floriandebaene/EmDComF4DutchDraCor huggingface dataset:
Een Vrijer was veur haar bekwaamer, Als all’ de Dókters van het land: Haar’ ziekte is énk’le minnebrand, Die nooit geen Dókter zal geneezen, Of ’t moest een Liefde-Dókter weezen.
’k Zeg, dat je zwygt.
Hoe zal ’t hier gaan?
Geef stoelen, én loop hier van daan.
TW&#201DE TOONEEL.
RYKERT, Dr. SMULLER, PIETERNÉL.
Dr. NYPEWYN, Dr. RABBELAAR, Dr. TEEMER.
hoe vindt gy myn kind, myn Heeren?
Dr. SMULLER.
Wy komen haar te visiteeren, En vinden, wyl ’t u dient gezeid, Haar lichchaam vol onreinigheid.
wat kom ik niet te hooren!
Heeft zy haar’ maagdom dan verlooren?
Dat zég ik niet; maar dat haar bloed, Ontsteeken, déze krankheid voed.
’k Versta ’t Dr. SMULLER.
Wy zullen raad gaan leeven.
Sa knapjes, doe hier stoelen geeven, PIETERNÉL, tégens Dr. Smuller.
Gendag, men Heer, bén jy hier meê?
Van waar ként gy myn Heer al reê?
Van dat hy lést mét and’re Heeren Kwam tót men Meutjes vyzenteeren.
Hoe vaart haar Zoon?
Die ’s buiten nood, Hy vaart heel wél: want hy is dood.
PIETERNÉL, mét een bedroefd gelaad.
Ja dood.
Dat kan niet weezen.
Hy hoeft geen Dókters meer te vreezen: Want hy ’s zo dood, gelyk een róg.
Hy kan niet dood zyn, zég ik nóch.
Hy leid in ’t graf.
Gy zyt bedroogen.
’k Heb hém zien stérven veur myne oogen, En hoedjens hélpen maaken, toen Men ’t lichchaam in de kist zou doen.
Ja ’k héb hém zélf na ’t graf zien draagen Geloofje ’t niet, je meugt het vraagen.
Het is onmooglyk, ’t heeft geen schyn Van waarheid, dat hy dood kan zyn.
Hippocratés zeid immers klaarlyk, Zich na de andre Dokters keerende.
Dat déze ziekte, ook hoe gevaarlyk, Nooit eindigt voor ’t verloop van twé, Of zomtyds wél drie weeken meê, Dóch nimmer vroeger, en ’t is heden Maar négen dagen nóch geleeden, Dat hy eerst ziek wierd.
Dat ’s geen nood, De knécht is lykewél vast dood.
Zwyg snapster, voort van hier.
Myn’ Heeren, Ay wilt met ernst tóch consulteeren: En schoon het geen gebruik is, dat Men straks betaale, eer ik ’t vergat Hier na te doen, zie daar.
Hy geeft aan ieder van de Dokters een stuk géld, dat zy élk op eene byzondere, én belachchelyke ma- niere aanneemen.
Wat géste?
De léste is nóch de béste, DÉRDE TOONEEL.
Dr. SMULLER, Dr. NYPEWYN, Dr. RABBELAAR, Dr. TEEMER.
Nadat ze eenige beleefdheeden gepleegd hébben gaan ze zitten, én blyven een weinig tyd zon- der spreeken, de eerste zyne tanden stookende, de twéde zyne knévels opstrykende, de darde snuif- tabak neemende, én sniezende; en de vier- de hoestende.
WAt ’s Amsterdam sint korten tyd In schat, én grootheid, door de vlyt Van goê regeering toegenomen?
Ja, waar sléchts de Oorlóg niet gekomen, De uitlégging zou men nu misschien Ten naasten by voltimmerd zien, En dan mogt onze Stad met eeren Wél voor de grootste Stad passeeren.
Dr. NYPEWYN.
Van Neêrland wél: maar anders is Parys veel grooter, dat gewis In vólkrykheid, Paleis, én Hóven Ons Amsterdam vér gaat te boven.
In grootsheid van Paleizen goed.
Maar, Heer, wat de omtrék aangaat, moet Gy weeten, dat het afgetékend Mét zyne muuren sléchts omgord, Zélf niet zo groot bevonden wordt.
