floriandebaene/EmDComF4DutchDraCor huggingface dataset:
NIESJE, Een Enkhuizer wyf; geweezene Minnemoêr van Frédrik.
DIRK, Knécht van Govert.
JAN, Knécht van Frédrik.
GOVERT, Weeuwenaar, Vader van Joanna, ligtgeloovig, én onkundig in de Alchimistery.
JONKER GOUDSCHALK, een Duitscher, bedrieger, én zich uitgeevende voor een érvaaren Alchimist, JASPER, Knécht van Goudschalk.
KLAARTJE, Meid van Govert.
Het Tooneel verbeeldt een kamer in het huis van Govert.
De Geschiedenis van het Kluchtspél, begind in den avondstond, én duurt niet langer als den tyd waar in die vertoond kan worden.
DE BEKEERDE ALCHIMIST, KLUCHTSPÉL.
JOHANNA, KATRYN.
KAtryn, nu durf ik immers hoopen, Dat onze vond wél af zal loopen?
O Juffrouw, ’k bén zó in men kracht!
’t Is alles wonderlyk bedacht Om dézen kwiedam uit te stryken.
Hoe wil myn goede Vader kyken, Wanneer hy hoort, dat alles maar Verdicht is, wat die loogenaar Hém wys maakt mét zo op te snyen Van de Alchimie, én Toveryen?
Ja, maar wat lukt het wonderlik, Dat juist jou Vader Fréderik Méê heeft by hém te gast gebeeden.
Dat was alleenig om die réden, Dat hy van de Alchimie zo breed Dorst boogen, daar hy niets van weet, Och!
de oude man was door die droomen, En beuz’len daad’lyk ingenomen Mét Fréd’rik, toen hy die verstondt, Maar vat zyn’ Minnemoêr de grond Van ’t wérk, én zal ze in alle deelen Bekwaam zyn, om haar’ ról te speelen?
Zo wél, als iemand in ons land.
éldremést, ’t is zulk een kwant!
Het is een veerwyf, die, haar leeven Niet veel heeft om een man gegeeven.
Wierd nu myn Vader maar bekeerd, Die zo vaak heeft mét schâ geleerd, Ik zou wéêr voor geen armoê vreezen.
Katryn, wat waaren wy voordézen, Eer noch myn Oom te stérven kwam?
Geen armer vólk in Amsterdam.
En dat kwam niet, als door ’t verkwisten Van Vader mét die Alchimisten.
Dat’s waar: heeft hy zulk vólkje niet De kóst gegeeven, én geklied Op schyn van hoop, én was ’t geen loogen?
Zo is hy honderdmaal bedroogen; En nu ons Ooms gewénschte dood Wéér heeft gehulpen uit de nood; Nu wy wéér rijklyk kunnen leeven; Nu wil hy my ten huw’lyk geeven Aan een’ bedrieger, aan een’ guit, Die al ons goedtje tót een’ duit Wéér zou de schoorsteen uit doen vliegen, En Vader jammerlyk bedriegen; Zo Fréd’riks list niet uitwérkt, dat Hy in dit huw’lyk steekt de kat, En hém beweegt, om nooit nadézen In zulk een zótte kap te weezen.
Dat hoop ik; óch, die goeje man Die was ’er anders kwaalyk an; Hy zou al ’t géld, dat jy door ’t stérven Komt van je ryke Jan oom te érven, Op nieuw verstooken.
Dat is wis. Heeft hy niet voort na de érfenis, Om op een nieuw zyne oude kuuren In ’t wérk te stéllen, wéêr gaan huuren Dit groote huis, alleenig, om De plaats van ’t Labratorium?
Daar stookt hy nu mét zo veel glazen, En ovens, dat het moet verbaazen, Die ’t aanzien; ja ’t is ongemeen; De kamer is hém schier te kleen Door al ’t beslag; én voor dat zweeten Proeft hy den heelen dag pas eeten.
Hy lét op huis, nóch huiszórg: Ja, Hy trékt die dolheid hém zo na Door toedoen van die snoode guiten, Dat wy hém hoorden op te sluiten: Hier door gelooft hy alles.
Maar Daar wordt gebéld.
