floriandebaene/EmDComF4DutchDraCor huggingface dataset:
Al dat Latijnsche volk moet hier van daen vertrekken, En Driessottyn voor al, die hooftnar van de Gekken: Die is ’t, die u het hooft doet draeyen, als een tol, En maekt u allegaer met zyn gedichten dol; Als hy een uur lang heeft gekakelt, moet men zoeken Wat zin zyn rede heeft, en ik loof, dat die kloeke, En wyze gek zo zeer van zinnen is ontbloot, Dat die hem dienst zou doen, die hem in ’t Dolhuys sloot.
Wat slegtheyd, goede God, van tael en geest ik hoore!
Uw Man is, van zyn teen tot boven aen zyn* ooren, Van d’allerlompst’ en grofste deeltjens toegestelt, Hy z’ onder ’t fijnste slag zyn leven niet getelt.
Een stoffelyke geest, gelyk der boeren geesten, Van vezeltjens aen een geflanst, of als der beesten, Die ’t lichaem, als het zout, slegts voor verrotting vryt.
Is ’t mogelyk, dat gy met my gesprooten zyt Uyt een en ’t zelve bloet!
de schaemte doet my wyken, Wyl ik niet langer kan dat slegthooft aan staen kyken.
* ACHSTE TOONEEL.
MARGRIET, RYKHART.
IS ’t lang genoeg gepreekt, of heb gy noch al meer Te smaelen op ons doen?
Ik, hartje lief, begeer Geen twist met u, myn schat, laet ons wat anders praten.
Uw outste dochter toont in al haer doen en laten; Dat zy het huw’lyk haet, en maer haer zinnen zet Op wysgeert’, en alleen op wetenschappen let.
’k Heb daer niets tegen, en my dunkt, gy hebt het beste, Als moeder, met haer voor; maer Saertje, onze leste, En jongste vrucht schynt my heel anders van humeur, En ’k loof, indien men haer een Man gaf nae haer keur, Dat men geen kwaed zou doen.
’k Heb lang dat door myn zinnen Al laten gaen, en ’t geen my hier op quam te binnen, Wil ’k u wel deelen mee.
Die wyze Driessottyn, Daer yeder een op schrolt, en uytbraekt zyn venyn, En daer men schand van spreekt, dat wy met hem verkeeren, Ja dien gy zelf niet wilt naer zyn verdiensten eeren, Dien geef ik haer tot man: die staet my wonder aen.
’k Weet immers wat’er dient gelaeten of gedaen Tienmael zo goed, als gy.
’t Zal ook onnodig wezen, Een woort hier tegen in te brengen, gy mogt vreezen, Zo gy bedilt de keur van zoo een treff’lyk Man.
Ik houd het voor gedaen, en zo ik merken kan, Dat gy ’t uw Dochter zoud onsmaek’lyk willen maeken, Zo wagt u ooit of ooit my weder te genaeken.
Myn wil zy u genoeg, die u voor rede strekt, ’k Gae naer uw dochter toe, eer gy haer daer van trekt.
WEl nu, je Wijf loopt heen, en, Broeder, ’k kan wel merken Dat tusschen u en haar zo even al wat sterke Taelvoering is geweest.
’t Kan toe.
Hoe is ’t gegaen?
Is Saertje nu aan ons?
heeft zy het toegestaen?
Is ’t een gedaene zaek?
Wil zy het trouwen Beletten?
Wil zy ’t in haer beraed noch houwen?
Geenzins.
Wat isser dan.
Zy biet een ander aen.
Een ander, zegje!
Ja, een tweeden Baviaen* GODEFROY.
Driessottyn.
Myn God, Broeder dien lompert Die altyd van Latyn en verzen zwetst!
Dien plompert.
Hebt gy het toegestaen?
Neen, dat zy ver van my.
Wat zeyt ge dan?
Geen woort, en ’k was van harten bly Dat ’k zweeg, om in geen twist met haer my in te laeten.
