Hikmet-i Tabiyyeden Alaim-i Semaviyyeye Dair Bir Hoca ile Bir Şakird Beyninde Muhaveredir

( خواجه )
جناب واجب الوجودك حيرتبخش عقول بشريه اولان مصنوعات عجيبه الهيه سندن اولمق اوزره دائما مشهود چشم اعتبارمز اولان یاغمور و قار و روزگار و قوس قزح و شمشك وكوك كورلديسى وبلديرم مثلو کره نسیمده ظهوره کلان علائم سماويهتك اسباب وقوعنی اره صره سؤال ایلدیکردن بو بایده سبزه بعض مرتبه معلومات ويرمك استرم .
ابله روبان ( شاگرد ) . و الله لا اله الا اصابت بیوررسكر حقيقة علائم مذكورمك اسباب مولده سنی اوكرنمك استرم و بو چوقد نبرو مرا قدر ، اس نه ( خواجه )
علائم مذكورهنك روزگار کی بعضېسی هوادن و باغمور و قار کی بعضیلری صودن و قوس قزح و هاله مثلاو بعضېسى ضيادن وشمشك و یلدرم کی بعضیلری قوه الکتریقیه یعنی قوه کهربائیه دن نشأت ايدر . قوه الكتريقيهنك نه اولديغني مؤخرا سزه بيان ايدرم . . .
( شاکرد ) بو صورتده علائم مذکوره درت قسمه منقسم اولق لازم كلور . ( خواجه )
اوت درت قسمه منقسمدر هـوادن نشأت ايدن علامتلره علائم هوائيه و سبب مولدی صو اولنلره علائم مائيه و ضيادن متولد اولنلره علائم ضيائيه وقوه الكتريقيه دن حصوله کلنلره ناریه و یاخود علائم
الكتريقيه تعبیر اولنور 
(شاکرد) 
هوا ايله صو علائم سماویه دنمی دودر . بن بونلری عناصر اربعه داخلنده بیلوردم .
( خواجه )
خير بونلر نه علائم مذكورهدن و نهده عناصر دندر . چونکه عنصر جسم بسيط ديمكدر . و جسم بسيط شول بر جسیه اطلاق اولنور که عملیات كيمويه واسطه سيله مركـب اولدیغی اجز اسنك تحليلى ممكن اولهمیه یعنی اجزاسی بر قاچ نوع جسدن اولميوب بالكر بر درلوجسمدن عبارت اوله هر نقدر متقدمین صوايله هوایی جسم بسيط ظنيله عناصردن عد انتشار ايسه ده متأخرين بونلری تحلیل ایله هر بری بر قاچ درلوجسعدن مرکب اولدیغنی ظاهره چیقارمشلر در و شمدی به قدر کشف اولنان اجسام بسيطهنك عددي التمش ایکی یه بالغ اولشدر . بو بحث علم كيميايه متعلق اولوب صددمزدن خارج اولمغله شهديلك بزه لزومى يوقدر و
لماليه ( شاکرد) ( - دمين علائم مذکوره کره نسیمده ظهوره کلور بیوردیکز ، کرۂ نسیم نه ديمك اوليور . اول امرده لطفا بونی تعریف بيوريكز . ( خواجه ) کره نسیم کره ارضی هر طرفدن احاطه ایدن کره هوادر .
( شاکرد)
اویله ایسه کره نسيم هـوا ديمك اوله جغندن کره نسيم برينه هوا ديسك اولزی . له هیوا
سمه ( خواجه ) شبة هر نقدر بعضاً مصاحبت اثناسنده هوا ایله کړه نسیم یکدیگرندن
تفریق اولنز ایسه ده بونلری بر برندن تمييز ايتمك لازمدر ، کرۂ ارضی احاطه ایدن طبقات هوا صافي هوادن عبارت اولمبوب ایچنده بر چوق ادخنه و ابخره دن بشقه بر طاقم نازلر و طـوز و طيراق و بوجكلر و و و و هواده طوره بيله جك دها سائر خفيف جسمار موجود اولمغله اشته بونلرك جمله سی برلكده اولهرق کرۂ ارضی محیط اولان طبقات هوایه کره نسیم اطلاق اولنور و هوا دينلدیکی حالده اجسام سائره دن ميرا صافی هوا دمك اولور - ( شاکرد )
قوشلر و بالون ايله هـوایه چیقان آدملر و پك يوكسـك طاغلرك تپه لری دخی کره نسیم ایله محاطميدر . ان ہو ان لاء
( خواجه ) اوت محاطدر . چونکه کړه نسیمی تجاوز ايده بيله جك مرتبه مرتفع طاغ اولمـديني مثلـو ذيروح اوا ارده کره نسیم داخلنده بر درجه محدوده به قدر صعود ایده بيلوب اندن اوته یه کیده مزلر -
( شاکرد )
امر يقا طيورندن قوندون تسميه اولنوب یدی آرشون قنادی اولان قوشك طقوز بيك ارشون قدر صعود ایده بیلدیکنی و طبی عبوندن موسو كيلوساق نام ذاتك بيك سكز يوز درت سنة ميلاديه سي ايلولنك اون النبي كونى بالون ایله اون بر بيك بشيوز آرشون مقداری صعود ایلدیکنی ایشتدم بونلرينه کړه نسیمی تجاوز ايده مامشلرميدر . ( خواجه )