Is Fréd’rik daar Mét Niesje, laat hém zonder schroomen Mét de oude vrouw hier binnen komen.
DEBEKEERDEALCHIMIST.
JOANNA, KATRYN.
KAtryn, durf ik dan eind’lyk hoopen Dat Fredriks vond wél af zal loopen?
Ja, hoopen, Jufvrouw, zei Piet Joost Korts voor hy sturf, is lydens troost.
Ik hoopte ook, toen ik sints acht weeken, Hier woonen kwam, wat op te steeken; Maar ’k zag tot nóch geen énk’le spéld.
Papa geeft my zo weinig géld Dat ik ’er pas van huis kan houwen; Maar, zo ’k met Frédrik kom te trouwen, Dan... KATRYN.
Maar de knécht én de meid hier naast Die krygen alle daag verbaasd Verval!
Wég dan met de Alchimisten.
’k Dócht dat men hier in goud opdisten; En dat, als ik de stookzaal most Uitveegen, daar wat raapen kost Van ’t gruisgoud dat valt deur de traalje.
Ja, heb je dat gedócht, zo dwaal je.
Maar Jufvrouw, zo ik ’t zeggen mag, Is Goudschalk niet zo hupsen slach Als Frédrik?
Kaat, om jou te toonen Hoe graag dat ik je hier zie woonen, Daar is een Rozenobel, mits Dat jy récht opbieght, én geen flits My op de mouw spélt; heeft hy nimmer Jou iets verëerd?
Wat zou die grimmer!
Nooit?
nooit van Goudschalk iets gehad?
Wel Jufvrouw, jy vraagt daer zo wat... JOANNA.
Nou, zég het vry.
Sléchts tien Dukaaten.
Is dat wél waerd om van te praaten?
Neen tóch niet.
Maar Katryn, eer ik ’t Vergeet, maak dat je straks beschikt Dat Dirk niet uitgaat.
’k Hoor je zuchten?
wist je eens al myne ongenugten, Katryn, je zuchtte ligt met my Om vaders géldverkwistery.
Je weet nóch weinig van zyn’ kuuren, Hy heeft exprés dit huis doen huuren Sints Jan Ooms érff’nis, énk’lyk om De plaats van ’t Labratorium.
Daar stookt hy nu weêr tót verbaazen, Met zo veel ovens, zo veel glazen, Dat zélfs de groote zaal van ’t huis Geen plaats meer heeft voor een fornuis.
Myn moeders géld is eerst vervloogen, Toen hy van and’ren wierd bedroogen.
Nu heeft hem Goudschalk in de kap, Die voort ons érfdeel met een snap Door hoop van yd’le winst, met liegen, De schoorsteen weêr zal uit doen vliegen, Zo Frédrik dit niet haast belét, En my uit al myn’ kommer red’.
Je mint hem?
’k Wil het niet ontveinzen, Zyn schoonheid heerscht in myn’ gepeinzen, Naa ’t eerst’ gelukkig uurtje, én dag Dat ik hem hoorde, sprak, én zag In ’t huis van zyne Minnemoeder.
Hy zweemt zo minn’lyk naar myn broeder!...
Jouw broêr was dan geen leelyk kwant!
Katryn, byna de schoonste in ’t land.
Dit maakt me in Frédrik opgetoogen.
’k Bekén het, hy heeft twé schoone oogen.
Een schoone mond, de lippen rood: De neus bekoor’lyk, maat’lyk groot, Met een omtrékje aan beide zyën: Yvoore tanden, récht in ryën, Twé kuiltjes gaan zyn’ wangen in.
Hy heeft een kloofje in de onderkin.
Hy ’s blond, hy ’s zacht van vél, besneeden Van aanzicht, én volmaakt van léden.
Hou op Katryn, dit gaat te gróf.
Wel Jufvrouw, ’k doe ’er ook niet óf.
Zwyg: dit vermeerdert myn verlangen.
KATRYN, Frédrik ziende.
Hoe minlyk zel je ’em nou ontfangen?
FRÉDERIK, JOHANNA, NIESJE, KATRYN, JAN. FRÉDERIK.
MYn Éngel, hou ik réchtevoort, Gelyk ik héb beloofd, myn woord?
