Valide Camileri: Yeni Camii

والده جامعلرى : يكى جامع

عثمانليلرده اعمار حتى بالكن بادشا هلرده موجود دکلدر ؛ سلطانلرده كوزل استانبولك اعمارينه غيرت ايتمشلر ، ظریف جامعار
و چشمه لوله سوکیلی استانبوازی تزیینه چالیشمشلر در
استانبولده سلطانلرك ووالده سلطانلوك يك جوق خیراتی واردر . ایچلرنده ای گزیده ی وحتی صنعت نقطه نظر ندن انفسی یکی جامعدر
يكي جامعك ايلك بانیه سی ، سلطان محمد ثالثك والده سی صفیه سلطاندر . اوروبا تاريخلرنده و ندیکای با فو نامیله شهرت بولان صفیه سلطان ، خواجه سعد الديلمر ، سنان باشالر وابراهيم با شالو له برابر دورينك سياستي ایله مشغول او لديني کی استانبولده ي خير لي اثر لرده وجوده كتير مكه باشلام شدی. بو اثر لرك مرنجیسی امين اسكله . جوارنده انشاسته
باشلاندینی جامدی .
بو دورده ( ۱۰۰٦) امین او کندن سرکه جو به قدر اولار ساحلده موسوی محله لری واردی . بو محله لر سلطان احمد ثالث زماننه قدر دوام ایتمشدی . مله ده موسويلرك كند يلريه 6 مخصوص بر سينا غولری آیریجه بیزانس زمانندن قاله برد كليسا موجوددی . جامعات انشای ایچون بر چوق أولرك آلیندارى، كليسا ايله سينا غونك بيقدير الاسى ، فقط بوكا مقابل ویران برسينا غو ايله بركايسانك
تعمیر اولونماری ایجاب ايدييوردى. بتقدير يلاحق أولره ايكى مثلى اجرت ويرمكه قرار وير لمشدی . بو قرار سریع بر صورتده تطبيق ايد لدى . جامعك انشا ايديله كى عرصه اوزرنده کی اولر بتقدير لدى؛ فقط أولرك بهامی کاملاً ويرلمه دی. بوحة سزلق ، بنا امينتك سوء است ما اندن ایلری کلدی . صفيه سلطان ، جامعك انشاسته نظارت ايجون درکه عالى قيو جيلرندن قره محمد آغایی بنا امني تعيين التشدي.
محمد آغا أو لرك بدلارینی ویر مدیکی کی نیچه اوقافك رقبه ، اولماسنه
سبب اولدی . جاهل نائبلردن برینه حجت باز دیردی . خریستیانلره مخصوص اولمق اوزره باشته محلهده آیرنجه بر كليا يا پدیردی ؛ فقط موسويلره عائد سيناغ و يا بدير المادى . قره محمد آغانك بوحركتي هنوز سرا به عکس ایتمه مشدى . صفیه سلطان، جامعك تملى آتيلا جغنى خبر
الديني زمان ممنوندی . تعمل ( ١٠ محرم يوم سبت) آتيلدى. فقط عرصه « ساحل بحرده
طاغ المكي محل اولمغله ليل ونهار طلوم به لرايله صوبه ذکر منلر » (۱) يوروده جك قدر مبذول بر صورتده چیقار ما یه چالیشاد ی . انشا آت سکز آی بلافاصله دوام ابتدى . بناتك انشا سنه معمار سنانك (۲) خلفى « سر معماران عالم» داود آغا تعيين اولو - سنان پاشانك انجيلي D