’t Kan zyn.
’t Is réchtevoort mooy weêrtje.
Wat dunkt u van dit Diemermeertje?
Het mag wél voor een meer bestaan.
Wat dunkt u van de Malibaan?
Die staat my maar zo pas’lyk aan: Want ze is te nauw van wandelwégen, En al te vér van Stad gelégen.
Wél waar, én hoe hadt gy die graag?
Als die van ’t Sticht, én in den Haag.
Maar waarom zyt gy, als voorheenen?
Op ons Kóllézie niet verscheenen?
in de Paauw?
Om dat je’er niet, Als speelt, én smookt, én drinkt: want ziet Ik hou veel van wats goeds te smullen.
Het drinken kan de buik niet vullen.
Ik dronk’er gist’ren rinsche wyn: Geen Néktar kan zo smaaklyk zyn.
Dan trouwens, ’k meen dat wy hem neepen.
’k At Dingsdag, neen, ’k heb my vergreepen, ’t Was Maandag, van een jonge haas; Zy was zo murw, als groene kaas.
Zie, ’t meeste vóllik hier te lande Vérbraaden ’t vleesch schier heel te schande; Maar op zyn Fransch doorspékt, pas gaar, Gansch niet gedroopt mét boter; maar Sléchts mét een’ saus van eek, én peper: Ha!
’t is een Konings eeten, zéper.
Ik wil ’t gelooven: maar ’t is mis, Wanneer de Wyn niet goed en is: De spys is nooit voor my bedurven Zo ’k maar wat lekkers héb te slurven: Een’ goê dronk wyn, daar houd ik ’t meê.
Braân bout, én één kapoen, óf twé Gefrikasseerd, óf mooy gebraaden, Is zéker meê niet te versmaaden.
RYKERT, Dr. SMULLER, Dr. NYPEWYN, Dr. TEEMER, Dr. RABBELAAR.
OCh vrienden, de benaauwdheid van Myn kind neemd nóch gestadig an, Ja zo, dat zy niet meer kan spreeken, En licht daar in zal blijven steeken; Ten zy men daar straks raad in schaff’; Dies bid ik, scheid’er tóch wat af; En zég me, wat ik zal doen haalen Tot licht’nis van myns Dóchters kwaalen: Want ik héb deernis mét haar’ pyn.
Nu dan, Confrater Nypewyn.
Confrater Smuller, ay, u lieden Zal ’t woord wél doen.
’t Zal niet geschieden, Confrater Nypewyn.
Nóch ik, ’k Zal niet eerst spreeken, waarelik.
Confrater Rabb’laar.... Dr. NYPEWYN.
Frater Teemer.... RYKERT.
Me dunkt, dit gaat hoe langs hoe vreemer.
Och, Heeren Dókters, helpt haar maar, En laat die sérmonijen daar Dr. SMULLER mét alle de andere te gelyk.
Uw’ Dóchters ziekt’ naar dat wy raamen... Dr. NYPEWYN.
De béste raad van ons all’ t’samen... Dr. TEEMER.
Om van haar’ kwaal mét onderscheid... Dr. RABBELAAR.
Na dat wy alles overleid.... RYKERT, in hunne réden vallende.
Houdt, Heeren, zachtjes mét malkander, Zo ’t u belieft, én de een na de ander.
Myn Heer, wy hébben wyd, én breed Gesprooken van uws Dóchters leed, Of ziekte; én myne raad zou weezen Dat gy haar daadlyk laaten doet.
Dat zou ik gansch niet approbeeren: Het laaten zou haar kwaal vermeeren, Vermits haar’ ziekte geensints uit Verhitting, maar verrótting spruit.
Dies zoud ik raaden tót purgeeren, En geeven har tien, twaalf klisteeren.
Zo gy haar nu purgeeren doet, Zyt gy haar kwyt.
Och armen bloed Zy is om hals, doet gy haar laaten.
Wél wat mag déze man al praten.
Zo praat ik.
En ’k zal niet ontzien Om, als ’t u lust, u ’t hoofd te bien In alle slag van weetenschappen Dr. SMULLER.
Gedénkt u wél mét al uw snappen Aan die persoon, die ge onlangs deedt Ad patres vaaren.
