ደግነትህ አርአያ ነው" ማለት ይቻላል። በባህላችን "ፈጣሪ ያክብርልኝ" ብሎ መመርቅ ትልቅ ትርጉም አለው። አድናቆቱ ከልብ ሲሆንና የግለሰቡን ስብዕና እውቅና ሲሰጥ ግንኙነትን ያጠናክራል። ትሁትነትን በትሁትነት መመለስ ደግሞ ለአንተ ያለውን አክብሮት ይጨምራል።
በተጨማሪም፣ መልካም ስነ-ምግባር ያላቸው ሰዎች ሌሎችን ስለሚያነሳሱ፣ ምስጋናህ ያንን በጎ ተጽዕኖ እንዲቀጥሉ ብርታት ይላቸዋል።
ቅዳሜና እሁድን አብዛኛውን ጊዜ የማሳልፈው በስቱዲዮ ውስጥ የንድፍ (Design) ፕሮጀክቶቼን በመስራት እና የትምህርት ተግባራትን በማከናወን ነው። ከአስጨናቂው የሳምንቱ ቀናት የክፍል ትምህርቶች በኋላ፣ ቅዳሜና እሁድ ያለ ምንም መቆራረጥ ረጅም ሰዓታት ሰጥቼ በነፃነት የምሰራበት ወሳኝ ጊዜዬ ነው።በእነዚህ ቀናት ከሌሎች ቀናት የተለዩ የማከናውናቸው ዋና ዋና ተግባራት ውስጥ በትምህርት ቤት የተሰጡኝን የሕንፃ ዲዛይኖች በሶፍትዌር በመሳል እና የወረቀት፣ የካርቶን ወይም የፕላስቲክ እቃዎችን በመቁረጥ የሕንፃዎችን አነስተኛ ቅርፅ በእጄ እሰራለሁ።
አዎ፣ በማህበረሰቤ ውስጥ ባሉ የጋራ ተነሳሽነቶች እና ቡድኖች ውስጥ በተወሰነ መጠን እሳተፋለሁ። በተለይ የመንደር የመረዳዳት ስርዓቶች እንደ ዕድር እና እቁብ ያሉ ቡድኖች ውስጥ በሚከናወኑ ስራዎች እገኛለሁ። እነዚህ ቡድኖች በችግር ጊዜ ሰዎች እንዲረዳዱ እና በጋራ እንዲቆሙ ያግዛሉ። በተጨማሪም በንጽህና ዘመቻዎች ወይም በማህበረሰብ ማሻሻያ ስራዎች ላይ ሲኖር እገዛ እሰጣለሁ። ሚናዬ ብዙ ጊዜ በተሳትፎ፣ በማገዝ እና በሌሎች ሰዎች ጋር በመተባበር ስራዎችን ማስፈጸም ነው። ይህ ተሳትፎ ማህበረሰቡን እንዲጠናከር እና ሰዎች በአንድነት እንዲኖሩ ይረዳል።
ከትምህርት ጎን ለጎን ስራ ወይም ተጨማሪ ሃላፊነት ያለባቸው ልጆችን መርዳት በጣም አስፈላጊ ነው። እነዚህ ልጆች ብዙ ጊዜ የጊዜ እጥረት፣ ድካም እና የአእምሮ ጫና ስለሚያጋጥማቸው ትምህርታቸው ላይ ተፅእኖ ሊያሳድር ይችላል። ስለዚህ ቤተሰብ፣ መምህራን እና ማህበረሰቡ በመተባበር እነሱን መደገፍ አለባቸው። አንዱ የሚረዳው ነገር ጊዜያቸውን በአግባቡ እንዲጠቀሙ ማገዝ ነው። የቀን መርሐግብር በማዘጋጀት ለትምህርት፣ ለስራ እና ለእረፍት የተለያዩ ሰዓቶችን በመመደብ ያለባቸውን ጫና መቀነስ ይቻላል።
ስለ አንድ አስፈላጊ ጉዳይ የሚጋጩ ሪፖርቶችን ስሰማ የትኛውን ማመን እንዳለብኝ ለመወሰን የግድ ብዙ የተለያዩ ምንጮችን አገናዝቤ እፈትሻለሁ። በአንድ ወገን መረጃ ብቻ ከመቅረት ይልቅ ማህበራዊ ሚዲያዎችን፣ የሀገር ውስጥ ታዋቂ ጋዜጠኞችን እና የውጭ የዜና አውታሮችን በማነጻጸር ተመሳሳይ ነጥብ ያላቸውን መረጃዎች እለያለሁ፤ ከዚያም ስሜት ቀስቃሽ ከሆነ ወሬ ይልቅ መሬት ላይ ያለ ተጨባጭ ማስረጃ፣ ፎቶ ወይም ቪዲዮ ካለው እፈልጋለሁ። ለምሳሌ በቅርቡ በትምህርት ቤታችን አካባቢ ስለተከሰተ የትራፊክ አደጋ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ በጣም የተጋነነና የሚጋጭ ወሬ ሰምቼ ነበር፤ እውነታውን ለማረጋገጥ መጀመሪያ የፎቶ ማስረጃዎችን ከተመለከትኩ በኋላ፣ በቦታው በነበሩ የታመኑ ጓደኞቼ ድምፅ እና በይፋዊ የዜና ገጾች ላይ የወጡትን መረጃዎች በማስተያየ ትክክለኛውን የጉዳት መጠን ማወቅ ችያለሁ።
