Yeni Lisan ve Hüseyin Cahit (Kendisine)

مسين مالهم
- کندیسته « ادبای جدیده» دن صـوك اون بش سنه ایچنده کی تجدده أك زياده خدمت ایدن شبهه سنز حسين جاهددر . ارقداشلرينك يازيلرى مدهش ومقاومت اولونماز برطرزده مدافعه ابدن كسكين قلمی بزه « حیات مخيل » کي حقيقة" نفيس وكوزل فقط شکل اعتباریله دکل! - اثرلر وجوده كتير مش ، أسكى دورك أك قورقونج ، أك قودورمش زمانلرنده ارتجاعه ، ظلمته ، ماضی یه ، تعصبه ، جهالته هجوم ايمكه جسارت كوستر مشدر. « حکمت بدايع » ه دائر یازدیغی شیلر، دیگر علمی مقاله لرى اونك جداً چالیشديغنه ،برجوق كنجلك كيجهلرنى كتابلرك اوزرنده صارارتديغنه شاهددر . أك بويوك فضيلتي قطعياً انتحاله تنزل اتمه مه - سیدر . « خیال ایچنده» کی مکمل وطبیعی براثر نمز داها يوقدر. اوراده استانبولك عقيم كنجلكى نه كوزل تصویر اولنمشـدر . خیال ايجنده کجن انتظامسر بروغرامسر ، غايه سر بر كن جلكك نتيحه سز لکنی ، بونتيجه سزلك ايجنده نتیجه سزلکی بوندر بديع وحقیقی بر صورتده هیچ بر قلم کو ستره من . تدقيق ايديكز. تكرار دقتله اوقويكز . بوكتاب ، پول بورژهدن ، شورادن بورادن آشير لمش تصوير وتحليل قولکسیونی ، ادبی برنوط دفتری دکل ، مکمل بر روماندر . اونه يازدیسه کندیسی بولمش ، کندیسی ابداع،کندیسی اختراع ایتمشدر.ارقداشلری اثرلرينك اسملرینه وار نجه به قدرغر بدن آشير مغه ، طبقى أسكى یکی چريلرك قانلی هجوملری کی غرب ادبیاتندن قرون وسطايه خاص برجايولجيلقه دوام اينمكده لر ایکن اوغایت قطعی ومتين آديملر آنمش ؛ روحيله ، حسيله ، فكريله بزم ایچمزده ، کندی وطنمزده چالیشمشدر. او وقتلر ادبیاتده بروبا حالنه كلن محمد
جلالی و حیات مطبوعات » ده ، بردها سس حقارا۔ میه حق درجه ده ، بوغمش، حالا ادبی بر ظلمت وارتجاع نشرينه غيرت ايدن خلیل ادیبه آغیر بر ضربه ایندیرمش اقدامدہ کی مشہور پارس مخابرينك، معهود على كمالك ادبی وعلمی شقاوتی وزینه وورارق سكوته محكوم اتمشدر .
عبدالحميدك أك بويوك دشمنلغي تورکلره ،تورك قوميته اولدیغندن دكر وطنداشلريمزه ادبیاتده ویردیکی نسی مساعدهن بزدن أسيركه ردی ،استبداد. بنه بر معنویت وروحانیت سوسی ویریر ، بوتون غز ته لر اوكا : «دنياده اللهك كولكه سی ! » دیرلردی .اوکونلر مر تجعلوك مظفری، اقالی ايدى. غربه بافق؛ ترقيدن، تحولدن بحث اتمك أك مدهش برکفر عد اولنيوردی. اوفاق ویکی بر حرکت قارشيسنده صاییلماز . بوش قفالر پیدا اولیور ، بوفوق وحدتلي برسسله : «هر شی عربجهده واردر . مدنيت شرقاده در . هر شی ، هرشی ، هرشی.. عربيات ، عربيات ، عربيات ديه هايقير بيورلردى . بوائناده بر قهرمان چیقدی اویله برقهرمان که جسارتی هرکسی شاشیر نمشدی د عربجهدن برشی او کره نه میز . عربجهده موجود اولمسنى صاييقلاديغكز شيلرك مكمللری غربده در .» دیدی . اونوتيلان، قاله بیله آلنمیان زواللی تورکلکی، حس حقیقی بر تعالی به محتاج اولان تورك قوميتنى ایتد بردی . برچوق كنج دماغلرده مهم برانتباه حصوله كتيردي . اينته بو قهرمان ، بعضی مجنون متعصبلر کی نسلنی انکار ايتميه رك تسجيل ايدن ،کندی قومیتنی هر شيئه ترجيع ايله ين بويوك وصميمي قهرمان حسين جاهد ايدي .