مشدی. داود آغا صنعتنده جداً ماهر
ایدی سرای سورلری اوزرنده
کو شکنی غایت
ماهرانه انشا ايدن داود آغا ، سلطان مراد ثالثك او اخر سلطنتی ایله سلطان محمد ثالتك اوائل سلطنننده استانبول انشا آنتی مقتدرانه اداره ایله مشدی . داود آغا انشا انه كمال فعاليتله دوام ايتدى . سکز آی سوکرا (رمضان) ایدی که بنا امینی قره محمد آغانك پولسز حرکتلری میدانه جیندی أو صاحبلرينه يا بدينى حق سز لقلره . كليسا وسيناغ و مسئله لری شیخ الاسلام صنع الله افندی به خبر وير لدى . صنع الله افندی بو حقسز نقلری روا کورمه دی
والده سلطانه تذکره کوندردی : « آثار خيريه كز حسن لقلرله ن
***
 (۱) تاریخ سلانيكي ، اسعد افندى كتبخانه ی ، ص ۳۷۷ (۲) معمار سنانك تاريخ وفاتى و داود آغانك نه زمان سر معمار اولدینی معلوم دكلدر . دیوان همایون تمپو داننده ٩٩٤ تاريخه قدر معمار سنانه بازاش حكمر واردر تاریخ وفاتنك ٩٩٥ ايله ۹۹۹۹ آره سنده اولماسی محتملدر
***
ہو سنه دن شائبه دار اولیور » ديدى . صفیه سلطان بنا اميننى عزل ابتدى ، هر كسك حقنى برينه كتيردى جامعك انشاسته نظارت ايتمك اوزره قيو جیلر کتخداسی نصوح آغا بنا امینی تعیین اولوندی جامعك انشاسی معمار داود آغانك نظارتی آلتنده فضله دوام ابتدى . ( ۱۰۰۷ ) سنه سی استانبول ايجون فلاکت سنه می ایدی . بر در هم کومو شدن سکز انچه كسيلير كن او سنه اون آنچه کسیلکه باشلامندی بش
مسكوكات مسئله ی معیشت اوزرنده فنا بر تأثير حاصل ابتدى. دیگر طرفدن و باده استانبول نفوسنى بيتيريبوردى . بو فلا كتك قربانلرندن بری ده ، معمار داود آغا اولدی (۱۰۰۷) . داود آغانك یرینه صو بولی ناظری دالغیج احمد چاوش معمار باشی تعیین ایدلدی (۱)
و جامعك انشاسته بالطبع احمد چاوش دوام ابتدى. (۱۰۱۲) ده سلطان محمد مالتك وفاتي اوزرینه والده صفیه سلطان ده ، على الاصول، اسكى سرایه کوندرلدی . ایکی سنه موكرا اسکی سرايده ألم وتأثر دن وفاتي جامعك انشاستى بسبتون عقيم براندى؛ والده جامعی ناتمام بر حالده قالدى.
جامعك ۱٠١٤ دن صوکرا کی تاریخچه سی ، یا کلش بر طاقم معلوماته استناد ایدر (۲) معلوم اولان شودر : والده جامعتك انشا
***
(۱) سلانیکی تاریخی ، ص ۳۱۸ (۲) اولیا چلي : « بو جامع اولجه فاتحك والده سي طرفندن اون مصر خزینه می صرف اولنه رق طاقلرینه قدر یا پلش ایکن بانیه سی مرحومه نك وقوع وفاتنه مبنى او زماندنبری خراب و ناتمام قالوب ظلميه ، اسمیله شهرت بولندى . جلد ۱، ص ۳۰۲ ديبور .
