İlm-i Sarf ü Nahv

(فعل)
فعل اوج قدر . برنجېسی مصدركه ذات و زمانه منسوب اولميدرق مجرد برحال وكيفيته دلالت ایدر ایک جیسی ذات فادركه بالعكس ذات وزمانه منسوب اوله رق برحال وكيفيته دلالت ايدر • او چنجلسی فرع فهلدر که ذاته منسوب اولوب زمانه مقارن اولمیهرق برحاله دلالت ایدر -
(افعال تركيه )
ترکی مصدرز (مق) و با خود (مك) ايله منتهی اولورلراوقومق وكلمك كبي . مصدردن اشبوهق ومك اداتي طي اولندقده باقیسی امر حاضر اولور اوتوکل کی اشبوامر حاضر كله نك ماده اصلیه سی اولوب اصلا تغير ايمن ما بعدينه بعض حروف علاوه سیله تصريف اولنور افعالده دنی طبق اساکی احوال اربعه جاری اولوب فقط مجرددن بسته حالا تدم حق الله منتهی اولان مصدرلرك تافي غينه تبدیل قانور اوقوم فی او قومند کی۔
هم درلر ضمير اعضافی ایله استعمال اولق لازم کلد کلده اخر لرنده کی قاف و باخودکان حذف اولنهرق برلرینه اقتضا ايدن ضمیر اضافی ادانی وضع اولنور اوقوم ارقومكن اوقوماری کی نسبت جهتله مصدر ایکی قسم اولوب بری لازم ودیگرى متعد يددر : مصدرك ..ناسي فاعلك حالى اولوب غیری به طوق مزایسه لازم دین اور او يوهق اولمق کی صدرك معناسى فاعلك ايشی غیری به طوقنور ایسه متعدی دینلور كسيك بازمق كبی - ترکیده لازمه ادات مصدر دن اول اکثر یا (ت) و ياخود (دیر) علاوه سيله مهدی بابیلور او يو تمق اولد برمك كي داننده متعدی اولان مصدر لره دخی اکثر یا بر (دیر) علاوه سيله بردرجه دها متعدی قل وركديرمك یازدیر مق کی. بوصورتله كرك لازم وكرك متعدی ایکی او بچ درجه متعدی قلاور او يوهق او يوتمق او بوند يرمق او يوتديرة ق بازهق نازديرمق بازدير تمق یازدیرتدیر تمق کی · مشارکت یعنی برفعلت ایکی و با خود دها زیاده اشخاص بينده وقوعنى بيان ايجون ادات مصدردن اول برشین علاوه او لورا بر مق اور شوق کی ، و بعضا بوشين مطاوعت معنا سنی افاده ایدر صارمق صاوق کی ۔ متعدی مداوم و با خود مجهول اولور ، معلوم فاعله نسبت او لنان ر كسك رقرق کی که بونار ادمه نسبت اولنور - مجهول مفعوله نسبت ! ولنان فعال در كسلك وقير لمق کمی که کسيلان وقير يلان شياره نسبت اولنور : افعاله ادات مصدردن اول بر (ن) وياخود (ل) علاوه . له مجهول قلور كسيك كه لك ارامق ارامق کی اشوارا ق قبیلندن اولان فدلارك مجهول
حالنده نوندن بشقه برده (ل) علاوه سی دخی جائز اولو ر ا را نمق قونلق کی بابمق لفظى دائما اسمار له تركب ايدوب اسم مصد رلرله تركب ايتمز كوشك بايمق خانه اعمق کی. مجهولانده او بابلق کاشانه بابلق ديناور، اولمق لفظی اکثريا صفتلرله وبعضاً اسملرله تركب ايدوب اسم مصدرلر له تركب ايمز ننه کیم سبب اولمق شـاد اولق دينلوب ياردم اولمق استغنا اولمق دينله من · مصدرلر مثبت و یا خود منفی اولورز - مثبت کندوسنده وارلق معناسی بولنان مصدر در بازهق اوقومق