Tamim-i Maarifin Esbap ve Usulü

« نشر وتعميم معارف » تعبیری بزده، دها بك جوق تعبیرل کی معنای اصلی و مفهوم حقیقیسی دوشونلكسزين، سوالمکده در. «معارف» لفظي علوم وفنون ومعلومات متنوعه نك كافه سنی جامعدر؛ بونك ايجون نشر معارف دینا۔دیکی وقت، اولاء اك اول واك زياده هانکی علوم ومعلوماتك نشرى لازم كالبر؟ وثانيا، بو علوم ومعلوماتك كيلره واهالينك هان کی صنفره تعلیم و تعمیمی اقتضا ابدر؟ هر نوع معارفك كافه اهالی به نشر و امینی آرزو وطلب ايمك موهوم بر شیله اوغرانمق ديمكدر؛ چونکه اولا، هر نوع علوم وفنوني تحصيله عمر بشر کفایت انر؛ ثانیا، بو ممکن اولسه بیله، على العموم افراد اهالينك متفنن وعلامه اولمسي، فالمه برینه، بلکه ضرری موجب اولور .
بو صوك تعمیر مزی، کورور کور من، مقصد مری آکلامفسرین، تقدير ايمك ايستيه جاك آدمار بولنه جانی بیلیرز؛ اوت، هر برده، وخصو. سیله برده، علوم ومعارفك عوام ناس، وعلى الخصوص نادينلر ، حقنده قائده سن ومضر اولمی اعتقادنده بولار واردر؛ بونار بزم ده بوه بر فکر باطلده بولند نمره ذاهب اولارق، بلکه بزه در حال بر « آفرین » دی بخش بیوره جفر سه ده، بز کمال تواضع واعتذار له بو « آفرین » ی رد و اعاده ايده رك، مقصدم بشقه اولديغنى عرض، وبو مقصدی ایضاحه مسارعت اندرز .
ير ديك ايستيورز، که هر کس متفان وعلامه اولدقدن، يعني بر بيوك دار الفنونده مدرس اوله بيله جك بر حاله کاد کدن صکره، چفنجی، دمیرچی، چوبان کیم اوله جق، واو علامه لري كيم بسلیه جکدر؟ بوندن ده مقصد من نوع بشرك بويه خدماتنده بولنه جق صنوف اهالينك ظلام جهل ايجنده بر اقای دکل، بلکه بونارك ايشاربنه يارايه له جك مدار فله تنویر اذهان و تزیید استفاده ابتدر لمسيدر. بو حالده؛ بوفاریدہ کی ایک سؤاله جـواب ويرهرك، ده بيليرز كه : معارفك هر نوعى نشر وتعميم اولنملى، فقط هر صنفه کندی ایشنه بارابه بلهجك قسمى تخصيص وتعليم ابدلی؛ وكافة صنوف اهاليك اذهانی نور مارفله تشویر ابدالی، فقط هر كسك ایشنه بارار وثمره ويرد مدار فله تنویر او للبدر .
هر برده و هر قوم وامت عندنده اهالی بر جوق صفاره منقسمدر؛ اصل و نسبه رعایت اولیان براوده دخی ترونك درجات مختانه سی انسانلری ويله صنفاره نفسيه كافيدر. اصلام ودولت تماری و کوکاری بو صنفارك آشاغیارنده و عوام دنيلن خلقك ايجنده در. عوام کلیلی و کثرتلی اولمغله، بردکیر کبیدر، اشراف، معتبران، رؤساء ایلری کلنلر، زادگان، اغتيا نا ۔ دار بله ياد اينديكم صندار ابه، او دكيرك بر کویو کی حکمنده در ؛ هر نه قدر که دکتر طالعه لی اولدینی وقت، کوپو کندن بشفه برشی کور بمز۔ سه ده، او کوپوکی چیفاران دخی دكيرك او درين صولدر؛ زراعتـده اصل | کاری، استجاری، نباتاتی اسلين تارلهلك اوستنده كوريين سطحی اولميوب، كوكارك بولنديغي آلت طبقه سی اولدینی کی، بر امت و دولتی دخی طونان اشراف ومعتبران ورؤسا اولميوب، عوام دید یکمن آشاغی کی صنفار در .