በከተማ ተወልዬ በዚያም ያደግኩ። ግን የቤተሰብ ኢኮኖሚ ችግር ያለብን ነበርን፤ ብዙ ጊዜ አስፈላጊ ነገሮችን ለማግኘት እንደለፋን ነበር። እናቴና አባቴ በጥረት ብዙ ስራ ቢሠሩም አንዳንድ ጊዜ አይበቃም ነበር። በዚህ ሁኔታ ማህበረሰብ ድጋፍ እና በቤተሰብ ግንኙነት በጣም እየተደገፍን ነበር። ችግሩ ቢኖርም ትምህርት መቀጠልና የተሻለ ዕድል መፈለግ አላቆምኩም ነበር።"አምላክ የተመሰገነ ይሁን አሁን 12 ትን ጨርሼ ስራ ጀምሬያለው ቤተሰቦቼንም እያገዝኩ ነው።
በአከባቢያችን ብክለት በጤናችን ላይ ብዙ ጎጂ ነገሮችን ያስከትላል በቀላሉ በአከባያችን ቆሻሻ ብናቃጥልምን ያህል እንደሚበከል እናውቃለን የፋብሪካዎቹ የሚወጣው የተበከለ አየር  የካርቦንዳይኦክሳይድ እንዲጨምር እና የሙቀት መጠን ከነበረበት ከፍ እንዲል ያደርገዋል ይህም የአከባቢ ሙቀት እንዲጨምር የኦዞን ሽፋንን እንዲሸረሸር የበረዶ ግግር እንዲቀልጥ የባህር ወለል እንዲጨምር ያደርጋ የሚለቀቀው ተረፈ ምርት ደግሞ የመሬት የምርታማነት መቀነስ ለጤና እክል ይፈጥራል ይህም ለሰው ልጆች ጎጂ ነው።
በአካባቢያችን ያሉ የእድር አባላት በአብዛኛው በሁለት ሳምንት ወይም በወር አንዴ ነው። ይህም ሳምንታዊ ክፍያ ለመፈፀም ከሚገናኙባቸው ቀናቶች ውጪ ማለት ነው። በእነዚህ ስብሰባዎች ወቅትም በመጀመሪያ የእድሩ ሊቀመንበር እና ፀሀፊዎች  የቀረ ክፍያ እና የመጪዉን ሳምንት ክፍያ ይሰበስባሉ። በመቀጠል መዋጮ ላላዋጡ፣ ክፍያ ለማይፈፅሙ፣ በለቅሶ እንዲሁም በሌሎች ማህበራዊ ዝግጅቶት ላይ ለማይገኙ እንዲሁም ስብሰባ ለማይካፈሉ ( ለማይመጡ) ሰዎች ማስጠንቀቂያ ይሰጣል። ሰርግ እና የመሳሰሉ የታቀዱ ዝግጅቶች ካሉ በማሳወቅ መዋጮ ያሰባስባሉ። በስነምግባር እያስቸገሩ ያሉ ሰዎች ካሉ ይገሰፃሉ። በመጨረሻም እድሩን አስመልክቶ ሀሳብ እና አስተያየት ካለ ተቀብለው ይለያያሉ።
ከመኪናዎች፣ ፋብሪካዎች እና እንጨት በሚቃጠሉ ጊዜ የሚወጡ ጭሶች የመተንፈሻ ችግኝ ያስከትላሉ።
አስማ ፣ የደም ግፊት ፣ የአእምሮ ድካም እና እንኳን የካንሰር አደጋ ይጨምራል።
በተበከለ ውሃ መጠቀም የሆድ በሽታዎች (እንደ ኮሌራ፣ ታይፎይድ) ያስከትላል።
ልጆችና እርጉዝ ሴቶች ለኬሚካል ንጥረ ነገሮች በቀላሉ ይጎዳሉ።
*ቆሻሻ በተመደበ መልኩ መጣል (ፕላስቲክ፣ አርማች፣ የሚቀለበስ እና የማይቀለበስ መለያያት)
እንደ ኮምፖስት መጠቀም፣ የምግብ ቆሻሻ እንዳይበዛ
ውሃን እና ኃይልን በትክክል መጠቀም
*አካባቢ መበከል በእያንዳንዱ ሰው ላይ የሚመጣ ችግኝ ነው፣ ግን መፍትሔውም በእያንዳንዱ ሰው እጅ ውስጥ ነው።
አንድ ቆሻሻ አትጣ፣ አንድ ዛፍ ተክል፣ አንድ ልጅ አስተምር፤ እንዲህ ብንሠራ ከተሞቻችን ንጹሕ፣ ሕይወታችን ጤናማ እና ተፈጥሮው ተደላይ ይሆናል።
የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎቼ በተወሰኑ ቀናት እና ወቅቶች ሲለወጡ እንደሚከተለው ነው፦
የሳምንት መጨረሻ (ቅዳሜ-እሁድ)፦ የበለጠ ተለዋዋጭ እና ማህበራዊ ናቸው። ለምሳሌ የግል ፕሮጀክቶችን ማጠናቀቅ፣ ከወዳጆች እና ቤተሰብ ጋር መገናኘት፣ መፀሃፍ ማንበብ ወይም አዝናኝ እንቅስቃሴዎች ማድረግ፤ 
በደረቅ ወቅት፦ የውጭ እንቅስቃሴዎች እንደ ጉብኝት እና የተፈጥሮ ምርምር ወይም የማኅበረሰብ ዝግጅቶች በተደጋጋሚ ይከናወናሉ።
በዝናባማ ወቅት፦ የውስጥ እንቅስቃሴዎች ወደ ፊት ይመጣሉ። ይህም እንዲህ፦ የውስጥ ሥራዎችን ማጠናቀቅ፣ የማስተዳደር ስራዎችን ማከናወን ያስችላል።
ለምን ይለያያሉ? ሥራዎች በየጊዜው እንዲደራረቡ ያደርጋሉ፤ ከማኅበረሰብ አገልግሎት ጋር በማያሻማ መልኩ ለመሳተፍ ያስችላሉ፤ በተለያዩ ወቅቶች የሚመረቱ እድሎችን ለመጠቀም።
በየቀኑ የማደርገው አስፈላጊ ነገር በመጀመሪያ  ሀይማኖታዊ ክንውኖችን መተግበር ነው ከዚያም ማህበራዊ ግንኘነት ለመፍጠር እሞክራለሁ ከቤተሰብ ጋር ጥሩ ቆይታ ይኖረኛል ከጓደኞቼ ጋር እገናኛለሁ አካባቢው ላይ ስላለው ነገር እናወራለን  ከዚህ በተጨማሪ በቤቴ የተማርኩት ላይ የተለያዮ የሚያግዙ መፅሐፍ አነባለሁ እናም ለኔ አስፈላጊ የሆኑት ነገሮች ደግሞ የመጀመሪያ ከፈጣሪ ጋር ያለኝ ግንኘነት ነው ሌላኛው የተማርኩትን ትምህርት በማንበብ እና የተለያዩ ምስሎችን በማየት ማጠናከር   ከቤተሠቦቼ ጋር መወያየት ስለሆነው ማለትም ስለ ውሎዬ እና ከልጄ ጋር ጥሩ ጊዜን ማሳለፍ እነዚህ የኔ አስፈላጊ ነገሮች ናቸው ያው በተደጋጋሚ የማደርገው ከላይ እንደገፅኩት ሀይማኖታዊ ግዴታዎች መፈፀም የተጎዱ ሰዎችን በሙያዬ ማገልገል ከቤተሰብ ጋር ጊዜ ማሳለፍ ትንንሽ እስፖርቶች መስራት ከጎረቤት ጋር መጨዋወት ነ
ሃይማኖታዊ እና የበጎ አድራጎት ቡድኖች አሉ ​እነዚህ ቡድኖች ብዙውን ጊዜ በዋና ዋና መስጊዶች ዙሪያ የሚገኙ ወይም እንደ እድር ባሉ ባህላዊ ተቋማት የሚመሩ ናቸው። ​የሚሰጡት ድጋፍ: ​ፋይናንስ እና ቁሳዊ ዕርዳታ: የ ዘካት እና ሰደቃ ገንዘብን በመሰብሰብ ለችግረኛ ቤተሰቦች፣ ለአቅመ ደካማ እና ለወላጅ አልባ ሕፃናት ቀጥተኛ የገንዘብ ወይም የምግብ እርዳታ ይሰጣሉ። ​የድንገተኛ አደጋ ምላሽ: ድንገተኛ የጤና ችግር ወይም የመኖሪያ ቤት አደጋዎች ሲከሰቱ ፈጣን የገንዘብ ማሰባሰብ እና መደገፍ። ​የትምህርት ድጋፍ: አቅም ለሌላቸው ተማሪዎች የትምህርት ቁሳቁስ፣ የደንብ ልብስ እና ትምህርት ክፍያዎችን መሸፈን።
ከትምህርት ጎን ለጎን ስራ የሚሰሩ ተማሪዎችን ለማገዝ ቀጥተኛ ድጋፍ ማድረግ ማለትም እነሱ ትምህርታቸው ላይ ብቻ እንዲያተኩር የሚያስፈልገውን ድጋፍ ሁሉ ከባለ ድርሻ አካል ጋር በመሆን በመደገፍ  ለወላጆቻቸው የአቅም ማጎልበቻ ስልጠና መስጠት ክትትል ማድረግ በማህበር ማደራጀት እንዲሰሩ ከሁሉም የባለድርሻ አካል ጋር በመተባበር የአቅም ማጎልበቻ ማሳደጊያ በተጨማሪም የገንዘብ ድጋፍ ከሚያደርጉት መንግስታዊ እና የግል ድርጅቶች ጋር በማገናኘት ማሰራት  እንክብካቤ እንዳይለያቸው ማድረግ አለብን።