کی . منفى كندوسنده يوقلق ناسی اولان مصدر در بازما مق اوقو مامق کی اشبو مثالده کورلد یکی وجهله نفيك قاعده سی ادات مصدردن اول برهيم مفتوحه وضع اولنور که اکثر با فتحه بيرينه بر الف يازيلور. حاصل مصدر معنای مصدر ينك حا صلی اولان حالت خارجه به دلالت ایدن لفظدر. بونده قاعده ادات مصدری شینه تبدیل ایمکدر بازش کیدش کی . مجهوللرك دخی حاصل مصدری اولوب فقط لام ايله مجهول قلنـان كله لرك حاصل مصدر لرنده دخی لامدن اول بر (ی) زیادہ قلنور بازپلش کیدیلش کی واکر ادات مصدرك ماقبلنده حركه بولنور سه شېندن اول دخی بر (ی) علاوه قلنور سویلېش آرا پش کی ذوات افعالك صيغه لری بسیط و باخود مرکب اولوب بسيط صينداري بالكز ماده اصليه نك تبـدلا تيله حاصل اولوركرك مك وكرك مق ایله منتهی اولان مصدرار بروجه آتی بر قاعده ممارده اوزره قدسریف اولور
(ماضی شهودی)
مودم سـودك سودی سودك سوديك سوديار سومدم سومدك سودى سومدك سومديكن سومديلر (ماضی نقلی)
سومشم سومشسن سومش سومشز سوممكن سومشار سومشم سوممشسن، سومش سومشز سوممسکن سونمشار (مضارع)
سورم سورسن سور سورز سورسكن سورلر سوم سومرسن سومز سومين سومز کز سومزلر (حال)
سوه بورم سوه یورسن سوپور سوه یورز سوه پورسکن سوه یورار سوميورم سومیورسن سومیور سومورز سومیورسكز سومورار (مستقبل)
سوم حکم سوه جکسن سوهجك سوجكز سوه جکسکن سوه جکار سوميد حكم سوميه جکسن سوميه جك سوميه جكز سومه جككز سوميه جكلر
(فعل وجوبى)
سومليم سوه لېسن سوملی سومليين سوملېسكن سوليدرار سوملييم سومليسن سوملی سومليز سومملېسكن سوليدرلر (فعل التزامی)
سویم سوسن سوه سولم سوه سكر سوار سومدیم سوميه سن سوميه سوميهلم سوميد سكن سومیدلر
(امر) سوسون سوسونلر سوموار سويكز
سودسون
سومیكن
سومه
مركب صيغهلر فعل اعانه ايله تركب ايدر ، فعل اعانه مصدری اولوب بالسكن ماضیاری ایله صیغه شرطیسی اولان ماده در که بر وجه آنی تصریف اولور )
(ماضی شهودی)
ايدم ايدك ايدي ايدك ايديكن ايديلر (ماضی نقلی) ایمسم المسن ایمش ایشز ایم مکن ایشلر (صیغه شرطیه) ايسهم ايك ايسه ايسهك ايسه كن ايسدلر
صيغة شرطيه بسائطك مضموننی دیگر بر جمله نك مضموننه شرط قلمدن عبارتدر . بونك اولكېسند جمله شرطيه وايكنجسته جمله جزائيه ديلورکه مثلا بروسه به کی در ایـه شـفـا بولور دیناد کده کیدر ايسه جمله شرطيه وشفا بواور جله جزائيـه اولور -
افعالك ماده اصليه سنك مابعدينه بعض ادات علاوه سيله اسم پاپیلور · اشوادات دخى يك متنوع اولوب با شلیجه لری (ان) و(نجى وباخود بیجی)در 
فارسينك اصل مصدراری لسان عثمانیده مستعمل اولمبوب انجق حاصل مصدرلرى قوللانيلور دانش و روش کپی و اسم مصدرلارى قوللانيلور خرام ورفتار کي ونادرا اسم فاعلاری استعمال اولنور دارنده (طوتان) و سازنده (جالیچی) کی وبعضا اسم مفعوللری دخی استعمال اولنور پسندیده (بكنيلان) بسته (باغلنمش) کی ·