***
ايديلن قسمی ۱۰۷۱ سنه سنه قدر معطل قالدى . ۱۰۷۱ بانغيني یکی جامعی ده خساره او غراندى. يانغين اوچ کون سوردی . «باغچه خاصه دن اون قيانه » قدر قسم، یانان برلر عداد دندی ۱۰۷۱۰ یا نغيني اك بويوك يانغينلردن ايدى استانبول خلقی اوچ کون ضرورت وسفالت ايجنده قالم لردی . هر کس باغچه لره، جامع حوليلرينه التجا ايتمشدی . « آتش صو بوللربى و ذکر منلری بوزدی واوکی و بغدایی وانعكجى دكانلريني بالكليه يقوب خراب اندى . بوكر خلق واله وحيران قالديلر. شويله كم بر اتمك بوانه بيك آنچه به آلورلردی بو منوال اوزره درت بشكون مقداری آچ و صوسز وأوسوز هركس نه پرده آتشدن نجات بولدیسه کچندی . صكره تدريجله هر کس بر طريقله اسكدار وسلطان ایو بدن و طريخانه دن نچه یوز بيك درد و بلا
ایله دفع رمق مقدارى اتمك ويمشى كتورب اهل وعیالیله افاقت بولدى سالادمن (اسلام) صنایعی ، ص (۵۲۸ «بوكوزل جامعه (١٦١٥) یعنی ١٠٢٤ ده سلطان احمدك والده سى کوسم سلطان باشلادی » دييور . بو روايتلرك هر ایکیسی ده یا کلشدر . جامعه اولا كوسم سلطان باشلا ما مشدر ؛ ثانياً كوسم سلطان ، سلطان احمدك والده سي دکل، زوجه سی وسلطان مراد رابعك وسلطان ابراهيمك والده سيدر. بناء عليه كرك عثمانلي وكرك اجنبي منبع لرنده جامعك كموسم سلطان طرفندن انشاسته باشلانديغنه دائر موثوق برقیده تصادف ایدیله مه مشدر. بالكز ( حديقة الجوامع ( ده بو بايده مشكوك بر قيد واردر هامهر تاريخنده ، اولیا چلبيده كي ( فاتحك والده سی » روایتی کوسم سلطانه تحويل ايدرك ياز مشدر . حال بو که امین اسکله سنده و یهودی محله سنده جامعك انشاسته داود آغا طرفندن باشلانديغنه وتمللرينك سلطان محمد
والدقلرى اتمك طيراغه بكزر ، اون در هم مقداری بر انچیه. اولدخی يولنمز. اندنصکره هر کس بر طرفه پریشان اولوب کندی ) (۱). والده ترخان سلطان خلقك سفالتي تهوين ايجون يانغين يرلويني طولا شدی . « كزركن بو جامعك اساسنى كشف ايده رك حلال ما لندن بشبيك كيسه افراز ایله بناسته شروع ايده رك ادينى عدليه قویدی » (۲) . او تاریخده یکی جامع » شهید قپوسیله بالق بازاری قيوسنك آره سنده يهوديلرك اولری آره سنده قالمش ابدی». اساساً يانغين أولردن قسم اعظمنى ياقمشدی ترخان سلطان و اطرافنده اولان خانه خرابه لرینی ساتون آله رق چارشو و بازاری دخی او رايه الحاق ايتدى جامعك بنا مينلكنه الحاج ابراهيم آغا تعيين ايدلدى. ابراهيم
آغانك نظارتی آلتنده ، اسكى بنانك تعمير واكمالنه چاليشلدى بنایه بر مناره ایله برده مدرسه ، پاشنه ده برتر به علاوه ایدلدی جامعك انشاسی ۱۰۷٤ ده ختام بولدى (٣ ) . قبله قیوسی اوزرینه شو بيتلر حك ايدلدى :

جامع والده سلطان بولوب امامى
اولدی هر گوشه سی پر شیخ کزینه مأوى
 سال اتمامنه تاریخ مراد اتمشدم
 بری قالقوب دیدی که کعبه اهل التقوى
 سنه ١٠٧٤
***
مالتك والده سى صفيه سلطان نامنه ۱۰۰٦ده آتیلدیغنه دائر سلانیکی تاريخنده صريح ومفصل معلومات واردر (۱) محمد خليفه ، تاریخ غلمانی ( بازمه ) .
***
تكميل بنانك بالآخره اكمالى ايجون اوج بيك سكسان كيه آقچه صرف ايدلدى ( ٤ ) . جامع غایت قیمتدار خالیلر و آویزه لرله. سوسلندی . کشاد رسمتك اجراسندن اول جامعده مولود شريف اوقود لدى . «قراءت مولود شریف ربیع اولده وقوعبولور ایکن تخلل موانع ونقل حركت برله تأخير وتوقيف اولنوب اشبو ماه ربیع الاخرك بشنجي كونى والده سلطان جامع شريفنده عقد مجلس مولود » (ه) ايدلدى. سلطان محمد رابع ، کوبریلی زاده فاضل احمد باشا ، سائر دولت رجالى حاضر بولونديلر. دها صوكرا ، کشاد رسمی مطنطن .