Die rede gelt, my dunkt, gy vordert boven maeten.
Ten minsten hebt gy haer Heer Eelhart voorgestelt.
Neen: want, dewyl zy sprak van dezen and’ren helt, Dacht het my ongeraen, van Eelhart eens te kikken.
Uw wysheyd en beleyt, om zaeken te beschikken, Zyn, Broeder, wonderlyk!
Maer, ’k schaem my dat een Man Zo slap, en als een Wijf, flaeuhertig wezen kan.
Hoe kunt gy zo uw Vrouw ’t bewind van alles geven, Dat gy nooyt haer besluyt zoud derven tegenstreven?
Ja, Broer, gy praet al mee zo wat op jou gemak; Doch weet niet wat een Wyf is voor een lastig pak.
Ik houde van de rust, de zachtheyd, en de vrede; En schrik, als voor de doot, om in geschil te treeden.
’t Is een vervaarlyk Wyf, dat voor geleert wil gaan, En neemt met hovaardy den naam van wijsgeer aen.
Dog dit belet haer niet, te raezen en te tieren, Haer zedenleer bestiert in ’t minst niet haer manieren, Noch kan de bitterheyd niet temp’ren van haer gal: En schiet haer iet in ’t hooft, daer ymand by geval Een woortje tegenspreekt, die mag wel rek’ning maeken Dat hy een gansche week van ’t onweer niet zal raeken.
Ik sidder op haer stem, en ’t best is; dat ik maek Uyt haer gezigt te zyn, want ’t is een helsche draek, En, schoon de duyvel zelf my minder zou verveelen, Moet ik noch hartje lief, en zoeten engel speelen.
’t Lykt wel gek scheeren, en, hier onder ons gezeit, Dat uw Wijf meester is, komt van uw laffigheit: Uw slapheyd maekt haer stout, en dat zy zo derft baeren Doet, dat gy haer niet eens derft in den snaeter vaeren.
Gy geeft u over als een overwonnen man, En volgt, gelyk een dier, dat wel een jonge kan Gelyden by den neus.
wilje voeren Den naem van Man, en u zoo beestig laeten loeren.
Schep moed, verhef uw stem eens helder op, en zegt Ik wil ’t, ’k verstae het zo, en d’eerste, die myn regt Van huysheer hier betwist, zal van den duyvel droomen, Hoe zal ’t er langer gaen?
’t zou noch wel schoonder komen!
Zoud gy uw Dochter aen uws Wijfs krankzinnigheyd Ten besten geven?
en voor eeuwig dat verwyt Aenhooren moeten, dat g’ uw dochter zoud ten prooye, Met al uw schoone gelt, aen zo een zots kap gooyen?
Die voor een woord vyf zes aen kraemers slegt Latyn, Daer hy uw Vrouw mee hult, zou Saertjes Bruygom zyn: Een stinkende pedant, dien twee drie slegte Wijven Den naem van frayen geest en Filosoof aen vryven, Als of hy zyns gelyk in ’t dichten niet en had, Daer hy niet wyzer is als Salomon zyn kat.
Wat: is ’t belachelyk zo een Jan gat te wezen!
Laet van die blooheyd eens uw laffe ziel genezen.
Ja, Broer, gy hebt gelyk, ’t komt van myn zottigheyd, ’k Zal toonen, dat ik ben de Man.
’t Is wel gezeyt.
* RIJKHART.
Wat schande voor een Man als Onderdaen te leven, En als een slaef op ’t woord van zo een beest te beven!
z’ Heeft lang genoeg myn goeden aert misbruykt* GODEFROY.
* Die vogel dient de wieken wat gefnuykt.
Dat ’s regt.
Van dit uur aen zal ik vrou Helveeg leeren, Dat ik kan met gezag myn eygen huys regeeren.
En ik zal met gevoel haer geven te verstaen, Dat niemant naer de trouw zal van myn Dochter staen Als dien ik zelf verkies, zy is myn eygen dochter.
Dat ’s red’lyk, dat ’s myn zin.
