floriandebaene/EmDComF4DutchDraCor huggingface dataset:
Als Keyzeren uw hoofd en uw Pylaren waren; Als zelf de Hemel neygde om u dienst te doen, Met al de Sterren, en de Zon recht op de noen; Als heynd, en verre Liên uw pronk Altaer verçierden Met wierook, en gebeên, als d'Amstel om u swierde, Het golvig Y, daer by Neptuyn met Theet bekroost, Met water Nimphjes, die de Gryzert nu behoost; IX Hoe zaet gy doe ten toon in een verheven zetel?
Het heugd my, waerde Vrouw, hoe nedrig, niet vermetel Gy handen kusten van die, die u eer aen deên; Ik kan met Pallas tong de glory niet verbreên, Die u waer aengedaen, en die gy weêr zult hebben, Eer dat het golvig Y, de vloed brengt tot het ebben, Door Krul, een Amstels kind, een liever van uw naem.
Gaet dan, mijn Heer, ey gaet!
op dat de vlugge faem Zijn trouw, zijn deugd, zijn Liefd, de wereld gaet ontdekken.
Uw Dienaer vliegt, die gy gebied nu te vertrekken.
De tweede uytkomst.
De Negen MVSEN zitten om 't Gebergt, met den RYMER van 't Liedjen, en 't Sonnet.
Rijmer.
DIt is het, Nimphjes, dat ik op hem heb bedocht.
Musen.
Dat dat dan zy gehoord.
Dewijl ik word verzocht Van zoo zoet lieven Rey, ik 't zelfde niet kanweyg'ren, Maer zoo niet dat ik meen tot spits Parnas te steyg'ren Hier door; ô neen!
mijn Gunst ik deze Krul toe-wy, Niet met de daed'lijkheyd, die niet berust in my, Om loven deze Man, een Rijmer hoog verheven, By u Goddinnekens.
wild het Lof-Lied geven; Op dat dit Heylig Dal, met Stemmen word vervuld, En het Gekrulde Breyn, van Krul te deeg door kruld.
De MUSEN Zingen, en Speelen met allerley Instrumenten, dit Liedeken; Stemme: Si tanto Gratiosa.
WAer brengt gy Lauwerieren, Nu heynd en wijt, ô Nimphjes!
van de dalen?
Waer heen zoo gaet gy swieren?
O water-liên!
komt binnen d' Amstel palen; Breyd daer uw Lof, Spreyd daer het stof, Van Roosjes, en Vyoelen; Als dan wy zullen, Kruls krulde breyn omkrullen, En door woelen.
Krul, zeg ik, die de Goden.
Ia Zon en Maen doet om zijn rijmen deyzen; Tot wien dat zijn gevloden De Nimphjes, die steeds niet doen dan bepeyzen; Wat deugd, en eer, Zy zullen weer, Voor sijn weldaden geven; Die Goôn, en menschen, Dat naer hun hertens wenschen Leeren leven.
Zoo leeren, dat wyschrikken Het quaed te plamen in onze gedachten; Mits hy op deugd gaet mikken, Die yeder mensch behoorde 't groost te achten; X Ia zijn geluk, Om buyten druk, Het Werelds quaet te mijden; Dat ons by vlagen, Haer schoonheyd voor komt dragen, Vol van strijden.
Krul, zeg ik, der Poëten En Neerlans glans, gebaerd uyt Iupijns herze, Op Helicon gezeten, Komt Amstel-jeugd met stichtig rijm vervesche, Zend Momum tot Apoll, zijn God, Die hem geeft Mydas ooren; Op dat hier zouden, Zoo jonge liên, als ouden, Hem bespooren.
V. Vraegt gy naer Krul zijn zeden?
De deugd en eerbaerheyd in hem berusten; De Gods-vrucht, en de vrede, In al zijn doent vermakelijk verlusten Der vreugden Schaer, Dies in zijn haer Gaet streng'len groene spruytjes; Met al de Reyen Des Hemels, voor hem breyen, Bloem, en kruydjes.
Dies wild doch niet vertoeven, Dit Krullend breyn t' omzing'len met laurieren; Laet hy, uw gunsten proeven, O Nimphjes!
die door Y en Amstel swieren; Zoo zal hy weer, Dat u ter eer, Tot vloeyend rijm zich spoeyen; Waer doorgy mede, Zult zoo hier, als benede, In Liefd Bloeyen.
