floriandebaene/EmDComF4DutchDraCor huggingface dataset:
Gedachten die my vaek tot lelijk misbruyk brachten, Daer ik niets van en kreeg dan yd'le ydelheyd, Door wien de ziele werd van deugdens spoor geleyd, En zoekt zoo aen den wil een lossen toom te geven, Waer door het herte mach in ruyme vryheyd leven.
Denkt doch mijn ziel, ey denkt!
dat gy dit niet vermeugt, Vermits de vryheyd is een vyand van de deugd; Hoe vaek pleeg ik mijn zelfs door vryheyd te vermaken, Als ik mijn oogen sloeg op licht vaerdige zaken, 30 De zotte-spelers zag in hare zotterny, En hield der gekken doen een vrolijkheyd voor my, Als ik geneuchte nam den valk te laten vliegen, En met den angel-roê de viskens te bedriegen; Te volgen op het spoor, de brakken uytgesteld, De winden door het wout, de haes op 't vlakke veld.
wel te recht mach ik mijn zottigheyd beweenen, En dat mijn schoonen tijd zoo ydel is verdweenen, O tijd, vervlogen tijd!
gy drukt in mijn gemoed, Hoe deugdzaem dat ik ben van jongs af op gevoed, Eer dat ik quam in 't Hof, leefd' ik een zalig leven; Na dat ik my van daer ten Hove had begeven, Verviel ik van de deugd; eerst levend, leefd' ik wel, Dat ik dat leven liet is nu mijn ziel een quel.
Ik offerde den Heer des morgens mijn gebede; Ik wierde zeer bestraft wanneer ik yet misdeede; Zoo ik eens droevig was, men trooste my terstont, Daer vond ik mijne ziel in 't leven, heel gezont; Indien ik was vergramd, terstond zy my verspraken, Zoo dat, een hert, hoe quaed, zijn quaedheyd moste staken; Zoo ik met misdaed had vertorend God den Heer, Door tranen en berouw verzoenden ik hem weêr; Zoo levend' leefd' ik best, en wil my nu begeven, Door Hoop, Geloof, en Liefd' tot mijn voorgaende leven, Te blijven buyten 't Hof, te leven zoo ik plag, Daer 't leven sterven leerd, op dat ik leven mach.
Nu zeg ik u adju, ô wereld!
met uw vreugde; Nu haet ik eerst uw lust, en keer my tot de deugde; Nu zeg ik u adju, ô yet schijnende niet!
vol verdriet.
Nu zeg ik u adju, met al uw Hoofsche staten, Waer op dat zich geen mensch heel veylig mach verlaten.
die noyt dag Den mensch vergunt, waer in hy zeker leven mach.
Nu zeg ik u adju, ô Hoofsche ydelheden!
Die my noyt gaeft een uur van welgewenschte vreden; Nu scheyd ik my van hier, ô Hoofsche zotterny!
Mits al uw vreugde niet is dan verdriet voor my; Nu scheyd ik my van u, ô weelde!
vol van pijnen, Die ons het leven doet gelijk een rook verdwijnen; Zoo haest uw vreugd begint, zoo haest is die gedaen, Adju, wereld, adju, adju, ik laet u staen.
't Aenstaende is zoo haest niet op der hand gekomen, Oft 't heeft zijn eynde weêr genomen; 31 Het alderhoogst dat valt, het aldersterkste breekt; Adju bedrieglijk Hof, mits gy vol prijkels steekt.
Onluckig zulk een mensch die aen uw lust blijft hangen, Ontslagen word hy noyt die gy eens neemt gevangen; Ik zeg u nu adju, ô wereld!
die 't gemoed Met felle geessels slaet, en noyt verzachten doet; Gy zijt het wereld!
ach, gy zijt het die aen zonden De ziele bind, die noyt door u weêr werd ontbonden.
Ik zeg u nu adju, ô wereld!
met uw eer.
Adju, ô wereld!
die 't al neemt, en geeft niet weêr.
Nu zeg ik u adju, met uw bedrieglijkheden.
die al twist maekt en geen vreden; Beschuldigt zonder schuld die, die noyt quaed en docht.
die dit vaek te wege brocht.
die de goeden scheld voor quaden, En legt vaek straf op die, die vry is van misdaden.
die verdoemd, En dikmaels vromen met de naem van schelmen noemd.
die de boozen Voor deugdzaem houd, en maekt van vromen godde loozen.