Ik geef haer, ik verknogt’er Aen Eelhart, ’t is gedaen; maer, weet gy waer hy woont Zeg, dat hy kom zyn min met Saertje zien beloont.
’k Loop op een draf.
My dunkt ’k heb lang genoeg geleden.
Nu zal ik, ’t spyt wie ’t spyt, als Man en Voogt gaen treden, En doen vrouw Margariet van dit uur af eens zien* Hoe ik als Man en Voogt kan in myn huys gebien.
MARGRIET, KORNELIA, GEERTRUYD, DRIESSOTTYN, JAN. MARGRIET.
AH kom, een yeder oopen nu zyn oor ter deegen: Men moet van woord tot woord deez verzen overwegen.
Ik brand om die te zien.
En myn nieusgierigheyd, Doet my schier sterven.
Al het geen aen u ontglyt Is toverachtig schoon.
Daer kan niet zoeter schynen Als ’t vloeyen van uw pen.
Ik zou geen Marsepynen Verkiezen voor ’t geregt, dat gy ons oor opdist.
Hou ons niet langer op, waer toe den tyd verquist?
’k Versmagt, en ’t uytstel doet my van verlangen quynen.
Ay haest u doch.
Maek spoet, doe ons verdriet verdwynen.
DRIESSOTTYN.
Mevrouw, het is een jong gebooren wicht, Dat noch geen dag geleen aenschoude ’t eerste licht, Wiens lot dat in uw hart meelyden moet verwekken: Want ’k ben’er van verlost, doen ’k naer u, toe kwam trekken.
Om aengenaem te zyn behoeft dit waerdig kind Niet als zyns vaders naem.
Zo ’t uw goedkeuring vind, Die zal zyn Moeder zyn.
Wat blinkt’er in* uw rede Een geest en aerdigheyd!
SAERTJE, MARGRIET, KORNELIA, GEERTRUID, DRIESSOTTYN, JAN.* MARGRIET.
Wat boersche zeden?
Dat gy den rug ons keert.
SAERTJE.
Ik vrees, dat ik verveel, En ’t aengenaem gesprek mogt storen.
Neen: neem deel Met ons in dit vermaek van wonderen te hooren: Kom, naeder met eerbied, en open uwe ooren.
’k Verstae my daer niet op, en wat men schryft of leest, Dat wonder word genoemt, kan nooyt myn laegen geest Bekooren.
Blyf, zeg ik, want straks als wy afbreeken, Heb ik wat anders, om met u in stilt te spreeken.
Vind gy, Mejuffrou, niets in hooge wetenschap, Dat u het hert ontsteekt, of denkt gy de eerste trap Te wezen van geluk, als men door toverlonken, Kan in eens minnaers hart een liefde vuur ontvonken.
Het een gaet my zoo min als ’t ander aen het hert, En ’k wil niet... GEERTRUID.
Ah, ’t is tijd dat’er begonnen werd, Te denken aen het Kind, zoo straks van u gebooren.
MARGRIET, aan de Knecht.
Zet stoelen, op dat wy bezaedigt kunnen hooren.
De Knegt valt met de stoel.
’t Is onbegrijpelijk, dat gy noch vallen kont, Nae men u ’t evenwigt der dingen uyt de gront, Zoo dikwerf heeft geleert.
En ziet gy niet de reden, O plompaert, die ter aerd u nedervallen deeden?
’t Is, dat uw lompe hant het vaste stip niet kent, Dat men het middelpunt der zaken is gewent, Te noemen onder ons.
JAN. Ja, doe ’k was neergezegen, Begreep ik ’t ras.
Bottaert?
* Gelukkig wel ter degen, Dat hy niet is van glas.
wat een ryke bron Van geest!
Die droogt nooyt op.
’k wou dat men al begon De maeltyd, die myn ziel met lekkerny zal vullen.