Tégen Niesje.
Ook bén ik wél ter deegen Verblyd, dat gy u liet beweegen Door Fréd’rik, om ons by te staan.
NIESJE.
Och Juffrouw dat is graag gedaan.
FRÉDERIK.
Ik zal ’t mét Niesje heel wél maaken.
Nu, hoop ik, zal myn Vader raaken Uit déze kap door onze list.
Och hy alchimist, En stookt, én wroet gelijk te vooren.
Maar kan hy ons ook zien, óf hooren.
Neen, ik héb daar al voor geweest; Dies zijt in ’t minste niet bevreesd; Want onze Dirk heeft aangenomen, Zo ras als Vader af zal komen, Aan ons de leus te geeven.
Maar is jou Vader nóch zo zoet Op de Alchimistery?
Bezonder, En, zo ’t zo voort gaat, zyn we ’er onder: Dit ’s de oorzaak, dat ik buiten hém My héb verloofd, én myne stém Gegeeven, om die guits te weeren, En Vader eind’lyk te bekeeren; Of, zó ’t mislukt, van stonden aan Mét Fréd’rik heim’lyk door te gaan.
Ik hoop, élk zal mét médelyden De nood zien, die ik zoek te myden.
Myn éngel, twyfel daar niet aan, Gy zult niets rédenloos bestaan; Gy zoekt uw Vaders val te weeren.
Maar is de toestél, zyn de kleêren Al vaerdig?
Ja, ’t is alles reê.
Maar zal ’t wél voegen, dat ik méé Verkleed my aan die guit zal wreeken?
Myn lief, wie kan dat tégenspreeken?
Gy wilde bóven dat ook zien De klucht, die mét hém zal geschiên.
Ik kon geen béter middel vinden.
Wél aan, ik zal ’t dan onderwinden.
Hébt gy onze aanslag goed gekeurd?
Wel zou ik niet, ’t is nooit gebeurd Zo geestig iemand uit te stryken; Ja wél, ja wél, hoe wil hy kyken.
FREDRIK, JOANNA, NIESJE, KATRYN, JAN, met een pakje.
MYne Engel, houw ik réchtevoort, Gelyk ik had beloofd, myn woord?
Ook bén ik wél ter deegen Verblyd dat Niesje uw’ Minn’ geneegen Is met haar hulp ons by te staan.
Och Jufvrouw, dat is graag gedaen.
Betrouw gerust’lyk haar uw zaaken.
kost myn vader eens geraaken Uit zyne dwaaling door uw list!
hy alchimist, En stookt, én wroet meêr als te vooren.
Kan hy ons ook verspiên, óf hooren?
O neen, ik bén daar voor geweest; Dies zyt in ’t minste niet bevreesd: Want onze knécht heeft aangenomen Zo haast als vader af zal komen Het my te zeggen.
Dan is ’t goed.
Maar is jouw vader nóch zo zoet Op de Alchimistery?
Byzonder.
En zo dat voort gaat zyn we ’er onder.
Hy lét op huis, nóch huiszórg; ja Hy eet, nóch slaapt niet meer byna.
’t hoofd draait hem gelyk een boor ,,om!
Wat maakt de Lapis Filosorom Al dolle menschen!
Wel gezeid!
En ’t geen my ’t zwaarste op ’t harte leid Is dat hy me aan het schuim der guiten Uittrouwen wil.
Laat hem iens fluiten; Wy hebben ’t vomitoor al reê.
Maar is ’t wel noodig dat ik meê In ’t spél kom?
Zonder tégenspreeken.
Gy zélf, moet zélf, u hélpen wreeken, Myn’ Minn’ heeft dit zo goed gekeurt.
Wél zou ik niet?
’t is nooit gebeurd Zo geestig, stookers uit te stryken.
Ja wél, hoe willen ze staen kyken!
DIRK, JOHANNA, FRÉDERIK, NIESJE, KATRYN, JAN. DIRK.
MEjuffrouw, zyn u zaaken klaar?
Kom sammel niet, bérg Niesje maar; Uw Vader komt zo na benéden, Hy is al bézig mét verkleeden.