Nu zeg ik u adju, die niet toond dat gy zijt, Want uw beloft is vreugd, maer 't geven niet dan strijd.
daer geen vrede Kan zonder tweedracht zijn; geen vryheyd onbestrede; Geen liefde zonder haet; geen rust van zorgen vry; Geen overvloed zoo groot, of daer gebreekt yets by; Geen eere zonder vlek; geen wellust zonder knagen; Geen rijkdom zonder vrees; geen weelden zonder plagen; Geen voorspoed zonder nijd; geen liefde zonder leet; Geen hitte zonder koud; geen arbeyd zonder zweet; Geen vreugde zonder smert; geen blijdschap zonder lyen; Geen winsten zonder schaê; geen leven zonder stryen.
ja adju, daer niemand leefd, In zulk een overvloed, dat hy genoegen heeft; Daer gierigheyd met Tantalo moet vasten, En daer de milden hun zelfs belasten.
Ik zeg u noch adju, ô wereld!
in wiens Hof, De schijn gaet boven zijn, alleen om ydel lof.
met u sweren, vloeken, liegen.
daer men handeld met bedriegen, Gast nooden om gewin, schoon dienen om profijt, En daer de eygenbaet verzelschapt is met nijd; Daer boosheyd, om 't genot, der booze lust zal stijven, En, door verdurven aerd, van goeden laster schrijven; 32 Daer ondeugd in het quaed zoo vaek de goede schend, En door het quaed doen zelf zijn eygen quaed niet kend.
die de boozen troost in 't dwalen, Maer doet hun op een kort ten grave nederdalen, Adju, ô wereld!
die ons op uw wellust nood, Maer, na dat gyze geeft, ons met de voeten stoot.
die ons lokt met uwe daden.
daer het lacchen, is verraden.
daer men eerende, onteerd, En niemand yet wat doet, die niet wat weêr begeerd.
daer men haet zonder vergeven, Daer Burgers zijn verdrukt, den vremdeling verheven, En daer den vleyer met de aerdsche goden popt, Daer den trouw-hertigen werd verschopt.
die verraders geeft geschenken, En zult getrouwe dienst gedenken.
daer de vrome werd verdrukt, De deugd, een deugniet hiet, zoo hem 't geluk mislukt.
Adju, ô werelt!
die de armen geeft bedroeven En sleept met hoopen toe aen die, die 't niet behoeven.
daer d' onnoosle werd versmaed, Den rijken mensch bemind, den armen mensch gehaet.
daer de wijsheyd word verstooten; Gy maekt de Grooten kleyn, de kleynen weêr tot Grooten.
die het goed in quaed verkeerd, De Arme wijze haet, en zotte Rijken eerd.
daer verstandigen hun schamen, Dat gy de menschen nu vereert met valsche namen; Geluckig zijn hiet vroom, onluckig zijn ondeugd.
die my niet vermaken meugt; Den snappert hiet gy wijs, door overvloedig spreken; Den boozen noemt gy kloek, om dat hy zich kan wreken; De goede noemt gy mal; den vromen hiet gy slecht.
daer den meester dient voor knecht.
Daer zedig zijn, hiet laf; en 't stil zijn, zonder leven; Manierlijkheyd, geveynst; milddadig zijn, weg geven; Hoerjagen, zijn verliefd; licht vaerdig zijn, verheugd.
die my niet vermaken meugt.
die verblind houd 's menschen oogen, d' Eergierigen doet gy beloften van verhoogen, Den onvernoegden vrek beloofd gy meerder schat.
daer noyt mensch zijn wille had; Gy loofd den gulzigers lang leven by haer lusten; Gy doet beloften aen den ouden mensch, van rusten; 33 't Is veel dat gy beloofd, maer weynig dat gy geeft, Adju, ô wereld!
daer geen mensch zijn wensch beleefd.