* Mevrouw, dewyl gy toont zo groot een lust tot smullen, Dunkt my een schoteltje, waer in een kleyn gedicht, Maer van acht veersen is, ter loops gemaekt, te licht Tot uw verzaediging; doch ’t zal ons niet beletten Om, nae een Madrigal of puntdicht, op te zetten Een klinkdigt voor ragout, dat onlangs een Vorstin Nam graetig voor banket en confituuren in.
’t Is smaekelyk van zout, gy zult uw vingers likken, En, als gy ’t hebt gehoort, noch weken lang naer snikken.
Daar twyfel ik niet aen.
Hem geduurig, als hy wil beginnen te lezen, in de woorden vallende Ay, geef doch wat gehoor: Myn hart gaet al ter feest, eer eens myn graetig oor Dees lekkernyen proeft.
De Dichtkonst is myn leven, Daer ben ik raezend naer, voor al, als men kan geven Een zwier, aen ’t geen men rymt.
Hoe kan hy zyn gedicht Voorlezen, als gy spreekt.
Klink.... GEERTRUID.
Zwyg doch stil, myn Nigt.
KLINKDICHT.
AEN DE VORSTIN URANIEop haere koorts.
Uw wysheyd slaept, zoud gy onthaelen Zoo wel uw wreedste vyandin?
En pragtig haer huysvesten in Uw deftig gestoffeerde zaelen.
Hoe aerdig is ’t begin: KORNELIA.
Hoe geestig en hoe zwierig?
Zacht vloeyend als fluweel.
Natuur voor and’ren gierig Gaf u alleen die gaef.
Uw wysheyd slaept.
Wat zin, Wat kracht!
wat haelt hier by?
Maer, zyne vyandin Huysvesten, ik beken ’t, betoovert my.
Ik hoorde Met meer verwond’ring niets, als deze twee bywoorden, Pragtig en deftig, die by een, gaen boven al.
leenen wy ons oor aen ’t geen noch volgen zal.
Uw wysheyd slaept, zoud gy onthaelen Zo wel uw wreedste vyandin, En pragtig haer huysvesten in Uw deftig gestoffeerde zaelen.
Huysvesten zyn vyandin.
Deftig en pragtig.
Verstoot d’ondankbre, hoe m’ ook smaele, Uyt ’t ryk vertrek, die niet te min Tracht zo beleeft een huys waerdin Het schoone leven te vermaelen.
Ah zachtjens aen, Myn Heer, laet my doch aedem haelen.
Geef tot verwond’ren tyd, ô kragt van geest en taele.
Ik voelde op dit vers in ’t binnenst van myn ziel Iets vloeyen; waer door ik schier van my zelve viel.
Verstoot d’ondank’bre, hoe m’ ook smaele, Uyt ’t ryk vertrek.
Wat is dat ryk vertrek, daer aerdig!
en wat steekt’er In d’overbrenging geest, ey zeg eens, wat ontbreekt’er?
Verstoot d’ondank’bre, hoe m’ ook smaele.
hoe m’ ook smaele toont een smaek verwond’rens waart; D’uytdrukking heeft geen prys, die haer verevenaert.
Myn zinnen zyn verrukt; ’k verlief op ’t hoe m’ ook smaele.
’k Ben mee van dat gevoel, dat niets daer by kan haelen.
Dat, hoe m’ ook smaele, wou ’k, dat ik gevonden had.
’t Verdient alleen een schat.
Maer, heeft men wel gevat Het fijn, dat daer in steekt, ’t welk niemant, nae ’k geloove, Zo diep inziet, als ik: want ’t gaet ’t gemeen te boven.
KORNELIA en GEERTRUYD.
Verstoot d’ondankb’re hoe m’ook smaele Dat is, plyt voor de koorts, wie het ook wezen mag, ’k En acht geen oortjen waert al ’t praeten en gelag.
Verstoot d’ondankb’re, hoe m’ook smaele.
Hoe m’ ook smaele.
Hoe m’ ook smaele bediet veel meer, als men zou meenen En ’k weet niet, of elk een hier wel kan zien door heenen: Want hier een millioen van woorden onder leyt.