Gy vergeet De Juffrouw, die ge in korte stonden Na de and’re Waereld hébt gezonden.
’k Héb u myn’ raad geopenbaard.
’k Héb myn gevoelen u verklaard.
Indien ge uw Dóchter niet op héden Doet laaten, Zo weet, dat zy straks stérven moet.
Zo gy uw’ Dóchter laaten doet, Zal zy geen kwartier uur meer leeven.
RYKERT, Dr. TEEMER, Dr. RABBELAAR.
WIen dien ik hier geloof te geeven?
En wélk is ’t heilzaamste besluit, Dat my staat te verkiézen uit Twé raaden, zo zeer tégenstrydig.
Gy Heeren, ’k bid u, weest onzydig, En rédt me uit deez’ verwarring: zég My ééns naar dit stil overlég, Wat u het raadzaamst dunkt te weezen, Om myn Lusyntje te geneezen.
Dr. TEEMER, zeer langzaam spreekende.
Myn.
Heer, in.
voor-val-len.
van.
aard, Als.
de-ze., moet.
mét.
be-daard.
Ver-stand, én.
voor-be-dach-te.
zin-nen, Een.
ge-wig-tig.
wérk.
be-gin-nen, De-wyl.
een’.
fout.
dit.
ge-val.
Veel’.
ram-pen.
zich.
slee-pen zal.
Dr. RABBELAAR, rad spreekende.
Da’s waar.
Men moet voorzigtig weezen, Want zwaare krankheên te geneezen, Dat is bylo geen kinderwérk: En, ééns gemist het réchte pérk, Is ’t zwaar om zulks te récht te bréngen, En ’s lyders leeven te verléngen: Dies moet men, eer men iets besta, De zaak wél overweegen, na Behooren daar af rédeneeren, Natuur, én aard der kranken leeren, De ziekte nét afleiden uit Haare oorspronk; om zo tót besluit Der hullepmiddelen te komen.
Dus werde op alles acht genomen.
De één loopt te póst, én de aâr te voet,* Kruipt loomer, als een’ Schildpad doet.
Dr. TEEMER.
ik., om.
zaak.
te bly-ven., Uws.
Dóch-ters.
ziek-te.
zou.
be-schrij-ven.
zyn.
een.
A-la-li a., daar Men.
Chro-ni-cus.
wordt.
ge-waar, Ge-teelt.
zé-ke-re.
ver-slym-de Be-dor-ve-ne.
saam.
ge-lym-de.
Hu-meu-ren., die.
al-léngs-kens.
naar.
’t Ab-do-men.
schie-ten.
él-kaâr.
Dr. RABBELAAR.
En na dat déze kwaâ humeuren Aldaar vergaard zyn, zal ’t gebeuren, Dat bywylen door het vuur Der aangestookene natuur Gaat zieden, waar uit déze dampen Dan opwaarts steigeren, én klampen Het brein mét groot gewéld aan boord.
Dies.
moet-men.
deez’.
hu-meu-ren.
Lós.
maa-ken.
eer.
ver-sty-ven, En.
ge-darmte.
én maag-krop.
dry-ven.
toe.
Ju-lep-pen.
goed, Die.
Garst-wa-ter.
men-gen. moet.
Daar na zo zal men het klisteeren, Het aderlaaten, én ’t purgeeren Ter hand slaan, dat zo meenig reis Hervat zal worden, als naar eisch Der ziekte noodig wordt bevonden.
On-aan-ge-zien.
al-les.
kon-den.
Haar’.
kwaa-len.
haar.
doen.
stérven.
; maar.
’t* Zal.
ver-troos-ten.
* dat.
lee-ven.
kunst.
deed.
dér-ven.
’t Is beter na de kunst te stérven, Dan tégens régelen, én maat Te leeven in gezonde staat, Gelyk gy zélver wél kunt peinzen.
héb-ben.
wy.
u. zon-der.
vein-zen.
Ons.
oor-deel., zo.
waar-lyk.
leit.
Gansch.
o-pen-har-tig-lyk.
ge-zeid.
En u geraân, als onzen Broeder, Of als een kind doet aan zyn’ Moeder.
RYKERT, tégens Dr. Teemer, heel langzaam.
dank.
u. zeer.
voor.