Noch zeg ik u adju, ô wereld!
daer de klaerheyd Geen schijnzel meer en geeft, van Liefde, Trou, en Waerheyd.
die nauw waerheyd meer en spreekt.
daer getrouwigheyd ontbreekt.
daer den eenen In zijn wellusten lacht, en d' ander sterft in weenen.
daer den een in armoed swerft, En daer den ander weêr all' overvloed verwerft.
daerze dolen, die u horen, Hoe meerder u bemind, hoe meêr zich zelfs verloren.
in wiens troon, Den trouwsten dienaer krijgt den aldersnoodsten loon.
op wiens valscheyd ik moet smalen, Want die u 't meeste volgd, doet gy het meeste dwalen.
die by my word valsch genaemd, Want die uw wille doet, die maekt gy meest beschaemd; Die u het meest vernoegt is minst gerust van binnen.
Adju dan, wereld!
met die deze wereld minnen.
daer men niet dan valsheyd ziet, Want die u meest verblijd, die heeft het meest verdriet; En wie zich al te vast vertrouwd op uw vermogen, Die vind zich aldermeest verlaten, en bedrogen.
daer niet baet Een uurtjen levens meôr verzocht, hoe hoog van staet En afkomst yemand zy, hy kan dit niet verwerven.
die geen mensch bevrijd van sterven, Wat dienst dat hy u doet, wat gaven hy beloofd.
die 't gegeven weder roofd; Geen smeken u beweegt, geen schoone woorden baten.
daer men't alles moet verlaten.
die uw dienaers zeer bedriegt.
daer den tijd als stof vervliegt.
die vernield al't geen gy baerden.
die 't al slingerd onder d' aerden.
die zo menigmael onteerd, Verstoot en slaet die geen, die uw vrundschap begeerd.
Adju, ô werled!
die al d'eere maekt te schanden.
daer 't onveylig is te landen.
daer het lacchen zuchten baerd; Daer vreugde droefheyd teeld, en vrolijk zijn bezwaerd.
Daer weelde armoed werd, en wellust dijt tot plagen.
Adju ô wereld!
daer de vreugd verdwijnt in knagen.
34 Adju, ô wereld!
daer den alderrijksten mensch, In al zijn rijkdom, niet kan leven na zijn wensch.
daer hetal ten eynd moet komen, Dat eenmael zijn begin, en oorsprong heeft genomen.
daer 't verdwijnt En heel te niet gaet al het geen, dat heerlijk schijnt.
rijkdom, staten, Die anders aen den mensch niet leerd, als nijdig haten.
daer men leeft, Al oft men maer het lijf, en niet de ziele heeft.
daer men brast tot overgeven, En daer de gulzigers gelijk de beesten leven.
daer men drinkt tot spuwen toe.
daer men leeft, ik weet nauw hoe.
die ons kijven doet tot vechten, En daer geen rede kan de gramschap onderrechten.
die Gods vrees, en liefde derft, Adju, ô wereld!
daer men zondigt, tot men sterft.
daer ons leven Gantsch zonder kennis, in de kindsheyd word verdreven; Daer onze jonglingschap in onderzoek verslijt, In moeyelijke zorg, den mannelijken tijd; In ongemak, en pijn, in hoesten, kreunen, klagen, Verloopt het laetste schoft van onze oude dagen.
want in u word niet verwacht Als 't geen dat ydel is, het zy hoe waerd men 't acht.
Wat geeft gy d' ouderdom?
twee oogen die steets tranen, En d'afgeleefde mensch tot rekening vermanen; De ooren gantsch verstopt, en van gehoor ontbloot; Den neus met druppels, de oogen vuyrig root; Het voorhooft fronsselig; het lichaem houte beenen; De maeg vol fluymen, en de borst heel rauw van 't steenen; De lever heel verhit, het lichaem door vol pijn, Dus doet gy, wereld, ons in d' oude dagen zijn.
daer 't behoeven, Zoo menig eerbaer hert, doet leven met bedroeven; Daer bittre hongers-noot het leven knaegd, Door dien 't hert zijn gebrek allenig torst, en draegd, Adju, ô wereld!
daer de wolven 't schaep vernielen, Daer woeker 's menschen vleesch uytmergeld tot 'er zielen, En daer een yder mensch vol zware schulden leefd, En aen zijn broeder 't minste misdaed nauw vergeeft.
mits men heden Geen mensch kan vinden met het zijne wel te vreden; 35 Want die in armoed is, na goed, en rijkdom tracht; Die rijk is, wil dat hem een yeder eerd en acht; En die vernederd is, die zoekt tot staet te raken; En die verschoven is, die zoekt hem groot te maken; Wie ongelijk geschied, schoon in een kleyne zaek, Die daegd zijn naesten mensch ter vierschaer van de wraek; En die verheven is, zoekt eeuwig hier te blijven.