’t Is waer, ’t betekent meer als ’t uyterlyk wel zeyt.
Maer, doe gy maekte dat betoov’rent hoe m’ ook smaele, Begreepge toen de kragt, die men daer uyt kan haelen?
Dacht gy wel zelf om ’t geen het al bedieden kan?
Dacht gy wel zo veel geest dat vers te vryven an?
hay!
D’ondankb’re komt my ook geduurig in myn zinnen, Ondankb’re koorts en onbeleefde vyandinne.
Die onregtvaerdige, die menschen slegt onthaelt, Die haar nemen in huys.
Kort om, de geest die steekt In al de verzen uyt, van ’t dubbelt span van vieren.
’t Is wonder schoon; maer toon ons nu, hoe aerdig zwieren De verssen drie aan drie.
’k Herhael noch eens voor ’t laest Dat hoe m’ ook smaele, daer ’k my aen heb over aest.
Verstoot d’ondankb’re, hoe m’ ook smaele.
GEERTRUYD, KORNELIA, MARGRIET.
Hoe m’ ook smaele!
Uyt ’t ryk vertrek.
GEERTRUYD, MARGRIET, KORNELIA.
Ryk vertrek!
Die niet te min* MARGRIET, KORNELIA, GEERTRUID.
Die ondankb’re!
Tracht zo beleeft een huyswaerdin.
Het schoone leven te vermaelen.
Het schoone leven!
GEERTRUYD, KORNELIA.
zonder eerbied voor uw rang, Steekt z’ u naer ’t bloed, gelyk een slang.
MARGRIET, KORNELIA, GEERTRUID.
En quelt u nacht en dag gestadig.
Doch, zo g’ in ’t bad met haer aenland, Verdrink haer, bid ik, ongenaedig In ’t waeter met uw eigen hand.
Nu kan ik ’t niet meer harden!
Ik bezwyk.
Ik sterve.
Van al te veel vermaek.
Myn lyf voelt duyzent werven Een zoete kitt’ling gaen door al zyn leeden heen.
Zo g’ in ’t bad met haer aenland!
Verdrink haer bid ik ongenaedig; GEERTRUID.
In ’t waeter met uw eigen hand!
Met uw eygen hand, verdrink haer, in ’t bad.
By yeder gang, waer mee men door uw dicht wil treen, Vind men bekoorlykheen.
Men is als opgenoomen, Als men het met verstand doorwandelt.
Men zou schroomen, Zyn voet te zetten op zo kostelyk een pad.
* ’t Zyn versjens heel bestrooyt met roos en myrth.
Zo dat Het klinkdicht u toeschynt?
Zeer wonder, en ’k geloove, Dat nooyt een Dichter u in vinding ging te booven.
Maer, hoe kont gy, myn Nicht, terwyl men leest dit veers, Zonder beweeging en stil zitten op uw neers?
Wat maekt gy onder ons een droevige vertooning?
Elk doet al wat hy kan in dees beneden wooning, Een fraeyje geest te zyn staat niet in yeders hand.
Het ongeluk gaf my een laeg en klyn verstand.
Myn verzen zullen u misschien, Juffrou, verveelen?
* SAERTJE.
Want ik hoorze niet.
Ah, wilt ons nu meedeelen Uw puntgedicht.
* DRIESSOTTYN.
OP EENE KAROSSE Sterk verguld, en gegeven aen een Juffrou, Die zeer van myne vriendinnen was.
Dat soort van titels toonen meest, Dat men met recht verwacht veel vrugten van den geest; DRIESSOTTYN.
De min verkoopt zo duur haar hand aen my; GEERTRUID, MARGRIET, KORNELIA, Ah!
Dat ’k met myn halve goed naeuw kome vry, En wie die schoone koets ziet ryden, Met goud besmeert aen alle zyden, Dat zy verbaest den ganschen Haeg, Waer in myn Lais rent, zo prachtig, alle daeg.