’t.
on-der-richt.
Tégens Dr. Rabbelaar, heel haastig.
En blyf op ’t hoogst aan u verpligt.
RYKERT, PIETERNÉL.
BRust heen, loopt saamen veur Sint Félten, Ja wél, het hoofd rydt my op stélten Van all’ die Dókters.
Ik word zót, En sta te kyken als Piet Snót.
’k Bén nou zo wys, als van te vooren.
Maar wat gekérm komt my ter ooren.
myn Heer, je Dógter!
Och, Pieternél!
wat lét ’er, óch?
Och, óch, wat lét ’er?
óch laat hooren!
Och had ze slechts de spraak verlooren!
Maar zy krygt élk ien oogenblik Zulke overvallen, dat ik schrik Om ’t jou te zéggen.
’t Staat te vreezen Of ’t licht het moérspul wél mogt weezen!
Ze woelt, ze heeft gien rust in ’t béd; Maar vliegt ’er uit, én wil te mét Haar zélf verhangen, of deursteeken.
het hart schynt my te breeken.
Dat ik het hoor verhaalen sléchts.
De koekkoek schén de luye knéchts.
’t Is ruim drie uuren,dat zy t’saamen Aleer deeze and’re Dókters kwaamen, Gegaan zyn om een vreemd Dóktoor Hier in de buurt, die, naar ik hoor, Heel wond’re kuuren kan bedryven: Maar ’k weet niet, waar die guits nou blyven.
Geloof my, Heer!
het is maar wind Mét al die Dókters: want jou kind Schort heel wat aârs, als and’re kranken.
Roobarber, Séneka, óf dranken Zyn haar ondienstig: maar een frisch Jong kaerel, die zy gunstig is, Zou de allerbéste pleister weezen, Om zulke ziektens te geneezen.
Wél, snapster, is zy nu in staat Om haar te trouwen, dat ’s een praat!
Ook wou zy niet, toen ’k een byzonder Ryk Weênaar wist.
Dat is gien wonder.
Ien vent, daer zy gien zin in hét.
Trouw haar mét Sinjeur Vólkert, ’k wéd Dat zy’er wél méê is te vréden.
Mét zulk een lóskóp, zonder réden, En zonder géld!
hy dient haar niet.
Maar die ryke Oom, die hy heeft, ziet, Die is doodkrank, én leit op stérven; En daar zél hy al ’t goed van érven.
Dat ’s hagchelyk: want zulks hangt al Aan de uitslag, hoe die ’t maaken zal.
Dies acht ik de erf’nis, dus te komen, Zo veel, als wind, én yd’le droomen.
Maar ’t geen men heeft dat heeft men wis, Daar ’t krygen heel onzéker is PIETERNÉL.
Men Heer, wilt dit van my onthouwen, Dat altyd in het stuk van trouwen ’t Genoegen, zo men ’t wél bezéft, ’t Bezit van rykdom overtréft.
Altoos veur my, ’k zou, én met reden, My liever in den écht besteeden Mit ien, die ’k lief had, zonder schat, Als mit ien, die ’k niet lief en had, Al had hy hondert duizend gulden.
Dat ’s goed, dat kan ik heel wel dulden Veur jou.
Doe jy, zo jy ’t verstaat.
Maar maak van Vólkert geen meer praat, Nóch kom myn voorneem niet belétten, Of ’k zal jou doen in ’t Spinhuis zetten.
In ’t Spinhuis zéker!
Dat was mooy.
ik ben geen lichte kooy.
Fluks voort, pas op myn kind, loop heenen, Och, och, me dunkt ik hoor haar steenen!
Och Huibert!
kom je nóch eens weêr?
MÉLIS, RYKERT, HUIBERT.
O Séllemént, wees bly, men Heer: Want ziet wy bréngen jou de beste Dóktoor ter waereld meê ten léste: Die wonderlyk op staande voet De doode lui weêr leeven doet.
maar waarom komt hy niet binnen?
Men Heer, hy is wat vreemd van zinnen.
Daar stonden and’re Dókters aan De poort, dies hy niet in wou gaan; Om dat hy niet bekénd wil weezen.
Wat hoeft hy voor dit vólk te vreezen?
