floriandebaene/EmDComF4DutchDraCor huggingface dataset:
Maar, daar ’s uw Moei, staa toe, dat ’k haar mag openbaaren ’t Verborgenst van myn hart, en ’t brenge voor den dag, Op dat ik door haar gunst uw Moeder winnen mag.
EELHART, GEERTRUYD.
MEjuffrouw, wyl ’t geluk van u alleen te vinden Een Minnaar vryheyd geeft, dat hy derf onderwinden Van zyn oprechte liefd’ u klaar verslag te doen, Zoo leen m’een gunstig oor.
GEERTRUYD.
Al zacht, zyt niet te koen, Myn Heer, om al te klaar uw hart my t’openbaaren: Zoo ’k onder het getal, van die myn dienaars waren, U dulde, laat uw oog maar tolk zyn van uw zin; Doch geef door and’re taal geen blyken van uw min.
Verwek myn gramschap niet met uw begeert’ t’ontleden: Bemin my, zucht en brand voor myn bekoorlykheden, Maar spaar myn schaamt’, dat gy ’t niet aan my zelf ontvouwt, Ik sluyt myn oog, zoo lang als gy ’t verburgen hout; En u bedienen wilt van stomme minneblyken, Maar zoo g’ uw mont verstout te geven klaarder blyken, Moet ik u voor altyd verbannen uyt myn oog.
* EELHART.
Ontrust uw hart dog niet om myn opregt vertoog: ’t Is Saartje, die myn ziel heeft tot haar min bewogen; ’k Kom u alleen met ernst verzoeken, dat woud poogen, Myn liefde dienst te doen, waar van ik brandend ben.
Dien draey begryp ik wel, z’ is geestig, ik beken, Dat gy zeer schrander houd een achter deurtjen open.
’k Heb nooyt in de Romans, die ’k meest heb doorgelopen, Veel aardiger gezien.
’t Is waarelyk geen streek, Mejuffrouw, ’t legt by my in ’t hart, gelyk ik spreek.
De Hemel, door een band die niemand ooyt zal breken, Heeft myn en Saartjes hart zoo vast verknogt, dat ’k reken, Al myn geluk te zullen vinden in die egt, Die myne ziel aan haar met vaste ketens hegt.
Gy kunt hier veel in doen, en ’t eenigst, dat ik wensche, Is, dat gy gunstig zyt aan twee verliefde mensche.
Ik merk wel tot wat eynd gy zulks van my begeert, En hoe ik ’t moet verstaan, schoon gy het aardig keert.
Gy geeft met veel vernuft de zaak een ander wezen, En om dat ook te doen, zo zeg ik u by dezen, Dat Saartjens hart tot d’echt zal nimmermeer verstaan; Maar gy moet zonder hoop haar eeuwig bidden aan.
Hoe zo verwart, waar toe mijn woorden te verkeeren?
En duyden ’t geen ik zeg regt tegen myn begeeren.
Myn Heer, talm doch niet meer, vergeefs gy u verweert, Uw oogen hebben lang uw’ liefde my geleerdt.
’t Kan zo wel toe, ik bid u zyt toch wel te vreden, Dat ik my niet verstoor om uw spitsvindigheden, En dat men uwen dienst, dien gy met veel verstand Eerbiediglyk verbloemt, niet heel wys van de hand.
Zo gy uw minnedrift maar kond door eer bestuuren, En brengt aan myn altaar nooyt yets als zuyv’re vuuren.
Maar.... GEERTRUYD.
Dit ’s genoeg voor uw, vaar wel en houd u stil, ’k Heb u al meer gezegt, als was in ’t eerst myn wil.
De droes haal de zottin met d’ingebeelde droomen.
Wie zag ooyt een gekkin zo dwaas’lyk ingenomen?
Maar, laat ons zoeken gaan, of niet een wyzer mensch Myn liefde dienst wil doen, en helpen mynen wensch.