ስለ አንድ አስፈላጊ ጉዳይ ተቃራኒ መረጃዎች ሲመጡ በቀጥታ መመኘት አልወድም፤ መጀመሪያ የሚናገሩት ማን እንደሆኑ፣ ምን ዓላማ እንዳላቸው እና መረጃው ከየት እንደመጣ እመለከታለሁ። ብዙ ምንጮችን እፈትሻለሁ—አንዳንድ ጊዜ የመንግሥት መረጃ፣ የነጻ ጋዜጣ፣ እና ባለሙያ ትንተናዎችን እንደጋጥም እያነጋገርኩ እየተመለከትኩ እረጋግጣለሁ።ለምሳሌ፣ በቅርቡ ስለ አንድ የአካባቢ አየር ችግኝ የተለያዩ ሪፖርቶች አየሁ፤ አንዱ በጣም የተቃወመ ነበር፣ ሌላው ግን ዝቅተኛ ተፅእኖ እንዳለ አሳየ። በዚያ ጊዜ የአየር ጥናት ባለሙያዎች እንዴት እንደተመለከቱ ፈተሻሁ፣ ከዚህ ውስጥ የታመኑ የሳይንስ ምንጮች እንደ World Meteorological Organization ወይም NASA ተጠቀምሁ። በመጨረሻ የሚታመን ማስረጃ በሳይንሳዊ መሠረት የተደገፈ መሆኑን ተገንዝቤ እምነቴን በእርግጥ አቀናሁ።
Uይል የሚሰጡ ምግቦች እንደ ሙዝ አቮካዶ፣ ስጋ፣እንቁላል ጥብስ ወይም የተቀቀለ፣ ገንፎ ወዘተ 
ገንፎ ለመስራት በመጀመሪያ ውሃ በብረት ድስት እንጥ ዳለን እንደምንሰራው ብዛት ልክ ለምሳሌ ለአንድ ሰዉ  ምንስራ ቢሆን 1 ኩባያ ውሃ ትንሽ የሻይ ማንኪያ በመጨመር ማሞቅ ከዛም ሲፈላ ወደ ግማሽ ኩባያ ገብስ (አጃ) ጨምሮ በዝቅተኛ እሳት ማማሰል ሳያቋርጡ በጣም ከወፈረ ትንሽ የሞቀ ውሃ ጨምሮ ማማሳል በመጨረሻም ሲደርስ ወደ እቃ ገልብጦ መሃል ላይ ትንሽ ቀዳዳ ክፍተት በማድረግ ውስጡ 1 ማንኪያ ቅቤ እና ግማሽ በማይሞላ ማንኪያ ከጨመርን በኋላ አደባልቆ እየነከሩ መብላት እነዚህ ምግቦች ያላቸው ጥቅም ለምሳሌ እንቁላል እና ስጋ በውስጣቸው ፕሮቲን፣ ቫይታሚን Bl2 ሲኖረው ገንፎ ካርቦሃይድሬት ፣ ሙዝ ፖታሲየም፣ አቮካዶ ፋይበር ይይዛል።እሁድ እሁድ ከቤተሰብ ጋር ገንፎ የመብላት ልምድ ነበርኝ
በማህበረሰባችን ሰዎች ሐዘንን ወይም ጭንቀትን ለመቋቋም የሚረዷቸው ብዙ ባህላዊ ሥርዓቶች አሉ።
በመጀመሪያ የእድር ስርዓት በሐዘን ጊዜ ቤተሰቦችን በገንዘብ እና በሰው ኃይል ይደግፋል።
አባላት በሐዘን ቤት በመገኘት ማጽናኛ እና ድጋፍ ይሰጣሉ።
እንዲሁም የቤተሰብ እና የጎረቤት መርዳት በጣም የተለመደ ነው።
ሰዎች በምግብ ማዘጋጀት እና በስራ መርዳት ይተባበራሉ።
የኃይማኖት ሥርዓቶች እንደ ጸሎት እና የመንፈሳዊ ምክር ሰዎችን ያረጋጋሉ።
በቤተ ክርስቲያን ወይም መስጊድ መሰብሰብ የስሜት ድጋፍ ይሰጣል።
እንዲሁም የማህበረሰብ ሽምግልና ሰዎችን ያስተካክላል እና ያረጋጋል።
ጓደኞች እና ቤተሰብ መነጋገር ስሜትን ማስታገስ ይረዳሉ።
እነዚህ ልማዶች ሰዎች ብቻቸውን እንዳይሰማቸው ያደርጋሉ።
በአጠቃላይ ማህበረሰባዊ ድጋፍ ለሐዘን እና ለጭንቀት መቋቋም ትልቅ ሚና ይጫወታል።
