gheero-Leyu/leyu-amharic-addis-ababa-dialect huggingface dataset:
በልጅነቴ ወቅት አንድ ፊልም አይቼ ነበር።እዚህ ፊልም ላይ በጣም የምወዳት ተዋናይ በመኪና አደጋ በአጋጣሚ እና ባላሰብኩት ሁኔታ ህይወቷ ያልፋል። ከዛን ጊዜ ጀምሮ ከባድ የሆነ የመኪና ፍራቻ አድሮብኝ ለረጅም ጊዜ መኪና ወይም በመኪና መጓዝ መጥፎ ስሜት ይሰጠኝ ነበር። በዛም ምክንያት ለረጅም ሰዓታት በእግሬ እራመድ ነበር። ይህ ልምድ በአሁን ላይ አብሮኝ ተጉዞ አብዛኛውን መንገድ የመራመድ ፍላጎት አለኝ። የመኪና ፍራቻዬ ሙሉ በሙሉ ባይጠፋም አሁን ግን የተሻለ ይመስለኛል። ግን አሁንም ቢሆን የመኪና አደጋ ትልቅ የሆነ ፍርሀት አለኝ። እንዴት ይህን ፍርሀቴ መተው እንደምችል አላውቅም።
በዕለት ተዕለት ሕይወቴ ቴክኖሎጂ በጣም አስፈላጊ ስለሆነ ብዙ ጊዜ እጠቀማለሁ። በተለይ ስልክ ለመደወል፣ ለመልእክት መላክ እና ለመረጃ መፈለግ እጅግ ጠቃሚ ነው። ኮምፒተር ደግሞ ለስራ፣ ለመጻፍ፣ ለኢንተርኔት መዳረሻ እና ለመማር እጠቀመዋለው። እንዲሁም ታብሌት እና ስልክ በመጠቀም የመማርያ መተግበሪያዎችን እንደ Google Classroom ወይም YouTube እጠቀማለሁ።  የፈለኩትን ትምህርት እቤት ቁጭ ብዬ በስልኬ ወይም ኮምፒውተር መማር እችላለው። በአጠቃለይ፣ ቴክኖሎጂ ሕይወቴን ቀላል፣ ፈጣን እና የተዘረጋ አድርጎታል።
አዎ፣ በአንድ ወቅት ፖድካስት ላይ “ውድቀትን አትፍራ፤ እያንዳንዱ ስህተት ጠቃሚ ነገር ያስተምርሃል” ሲል አስታውሳለሁ። በወቅቱ ምን ማለቱ እንደሆነ ሙሉ በሙሉ አልገባኝም። ፍጹም ለመሆን እና ስህተቶችን ለማስወገድ በመሞከር ላይ በጣም አተኩሬ ነበር። ነገር ግን በኋላ ላይ፣ በትምህርት ቤት እና በህይወት ውስጥ ተግዳሮቶች ሲያጋጥሙኝ፣ ያ ምክር ምን ያህል ኃይለኛ እንደሆነ ተገነዘብኩ። ውድቀትን እንደ ድክመት ሳይሆን ወደ እድገት የሚያደርስ እርምጃ አድርጌ እንድመለከት ረድቶኛል። አሁን፣ ችግሮች ሲያጋጥሙኝ፣ ቃሎቹን አስታውሳለሁ እና መማርንና ማሻሻልን ለመቀጠል እንደ ማበረታቻ እጠቀምባቸዋለሁ።
አንድ ጊዜ በማህበረሰባችን ውስጥ ስለ አንድ አባል የተሳሳተ መረጃ ተሰምቶ ብዙ እርምጃ እና ክርክር ፈጥሮ ነበር። ይህ መረጃ ከማንኛውም የተረጋገጠ ምንጭ ያልወጣ ነበር፣ ነገር ግን በፍጥነት በሰዎች መካከል ተስፋፍቶ አብዛኛውን ሰዎች አስተሳሰብ ቀየረ። በኋላ መረጃው የተሳሳተ መሆኑ ተገለጠ እና ማኅበሩ እርስ በእርሳቸው የተከራከሩ እንደሆነ ተገነዘበ። ይህ ችግርት በቅድሚያ መረጃውን በተረጋጋ መንገድ  ማረጋገጥ  ይቻል ነበር። እንዲሁም ሰዎች ከመረጃ አስተላላፊ መሆን በፊት የእውነትን ምንጭ መፈለግ እና መጠየቅ እንዳለባቸው ተማሩ። ከዚያ በኋላ ማህበራችን መረጃ በማይታመን አቅጣጫ እንዳይተላለፍ እንዲጠንቀቁ አደረገ። ይህ ተሞክሮ ትክክለኛ መረጃ እንደ ክብር እና እምነት መሠረት መቆጠር እንዳለበት አስተምሮናል።
የሄድኩበት ቦታ አዲስ እንደመሆኑ እና የማላውቀው ሰው ስለማይኖር በዛ መልኩ አቀባበል ከተደረገልኝ ከፍተኛ የደስታ ስሜት ነው የሚሰማኝ። ምክንያቱም ሰው ያለ ሰው መኖር ይከብደዋል፤ መጠጊያና ደጋፊ ሰው ያስፈልገዋል። የባዕድነት ስሜቱ ተወግዶ በምትኩ ሰላም፣ ደህንነት እና የባለቤትነት ስሜት እንዲሰማው ሞቅ ያለ አቀባበልና ፍቅር ያስፈልገዋል። በአጠቃላይ በቤቴ እንዳለሁ አይነት መንፈሳዊ ሙቀትና ጥልቅ ደስታ ይፈጥርብኛል። ይህም አዲስ ለምቀላቀለው ማህበረሰብ የሚኖረኝን ፍቅርና ቅርበት ይጨምረዋል።
ውሳኔ መወሰን እንደ ሁኔታው ሊከብድም ሊቀልም ይችላል። ሆኖም አብዛኛውን ጊዜ በተረጋጋ መንፈስ ማመዛዘንን ስለምመርጥ ለእኔ ቀላል ነው። ውሳኔ ለእኔ ከባድ የሚሆነው ብዙ ሰዎችን የሚያስቀይም ምርጫ ሲገጥመኝ ብቻ ነው። ውሳኔ ከማድረጌ በፊት ሊመጡ የሚችሉ ውጤቶችን የምመዝነው የረጅም ጊዜ ጥቅሙንና ጉዳቱን በማነፃፀር ነው። እንዲሁም የቅርብ ጓደኞቼን እንዲሁም የቤተሰቦቼን ምክር በመስማትና የራሴን ውስጣዊ ስሜት በማዳመጥ ውጤቱን በማመዛዘን እወስናለሁ። ውሳኔዬ ዋጋ እንዳያስከፍለኝም ክትትል አደርጋለሁ።
ገንዘቤን ከተቀበልኩ በኋላ በአብዛኛው የማስተዳድረው ለአንድ የአርክቴክቸር ተማሪ እጅግ ወሳኝ በሆነው ጥብቅ እና ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ነገሮች በመለየት ላይ በተመሰረተ ሥርዓት ነው።ከቤተሰብ የሚላክልኝ ገንዘብ እጄ ላይ እንደገባ መጀመሪያ የማደርገው ነገር የወሩን መሠረታዊ የትምህርት ወጪዎቼን ማስላት ነው:: በአርክቴክቸር ትምህርት ውስጥ የንድፍ መሳያ ወረቀቶች፣ የተለያዩ ውፍረት ያላቸው የሞዴል መስሪያ ካርቶኖች የማይቀሩ ወጪዎች ናቸው። በየጊዜው ገንዘብ ለመቆጠብ የማደርገው ጥረት በጣም ከፍተኛ ሲሆን ምንም ያህል ገቢዬ አነስተኛ ቢሆንም ከእያንዳንዱ ገቢ ላይ ቢያንስ የተወሰነውን መቶኛ ለይቼ ወደ ቁጠባ ሂሳቤ የማዛወር ጽኑ ልምድ አለኝ።
በቤተሰቤ ውስጥ አዛውንቶች መረጃን የሚቀስሙት ከቴሌቪዥንና ከራዲዮ ሲሆን ወጣቶች ደግሞ ፈጣኑን የማህበራዊ ሚዲያ ይጠቀማሉ። ይህ ልዩነት የቤተሰብ ውይይቶችን ቀይሮታል አዛውንቶች  በተሞላበት የዜና ምንጭ ሲያምኑ ወጣቶች በመረጃ ፍጥነት ይተማመናሉ። ይህም ብዙ ጊዜ ስለ ወቅታዊ ጉዳዮች የጋራ መግባባት እንዳይኖር ያደርጋል። ጥሩ ጎኑ ሁለቱም ወገኖች መረጃ ሲለዋወጡ ሰፊ እይታ እንዲኖረን ይረዳናል። ስጋቱ ግን ሐሰተኛ መረጃዎች በቀላሉ ስለሚሰራጩ ቤተሰብ ውስጥ መቃቃር መፈጠሩ ነው። አዛውንቶች በጥልቀት ያዩትን ወጣቶች በፈጠራ ሲተነትኑት ግጭት ይፈጠራል። ይሁን እንጂ ሁለቱም ወገኖች መረጃን የማጣራት ልምድ ቢያዳብሩ የጋራ መግባባት እና ጠንካራ የቤተሰብ ውይይት መፍጠር እንችላለን።
በብዙ የእኛ ማህበረሰቦች ውስጥ አንድ ባልና ሚስት ለመጋባት ሲወስኑ መጀመሪያ ቤተሰቦቻቸውን ያሳውቃሉ ከዚያ ከሙሽራው ቤተሰብ የተመረጡ ሽማግሌዎች ወደ ሙሽራይቱ ቤት በመሄድ ልጆቹን ለልጆችን ብሎ ይጠይቃሉ ። ይህ ሂደት በአክብሮት እና በሰላም የሚካሄድ ሲሆን ሁለቱ ቤተሰቦች መተዋወቅ ይጀምራሉ
ከዚያ በኋላ ስምምነት ካለ የተለያዩ የተለምዶ ወጎች እንደ ሽማግሌ ማስተዋወቅ፣ ቃል መስጠት እና ቤተሰቦች በደስታ መሰብሰብ እና ማብላት ይከተላል። በአጠቃላይ ይህ ሂደት ቤተሰብን ማክበር እና ወግ መጠበቅ ላይ ተመስርቶ የሚከናወን ባህልን ነው::
በማህበረሰባችን ውስጥ ትላልቅ በዓላት (እንደ እንቁጣጣሽ፣ መስቀል፣ ገና፣ ፋሲካ፣ ወይም ዒድ አል-ፈጥር እና ዒድ አል-አድሃ ያሉ) ሲደርሱ፣ አጠቃላይ ድባቡ በአንድ ጊዜ ወደ መደሰት፣ መቀራረብና የደመቀ እንቅስቃሴ ይለወጣል። በበዓላት ወቅት የሚታየው አጠቃላይ የአንድነትና የፍቅር መንፈስ እንዲሁም የደስታና የተስፋ ስሜት በዓላት ሃይማኖታዊ ወይም ባህላዊ ብቻ ሳይሆኑ የማህበረሰቡን ጥልቅ አንድነትና ትስስር የሚያሳዩበት ነው።
ሰዎች በአብዛኛው በበዓላት የሚያደርጓቸው የተለመዱ ነገሮች መካከል ቅድመ-በዓል ዝግጅት፣ የበዓሉ ዕለት ጠዋት (የሃይማኖትና የባህል ስነ-ስርዓት)፣የጋራ ማዕድ እና ባህላዊ ምግቦች እና ማህበራዊ ጉብኝት እና መረዳዳት ይጠቀሳሉ።
ለኔ በዕለት ተዕለት ሕይወቴ ውስጥ ኃይልን እና ጥንካሬን ከሚሰጡኝ የምግብ አይነቶች አንዱ እንቁላል ነው ምክንያቱም ፦ 
1. እንደ ፕሮቲን ፣ ቫይታሚን እና ሚኒራል ያሉ የተለያዩ ጠቃሚ ንጥረ ነገሮች ያሉት  ነዉ።
2. በ ልጅነትቴ እናቴ በብዛት ለቁርሳችን እንቁላል ፍርፍር ነበር የምትሰራው ፡  እሷ በለሊት ተነስታ ሰርታልን እንቁላሉን አልጋችን ላይ ነበር የምታመጣልን እና ሁሌ የሷ አሰራር በጣም ስለሚጣፍጥ እኔ እና እህቴ አይሰለቸነም ነበር እንደውም በጉጉት ነበር የምንጠብቀው ፡ አሁን ካደኩ በሁዋላ እራሱ አንዳንዴ እራሴ መስራት እየቻልኩ እናቴን ስሪልኝ እላታለው የሷን አሰራር ስለምወደው እና ልጅነቴን ስለሚያስታውሰኝ።
ወደ ትምህርት ቤት ለመድረስ በየቀኑ ረጅም መንገድ በእግራቸው ሲጓዙ ብዙ ችግሮች ይገጥሟቸዋል። በአካል በኩል በጣም ስለሚደክሙ በክፍል ውስጥ ያሸልባሉ፤ እግራቸውና ጀርባቸውም በጣም ያማቸዋል። በአካላዊ ጤንነታቸው በኩል፣ በየቀኑ ለሰዓታት መጓዛቸው ከፍተኛ የሆነ የሰውነት ድካም ያመጣባቸዋል። በዚህም ምክንያት ትምህርት ቤት በሚደርሱበት ጊዜ ዝለው ስለሚሆኑ በክፍል ውስጥ የማንቀላፋትና ትምህርቱን በትጋት የመከታተል አቅማቸው በጣም ይቀንሳል። በትምህርታቸውም ላይ ትልቅ ተጽዕኖ አለው፤ ሁልጊዜ ስለሚያረፍዱና ትኩረት ስለሚያጡ ውጤታቸው ይቀንሳል። ደክሟቸው ስለሚመጡ የቤት ሥራቸውን ለመሥራትም አቅም የላቸውም።
የሌላ ሰው ቤት በእንግድነት ስሄድ፣ ለጋባዤ እና ለቤተሰባቸው ያለኝን አድናቆትና አክብሮት የምገልጽባቸው መንገዶች ከኢትዮጵያዊ ባህላችን እና ከማህበራዊ እሴቶቻችን ጋር የተቆራኙ ናቸው። በመጀመሪያ ደረጃ፣ ወደ ቤቱ ስገባ ጫማዬን አውልቄ በማስቀመጥ እና ያሉትን የቤተሰብ አባላት በሙሉ በተለይም ታላላቆችን በትህትና እና በአክብሮት ሰላም በማለት አድናቆቴን አሳያለሁ። እንደ አቅሜ እንደ ኬክ፣ ፍራፍሬ ወይም ለቤት የሚሆን አነስተኛ ስጦታ ይዤ መሄድም ለግብዣው ያለኝን ደስታ መግለጫ አንዱ መንገድ ነው። በቆይታዬም ወቅት የተዘጋጀልኝን ምግብና መጠጥ በደስታ እና በምስጋና መቀበል፣ እንዲሁም ምግቡ በጣም እንደጣፈጠ በመንገር ያስተናገዱኝን ሰዎች ድካም ማድነቅ ትልቅ ቦታ አለው።
በአሁኑ ሰአት በማኅበረሰቡ ውስጥ የብዙ ሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ ተጽእኖ እያሳደሩ ካሉ ችግሮች አንዱ የትራንስፖርት ችግር ሲሆን ይህ ችግር የነዳጅ እጥረትን ጨምሮ በህዝቡ ላይ   የተለያዩ ተፅኖችን አድርሷል ከነዚህም ውስጥ አንዱ የጊዜ መባከን ሲሆን ሰዎች ወደ ሥራ ወይም ወደ ትምህርት ቤት ለመሄድ ሆነ ለመመለስ በሰልፍ ረጅም ሰዓታት ያሳልፋሉ ይህም በተሰማሩበት መስክ የተለያዩ ችግሮችን ያስከትላል ለምሳሌ ከስራ መባረር ሊሆን ይችላል ወይም ከትምህርታቸው መታገድ ወዘተ...ሊያስከትል ይችላል
እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ፣ ከስፖርት ሁሉ የምወደው እግር ኳስ ነው፤ ምክንያቱም አንድነትንና ወንድማማችነትን ስለሚሰብክ።