Wat zal ik noch al meer van u, ô wereld!
schrijven?
Hy, die staet-zuchtig is, zoekt op de wereld niet, Dan dat hy, na sijn wil, mach heerschen in gebied; Die schat-begeerig is, is steets tot meer genegen; En die boosachtig is, zoekt altijd quaed te plegen.
Wat isser doch in u, ô wereld!
't welk niet zeyd, Dat al uw dingen zijn besmet met ydelheyd; Want niets van al het uw, of't is, oft 't baerd elenden; Los, ongestadig loopt al uwe lust ten enden; Die heden zit in staet, en is een machtig Heer, Die struykelt morgen ligt, en valt van boven neêr; Die heden is gezien, en vind veel gunst by Grooten, Die word op morgen wel gehaet, en uytgestooten, Wat meer, ô wereld!
van uw ydelheyd vermeld?
Wat meer, ô wereld!
aen den lezer voorgesteld?
Al wat de wereld geeft dat zijn onvaste dingen, Die ligt veranderen door haer veranderingen; Men ziet hoe 't herde stael door roest, en water slijt; Het laken van de mot; de planken van de mijt; De vruchten van de rijp; het koren van kalander; Het een is, op de wer'ld, tot nadeel van het ander; De schurfte schend het schaep; het water dooft den brand; De blixzem dort het kruyd; den mol vernielt het land.
daer de tijden Ons tot getuygen zijn, hoe alle schepsels strijden; Gy zijt niet dan een strijd, ô liefdelooze eeuw!
Den bors kampt met den stier; het wilt swijn met den leeuw, Den arend met de struys, de wolven met de paerden, De krey tegens de wouw, al oorlog op der aerden, Den exter met den valô, de katte met den hond; De menschen met de mensch, het herte met de mond, De wille met de macht, begeerte met de gaven, Ten laesten strijd gy zelf, ô wereld met u slaven; Ja, al wat dat 'er leefd, hoe rijk, hoe eêl, hoe groot, Zy strijden te gelijw al t' zamen met de dood.
in wiens ronden Niets is, of't word voor ons al hinderlijk bevonden; 36 De aerde ons bestopt, het water ons verdrenkt, Het vuur verbrand ons, en te zwaren lucht ons krenkt; De winter ons bevriest, de zomer smert met hetten, De muggen steken ons, de spinnen ons besmetten, De vliegen quellen ons, de vloyen zuygen 't bloed, De zorgen plagen ons, de vrees steurt het gemoed.
daer wy leven, Een leven, 't welk ons niet als prijkel weet te geven; Want, door u gaende, kander niemand veylig gaen, Den eenen lijd bedrog, den ander word verraên; Men vind 'er steden, daer 't verdrietig valt te woonen; Men vind 'er heeren, die hun dienaers qualijk loonen; Men vind 'er dienaers, die hun heeren zijn ontrouw; Men vind 'er meysjes, die meer heerschen dan de vrouw; Men vind 'er vrouwen, die haer mannen vaek onteeren; Men vind 'er mannen, die haer vrouwen niet begeeren; Men vind 'er minnaers, die op maegde schenning gaen; Men vind 'er maegden, die de minnaers lokken aen; Men vind 'er dieven, die een ander 't zijne stelen; Men vind 'er menschen, wiens gezelschap kan vervelen; Men vind 'er snapperts, door wiens tong men word bevlekt; Men vind 'er eygen lof, die met een yder gekt.
daer geen menschen Ten vollen zijn volmaekt, gelijk men haer zou wenschen.
daer men ziet Geen schepzel zoo volmaekt, oft hem gebreekt noch yet.