እንግዳ ሲመጣ ማህበረሰቡ በፈገግታና በሞቀ ልብ ይቀበላል ። ቤት ውስጥ ከሆነ ወዲያው ቡና ይፈላል፣ ምግብ ይቀርባል፣ ሙሉ መስተንግዶ ይደረግለታል። እንዳይቦዝን ተቀባዮቹ ያጫውቱታል። ኢትዮጵያ ከምዕራቡ አለም በተለየ የግለኝነት ባህል ስለሌለ ማህበረሰቡ እንግዳን ያከብራል። በክፍለ ሀገር ደግሞ ከከተማ በበለጠ ጎልቶ ይታያል። የማያውቁትን ሰው ራሱ ተቀብለው መግበው ያሳድራሉ። ይህ ባህል ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፍ ሲሆን እንግዳ ማክበር የሞራል ግዴታ እንጂ ምርጫ አይደለም።
መጀመሪያ ስሜቴን እሰማለሁ። ይህም ውስጤ ምን ሊነግረኝ እንደፈለገ እረዳበታለሁ። ነገር ግን ስሜትን ብቻ ተከትሎ ውሳኔ መወሰን ምክንያታዊ ስለማይሆን በመቀጠል ከውሳኔ ላይ ለመድረስ ሎጂክን እጠቀማለሁ። በግሌ ውሳኔ ለመወሰን ሁኔታውን ሰፋ አድርጌ ለማየት እሞክራለሁ ። ውሳኔው ምን ዓይነት ውጤቶች ሊኖሩት ይችላሉ?  ምን ያህል ጊዜ፣ ገንዘብ ፣ ወይም ሀይል ይጠይቃል።  ጥቅሙ ወይስ ጉዳቱ ያመዝናል ወይ? እነዚህን የመሳሰሉ ጥያቄዎች ምክንያታዊ በሆነ መልኩ ውሳኔ ላይ ለመድረስ ይጠቅሙኛል።
እኔ ራሴንና ቤተሰቤን የምደግፈው በመደበኛ ሥራ ነው። በየወሩ ደመወዝ እቀበላለሁ፣ እናም ያንን ገቢ ለቤት ኪራይ፣ ለምግብ፣ ለመጓጓዣ እና ለሌሎች የቤተሰብ ወጪዎች እጠቀማለሁ። አንዳንድ ጊዜ ተጨማሪ ገቢ ለማግኘት ከዋና ሥራዬ በተጨማሪ ሌሎች ትንንሽ ሥራዎችንም እሠራለሁ።

በየቀኑ ወደ ሥራ እሄዳለሁ፣ ከዚያም ከሥራ በሚገኘው ገቢ የቤተሰቤን ፍላጎቶች ለማሟላት እጥራለሁ። ገቢዬን በጥንቃቄ በማስተዳደር ወርሃዊ ወጪዎችን እሸፍናለሁ እና ለወደፊት አንዳንድ ገንዘብ ለመቆጠብም እሞክራለሁ። በአጠቃላይ የኑሮዬ መሠረት የሆነው መደበኛ የሥራ ገቢ ነው።
በአዲስ አበባ እና በአካባቢዋ ያሉ ወንዶች ትምህርታቸውን ሳያጠናቅቁ እንዲያቋርጡ የሚያደርጓቸው ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ግላዊ ምክንያቶች እጅግ ውስብስብ እና እርስ በእርስ የተሳሰሩ ናቸው። ከኢኮኖሚ ምክንያቶች መካከል ዋነኛው የኑሮ ውድነት እና የቤተሰብ የገንዘብ ችግር ነው። ብዙ ወንዶች ልጆች በቤተሰቦቻቸው ውስጥ እንደ ዋና የገቢ ምንጭ ወይም ረዳት ስለሚታዩ፣ በትምህርታቸው ላይ ከማተኮር ይልቅ ቶሎ ወደ ሥራ ዓለም በመግባት ቤተሰባቸውን የመደገፍ ትልቅ ኃላፊነት ይወድቅባቸዋል።ከማህበራዊ ሁኔታዎች አንጻር ሲታይ፣ የአቻ ግፊት ወይም የጓደኛ ተጽዕኖ በትምህርት ማቋረጥ ላይ ትልቅ ሚና ይጫወታል። ወጣቶች ትምህርታቸውን አቁመው ገንዘብ የሚያገኙ ጓደኞቻቸውን ሲያዩ፣ እነሱን የመከተል ዝንባሌ ያሳያሉ።በግላዊ ወይም በሥነ-ልቦና በኩል ደግሞ፣ ተስፋ መቁረጥ ሌላው ትልቅ ምክንያት ነው።
ሁሉም ማህበራዊ ሥነ ሥርዓቶች እና ክብረ በዓላት በማህበረሰቡ ውስጥ ልዩ ቦታ አላቸው። እነዚህ ስርዓቶች ከበዓልነታቸው በላይ በማህበረሰቡ መሀል ደስታ እና ሀዘንን በጋራ ማሳለፋ ጥልቅ የሆነ መተሳሰርን እና ቁርኝትን ይፈጥራል ። ለምሳሌ በሰርግ ወይም ሌሎች የደስታ በዓላት ላይ ከደስታው ባለቤቶች ጋር አብሮ በመደሰት እንዲሁም በሀዘን ጊዜ አብሮ በማዘን እና በማስተዛዘን ሰዎች አብረው ያሳልፋሉ። ይህም ደግሞ በሰዎች መካከል ብቸኝነት የሚሰማው ሰው እንዳይኖር እንዲሁም ለመረዳዳት ስለሚያስችል በጣም አስፈላጊ ባህል ነው ብዬ አስባለሁ።