Wél, ga mét Niesje dan, Katryn; Ik zal zo aanstonds by u zijn.
Dirk, gy zult ook op alles passen.
Ik zél dat varken hiel wél wasschen; Maak maar dat alles is gereed.
Myn lief, was Niesje nu verkleed.
Katryn kan al haar toestél krygen.
Maar daar komt Vader, laat ons zwygen.
DIRK, FRÉDRIK, KATRYN, JOANNA, NIESJE, JAN. DIRK.
UW vader, Jufvrouw, komt beneên: Hy’s doende met zich te verkleên.
FREDRIK tégen Joanna.
Doe Niesje straks na binnen leiden, Opdat zy alles gaa bereiden.
Zy weet de intrigues van ons spél, Met al de omstandigheên, zo wél, En béter als ik zélf: bekommer U niet; maar vólg haar raad.
Sint Gommer!
Daar is hy!
Gaa met haar Katryn; Ik zal zo daat’lyk by je zyn.
Dirk, vólg haar last: maak op te passen.
Ik zal dat varken heel wél wasschen.
JOANNA, aan Dirk een sleutel geevende.
Daar drink te saam, op ’t goed succés Ter loop een glaasje wyn óf zés.
FREDRIK, naa dat Joanna hem iets in ’t oor geluistert heeft, tégen Dirk én Katryn.
Neemt dit voor af, daar naa zo zullen Wy jou de handen béter vullen.
FRÉDERIK, GOVERD, JOHANNA, JAN. FRÉDERIK.
IK wénsch u goeden avond, Heer.
GOVERD.
Wél Fréd’rik, bén jy hier al eer, Als ik?
dat moet je my vergeeven.
Myn Heer, daar is niets aan misdreeven; Ik héb uw’ Dóchter wat verzéld; Die heeft my midd’ler wyl vertéld, Hoe déze Heer, die gy verbeide, En daar gy my zo veel van zelde, Een Jonker is van groote staat.
Dan heeft ze ’er mond niet misgepraat.
Maar, Heer, je zult het zien, én hooren, Ik zég je niet veel van te vooren.
Maar, Vaderlief, het wordt al laat, Ik zal ééns zien gaan na ’t gebraad, En óf al de and’re kóst haast gaar is; ’k Zal u de weet doen als het klaar is.
Zo doet.
Maar is het zulk een man?
Myn Heer, dat is het minst’; hy kan De grootste kunsten, die ’er leeven Niet in de waereld zyn beschreeven.
’k Héb een Arkanum aangevaerd, Dat ’s séstig duizend ponden waerd, En in een maand zal ’t wérk gelukken, Dan zullen wy de vruchten plukken.
Hoe komt gy aan ’t geluk?
Dat ik juist zulk een’ konstenaar Gevonden héb, ’t is óf ’t wil weezen.
Ik héb mét and’ren ook voordézen Gelaboreerd, dat waaren maar Bedriegers, die ’er niet een haar Op de Alchimie verstonden; waarlyk; Maar déze Jonker toont het klaarlyk!
Heer Goudschalk wykt geen man in ’t land In kénnis; ô!
hy heeft verstand.
Daarom meen ik hém by myn leeven Myn’ Dóchter tót een’ vróuw te geeven.
Gy hébt gelyk.
Want géld, én goed Bezit hy, Heer, in óvervloed.
Hy is wélspreekend, niet hóvaerdig.
Dan is hy haar wél dubbel waerdig.
Daar wordt gebéld, ik hou voor wis, Dat daar Heer Goudschalk zélver is.
FRÉDRIK, GOVERT, JOANNA.
Wel Frédrik, ben jy hier al eer Als ik?
Myn Heer, daar is niets aan misdreeven, Ik heb uw Dóchter wat verzéld, Die heeft my mid’lervryl vertéld Hoe d’Alchimist dien ge ook verbeidde, En daar gy my veel goeds van zeide, Een Jonker is van kunst én staat.
Maar Paatjelief, het wordt reeds laat, Ik zal eens gaan na ’t eeten kyken.
GOVERT, FRÉDRIK.
daar was nimmer zyns gelyken!
Ook wordt hy overal geächt Van een hoog Adelyk geslacht, Dat hy met zégelen én brieven Bewyzen zal, op myn believen.