የምደግፈው የስፖርት ቡድንም የሀገራችን ኩራት የሆነውን ቅዱስ ጊዮርጊስን (ፈረሰኞቹን) ነው። ለምን እንደምደግፈው ደግሞ ምክንያቱ ግልጽ ነው፤ ቡድኑ የኢትዮጵያ እግር ኳስ መነሻ፣ የጽናትና የማንነታችን ምልክት በመሆኑ ነው። ትልቁ ስኬቱ ደግሞ በሀገሪቱ የእግር ኳስ ታሪክ ውስጥ ብዙ ጊዜ የሊጉን ዋንጫ ማንሳቱ ብቻ ሳይሆን፣ ለአመታት ሳይበገር የብዙ ደጋፊዎችን ልብ አንድ አድርጎ መያዙና ታዋቂ ተጫዋቾችን ማፍራቱ ነው።
ባጭሩ ጊዮርጊስ ለእኔ የድልና የታሪክ አውድማ ነው እልሃለሁ።
አዎ፣ አልፎ አልፎ የገንዘብ እጥረት ሲያጋጥመኝ ከቅርብ ጓደኞቼ ወይም ከቤተሰቦቼ ገንዘብ እበደራለሁ። አብዛኛውን ጊዜ የምበደረው እንደ ውድ መጻሕፍትና የትምህርት መርጃ መሣሪያዎችን ለመግዛት፣ ለትምህርት ቤት ፕሮጀክቶች ማስፈጸሚያ የሚሆን ድንገተኛ ወጪ ሲመጣብኝ፣ ወይም ደግሞ ወርሃዊ የኪስ ገንዘቤ አልቆ ለዕለት ተዕለት የትራንስፖርትና የምግብ ወጪ ሲያጥርብኝ ነው። እንደ ተማሪ ባንክ የመሄድ ወይም መደበኛ ብድር የማግኘት ዕድሉ ስለሌለኝ፣ በችግር ጊዜ ከጓደኛና ከቤተሰብ አጭር ብድር ማግኘት ትምህርቴን ሳላቋርጥ እንድቀጥል ትልቅ እፎይታ ይሰጠኛል።
እንደ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ  በዕለት ተዕለት ሕይወቴ ውስጥ ስልክ እና ኮምፒውተር ዋነኛ መሣሪያዎቼ ናቸው። እነዚህን ቴክኖሎጂዎች ለተለያዩ ተግባራት እጠቀምባቸዋው። በዋናነት ስልኬ ሁልጊዜ ከእጄ አይለይም። ለስልክ ጥሪ፣ ለቴሌግራም እና ለዋትስአፕ፣ ለባንክ አገልግሎት፣ እና ወቅታዊ ዜናዎችን ለማንበብ እጠቀምበታለሁ። እንዲሁም የታክሲ አገልግሎት ለማዘዝ በጣም ይረዳኛል። ላፕቶፕ የምጠቀመው በዋናነት ለሥራ እና ለትምህርት ነው። ረጅም ሪፖርቶችን ለመጻፍ፣ በኢሜይል መረጃዎችን ለመላክ እና ለመቀበል እና አንዳንድ ጊዜ ፊልሞችን ለማየት ይመቸኛል። እነዚህ ቴክኖሎጂዎች ጊዜዬን እንድቆጥብ፣ መረጃን በፍጥነት እንዳገኝ እና ሥራዎቼን በተሳለጠ መንገድ አንድፈፅም ስለሚረዱኝ ሕይወቴን እጅግ ቀላል አድርገውታል።
ጠዋት ላይ ከሆነ የተነሳሁት በቀጥታ የጠዋት ጸሎት አደርጋለሁ ፣ ለአእምሮ ሰላም እና ለቀኑ ስኬታማነት እጸልያለሁ። ጸሎት የውስጥን ሰላም ስለሚሰጥ፣ የቀኑን ውጣ ውረድ በፅናት ለመጋፈጥ ስለሚያስችል በተቻለኝ መጠን ማድረግ አልተውም ። 
ቀን ተኝቼ ስነሳ ከሆነ ንቁ የመሆን ነገር ስለማሳይ በቀጥታ ንቃት ወደማሚፈልጉ የአዕምሮን አስተውሎት የሚፈልጉ ለምሳሌ የትምህርት ስራዎችንና የሥራ ጉዳዮችን ለመጨራረስ እሞክራለሁ።
በአጠቃላይ ከእንቅልፍ ስነሳ ለራሴ ንቁ ጊዜ ስለሚኖረኝ በተቻለኝ የአዕምሮን ፍጥነትና አትኩሮት የሚፈልጉ ስራዎችን እሰራለሁ።
አዎን፣ በአካባቢያችን በዕድሜ የገፉ ሰዎች እና ወጣቶች ስሜታቸውን የሚገልጹበት መንገድ በግልፅ ሁኔታ ይለያያል። በዕድሜ የገፉ ሰዎች በአብዛኛው ስሜታቸውን በመቆጣጠር እና በጥንቃቄ ያሳያሉ፤ ደስታ፣ ኀዘን ወይም ቁጣ ቢሰማቸውም በቀጥታ መግለፅ ይልቅ በቃላቸው፣ በዝምታ ወይም በምክር መንገድ ይገልጻሉ። ይህ በብዙ ጊዜ ከባህላዊ እሴቶች፣ ከማህበራዊ ልምዶች እና “ትዕግስት” እንደ በጎ ባህሪ ከሚቆጠር አመለካከት ይመነጫል። በሌላ በኩል ወጣቶች ስሜታቸውን በግልፅነትና በፍጥነት ይገልጻሉ፤ ደስታቸውን በሳቅ፣ ቁጣቸውን በንግግር ወይም በማህበራዊ ሚዲያ፣ ኀዘናቸውን ደግሞ በቀጥታ ቃል ወይም በግል መግለጫ ያሳያሉ
የአካል ጉዳተኛ ልጆች ከቤተሰቦቻቸውም ሆነ ከትምህርት ተቋሞቻቸው የትምህርትና የአካል ድጋፍ ያስፈልጋቸዋል። ቤተሰቦች ፍቅር፣ ማበረታቻ እና ተቀባይነት በመስጠት ልጆች በራስ መተማመን እና ነፃነት እንዲገነቡ መርዳት አለባቸው። ትምህርት ቤቶች አካታች የመማሪያ ክፍሎችን፣ የሰለጠኑ መምህራንን እና የእያንዳንዱን ልጅ ፍላጎቶች የሚያሟሉ ተደራሽ የመማሪያ ቁሳቁሶችን ማቅረብ አለባቸው። ሂደቱ የሚጀምረው የልጁን ችሎታዎች ለመረዳት ቀደም ብሎ በሚደረግ ግምገማ ሲሆን ከዚያም የግል የትምህርት እቅድ በመፍጠር ነው። መምህራን እና ወላጆች እድገትን ለመከታተል እና ስልቶችን ለማስተካከል አብረው መስራት አለባቸው።
በአከባቢዬ ውስጥ የተለያዩ ህዝባዊና ሀይማኖታዊ በዓላት በሰፊው ይከበራሉ። በተለይም የመስቀል በዓል በሰፊው ድምቀት ይከበራል። በመስቀል ጊዜ ወዳጅ ዘመዶች በእንድ ቦታ ይሰበሰባሉ። በመስቀል ወቅት ከሚደረጉ ተግባራት መካከል ዋነኛዉ የደመራ ትዕይንት ነው። አመሻሽ ላይ ሰዎች በመሰብሰብ ዳመራውን በማብራት ያከብራሉ። አመት ከአመት ያሻገራቸውን ፈጣሪ ምስጋና ይሰጣሉ። የመስቀል በዓል በሰፊው እርድ ከሚከናወንበት በዓል አንዱ ነው።  በመስቀል ወቅት ክትፎ እና ቆጮ በሰፊው ይበላል።
የቁጠባ ልማዶቼ ከጊዜ ወደጊዜ እያደጉ እና እየተለወጡ መጥተዋል ። ነገር ግን ያን ያህል ለውጥ አምጥቻለሁ ማለት አልችልም።ምክንያቱም ሁሉንም ከጊዜ ጋር ማያያዝ ይኖርብናል። አሁን ላይ ያለው የቁጠባ ባህሌ በቂ የሆነ ወይም ጥሩ የሚባል ግንዛቤ አለኝ ።ነገር ግን  ተግዳሮቶቹን አልፎ ወደምፈልገው ስኬት ለመግባት የኑሮ ውድነቱን እንደ ምሳሌ መውሰድ ይኖርብናል።
የቁጠባ ልማዴን እንዲለወጥ ያነሳሳኝ ምክንያቶች ቢኖር ጊዜ ነው ብዬ የማስበው። ምክንያቱም ጊዜ ከተማርንበት  ከመምህራን በላይ አስተማሪ ነው ብዬ አስባለሁ።
በኛ አካባቢ ለነዋሪዎች የሚገኙ ዋና ዋና የማህበረሰብ አገልግሎቶች እነዚህ ናቸው፦
ትምህርት አገልግሎት
የመጀመሪያ ደረጃ ት/ቤት
የሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት
አንዳንድ ጊዜ ደሞ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት (ኮሌጅ ወይም ዩኒቨርሲቲ)

