Fizika

%E7%89%A9%E7%90%86%E5%AD%A6rnFizika (grcki phusis, fysis: priroda) je nauka koja proucava prirodu u najsveobuhvatnijem smislu. Fizicari proucavaju ponasanje i interakcije materije u prostoru i vremenu, i takve pojave se nazivaju fizikalne pojave. Fizikalne teorije se najcesce izrazavaju kao matematicke relacije. Najutemeljenije pojave se nazivaju fizikalnim zakonima ili zakoni fizike; medutim, i oni su kao i sve druge naucne teorije, samo provizione.

Fizika je vrlo usko povezana sa drugim prirodnim naukama, posebno hemijom, naukom koja se bavi molekulima i hemijskim jedinjenjima. Hemija se u mnogome bazira na fizici, pogotovu narnkvantnoj mehanici, termodinamici i elektromagnetizmu. Ipak, hemijske pojave su dovoljno razlicite i kompleksne tako da je hemija zasebna disciplina.

Slijedi pregled glavnih polja i osnova fizike, kao i kratak pregled istorije fizike i njenih polja.

:Kljucne teorije
:Klasicna Mehanika -- Termodinamika -- Statisticka Mehanika -- Elektromagnetizam -- Posebna Relativnost -- Opsta Relativnost -- Kvantna Mehanika -- Kvantna Teorija Polja -- Standardni Model

:Osnove
:Materija -- Antimaterija -- Cestica -- Boson -- Fermion

:Simetrija -- Zakon Odrzanja -- Masa -- Energija --Moment -- Ugaoni Moment -- Spin

:Vrijeme -- Prostor -- Dimenzija -- Duzina -- Brzina -- Sila 

:Talas -- Talasna Funkcija -- Harmonijski Oscilator -- Magnetizam -- Elektricitet -- Elektromagnetno zracenje -- Temperatura -- Entropija 

:osnovne sile
:Gravitacija -- Elektromagnetna -- Slaba Veza -- Jaka Veza

:Teorija cestica
:Atom -- Proton -- Neutron -- Elektron -- Kvark -- Foton -- Gluon -- W boson -- Z boson -- Graviton -- Neutrino -- Radijacija


:Oblasti Fizike
:Astrofizika -- Atomska, Molekularna, i Opticka fizika -- Dinamika Fluida -- Fizika Polimera -- Optika -- Teorija Materijala -- Nuklearna fizika -- Fizika Plazme -- Teorija Cestica

:Metodi
:Naucni Metod -- Kvantitativna Fizikalna -- Mjerenja -- Mjerni instrumenti -- Dimenziona analiza -- Vjerovatnoca i Statistika

:Tabele
:Lista naucnih zakona --Fizikalne Konstante -- SI osnovne jedinice -- SI izvedene jedinice -- SI prefiksi -- Pretvaranje jedinica

:Istorija
:Istorija Fizike -- Poznati Fizicari -- Nobelova Nagrada za Fiziku

:Srodne Nauke
:Astronomija and Astrofizika -- Biofizika -- Elektronika -- Inzenjering -- Nauka o Materijalima -- Matematicka fizika -- Medicinska fizika 

rn(Ukoliko zelite pomoci da se kompletira lista najvaznijih tema za fiziku, molimo vas da pogledate Osnovne teme fizike.)

=== Veoma kratka istorija fizike ===

Detaljnija istorije fizike je u razvoju i mozete je pogledati na Istorija Fizike.

Od davnina su ljudi pokusavali pojmiti ponasanje i osobine materije, zasto objekti padaju na zemlju kada izgube oslonac, zasto razliciti materijali imaju razlicite osobine, i slicno. Tajnovita je bila i priroda svemira, kao na primjer oblik zemlje, ponasanje i kretanje sunca i mjeseca. Mnostvo teorija je pokusavalo da objasni te pojave, i vecina od njih na pogresan nacin, jer nikada nisu bile potvrdene ogledom. Ipak postojalo je nekoliko izuzetaka, kao na primjer Arhimeda koji je izveo nekoliko znacajnih i tacnih zakona mehanike i hidrostatike. 