JA, ’k zal u met’er haast zyn antwoort weder brengen: Ik zal uw voorspraak zyn, en ik zal nooyt gehengen, Dat men u slepend hou.
Wat breekt een Minnaar niet Al meenig woord den hals?
daar hy* zyn herts verdriet Met een woord zeggen kan. Wat is hy onverduldig In ’t geen dat hy begeert, altyd benaaut, zorgvuldig, En nimmermeer gerust.
Daar komt myn Broeder aan, Die ’k weet, dat Eelharts min ten eersten toe zal staan: Maar, wyl hy is te goet... TWEEDE TOONEEL.
GODEFROY, RYKHART.
God spaar u, Broeder, ’t leven.
RYKHART.
En uw, myn Broeder, lang.
Weet gy wat my gedreven Heeft, om te komen hier.
Neen, maar ik ben beryt Te hooren, al het geen dat my myn Broeder zeit.
Gy kent van langerhand Heer Eelhart.
Ja, en ’k hoore Dat hy myn Dochter ziet.
Hoe komt hy u te vooren?
Om regt te spreeken, hy en lykt my geen kwaad slag, Een jongman van verstand, van eer, van goed gedrag.
En die met ’t hoogste recht verdient, naa myn gedagten, Dat men hem als het puyk der jong’lingschap moet agten.
’k Heb een verzoek voor hem, ’t welk my hier heene jaagt, En ik verheug my zeer, dat hy u niet mishaagt.
Zyn Vader kend’ik al op onze reys naar Romen.
Een Edelman zo braaf’er uyt kan komen.
Van acht en twintig jaar.
En van myn ouderdom, wy waaren met malkaar Galante jonge lien.
Wy stonden By ’t Roomsche Jufferschap heel wel te boek, en konden, De mans jaloers doen zyn.
Dat gink wel maer gehengt, Dat ik kom tot de zaak, die my hier heene brengt.
GEERTRUYD, GODEFROY, RYKHART.
EElhart heeft my verzogt, zyn tolk by u te wezen; Syn hart ter doot gewont kan Saartje alleen genezen.
Myn dochter!
Ja, Eelhart is verlieft; Noyt zag ik Minnaars hart zo zwaar als ’t zyn gegrieft.
’k Weet beter, en gy ziet niet waar dit kluwen vast is, En weet, o slegthooft, niet wat Eelhart voor een gast is.
Wel hoe, myn Suster!
Neen, die slimaart u verleyt.
Het voorwerp van zyn min is anders als hy zeyt.
Gy spot’er mee, zou hy dan Saartje niet beminnen!
Neen zeg ik, ’k weet het wel.
Ben ik wel by myn zinnen!
Hy heeft ’t my zelf gezegt.
’k Geloof het wel, GODEFROY.
Gy ziet, Dat hy door my zyn dienst aan haaren Vader bied, En haar verzoekt tot Bruyt.
En, dat ’k zou maaken, Dat hy tot dat geluk, hoe eer hoe liever, raake.
Noch beter, en men kon geen aardiger bedrog Verzinnen.
Slegte Man, laat u een Vrouwe dog Eens helpen uyt uw waan.
So ’t onder ons mag blyven, Gebruykt hy Saartjens naam, ’t is maar wat tyd verdryven, Hy heeft in haar geen zin, dat ’s ’t eyer eeten niet.
Sy dient tot deksel maar, daar gy niet door en ziet.
’t Is aardig voorgewent, om ’t geen men doelt te dekken; Doch ’k wil u beide wel uyt deze dwaaling trekken.
Maar Suster, die zo veel te weten u verbeelt, Seg ’t ander voorwerp eens, dat Eelharts zinnen streelt.
Wilt gy het weten dan?
Ik ben ’t.
Gy Suster.
Ik zelf.
Wat wil dat ha.
Ha, ha?
wie luster Niet hard te lacchen, ha.
Vind gy dat lacchens waardt, ’k Zou u doen konnen zien, dat ’k ben van zulk een aart, Dat meer als een hart legt gebogen aan myne voeten.