ጤና አገልግሎት ደሞ
የጤና መድሀኒት ቤት (Pharmacy)
የጤና መድሀኒት ማዕከል ወይም ክሊኒክ
የመንግሥት ወይም የግል ሆስፒታል ይገኛሉ ። 

የአስተዳደር አገልግሎትም እንደዛው 
ከቀበሌ ጀምሮ እስከ ክ/ከተማ አገልግሎት ለማህበረሰቡ ክፍት ነው።
በአካባቢያችን ውስጥ ከአየር ለውጥ ጋር ተያይዞ የሚመጣ የምች እና የጉንፋን በሽታ ብዙ ጊዜ ይከሰታሉ። እነዚህ ህመሞች ሲከሰቱ ደግሞ የጎንዮሽ ጉዳት የሚያደርሱ መድሀኒቶችን ከመጠቀም ባህላዊ ህክምናዎችን መጠቀምን ብዙ ሰው ያዘወትራል። ለምሳሌ የጉንፋን በሽታ ሲከሰት በቤት ውስጥ የተፈጨ ነጭ ሽንኩርት እና ማርን አንድ ላይ በመዋጥ ፣ የጥቁር አዝሙድ ዘይትን ማታ ከእንቅልፍ በፊት በሻይ በመጠጣት፣ በትኩስ ውሃ በመታጠን፣ የባህርዛፍ ቅጠል ዘይትን ወይም ብርቱካንን ቤት ውስጥ በማፍላት ቤት ውስጥ እርጥበት እና ሙቀት እንዲኖር በማድረግ ማገገም ሲቻል ፤ ለምች ህመም ደግሞ ዳማከሴ ወይም የምች ቅጠል የሚባለውን ቅጠል አጥቦ በመጭመቅ እና ጭማቂውን በመቀባት ከህመም ማገገም ይቻላል ።
እኔ በቤተሰቤ ዉስጥ የምታወቅበት ልዪ በህርዬ ችግሬን ለማንም አላጋራም እራሴ ችግሬን ዋጥ አድርጌ እራሴ ስለምወጣዉ ልዩ ባህሪ ነዉ ሌላዉ ቶሎ ተናዳጅ ነኝ ዉሽት ካየሁ እዛዉ ፊለፊት ተናግሬ ያንን ንዴቴን እወጣለሁ ::በሆዴ መያዝ አልችልም ሌላዉ መሳቅ መጫወት ልዩ በህርዬ ነዉ ::ሌላዉ ልጄ የሪሱ የሆነ ባህሪ አለዉ ያ ድግሞ ከኔ በተቃራኒዉ ነዉ ያየዉን ነገር ስህተት እንደሆነ እያወቀ ቢያወራ ችግር የሚፈጠር ስለሚመስለዉ የተደረገዉን እያየ አላየሁም ነዉ የሚለዉ ይሄ ደግሞ የሡ ባህሪ ነዉ ::ሌላዉ  ኳስ በጣም ከመዉዱና ከመጫወቱ የተነሳ ልዩ ባህሪዉ ነዉ ::
ባህላዊ ጤና ልማዶች አሉ
ለምሳሌ
1. ጨው እና ውሃ ለቁስል ማጠብያ  ከህመም ወይም ከቀዶ ጥገና በኋላ ጠቃሚ መሆኑ ተስማሚ የሆነ ልማድ ነው።
2. ሻይ ማዘጋጀት ለበሽታ – የጤና ችግኝ በተለይ የሆድ ህመም ሲኖር ከተክሎች የተሰሩ ሻይዎች መጠጣት
(የጤና አዳም ሻይ፣የዝንጅብል ሻይ፣የሞሪንጋ ቅጠል፣አረንጓዴ ሻይ)
3የማዕድን እና የውሃ መታጠብ በውሃ የተዘጋጀ ከፍተኛ ሙቀት ማታጠቢያ (ሳውና ወይም ሙቀት ውሃ መታጠብ) ለእረፍትና ለጡንቻ ህመም።
ማህበረሰቡ ቀበሌ ሊሄድ የሚችለው መታወቂያ ሊያወጣ ሲሄድ ሁለት አመት በዛ ቀበሌ ነዋሪነቱን የሚገልፅ ማስረጃ ፣ፎቶ ፣የአገልግሎት ክፍያ ከሌላ ቦታ የመጣ ከሆነ መልቀቂያ ወይ በቤተሰብ የተሞላ ከሆነ መውሰድ ይችላል ።
ያገልግሎት ጊዜው ሲያልፍ ለማሳደስ ፣ስራ አጥ፣ ለማውጣት የድጋፍ ደብረ ለማፃፍ ፣የመሬት ይዞታ ጋር ለተያያዙ ጉዳዮች ፣የቀበሌ ቤት ለመጠየቅ ፣በቀበሌው የወጣቶች ማህበር ውስጥ ለመሳተፍ በበጎ አድራጎት ስራዎችን ለመሳተፍ ለወሳኝ ሁነቶች ምዝገባ በተደጋጋሚ ወደ ቀበሌ እንሄዳለን ደ
አዎ በገጠራማው የኢትዮጵያ አካባቢዎች እናቶች በምጥ ወቅት የሕክምና እርዳታ ለማግኘት ሲቸገሩ መስማትና የተለመደ ነው። ብዙውን ጊዜ እንደዚህ አይነት ሁኔታ የሚፈጠረው ምጥ በድንገት ሲመጣ እና ወደ ጤና ጣቢያ ለመውሰድ አምቡላንስ ባለመኖሩ እናቶችን ቃሬዛ ተሸክሞ ረጅም መንገድ መጓዝ የተለመደ ነው። በአንዳንድ አካባቢዎች የመንገድ አለመኖር እና የጤና ተቋማት ርቀት እናቶች በጊዜ ሕክምና እንዳያገኙ ያደርጋቸዋል። አንዳንድ ጊዜም  በተሳሳቱ አመለካከቶች እናቶች እቤት ውስጥ እንዲወልዱ እናም ወደ ሕክምና እንዳይሄዱ ይደረጋል።ይህንንም ለመቅረፍ በቤተሰብ እና በማህበረሰብ ደረጃ እናቶች የግድ በጤና ተቋም እንዲወልዱ ቀጣይነት ያለው ትምህርት እና ግንዛቤ መስጠት አስፈላጊ ነው።
አዎ፣ በአካባቢያችን የጥምቀት በዓል በድምቀት ይከበራል። ይህ በዓል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አማኞች ዘንድ ትልቅ ቦታ የሚሰጠው ሲሆን፣ እኔም በየዓመቱ በታላቅ ጉጉት እጠባበቀዋለሁ። ዝግጅቱ የሚጀምረው ከበዓሉ አንድ ቀን በፊት በ"ከተራ" ሲሆን፣ የየአጥቢያው ታቦታት በካህናትና በምእመናን ታጅበው ወደ አደባባይ በታላቅ ዝማሬና ጭብጨባ ይወጣሉ። በበዓሉ ቀን ንጋት ላይ የጥምቀቱ ሥርዓት ከተከናወነ በኋላ፣ ምእመናን ታቦታቱን በልዩ መንፈሳዊ ስሜት ወደየአጥቢያቸው ይመልሳሉ። እኔም ይህንን ሥርዓት በየዓመቱ በአካል ተገኝቼ እከታተላለሁ። የሰላም፣ የፍቅርና የአንድነት መገለጫ የሆነው ይህ በዓል፣ በአካባቢያችን የሚከበርበት ሁኔታ እጅግ አስደናቂና የማይረሳ በመሆኑ በሙያዊ ስነምግባር እመለከተዋለሁ።
ከአምስት ወይም ከአሥር ዓመታት በፊት መረጃ ለማግኘት በዋነኝነት በሬዲዮ፣ በቴሌቪዥን፣ በጋዜጦች ወይም በአካል በሚደረጉ ንግ ግሮች ላይ ጥገኛ ነበርን። ኢንተርኔት ቢኖርም ሚጠቀመው ሰው ትንሽ ነበር።

