Türk Edebiyatında İran Tesiri

تورکلر، جغرافي موقعلری ایجانجه ، بك اسکی زمانلردن بری چین و ایران ایله دائمی مناسبتلرده بولو مشاردر . چينليلرك مضبوط و مکمل اولان اسکی وقایعنامه لری بومناسباتی آزچوق وضوح ایله کو ستر دیکی حالده، توركلرك ایران ایله اولان اسکی مناسباتی ـ « شهنامه ) منقبه لری استنا ايديله حك اولورسه ـ آنجاق ساسانيلرك صوك حكمداراری زماننده ، یعنی میلادی آلتنجي عصر اورته لرنده تاريخاً توضح ایده بیلبور ، تورکلر اوزون عصر لر هر ایکی مدنیت نفوذی آلنده بولوندقدن صوكرا ، نهایت، اسلام دینی قبول ایدن ایران اونلری یاواش یاواش کندی نفوذی دائره سنه آلدی. جين تأثيرينك اك قوتلي بولونديني اويغور انکشاف مدنیسی زماننده بیله صنعتده، لسانده، افکارده کندیسنی کوسترون ایران مدنيتك ، یکی بردین ایله قوتله ندكدن صوكرا تورکلری کندینه جذب اتمه سی عادتا ضروریدر
اساساً ایران مدنیتی، داها تورکلری کندینه جذب اتمه دن اول اسلامیت اوزرنده بويوك تأثيرلر يا بمشدی . عباسيلر ، سلطنت تلقيسى ودولت تشکیلاتی اعتباريله ، خلفای راشدينك اثرینه دکل ساسانى حكمدار الرينك ذهنيتلرينه اتباع اتمشديلر ؛ ذاتاً بو ايران تأثيرى قسماً حضرت عمرك تشكيلا تنده ده وضوحله كوزه
چار بار . ایشته خراسان و ماوراءالنهر خلافت مركزينه اما مربوط برلى ـ وصوكر الري چوق عجمله شن تورك - سلاله لر النه کمد کدن صوكرا ، اسلام استیلاسی اوزرینه اور ته دن قاله برا مادینی اسکی ایران روحی تکرار کندیسنی کوستردی ؛ و دردنجی عصردن اعتباراً ايران لسان وادبیاتی اسلامی بر شکل آلتنده انکشاف واعتلایه باشلادی . بو اسلامی ایران ادبیاتی ، فا تحلوك ادبياتندن ابی واسع بر نسبنده متأثر اولمشدی : اسانه یکی دينك كتير دیکی بر جوق یکی کلمه لر کیر دیکی کی، منتظم شكل، وزن ، بلاغت قاعده لري ده واسع بر نسبنده عربلردن آللنمشدی . اسکی ايرانك مجالی وزنندن، اسکی نظم شکللرندن، ادبیات تلقيلرندن همان هیچ بر شی قالمامش کیدی. فقط چوق اسکی بر مدنيته وارث اولان عجمار، بومدهش عرب نفوذينه رغماً ، ادبیاتلرنده کندی شخصیتلرینی عکس ایتدیر دیلر؛ عروض وزنلرندن بالکز کندی دو قلرينه اويغون اولانلری الدیلر ، « رباعی »» شکلی ایجاد و یا بلکه ده احیا ابتديلر، عرب الدساتنك اك اسكى و معروف بر شکلی سایه سیله حكمز « قصيده » شكلته وغزله بر باشقالق ويرديلر . و بونك هيسنك فوقنده اولارق اسکی میتولوژی بی احیا الله عرب ادبياتنك كلياً بيككانه بولوندیغی بر ه دستان دوری » آحدیلر. او و قدركه ، بشنجی
عصر بوتون احتشامیله یکی بر ایران ادبياتك
تشكل ايتمش اولديغنی کوردی 
تورکار اسلاميتك بر جوق عناصرینی
دو غرودن دوغرو یه عمر بلردن دکل، مجملردن بالواسطه آلدیلر . اسلام مدنیتی تورکلره ، ایران حرثنك مركزي اولان خراسان پولیله ماوراءالنهردن كجه رك كليوردی ؛ ماوراءالنهرك برجوق بويوك مركز لري بيله معنا « تورك » اولمقدن زياده «ایرانی» ایدی . ایشته بوندن دولا یدرکه ، اسلامیتدن اولده مانیشدقلری ايجون تورکلره بابانجی کله بن ایرانیلر ، اسلام مدنیتی دائره سنه كيرمك ايجون بنه اونلره رهبر اولدیلر؛ وطبيعي بوحال، تورك ادبياتنك تکاملی اوزرنده عصر الرجه مؤثر اولدي . في الحقيقه بزه ایران ادبياتنك تورك ادياني اوزرنده ابتدا ناصل و نه درجهده بر تأثير اجرا ایتدیکی قطعی و واضح اولارق بیله میورز ؛ لاكن اسلاميتدن سوگرا کی دور محصولی اولارق على عالمنجه طاني مش اك اسکی تورکجه اثر که 463 ده کاشغرده بوغرالر زماننـده ياز ملش « قوتادغو بيليك » در ـ برجوق نقاط نظر دن ایران تأثیراتی صریح بر مورنده كوسته ريور . بواسکی تورکجه منظومه حقنده پوراده ايضاحات و تفصیلات ويرمك نا بمحلدر؛ اونده کوزه جاریان ایران تأثيراتي بالخاصه لسانده ، وزنده ، شکلده در.