Die lang is van statuur, is dikmaels scheef van leden; Heeft yemand goet verstand, hy stamerd in zijn reden; Is yemand blank van vel, hy tuytmuylt met de mond; Is yemand zoet van tong, hy is weer vals van grond; Is 't voorhoofd hoog en breet, hy is weêr imal van kaken; Den neus te dik, of dun, kan 't aengezicht mismaken; Is yemand schoon gebloost, de hayren blont of geel, De lippen zijn weer dik, of d' oogen die zien scheel; Is yemand schoon van mond, hy heeft weêr vuyle tanden; Is yemand fray van lijf, hy heeft mismaekte handen; Is yemand rap van leên, hy is licht doof, oft stom; Is yemand wel ter tael, hy gaet weêr mank, oft krom.
daer de menschen Verscheyden zijn van aert, verscheyde dingen wenschen.
Den een bezeylt de zee, den ander ploegt en bouwt, Den eenen trouwt een vrouw, den aêr blijft ongetrouwt; Den eenen heeft zijn lust om in het Hof te leven; Den ander, dat hy zich in stilte mach begeven; 37 Den een die rijd te paerd, den ander gaet te voet; Den eenen tracht na winst, den ander spild zijn goed.
daer de armen en de rijken, In leven en in dood, malkander niet gelijken; Den eenen sterrift kleyn, den ander sterrift groot, Den eenen haestig, en den aêr een langen dood; Den eenen die verdrenkt, den ander word gehangen, En menig is van de dood gevangen; Den eenen door gebrek, den aêr door overdaed.
daer 't zoo met het leven gaet.
Is d' eene menich beleefd, den ander boers van zeden; En heeft den een verstand, den aêr gebruykt geen reden; En is den eenen wijs, den ander die is gek; En heeft den eenen dit, den ander dat gebrek; En is den eenen vroom, den ander zonder trouwe; En is den eenen kuys, den aêr mind lichte vrouwe; Is d' eene vrundelijk, den ander die is stuur; En ziet den eenen zoet, den ander ziet weêr zuur; Zoo d' een ootmoedig is, den ander is hovaerdig; Zoo d' een zachtzinnig is, den ander is quaed aerdig; Zoo d' eene lijdzaem is, den ander die is boos; Zoo d' een godvruchtig is, den ander goddeloos; Zoo d' een mêwarig is, den ander is afkeerlijk; Zo d' eene eerbaer is, den ander is oneerlijk.
daer wy zijn Gestadig overlast met moeylijkheyd, of pijn; Zit ik te lange stil, dat kan ik niet wel herden; En gaen ik wat te veel, het doet my moede werden; Hael ik geselschap aen, ik word'er van gequelt; Zoo ik allenig ben, zoo vind ik my ontsteld; Zoo ik by avond gae, ben ik niet zonder vrezen; Versoek ik vrienden, licht kan ikze lastig wezen; Zoo ik veel vrienden heb, zoo lijd ik overlast; Verzoek ik haer te veel, ik word een onwaerd gast; Blijf ik op eene plaets, daer vind ik tegenheden, En zoo ik elders koom, ik ben daer niet te vreden.
want het zy waer ik my keer; Ik vind'er nimmer doch het geen dat ik begeer.
Het geen dat ik begeer, en kan ik niet verwerven, O valsche wereld!
hoe doet gy uw slaven swerven; Ik, die zeer werelds ben geweest in mijnen tijd, Begeer, verzoek, en bid, maek my u lusten quijt; Ik wil van u, dat gy my niet meer zult verveelen, Maer uw gemeenschap nu een ander mede deelen; 38 'k Ben uw gemeenschap wars, want ik van nu voortaen, Niets meer begeer van u, die my noyt hebt voldaen; 'k Snijd u gezelschap af, en scheyd uyt 's Koninx Hoven, Adju, ik reys van hier, en zoek mijn schat daer boven.
Adju, wereld!
adju, adju onzuyvre poel, Van wiens genooten vreugd ik niet als smert gevoel.
adju, als nu laet ik u varen, Hier meê wil ik aen u, mijn hert gaen openbaren, De grond van mijn gemoed doen komen aen den dag, Want met Democrito, ik al uw werk belag.
Adju!
dan Hof, en wereld, staet, rijkdom, goede dagen, Nu heb ik u in my hertgrondelijk ontslagen.