Dorante, Damis en Cleonte zullen moeten, Met Licidas by u van myn bekoorlykheyd Getuygen zyn.
* GODEFROY.
Maar, wat voor zekerheyd Dat zy uw Minnaars zyn?
Met al haar hart en zinnen.
Hebben zy ’t u gezegt?
Dat moesten z’eens beginnen.
Haar eerbied is zo groot geweest tot deze stond,* Dat nooit een enkel woort van min ging uyt haar mond.
Doch van haar hart en dienst verzek’ren my haar oogen, Die stomme tolken zyn van ’t geen zy my niet mogen Met woorden drukken uyt.
GODEFROI.
Maar, niemant Damis ziet, Ooit komen aan uw huys.
Dat ’s om zyn diep’ eerbied Te toonen.
En Dorant doet niet als op u smaelen, GEERTRUID.
Zyn harssens menigmaal door zyn jaloersheyd dwaalen: GODEFROI.
Cleonte en Licidas zyn onlangs noch getrouwt.
* GEERTRUID.
De wanhoop deed ’t hun doen, dat hun nu bitter rout.
Al wat gy my daar zegt, zyn ingebeelde droomen.
RIJKHART.
Ontdoet u van die waan om ’t spotten voor te komen.
Ja waan, niet waar?
’t zyn droomen; nu ’t is goed; Laat het inbeelding zyn, en laat my myn gemoed Maar kittelen met waan, ’t zyn al maar nagtgezigten, Die ’k niet wist dat ik had, ’k dank u voor ’t onderrigten.
RYKHART, GODEFROY.
* Z’ is zot.
Haar zotheyd groeyt noch aan van dag tot dag, Maar, Broeder, staa my toe dat ik weer komen mag Tot ’t geen ik straks begon.
Wilt gy uw Dochter geven Aan Eelhart, om met hem in d’echten staat te leven?
Is ’t vragens waart?
ik stem dit huw’lijk toe van hert.
En houd het voor een eer, dat hy myn Swaager wert.
Gy weet, dat ik niet breed kan van zyn midd’len spreeken, En dat hy... RIJKHART.
Dat is niets, dat zal de koop niet breeken: Want, dat ik hooger schat, hy ’s ryk van eer en deugt, Behalven dat ik met zyn Vader in myn jeugt Zo naeuw een vriendschap hield, dat ons de Wereld achte, Maar eene ziel te zyn.
Laat ons uw vrouw nu trachten Te krygen op ons zy.
Hy hoeft alleen myn stem.
’k Neem hem voor zwaager aan.
’t Is goed!
maar om de klem Te geven aan dit werk, zal ’t niet ondienstig wezen, Dat wy uw Vrouwtjen ook met zoetigheyd belezen.
’t is of ge met my spot, ’k Staa voor haar in, en neem ’t op my, ’k en ben geen zot.
Maar... RIJKHART.
Laat my maar begaan, en wil dat talmen staeken, Ik zal haar zo aanstonds myn wil bekent gaan maeken.
’t Is goed, en ik meen eens by Saartje t’onderstaan, Hoe haare meening is, dan kom ik herwaarts aan, En zie hoe gy... RIJKHART.
’t Is een gedaane zaak, geen grillen Meer, dat ’k ’t myn Wyf vertel, geschied om welstaans wille.
FEMMETJE, RYKHART.
FEMMETJE.
NU heb ik vast de pest, men zeyt de hond is dol, Als m’ hem verdrinken wil, de moet is my zoo vol.
De dienst by goe lien is geen erfgoet.
Hoe, wat is’er?
Wat schortje Femmetje!
Wat me schort?
Niet wisser, Als dat men ’t open gat my wyst.
Is ’t waar, FÉMMETJE.
Jouw Wijf* Jaegt my ten huyze uyt.
’k Verstaa ’t niet, hou u styf, Wat duyvel zal dat zyn?