(افعال عربيه)
عربی مصدرا لسـان عثمانیده اسم مصدر مقامنده طوتيلوب
ايمك ايلك قلق فعلار يله ترکیب اولندرق كرم ايتمك عنايت ايلك قبول قلق دينلدیکی مثلاو مصادر ترکیه کی تصریف اولنورلر و بعضا حاصل مصدر اوله رق استعمال قلنورلر خواجه نك افاده سند باق تركیبنده اولان افاده لفظی کبی و قاعده فارسيه اوزره مضاف اوله رق افاده حال و طی مقال دينلور لسان عمانیده مستعمل و مشهور اولان مصدرارك وزنلرى بونار در قتل فسق شغل طلب صغر سلام قیام سؤال دخول قبول دعوی شوری حرمان خسران لمعان رحمت رفعت نصرت عظمت سعادت درایت سهولت مرحمت محمدت اسم فاعلار واسم مفعوللر دخى سائر صفاركي ايمـك اياك
قلق بيورمق اولق كبي فولر ایله مركب اولورلر ناملايمك مسعود ايلك متيمن قلق ممنون بيورمق مستفيد اولمق مكي و بونلردني سائر مصادر ترکیه مثلاوتهسيف اواورارو آخر لرینه تاء تأنبت علاوه سيله مؤنث اولورز شاعره مفیده کبی و مطرداً جمع مذكر سالم وجمع مؤنث سالم صيغه سيله جعلنور لر و فاعل وزننده اولان اسم فاعدلار فعل و فعال وفعله وزنلری اوزره دخی جعلنورلز کامل ایله کل و حاسد الله حساد وطالب ایله طلبه کی واكثريا مؤنى فواصل وزنی اوزره جانور حادثه ایله حوادث کبی
(ادوات)
ادوات کامداری وباخود جمله لری بری برینه ربط ایدن و یاخود منارینه خصوصیت زائده ویرن لفظار در - بونارك اقسام مختلفدسی واردر .
(ادوات ترکیه)
(اوزره واوزیند) ادات استعلا در . ونلر مضاف البهاره علاوه اولنور بو حال اوزره بو حالك اوزرينه کپی - اوزره لفظی مصدرلره علاوه اولندقده شرط معناستی شامل اولور اوقومق اوزره مأمور اولدی کبی که اوقومق شرطيله ديمكدر و بعضا زمان استقبالی زمان حاله تقریب ایدر ننه کیم كنك
اوزرهیم دینطور که همان کیده حكم ديمك اولور (ايجون) ادای تعلیلدر که بر حكمك على اولان شبنك آخرينه علاوه اولنور ننه كيم فلان مصلحی رجا ايجون كلهم دينلد كلده متكلمك كلمسنك سبی رجا اولدیغنی افاده ایدر (ایکن) ادات حالدر که بر جمله نك مضموننك حال تركيبي او لمسنى افاده ایدر . مثلا بن سکا مخلص ایکن سن بنى فنـا بلدك دينوركه بن سکا مخلص اولديغم حالده ديمك اونور (ایله) مصاحبت واستعانه ادايدر خواجه ایله چیقدم دینلد كده مصاحبت و بجاق ایله کسدم دیناد کده استعانه ايجون اولمش اولور و بعضاً ابتدا سنده کی الف و با حذف اوانه رق قاله دینور (ایمدی) ادات تفصیل درکه ما بعـدنده کی جمله نك ماقبلنده کی جمله یی تفصیل ایده کنی آفاده ايدر (دلك ودكين وقدر) ادات غايندرنر که بر حكمك نهايت بولد ینی زمان و با مكانك آخرينه کتوریلور - بغداده دك و استانبوله دكين وبيرامه قدر دينلور (دن) ادات بيـان اولوب آخر كاه به ملحق اولور فلان ذات بروسه دن گلدی کی و بعضا برشـبك منشتنی بیان ایچون