Zy gaan te rug.
Hoe noemt men hem?
Heer Fielebout.
RYKERT, tegens Mélis.
Ik hoor zyn stém; Ga. laat hém in.
Maar gy moet weeten, Hy is somtyds gelyk bezéten; Zo als je uit zy’ manier van doen, En kleeding strakjes zult bevroên: Maar zyn verstand is niet te gronden: Zyn weêrgâ wierd’er nooit gevonden, Hy’s kwintig; maar een doorleerd man.
MÉLIS, RYKERT, FIELEBOUT, als een Oudwétsche Dokter, mét een lange zwarte rok aan, met een hooge spitse hoed op.
MEn Heer, hier komt de Dókter an.
Sta ruim, dat ik hém ga ontmoeten.
Myn Heer, ik kom u feest’lyk groeten, En ’k bén op ’t allerhoogst verblyd, Dat gy alhier gekomen zyt: Want ziet myn Dóchter wil verscheiden.
FIELEBOUT, mét een staatig weezen.
Hippocratés zeit, dat wy beiden Onz’ luizen zullen dékken.
Hippocratés!
Waar zeid hy dat?
FIELEBOUT, mét verstoordheid.
Waar dat hy ’t zeid?
In wat kapittel?
Men Heer, je zult door dit gekittel Tót vraagen maaken, dat hy all’ Zyn weetenschap verlooch’nen zal.
In wat kapi.. RYKERT.
Houd, my ten goeden... FIELEBOUT.
Neen, in ’t kapittel van de hoeden; Of daar hy van de hoeden leert.
Dewyl ’t Hippocrates begeert, Zo doe ik ’t: maar wie komt ons stooren?
PIETERNÉL, FIELEBOUT, RYKERT, HUIBERT, MÉLIS.
MEn Heer, daar zyn noch zes Dóktooren Uit Stad.
Beliefje, dat ik ze in Zal laaten?
Héb je dat in ’t zin, Zo gaa ik daadlyk heenen stappen: Want, zie, ik wil myn’ weetenschappen, Die ik veur my hou, als wat goeds, Niet openbaren aan die bloeds.
Zou ik my méngen mét die gékken!
Loop, Mélis, zég, dat zy vertrékken.
Maar hoe veel Dókters héb je in Stad Dan aangesprooken?
Wie zou dat Op acht, óf tien naar konnen weeten, Men Heer: want je had ons geheeten, Dat wy de ruimte brógten, dies Zyn wy straks zonder tydverlies Gegaan by die wy vinden konden, Of wélkers naamen dat wy vonden Geschreeven aan de deur.
PLEUNTJE, FIELEBOUT, TRYNTJE, MÉLIS, RYKERT, PIETERNÉL, HUIBERT.
PEUNTJE.
MEn Heer!
Men Heer, daer zyn ’er nóch al meer!
Dokters?
Ik bén verlooren!
De wég die grimmelt van Doktooren.
En, die veur deur staen, willen niet Vertrékken, eer je schyven schiet.
Ja wél, ja wél, het lyken droomen, Van waar nou al die Dókters komen.
Loopt beye gaâr, loopt heen gezwind, En geeft ’er dit.
Zég, dat myn kind Wat sluimert, dat ik om veel zaaken Haar niet zou willen wakker maaken; Terwylen zult gy, Pieternél, Eéns zien, óf haare zwakheid wél Toelaaten wil haar hier te stuuren.
Genoeg, ze kan in ’t béd niet duuren; Maar loopt het huis staag op, én neêr.
Loop, ley haar hier.
RYKERT, FIELEBOUT.
MEn Heer, Ik héb een Dóchter... FIELEBOUT.
Dat ’s geen wonder.
Maar, Heer, ze is onlangs heel bezonder, En op een ongeleegen’ tyd Heel ziek geworden.
’k Bén verblyd, Dat zy tot licht’nis van ’er smarten Myn hulp begeert; ja ’k wénsch van harten Dat gy, én al uw huisgezin Myn hulp van nooden hadden in De grootste krankheid, om ter deegen Te konnen toonen, hoe geneegen Ik te uwen dienst bén mét myn’ kunst.
Ik bén u dankbaar voor die gunst.
Hoe is uws Dóchters naam?