Daerom hoop, en geluk, adju, adju, vaert wel, Want na dat eeuwig Hof, ik nu mijn reyze stel.
Ziel-klacht, Die gezongen kan worden op de stemme: Laura zat laetst by de beek.
ARmen mensch  Opend oogen, opend ooren, Om te zien en om te hooren, Wat gy zijt, en wezen zult; Hoe gy hebt geleefd voor dezen, Wat gy waert, en nu moet wezen, Dat 's een zondaer zonder schuld.
39 Wie zich beterd van zijn quaed, Die kan God zijn schuld betalen Wie na 't pad der deugden gaet, Die keerd af van 't zondig dwalen; Laet, ey laet een yder smalen op mijn eer, Tot mijn ongelukkig leven, Niet door wil, maer noot gedreven, 't Welk gy weet mijn God, mijn Heer.
Lieve God ik zucht tot u, En ik kan geen tranen sparen, Is 'er troost?
zoo troost my nu, 'k Ben de zondigst der zondaren; Zondig van mijn kindsche jaren, Zondig van mijn eerste jeugd, Zondig van mijn eerste leven, 't Geen ik schuldig ben gebleven, Dat is beterschap en deugd.
't Is geen deugd, dat die misdoet Zoekt mijn misdaed te verschoonen; Maer 'tis deugde, in 't gemoed Aen zijn God berouw te toonen; Laet de vuyle wereld loonen 't minste misdaed dat gy deed, Met haer laster met haer schelden; Lieve ziel!
God zal 't vergelden, Al wat gy om Gods wil leed.
Laet de wraek met felle nijd, U verdrukken, u vertreden; Laet de wangunst u tot spijt, Toonen duyzend tegenheden: Ey mijn ziel zijt noch te vreden, Schoon u al de wereld haet, Al die smaed en al dat lyen, Zal de ziel tot vreugd gedyen, Zoo zy vast in Gode staet.
40 Het tweede boek, van 't eerste deel.
zijnde den Weg-wyzer ter deugden.
Voor-reden.
ALs dien oneyndelijken God, een God des eeuwigheyds, aenving het begin des Werelds, heeft hy geschapen dat groote, en onbegrijpelijke werk des Hemels en der Aerden, zijnde des Sondaegs; des Maendaegs, de Hooftstoffen; Dingsdaegs de Planeten; Woensdaegs Son en Maen; Donderdaegs de Vogelen des lochts, en Visschen der wateren; Vrydaegs heeft hy gemaekt Adam en Evam.
In der waerheyd, rechte getuygenisse dat hy zich bewezen heeft te zijn onzen Heer, en onzen God; die als hy nu gereet gemaekt hadde dien grooten en heerlijken Herberg, de zelfde bezet heeft met In woonderen, al t' samen ingestort zijnde met een bezondere liefde, zulx dat den eenen dit, den and'ren dat zal lief hebben.
Alzoo verscheyden als God Almachtig de menschen geschapen heeft in verandering van persoonen, alzoo heeft hy ook gegeven yder mensch zijn bezondere eygenschap; den eenen geneygt tot rijkdom; den ander lievende de staetzucht en 't gebieden; een ander edelheyd, en af-komst, en diergelijken.
Hier mede den weerdigen Lezer te kennen gevende dat onze oogenmerk is, niet zoodanige zaken voor waerdige en heerelijke aen te raden, en te leeren betrachten; maer alleen de Edelheyd der deugden, doordit ons rijm-werk, voor een byzondere schat, te leeren om-helzen.
Zijnde de liefde tot wereldsche zaeken een ydele liefde, gelijk ook ydel zijn die zaken zelve; wezende ons leven gelijk een Schip-vaert, ofte een pijl uytgeschoten van de Boge, die in der haeste weg vliet; zijnde de dagen onzer jaren als schaduwen die voorby gaen, zijnde onze lichamen niet anders als stof der aerden met de wind verstuyvende; wat willen wy stof en Aerde zoeken en aenhangen, 't geene met onze lichamen tot aerde moet verkeeren?
laet ons veel liever trachten na zoodanige zaken die ons konnen geven de wellust van dat onsterflijk leven des Hemels, als daer toe noodig zijnde de werken der deugden.