Tokom kasnog 16. vijeka, Galileo je uveo oglede kao nacin testiranja fizikalnih teorija i on je uspjesno formulisao i ogledima potvrdio nekoliko zakona dinamike kao sto je zakon o tromosti. 1687, Newton je objavio Principia Mathematica, u kojoj je detaljno izlozio dva zakona Njutnovi zakoni kretanja, na kojim pociva klasicna mehanika; i Njutnov Zakon Gravitacije, koji opisuje osnovna sila gravitacije. Obje ove teorije su se slagale sa izvrsenim ogledima. Klasicnoj mehanici su takode znacajno doprinijeli Lagrange, Hamilton, i drugi, koji su otkrili nove forumlacije, principe i rezultate. Zakon gravitacije je potakao i razvoj astrofizika, koji opisujeastronomske pojave fizikalnim teorijama.

Od 18. vijeka pa nadalje, termodinamika je dozivjela znacajna otkrica koja su imali Boyle, Young, i mnogi drugi. 1733, Bernoulli je koristio statisticke metode sa klasicnom mehanikom da bi izveo termodinamicke rezultate, inicirajuci time razvoj statisticka mehanika. 1798, Thompson je demonstrirao pretvaranje mehanickog rada u toplotu a 1847 Joule je formulisao zakon o odrcanju energije, bilo u obliku toplote ili mehanicke energije.

Elektricitet i magnetizam su proucavaliFaraday, Ohm, i drugi. 1855, Maxwell je ujedinio ove dvije pojave u jedinstvenu teoriju elektromagnetizam, i opisao je Maxwellovim jednacinama. Ova teorija je pretpostavljala da je svjetlost elektromagnetni talas.

1895, Roentgen je otkrio X-zrake, koji su bili elektromagnetno zracenje visoke frekvencije. Radioaktivnost je otkrio 1896 Henri Becquerel, a dalje su je proucavali Pierre Curie i Marie Curie i drugi. Ovo je postavilo temelje polju nuklearna fizika.

1897, Thomson je otkrio elektron, osnovnu cesticu nosioca naelektrisanja. 1904, predlozio je prvi model atoma. (Postojanje atoma datira jos u 1808 kada ga je predlozio Dalton.)

1905, Einstein je uoblicio teoriju relativiteta, ujedinjavajuci prostor i vrijeme u jedinstven entitet.

1911, Rutherford je iz ogleda o rasipanju izveo postojanje kompaktnog atomskog jezgra, sa pozitivno naelektrisanim jedinicama protonima. Neutroni, neutralno naelektrisane cestice su je 1932 otkrio Chadwick.

Pocetkom 1900, Planck, Einstein, Bohr, i drugi su rayvili kvantne teorije da bi objasnili anomalije u eksperimentalnim rezultatima, te su u tada uveli pojam dikretnih energetskih nivoa.1925, Heisenberg i Schrodinger su formulisali kvantnu mehaniku, koja je objasnila prethodne kvantne teorije. U kvantnoj mehanici, ishod fizickog mjerenja podlijezu zakonu vjerovatnoce; teorija je opisala izracunavanje ovih vjerovatnoca.

Kvantna mehanika je takode razvila teoretske alate za fiziku cvrstih tijela, koja izucava fizicka svojstva cvrstih tijela i tekucina, ukljucujuci pojave kao kristalne strukture, poluvodljivost, i supravodljivost. Medu pionire ovog polja fizike spada Bloch, koji je opisao ponasanje elektrona u kristalnim strukturama 1928.

Tokom drugog svjetskog rata, sve zaracene strane su vrsile istrazivanja u nuklearna fizika, zeleci da nacine nuklearnu bombu. Njemacki napori koje je predvodio Heisenberg, nisu uspjeli, ali je savznicki Manhattan projekt ostvario cilj. U Americi, tim predvoden Fermijem je ostvario prvu vjestacki proizvedenu nuklearnu lancanu reakciju 1942, a 1945 prva nuklearna eksplozija je izvedena u Alamagordo, New Mexico.

Kvantna teorija polja je formulisana da bi obezbijedila konzistentnost kvantne mehanike i posebne teorije relativnosti. Svoj moderni oblik je dosegla u kasnim 1940 radovima Feynman'a, Schwinger'a, Tomonaga, i Dyson'a. Oni su formulisali teoriju kvantne elektrodinamike, koja opisuje elektromagnetne interakcije.

Kvantna teorija polja je obezbijedila okvir za modernu teoriju cestica, koja izucava osnovne sile i osnovne cestice. 1954, Yang i Mills su postavili temelje koji su doveli do standardnog modela, koji je upotpunjen 1970s, i uspjesno opisuje sve do sada poznate cestice.