Lucina.
Lucina?
nominus Latina!
Een schoone naam, om zonder pyn Gemedikamenteerd te zyn.
’k Zal eens gaan zien, waar zy mag toeven; Ik kom straks weêr.
’t Zal niet behoeven: ’k Verwacht haar, én mét groot pleizier Mét al myn’ médesynen hier.
Dat ’s goed; maar ik kan niet verzinnen Waar dat die zyn.
FIELEBOUT, mét de vinger op ’t voorhoofd wyzende.
Die zyn daar binnen.
Lucina!
En uw’ naam?
Myn’ naam Is Rykert te uwen dienst.
Bekwaam?
Gereed... FIELEBOUT.
De Dókter zonder kranken, Heer Fielebout doet u bedanken.
FIELEBOUT, RYKERT, PIETERNÉL, LUSYNTJE.
IS dit de zieke?
Ja ’t, myn Heer, Ik héb geen and’re kinders meer, Als haar; dies zo ’k haar kwam te dérven.
Zou ik van énkel hartzeer stérven.
Zy moet haar wachten, zo zy kan Te stérven zonder de ordre van Den Dókter.
Stoelen.
Heer, hier bénnen Al stoelen.
Zéker, ’k moet bekénnen Dat déze Patiént ’er niet Onsmaakelyken uit en ziet.
Men zou ’t mét zulk een meisje klaaren, En wél een’ zieke Bruid bespaaren.
Gy doet haar lachchen, Heer.
Dat ’s goed, Wanneer een Dókter dat maar doet, Dat hy de zieke door zyn spreeken Doet lachchen, dat ’s een heel goed téken.
Wél nu, wat is ’t?
Waar ben je ontstéld?
Wat voor een’ ziekte is ’t, dien u kwélt?
LUSYNTJE antwoort door geluid en tékens, wysende mét haar hand op de mond, op het hoofd, én onder de kin.
Han, hi, hon, han.
Wat zégje, watte?
LUSYNTJE.
Wat taal is datte?
Wat gaat jou aan?
Han, hi, hon, han, kan niet verstaan.
Dit is een witten met een zwarten, Wél hey, dit zyn verbruide parten!
Heer, dit ’s haar ziekte, dat je ’t vat, Ze is stom geworden zonder dat Men de oorzaak daar van weet; dit kwéllen Heeft haar trouwdag uit doen stellen.
Wél waarom dat tóch?
Om dat hy, Die haar zal trouwen, wil, dat zy Haar’ spraak eerst weêr heeft, als voor dézen.
dat moet een gékskap weezen, Die kwaad vindt, dat zyn vrouwtje stom, En zonder spraak is; óch waarom Bén ik zo lukkig niet, dat Wobbe Die ziekte heeft, die rechte slobbe; ’k Verzéker u dat ik myn’ vrouw Daar nimmer van geneezen zou.
’k Geloof het; maar indien ’t kan weezen, Myn Heer, zo wilt myn kind geneezen.
Zyt onevreesd: maar zég haar’ kwaal Benaauwt haar die ook?
Te eenemaal.
Dat is zeer goed.
Voelt zy by vlaagen Geen pyn?
Meer, als zy kan verdraagen.
Dat is zoo veel te béter; maar Gaat zy somtyds, je weet wél waar?
Overvloedig?
Dat ’s wyslyk Gedaan; maar de afgang is die pryslyk?
Dat weet ik niet, myn Heer; want ziet ’k Versta my op die zaaken niet.
FIELEBOUT, tégens Lusyntje.
Geef my uw’ hand.
Ik zal ’t haast weeten.
’t Is aan de pols wél af te meeten, Dat uwe Dóchter stom is Heer: Zy is zo stom, gelyk een Beer.
Is ’t meug’lyk?
wat geleerder kaerel!
Het is ien man, gelyk ien paerel, et straks.
Laat hém betien.
FIELEBOUT, heen én weêr wandelende.
Heum, heum!
Wy gaauwe Dokters zien, En kénnen daat’lyk alle kwaalen.
Een lafbék zou staan hébben maalen, En zéggen heel verbaasd; ’t is dit, ’t Is dat; maar ik schiet recht in ’t wit, En zég u, dat uw Dóchter stom is.