MERCUER.
Dat dit uw hert beweegt, dat kan ik wel bespooren; Dat Krul een rijmer is, van deugd en eer, wy hooren; Dat hy is zulken man, als Pallas van hem roemt, Is waer; en dat zijn hooft omswier het zoet gebloemt, Ik met mijn handen help, zoo gy my wild ontdekken 't Sonnet, waerom Apoll mijn heeft tot u doen trekken; Alleen maer om dat hy zoud hoog verheven staen, Zoo hier op 's Werelds rond, als tusschen Zon, en Maen; Al waer Apollo hem een Zetel heeft doen stichten, Uyt Karmozy Fluweel, uyt welk Borduyrzel lichten, De Diamant, Granaet, Saphyr, Agaat, Robijn, Turkois, en Krisolijt, die daer zoo çierlijk zijn, Van Iuno in gewrocht, dat gy alleen niet geven Zoud dit de Goôn, maer wis uw jong en lieve leven; Dat tot geen ander eynd, als om d' onsterflijkheyd Hem te ontnemen, waer in de mensch bedoven leyd; Die niet begaeft en is met zulke wetenschappen Die eeuwig duuren, oft naer Godes Tijtel stappen.
Lijd dan mijn Heer en vriend ik dit de Goden geef, Waer meê ik in der yl weêr na de wolken sweef, Op dat in 't blaeuw gespan uw rijm met goude letter, Op 't schoonst getrokken word, veel zinlijker, en netter, XI Als immermeer Apell' dit maelden met Pinceel.
Ik dank de Godheyd voor dees deugd; maer te oneel Is al mijn schrijven, om de Goden dat te dragen.
Als 't hun behaegt, ik hoop dat het u zal behagen.
Noyt kan het sterffelijk 't onsterffelijk voldoen.
Dat 's mis, want wy ons vreugd meê uyt uw deugd bevroên.
Is 't zoo dan als gy zegt, zoo volg ik uw gebieden.
Dat 's wel dat gy uw wil laet naer ons zin geschieden; Dan toch eer dat ik vlieg verr' boven wolken heen, Ik bidde gy dit zelf my voor leest, en met een Weêr uytschrijft, en beschikt dat 't zoo staet in de blâren Van zijn zin-rijke Boek, als 't u zal openbaren Aen 's Hemels daaken, waer gy dit zult brallend zien.
Al wat gy ons gebied, dat zelfde zal geschien; En wat het schrijven weêr belangt, het is geschreven.
Zoo hoop ik dat hy zal hier en daer boven leven.
Sonnet.
O Hooge God!
ik weet dat gy veel haaren vlechten Van kloeke Geesten, daer de wereld noch van roemt; Ik weet, ik weder zeg, hoe 't haar hangt met gebloemt Van 't blinde Grieken-hooft, 't geen gy daer zelf in hechten.
Ik weet Atheen, wat gy om dit volk op gingt rechten, Dat wijsheyd lievend was, en zoete Poësy; Ik weet hoe zeer de Eeuw van ouds om Maar was bly, Als hy hier meê het Land, en Oorlog swaer bessechten.
Ik weet wat Room daer na om haren Nazo deê; 't Is waer dat hy hier voor weêr druk en droefheyd leê, Als hy uyt zijn Fonteyn liet lieve Rijmpjes çullen.
Deed gy 't doe met dees die daer waren in het land; Waerom dees niet, niet min verrijkt met kloek verstand?
Ey komt!
en hellept ons Kruls hooft met Lauren Krullen.
Ik dank u zeer; gelooft dat ik Goôns geest zal vullen Met dees uw Rijmpjes, die in 't Hemels blaeuw in 't kort Staen zullen, ik moet voort.
Vaer wel, die zijt bestort Met 't Hypokreenen nat.
Gy Musen wild hem çieren, Ik bid, met Mirthe Lof, Rooslaer, en Lauwerieren.
Mercuer Bin.
Dat loven wy te doen; Kom gaet meê na 't Gebergt, Waer gy ons vreugd geniet.