Zy drygt, zo ’k niet verhuyze, Met ongebranden as te dooden al myn luyzen.
En ik wil dat gy blyft, ik ben van u voldaan, Myn Wijf is heet van hooft, het zal’er zoo niet gaan, En ik verstaa het niet.
GEERTRUYD, MARGRIET, FEMMETJE, RYKHART.
Caronje, zoud’ ik moeten, Jou hier noch langer zien, jou hoer, ras repje voeten, En pak jou spillen op, en kom uw leven niet Weer onder myn gezigt.
Dat ik gebied, Dat moet geschien.
Ik verstaa ’t, zy zal vertrekken, RIJKHART.
Maar wat heeft zy gedaan?
Zult gy dat vel verstrekken Tot voorspraak?
Neen gansch niet.
Of neemt gy haar party.
Neen zeker niet; maar mag ’k niet vraagen, wat dat zy Gedaan heeft?
Ben ’k een Vrou die zonder groote reden, Een Meyt weg jaagen zou?
Je weet wel dat men heden Veel door de vingers ziet, om wel te zyn gedient.
Zy zal’er uyt, zeg ik, zyt gy dat beest zyn vriend?
Neen; dat wagt ik my wel.
Wie zou my dog beletten, Hier meester in te zyn, ’k ontfang van niemant wetten, En wil gehoorzaamt zyn; Waart gy een redelyk Man Gy naamt het voor my op.
Dat doe ik, sa, kom aan Jou belie, pak je goed, wilt gy wel zyn geraaden, Het geen gy hebt gedaan verdient gans geen genaade.
Wat heb ik dog gedaan?
Dat weet ik zellef niet.
Dat ’s een stuk vleeschs, een beest, dat nergens quaad in ziet.
Maar zeg my eens, wat stof zy gaf om haar te haeten, Is ’t dat ’s een spiegel brak of Porceleine vaeten?
Dat waar geen kyvens waert.
Jou zog, ik wed ik raa ’t Hebt gy haar ook betrapt op ontrouw?
Neen haar daat Is erger als eens diefs.
Noch erger?
Ja veel grover.
Wat duyvel is het dan?
jou verken, ’t gaat’er over Heen, zouw ze wel... MARGRIET.
’t Lykt nergens na, dat botte beest, Naa zoo veel lessen, die zy, om haar plompe geest Wat te beschaeven, krygt, ontziet zig niet myn ooren Te quetzen met een woort, dat ik niet aan kan hooren, Een basterwoort, dat lang van Vondel en van Hooft Al uytgemonstert is, en my het oorvlies klooft, Als ’t uytgesprooken wert, dat in janhaagels monden Alleen nog leeft.
Is dat het?
Wie kan zien de gronden Van alle wetenschap vertreden met een voet?
De letterkunst, daar elk zyn taal naer richten moet,* Die Vorsten zelf de wet voorschryft van wel te spreeken,* Die zal een lompe Meit in myn gezigt verbreken, RIJKHART.
’k Dacht dat zy schuldig was aan grover euveldaat.
Hoe, vind gy dat dit stuk verdienen kan genaad?
Wel jaa.
* ’k Wou wel eens zien, dat gy voor haar dorst spreeken.
’k Zal ’t my wel wachten.
’k Zeg, dat voor zulke gebreeken Gansch geen verschooning is, ’t is deerlyk om te zien Dat onze schoone taal, door een Moffin, aan wien Geen zalf te smeeren is, door lompe zamestelling Van woorden wort gevilt, en dat door boersche spelling De spraak verbastert word, schoon men haar duyzentmaal De wetten heeft geleert van een hervormde taal.
’k Loof dat het mooy is al, dat ik je daar hoor praaten, Maar al ’t kraamers Latyn en kan geen Dienstmeyt baaten.
Noemtge, onbeschaamde vel, kraamers Latyn een taal, Wiens zuyverheyd tot grond en regelmaat en paal Gezonde reden eischt, en het gebruyk van mannen, Die ’t ruuwe schaaven af, en al ’t uytheemsch verbannen.