عجبا ، مليتنه محبتى أك مساعده سر زمانلرده كوسترهن بوحسين جامد لساننك قنالغني ، طبيعتمزه مخالفتی هیچ دوشونم نمی ؟ دوشو نمدیمی که قونوشو۔ لميان برلسان موجود عد اولنه ماز ؛ پولودر . يالكز يازمغه مخصوص برلساك قارئلری انجق بازانلر در . ... او ، بونی دوسوندی . او بیلیوردیکه برلسان خایر كلمه لر ديمك دكلدر؛ بر لسان صرف» ندن عبارتدر.کندی ملى صر فمزك نه قدر مكمل ولديغني، دنيانك اك بسيط ومكمل
بر صرفی اولدیغنی ده بیلیور،دماغمزه يك اجنبي اولان عربی وفارسي تركيب وجمع قاعده لرينك دائما لسـانمزك ضررينه چاليشير ادبي وخائن قابيتولاسيونلر : « تأسف اولدیغنی حس ايدييوردی . بوحسنی اولنوركه لسانمزه عربی وفارسی کلمه لرله برابر عربی قاعده لرده المشر ( - ) » دیه دها اونسنه اول اظهار ابتدى . احتمال سند لرجه مناقشه اولونان و فارسی تصفیه مسئله سنى حصوله كتيرهجك حركت ، ملی صرفزك و تماميت ، في تأميندن باشقه برشی اولاميه - جغه قائلدى . لكن ارتداشلری هیچ بو تصفیه یه ، بوساده لشديرمك فكرينه يا ناشميور، لسانی اسکیسندن زیادہ آغر لاشديرييور ، آکلاشیلماز برحاله افراغ ايدييورلردی . اجنبی قاعده لريله تركيب يا بق وتركيبلرك كلمه لرى أك مجهول ويابانجيلردن انتخاب انتمك أكبر نجى معرفتلری ایدی . جناب ، خالد ضيا هپ بوتركيب موجدلکی ایله افتخار المشلر در ! فكرت أك صوك اثرلرينك برنده « پیشانی وقور، دیه بر ترکیب بازیبور، قونوشولان ملی لسانه ، طبیعی لسانه تنزل اتمیکنی کوستریوردی .اونلری تقلید ايدن كنجلرك يازيارى کو لونج بر کله ، بر ترکیب اویونجاغندن عبارت قالیوردی ... ایکی سطرلق بریازیده اجنبی قاعده لریله بش آلتی ترکیب يا بمق،جمعلر يا يمق برشی، ظن ايديليور ومحرر بو مناسبتسز لكنه:« ادبیات پاپیورم !»اعتقاديله جاهلانه براهمیت ویر موردی .
أسكي لسان قدر علمه ،فنه ، پسیقولوژی به مخالف بر لسان دنيانك هيچ بر طرقنده يوقدر. دنيانك هیچ برطرفنده برلسان يوقدركه مختلط اولسون . هر لسانك كندينه مخصوص طبیعتی ، ذوقی ، صرفی ، خصوصیتی ، ملیتی واردر. أسكي لسانك حالني انسان براز دوشونورسه عصیان ایدر ،و : « بو، رزالت! » دیه باغيرير، عربجهدن ، عجمجه دن برچوق كله لر المشنز . يك اعلا ..اولابيلير . احتياجمز وارمش! بوكلمه لركاملالرسیده محافظه اتمشز ! هایدی نه ایسه، بوده أبي...هر نه قدر توکجه لشمه لرينه مانع اولورسه ده،
ینه خوش كوره لم . فقط بو آلديغمز کلمه لری کندی صر فمزله قوللانمق أك طبيعي ومعقول بر حرکت ایکن بز طونمشنز ، بوایکی اجنبى لسانك قاعده لرسیده قبول اتمشنز .