አሁን ግን መረጃ የማግኛው መንገድ ሙሉ በሙሉ በጣም አድጓል። በማህበራዊ ሚዲያ  እና በሰው ሰራሽ አስውሎት  አማካኝነት ማንኛውንም መረጃ በሰከንዶች ውስጥ  ማግኘት ይቻላል። በስልካችን የዓለም መረጃን ማግኘት ይቻላል። ግን ይህ ለውጥ ከጥቅሙ ጎን ለጎን የሐሰተኛ መረጃዎች ስርጭትን ስለሚጨምር፣ መረጃን የመለየትና የማረጋገጥ ኃላፊነታችንን ከበፊቱ በበለጠ ከባድ አድርጎታል።
እንዲሁም በዕለታዊ ተግባር ውስጥ እንደ መርጨት ውሃ፣ መንገድ ማጽዳት ወይም የተደላውን ሰው መርዳት ያሉ ነገሮች በተመጣጣኝ ሁኔታ እንደምንሠራ ይታያል። እንዲሁም በተለያዩ የመንደር ስብሰባዎች ውስጥ በመሳተፍ ማህበረሰባዊ እሴቶችን እንጠናክራለን እንዲሁም በዕለታዊ ተግባር ውስጥ እንደ መርጨት ውሃ፣ መንገድ ማጽዳት ወይም የተደላውን ሰው መርዳት ያሉ ነገሮች በተመጣጣኝ ሁኔታ እንደምንሠራ ይታያል። እንዲሁም በተለያዩ የመንደር ስብሰባዎች ውስጥ በመሳተፍ ማህበረሰባዊ እሴቶችን እንጠናክራለን
እኔ ዕለት ተዕለት በዋንኛነት የምጠቀመው የታክሲ የመጓጓዣ ሲሆን በተደጋጋሚም ከሚያጋጥሙኝ  ዉስጥ ረጅም ሰልፋ፣የትራፊክ መጨናነቅ በተለይ በስራ ስአት መግቢያ እና መዉጫ ስአት አስቸጋሪ ናቸው ።በተጨማሪም ደግሞ የታክሲ ወጪ በተለያየ ምክንያት መጨመሩ ዕለት ተዕለት ከማስባቸው እና ከማዕቅዳቸው ወጪዋች ጋር ለማስኬድ አስቸጋሪ ሆኖብኛል።በአጠቃላይም እነዚህ ከላይ የጠቀስኳቸው የትራንስፖርት ችግሮች ቢሻሻሉ እላለሁ።
በመጀመሪያ ፕላስቲኮችን ከቤቶች፣ ንግድ ድርጅቶች እና ማእከሎች ማሰባሰብ ይህ የመጀመሪያ እና መሰረታዊ ደረጃ ነው። ከዚያ ፕላስቲኮችን በዓይነታቸውና በጥራታቸው መለየት የተለያዩ ፕላስቲኮች የተለያዩ ማቀነባበሪያ ይፈለጋሉ። ከፕላስቲክ ላይ ያለውን ብክለት (አቧራ፣ ቅባት፣ ሌሎች) በማጽዳት ወይም በማጠብ ለጥራት ከፍተኛ የሆነ ምርት ለማምረት አስፈላጊ ነው። ንጹህ ፕላስቲክ ወደ ትናንሽ ቁርጥራጮች መቀየር ለሚቀጥለው የመቅለጥ ሂደት ይዘጋጃል። መጨረሻ ላይ የተቆረጡትን ፕላስቲኮች በማቅለጥ አዳዲስ እቃዎች (ለምሳሌ፦ ጠርሙሶች፣ ኮንቴይነሮች) ማምረት ፕላስቲኩ እንደገና ጠቃሚ እቃ ይሆናል።
አንዲት እናት በምጥ ጊዜ ህክምና ለማግኘት ስትታገል አይቼ አላውቅም ግን ስለ ጉዳዩ ታሪኮችን ሰምቻለሁ። በአንዳንድ ሁኔታዎች እናቶች ወደ ሆስፒታሎች ረጅም ርቀት፣ የትራንስፖርት እጥረት ወይም የሰለጠነ የጤና ባለሙያዎች እጥረት ያሉ ፈተናዎች ያጋጥሟቸዋል። እነዚህ ሁኔታዎች ለእናት እና ለሕፃን በጣም አደገኛ ሊሆኑ ይችላሉ። ይህንን ችግር ለመቀነስ በአቅራቢያው የሚገኙ የጤና ጣቢያዎችን ተደራሽነት ማሻሻል፣ ብዙ አዋላጆችን ማሰልጠን እና የአደጋ ጊዜ ትራንስፖርት መስጠት ትልቅ ለውጥ ያመጣል።
ልጆች ሐቀኛ፣ ስርዐታም እና ጠባይ ያላቸው እንዲሆኑ ለማድረግ የሚያግዙ ዘዴዎች፡-
በምሳሌ ማሳየት፡ ልጆች ብዙውን ጊዜ ከሚመለከቷቸው አዋቂዎች ይማራሉ። እኛ ሐቀኛ በመሆን፣ እንዲህ ያለውን ጊዜ እንዲጠብቁ እና ለሌሎች አክብሮት ያለው ባህሪ ለማሳየት ቁልፍ ነው።
ግልጽነት እና ወጥነት፡ ለልጆች ግልጽ የሆኑ ደንቦችን ማዘጋጀት። የደንቡ ምክንያት ለምን እንደሆነ በርግጥ ማስረዳት። ወጥነት ያለው ቅጣት እና ማሸነፍ አስፈላጊ ነው።
ስነ ምግባር ለማስተማር የሚጠቅሙ መንገዶች፡
ለምሳሌ ተረቶች፡ ተረቶች ውስብስብ የሆኑ ሀሳቦችን ለልጆች ለመቅረጽ እና ለማስታወስ ቀላል የሚያደርጉ ኃይለኛ መሳርያዎች ናቸው።
የአየር ብክለት አንዱ የአካባቢ ብክለት መንስኤ ሲሆን እንደ አስም፣ የሳምባ ካንሰር እና የልብ በሽታ ያሉ ህመሞችን ያስከትላል። በተለይም በከተሞች አካባቢ የሚለቀቁ ጭሶች የመተንፈሻ አካላትን ይጎዳሉ። በሌላ በኩል 

የአካባቢ ብክለት በተፈጥሮ ላይ ከሚያመጣው ተጽዕኖ ለዓለም ሙቀት መጨመር ዋነኛ ምክንያት ነው። ይህም የበረዶ መቅለጥንና የባህር ወለል ከፍታ መጨመርን ያስከትላል። ስለዚህ 
ሰዎች የአካባቢን ብክለት ለመቀነስ
ዛፎችን መትከል  ቆሻሻን በአግባቡ ማስወገድ፣ከከሰልና ከነዳጅ ይልቅ የፀሐይ፣ የንፋስ እና የውሃ ኃይልን መጠቀም የአየር ብክለትን በእጅጉ ይቀንሳል ።
አገልግሎቶች:

መገናኘት፦ የስልክ ጥሪ፣ መልእክት /ቴሌግራም
 እና በማህበራዊ ሚዲያ መድረኮች ፌስ ቡክ /ቲክ ቶክ ኢንስታግራም
መማር፦ በዩቲዩብ ጉግል ወይም የመማሪያ አፕ ላይ እውቀት መጨመር።
ኢንተርኔት መዳረሻ፦ መረጃ መፈለግ፣ ዜና መከታተል፣ ወይም መግቢያ አገልግሎቶች (ምሳሌ፦ መንግስት ስራዎች) መድረስ።
እንቅስቃሴ፦ የገንዘብ ክፍያ (ቴሌ ብር/ የመንገድ እቃ መያዣ፣ የመጓጓዣ መዝገብ እና ሌሎች።
ስራ፦ በመስራት ቦታ ፋይሎችን መዝግብ፣ የመግቢያ ጽሁፍ መጻፍ፣ አስተዳደር እና የመረጃ አስተዳደር ስራዎች ማከናወን።
መማር፦ በኮምፒተር የመማሪያ ኮርሶችን መመልከት፣ ትምህርት መዝገቦችን መዘጋጀት፣ ወይም ቴክኒካል ትምህርት መማር።
ፊልምና መዝናኛ፦ ፊልሞች ማየት፣ የድምፅ ቀንበር ማድረግ፣ ወይም ጨዋታ መጫወት።
የማህበረሰብ ድጋፍ (Community Support): በብዙ ሀገራት እንደሚታወቀው፣ የቤተሰብ እና የወዳጅ ድጋፍ ሕመምተኛውን ለመደገፍ በገንዘብ፣ በመጓጓዣ እና በስሜታዊ ጉዳዮች ላይ ትልቅ ሚና ይጫወታል. ከአካባቢዎ ማህበረሰብ ጋር መስራት እንቅፋቶችን ለማሸነፍ ይረዳል።
መረጃ እጥረት (Lack of Information): ማንኛውም የጤና አገልግሎት እንዴት እንደሚገኝ፣ ማን እንደሚጠቀምበት እና ምን ያህል እንደሚስብ የሚያሳውቅ ግልጽ መረጃ አለመኖሩ በራሱ ትልቅ እንቅፋት ሊሆን ይችላል። ከአገልግሎት ሰጭ ተቋማት ግልፅ መረጃ ማግኘት አስፈላጊ ነው።
አክብሮት እና አድናቆት ለማሳየት በትህትና ሰላም ማለት በስርዓት መነጋገር እንዲሁም ጥሩ ስነምግባር አሳያለው::
አሁን ባለው የትምህርት ሁኔታ ላይ በማህበረሰቡ ውስጥ የሚንጸባረቁ አመለካከቶች ከቀድሞው ጊዜ ጋር ሲነፃፀሩ የተቀላቀሉ ናቸው። በአንድ በኩል የቴክኖሎጂ መስፋፋት እና የመረጃ ተደራሽነት ለፈጠራ ስራዎች ትልቅ እድል መፍጠሩ እንደ በጎ ጎን ይታያል። ሆኖም በሌላ በኩል በትምህርት ጥራት ላይ ያለው እምነት እየቀነሰ መምጣቱ በሰፊው ይነገራል። ብዙዎች የቀድሞው ትምህርት በስነ-ምግባር እና በጥልቅ እውቀት የታነጸ ነበር ብለው የሚያምኑ ሲሆን አሁን ላይ ግን ትኩረቱ ከእውቀት ይልቅ ውጤትና ሰርተፍኬት ላይ ብቻ ሆኗል የሚል ቅሬታ አለ። እንዲሁም የትምህርት ተቋማት ቁጥር ቢጨምርም ከስራ እድል ጋር አለመጣጣሙ ወጣቶች በትምህርት ላይ ያላቸውን ተስፋ እንዲቀንሱ እያደረገ ነው የሚሉ አስተያየቶች በስፋት ይደመጣሉ።
በዕለት ተዕለት የዩኒቨርሲቲ እና የኮዲንግ ህይወቴ ውስጥ ንቁ፣ ኃይለኛ እና ጠንካራ እንድሆን የሚያደርጉኝ ዋና ዋና ምግቦች በባህላችን ውስጥ ያሉትን ገንቢ እሴቶች የያዙ ናቸው። ለአእምሯዊ ስራዬ እና ለአካላዊ ጥንካሬዬ ትልቁን ጉልበት የሚሰጠኝ ቀዳሚው ምግብ የኢትዮጵያዊያን መለያ የሆነው እንጀራ በወጥ ሲሆን፣ ለፈጣን ኃይል ደግሞ ቅንጬ ወይም ፉል በጠዋት እጠቀማለሁ።እነዚህ ምግቦች ገንቢ እንዲሆኑ የሚያደርጋቸው በውስጣቸው የያዟቸው ተፈጥሯዊ ንጥረ ነገሮች ናቸው። ለምሳሌ እንጀራ የሚዘጋጅበት የጤፍ እህል በብረት፣ በፕሮቲን እና በውስብስብ ካርቦሃይድሬት የበለጸገ በመሆኑ ረጅም ሰዓት ሙሉ ኃይል ኖሮኝ እንድቆይ ያደርገኛል።
በቤተሰባችን ውስጥ ያለ እያንዳንዱ ሰው የሚታወቅበት በጣም ልዩ እና የሚገርም ባህሪ አለው። እኔና ሁለቱ እህቶቼ እንዲሁም ወላጆቻችን ሁላችንም የተለያየን ነን:: የመጀመሪያዋ ታላቅ እህቴ ስትሆን፣ እሷ በቤተሰባችን ውስጥ እንደ ሁለተኛ እናት ወይም እንደ መሪ ነው የምትታየው። በጣም ኃላፊነት የሚሰማት፣ ሥርዓታማ እና ነገሮችን አስቀድማ የምታቅድ ናት።ሁለተኛዋ ታናሽ እህቴ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ከታላቅ እህቴ የተለየ ባህሪ አላት። እሷ የቤታችን የደስታ እና የፈገግታ ምንጭ ናት። ሁልጊዜ ቀልድ መናገር፣ መጫወት እና ሰውን ማሳቅ ትወዳለች።ወላጆቻችንም የራሳቸው ልዩ ባህሪ አላቸው። እናታችን እጅግ በጣም ደግ እና ተንከባካቢ ናት።አባታችን ደግሞ በጣም ታጋሽ፣ ጥበበኛ እና መጽሐፍ ማንበብ የሚወድ ሰው ነው።
መጀመሪያ ላይ ትላልቅ ሰዎች የሰጡኝ “ምክር ስልክ ብዙ አትጠቀሚ” ወይም “ብዙ አትዘግይ በጊዜ ተኝ” የሚል ጊዜው ያለፈበት ይመስለኝ ነበር። በተለይ ትንሽ ስለሆንኩ እና ዘመናዊ ነገሮችን ስለምወድ እንደ “አሮጌ ምክር” እቆጥረው ነበር።

ግን በኋላ በተለይ ስልክ ብዙ ስጠቀም ራሴን ድካም የተሞላበት፣ እንቅልፍ የሌለው እና ትኩረት የማይሰጥ ሁኔታ ውስጥ እገኛ ጀመርሁ። እንዲሁም በትንሽ ብቻ ቀደም ብሎ መተኛት ስሜት እንደሚያሻሽል ተረዳሁ።

ከዚያ በኋላ ያ ምክር በጣም ጠቃሚ እንደሆነ ተረዳሁ፤ እንቅልፍ መጠን መጠበቅ እና ስልክ ጊዜን መቆጣጠር ጤናን በቀጥታ እንደሚነካ ተማርኩ።

ስለዚህ መጀመሪያ የማይጠቅም ይመስለው ምክር እንኳን በኋላ በተግባር ሲታይ በጣም አስፈላጊ ሊሆን ይችላል ብዬ አስባለሁ።
በኛ አከባቢ ባሕል መሠረት ጋብቻ በሦስት ዋና ዋና ሥነ ሥርዓቶች ይከናወናል፦
​ሽምግልና፦ የልጁ ወላጆች ሽማግሌዎችን ወደ ልጅቷ ቤት በመላክ ፈቃድ ይጠይቃሉ። ስምምነት ላይ ሲደረስ የሰርግ ቀን ይቆረጣል።
​ሰርግ፦ ሙሽራው ከሚዜዎቹ ጋር ወደ ሙሽሪት ቤት ሄዶ በምርቃትና በደስታ ይቀበላታል። በሁለቱም ወገን የባህል ድግስና ጭፈራ ይደረጋል።
​መልስ፦ ከሰርግ በኋላ ሙሽሮቹ ወደ ሙሽሪት ቤተሰብ ቤት ተመልሰው የሚሄዱበትና ዝምድና የሚጠናከርበት ሥነ ሥርዓት ነው።
​እነዚህ ሂደቶች በሁለቱ ቤተሰቦች መካከል ጠንካራ ትስስር ለመፍጠርና ለአዲሶቹ ተጋቢዎች ማኅበራዊ ዕውቅና ለመስጠት ይረዳሉ።
በዕለት ተዕለት ሕይወታችን ውስጥ ቴክኖሎጂ እጅግ አስፈላጊ ሆኗል። ሰዎች የተለያዩ መሳሪያዎችን እንደ ስልክ, ኮምፒተር, ታብሌት, እና ኢንተርኔት በቀን ተዕለት ስራቸው ውስጥ ይጠቀማሉ። እነሆ የተለመዱ መሳሪያዎች እና ለምን እንደሚጠቀሙባቸው፦


---



ለምን ይጠቀሙታል?