Als men zig doet verstaan, dan spreekt men altyd wel, En jou schoon praat, Mevrouw, met al jou mooy gestel, Niet dienen neen aan myn.
Zie daar een goelyk staaltje, Schoon praat niet dienen neen.
Dat ’s een Janhaagels taaltje?
Onleerzaam hersenvat, ’t is hooi met u gedorst, Men leert u vrugteloos, die zoo de spraak bemorst.
Zult gy dan nimmermeer ’t geschil van de geslachten Der woorden worden wys?
en ’t onderscheyt verachten Van ’t man en vrouwelyk?
men zegt niet jou schoon praat; Maar uwe schoone praat.
voorts, zeg eens, wie verstaat Een zin, verwart door twee ontkennende gedeeltjens?
Daar een genoeg moet zyn.
Geleerde Jufferbeeltjens Zou ’k tusschen Man en Vrouw niet weeten onderscheyd, Dat hebben al geleert, toen over langen tydt Myn Zusjen en myn Broer van Moer gebakert wierden, Maar meester Jurrien, een vent die wakker tierden, Heeft my de Mans en Vrouws van woorden niet geleert.
Ik hebben in die konst myn leven niet studeert, Ik spreek myn Moertjens taal, als al ons dorpelingen, En als my Vaartje spraak.
Wie kan zig nu bedwingen?
Het gaat my aan het hart, wat grover fout is dat!
Wat maakt die plompe taal in ’t oorvlies my een gat!
Nu zie ik, dat uw geest niet kan dan stofflyk wezen, Ik heeft men nooyt als in ’t enkel getal gelezen, Hebben veelvoudig is, hoe voegtge die by een?
Wilt gy de letterkunst zo slingeren by ’t been?
Ik ken geen lekkerkunst, ik ben met spek en boonen En erten opgevoed.
Hebt gy Moonen Zyn spraakkunst nooyt gezien?
men heeft u duyzentmaal, Den weg gewezen om te spreeken beter taal.
’k Heb u zelf onderregt, en heb u meenig werven Getoont, waar ’t woord van komt, myn God, gy doet my sterven!
Wat bruyt het myn, by gort, of ik den oorspronk weet, Of ’t kom uyt Drent of Twent, dat acht ik niet een beet.
Wat hebt g’ een boersche ziel!
de letterkunst geeft wetten Om by het werrik* woord het noemend woord te zetten, En ’t naam woord, dat de kunst een bygevoeg’lyk heet, Den naamval geven, die ’t zelfstandig woord bekleet.
Die konst leert ons ’t gebruyk van al de ledenwoorden, Waar dat men de, of den, of die of het behoorden Te zeggen, waar men haar, of hun, of wien, of wier Moet schryven.
Dit alleen geeft aan de taal een zwier.
Dat volkje ken ik niet, maar ’k hebben van de Poepen Wel hot, en haar, en heu in ’t ploegen hooren roepen; Maar wie dat naamval is, of het zelfstandig woord, Of werk of noemend woort en heb ik nooyt gehoort.
Ik ben in ’t Haaneboek van jongs op onderwezen, En heb de Trap der Jeugt al vlytig doorgelezen, Daar naa d’Historien van David en den Reus Van buyten opgezegt; maar ik heb nooyt den neus Gestoken in een boek, waar uyt ik al die luyden Zou kennen, die gy noemt, of wat haar naam beduyden.
Hoe is het uyt te staan!
Dat zyn geen menschen, Meyt, Maar naamen, die men geeft aan woorden, en daar leyt De kunst in, dat men die bequaam kan saamen knoopen.
Ik stel dien bruy te hoopen,* Dat volk dat bruyt myn niet, of het is eens gezint Of dat het kyven wil.
Zwyg Zuster, ’t is maar wind.
Tegen haar Man.
En gy zoud zulk een vel in huys noch houden willen?