مثلا : لسانمزده ، دنيانك أك بسيط ، أك طبيعي أك مكمل صرفی اولديغي بوتون لسان عالملرنجه تصديق واعلان ايديلن ملی صرفهمزده جمع قاعده سی اوقدر قيصه درکه باشقه لسانلرده برمثلنه تصادف ممکن دکلدر . ايشته : (تورکجه ده اسملر ، صفتلر ، فعلمر ، حاصلی استداسز بوتون كلمه لر نهايتلرینه «لر» اداتنك علاوه سيله جمع ايديلير . ) بز بوزواللي« لر » ایله مستثناسز عربی و فارسی هر کله یی ده جمع ایده - بيليركن بوایکی لسانك غايت مغلق [ حتى مؤنثلك ومذكرلك مناسبتيله طبيعتمزه مخالف ] قاعده لری قوللانغه باشلامشز . حكمدارلر ، مخالفلر ، عالملر، فتار ، سن لر طبيبلر ، كله لر والخ . . ديه جك يرده حكمداران ، مخالفين ، علما، فنون ، سنين ، اطبا، كلمات
بسيطلکی ، ساده لکی ، ملیتی بکنمه مشر د مشر هر قومك ،حتى أك محافظه کارانكليزلرك بيله مناسبتسز . لكنى ، معناسز لغنى ؛ منطقسز لغنى ادراك ايدرك ترك اتمکه اوغراشدقلرى ( مؤنثلك ومذكرلك ) بلاسنى بزده يوقكن وار ايتمکه چاليشمشز . عريج ده کی قبول ابتديكمز – بالكز جمع وتطابق قاعده لری بزم بوتون ملی صرفمزك يدى سكر مثلنه مساوی اولديغنى دوشونورسهك أسكى جهالت وذوقسز الكمزك نه قدر قویو و کور اولدیغنی آ کلارز .
ایشته حسين جاهد بو چیلغنلعی ادراك اتمش وقتيله أسكى طرزی ،موجود اولمايان املامزی محافظه اتمك ايستيه نلره قارشي أسكي لسانك ياشايا ميه جغنى اثبات ایله مشدی : «دنیاده موجود لسانلرى على العموم اوچ صنف آ بيريرلر ،دیمشدی ، برنجی صنف برر هجالی کا لردن مرکبدر . ايكنجي صنف بومجالرك التصاقندن حاصل اولمش متعدد هجالي كله لردن ، اوچنحی صنف ایسه تصریف قابیلیتی حائز اولان کماندن ترکب ابدر .
د تورکجه ایکنجی صنفه داخلدر . عربج او چنجی صنفك السنة ساميه شعبه ، عجمج، ایسه ینه او چنجی صنفك « هندواورپائی » شعبه سنه منسوبدر ، تورکجه ايله عريجه وعجمجه بنده هیچ بر مناسبت يوقدر؛ بناء عليه بونلر برلسانك ، عنمانديجه نك ، عنصر لري تشکیل ایده مزلر؛ چونکه مختلط لسان اوااز ؛ عثمانليجه بوكون تورکجه در ؛ نه قدر اجنى كلمات قاريشه حق اولورسه اولسون بنه تورکجه در . تورکجه دن ، عجمجه دن وعربجهدن آلنمش برطاقم كلماتك اختلاطندن ميدانه كله مصنع برلسان ذی حیات اولاماز . » (۰)
و ادعاسنى قوتلنديرمك ايجون و آيل هو ولاق» ك La linguistique » نامنده كتابنك او تجى صحيفه - سندن شوسطر لری ترجمه انتمشدی :
« ... هیچ بر وقت مختلط برلسان ابداعنه موفقیت حاصل اولمياجقدر . مثلا « هندو اور ہائی » شعبه سنه منسوب برلسان تصور اولنه ماز كه بونك قواعد صرفيه سی قسماً اسلاواسانندن ، قسماً لاتين لسانندن النمش اولسون. مختلط لسان يوقدر، وبوندن صوكره د اولامياجقدر. مثلا برجوق اجنبی عنصر لری ، از جمله بر خیلی فرانسر عناصرینی حاوی اولان انکلیزجه بر جرمن لسانيدر . والى نهايه جرمن لساني قاله جقدر. باسق لسانیده عینی حالده در : ایکی رومان لسانندن دائمی صورتده ابتدیکی استعاره لر كنديسنك طبيعت خصوصیه سنی هیچ بر وقت اخلال ایده میه جکدر . صوكرا نه اولدی ؟ « ايشته لسانلرك تقسمات هده