Te lang zijt gy gevergt Van ons, en van de Goôn.
Rijm.
Ik zal my willig spoeyen Naer uw believen.
Komt wild weêr in Liefde bloeyen.
E. F.B.
XII Lauwer-krans Voor de zoet-vloeyende Poëet.
Ian Harmensz.
Krvl.
HEeft oyt den schrand'ren Griek, oft Cicero geschreven, Ovidius gedicht, oft yemand van haer tijd, Die niet van't grove breyn, door wangunst zijn benijd, Ia zonder dat men zach op Kunst, Deugd, Eer, op leven.
Hoe zouden die u lof, ô Krul!
dan kunnen geven, De haters van u glans, die u t'onrecht verwijst, Dat blinden yver teeld, geveynsden schijn-deugd prijst, Hoe wel nochtans uw eer, en Rijmen zijn verheven By yeder van ons Eeuw; ook brald noch op't Tooneel, Waer van de Musen steeds noch juygen met haer keel, Van u onsterff'lijk lof daer zy u meê Laurieren, Die heden om de gunst der Goden offer vieren, Om dat gy Midas had gekluystert en geboeyd, Die d'oude Maegd verschoof, maer noch In Liefde Bloeyd.
M. I.D.
Blok.
Lof-dicht, Op de Papiere wereld, Voor I. Harmensz.
HEt Geestelijk, dat noyt een geestlijk hert verveelt, En smaekelijker is dan duyzend lekkernyen; Geschiedenissen die by Minne-beelden vlyen, En haer beminders voen in minnelijke weeld; De Spelen daer't gevry zoo aerdiglijk in speeld, Dat d'aller droefste ziel zich daer in zouw verblyen, En yvren d'aller strafst' in 't kozen, minnen, vryen, Te streelen, dat hy zelf zich entlijk daer in streelt; En Zangen, daer zoo veel meer zoetigheyd uyt Zuygen Dan oyt de Bijen uyt 'er liefste bloempjes doen, Verplichten hen, die zich, met een van dezen voen, Oft alle, dat s'aen Krul zich moeten dankbaer tuygen, Door 't vlechten van een Krans die nimmer dorr'oft quijn, Wie kan voor zulk een werk hem minder schuldig zijn?
Verwin u Zelven.
1 Inleyding tot het volgende werk.
HOe krachtig was het Woord, dat alle werelds zaken, En 't gantsche Aerdrijk zelfs bestond te maken!
Hoe krachtig was dat woord, 't welk door zijn eygen kracht, De Hemel heeft gemaekt, en wereld voort gebracht!
Hoe krachtigwas dat woord, 't welk Aerd, en Hemel beyde verdeelde, en verscheyde!
Hoe krachtig was dat Woord, daer door dat yder ding Zijn eerste wezen kreeg, en eygenschap ontfing!
Hoe krachtig was dat Woord,  Daer door de wereld heeft zijn eerst begin genomen!
Hoe krachtig was die kracht, hoe machtig is dien God, Die alles heeft gemaekt door 't woord van zijn gebod; Die d' Hemel heeft verrijkt met Hemelsche çieraden, Getuygende Gods macht, en wonderlijke daden; Die 't zuyvre Hemels blaeuw bepronkt met Zon, en Maen, Die, yder op hun beurt, de wereld omme gaen; Die 't Hemelsche gebouw met sterren doet bedekken, Wiens stralen op de Zee de schipliêns baken strekken.