’k moet al die zotte grillen Opvolgen; Hoor eens kind, gaa Femmetje slegts heen, Vertrek zonder gerugt, schoon ik uw staat beween.
Hoe spreekt je zo beleeft?
my dunkt ik aan uw spraake Kan merken, dat gy vreest dat schepsel quaat te maaken.
Zagt, Ik!
neen, gaa voort aanstond.
vertrek myn arme kind.
GEERTRUID, MARGRIET, RYKHART.
NU hebj’ uw zin, z’ is weg, maar evenwel ik vind Het wonderlyk, een Meyt om zulke beuzelingen Te stooten uyt het huys, die vlytig doet haar dingen, Waar toe zy is gehuurt, die trouw is, knap... MARGRIET.
’k Geloof Dat ’t u niet scheelen zou, al maakte zy my doof, En schoon den ganschen dag haar boersche en lompe reeden Quetsten myn teder oor, en duyzent doon aan deeden, Schoon ’k al de wetten, van de reeden en ’t gebruyk, Door een Barbaarschen hoop van woorden, die dat puyk Van ’t Poepenland braakt uyt, moest zien met voeten treeden, Noch zout gy gaaren zien, dat wy geduldig leeden t’Rabraeken van de tael, en ’t lappen van ’t een woort Aen ’t andere dat het gaept; dat men gestaeg brengt voort Spreekwyzen door de goot gesleept van d’achterstraeten.
Het klam zweet breekt my uyt door al myns lyfs togtgaeten, Als ik haer spreeken hoor, Vondel, Oudaen en Hooft, Worden van haer gehakt, gekerft, door ’t hard geklooft.
Het konstgenootschap, Brand, met Pels en Vollenhoven,* die spuwt zy in ’t gezigt.
De kruyers, die Jan Vos of Breeroos klugten leezen, En spreeken nooyt zo lomp; daar kan geen lapper weezen Of snyer, die een tael zo ruw lapt uyt de keel, Zy gaept niet, of daar is een woort drie vier te veel.
Vaek rollen uyt haar mont zes zeven lettergreepen, Die door gelyke klank een wanspraek met zig sleepen, By meesters van de konst kakophonie genoemt, Een mislag, die met regt van kenners is gedoemt.
Wat scheelt my het verzuym van zulke zotte wetten, Als zy maer op de pot en keuken knap kan letten, ’k Heb liever, als zy ’t moes maer zindelyk verleest, Dat juyst haar spraek niet schoeit op zo een nette leest.
’k Hoor liever slegte tael, en als Janhaegel kouten, Als dat het eeten brand, of is te veel gezouten.
Potage geeft my hart, geen opgepronkte tael.
Leert Vondel, of de sop te vet is of te schrael!
En Moonen, Pels, en Hooft, die u tot voorbeelt strekken, Die zouden by de pot staen kyken, als drie gekken.
Hoe grieft die zotte klap myn hart!
is dat een Man?
Verdient gy wel dien naem?
ik schaem my, dat ik an Zo laeg een geest my ooyt heb door de trouw verbonden.
Waer heb ik zo een bloet tot myn verdriet gevonden?
Die nergens om en denkt, als ’t geen dat stoff’lyk is, En nooyt zyn ziel verheft tot de geheimenis, Die in een nette tael, verheven styl, en woorden, Die kragtig zyn van zin, besloten is; behoorde Dat lichaem, dat maer is een lomp en lastig* pak, Wel meer geschat te zyn, als dat het is een zak, Daer onze schoone ziel zig voor een tyd in berge?
En naeuwlyks verdient, dat zig de geest eens verge Te letten, hoe dat moet door spys en drank bestaen.
Myn lichaem ben ik zelf, dat wil ik gaede slaen: Een zielzak, zo je wilt, marr dien ik houd’ in waerde.