Ja Heer, is Goudschalk zulk een man?
Heer, zyns gelyken niet!
Hy kan... Al wat wy kunstmirak’len noemen!
’k Heb een Arkanum aangevaerd, Dat ’s zéstig duizend ponden waerd; En in een maand zal ’t wérk gelukken: Dan zullen wy de vruchten plukken.
Dat ik juist zulk een kunstenaar Gevonden heb?
’t Is óf ’t wil weezen.
Ik heb met and’ren ook veur deezen Gelaboreerd; doch ’t waaren sléchts Bedriegers, réchts én averéchts, Die de Alchimie niet kénden... waarlyk; Maar deeze Jonker toont het klaarlyk, Heer Goudschalk wykt geen man in ’t land!
Zyn kennis... Oh!
hy heeft verstand!
Daarom kon ’t ligtelyk gebeuren, Dat ik hem mogt tot Schoonzoon keuren.
Want géld én goed, En kunst heeft hy in overvloed.
Hy is wélspreekend, niet hovaerdig.
Zy’s ook een eerlyk man ruim waerdig.
’k Hoor daar een stém; zo ik niet mis, Geloof ik dat hy ’t zélver is.
GOVERD, JONKER GOUDSCHALK, FRÉ- DERIK, JASPER, JAN. GOVERD.
MYn Heer is wélkom hier gekomen; Gy hébt de moeite nóch genomen Om my ’t geluk te geeven van Uw byzyn?
JONKER GOUDSCHALK.
een Edelman Past op zyn woord voor al te létten, GOVERD.
Ik bid, wilt u wat néderzétten.
Myn Heer, gun mét verlóf, dat ik Uw’ hand kus.
Dit’s Jonker Fréd’rik, die ik héden Héb by myn Heer te gast gebeeden; Het is een jong, én aardig kwant; Ook heeft hy vry al wat verstand Van de Alchimie, én haar’ sekrecten.
Wél, ’k zal dan t’avond mét hém eeten.
Maar dat een lóskóp, van de straat My zou mét ongezoute praat Vermoorden, óf mét beuzelingen, Dat’s mis; ik staar op grooter dingen.
Wat opgeblaazen zót is dit.
Myn Heer, ik héb een ander wit Als de onervaar’ne, én sléchte ménschen.
Ik kwam om u geluk te wénschen, Myn Heer, nadien ik héb gehoord, Dat u Heer Goverd heeft zyn woord Gegeeven, om zyn kind te trouwen.
Zo is ’t; én ’t zal hém niet berouwen.
Ik hoor ook, dat haar hart, én zin, Geheel geneigd is tót uw’ min.
wat zou me ontbreeken?
Laat ons van de Alchimie ééns spreeken.
Dat’s récht; ik hoor gy mint die kunst.
O Ja, Heer, én verzoek uw’ gunst.
Daar is zo licht niet in te raaken .
Maar zég ééns op, wat kunt gy maaken?
Myn Heer, voor eerst versta ik dit; Ik maak de bruine paerlen wit, En rond, hoe scheef zy moogen weezen.
Heer, héb je dat ooit meer geleezen?
Hy zwyg, wilt niet voorbaarig zyn.
’k Héb ook een Spiritus, als wyn Zo klaar; wanneer ik die wil méngen Mét water, én daar méé bespréngen Mosschóvisch’ hénnip, Rigaas vlas, Of wérk, óf ’t geen bést komt te pas, Zo kan men daar voort zy van spinnen, En ongeloof’lyk géld méê winnen; Ja zulke, dat de Pérsiaan Mét al zyn zy om brood zal gaan.
Nu voort.
Dan héb ik nóch gevonden Een kunst, die weinige doorgronden; Ik maak mét winst van duinzand goud.
Die vodderyen zyn al oud.
Tut, tut, dat zyn maar beuzelingen.
Ik doe verwonderlyker dingen.
Ik héb een konstig glas, ’t is rond, En weegt byna dryhonderd pond: Dat kan het keurigst oog bedriegen; ’t Zal, als gy éffen blaast, vervliegen, En dryven luchtig op, én néêr, Gelyk als de alderlichtste veer.