ስልክ ጥሪ ለመደወል እና መልእክት ለመላክ።

የመረጃ 

የማህበራዊ መገናኛ መድረኮች ላይ  እንዲገናኙ።

የገንዘብ ክፍያ እና ግብይት   ወዘተ)።

መጓጓዣ፣ ጤና ወይም የመንግስት አገልግሎቶችን ለመደረስ።
እኔ አብዛኛውን ጊዜ እቅዶቼ ሲቀየሩ በመጀመሪያ ትንሽ ጭንቀት እሰማለሁ፣ ለውጡን መቃወም እና “እቅዱ እንዲቀጥል” ማድረግ መሞከር፣  ግን በዚያ አልቆይም። ሁኔታውን እመርምራለሁ እና አዲስ መንገድ እፈልጋለሁ፤ 
መቅደም ያለባቸው ነገሮች ካሉ መጀመሪያ ላይ አስቀድማለው እና ለውጡን እንደ እድል እመለከታለሁ። እንዲሁም ተግባራዊ ወይም ነገሩን እየተገበርኩ መፍትሄ ለማግኘት እጥራለሁ። ዛሬን እደምኖር እና ከዛሬ ውጪ ምንም አንደ ሌለሁ ዛሬን አፈላጊውን ነገር በሙሉ ማድርግ እንዳለብኝ አስባለው።
በሕይወቴ ውስጥ ከፍተኛ ተፅዕኖ ካሳደሩብኝ የትምህርት ልምዶች መካከል በከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት  የነበረኝ የሒሳብ  መምህሬ ትዝታ ሁልጊዜም በአእምሮዬ ይኖራል። ያኔ ሒሳብ ትምህርት በብዙ ተማሪዎች ዘንድ እንደ አስፈሪና አሰልቺ ርዕሰ-ጉዳይ ይታይ የነበረ ቢሆንም፣ የእሱ የማስተማር ስልት ግን ይህንን አመለካከት ሙሉ በሙሉ የቀየረና የማይረሳ ነበር።የትምህርት ፍቅር እና ተማሪዎቹን የማበረታታት ተሰጥኦ በሒሳብ ውጤቴ ላይ ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት በቴክኖሎጂው ዘርፍ እንድሰማራ እና አመክንዮአዊ የማሰብ ክህሎቴ እንዲዳብር ትልቅ መሠረት ጥሎልኛል።
አሪፍ ጥያቄ ፣ በእኔ ቤተሰብ ውስጥ አባቴ የባህል ሀኪም ይመስል በተለምዶ ለመድኃኒትነት ከሚያገለግሉ እፅዋት በዘለለ እሱ በስም የሚያቃቸው ብዙ ቅጣሎች አሉ ታድያ አብዛኞቹ ይሰራሉ። ለምሳሌ ጭቁኝ የሚባል ተክል ለሳይነስ እና ጉንፋን እንዲሁም ለመተንፈሻ አካላት ፍቱን መድሀኒት ነው ። በተጨማሪ ለቁስል በተለምዶ የሚታወቀውን ቡና በማር ጨምሮ የጣዝማ ማር ፍቱን እንደሆነ አውቃለው። ለሆድ ቁርጠት አረቄ ሳይበዛ አንድ መለኪያ ይላል አባቴ ። እነዚህ አውቃለው ከባህላዊ መድሀኒቶች ።
ሁል ጊዜ በእቅድ አልንቀሳቀስም ነገር ግን ስራዎች ሲደራረቡብኝ እና ብዙ ማድረግ ያሉብኝ ነገሮች ሲኖሩ የሳምንት እቅድ አዘጋጃለሁ።የስራውን ዝርዝር በቀን እና በሰዓት በመከፋፈል ነው እቅዴን የማዘጋጀው።እቅድ በማወጣባቸው ግዜያት ብዛኛውን ጊዜ የተሻለ አፈፃፀም አለኝ።ሆኖም ግን ሁል ጊዜ ስለማላደርገው እንደ ደካማ ጎን በመቁጠር  ራሴን ለማሻሻሻል እየሞከርኩ ነው። የሰዓትን ዋጋ በአግባቡ ለመጠቀም እና ፍሬያማ ውሎ ለማሳለፍ እቅድ ማቀድ አስፈላጊ ነው ብዬ አስባለሁ።ዋናው ነገር እቅድ ማቀድ ብቻ ሳይሆን ያቀዱትን በተግባር ማዋል ነው።
በቀን ውስጥ በአብዛኛው የሀገር ባህል ምግቦችን እመርጣለሁ ይህም ቁርስ ላይ ይህንን ብመገብ ደስ ይለኛል። ለምሳ በተለያዩ አትክልቶችና በጥራጥሬ የሚዘጋጅ በፕሮቲን የበለፀገ ምግብ፣ የጾም በየአይነቱ ወይም ሽሮ ወጥ በእንጀራ መመገብ ደስ ይለኛል። ይህም ለቀን ውሎዬ ከፍተኛ ጉልበት ይሰጠኛል። ለእራት ደግሞ ሆድ የማይከብዱ እንደ ፓስታ፣ ሩዝ ወይም የአትክልት ሾርባ ያሉ ቀለል ያሉ ምግቦችን እመርጣለሁ። አብዛኛውን ጊዜ ምሳዬን ከጓደኞቼ ጋር ለስራ በሚመች ቦታ ወይም ካፌ ውስጥ የምመገብ ሲሆን፣ እራቴን ግን በቤቴ ከቤተሰቦቼ ጋር በረጋ መንፈስ መመገብ ደስ ይለኛል። በአጠቃላይ ጤናማና ሚዛናዊ አመጋገብን እከተላለሁ።
አብዛኛውን ጊዜ ቅዳሜና እሁድን ከቤተሰቦቼ ጋር በመሆን፣ ከጓደኞቼ ጋር በመገናኘት እና ቤተክርስቲያን በመሄድ አሳልፋለሁ። እነዚህ ቀናት ከሌሎች የትምህርት ቀናት የሚለዩት ምንም ዓይነት መደበኛ ክፍለ ጊዜ ስለማይኖርኝ ረዘም ላለ ሰዓት ለመተኛት፣ ከጓደኞቼ ጋር ኳስ ለመጫወትና ዘና ለማለት፣ እንዲሁም ሰኞ ለሚኖሩኝ ፈተናዎችና የቤት ሥራዎች ሰፋ ያለ የጥናት ጊዜ ስለማገኝ ነው። በተጨማሪም በሳምንቱ ቀናት በትምህርት ምክንያት የማልደርስባቸውን እንደ ልብስ ማጠብና ቤተሰብን በቤት ውስጥ ሥራ ማገዝ ያሉ ተግባራትን የማከናውነው በእነዚህ የዕረፍት ቀናት ነው።
ለመግዛት የምመርጠውን ቦታ ሲወስን ብዙ ነገሮች ተጽዕኖ ያሳድራሉ። መጀመሪያ ዋጋ አስፈላጊ ነው፤ ነገር ግን ብቻውን አይደለም፣ ከዋጋ ጋር የሚመጣው ጥራት በጣም አስፈላጊ ነው። ርካሽ ነገር ቢሆንም ጥራቱ ዝቅተኛ ከሆነ መግዛት አልመርጥም። እንዲሁም ምቾት ይጠቅማል፤ ወደ ቦታው መድረስ ቀላል መሆኑ ወይም አገልግሎቱ ፈጣን መሆኑ ውሳኔዬን ያሳድራል። ተጨማሪም የምርቱ ልዩነት ወይም ምርጫ ብዛት አስፈላጊ ነው፤ ብዙ አማራጮች ያሉበትን ቦታ እመርጣለሁ ምክንያቱም እንደፈለግሁት ነገር ማግኘት ይቀላል። በአጠቃላይ ዋጋ፣ ጥራት፣ ምቾት እና ልዩነት በአንድ ላይ ተመጣጣኝ ያሉበትን ቦታ እመርጣለሁ።
በኛ ቤተሰብ እንዲሁም በአካባቢያችን በስፋት ጥቅም ላይ ከሚውሉ የባህል መድኃኒቶች ዋነኞቹ የሆኑት ዳማከሴና ባህርዛፍ ሲሆኑ ለጉንፋን፣ ለራስ ምታትና ተያይዘው ለሚመጡ የአተነፋፈስ ችግሮች በመድሀኒትነት ያገለግላሉ። ዳማከሴን ቅጠሉን በእጅ አሽቶ በማሽተት፣ ጭማቂውን በጥቂቱ በመጠጣት ወይም በውሃ ቀቅሎ በመታጠን ለትኩሳትና ለራስ ምታት መፍትሔ ማግኘት ይቻላል። ባህርዛፍ ደግሞ ቅጠሉን በፈላ ውሃ ውስጥ በመክተት እንፋሎቱን መታጠን የታፈነ አፍንጫን ለመክፈትና ሳልን ለማስታገስ ያገለግላል።
በማህበረሰቤ ውስጥ አንድ ባልና ሚስት ለመጋባት ሲወስኑ መጀመሪያ ከሙሽራው ቤተሰብ የተውጣጡ ሽማግሌዎች ወይም ተወካዮች የሙሽራይቱ ቤተሰብ ቤት ሄደው "ልጃችሁን ለልጃችን" ብለው ይጠይቃሉ። የሙሽሪት ቤተሰብም ሽማግሌዎቹን ስለሙሽራው እና ስለ ቤተሰቡ ሁኔታ ይጠይቃሉ። ይህ ከተመለሰላቸው በኋላም የሙሽሪት ቤተሰብ ከ ሁለት ሳምንት በኋላ እንዲመጡ በመናገር ሽማግሌዎችን ያሰናብታል። በዚህ ሁለት ሳምንት ውስጥ የሙሽሪት ቤተሰብ ከዘመድ አዝማድ ጋር ምን መወሰን እንዳለባቸው ይወያያሉ። ከዛ ከሁለት ሳምንት በኋላ ሽማግሌዎቹ ወደ ሙሽሪት ቤተሰብ ቤት ተመልሰው በመምጣት ውሳኔውን ይሰማሉ።
በቤተክርስቲያን አገልግሎት በሳምንት ሁለት ጊዜ እሳተፋለሁ። ለጸሎት እና ለተማሪ ጉባኤ በቤተክርስቲያን እሄዳለሁ ። የራሴ እቁብ ባይኖረኝም አልፎ አልፎ ቤተሰቦቼን በመወከል እቁብ ላይ እገኛለሁ። እቁቡ በሳምንት አንድ ጊዜ ስብሰባ ይኖረዋል። በተጨማሪም በወር ሁለት ወይም ሶስት ጊዜ ከቅርብ ጓደኞቼ ጋር እንገናኛለን።የተለያዩ ቦታዎች እንሄዳለን፣ምግብ እየበላን እየተጨዋወትን እናሳልፋለን። በ ዩኒቨርሲቲ ውስጥም አባል የሆንኩባቸው ክለቦች ላይ ስብሰባም ሲጠራ አልቀርም። ሀሳቤን አካፍላለሁ የሌሎችንም ሀሳብ እሰማለሁ።
የሰዎች ምርጫ ከባህላዊ ሚዲያ (ቲቪ/ሬዲዮ) ወደ ዲጂታል ሚዲያ (ቲክቶክ/ዩትዩብ) መለወጡን በሦስቱ መለኪያዎች እንደሚከተለው ማጠቃለል ይቻላል፦
ፈጣንና አዲስ መረጃ፦ በዚህ ረገድ ቲክቶክ እና ዩትዩብ ቀዳሚ ናቸው። አዳዲስ ክስተቶችን የዜና ሰዓት ሳይጠብቁ በቅጽበትና በቀጥታ ስርጭት ያደርሳሉ።
እውነተኛነትና ታማኝነት፦ በዚህ መለኪያ ቲቪ እና ሬዲዮ ያሸንፋሉ። በሕግና በባለሙያ የተጣሩ መረጃዎችን ስለሚያቀርቡ የታመኑ ናቸው፤ ዲጂታል ሚዲያዎች ግን ለዕይታ (Views) ሲሉ ለሀሰተኛ ዜናዎች የተጋለጡ ናቸው።
የአቀራረብ ሁኔታ፦ ቲክቶክና ዩትዩብ ይመረጣሉ። አቀራረባቸው አጭር፣ ሳቢ፣ በስልክ የሚመች እና ተጠቃሚው የሚፈልገውን ብቻ መርጦ እንዲያይ የሚያስችል ነው። ቲቪ እና ሬዲዮ ግን መደበኛና ረጅም ሰዓት የሚወስዱ ናቸው።