Ah Lais!
hoe geleert!
’t Bewimpsel is verstandig, En waert een millioen; ô naem verbloemt zo handig!
Noem haer geen Koets met goud bekleet; Maer wel, die my van goed ontkleet.
wie had dit slot zyn leven ooyt gedagt!
’k Weet niemand, in wiens geest zit zulk een oordeels kragt.
Noem haer geen koets met goud bekleet, Maer wel, die my van goed ontkleet!
Met goud, van goed; bekleet, ontkleet, hoe zinryk speelen Die woordekens!
hoe kan die tegenstelling streelen!
De koets bekleet met goud, en gy ontkleet van goed: Zo puntig een gedicht weet ik niet waer men broet.
’k Weet niet, of, doen gy eerst zyt aen myn huys gekomen, Myn geest voordeelig wiert voor uw geest ingenomen; Maer alles wat gy schryft, in rym of onrym, komt My wond’renswaerdig voor.
Om my ook eens verstomt Te maeken op myn beurt, Mevrou, laet ook eens hooren Een vruchtjen van uw geest, dat onlangs is gebooren.
’k Heb niets in rym gemaekt, maer ’k hoop gy haest zult zien Van onze t’samenkomst een hooftstuk acht of tien.
Voor heen heeft Plato wel een schets gemaekt van staeten, Doch is daer blyven staen.
Ik zal ’t’er niet by laeten, Maer tot d’uytvoering toe het denkbeelt dryven heen, Dat ik in onrym reets geschikt heb naer de reen.
En zal my met dat slag van redenarers mengen, Die tot een vaste grond van Staetsbestier niet hengen, Dat men yets zondigs stelt, tot staetsche regelmaet; Of ’t geen in Machiavels of Hobbes schriften staet, Met die de rust en vree der bloeyend’ Onderdaenen Ontkennen ’t oppereind’ te wezen, en vermaenen De burgervoogden maer te doelen op ’t bevel Des grooten Opperheers, die wil, dat al ’t gestel Der staeten van zyn dienst en waerheen af zal hangen, Dat men geen kwaed toelaet, om goed daer door t’erlangen; En dat het Heidens is, een oppermogend Heer Te maeken voogt van ’t Regt, van Godsdienst en van Leer.
Hier door meen ik de vrouwelyke kunn’ te wreeken Van d’ongegronde smaet der mannen, die ons steeken Onder een dommen hoop, wier geest zoo is beperkt, Dat zy nooyt ergens als op kinderspel en werkt.
Zy sluyten ons de deur van hoogverlicht te wezen, En zeggen, als een Vrou wat schryven kan en lezen, Is zy geleert genoeg.
’t Is ons te veel gehoont, Te zeggen, dat de kragt des geests die in ons woont, Niet verder zoude gaen, als dat men maer zou konnen Oordeelen, of een jak, een tabbaert, of japonne Staet zwierig aen het lyf.
en of een kant is grof, Of fijn, en wat doch is het allernieuste stof.
Men moet niet langer als verschoovelingen leeven, De scheitsmuur moet omver, de geest moet hooger zweeven: Het kinderkleet moet uyt, de lyband moet aen stuk.
’k Heb met eerbied altyd gesproken, als ’k ’t geluk Had van vrouwen te zien, en, zo ’k haer flonker oogen Met ootmoed heb gedient, haer geest had meer vermoogen Door ’t ligt, ’t welk daer uyt scheen, om my geheel en al Te maeken, dat ik ben haer dienaer en vassal.
De vrouwelyke kunn’ heeft niet van u te klaegen, Maer daer is zeker slag van geesten, die zig draegen Op hun geleertheyd trots, en spreeken van geen wyf, Als met verachtinge; dat volk wil ik te lyf, En toonen, dat een vrouw ook met veel wetenschappen, Haer ziel stoffeeren kan; dat langs de zelve trappen Wy kunnen styg’ren tot der wysheyds hoogste top.