Hier in is door veel konst beslooten Het vuur der wyzen, daar den grooten Artéfius, én Lullius, En Séndivogius aldus Van spreeken, dat zy nooit hunn’ handen, Of vingers daar aan kunnen branden; Dit is dat heet, én vochtig vuur, Het wélk ook droog is van natuur, En altyd in één stand kan blyven; Dit doet de kloot zo luchtig dryven; Dit is der Filozoofen schat.
Voorts ziet gy in dit glazen vat De Maagdenaard, waar van wy leezen By Hérmés Trismegist, wiens weezen En eigenschap al van ’t begin Is voortgebragt, als aard; schoon ’t in Der daad nooit aard was, daar al de ouden, En wy byzonder veel van houden: Dit is de onzichtb’re geest, die voort Zich zélven méngt, én dringt, én boort In alle dingen, die wy achten, En inblaast haar’ verborgen’ krachten; ’t Wélk Hérmés zéggen doet, dat hy De Zon tót vader heeft, daar by De Maan tót moeder; dat de vrinden Der konst die zélf lichchaam’lyk vinden, En zienlyk maaken voor ’t gezigt Door een geringe konst, die licht By vrouwenwérk, én kinderspeelen Is uit te vinden in zyn deelen, En eigene eigenschappen; dus Trouwt Beya met Gabritius.
Dit is die stof, die van te vooren, Al mét de waereld is gebooren; Dit is dat onvergank’lyk vuur, Dat zélf déze aarde in haar Merkuur, Schoon dat de Domme zulks bespótten, Versmélt, omdraayen doet, én rótten Zo lang, tót dat zy deur, én deur Wordt, als geronnen bloed, van kleur.
Dit is die geest, die mét behaagen De wind heeft in zyn buik gedraagen; Die de aard heeft gekoaguleerd, En élk wordt van natuur vereerd; Die maakt de konst volkomen wakker, En teelt, als uit een’ vruchtbaare akker, Na négen maanden zulk een’ schat, Als iemandt heeft op aard gehad.
Wat dunkt je, Fréd’rik, die sekreeten Zou iemand anders die wél weeten?
Ik sta verbaasd.
Hoor nu in ’t kort, Waar toe dit wérk vervaerdigd wordt.
Hier zal ik uit te voorschyn bréngen Een zéker iet, dat ik kan méngen Naar eisch van zaaken na myn’ wil.
Zo kunt gy ’t méngen, Heer?
Zwyg stil, En hoor; wanneer ik dit wil zaaijen, Kan ik ’er bergen goud van maaijen, En voort doen komen mét der vaard Een heele boom van goud uit de aard.
Wat dunkt je, Fréd’rik?
Zonder loogen Myn Heer, ik sta, als opgetoogen.
Ik zal, zo dra ik bén getrouwd, Te Haarlem maaken, in den Hout, Een Lusthóf, die al ’s waerelds hóven, In kóstlykheid zal gaan te boven.
Daar in zal goud zyn, wat men ziet; Ja zélf het onkruid, dat men wiedt.
De vogels, die de lucht maar rieken, Die zullen voort op goude wieken, De Lusthóf vliegen door, én door, En konstig streelen het gehoor.
De veêren zullen op de hénnen Veranderen in goude pénnen, Wanneer zy mét haar bék van ’t land Maar pikken ’t alderminste zand.
Hoe zult gy dézen hóf bewaaren?
Myn Heer, dat zal ik heel wél klaaren.
Ik kén die groote konst, die by Het sléchte vólk heet tovery; Daar weet ik méde iet uit te vinden, Om alles voort te doen verzwinden, Wanneer een dief, óf onverstand Iet aan wil raaken mét zyn’ hand.
Wat dunkt je Fréd’rik?
’t Schynt onmooglyk; Nóchtans prys ik die konsten hooglyk, En wénschte, zo het kon geschiên, Dat ik er mogt ’t begin van zien.
Gy zult wat anders zien, én hooren; Ja dat de tyd maar was gebooren, Die daar toe noodig is, gy zoudt Dit gantsch vertrék voort zien van goud.
