SİNEMADA DÖNÜŞEN AİLE KAVRAMI ÜZERİNDEN KOLEKİF BELLEĞİN KURUCUSU OLARAK KADIN ve ERKEK: “ÇINAR AĞACI” FİLMİ ÖRNEĞİ (2018)

BaşlıkSİNEMADA DÖNÜŞEN AİLE KAVRAMI ÜZERİNDEN KOLEKİF BELLEĞİN KURUCUSUOLARAK KADIN ve ERKEK:“ÇINAR AĞACI” FİLMİ ÖRNEĞİ ÖzetToplum içerisinde yer alan grupların bakışaçılarına ve yaşam pratiklerine oturan kolektif hafızanın oluşumunda ortak ailegeçmişi büyük bir önem taşımaktadır. Bireylerin hatırlama edimi sırasındatoplumsal çerçeveleri kullandığı göz önünde bulundurulduğunda kuşaklararasıilişkilerin, kurulan kültürel belleğin aktarımında önemli bir rolü olduğugörülmektedir. Geçmişin yeniden inşa edildiği aile ile aileyi oluşturan kadınve erkeğin rolleri; kolektif belleğin taşıyıcısı olarak içinde bulunduğutoplumun hakim söylemi, kodları ve formları aracılığıyla dönüştükleri gibi,kolektif hafızayı da dönüştürebilmektedirler. Bir toplumun aile kimliğinibelirgin çizgilerle ortaya koymak mümkün olmasa da kolektif hafızaya sahip olanaile kurumunun, değişen sosyo-politik ve kültürel yapı etrafında davranışbütünlerini ve ilişkilerini şartlara uyumlandırdığı göz önündebulundurulduğunda Türk ailesini tanımlayan yapıların ortaya çıkması olasıgörünmektedir. Bu noktada toplumun en küçük birimi olarak ailenin, ekonomik,sosyal ve siyasal değişimlere uyum sağlayarak şekilsel olarak farklılaştığını,ancak patriarkal söylemler etrafında kurulan ideolojisinin aynı kaldığını önesürmek mümkündür. Sinema, aileye ait temsiller aracılığıyla kolektif yaşamıeksen alan anlatı bütününde hafızayı yeniden üretir. Ailenin alanına giren anaç temsiller çerçevesinde dilinüretildiği sosyal ve politik koşullar ile onun biçimi; bireyin aidiyetiiçin hayati önem taşımaktadır ve bu yüzden dünya sinemasında örneklerine sıkçarastlayabileceğimiz gibi Türk sinemasında da aile, erken dönemlerden başlayaraköyküsel çatışmanın eksenine oturur. Bağımsız Türk sinemasında toplumsal olaylarıönceleyerek önemli eserler ortaya koyan Handan İpekçi&#039;nin 2010 yapımı Çınar Ağacı filminde, ailenin en yaşlıüyesi olan emekli öğretmen Adviye Hanım’ın (Celile Toyon), ailenin enküçük üyesi olan torunu Barış (Deniz Deha Lostar) ile olan ilişkisi etrafındakolektif belleğin dönüşümü anlatılmaktadır. Film, kültürel belleğin aktarımında büyükebeveynler ve torunlar arasındaki ilişkiyi merkeze alarak yan çatışmalarlabirlikte aile belleğinin kurucu öğesi olarak kadını ve erkeği ele almakta;bununla birlikte toplumsal cinsiyetin aile etrafında nasıl şekillendiğini deortaya koymaktadır. Literatüre, aile vekolektif bellek temelinde katkı sağlamayı amaçlayan çalışmanın teorik zemini,kolektif bellek üzerine çalışan Connerton, Halbwachs, Assmann gibi düşünürlerinetrafında şekillenmiştir. Çalışmanın yöntemsel izleği eleştirel söylemanalizidir. Kadın ve erkek üzerinden üç kuşak eksenine yerleştirdiğiöyküsüyle toplumun minyatürü olarak değişen Türk ailesinin belleğini ortayakoyan Çınar Ağacı filmi, karakterlerinpaylaştıkları ortak geçmiş ekseninde, kolektif belleğe ait metaforlar sunmasıaçısından önemli bir yeresahiptir.Anahtar Kelimeler: Aile, Kolektif bellek, Kadın, Erkek, Sinema.TopicMODIFYING THE FAMILY VALUES IN CINEMAVIA THE CONCEPT OF WOMEN AND MEN AS THE FOUNDER OF COLLECTIVE MEMORY:“ÇINAR AĞACI” MOVIE SAMPLEAbstractThe common family history isof great importance in the formation of the collective memories that sit in theviewpoints of the groups in society and in their life practices. Given thatindividuals use social frameworks during recall, intergenerational relationsseem to play an important role in transferring the established cultural memory.The roles of the woman and man that make up the family with whom the past isrebuilt; they can transform the collective memory as well, as the society inwhich it acts as the carrier of the collective memory transforms through theprevailing discourses, codes and forms. Although it is not possible to revealthe family identity of a society with clear lines, it is possible that thefamily organization that has collective memory may reveal structures thatdefine the Turkish family when considering that all the behavior around thechanging socio-political and cultural structure and its relations with theconditions are harmonized. At this point it is possible to argue that thefamily as the smallest unit of society is shaped differently by adapting toeconomic, social and political changes, but that the ideology establishedaround the patriarchal rhetoric remains the same. Cinema reproduces memories inthe entire narrative, which is the axis of collective life throughrepresentations of the family. The social and political conditions and the formin which the language is produced in the framework of mother-childrepresentations that enter the field of the family; it is crucial for thebelonging of the individual, and as such, we can often find examples in theworld cinema, as well as in the Turkish cinema, the family, starting from theearly times, is the axis of the narrative clash. For instance, the film, ÇınarAğacı directed by Handan İpekçi in 2010, which depicts important works bypredicting social events in the independent Turkish cinema, is the oldestmember of the family, retired teacher Adviye Hanim (played by Celile Toyon),with the grandchildren Peace (played by Deniz Deha Lostar), the smallest memberof the family the transformation of the collective memory around therelationship. The film takes the woman and man as the founding element of thefamily memory together with side conflicts by taking the relationship centerbetween the grandparents and the grandkids in the transfer of cultural memory;it also reveals how gender is shaped around the family. The theoretical basisof the work, which aims to make contributions on the basis of literature andfamily and collective memory, has been shaped around scholars such asConnerton, Halbwachs, Assmann working on collective memory. The methodologicalfollow-up of the work is an analysis of critical discourse. The film, whichreveals the memory of the Turkish family, which has changed as a miniature ofthe society with the narrative of the three generations of women and men, hasan important place in terms of presenting the metaphors of collective memory onthe common axis of history shared by the characters.Keywords: Family, Collectivememory, Woman, Man, Cinema.