Hoe krachtig was dat woord, het welk van Gode quam; Dat woord, waer door 't begin des werelds oorsprong nam; Dat woord dat Godlijk woord, dat eertijds van de Aerde, Tot wellust voor de mensch, een gulde wereld baerde; Een wereld, daer men heeft beleefd een gulde tijd; Een wereld, daer men wist van tweedracht, nocht van nijd; Een wereld daer men wist van Wetten, nocht van Rechten; Een wereld, daer men wist van oorlog, nocht van vechten; Een wereld, daer men wist van Rechter, nocht van Schout; Een wereld, daer den een den ander heeft vertrouwt; Een wereld, daer den mensch zijn vryen wil mogt plegen; Een wereld, daer men noyt tot quaed doen was genegen; Een wereld, daer den mensch mogt leven naer 't gemoed; Een wereld, daer noyt dwang vergoot onnozel bloed; Een wereld, daer den mensch gerechtigheyd begeerde; Een wereld, daer natuur de menschen deugden leerde; Een wereld, daer de liefd, oprechtig en getrouw, Was tusschen vader, kind, en tusschen man en vrouw; 2 Een wereld, daer men wist van schuld noch wraeck te spreken; Een wereld, daer men noyt en wist van leet te wreken; Een wereld, daer noyt mensch verviel in eenig quaed; Een wereld, daer noyt mensch handhaefde boos verraed; Een wereld, daer men mogt in alle vryheyd wesen; Een wereld, daer men noyt een strengen Vorst dorst vrezen; Een wereld, daer men noyt den mensch in boeyens sloot; Een wereld, daer noyt mensch zijn tegenheyd genoot; Een wereld, daer noyt mensch door valsheyd wierd belogen; Een wereld, daer noyt mensch door listen wierd bedrogen; Een wereld, daer noyt mensch door baetzucht wierd verraên; Een wereld, daer noyt mensch met staetzucht was belaên; Een wereld, daer de mensch noyt zocht na heerschappyen; Een wereld, daer noyt mensch een ander brocht in lyen; Een wereld, daer noyt dief zijn even mensch bestal; Een wereld, daer noyt mensch leed eenig ongeval.
O tijd, ô gulde tijd!
ô beste tijdt van allen, Toen men de wereld zach, met steden zonder wallen, Met muren niet verzien, nocht grachten afgesneên, Van wachten onbezet, oft vyand noyt bestreên.
hoe zoet was toen het leven, Eer trommel en trompet den mensch tot strijden dreven, Eer wapen ofte zwaerd  De landen heeft vernield, de burgers heeft belast.
O tijd, ô gulde tijdt!
daer niemand wist van plagen, Maer daer een yder mensch beleefde goede dagen.
daer preekstoel, nocht daer kap, Nocht geenzints nodig was geleerde wetenschap.
toen 't nieuwers aen en misten, Nocht Raedhuys met de Kerk, nocht Kerck met Raedhuys twisten, O tijd, ô gulde tijd!
toen alles was in vreê, Een yeder zijnen lust, en niemand qualik deê.
toen niemand wist van ploegen, En 't Aerdrijk, niet te min, gaf yder zijn genoegen.
toen noyt en wierd gezaeyd, En efter boven dien veelvruchten afgemaeyd.
toen vette akkers groeyden, De velden in volle vruchten bloeyden.
toen 't Aerdrijck alle goed, En rijpe vruchten gaf, van zelf, in overvloed.
toen 't Aerdrijk voort deed komen, de kruyden, en de bomen.
toen 't altijd Lenten was, De beemden opgepronkt metklaver, en met gras.
3 O tijd, ô gulde tijd!
toen Zephyrus zijn winden Deed ruyschen door de blaên van telligrijke linden, En blies een lieve koelt van zuyde winden uyt, Op bergen, en op bos, op bloempjes, en op kruyd.
waer zijt gy nu gebleven!
Verandering van tijd, verandering van leven.
De wereld is verkeerd, den tijd die is verdreyd, Of dat ik beter zeg, der menschen eedelheyd, Der menschen deugd, en liefd, der menschen trouw, en reden, Die zijn verwisselt, laes, in qua genegentheden; De liefde is gevlucht, de deugde leyd vertreên, Men leeft nu na begeert, en niet na wet, oft reên; Oprechtigheyd die is door gierigheyd verbannen; Bedriegery die is met loosheydt aen gespannen; De nydigheyd, en wraec verdrukken liefd, en trouw; De boosheyd plaegt de deugd met ramp, ellend, en rouw.
De menschen dus verkeert, verkeeren ook de tijden, Want Gods rechtveerdigheyd en kan 't niet langer lijden; God straft, al wreekt hy niet, hy ziet het quaed wel aen, Hy laet de bozen hier een wijl haer gangen gaen, Hy gund de quaden tijd, om van het quaed te scheyden; Maer wee, die quaden, die van 't quaed niet af en leyden; De lusten, die natuer aenlocken, tot het quaed, Waer van de wereld nu, tot barens zwanger gaet.