Zo kunt ge iets doen een ander weezen Aannemen, als het had voordézen?
O ja, ’k maak zélf de Mooren wit, De witten wéêr zo zwart, als git.
’k Maak oude wyven, hoe versleeten, Wéêr daad’lyk jong door myn’ sekreeten; En iemands lyf zo hard, als staal.
JASPER, zagjés van ter zyden.
Ja wél hy liegt het altemaal.
De jonge, die myn’ gunst versmaaden, Ontvreemd ik voort van heur’ sieraaden, En maak heur, als een baviaan.
wordt dat door uw’ kunst gedaan?
Wilt ge iet verwonderlykers hooren, Zo luister toe mét beide uw’ ooren.
’k Maak van een Hoen, hoewél ’t bykans Onmoog’lyk schynt, door konst een’ Gans.
’k Doe wéêr een’ Gans mét graauwe veeren, In een’ sneeuw witte Zwaan verkeeren; Door dien myn filozofisch vuur Doet augmenteeren de natuur, Dan maak ik van een’ Zwaan, ’t wélk zwaar is, Een’ Vogelstruys, óf Kazuwaris; In ’t kort, wat niemand heeft gezien, Doe ik door myne konst geschiên.
Ja wél, ik sta als opgetoogen.
Wat dunkt je, héb ik nou geloogen?
Die kunsten zél ik altegaâr Nóch van hém leeren binnen ’t jaar, Wy zyn al bézig.
Zou ’t u deeren, Dat ik die konsten méê mogt leeren?
O neen, Heer, dat staat u niet vry; Die kunsten zyn alleen voor my, ZÉSDE TOONEEL.
GOVERT, JONKER GOUDSCHALK, FREDRIK, JASPER.
MYn Heer gy zyt hier wélgekomen.
Gy hebt de moeite noch genoomen Om my ’t geluk te geeven van Uw byzyn.
GOUDSCHALK.
ein Edelman Dient op zyn woord voor al te letten.
Ik bid wil u wat néder zetten.
Myn Heer, gun my verlóf dat ik Uw hand kus.
Wacht ein ogenblik.
Dit’s Jonker Frédrik, dien ik héden Heb by myn Heer te gast gebéden.
Het is een jong én aardig kwant.
Ook heeft hy vry al wat verstand Van de Alchimie, én haare gronden.
Viel zyn ’er die ’t zich onderwonden.
Maar dat ein wind’rige onverlaat Mich hier met ongezoute praat Vermoorden zou door beuzelingen, Waar mis.
Ik staar op hooger dingen.
,,Wat opgeblaazen zót is datl GOUDSCHALK.
Ik heb was mier in ’t harssenvat Als de onérvaarne én sléchte ménschen.
Ik kwam om u geluk te wénschen, Myn Heer, naardien ik heb gehoord Dat u Heer Govert heeft zyn woord Gegeeven om zyn kind te trouwen.
Zo is ’t, én ’t zal hem nooit berouwen.
Ik hoor ook dat haar hart én zin Geheel geneigd is tót uw min.
Laat ons van de Alchimie eens spreeken.
Dat’s récht.
Ik hoor gy mint die kunst.
O ja Heer, én ’k verzoek uw gunst.
Daar is zo ligt niet aan te raaken.
Maar zég my eens wat kan je al maaken?
Myn Heer, voor eerst verstaa ik dit: Ik maak de bruine paerlen wit En rond, al waaren ze ook achtkantig.
Wat dunkt je, is dat niet heel parmantig?
Wil niet voorbaarig zyn.
’k Heb ook een spriritus als wyn Zo klaar; wanneer ik die doe méngen Met water, én daar meê bespréngen Kodille hennip, Rigaas vlas, Of Wérk, naar dat het komt te pas, Zo kan men daar straks zy van spinnen, En zulk een schrik’lyk géld meê winnen, Dat, in het kort, de Persiaan Met al zyn’ zyde om brood zal gaan.
Dan heb ik nóch gevonden Een kunst die niemand kan doorgronden.
’k Maak in een uur van duinzand, goud.
Die googgeltaskunst is al oud.
De platters moogen snoeven, kaak’len, Ik doe niet minder als mirak’len.