እስካሁንም ካደረኳቸው ነገሮች ውስጥ እንደ ትልቅ ስኬት የምቆጥረው የሕክምና ትምህርት ቤትን መቀላቀሌ ነው። ሀኪም መሆን ከልጅነቴ ጀምሮ ማሳካት የምፈልገው ትልቅ የህይወቴ ህልም ቢሆንም  ይህ ፍላጎቴ በአንድ ጀንበር የተፈጠረ ሳይሆን በየጊዜው እየጠነከረ የመጣ ነው። የሕክምና ትምህርት ቤትን መቀላቀል ይህን ህልም ለማሳካት አንድ እርምጃ ወደፊት የሚያቀርበኝ ትልቅ መሸጋገሪያ ድልድይ ነው። ከአመታት በፊት የተመኘሁትን ነገር ማሳካት መቻል የዛሬ ህልሜ ደግሞ ነገ ላይ እውን መሆን እንደሚችል ያሳየኛል።
ከማህበራዊ ምክንያቶች አንዱ በሚኖሩበት ማህበረሰብ በትምህርት ገፍቶ የተሻለ ደረጃ ላይ የደረሰን ሰው በቅርብ አለማየታቸው ትምህርታቸውን ለመጨረስ ተነሻሽነት ያጣሉ። ሌላው ደግሞ በዙሪያቸው ያሉ ሰዎች ለትምህርት ያላቸው አመለካከት የተሳሳተ በመሆን እነሱም ያን አስተሳሰብ ይይዛሉ። ኢኮኖሚያዊ ጉዳይ ደግሞ የቤተሰባቸው ገንዘብ  የማጣት ችግር ትምህርታቸውን ተረጋግቶ ከመከታተል ይልቅ ወደ ስራ እንዲያተኩሩ ይገደዳሉ። ከብዙ ግላዊ መንስኤዎች አንዱ የትምህርትን አላማ በአግባቡ አለመረዳት እና የወደፊት ህልም አለመኖር ነው።
በአካባቢያችን ያለ ሰው ሲታመም ወይም ችግር ሲገጥመው ድጋፍ ማድረግ በባህላችን እና በሃይማኖታችን ውስጥ ትልቅ ቦታ የሚሰጠውና የማህበራዊ ትስስራችን መሰረት የሆነ ጉዳይ ነው። አንድ ሰው ሲታመም ወይም ሲቸገር የአካባቢያችን ሰዎች ከሚያደርጓቸው ነገሮች በስፋት የተለመዱት:- የታመመውን ሰው ቤቱ መጥቶ ወይም ሆስፒታል ሄዶ መጠየቅ፣ የታማሚውን ቤተሰብ የቤት ውስጥ ስራ ማገዝ፣ ታማሚውን ወደህክምና መውሰድ፣ እንዲሁም ታማሚው እንዲሻለው የሚያስችሉ መድሃኒቶችን ማፈላለግ ናቸው። በገንዘብ አኳያ ሲታይ ደግሞ መዋጮ ማሰባሰብን፣ አቅም ከቻለ ደግሞ በራስ አቅም ድጋፍ ማድረግን ያካትታል።
በአካባቢያችን ዜናዎችን እና አስፈላጊ መረጃዎችን የምናገኝባቸው ዋና ዋና መንገዶች ማህበራዊ ሚዲያ፣ ሬዲዮ እና ከሰው አፍየሰፈር ወሬዎች እና ማህበራዊ ስብሰባዎ ናቸው።
ከእነዚህ ሶስቱ እኔ የበለጠ የማምነው ሬዲዮን ነው።
ምክንያቱም በሬዲዮ ላይ የሚተላለፉ ዜናዎች ከመቅረባቸው በፊት በጋዜጠኞች ደረጃ ማጣሪያ እና ኤዲቲንግ ይደረግባቸዋል። ይህም እንደ ማህበራዊ ሚዲያ የሀሰት ወሬ የመሆን እድላቸውን በጣም ዝቅተኛ ያደርገዋል።

ማህበራዊ ሚዲያ፦ መረጃው ፈጣን ቢሆንም፣ ማንነቱ የማይታወቅ ሰው ሁሉ የሚโพስተው ስለሚበዛ የተጋነኑ ወይም ፍፁም ሀሰተኛ ዜናዎች ይበዙበታል።
ከሰው አፍ፦ መረጃው ከአንድ ሰው ወደ ሌላ ሰው ሲቀባበል ዋናው ይዘቱ የመቀየር፣ የመጨመር ወይም የመቀነስ ዕድሉ በጣም ከፍተኛ በመሆኑ ለማመን አስቸጋሪ ነው።
በእኔ ትልቁ ምኞቴ  ሁሉም ማህበረሰብ የተሻለ የተመቻቸ የተስተካከለ ሰለምንም ሳያስብየሚኖር ማህበረሰብ ማየት ነው።