بر جمعیت بشريه تك ثروت وقوتي عوام دیدیکمن آشاغیکی صنفارك درجه قدرتیله متناسب اولدینی کی، او جمعيتك فنا القاري دخی بنه با شلیجه او صنفرك ترسيدن محرومیتی نسبتنده در بتون خرسزا، جانیار، قاتار، حید و در او صنفاردن چیقار. او صنفارك ظلام جهلك ايجنده فالمسی نوع بشرك بر بيوك بدمختلفيدر؛ اصل معارفی او ستترك ايده نشر ایملی، فرانلقده پاشابان نوع بشرك او قسم اعطمني معارف نوريله تنوير املی، جهل و فساد رطوبطری ایجنده چورو مکده اولان او صفارك ايه معارفك شعاعني ادخال ايده رك، او زو الليساره یکیدن حیات بخش ایتالی. روسیه ده زادگان و ایلری کلنلر آورو بانك هر برندن زیاده تربیه کورمش وشور اذهان انتشار در، لكن روسيه بي ممالك متدنه مره سنه ادخاله مو. فق او له م دیار؛ چونکه او را به بافان معارف رحمتی بالکن بابر افاری اصلا. دوب، کوکاره قدر واصل اولدی، عوام اسکی جهالت فراغی اینده در. معارف دنیلن آب حیاتی جمعیت بشر به مزرعه سنك اوستنه سربمك كافي دكادر، اونی کوکاره قدر ايصال اتمك اقتضا ابدر . الحاصل، معارف اهالينك كافة صنوفه نشر و تعمیم اوغلی، فقط
هر صنفك احتياجاته كوره معارف وبریلوب، مثلا دمیری و چنتجينك اوغلته، كاتب، مأمور . ياخود صوفته اولمسنى ايجاب ایده جاك معارف وبرلميوب، پدری کی دمیرجی یاخود چفنجی اولمجق، وبدريك صنعتنى ايلر يلته بيله جك صورنده تحصیل علم ايندير لمليدر . بوكون علوم ومعارف « امثله » دن باشلابه رق و قازمير » ده ختام بولان او معهود در سار صره سندن عبارت اولميوب، جنتجيلك، دمبر جيلك، دولكرلك، هر شي  فن حکمه کممشدر ، بو فتره خواصدن زياده عوامك احتیاجی اولد . بعدن، بوتلرك مباداسی اولان كيميا، حکمت طبیعیه، جراثقال، حساب، هندسه کې عارك و هر که لازم اولان جغرافیا و تاریخ کی شـبارك هر صنف اهالينـك اولاده تعلیم و تدریسی، و هر طرفه نشر وتعميمى اقتضا ابدره حالمو که بو صايد يغمر فنلردن هر بر بنك تحصيلي خيلي وقته محتاج اولديغندن، و چنجی و صنعت كارلوك ابسه اوغاريني طول مدت مکنده براقه وقناری اولیوب، او ناری کو چکا۔ کارندن کندی صنعت و ابشار نه آليشدير من ايستد کارندن، بو فنونی زیاده سیله مختصر و ساده بر صورنده تدريس ايتمك اقتضا ابدر، که جوجق بدی باشندن اون و نها . یت اون ایکی پاشنه قدر او کړنه چکنی او کر نوب، اوندن صکره، يا بدربنك باننده ایش ایشاکه، با صنعت او کر نمکه، و یاخود، وقت و حالي مساعد ایسه، تحصیلنى ايار بلتك ايجون، دها بوك بر مكتبه كنكه وقت بوله بلسين .
آنجق، هر علم و فنك تحصيلته آلت وواسطه او قوبوب بازمق صنعتی اولمغله، بو صنعت علوم و معارفك آناختاری دینکه مستحق اولديغندن، علوم و فنون متنوعه نك نشری ماده سندن اول، بو صنعتك تسهيل وتعصبي؛ و، فنون متنوعه مباديسنك تحصيلته وقت قالمق ايجون، واسطه تحصیل اولان او قوبوب يازمق علنسك، ممكن مرتبه ده از زمانده و جوق ولنسله او کرنيله بيله جك صورنده، ساده اشد بر بلوب قولا بلا شد پر لمسی اقتضا ابدر .
بو بایده کی مطالعاتمزی ده كله جك نسخه ... تعليق الدرز