Ik heb een wonderglas, ’t is rond, En weegt byna driehonderd pond; Dit kan ’t doorzichtigste oog bedriegen.
’t Zal, als gy daar op blaast, vervliegen, En dryven luchtig op én neêr, Gelyk de ligtste Ganzeveêr.
Hier in is, door veel kunst, beslooten Het vuur der Wyzen, daar de grooten Artefius, én Lullius, En Sendivogius, aldus Van spreeken, dat zy nooit hunn’ handen Of vingers daar aan kunnen branden, Dit is dat heet, én vochtig vuur, Het wélk ook droog is van natuur, En altyd in een stand kan blyven.
Dit doet die kloot zo luchtig dryven.
Dit is der Filosoofen schat.
Voorts ziet gy in dit glazen vat De Maagdenaard, die je in de boeken Van Hérmés Trismegist kunt zoeken; Eene eigenschap die van ’t begin Uit de aard’ geteeld is, schoon die in Der daad nooit aard’ was, én daar de ouden En nieuwe Stookers veel van houden.
Dit is de onzichtb’re geest die voort Zich zélven méngt, én dringt, én boort In alle dingen die wy achten, En inblaast haar verborgen’ krachten; ’t Wélk Hérmés zeggen doet dat hy De Zon tót vader heeft, daar by De Maan tót Moeder; dat de vrinden Der kunst die zélfs lichchaamlyk vinden, En zienlyk maaken voor ’t gezicht Door een geringe zaak, die ligt By vrouwenwérk én kinderspeelen Is uit te vinden in haar deelen, En eigene eigenschappen; dus Paart Beija met Gabritius.
Dit is die stóf, ’t klinkt vreemd in de ooren, Die lang voor ’t aardryk is gebooren.
Dit ’s ’t vuur dat altyd in een stand Nooit sterker, én nooit flaauwer brandt, En haar Merkuur, men mag ’t bespótten, Versmélt, omdraaijen doet, én rótten Zo lang tót dat het deur én deur, Wordt als geronnen bloed van kleur.
Dit is die geest die met behaagen De wind heeft in zyn borst gedraagen; Die de aard heeft gekoäguleert, En door ’t gestarnte ons wordt vereerd.
Deez’ maakt de kunst, nu sluim’rig, wakker, En teelt, als uit een vruchtb’ren akker, Naa négen maanden zulk een schat Als iemand ooit op de aard bezat.
Wat dunkt je Frédrik?
die sekreeten, Zou iemand anders die wél weeten?
Ik staa verbaasd!
Hoor nu in ’t kort, Waar toe dit vuur vervaerdigd wordt.
Hier uit zal ik te voorschyn bréngen Een zéker iet dat ik kan méngen Met zéker niet, dat naar myn wil... FREDRIK.
Méngen iet met niet?
Zwyg stil, En luister.
Als ik dit wil zaaijen, Kan ik ’er schooven goud van maaijen, En voort doen komen met ’er vaert Een grooten boom van goud uit de aard’.
Zonder logen, Myn Heer, ik staa heel opgetoogeni GOUDSCHALK.
Ik zal, zo haast ik ben getroud, Te Haarlem in den grooten Hout, Ein lusthóf maaken die de hoven Van al de waereld gaat te boven.
’t Zal alles goud zyn wat me ’er ziet, Tót zélf het onkruidt dat me ’er wiedt.
De vogels die de lucht daar rieken Die zullen voort, op goude wieken, Den lusthóf vliegen door én door, En kunstig streelen élks gehoor.
De veêren zullen op de hennen Veränderen in goude pennen, Wanneer ze met haar bék van ’t land Daar pikken ’t allerminste zand.
Hoe zult gy deezen hóf bewaaren?
Bewaaren?
Dat zal ik wél klaaren.
Ik kén die groote kunst die by Het plompe graauw heet tovery; Daar door weet ik iets uit te vinden Om alles straks te doen verzwinden, Wanneer een dief, óf onverstand Iets aan wil raaken met zyn hand.
’t Schynen wond’ren!
Dit zal u meer in de ooren dond’ren.
’k Zal in deez’ kamer al het hout, Straks doen veränd’ren in fyn goud.