Het lichaem met de ziel maekt, Broeder, hier op aerde Wel de gedaente uyt; maer, zo gy slaet geloof Aen ’t geen geleerde mans ons zeggen, en niet doof Voor wysheyds lessen zyt, zo moet het lichaem geven Den rang aen onze ziel, en zo m’ in zorg moet leven Hoe dat men zal bestaen, dan moet de wetenschap Tot voedzel van den geest verstrekken eerst haer sap.
Voorwaer, zo gy maer denkt om aen uw ziel te schaffen Wat voedsel, dunkt het my, en yeder, een zeer laffe Kost voor een mensch te zyn, en ’k zie niet dat gy peynst..... MARGRIET.
Peynst, dat woord klinkt my hard, en zo ik ongeveinst Myn oordeel zeggen mag, het riekt naer ’t ouerwetsen, En moet een lekker oor van deze tyden quetsen.
’t Was goed, doe men gelobt als in een halsband stond, En kousen met Kanons en wyde broeken vond.
Stae toe dat ik het zeg, want ’k kan niet langer swygen: Ik licht het masker af, myn hart moet ruymte krygen.
De gansche werelt zegt, datje zottinnen zyt, En, datje van de vyf al zyt twee zinnen quyt.
En ’k vrees... MARGRIET.
Wat ’s dat.
Tot u, myn Zuster, ik nu spreeke.
De minste mislag, die begaen word by de leeken, Die ongelettert zyn, steekt uwe gramschap aen, Daer’er in uw gedrag worden veel meer begaen.
Al wat je babbelt, is van schriften en van boeken, Daar vult gy ’t huys mee op: die laet ik voor de kloeken, En als ik een Kronyk of Boek van Kats bezit, Tusschen wiens blaed’ren ik myn beffen, als zy wit En schoon zyn, leggen mag, of die ik kan gebruyken, Om den opgaenden rand myn hoeds neer te doen duyken, Dan ben ik wel te vreen.
De rest wou ’k datje smeet In ’t vuur, of voor kleyn gelt SEPTRANUS overdeet, En al dat gestudeer liet aen de Professoren, En ’t natuurs onderzoek aen onze Stads Doctoren, Daar ’t schrael genoeg by is.’t waar beter, datje mee De hand sloegt aan de wasch, gelykje Moeder dee: Als datje middernachts op zolder legt te raezen, En kyken uyt het dak door dertig voetse glaezen.
’t Waer beter, datje wist hoe ’t in de keuken staet, Als wat’er in ’t gesternt’ of Hemel omme gaet; Datje gedurig zaegt, al wat de booden deden, Als zoeken in de Maen, Rivieren, Bergen, Steeden.
Beneen loopt ’t al in ’t wilt, wyl gy ten duursten koopt Het weeten, naer wat wet dat zon of dwaalster loopt.
’t Is ook niet ongegrond, dat Wijven, die studeeren, Verdacht zyn, dat zy juyst geen vrouwen zyn met eeren.
Al d’yver van een vrouw, en al haer wetens lust, Moet strekken om haer huys met overleg en rust, En tot haers mans vermaek, met order te beheeren, Zy moet haar kinders deugt en goede zeden leeren.
Het spreekwoort, dat wel eer was in onz’ ouders mont Toont dat zy waeren wys, en op geen lossen gront Geloofden, dat een vrouw genoeg wist om te trouwen, Als zy een dondervlaeg of regenbuy kon schouwen, En haere geest genoeg verheven was en kloek, Als z’onderscheiden kon een wambais van een broek.
Haer vrouwen laezen niet, maer waren goet van leven Al haer geleertheyd was op ’t huys wel acht te geven: ’t Naaikussen was haar boek, met draet en vingerhoet, Daer zy voor dag en dauw mee naeyden ’t kinder goet: Des Winters by den knaep zat Moeder met een Dochter, Twee, drie te spinnen of te naeyen, niemant zochter Door mannen werk te zyn by yder een geroemt, Of op de schrijvers rol met lof te zyn genoemt.
Nu zie ik niets, als inkt, papier, en pen en boeken Hier zwieren door het huys, en daer en zyn geen hoeken, Die niet een boekekas of lessenaer beslaat.