لسان اعتبار یاه و قوتادغو بيليك ، عرب و عجم كله لريله دولودر؛ توركلرك مجملرله اولان اسکی مناسبتلری و یکی دينك كنديسيله برابر برجوق یکی مفهوملر و اونلری افاده ايده جك یکی کله لر كتيره جکی دوشونولورسه، بوفضله لق او قدر جوق كورولمز. وزن مسئله سنه كاحه، بو منظومه ـ بعض اوروپا مدققلوينك يا كليش
اولمالريته رغماً ـ مجالی بروز ناله دکل دوغرو دن دوغرويه « شهنامه » وزنيله يازينش و ايرانك بوتون بو قبيل اثرلرنده اولدینی کی مثنوی شکلی اختیار اندیمشـدر . اوزمانکی ترکجه ، کندی بنيه سه يابانجي اولان عروض وزنيله طبیعی بردن بره امتزاج ايده ميه جکی ايجون ، نظم جوق سقط ، قصورلیدر ؛ و ايشته بر جو قلرينك اوني هجا وزنيله يازيلش عد ايته . لرينك باشليجه سيبلرندن بری ده بودر . موضوع ، فكرلر ، مجازلر اعتباريله بو اثرده عين زمانده خلق ادبياتنك وحين ادبياتنكده تأثير لرينه تصادف اولونيور ، فقط بالخاصه « وزن » ده ایران ادبياتنك قوتلي تأثيرى در حال کدینی کوستر مکده درکه ، بو تأثير کیت کیده از زمانده دیگر لرینی اور ته دن قاله بر معه مقتدر اولمشدر 
قوتادغو بيليك » بوتون مسلمان اثرلری
کی تحميد وتصليه في حاوی منتور بر مقدمه بله 
باشلار؛ محرری اولان « يوسف خاص حاجب » مقدمه ده ملكات بشريه ی « عدالت ، اقتدار ، ادراك ، قناعت ، دن عبارت بولارق بوفلری برو شخص شکلنده جانلاند برر و بونار آراسنده اوزون مناظرهلر احداث ايدر . « قوت » ك اوغلی « اوکتولمش » حكمداره ـ او دورده کاشغر ده كی تورك هيئت اجتماعيه سنی تشکیل ایدن ـ بوتون مأمورلردن ، اصنافدن بحث ايدهرك اونلرك نه کی اوصافی حائز اولمای لازم کلدیکی ، کندیلرینه ناصل معامله ایده سی ایجاب ایندیکی برربرر آكلاتير. « طابوقجي: طابوجی » یعنی ملكيه مأموريله - سوباشی » یعنی عسکری قوماندان ناصل اولمالی، اهالی به ناصل معامله اتمهلى ، اكينجيلره ، تجارلره هكيملره، افسونجيلره نه يا بمالی، قادینلره قارشی
ناصل حرکت استولى ، ابی بر زوجهناك حائز اولماسي لازم كان مزیتلر که در ، خاندان رسالته اصل حرمت ايتمهلى ، خلاصه بوتون بوکی مسئله در کتابی باشدن آشاغی قابلا مشدر . بنه ایران مثنويحيلرني تقليداً كتابده «بغرا خان » حقنده برده قصیده موجوددر ، مع مافيه كرك اترك موضوعی یعنی مختلف ملكه لرك بورشخص حالنده جانلاند يريله رق اورته به چیقار ماسی ، كرك مجازات واستعار انده کی ساده لك و خصوصیت ایران ادبیاننده موجود اولمايان بر شیدر . بو 
جهتلرده قسماً حين تأثيرى و قسماً  خلق 
ادبیا تندن قالان بقیه ار داها قوتله کوزه چار بیور. « اغراخان » حقنده کی قصیده ، عجم نمونه لرندن زیاده ، اسکی خلق ادبیاتي محصوللرينه داها ياقيندر . هجرى ٤٦٢ ده كاشغرده يازيلش اولان بو اثر ، هیچ برزمان منفرد بر محصول کی تلقى ايديله مليدر . اساساً اونك مقدمه سنده ده بوجهی صریح بر صورنده کوسترون قيدار. تصادف اولونيور . توركلرك داها اسلاميتدن اول یازیلاری و او يازيلرله يازيلش کتابلری اولدینی دوشونواتجه ، اسکی بر تورك مدنيت مرکزی اولان « کاشغر » ده اسلاميتك قبولندن سوکرا اسلامی اثرلر بازيلا جنى و بونك ايجون عصر لرجه بکله نمیه جکی در حال آكلاشيلير . تورکار اسلامیتی قبول ایتدکاری زمان بازی به ، كتابه، معارفه بيكانه ، بار بار بر قوم دكلديلر (*). 