አሁን ያለበት የማህበረሰብ ኑሮ በጣም ዝቅተኛ በመሆኑ ከእለት ከእለት ከእጅ ወደ አፍ የሚደረግ ትንቅንቅ የልጆቻቸውን ፍጆታ ለሟሟላት አቅም ያነሳቸው ከምግብ ያለፈ ስለ ልብስ እንኳን በአመት አንድ ጊዜ ያውም ከተሟላ አለበለዚያም የማይታሰብ ያላቸውን ከአመት እስከ አመት እየደጋገሙ ያንኑ የማለብስ ከዛ ውጭ ያለው እንደ ቅንጦት የሚታይ በመሆን የህብረተሰቡን የኑሮ ደረጃ ማሻሻል መሠረታዊ ነገር ነው።
ሰዎች ቁጣቸውን የሚገልጹበት መንገድ እንደተናደዱበት ነገር እንዲሁም እንደ ሰዎቹ ባህሪ ከሰው ሰው ይለያያል። ለምሳሌ በእኔ አካባቢ ዝምተኛው ሰው በውስጡ በመያዝ፣ ተናዳጁ ሰው በመጮህ፣ ስሜታዊው ሰው በማልቀስ፣ የሚቆጣው በመቆጣት እንዲሁም በተለያዩ መንገዶች ሲገልጹ፤ እንደተናደዱበት መንገድ ደግሞ በልጆቻቸው የተናደዱ ወላጆች ልጆቻቸውን በመቆጣት፣ በስራ ምክንያት የተናደዱ ሰዎች ደግሞ ከስራ አጋሮቻቸው ጋር በቁጣ በመነጋገር፣ በራሱ የተናደደ ሰውም እንዲሁ ራሱን ሲወቅስ ይታያል።በአካባቢያችን ላይም ሰው ላይ ጉዳት የሚያደርሱ እና ራስን የሚጎዱ ተግባራት ተቀባይነት የላቸውም። ነገር ግን በወላጆች ወይም በስራ ሀላፊዎች በኩል የሚመጡ ንዴት ማሳያ መንገዶች ምንም ላይ ጉዳት እስካላደረሱ ድረስ እና ለጥሩ ውጤት እስከሆነ ድረስ ተቀባይነት ይኖራቸዋል።
አዎን! ማህበራዊ ሚዲያ የተለያዩ አለመግባባቶችን በየጊዜው ይፈጥራል። ለምሳሌ ያህል በቅርቡ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ጥሩ እንቅስቃሴ የነበራቸው ከራሳቸው አልፈው ብዙዎቹ የሚረዱ 1 ጥንዶች ላይ በሚሰሩት ቪድዮ ስር በመግባት ስለ ሴቷ የክብደት መጠን ላይ በማሾፍ እንዲሁም እርግዝና ይሁን እንዴ ብሎ በተደጋጋሚ በመጠየቅ ጥንጆቹ የማህበር ሚዲያ ላይ እንቅስቃሴያቸውን እንዲቀንሱ ብሎም እንዲተዉ አድርጓቸዋል ። ስለዚህም ሰዎች በፖስታ ስር የሚፃፉትን ነገር የብዙ ሰዎች ህይወት እንደሚያቀውስ በመረዳት አግባብ ከሌለው ከአሉታዊ አስተያየት እና ፖስት መቆጠብ ይኖርባቸዋል
አንድ ሰው በጣም ደግ ወይም ትሁት ሆኖ ሳገኝ ምስጋናዬንና አድናቆቴን በቃልና በተግባር ለመግለጽ እጥራለሁ። በመጀመሪያ "እጅግ አመሰግናለሁ" ወይም “በጣም ደግ ነዎት” በማለት ስሜቴን በግልጽ እገልጻለሁ። በተጨማሪም እውነተኛ ፈገግታ፣ አክብሮት ያለው ንግግር እና ጥሩ አመለካከት በራሳቸው ትልቅ የምስጋና መግለጫዎች ናቸው፡፡ አንዳንድ ጊዜ ሰውየው የረዳኝ ከሆነ እኔም በሌላ ጊዜ ለመርዳት እሞክራለሁ። ምክንያቱም ደግነትን በደግነት መመለስ ጥሩ ነገር ነው፡፡ሲቀጥል, ሰውየውን በሌሎች ፊት ማድነቅ ወይም ጥሩ ባህሪውን ማንሳት አድናቆትን የሚገልጽ መንገድ ነው፡፡ ለምሳሌ "እርሱ በጣም አክባሪና ደግ ሰው ነው" ብዬ ለሌሎች ልናገር እችላለሁ። ይህ ሰውየውን ደስ ያሰኛል እና መልካም ባህሪውን እንዲቀጥል ያበረታታል።
በኢትዮጵያ አማራ ክልል የወሎ ባህላዊ ውዝዋዜ በጣም ሀብታም እና ተለዋጭ ነው። 
የወሎ ባህላዊ ውዝዋዜ ስልቶች፦