Hier hebje een Werelts kloot, en gints een lucht pomp staat: Daer hangt een zwart tafreel, met al de snorrepypen, En toestel van de konst, hier ziet men glaezen slypen, Daer kroezen aen den haert: daer ’s geen geheim zoo groot In wiskunst of natuur, dat hier niet word ontbloot.
Men dringt zelf met zyn geest in Gods geheimenissen, En durft zeer roekeloos de zwaerste twisten slissen, Daer van een Godgeleert hoog Leeraar op den stoel Zyn meening nooyt en uyt, als met een klein gevoel Van zyn bepaelt verstant: Men zoekt een zin te haelen Die nieuw is, en een leer te gronden op de taelen, Die ’t mannen past alleen te kennen: en men spreekt Al, om van zo een quast, daar niet veel meer in steekt, Als in die Driessottyn, Hebreeuws en Grieks te leeren; Om op een vaste grond, als mans te redeneeren, Men neemt voor Meesters aen, die d’armoe in haer jeugt Hield van de rechte weg, tot wetenschap en deugt.
Men zoekt de sleutel van de duysterste geschriften By dromers, zonder geest, die na haer domme driften De zotste inbeeldingen voor wysheyd pryzen aen, Die van den ouden tyd nog tael, nog zwier, verstaen.
Die pas zo veel Latyn, Hebreuws, of Grieks besitten, Dat zo Schreveel haer eens, of Calepin liet zitten, Of zo haer Buxtorf niet kon redden uyt de noot, Zo zouw haer botheyd ras staen voor de Wereld bloot.
En dit zyn nu ter tyd, die hoogverlichte bazen, Die van een klaerder licht en grooter kennis razen, Dit is dat vrouwlyk rot, dat zo veel onrust geeft, Waer van uw dienaer ruym zyn dubbeld aendeel heeft.
Daer s’niets zo ongerymt, zo zot, zo buytensporig Dat men niet staende houwt: ik word gek en baloorig: Want ’t is al, wat men hoort geheimnis, wat men ziet Voortbrengen uyt de schrift, men eigentlyk verbiet Te nemen; het zyn al verbloemde sprekenswyzen; Die men draeyt uyt Gods woord: Een letterzin te pryzen Is of men wraeken wou den rykdom van den geest, En die ’t best droomen kan, verheft men ’t allermeest.
Men weet al, buyten ’t geen, dat men behoort te weeten.
De Zon en Maen haer loop, de Sterren, de Planeten, Mars, Venus, en Saturn zyn meer bekent, dan ik; Den Noordstar en den beer die kent men op een prik.
Dog, wyl men met dien drift tot studie is bezeten, Vergeet men wat de Man zal op den middag eeten.
De booden, om by u in ’t goede blad te staan, Hangt ’t hooft naer wysheyd mee, en trekken zig niet aen, Hoe ’t in de keuken staet: zy redenkavlen mede, En redenkav’lende verliezen zy de rede: Het huyswerk word verzuymt, ik word niet opgepast, En Knegt en Meyt vergeet, het geen hen wert belast.
De Meyt verzuymt ’t gebraet, terwyl zy een historie Leest verre van den haert.
De Knegt, die zyn memorie Vast ballast met een vers, dat hy van buyten leert, Vergeet ras, dat zyn Heer heeft wyn of bier begeert.
En eyndlyk, wyl al ’t volk uw voorbeelt wil betrachten, Is niemand, die myn dienst of zynen Heer wil achten.
Een arme sloof, die niet was aen die zotheyd vast, En die tot dezen tyd my trouw heeft opgepast, Jaegt men met groot gebaer ten huyz’ uyt, zonder reden, Om dat zy juyst niet spreekt, als Hooft of Vondel deden.
Zuster, ik zeg nog eens, al dit gebruy moet weg: Want ’t is tot u alleen, myn Zuster, dat ik ’t zeg.