برصورنده اجرا ايدلدى والده ترخان سلطان ، اوغلی سلطان محمد رابعی ، وزرا و علمای
کشاد رسمنه دعوت ابتدى . او كون جمعه نمازی یکی جامعده قبلندی . والده سلطان بوخير لى كونى تجيل ايجون بادشاهدن اك اوفاق مأموره وارنجيه قدر هدیه لر ویریبوردی . ترخان سلطانك اوغلنه ويرديكي
***
(۲) اولیا چلی ، جلد ۱، ص ۳۰۲ (۳) شه فه ر ، غالانك روزنامه سی جلد ۱ ، ص ۷۰۹- جامعكه
١٠٩٤ ده اكمال ايد لديكنی یازیپور که یا کلندر .
( ٤ ) ( جامع شريف وتربة لطيف وسديل وسائر مشتملاتنك ختامنه دك امر بناسنه صرف اولنان اقچه اوج بيك سكسان كيه اولمق اوزره والده سلطان کتخداسی مصطفی افندی کندولره نقل وتحقيق اينديكين تاریخ صاحبی وزیر توقیعی عبدی پاشا مرحوم تصریح وتيين ايتمشدر، تاریخ راشد ، جلد ۱ ، ص ۱۰۹ ( ه ) تاریخ راشد ، جلد ۱، ص ۱۰۸
***
،هدیه یکپاره زمرد قبضه لی بر خنجر زرین ، بر مرصع الماس قوشاق، بر الماس سرغوج و اون رأس سمند بادپای دلدل سیما » ايدى. سائر وزرا و دولت ارکاننه ده سمور کورکار ، آلتونلر طاغیندی . ترخان سلطان، بنا امینی ابراهیم آغادن يك ممنون اولمشدی . کندیسنه بش کیسه انچه بر سمور كورك ويرديكي كي اوغللرنی ده متفرقه زمره سنه الحاق ابتدی ابراهیم آغا ، جامعك ظريف چینیلر ، آویزه لرو خالیلرله سوسلنمه سنه اعتنا بمشدى . پادشاه ووزراء ألماسلى سرغو جلرى ، بياض فلاوبلری و مجوزه لری ، علما ، ایری بیاض عرفلرى وكنيش جبه لری ايله جامعك چيچكار كي تبسم ایدن چینیلی دیوار لری وقبه لری آلتنده کمال خشوع ایله نماز فیلد قلری زمان ، ترخان سلطان الك مسعود دملرینی کورديكي ايجون قلباً بويوك برسرور حس ايدييور ، . وبو سرور ایله مباهی، کمال وجد ایله عبادت ایلیوردی
او كون سلطان محمد رابع آلای ایله سرایه عودت ایتدی والده سلك ده عين صور تله پارلاق بر آلایله عودتى انچون امر وبردی. سرای همایونه پادشاهی کتیرن ارکان دولت هیئتی ایله جامعه دوندیلر، ترخان سلطانی مطنطن بر آلایله سرایه كتير ديلر . ترخان سلطان سرغو جلر ، ألماسلر وابيكلي انو ابلوله مزین ارکان دولت اور تاسنده آلایله سرایه کلدی . والده سلطان او درجه ممنوندی که ، بولده اطرافه چیل اقچه لر سر پدیر بیور فقرانك قلبني تعميره غيرت ایدییوردی (١٠٧٦)
مهمدر.
D ه بو جامعك ايجنده کی مصلوب اولان ذی قیمت آویزه لر_اسلامبول جا معلرنده دکل - بلکه جمله اسلام جوامعنده يوقدر . هر بر آویزه برر پادشاه و وزرا و وكلادن هديه كلمشدر پنجره لرك، قبولرك قياقلرى سرابا صد فكريدر. بو جامعدہ کی عجم ومصر قالیچه لری نکار خانه چینده بیله بوقدر بونده کی کوزل یا زلمش کلام قدیملر دیگر معبد لرده بولنه ماز جميع روزنلر اوزره تکیه می زاده مصطفی چلبينك قره حصارى خطيله سورة ملك وسائر آیات شریفه باز لمشدر اماملری، خطیبلری مؤذنلرى شيخ وانى واسپری افندیلر ايدى .
یکی جامع ، استانبول جامعلری ایچنده ، صنعت نقطه نظرندن،
بوسیدن ، استانبوله كلن سياحلر یکی جامعی تدقيق
ایتمدار ، چینیلری ، تزییناتی وتفريشانى حقده معلومات قيد المشلر در.