منشأ وسبب اولان شيئه علاوه اراور بویله او لمقـدن کی و بعضا بر مصدر تخفیف به علاوه اولنوب اندن اول دیگر بر فعلك وقوعنى بيان ايدر سن اورایه کندن بن كليـور دم کی وتفصيل مقا منده ادات تفصيلدن اول کلور باد هوا چالشق بوش کز مکدن ابودر کی . و بعضأ بشقه لفظيله برابر استثنا مقامنده کلور مکتبدن بنفه بر بره که کپی (ده) ادات ظرفدر بروسدده اکاندم کپی و مصادر لره علا وه اولنوب
زمان حالی اشعارايدر بازمقده یم کی .( که وكيم ) ادات ربط درز بر جمله مضمونی بر شیشه ربط ايدر او که با خود اوکیم دونگی كون كلام شيدي كوزل آدمدرکی (حروف لف) ایکی شینی بر حكمـده تشريك ايدر بونار (دخی) و (ده) لفظار پدر بن كلدم اودخی کادی بن بازدم اوده بازدی کپی (هم) دخی عاطفه در فقط مکرر ازيلور هر بازدی هم اوقودی کپی (یاخود) و (یا) حرف تردید در بازریا خود اوقور وكيت با او تورکی، اشو (۱) بعضأ مكرر اوله رق استعمال اولنور باشویله با بویله کپی (می) ادات استفهامدركه اسماره وفعلاره ملحق اولور شوکور بنان طاشيدر ، درسگره مکتوب بازدیگر می کپی ( دکل ) و (سز) ادات نفیدر که اولکسی صفتارہ ایک جیسی اسماره علاوه اولنور ادیب دکل ادبسز کمی (هیچ ) تأکید فنى اذا تيدر هیچ کورمدم کی (انجق ) ادات حصر در فلان کشی ایله استا نبوله انجق بن كندم و بوكون بن الحق اسـتا نبو له كندم کپی و بعض کره ادات استدراك اواور رجا بندی انجق قبول اولندی کی ( یوخس) عربیده فالا کی ادات شرطدر شومعامله بي ترك ايت يوخسه سرکله قطع الفتايدرم كبي. وبعضأ تأكيدايجون ادات استفهامه لاحق اولور کادیمی بوخسه کله دیمی کی (جه) ادات تمیز در بر حكمك جهتی بیان ایدر . معلوما تجد من أكا نا نفسن کی مابعدينه برده (سنه) لفظی علاوه اولندقده ته نانی
ازاده ایدر آدمخه سند و ایدرجه سه کی (کپی) ادات نه رکه دی الری ایجوکی دینور و بعضا وقت
معنا سته کاور شد كيم اوکلدیکی کبی بن کندم دینور (اوبله شويله ويله) لفنارى انك كي بونك كى معنالرينه استعمال اولنور . ( نه كيم) و(مانكه ) لفظ لمری دخی ادات تشییهدر نند کیم حکما دیمشلر در صانکه کونش طوغدی کی (جق و جك) ادات تصغير در مكنوجق ورساله جك كي وبعضأ بونلره بر (ز) دخی علاوه سیاه حفز وجكز دينور قزحفز وكوزجكز كى . (لك ولق) مصدریت و محلیت ادا تبـدر كوزللك وليوناق کی (یا) ادات تأکید در کله جکسز پاکی (آ) و (آی) حرف ندا در آسلطانم آی افتندم کی . (اشته و ها ادات تنبيهدرز اشـته باق . ها اوراستی بن سکا کلاده بم کبی(هایدی) ادات ترغیب در هایدی کیده لم کی(آه) ادات تحسر و (واه) ادات تأسف (اوه) و (اوخ) ادات تلذذ وراوف ادات اضطرابدر
ع الولد
(ادات فارسيه) ته جالب)