اساسیهسی ، شعبه لری ،اوصاف مميزه وخصوصيه لری تدقيق اولنورسه عريجه وعجمجه يي عنانلي لسانك عنصری ظن اتمك كي بر خطادن ، محافظة نفس قابل اولور . » دييهن حسين جاهد نه يابدی ؟ هیچ . . . علمی اطميناننك ضدينه حرکته دوام ابتدی . عربی وفارسي تركيب وجمع قاعده لرینی آنقدن قولای برشی یوفکن و بو ادبی قاپتولاسیونلری دفع ا تمکله برشی غائب ایتمیه جککن او، بونا قرار ويره مدی, چونکه بویله علمی برقرارك اجراسى ارقداشانی،
او تركيب قويومجيلریده بره سرمکدی . بوندن چوکدن باشقه اعتيادك بويور دغدنده قورتولامادی.کوچو بری آلیشدیغی اسکی لسائله يازدى . جلدلر وجوده كتيردي . لكن ألا غربی شوکه مختلط برلسانك ياشايا ميه جنی ادعا و اثبان ایتدیکی حالده ، علمی اعتقادینه طبان طبانه مخالف برشي يامغه قالقدى . أسكي لساني.. اجنى قاعده لرك قارينديغي بو مختلط وتولومه محکوم لسانى باشا تمغه ،اونی مکمل برحاله قويمغه تشبث ايتادى. اوچ لسانك قاعده لرندن مركب ، غريب ومختلط بر « صرف و نحو » يازدن . یعنی پاشابامیه جغنی بیلدیکی بولس أنى ياشاتمق ابتدى . أسكى جهالتك حركين خرابه لری بیقاجق وزينه مكمل وصاغلام بر آبده يوكسه لته جككناو، برأسكى خرابه لری تقویه و ادامه به جسارت ایتدی .
بز گنجلر ، ایشته علم و فن قارشيسنده يك چيركين ، يك تهلكه لى ، يك مناسبتسز دوران بوخرابه لری بيقااجغز . لسانمزدہ کی عربی و فارسی ترکیب وجمع قاعده لری ، تورکجه لشهمش اداتلری آ تاجغز . ملی صرفزك مكمل وصاف صرفزك « تماميت » في تأمينه چالیشاجغز . ملي صرلزك تماميتي ، تزين ايجون ، وسجع ايجون لسانمزه وقتيله كيرمش اولان بعض لزومسز کله لری بزه اونو براجق! بالكز جداً محتاج اولديغمز معنالي كله لر قاله حق و توركجه له شه جك . قونوشورکن سويلديكز ، سويله ما يکمز کله لری ياز مياجغزده . وعلى وفنی اصطلاحلره ، تكلم لساننه كير مش ، قليشه ولمش تركيبلره شم ديلك بركلمه کی باقاجغز . لكن مستبلده بوقليشه لریده بوزاجغز. ملی صرفمزك تماميتنى تأمين، مظفریتنی قازاند قدن، محافظه کارلره ،ماضی به محب قالالمره ، علمك وفتك صداستى انکار ایدن اختیار کنجاره غلبه جالدقدن صوكرا املا مزله، حر فلر يمزك شكل وطبيعتلريله اوغراشاجغز. غايه من : ساده لکه، کوز ملکه ، ضعته ، تكامله دوغرو دور مادن بيقهادن یورتمل اولاجق ... بوقدر صمیمی بر مجاهده مزه ؛ ملی صرفزك تماميتنى تأمين ، صاف وملي  برادبيات تأسيس اتمك املمزه بويوك ادمز
حسين جاهد اشتراك اتمسه ، حتى معارض اولسه بیله بز دارلمياجغز . یکی لسانی قطعياً قبول اتمه مه سنى بك انسانی بولاجغز ، و هر کس کی اعتیاد حسنه مغلوب اولارق ، اثرلرينك حياتي براز دها اوزانمق ايجون أسكي لساني بوتون قوتيله مدافعه ایتسه بیله بزینه اونی تبجيل ايده جكز . چونکه او ، قولا ً اولمسه بيله ، وجداناً ، علماً ، فناً ، ادباً تماميله بزم فكر من . ده در بز بوگا بوتون موجوديت واطئمنا نمز له امينز...