Maar zég my ééns, wat de waarom is, En hoe dat komt.
Een’ kleene zaak: ’t Komt daar van dan, dat zy de spraak Verlooren heeft.
Dat ’s wél, verlooren; Maar ’k wou graag de oorzaak daar van hooren.
Al de oudste Dókters zéggen, dat Het voortkomt door ik weet niet wat Belem’ring van de tong, geheeten... RYKERT.
Maar ’k wou jou oordeel daar van weeten.
Aristoot’lés zeid daar van Heel fraaye dingen; maar men kan... RYKERT.
’k Geloof het.
’t Was een man der mannen!
Een groot man, die vyf zés paar spannen, Ja hoofd, en schouders grooter was, Als ik.
Ik zal ’t u zéggen: hoor: de Tonge: Die wordt belémmerd door de Longe, Wanneer de Long, door zek’re vocht, En déze vocht weêr door de locht Bedurven..., zékere humeuren Peccantes straks de longpyp scheuren, En barsten doen, waar door ’t geluid... Peccantes, Heer... Dit woord beduit... Om u de meening uit te léggen... Humores, Heer, dat is te zéggen... Peccant humores, éven als De dampen, die in iemands hals Verstópt, of liever, als bevroozen, Niet door de Pores zyn te loozen, Als by manier van spreeken zyn... Maar a propos, spreek jy Latyn?
Neen niet mét al.
Verstaan, nóch spreeken?
Neen, niet een woord.
Een zeer goed téken Hoor toe: ik zal ’t u zéggen dan: Cabricias est Soliman, Catalamus, cor, ego Pater.
Humores, Adolescens, Mater; Amares, arci, thuram, nos, Amarent, avus, gener, vos: Est, vivo, vixi, victum, volvo.
Haec Musa, pollex, femur, solvo, Sedicem est puella, flos, Nominativo, ego, Ros.
Dat is gezeid, dat déze dampen, Als oorzaak van jouw dóchters rampen, Wanneer die, zég ik, op een’ ry, Passeeren deur de linker zy, Alwaar de léver is gelegen, En eind’lyk mét veel omme wégen De réchter zyde, daar het hart, Gelyk gy weet, gevonden werdt, De maag benaauwd maakt, én doet zweeten, De maag wordt in ’t Latyn geheeten Cubitus, die deur ’t zweeten beeft: Vermits dat zy gemeenschap heeft Mét Nasmus, dat ’s in ’t Grieksch te zéggen, De harssenen, die onder léggen.
Die de Ader Cavus, in ’t Hébreeuwsch Cubiculum, goed rond, goed zeeuwsch, In haar wég ontmoed, én laaten De long vervuld mét Omoplaten; Waar door... Ik bid u, luister toe.
Waar door die damp... ’t Verhémelt moê Van spreeken... Lét op déze réden.
Door zékere kwaadaardigheeden, De tong belét, als door een rook.
Neemt acht hier op.
Zo doe ik ook.
Door zékere kwaadaardigheeden, Veroorzaakt door... Lét op myn’ réden.
Veroorzaakt door De Activeteit der Tong, ’t Gehoor Belét, eerst in de holligheeden Der harssenen, recht naar benéden Schiet naar de Nares, én van daar Weêr opwaarts stygen by malkaâr, Mét ossabandus, fel est fixum, Potarinum est quipsa frixum.
Dit ’s, naar myn oordeel, de oorzaak van Jouw Dóchters stomheid.
Ja, dat kan Wél weezen: maar daar ’s onder allen Een ding, dat my niet heeft gevallen.
Dat ’s, daar gy van de léver, én Van ’t hart spraakt: zie myn Heer, al bén Ik juist geen Dókter, dunkt me, op ’t kwaadste Génomen, dat jy die niet plaatste, Zo als die in der daad zyn: want Het hart pleeg aan de linkerhand, De léver, zoo ’k heb hooren zéggen, Staâg aan de réchter zy te léggen.
Dat was veur dézen zo wél: maar Wy hébben dat sints altegaâr.
Veranderd, én het onderst’ boven Gekeerd, zoudt gy dat wél gelooven?
Zo leid het hart nou, naar ik hoor, Hier in de rechter zy, Dóktoor?