Dat men by vrouwen ook met regt kan regten op Vergaderingen, en geleertheyds oeffeningen, Daer men vereent zou zien met beter order dingen, Die mans scheyden van een: Daer zou men op een mael De hooge wetenschap paeren met zuyvre tael: Daer zou d’ervarentheyd door proeven klaer ontdekken Natuurs geheimen’s: Die iets in twyfel trekken Of vraegen wilde, zou men zeggen op een rei,* ’t Gevoelen van elk een; en kiezen geen party.
* ’t Peripatetisch zou om d’order my behaegen.
’t Platonisch zou alleen myn liefde en gunst weg draegen.
Die afgetrokkenheyd, die beelden, in den geest Geprent, verrukken my.
En my voldoet het meest De schrander’ Epicuur.
Hoe hartig is zyn leering.
Die snipperdeeltjens zyn wel mee goed in myn neering; Maer ’k vind veel zwaerigheyts in ’t stellen van een wyd, Dat leedig is van stof, en veel meer vastigheyd In d’allerfijnste stof.
Des zeilsteens eigenschappen, Die Kartes heeft ontdekt, doen my haest overstappen Tot zyn gezintheyd.
die kringen in de lucht, Die draeyen, geven my een wonderlyk genugt.
Die werreltjens, die hy van boven neer doet vallen, Staen my byzonder aen.
’k Verlang om eens te brallen* Door nieuwe vindingen: Ah, dat men al ontsloot De samenkomst van ons.
’t Verlangen is zeer groot Men wacht een helder ligt uyt uw bespiegelingen: Want voor u heeft natuur niet duysters in die dingen.
’k Heb, zonder roem, al een’ ontdekkinge gedaen, En heb zeer klaer gezien de menschen in de Maen.
’k Heb nog geen mensch gezien; maer heel wel kunnen merken, Zo klaer, als ik u zie, de toorens van de Kerken.
En, ’t geen waer uyt ik kon besluyten, dat aldaer Het opperste gebied is by der vrouwen schaer, Was, dat ik niet een haen kon op de toorens vinden, Maer dat het hennen zyn, die tekenen de winden.
Wy meenen uyt den grond natuur en zedenleer, En dicht en letterkonst, staetkund, en ’t geen wel eer d’Historie ons nae liet, op t’helderen.
Het meeste Dat ons ter harte gaet, en daer de grootste geesten Voortyds verliefden op, dat is de zedekunst.
Doch aen het Stoisch rot geef ik alleen myn gunst, En by haer Wyzen man kan, nae my dunkt, niets haelen.
Men zal haest by ons zien een regel voor de taelen.
Daer staet verandering in ’t spreeken voor de deur Door d’afkeer, die’er is by ons, door aert of keur, Moet’er van kant een soort van naem of werrik woorden, ’t Welk doodelyk al lang ons oor en geest vermoorde: En, om malkander hier te komen in ’t gevly, Zal d’een om d’anders wil er weinig laeten vry.
’t Doodvonnis legt gevelt; zo ras wy saemen koomen Zal ’t zuyv’ren van de tael eerst werden ondernoomen, Daer ’s al een rol gemaakt van woorden, die voortaen Als ballingen uyt rym en onrym zullen gaen.
Maer ’t edelst oogwit van deez’ onze nieuwe schoolen, En ’t heerelykst’ ontwerp, dat ’k u niet wil verhoolen, En dat de naezaet, die maer geest heeft, roemen zal, Is, dat ’er woorden zyn, waar uyt men heel en al De lettergreepen, die oneerlyk zyn, zal snyden: Wyl meenig heerlyk woort de schaemt te veel doet lyden.
Dat eeuwig woordenspel der snaeken van dees tyd, Die algemeene scherts, die laffe koddigheyd In daegelyksche praet, die bron, die in de reede Opborrelt in een hoop van dubbelzinnigheden, Waer door een zuyver oor van een, die eer bemint, Gequetst word, dat de schaemt geen schuylplaets meer en vint.