Wat ziele is van Godt met sterfflijk vlees omhangen Daer hert en zinnen niet met quaed doen zijn bevangen; Heeft immer 't zondig vlees der zonden rol gespeeld, Zoo werd zy nu ter tijd, na 't leven uytgebeeld; Heeft quaed doen immermeer de overhand genomen, Zoo is 't in onzen tijd, laes, op het hoogst gekomen.
O wereld!
waer is nu dien ouden gulden tijd?
in uw plaets is haet verzelt met nijd.
Begeerlikheyd bezit de zetel van 't genoegen; Wie leest 'er die zich nu wil na 't genoegen voegen?
Begeerlikheyd die steld aen alle man een wet; Begeerlikheyd die heeft de wereld om geset; Begeerlikheyd die is de moeder aller quaden; Begeerlikheyd die voed bedriegen, en verraden; Begeerlikheyd die heeft de gulden tijd verteerd; Begeerlikheyd die heeft de wereld omgekeerd; Begeerlikheyd vernield de vryheyd, en de vrede; Begeerlikheyd verstroyd de landen ende stede; Begeerlikheyd verwekt den oorlog, en den strijd; Begeerlikheyd verkeerd de wereld, en den tijd; 4 Begeerlikheyd die heeft bedrog, en list geschapen; Begeerlikheyd die smeed de swaerden, en de wapen; Begeerlikheyd verwoest de landen, en de Steên; Begeerlikheyd die brengt de krijgers op de been; Begeerlikheyd die voed het plunderen, en moorden, En oorzaekt alle quaed waer van men immer hoorden.
O grootste vyandin!
ô nikkerlijke vond!
O kanker voor de ziel!
ô oorspronk aller zond!
O snood, en vals vergif wat oorzaekt gy al plagen, Wat voed gy al bedroch, wat zoekt gy list, en lagen; Wat brouwt gy al bederf, wat stookt gy felle brand, En maekt tot as, en puyn zoo menich rijk, en land; Wat moord gy menig ziel van Vorst, en onderdanen; Wat parst gy menig hert tot zuchten, en tot tranen; Hoe veel onnozel bloed vergiet gy op der Aerd, Wat hebt gy menig mensch met overlast beswaerd; Wat hebt gy menig Vorst uyt zijnen troon gesmeten, En zelfs als eygenaer een 's anders Rijk bezeten; Wat hebt gy menig mensch berooft van lijf, en goed; Wat hebt gy menig ziel doen smoren in het bloed; Wat hebt gy menig maegd geschantvlekt, en geschonnen, Hoe menig vrouwen kragt, eylaes!
door u begonnen.
Het waer een gulde werld, het waer een gulde tijd, Men wist van twist nocht krijg, van oorlog nocht van strijd; Indien begeerlikheyd by yder wierd verdreven, Men zoud als op een nieuw, een gulden tijd beleven.
Maer, leyder!
't is vergeefs de menschen aengeseyd, Dies gy, Heraclite!
de wereld recht beschreyd, Helaes, niet te vergeefs en tranen uwe ogen, De blinde wereld wil moetwillens zijn bedrogen; Wat dat men bid oft smeekt, wat dat men preekt of leerd, Den mensch, die blijft den mensch; de weereld blijft verkeerd; Het herte blijft verherd, begeerte haet genoegen, De wil onwillig is om zich tot deugd te voegen, De rede heeft geen plaets, de liefde volgt geen wet, Medogentheyd, en deugd die worden afgezet; Van 't minste tot het meest, wil 't minst het meeste wezen.
O tijd!
die niet en zijt gelijk gy waert voor dezen; Elk kleyn wil groter zijn, begeert gaet zonder maet; De armoed rijkdom zoekt, de rijkdom tracht na staet.
Geen staet ter wereld is nu met het zijns te vreden, Vermits begeerlikheyd gaet boven dengd, en reden; De deugd, de eer, de schaemt, die zijn gelijk als dood; Ootmoedigheyd te kleyn, hovaerdigheyd te groot.
5 Elck wil, in pracht, zijn staet verheffen; De kleyne willen nu de grooten overtreffen.
O hedendaegsche tijd!
wat gaet'er nu niet om?
