Jak powstaje rak (1996)

Nie jest ju tajemnica, jak powstaje rak. W czasie ostatnich dwoch dziesi cioleci dokonano zdumiewajacego post pu w poznaniu najg∏ bszych podstaw procesu nowotworzenia, czyli identyfikacji zjawisk zachodzacych na poziomie molekularnym. Sa to odkrycia o niepodwa alnym znaczeniu; sprostaja egzaminowi u przysz∏ych pokoleƒ naukowcow i stana si fundamentem nowych rewolucyjnych podejEc leczniczych. Nie sposob przewidziec, kiedy terapie ukierunkowane na molekularne zmiany w komorkach rakowych znajda powszechne zastosowanie, gdy prze∏o enie nowej wiedzy na praktyk kliniczna jest problemem z∏o onym, powolnym i kosztownym. Ale podj to ju wysi∏ki w tym kierunku. W istocie termin „rak”1 odnosi si do ponad 100 postaci choroby. Nieomal ka da tkanka w organizmie mo e ulec z∏oEliwej transformacji (zez∏oEliwieniu), z niektorych rozwijaja si liczne typy nowotworow. Co wi cej, ka dy nowotwor z∏oEliwy ma unikalne cechy. Jednak podstawowe procesy, warunkujace powstawanie ro norodnych nowotworow, wydaja si ca∏kiem podobne. Z tego powodu w tym artykule b d u ywa∏ terminu „rak” w sensie ogolnym, przedstawiajac wybrany jego rodzaj, aby zilustrowac ogolne zasady. TrzydzieEci bilionow komorek normalnego, zdrowego organizmu yje w z∏o onej wspolnocie, wzajemnie regulujac swoje podzia∏y. Normalne komorki namna aja si (proliferuja) tylko wtedy, gdy dostana sygna∏ od innych komorek z sasiedztwa. Dzi ki takiemu nieustannemu wspo∏dzia∏aniu ka da tkanka utrzymuje w∏aEciwe rozmiary i odpowiednia budow , stosownie do potrzeb organizmu. Komorki rakowe natomiast wy∏amuja si z tego schematu; ignoruja systemy kontrolne proliferacji i realizuja swoj w∏asny program reprodukcji. Maja nawet bardziej zdradziecka w∏aEciwoEc – sa zdolne do przemieszczania si z miejsca, gdzie powsta∏y, czyli do inwazji na pobliskie tkanki, i tworzenia guzow w odleg∏ych miejscach organizmu. Guzy z∏o one z takich z∏oEliwych komorek staja si w miar up∏ywu czasu coraz agresywniejsze i gdy niszcza tkanki i narzady niezb dne dla egzystencji organizmu jako ca∏oEci, prowadza do jego Emierci. To nic nowego. Jednak w ciagu ostatnich 20 lat naukowcy odkryli podstawowe prawa, ktore rzadza rozwojem raka. Obecnie wiemy, e komorki guza pochodza od wspolnego komorkowego przodka, ktory w pewnym momencie – zwykle dziesiatki lat przedtem, nim guz sta∏ si wyczuwalny – zapoczatkowa∏ program nieprawid∏owego namna ania. Nast pnie transformacja z∏oEliwa takiej komorki zachodzi poprzez akumulacj mutacji w specjalnych klasach jej genow. Geny te sa kluczem do zrozumienia procesow powstawania ludzkiego raka. NoEnikiem genow sa czasteczki chromosomalnego DNA w jadrze komorkowym. Gen wyznacza sekwencj aminokwasow, ktore musza si po∏aczyc, by powsta∏ okreElony rodzaj bia∏ka. A zatem bia∏ko wykonuje funkcj zaprogramowana w genie. Gdy gen jest w∏aczony, komorka syntetyzuje kodowane przez niego bia∏ko. Mutacje w genie moga zaburzyc biologi komorki przez zmian iloEci lub aktywnoEci produktu bia∏kowego. Dwie klasy genow, ktore ∏acznie stanowia tylko ma∏a cz Ec pe∏nego ich zestawu, odgrywaja g∏owna rol w zapoczatkowaniu nowotworu. Normalnie programuja one cykl yciowy komorki – z∏o ona sekwencj zdarzeƒ, dzi ki ktoJak powstaje rak?