’k had van myn’ leven Dat niet gehoord.
Wilt my vergeeven De onweetenheid... FIELEBOUT.
Ay, niet een bruy: Het is niet noodig, dat jy luy Juist zo geleerd bént, als Dóktooren.
Zo is ’t: maar om geen tyd verlooren Te laaten gaan, myn Heer, wat vindt Gy voor de ziekte van myn kind Geraân te doen?
Heeft zy voordézen ’t Geschreeven schrift wel konnen leezen?
Dat heeft zy op haar duim, het Fransch en Duitsch al éven goed bykans.
FIELEBOUT, haar de brief van Volkert geevende.
Daar zoete meisje, Lees, zo je kunt, dit schrift ien reisje.
Tégens Rykert, hem ter zyden trekkende.
’t Is een remédie, die in ’t kort Haar helpen zal aan ’t geen ’er schort, Zo zy ze vólgt.
Wél nu hoe gaat ’et, Hébt gy de zin gevat?
Hoe staat ’et U aan?
Maar Heer, ze is stom.
’t Is waar: maar ’k docht ’er niet meer om.
Zoudt gy van die Aptékers pillen, En drogés wél inneemen willen?
Zy knikt heel blydelyk van ja.
Dies is myn’ raad dat gy ’er dra Na ’t béd toe zénd, én zonder toeven Een pintje Spaansche Sék doet proeven; En vindt ze’er smaak in, geef ’er dan Nóch onbeschroomd twé minglen van, Mét anderhalf pond nieuwe vygen, Of Makarons, kunt gy ze krygen, Om in de wyn te weeken, óf Nieuwbakken wittebrood, heel grof Gebuild, en hart geroost van buiten, Om meê te soppen.
Wat viertuiten Heeft dat, myn Heer?
Weet gy niet, dat ’er in de wyn, En in ’t brood een simpatie, Of een’ verborgen’ kracht steekt, die je Doet spreeken, eer je dénkt.
Men ziet Het ommers, als een Perrekiet, Of Papegaayen daar van eeten, Dat zy dan straks te klappen weeten, En spreeken leeren.
Kom, Pieternél, kom, maak het klaar; Tap wyn, haal brood, én doe het braaden, Gelyk de Dókter heeft geraaden.
Ik kom hier te avond, óf licht eer, Zo ’k kan, mét myn Aptéker weêr, Om dan te zien, hoe zy zal vaaren, En hoe wy ’t vorder zullen klaaren.
RYKERT, hém een stuk géld geevende.
Myn Heer... FIELEBOUT, het géld eerst weigerende: maar daar na als op een sprong mét een staatig aan- gezigt aanneemende én behouwende.
Ik loof niet, dat je ’t mient.
Heb dank?
maar ’t was nóch onverdiend.
VÓLKERT, als een Aptéker, én FIELEBOUT, gelyk in het                 voorgaande Bedryf, als een Dr. gekleed.
Me dunkt, dat ik in déze kleêren Wel voor Aptéker kan passeeren: Want nademaal haar Vader my Heel weinig heeft gezien, zal hy Me, aldus hérvórmd van top tot teenen, Zo licht niet kennen, zou ik meenen.
Dat ’s buyten twyffel, én gevaar.
Ik wénschte alleenlyk, dat ik maar Een woord vyf, zés Latyn kon spreeken; Op dat myn’ reed’nen wat geleeken Naar die van een gelétterd man.
Ay lieve, steur jou daar niet an.
Jou zwarte pruik, én deuze kleêren Doen jou genoegzaam transfórmeeren, Om van haar vader niet bekénd Te worden: want deuze ouwe vént Is vry stikziende, én meid, én Juffer Zyn op jouw zy, zo dat die Suffer Niet op jouw dénkt, dat is gewis.
Spreek maar zo min, als ’t mooglyk is; En óf hy schoon mét jou wou spreeken, Zal ik zyn voorneem daat’lyk breeken.
Wég, wég mét dat Latyn.
Ik kén Maar weinig woorden, én ik bén Doktoor geworden zonder vraagen, Ja tégen wil, én dank, door slagen.
Waarom zou jy, die willig bént, Al schoon jy geen Latyn en ként, Als and’ren, niet voor een Aptéker Passeeren?