አዎን፣ በአብዛኛው ቀኔን አስቀድሜ ለማቀድ እሞክራለሁ። ይህም ቀኔን የተደራጀ እና ውጤታማ እንዲሆን በደንብ ይረዳኛል። በተለይም ስራ፣ ትምህርት እና የቤት ኃላፊነቶች ሲኖሩ ያለ እቅድ መንቀሳቀስ አስቸጋሪ ይሆናል።
የዕቅድ አወጣጥ ሂደቴ በአብዛኛው ቀላል ነው። በመጀመሪያ በቀኑ ውስጥ ማድረግ ያለብኝን ዋና ዋና ስራዎች እዘረዝራለሁ። ከዚያ እነሱን በአስፈላጊነታቸው  መሠረት እደርድራለሁ፤ ማለትም በመጀመሪያ አስፈላጊ እና የጊዜ ግዴታ ያላቸውን ስራዎች እሰራለሁ።
ለማቀድ በተለምዶ የሥራ ዝርዝር (to-do list) እጠቀማለሁ፣ በእጅ በማስታወሻ መጽሐፍ ወይም በስልክ ማስታወሻ ውስጥ እጽፋለሁ። አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ቀጠሮዎችን እና አስፈላጊ ቀናትን ለማስታወስ የቀን መቁጠሪያ (calendar) እጠቀማለሁ ።
በዕለት ተዕለት ሕይወቴ ውስጥ ኃይልና ጥንካሬ የሚሰጡኝን ምግቦች በተለይ የፕሮቲን እና የካርቦሃይድሬት ምግቦች ናቸው። ከዚህ በፊት እስፖርት እሠራ ነበር፣ ስለዚህ ምግብ በሰውነት ላይ ያለውን ተጽእኖ በትንሹ አይቻለሁ። በዚያ ጊዜ እንቁላል፣ ሩዝ፣ አጃ እና ፍራፍሬዎችን ብዙ ጊዜ እመገብ ነበር። እነዚህ ምግቦች ሰውነቴን ኃይል እንዲኖረው እና ከ እስፖርት በኋላ እንዲያገግም ይረዱኝ ነበር። በተለይ እንቁላልና ዶሮ( ከተገኘ ) ገንቢ የሚያደርጋቸው ከፍተኛ ፕሮቲን ስላላቸው ነው። ፕሮቲን ጡንቻን ለመገንባት እና ለማጠናከር አስፈላጊ ነው። ሩዝና አጃ ደግሞ ኃይል የሚሰጡ ካርቦሃይድሬቶች አሏቸው፣ ስለዚህ በ እስፖርት ጊዜ የበለጠ ጉልበት እንዲኖረኝ ይረዱኝ ነበር። ለማዘጋጀትም ብዙም አይስቸግሩም ነበር፤ እንቁላሉን ቀቅዬ ከሩዝ ጋር እና ከአቮካዶ ገር አንድ ላይ አድርጌ እበላ ነበረ።
ውሳኔ ማድረግ አንዳንድ ጊዜ ቀላል ቢሆንም ብዙ ጊዜ ከባድ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም እያንዳንዱ ውሳኔ የተለያዩ ውጤቶችን ሊያመጣ ይችላል። በተለይ ከትምህርት፣ ከሥራ ወይም ከገንዘብ ጋር የተያያዙ ውሳኔዎች ብዙ አስተሳሰብ ይፈልጋሉ። ውሳኔ ከማድረጌ በፊት ሊኖሩ የሚችሉ ጥቅሞችንና ችግሮችን እገመግማለሁ። እንዲሁም ውሳኔው በእኔና በሌሎች ላይ የሚያመጣውን ተፅዕኖ አስባለሁ። አንዳንድ ጊዜ የታመኑ ሰዎችን ምክር በመጠየቅ ትክክለኛ ውሳኔ ለማድረግ እሞክራለሁ.
ልጆች ሐቀኛና ስርዐት ያላቸው እንዲሆኑ ለማድረግ የሚረዱ  ዋና መንገዶች: በተግባር ምሳሌ መሆን: ልጆች የሚያዩትን ነው የሚቀዱት. እኛ ራሳችን ሁልጊዜ እውነትን በመናገር እና ለሰዎች አብሮ በማሳየት ቀዳሚ ምሳሌ መሆን አለብን. አስተማሪ ተረቶችን መጠቀም: እንደ "ውሸታሙ እረኛ" ያሉ ታሪኮችን በመንገር፣ ውሸት እምነት እንደሚያሳጣ እና እውነት መናገር እንደሚያስከብር በቀላሉ ማስረዳት. ግልጽ ህግና ወሰን ማስቀመጥ: በቤት ውስጥ "ውሸት አንናገርም" ወይም "የሰውን እቃ ያለፈቃድ አንነካም" የሚሉ ቀላል ህጎችን ማውጣት. ሲጣሱ በስሜት ሳይሆን በምክር ማረም. ጥሩ ባህሪን ማበረታታት: ጥፋት ሲያጠፉ ብቻ ከመቆጣት ይልቅ፣ እውነት ሲናገሩ ወይም መልካም ነገር ሲያደርጉ "በጣም ኮርቼብሃለሁ" ብሎ ማመስገንና ማበረታታት.
ግለሰቦችና ማህበረሰቦች ጤናማ የመዝናኛ ቦታዎች የሚያስፈልጋቸው ዋናው ምክንያት ከዕለት ተዕለት ጭንቀት ለመውጣት እና ለሰው ልጅ አእምሮና አካል እረፍት ለመስጠት ነው። የስራና የትምህርት ጫና እና በሕይወት የሚያጋጥሙ ችግሮች ሲበዙ ሰዎች የሚዝናኑበት ጤናማ ቦታ ካለ ሕይወታቸው ይስተካከላል።
እነዚህ የመዝናኛ እንቅስቃሴዎች በአእምሮ ጤና ላይ ትልቅ ተጽዕኖ አላቸው። ጭንቀትን ይቀንሳሉ፣ እና ሰው የተሻለ እንቅልፍ እንዲያገኝ ይረዳሉ። በግል ደህንነት በኩል ደግሞ ሰዎች ከመጥፎ ልምዶች እንዲርቁ እና በአዎንታዊ እንቅስቃሴ እንዲሳተፉ ይረዳሉ።
ልጆችን ወይም ታናናሾችን ምግብ ማዘጋጀት ለማስተማር መጀመሪያ ቀላልና አስተማማኝ ሥራዎችን እሰጣቸዋለሁ። ለምሳሌ አትክልት ማጠብ፣ ዕቃዎችን ማዘጋጀት ወይም ቀላል ምግቦችን ማብሰል እንዲሞክሩ አደርጋለሁ። በማስተማር ጊዜ ንፅህናን፣ የምግብ ጥራትን እና የእሳት ወይም የቢላ ጥንቃቄን አስፈላጊ እንደሆኑ እገልጻለሁ። እንዲሁም ስህተት ቢሠሩ በትዕግስት በማስተካከል እንጂ በመቆጣት አልሆንም። በተግባር ሲሞክሩ በፍጥነት ይማራሉ ብዬ አምናለሁ። እንዲሁም ምግብ ማዘጋጀት የሕይወት አስፈላጊ ክህሎት መሆኑን እንዲረዱ እሞክራለሁ።
አዛውንቶች ወቅታዊ ክስተቶች እና ሀገራዊ እንዲሁም ስለዓለማዊ ጉዳዮች መረጃ የሚያገኙት በአብዛኛው ጊዜ ከ ሁለተኛ ወገን ነው ማለትም፦ በ ማህበራዊ ስብስቦች ወቅት(ለምሳሌ በቡና ሰዓት፣ በዕድር፣ በድግሶች ወዘተ...) ከዚያም በተጨማሪ ለነሱ ለመጠቀም ቀላል ከሆን የቴክኖሎጂ ውጤቶች(ሬድዮ ፣ ቴሌቪዥን እና ጋዜጣ) ነው። ወጣቶች ደግሞ ይበልጥ ለቴክኖሎጂ ተጋላጭ በመሆናቸው አብዛኛውን መረጃዎች ከ ማህበራዊ ሚድያዎች(ቴሌግራም፣ ዩትዩብ፣ ፌስቡክ፣ ቲውተር...) ነው። በቤተሰብ ውይይት ጊዜ ወጣቶች የሰሙትን መረጃ የማጣራት እድል ስላላቸው ሀሰት የሆኑ መረጃዎች ቢነሱ ስህተት መሆናቸውን ማሳየት ይችላሉ። በአንድ በኩል የመረጃን እውነተኛነት ማረጋገጥ ቀላል ቢሆንም አመዛዛኝ የሆነ አስተሳሰብ ከሌላቸው በዚያው ልክ ከአዛውንቶች በበለጠ ለሀሰተኛ መረጃዎች ሊጋለጡ ይችላሉ።
አዎ ከጊዜ ወደ ጊዜ የሚዲያ አማራጬ እየተቀየረ መቷል።በእርግጥ ቲክ ቶክ ተጠቃሚ አይደለሁም ነገር ግን በቲቪ እና ከሬድዮ ይልቅ ዩትዩብን አዘውትሬ እጠቀማለሁ።ምክንያቱም ብዙውን ጊዜ ፈጣን፣ አጭር  እና አዳዲስ አቀራረቦች ትኩረቴን ይስቡታል።ቢሆንም ግን በየትኛውም ሁኔታዎች ውስጥ ተአማኒ ያልሆኑ ዘገባዎችን እና መረጃዎችን ላለመመልከት እንዲሁም ለሌሎች ላለማጋራት እሞክራለሁ።ምክንያቱም የመረጃ መረጃነቱ የሚገኘው ከትክክለኛነቱ እንደሆነ አስባለሁ።በየትኛውም ሁኔታ ግን ተአማኒ የመረጃ ምንጮችን ለመመልከት እሞክራለሁ።
የእድር አባል መሆን በርካታ ጠቀሜታዎች አሉት። ለምሳሌ ያህል አንድ ሰው በተቸገረ ወቅት በገንዘብ፣ በጉልበት እንዲሁም በሃሳብ የማህበረሰብ አባል የሚተጋገዝበት ስርዓት ነው። በተለያዩ የሰው ልጅ የህይወት ውስጥ ሊከሰቱ የሚችሉ በሀዘን እና በደስታ እንዲሁም በችግር ጊዜ የሚደርስ ሁነኛ መፍትሔ ነው። ስለዚህም ሁሉም የማህበረሰብ አባል የሚደጋገፍበት ስርዓት እንደመሆኑ መጠን ሁሉም በዕድር ተሳትፎ በእድሉ ተጠቅሞ ለወገኑ መድረስ አለበት። እድር በኢትዮጵያ ካሉ ትልቅ ባህላዊ የመረዳጃ ተቋም ነው።
በማህበረሰብ ውስጥ ትልቅ ለውጥ ነው ብዬ ማስብ ነገር የባንክ ዲጂታል መተግበሪያዎችን መጠቀም ነው ። በአሁኑ ሰዓት የትኛውንም ክፍያ  ምንፈጽመው በተለያዩ የባንክ መተግባሪያ ሲሆን ይህም ገንዘብን ተሸክሞ ከቦታ ቦታ መንቀሳቀስ ያለውን የመዘረፍ አደጋ ቀንሶል። በተጨማሪም መተግበሪያው ላይ ያሉ የተለያዩ አገልግሎቶችን በቀላሉ ባንክ ሳንሄድ ምንጠቀም ሲሆን ህይወታችንን እጅግ አቅልሎልናል። ይህም ሊበረታታ እና ሊስፋፋ የሚገባው የድጅታል አማራጭ ትኩረት ተሰጥቶበት በሁሉም የአገሪቷ ክፍል ሊዳረስ ይገባል።
በአብዛኛው በቀን ዉስጥ ካሉት 24 ሰዓታት ከ7 እስከ 8 ሰዓት ያህል ለመተኛት እሞክራለሁ። በቂ እንቅልፍ ለአካልና ለአእምሮ ጤና እና እድገት በጣም አስፈላጊ ስለሆነ የመኝታ ጊዜዬን ለመጠበቅ እሞክራለሁ። በተለይም በቀን ውስጥ ከብዙ ሥራ ወይም ትምህርት በኋላ በቂ እረፍት መውሰድ አስፈላጊ ነገር ነው፡፡