Om daer toe te komen, dat wy het Hemels voor dit aerdsche leven mochten betrachten, zoo en moeten wy niet lieven de wereld en de ydelheden des werelds naer het lichaem, zijnde even zoo verganklijk als het lichaem zelve, maer wy moeten lieven voor al dien grooten en waerachtigen God, met alle het gene met God over een komt, en Godlijk is.
41 Wat isser eygener den Gode als de deugde?
zijnde een Moeder aller waerheyd; een Goddinne aller liefde; een Princesse aller vrede; en een Voedster aller vreugde naer de ziele.
Weerdige Lezer, inziende de weerdigheyd der deugden, d'onweerdigheyd der ondeugden, kan ik U. E. het eene niet genoeg aen raden, en het ander niet genoeg tegen maken.
Wat zijn de rijkdommen dezer wereld?
voedzels van de wellist on diergelijke misbruyken; en wat zijn de misbruyken anders als leyds-liedenter verdoemenisse, zijnde het schrikkelijkste dat oyt een ziele toe mach komen.
O wijze Heydenen!
ô geleerde Philosophen!
die geen wetten hebt gekent, ter deugden, als alleen de wetten der nature, en nochtans oprechte versmaders van de rijkdommen en goederen des werelds bent geweest, zulks dat dien deugdelijken Crates zijne goederen heeft geoffert aen de zee-baren spreekende deze goude en Goddelijke woorden: 't is my beter dat ik u verdrenke, dan dat ik van uverdronke worde.
Wat exempel heeft ons na gelaten dien welvernoegden Diogenes!
ons tot leering, ons met een Burgerlijke wooning te vreden te houden; ô deugde!
met de welke de Heydenen ver overtreft hebben onze hedendaegsche Christenen; ô deugde!
of gy mocht gezocht worden door deze onze Weg-wijzer tot dien eynde, als zijnde de trappen om te klimmen na die eeuwige vruchten des Hemelschen levens.
O weerdigheyd der deugden!
hoe wel zijt gy bekend geweest by dien Heydenschen schrijver Seneca, zulx dat hy zegt: dat een Zalig leven niet en bestaet in wellust, maer in deugden: iemand redelijk zijnde, en willen de met dit gezelschap gaen in een Zaligleven, die moet de Deugd de voorgang laten hebben.
Zijnde de deugde van zoo grooten waerde, heb ik my benaerstigt eenige middelen daer toe aen te wijzen.
Rijkdom en wellust worden door de dood verlaten; ziel en lichaem door de zelve gescheyden; hebbende die machten eens en voor altijd van God ontfangen, dat zy ons eenmael van dit leven zal ontblooten; en dat onzeker of het huyden zijn zal, ofte morgen; niet verzekert door onze lonkheyd, niet verzekort door onzesterkheyd; der halven onze gedachten stellende op de zekerheyt van sterven, op de onwissigheyd hoe haest.
Laet ons dan de Deugde, als het opperste goet na der Zielen, omhelzen en aenkleven, verzaken en afsnijden alle middelen en oorzaken ons tot ondeugt leydende, op dat wy niet en vervallen in zoodanige ellenden als die gene, van de welke wy alhier Historischer wijze verscheyde exempelen in rijmen hebben voorgesteld, en aengewezen; laten wy ons toonen niet minder liefde tot de Deugd te hebben, als wel de Heydenen in haren tijd; laet ons leeren van Seneca, wiens woorden waerdig zijn in onze herten gedrukt te worden, met de welke ik wil sluyten en zeggen aldus: De ware gelukzaligheyd bestaet in de Deugd, en de Deugd is genoeg om zalig te leven.
Waerdige Lezer!
bedenken de neem het ter herten, ter herten nemende zal het kunnen dienen, daer toe dat het vanons hier voor gesteld is, te weten tot een Weg-Wijzer ter deugden, dewelkeik den weerdigen Lezer mits deze toe-eygene; doet 'er u voordeel mede, en gebruykt eengoet oordeel.
42 Heden daegsche misbruyken.
Gepast op het spreekwoord, Waren 'er geen zonden, daer vvaren geen plagen.