عثمانلی منا بعندن یکی جامع حقنده الك چوق تفصیلات ویرن اولیا چلبی در.
اولیا چلينك تعريفنده مهم نقطه لر بروجه آنیدر :
طشره جرمی بر صحرای عظيمك ايجنده بچه یوز اجناس اشجار مثمرات ابله مزيندر وقبله طرفنده بر قبۀ پرانواری والده سلطان عمر طویل ایله معمر اوله - کندیلر بچون بر تر به انشا ایتمشلر در وسلطان محمد خان محراب او کنده کی باغچه خارجنده ( کوملکلی قله ) نام برج اوزره بر قصر عالى بنا اتمشد ركه كويا قصر او مدر . بوجامعك حرم كبيربنك جنوبنده و غربنده بيك مقداری کار کیر دکانلر بنا اولمشدر که تعریفی غیر قا بلدر » (۱)
سلطان محمد رابع دورنده استانبوله کلن فرانسه سفیری نوانته ل ایله روزنامه صاحبی غالانده یکی جامعی زیارت ايمشلر وعثمانلي صنعتنك بوکزیده اثرینه دائر خيلى معلومات قيد المملردر ( ۲ ) . مؤرخ واندال ، فرانسه سفیری نوانته لك يكى جامعى زيارتندن بحث ايدركن : ه جامعك طريف مزيناتي تشکيل ايدن چينيلرك طراوتنه ، عرب
***
(1) اوليا جلى ، جلد ۱، ص ٣٠٣ و ٣٠٤ (۲) غالان ، روزنامه ، جلد ۱ ، ص ۷۹ - واندال ، ماركى دونوانته لك سياحتي ، ص ۷۳ - غره لو ، استانبول سیاحتنه دائر خاطرات ، ص ۲۸۱ و ۲۸۲
***
طرزنده تزیینات ایله مزهر ، کوزل رنكاوله ملون ، اوزرنده يشيل ماوی و صارى رنكارك نهايتز بر تدریج ایله بر برینه قاریشه رق. لطيف وتقليدى غير قابل بر آهنك وجوده كتير ديكي ستونلره حيران. اولدى » (۱) دييور.
سالادمن ( اسلام صنایعی ( نده یکی جامع حقنده خلاصة شو سطر لری باز پیور : « هیچ شبهه سزیکی جامع كرك طيشنده كي تناسبنك كو زللكي وكرك ايچ تزيناتنك زنكينلكى نقطة نظرندن استانبولده كي جامعلرك اك كوز للرندندر . پلانی سلطان احمد جامعتك عينيدر. فقط مرکزی قبه ادرنه ده کی سلطان سليم و يا سلطان احمد جامعنده ا لدینی کی ایری او لو قلى دير كاره مستند دكادر . يكى جامعك ايلك معماري محراب دیواریی بو دیر کردن کندیسنه مقابل كلنلرك هر برینه برغاله ری ایله بر لشدیر مش و سلطان احمد جامعنده محرابك بسبتون آيير لما سندن طولایی نظر دقته چارپان صوغو قلفی ده ازاله المشدر .
جامعك ايجنده بياض زمینلی مائی ویشیل چینیلر غایت آهنگدار در
محراب ساده دو ؛ فقط بالديزلى يشيل ونكلوله مزين، بياض مرمردن.
اويما محراب خارق العاده کوزلدر . » (۲) .
یکی جامعده اك زياده نظر دقتی جلب ایدن قسم، پادشاهه مخصوص یا پیلان دائره در بودائره ده چينيلر له مزين او جاغك رنكا رنك تزييناتي صدف قاقمه قبولرك قويو کستانه زمینی اور تاسنده پارلایان صدفلوك جاذب رنگاری ، دیوار لرك بياض زمينلى مائى و یشیل چینیلری ، نجره لرك ملون جاملرندن چینیلر اوزرینه سرپیلن ضيا حزمه لرينك حصوله كتير ديکى پارلا قلقلر ، عثمانليلرده تزيين ذوقنك نه درجه لرده ایلریله مش بولوندیغنه پارلاق بر مثال تشکیل ایدر
احمد رفیق