(بر) اوزره معناسنه در بر مقتضای حال کی . ( برای ایجون معناسند در برای خاطر کی (با) ایله معناسنه در با سند گی . (در) ادات طرفدر در حال کپی فقط بونار مطلقا فارسی و یا خود عربی اسماره داخل اولور (و )ادات عطفدر فقط تلفظ اولوب معلوف عليهك آخری مضموم اوقنور دل وجان کی (بی و نا) ادات نفيدر ترکیه سز کی نته کیم نا مقبول و بی وفا ديلور (آسا و وش) ادات تشهدول منك آسا و ماهوس کی (کوبا) صانکه معنـا سـنده
استعمال اولور (چه) ادات تصغير در دیوانچه کی . (زار ) و استان) و (كده) محلیت اداتيدرار کلزار عربستان محنتکده کی (کاه دخی بعضا بو ممتاده استعمال اولور زیارتگاه کی ۔ (هر)ادات احاطه در داخل اولديني اسمك افرادینی احاطه ایدر بونی هر آدم بیلور کی . (هی) ادات شرکتدر هممذهب کی . (اکر) ادات شرطدر که جمله شرطیه اوزرینه داخل اولور اکرعالم اولور ايسدك هر كس سکا حرمت ایدر کی (ی) ادات مصداريندر شادی کی (۱) حرف ندادر که کله ناك آخرينه دكتور اور صائبا عزنا کی
رادات عربيه)
(علی) اوزره (لاجل) ايجون (الى) قدر (من) و (عن)دن (في)ده (ب)ایله معناسنه در على السجله . لاجل المحاكه . الى يومنا هذا .
من القديم ، عن اعضای مجلس معارف . في الواقع · بحق کی (و ) ادات عطفد ر باز مق و اوقومق كبي (بلا) و(من غير) ادات نفيدر بلاولد و من غيراستحقاق کی (فقط) عربیده ادات حصر ايسه ده ترکيده اكثر يا ادا ت استدارك اوله رق قوللانيلور دكر سفری فائده لودر فقط مخاطره سی واردر کی (لكن) دخی ادات استدراكدر - (ك) ادات تهدر كالاول کپی (بت) ادات مصدر يتدركه كلمـالك آخر ينـه لا حق اولور انسانیت و معموریت کپی (مادامکه )ادات شرط در که جمله شرطبه
اوزره داخل اواور مادا مکه شو اپولکی ایندیگن بز زه ماسکرز كي . (والا) ادات شرطدر چالش والا معاتب اولورسن کی ۔ (یعنی) ادات تفسيردر -
( جمله )
جمله برصفت بر موصوفه اسناد اولندرق افاده نامه یی متضمن اولان سوز در که اول صفته (مبتدا) وموصوفه (خبر) و بونلری بری برینه ربط ایدن ادائه رابطه دینور . مثلا حق عالــدر ترکینده (حق) مبتدا (عالی) خبر (در) رابطه در بعضأ مبتدا وخبردها زیادہ کاساندن مرکب اوله رق مثلا فقرايه معاونت ايتمك موجب اجر جزیلدر ديلور، بونارك حالت نفينده رابطه دن اول بر دکل کنور بلور تكلف لازم دکلدركي . فقط مثبتلرده ادات رابطه واردر اولان جمله لرك حالت نفيلرنده يوقدر دینور بنم سكا امنيتهم واردر أكا اعتمادم يوقدركبي · اشبو مشـاالرده اولدینی کبی مبتدا اول و خبر صكره كلور فقط بعضأ بالعكس خبر مبتدايه تقدم ايدوب مثلا التفاندر انساني اسير ايدن وسنسن بوكاسبب و بوكا سبب ديناور .
ظر فار ایکی قسم اولوب بری طرف مكاندرکه محله دلالت ایدر برده قوناقده کپی و دیگری ظرف زماند رکه وقته دلالت ایدر ایده بیلده کی اشو طرف زما ناردن بعضا ادات طرف اولان ده طی اولنور اخشام چیقدم . بوكون كلدم کی ، اول و صکره کلداری دخی بویله در اول اوتور صکره کیت کہی