Эльбрусты буйһодороу иҫтәлекле плитаһы. Суйын. Нальчик ҡалаһы. Ҡабарҙы-Балҡария. 1828 йыл. Луганск ҡойоу литейный заводы. Ғәрәп телендә яҙылған икенсе плита Пятигорскиҙа ҡуйылған. Был тантанала XIX быуаттың күренекле ғалимдары профессор Адольф Купфер —Санкт-Петербургта А. И. Воейков исемендәге Баш геофизика обсерваторияһына нигеҙ һалыусы, физик Эмилий Ленц, зоолог Эдуард Минетрие — основатель Рус энтомологик йәмғиәтенә нигеҙ һалыусы, ботаник Карл Антонович Мейер (һуңғараҡ — Санкт-Петербургта Рәсәй Фәндәр академияһының Император Ботаник баҡсаһы академигы һәм директоры), рәссам-архитектор Иосиф Карлович (Джузеппе-Марко) Бернардацци (Эльбрустың тәүге рәсемен эшләүсе), Венгрия сәйәхәтсеһе Янош Бессе ҡатнашҡан[32][33]. Күтәрелеш Эльбрустың төньяғынан Малка йылғаһының үрге ағымынан «текә ҡаялы ҡара тауҙар араһынан» башҡарылған[34]. 1829 йлдың 22 июленең төш ваҡытында Көнсығыш түбәһенә экспедицияны оҙатып йөрөтөселәрҙең береһе Килар Хаширов (Хачиров) күтәрелгән[35][36][37], һәм үҙе менән йәшкелт юлаҡлы ҡара базальт киҫәге алып килә (уның бер өлөшөн Петербургҡа оҙаталар, ә икенсеһен Эммануэль Бессеға Будапешт милли музейында һаҡларға бирә). Ҡалған артылыусылар яҡынса 5300 метр бейеклеккә етә алған. Эльбрусҡа тәүге күтәрелеште өс тапҡыр мылтыҡтан атып сәләмләгәндәр. Экспедиция иҫтәлегенә база лагеры янындағы етәксе ҡаяла түбәндәгене уйып яҙырға ҡушҡан:  «Бөтә Рәсәй императоры Николай I батшалыҡ иткәндә, бында 1829 й. 20 июленән 23 июленә тиклем лагерь ҡороп Кавказ линияһы ғәскәрҙәре командующийы кавалерия генералы Георгий Емануель торҙо. Уның менән бергә: 14 әйәшлек улы Георгий, рәсәй хөкүмәте ебәргән академиктар: Купфер, Ленц, Менетрие һәм Мейер; тау корпусы чиновнигы Вансович, минераль һыуҙар архитекторы Иосиф Бернадацци һәм венгр сәйәхәтсеһе Иван де-Бесс килгәйне. Академиктар һәм Бернадацци, диңгеҙ кимәленән 8 мең фут (1143 сажин) юғары торған лагерҙы ҡалдырып, 22 июлдә Эльборусҡа 15 700 фут (2223 сажин). 16 330 фут (2333 сажин) бейеклеккә <> Киляр ғына етте. Әйҙә ошо ябай таш тоҡомдарыбыҙға әлегә тиклем менеп булмаҫлыҡ тип һаналған Эльборусҡа юл һалған кешеләрҙең ҡаҙанышын һәм исемдәрен хәтерҙәренә төшөрөп торһон[33]»  "Эммануэль ҡаяһы"н совет альпинистары 1932 йылда ғына таба[38]. Эльбрус түбәһенә тәүге күтәрелеү күп кенә нашло отражение в трудах многих рәсәй географ ғалимдарының, Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский һәм Густав Иванович Радде, хеҙмәттәрендә сағылған[39].  Эльбрустың Көнсығыш түбәһенә Дуглас Фрешфилд етәкселегендә инглиз альпинистары төркөмө 1868 йылда икенсе күтәрелеү ойошторған, һәм улар шул уҡ йылда Казбек түбәһенә тәүге тапҡыр уңышлы күтәрелгән[40]. Альпинистарҙы оҙатып йөрөтөүсе — беренсе артылыш ҡатнашыусыһы Ахия Соттаев булған[41].  1874 йылда, инглиз альпинистары төркөмө, Флоренс Кроуфорд Гроув етәкселегендә һәм А. Соттаев оҙатыуында, Эльбрустың бейегерәк Көнбайыш (иң бейек) түбәһенә күтәрелгән[41].  1890 һәм 1896 йылдарҙа рус хәрби топографы һәм альпинисы Андрей Васильевич Пастухов, Кавказдың картаһын төҙөү маҡсатында фәнни экспедициялар барышында, Эльбрустың Көнбайыш һәм Көнсығыш түбәһенә күтәрелә. А. В. Пастуховтың Эльбрусты һәм Кавказды тотош тикшереү эшенә күп өлөш индереүе хөрмәтенә, Эльбрустың 4800 метр бейеклектәге көньяҡ битләүендәге ҡаялар төркөмө уның исеме менән аталған[42].  1891 йылда Готфрид Мерцбахер һәм Людвиг Пурчеллер, урындағы ике оҙатыусы менән, көньяҡ итәгенән Эльбрустың Көнбайыш түбәһенә 8 сәғәттә күтәрелгән — артылыштар тарихы башланғандан алып иң ҡыҫҡа күтәрелеш[41].  1910 йылда швейцар альпинистары Гуги һәм Де-Рами тәүгеләрҙән булып "Эльбрус сатрашы"н эшләйҙәр — Эльбрустың ике түбәһенә бер күтәрелеш сиктәрендә артылдылар.  1925 йылда Эльбрусҡа беренсе ҡатын-ҡыҙ — А. Джапаридзе күтәрелә[41].   Открытка. XIX век.:Файл:Albours.jpg
Русский: Памятная плита, отлитая на Луганском заводе в 1828 г. Гор. Нальчик. Вторая плита на арабском языке установлена в Пятигорске.