بونقطه نظردن، هیچ اولمازسه بشنجی عصردن اعتباراً تورکستانده تورکجه اسلامی اثر ارباز بلغه باشلاندیغنی و بونارد. اسلام ـ ایران تأثيراتنه تصادف اولو نه بله جکسنی ادعا ايده سيلير، «کاشغر» اسکی اویغور مدنيتنك مركز لرندن اولان ودائما قوتلي حين تأثيري آلنده بولونان شرقی بر منطقه ده ایران تأثیری و بو قدر قوتلى برصورنده کند ینی کو ستر برسه ، «خراسان » مرکز لرینه داها باقين وداها عربی منطقه الرده وجوده كان اثرلرده بوتأثيره داها كنيش بر نسبتنده راست كلك طبيعيدر . فقط مع التأسف عصر لرجه ، تخریب ایدن استيلالر ، حر بالر ، وداها بيك تورلو سدار او اسکی دورلرك محصوللريني محو واقنا ايتمش والمزد. هان هیچ برشی بر اقامشدر . بالكز شوراستی تصریح ایده ملکه ، اسلامی مرکز لرده عجم ادبياتنك تأثيرى آلتند. بازيلان بوکی عجم تقلیدی تورکجه انرلر گنیش کنه آراسته با بيلاميور ، بالكنز ، مدرسه لرده دینی تحصیل کورمش دانشمندار آراسنده انتشار
اید موردی . کو بلی زاده محمد نزار
[*] كرك بيزانس كرك چين منبعلري ، توركارك اسلامیتدن اول کندیلرینه مخصوص بازیگری اولوب او نگاه کتابلر یازد قاری سویليورلر، چين مور خارینه کوره، اویغور تورکلرى ميلادك بشنجي عصر نده اولدقه پارلاق وكنيش برادبياته مالكديلر؛ منظوم و منثور اثرلری اولدینی کی ، خانلرك سراينده وقعه نويسارده بولولوردی ، حتی بو صور تله اويغور لرك اك اسکی دور ترندن مان هان جنگیز ظهورسه قدار بوتون وقايه ضبط اید بلندی ، میلادی او تجى عصر سیاحلرندن چینی ه وانغ ـ يان ـ ته » اويغور مملکننده بر جوق عمومی کتبخانه به تصادف ایتدیکی سوبلركه حيرته شایان برشی سویله مش اولمايور . في الحققيقه ، تورکستانك او غراديني بوتون استيلالره رغماً او اسکی دورلردن بر جوق حكايه لر ، دینی آثار ترجمه لری قالدیمی کی ، اسکی « تورکیو » لرك ديكمش اولدقاری « اور خون کتا به لری » ده توركارك اسکی مدنیتلرینه شاهد 
اولارق دور بور بغداده عباسبارك سرايته كان  تورکار اکثریتله ابتدائی برحيات سورن چول أهاليسندن اولدقاری انجون، علوم ومعارفله اشتغال ايمز لردي . بناء عليه عرب موور خلري توركارك عموميتله علم و صنعته بيكا نه اولدقارنده قائل اولمشلر دی . مثلامه ابن الأثير » روم سلجوقيلر ينك، جدى «قتلمشك نورك اولدینی حالده نجوم علميله اشتغالي حبر تله تلقى ایدیور . حالبوکه او اثناده اسکای مدنیتلرینی محافظه ایدن ، مدني برحيات كبير من نوورکلرده واردی ؟ و اونار مملکار بی براقوب خليففه لرك سرايلرينه کیتمبورلردی . عرب مورخلر بناشد بو خم و صدہ کی با کلیشلقاری غایت صريحدر .