ከመተኛቴ በፊት የማደርጋቸው ተግባሮች በአብዛኛው ሰውነቴንና አእምሮዬን ለእንቅልፍ ለማዘጋጀት የሚረዱ ናቸው፡፡ በመጀመሪያ የዕለቱን ሥራዎች አጠናቅቄ እጄንና ፊቴን እታጠባለሁ፣ ጥርሴንም እቦርሻለሁ፡፡ ከዚያ በኋላ አንዳንድ ጊዜ መጽሐፍ አነባለሁ ወይም ቀጣዩን ቀን ምን እንደማደርግ አስባለሁ።
ገበያው ላይ የምጠላው ነገር የእቃዎች በየጊዜው መወደድ እና ጥራት ማነስ ነው። የገበያ ግርግር ሁኔታ አንዳንድ ጊዜ ደስ ያሰኘኛል። ሰዎች ሲያወሩና እና ከሻጭ ጋር ሲከራከሩ በተለይ በዓመት በዓል ወቅት ልዩ ድባብ አለው። ዋጋዎች ብዙ ጊዜ ከሱፐርማርኬቶች ይሻላሉ። ምክንያቱም ሻጮች ቀጥታ ከአምራቾች ወይም ከአካባቢው ገበሬዎች ስለሚያመጡ ዋጋው ዝቅ ያለ ይሆናል። ቢስተካከል የምለው ነገር የገበያው ስርዓትና ቅድመ ዝግጅት ላይ ነው። እቃዎች በተለይ አንደኛ እና ሁለተኛ ተብለው በጥራት በተከፋፈሉ ቦታዎች ቢሸጡ ጥሩ ነው።
የአየር ጥራት: የአየር ብክለት እንደ የመተንፈሻ አካላት ችግር (አስም, ብሮንካይተስ), የልብና የደም ዝውውር በሽታዎች እና ካንሰርን የመሳሰሉ የጤና ችግሮችን ሊያስከትል ይችላል።
የውሃ ጥራት: ደህንነቱ ያልተጠበቀ የመጠጥ ውሃ እንደ ኮሌራ, ታይፎይድ እና ተቅማጥ የመሳሰሉ በውሃ ወለድ በሽታዎችን ያስከትላል።
ጫጫታ: ከፍተኛ የድምፅ ብክለት የመስማት ችግርን, የደም ግፊት መጨመር, የእንቅልፍ መዛባት እና የጭንቀት መጨመር ሊያስከትል ይችላል።
የማህበረሰብ ተነሳሽነት: ማህበረሰቦች የአካባቢ ጉዳዮችን ለመፍታት በአየር ጥራት ቁጥጥር, የውሃ ማጣሪያ ፕሮጀክቶች እና የድምፅ ቅነሳ ዘመቻዎች ሊሳተፉ ይችላሉ።
የዕለት ተዕለት ውሎዬ በሰራ ላይ ነው ማተኩረው።ይህም ደግሞ ጠዋት ከእቤቴ ተነሰቼ ቁርሴን አዘጋይቼ፣ምሳዬን በምሳ ዕቃ ላይ አድርጌ ወደ ሰራ እሄዳለሁ ።
መሰሪያ ቤትም እንደግባሁኝ በቅደምተከተል የምሰራቸውን ተግባራት በማደራጀት እና ሰአት በመመደብ ተግባራትን አከናውናለሁኝ።
በመቀጠልም የሰራ ስአት መውጫ ሰአት ሲደርስ ወጥቼ ወደ እቤት እሄዳለሁኝ።
እቤትም እንደገባሁኝ ከቤተሰቦቼ ጋር እየተወያየሁ እራት እመገባለሁ በመቀጠልም የነገን ውሎዬን አቅዳለሁኝ።አንዳንዴም ደግሞ እረራት ከጓድኞቼ ጋር በመሆን ከእነሱ ጋር ጥሩ ግዜን አሳልፋለሁ።
ልጆች እንደ ያልተገደበ ፍቅር እና ስሜታቸውን ማረጋገጥ በመሳሰሉ ስሜታዊ ድጋፍ ያድጋሉ። የአካዳሚክ እገዛ፣ እንደ የቤት ስራ እገዛ እና አብሮ ማንበብ፣ መማርን ያበረታታል። ስኬቶችን ማክበር ተነሳሽነትን ያሳድጋል፣ የተወሰነ የጥናት ቦታ እና መደበኛ ትኩረትን ያሻሽላል። ስለ ትምህርት ቤት ልምዶች ግልጽ የሆነ ግንኙነት በጣም አስፈላጊ ነው. ጽናትን ማስተማር እና የማወቅ ጉጉትን ማበረታታት እድገታቸውን የበለጠ ይደግፋሉ። የመማር ፍቅርን በመምሰል ቤተሰቦች ለትምህርት ስኬት ጠንካራ መሰረት ይፈጥራሉ።
ስኬትን ከገንዘብና ከማዕረግ ባሻገር የምገልጸው የውስጥ ሰላም ማግኘት፣ ጠንካራ ማኅበራዊ ትስስር መፍጠርና ለሌሎች ጠቃሚ አሻራ ማሳረፍ በሚሉ መሠረታዊ እሴቶች ነው። ድሮ ስኬት ማለት በውድድር ማሸነፍ፣ ከፍተኛ ውጤት ማምጣትና በሌሎች ዘንድ መደነቅ ብቻ ይመስለኝ ነበር፤ ትኩረቴም ሙሉ በሙሉ በውጫዊ ማረጋገጫዎች ላይ የተመሰረተ ነበር። አሁን ግን እንደ አዋቂ ስኬት ከራስ ጋር የሚደረግ የዕድገት ጉዞ፣ በፈተናዎች ውስጥ የመጽናት ጥበብና በየቀኑ ከምናደርገው ድርጊት የምናገኘው ጥልቅ እርካታ መሆኑን ተረድቻለሁ። ባጭሩ፣ ስኬት ለኔ ከውጫዊ እውቅና ይልቅ ትርጉም ካለው የሕይወት ዓላማ ጋር ተስማምቶ መኖርና ለሰው ልጅ የሚረባ ተግባር መፈጸም ነው።