خير ايده ما مشاردر . طبيعيونك بعضسی کره نسيمـك ارتفاعنى طقسان بيك و بعضیلری يوزبيك و يوز اون بيك و دها زیاده تخمين
ايدرلر. مع مافيه طبقات كره نسيك كثافتلری یکدیگرينه مساوی اولسه مومى اليهما دها پك چوق زياده صعود ایده بیلورار ایدی. فقط اويله اولمبوب طبقات هوا عادتا بربری اوزرینه وضع اولنمش بر چوق کاغد بيراقلرينه مشابه اولدیغندن اوستده بولنانلرك تضبيقي مناسبتيله اك التده بولنان طبقه جمله سندن کثیف و اغردر. انك اوسنده کی بر از خفیف و بونك اوستنده بولنان دها خفيف اولـوب قس على هذا كند كه خفیفلشديکندن صکره لری طبقات هوا بر درجه یه قدر خفت بولورکه قوشاری و بالونی چکه من اولور . و بوندن بشقه اول درجه خفيف اولان هواده ذيروح يشايهمز. اون ايكي بيك ارشوندن یوقاریده بولنان هوا ایچنده انسان تعبش ایده میه جکی نزد طبیعيونده محققدر. مرتفع محلك هواسي خفيف و الحق يرك هواسي ثقیل اولسیده بوندن نشأت ایدر
( شاكرد ) سه رخ
بیان بیوردينكزه کوره هواده ثقلـت ظاهر در فقـط هیچ بر وقت اغلغنی حس ایده میورم والله
له (خواجه ) (خواجه )
هوانك اجسام سائره مثللو عادتا طارتیلور بر جسم کثیف اولدیغی امور معلومه دندر. چونکه هوا طولو بر شېشه یی وزنایله مقدار تقلتی بلند کد نصکره مخلية النهوا دينلان آلت واسطه سیله ایچنده اولان هوا بعد الاخذ شيشه تکرار وزن اولندقده هوانك مقدار نجه نقصان ظهور ایدر - شمدی سز باشكرك اوستنده هوادن بر عمود کوتوریورسکز که قوت بشريه نك متحمل اوله ميه جـغى درجه اغردر - ابلروده سره بیان اید محکم وجهله حامل اولدينكن هـوانك آغلغي وجـودكرك قالنغند 
قالتلننده و اون اوچ بحق آرشون ارتفاعنده بر صو عمودی آغرافنه مساوی اولدیغی و وجود انسانی هر طرفدن تضبيق ايدن هوانك آغرافی دخی تقریبا اون ايكي بيك قيه بولندینی حساب قلمشدر .. ور اسلام
( شاکرد ) نيجون بو قدر آغلغی بزحس ایتمیورز
( خواجه ) . بونك سبی آغلق بزی هر بر طرفدن تضبيق ايدرك موازنه حاصل اولمسيدر . مثلا دکره کیرلد كده آدمـك اوزرنده خیلی صوبولندیغی حالده اصلا آغلق حس اولنمر . دكرك تاقـر بنه واصل اولوب اوز رنده بر قاچ یوز قولاج صو بولنان طالقجلر دکرده ایکن متحمل اوارقلرى صـويك طبشاروده عشر معشاری کوتوره میه جکاری آشکار در . و بر شېشه نك آغزی مشین ایله قيانوب مشينك اوسننه براز جوه وضع اولنسه شېشه نك ايجنده هـوا اولدینی حالده آلندن دنی تضبيق وقوعبولدیغی جهةله جيوه مشينك مساماتندن اوته طرفه تجاوز ايده من . فقط شیشه دیگر بر محلندن دلنوب ایچنده اولان هوا آلت مذکوره ایله آلندقده اولوقت جيومنك اوزرينه بالكز برطرفدن تضييق وقوعبولمسيله موازنه بوز بله رق هـوانك ثقلندن ناشی جیوه مشبنك مساما تندن اوته طرفه تجاوز ايله غایت اینجه باغمور طامله لری شکلنده شیشهنك ايجنه اقغه باشلديني بالتجربه ثابتدر - راه del
بوندن قطع نظر هوانك اولـوجهله هر طرفزدن تضبيق اجرا ایتمسی لوازم حیاتیه مزدندر . چونکه اشبو تضبيق هوا اولمسه انسانك قانی کوز و برون و قـولاقلرندن و دودا ق کی اینجه دریلو محلارندن طب شارو نفوذ و جریان ایدر ایدی . بالـون ایله زیاده خفيف اولان
طبقات هوایه صعود ایدنلر ذکر اولنان مخاطره ده بولنورل اشته موسیو کیلوساق و موسبو بريوسكينك ذكر اولنان مقداردن زیاده صعود ايده ميه رك مضطرب اولغه باشلدقلری پرده توقف و نزوله مجبور اولدقاری بوسببه مبنيدر ()
( شاکرد )
کره نسيمك نه ديمك اولديغنى اكلادم. فقط اصل هواندن عبارتدر
تعریف بیورمکری رجا ایدرم ( خواجه )
شهديلك بو قدر يتشور. سزذکر اولنان شیلری ابوجـه ضبط اینکه غیرت ايديكن . كله حك درسده هوانك نه اولدیغنی سزه بیان و تفهیم ایدرم