ሻደይ፣ አሸንድዬና ሶለል ክብረ በአል፡ ይህ ውዝዋዜ በአማራ ክልል ከነሐሴ ወር አጋማሽ ጀምሮ በተለያዩ አካባቢዎች ይከበራል። የሻደይ ውዝዋዜ ከሚያደምቁ ተክሎች ጋር በተያያዘ ሲሆን፣ የዞኑ ባህልና ቱሪዝም መምሪያ ይህንን አገላለጽ አረጋግጧል።
የራያ ህዝብ ውዝዋዜ፡ ራያ በሰሜን ወሎ እና በደቡብ ትግራይ የሚገኝ ልዩ ባህል ካለው ህዝብ ነውደ የዚህ ህዝብ ውዝዋዜ እና የአለባበስ ባህል ሌሎችን የሚያስደንቅ ሲሆን፣ ጭፈራውም ሲያዩት የሚያስገርም ነው።
አብዛኛውን ጊዜ ቋሚ ባልሆነ ስራ የሚተዳደሩ ሰዎች የኢኮኖሚ አለመረጋጋት እንደሚደርስባቸው ግልጽ የሆነ እና የታወቀ ነገር ነው ።በመሆኑም እነዚክን ወገኖቻችንን ማህበረሰቡ በተለያየ መልኩ መደገፍ እንደሚችል እረዳለው።

የመጀመሪያው የማስበው ነገር ቋሚ የስራ ቦታ እንዲሰጣቸው ማድረግ መቻል፤ እንዲሁም የተለያዩ አስቤዛዎችን ከእነዚክ ሰዎች በመግዛት መደገፍ እንደሚችሉ አስባለሁ። በተጨማሪም የሞራል ድጋፍ በመስጠት አይዟቹክ በርቱ በማለት ማበረታታት እንደሚችሉ አምናለሁ።
የገንዘብ አቅም ያላቸው ሰዎች ደግሞ የገንዘብ ድጋፍ በማድረግ የራሳቸውን አስተዎፅኦ ማበርከት ይችላሉ።
በዘመናዊው የግንባታ ሂደት ውስጥ ተረስቶ የሚታየው አንድ ባህላዊ የቤት አሰራር የአፈርና የጭድ ቤት ግንባታ ነው። በቀድሞ ጊዜ ሰዎች ቤታቸውን ከአፈር፣ ከጭድ እና ከእንጨት በመጠቀም ይገነቡ ነበር፣ እነዚህም ቁሳዊዎች ቤቱን በቀዝቃዛ ወቅት ሙቀት እንዲያይዝ እና በሙቀት ወቅት ቀዝቃዛ እንዲሆን ያግዙ ነበር።
እንዲሁም ባህላዊ ቤቶች በብርሃን እና በንፋስ መግቢያ መንገዶች በጥሩ ሁኔታ የተነደፉ ነበሩ፣ ይህም ውስጡን ብሩህና ንፁህ ያደርገው ነበር። ዛሬ ግን ብዙ ሰዎች ሲሚንቶና ብረት በመጠቀም ዘመናዊ ቤቶችን ይገነባሉ፣ ነገር ግን እነዚህ አንዳንድ ጊዜ የተፈጥሯዊ ሙቀት መቆጣጠር አይችሉም።
በቤተሰባችን ውስጥ መደጋገፍ በተለያዩ መንገዶች ይገለጻል። በችግር ጊዜ የገንዘብ ድጋፍ እናደርጋለን፣ የሞራል ድጋፍ በመስጠትም እንበረታታለን። አንዳችን ለሌላው ጊዜ እንሰጣለን፣ በማንኛውም ጉዳይ ላይ ምክርና እገዛ እናደርጋለን።
አንድ ጊዜ የገጠመኝን አስቸጋሪ ሁኔታ ላካፍላችሁ። የዩኒቨርሲቲ ትምህርቴን ለመጨረስ በገንዘብ በጣም ተቸግሬ ነበር። ቤተሰቤ በሙሉ ተባብረው የትምህርት ክፍያዬን ከፍለው ትምህርቴን እንድጨርስ ረዱኝ። ያኔ የነበረኝን ደስታ መግለጽ ይከብዳል። ቤተሰቤ ለእኔ ምን ያህል ትልቅ እንደሆኑ በድጋሚ እንዳውቅ አድርጎኛል።
ውጥረት እና መጨናነቅ ጥሩ ነገሮች ባይሆኑም ግን እንደ የጥንካሬ እና ትክክለኛው መንገድ ላይ እንደሆንን ሚያሳዩ ምልክቶች ናቸው ብዬ አምናለሁ። ምክንያቱም ምንሰራው ስራ ሁሉም ቀላል ከሆነ አዕምሮዋችንን እየገደብነው ነው ብዬ አስባለሁ። ሆኖም ግን ውጥረት እና መጨናነቅ በሚከሰቱበት ሰዓት ከቆዩ ከፍ ያለ ችግር ስለሚፈጥሩ ማባረር አለብን። ከምንሰራው ስራ እስከምንረጋጋ ድረስ መራቅ፣ ጥሩ አየር ባለበት አካባቢ እርምጃ መውሰድ፣ መተኛት፣ መንፈሳዊ ጎናችንን ማጠንከር እና ባስ ሲል የጤና ባለሙያዎችን ማማከር ውጥረትን እና ጭንቀትን ለመከላከል ጤናማ መንገዶች ናቸው ብዬ አምናለሁ።