Dit alles moet van kant.
’t Bestek is schoon en wonder.
Gy zult de wetten zien, myn Heer, van dit byzonder Ontwerp, zo ras zy zyn geschreven in het net.
Dier wetten, met verstand en oordeel ingezet, Zal geen beminnaer der geleertheyd zig onttrekken.
Hier door meenen wy haest voor regters te verstrekken Van alles, dat geleert of geestig ziet het ligt: Ons oordeel zal de wet van onrym zyn en digt.
By niemant zal verstand en gaeuheyd zyn te vinden, Wie ’t zyn mag, als by ons, en onze goede vrinden.
Wy zullen schoppen van den troon de Courantiers, Die in den letterstaet maeken zo veel getiers, Men zal geen Boekzael meer of dagregister achten; Maer al het letternieuws uyt onze school verwachten: Wy zullen maer alleen naeukeurig en met vlyt Zien, wat door acht’loosheyd of onkund werd miszeyt; Wy zullen knibbelen op styl en spreek manieren, Op woorden, die een tael, van ons beschaeft, ontsieren.
Voor onze rechterstoel zal schrikken groot en klyn, En daer zal buyten ons niets wel geschreven zyn: Daer zal geen redenaer naer onzen zin wel spreeken, Daer zal geen Leeraer zyn, die ons voldoet in ’t preeken.
DRIESSOTTYN, MARGRIET, GEERTRUYD, KORNELIA, SAERTJE, JAN, VADIUS.
JAN. MYn Heer, daer is een Man, die naar u vraegt, gekleet In ’t zwart, hy spreekt bezaedigt en discreet.
’t Zal die geleerde zyn, die my zeer heeft gebeeden, Dat, alser zig eens een geleegentheyd op deede, Van u te zien, ik hem tot u zou leiden in.
Gy hebt zo groot gezag, dat al, wie naer uw zin Is, hier vry komen mag: laet ons nu d’eer waerneemen Van ons verstandig huys, dat al begint te zweemen Nae een vergadering.
blyf, ’k heb u zo gezeit, Dat ik u had van doen.
Tot welke bezigheyd?
Dat zult g’ aenstonds verstaen.
Mevrouw, dit ’s een Geleerde, Die van verlangen stierf, dat ik hem eens vereerde Met uw geselschap, en ik vrees den laster niet, Die ’k hebben zou, zo ’k bragt een Man, daer geen eerbied Tot wetenschap insteekt; hy kan de proef wel houwen Van eenen fraeyen geest, en ’t zal u nooyt berouwen, Dat gy hem hebt gekent.
Die hand, die hem hier leyd, Die maakt alleen den prys van al zyn waerdigheyd.
Daer ’s niemant, die in tael of geest hem gaet te booven, Die hem maer eens mag zien, zal hem voor eeuwig looven.
Hy heeft van d’ouden tyd de schryvers op zyn hand, En spreekt het Grieksch, gelyk de grootste Griek van ’t Land.
Het Grieksch!
ô Hemel Grieksch!
Hy kan het Grieksch myn Zuster!
Grieksch, myn nicht!
myn ziel verluster, Als zy ’t Grieksch hooren noemt.
Maer is het zeker waer, Dat hy het Grieksch verstaet.
Wat is die kennis raer!
Doet, om den wil van ’t Grieksch, myn Heer, ons die genaede, Dat gy een welkomst kus van ons niet wilt versmaeden.
Zy kussen hem alle, behalven Saertjen, die ’t wygert, en zegt SAERTJE.
Myn Heer, ’k verstae geen Grieksch, daer om gae my voorby.
’k Heb wonderlyk ontzag voor grieksche boekery.
VADIUS.
’k Vrees dat de sterke drift, die my hier heeft gedreven Tot aenbien van myn dienst, u moey’lykheyd zal geeven, Misschien stoor ik u wel in een geleert gesprek.
Met Grieksch verveelt men niet, wy hebben lang gebrek Geleden aen het Grieksch.