De menschen zijn verblind, de wereld speeld voor mom; Hoe dwingt de noot mijn pen om yetste openbaren, Van 't geen d' onlukkigen ter wereld wedervaren; Hoe dwingt de noot mijn pen te schrijven van die geen, Die door hun ongeduld de vromen neder treên; Die om een werelds schuld haer even mensch verstoten, En van een kleyn bezit beroven, en ontbloten; Die 't eerelijke hert, en deugdelijk gemoed Uyt perssen, met bedwang, tot etter, en tot bloed; Hoe dwingt de noot mijn pen van menschen te vertellen, Die hun in dit geval, als wreede tygers stellen, Om d' ongelukkige met listen te verraên, En die als eerlijk zit, oneerlijk neêr te slaen; Die niet een kleynen tijd zijn broeder wil gedulden, Om met gelegentheyd te effenen zijn schulden.
O mensch, ô wreeden mensch!
die zelfs een mensche zijt, En niet en weet hoe 't u kan lopen door de tijd.
Ik heb 'er welgekend, en ken'er noch op heden, Die aen haer naesten mensch het alder uyterst deden; Ik heb'er wel gekend die om een kleyne zaek, Bedreven groot geweld, en namen felle wraek, Die met een bitterheyd haer even mensch verdrukten, En die het, op een kort, veel leliker mislukten; Ik ken 'er heden noch wiens zaeken qualik gaen, Veel dingen overhoop, en om haer oren slaen, En voelen hun te zwak haer eygen last te dragen, En houden noch niet op haer naesten mensch te plagen.
daer den mensch niet leerd aen zijn gemoed, Hoe hy zich dragen zal in anders tegenspoed; O wereld!
daer den mensch geen menschen wil verschonen; O wereld!
daer den mensch geen liefde wil betonen.
O mensch, ô wreede mensch!
zie hier een levend beeld, Waer in uw wreedheyd werkt, waer in uw dwaesheyd speeld; Perillus vind een vond om menschen te doen plagen, Hy, die in zijnen tijd, hy, die in zijne dagen Een kunstig meester stuk van plagen heeft gewrogt, En een metalen stier, na 't leven, voortgebrogt, Die hy voor Phalaris doet komen, Ontdekt de tyranny,  Als nu den koning hem heeft grondig afgevraegd, Hoe dat men met den stier de boze menschen plaegd, 6 Perillus heeft gezeyd, en uyt den borst gesproken, Men onder deze stier, een felle brand moet stoken, En steken dan de mensch daer binnen, zo zal hy De stier doen brullen: neem de proef, of 't zo niet zy.
O werkers van verdriet, hoe maekt gy u tot slaven!
Gy zelf smoord in de put voor anderen gegraven; Zie, hoe 't in dit geval, met dees Perillo ging, Zie, wat hy tot een loon voor zijne werk ontfing.
Hy  Moest, zelver in de stier, de felle brand eerst proeven: Zoo gaet het in 't gemeen, zoo hier als over al.
Wie andren plagen wil, die zoekt zijn eygen val.
Noch voorder van de tijd, en hedendaegsche dagen, En hoe zich in de wereld, de menschen langer dragen, Dit brengt de wereld meê, dat yder wie'er leeft, Zich hoger tonen wil als hy vermogen heeft; De knecht wil meester zijn, de meyt wil jufvrouw speelen; De wereld is verkeert in allerleye deelen; Die diend wil zijn gedient, de meyd gebied de vrouw, Van hondert nauwlijx een die is gelijk zy zouw; Noyt tijd zoo slim als dees met meysjens, en met knechten, Men past op eer noch plicht, hier gelt geen onderrechten, Wat isser menig sloer hier binnen onze Stad, Die in het Jottoos land nauw halve nootdruft had?
Hier zijnde in de weeld, kan 't Gese noch niet herden, En zie!
een vuyle sloy wil strax een jufvrouw werden, De meyt die eyscht een meyt, en Gese pronkt haer op, En slingert over straet gelijk een kermis pop.
Al wat de groote doen, bestaen zy na te apen, Ja 't schijnd dat vaek de meyt is in de vrouw herschapen.
Kladdeuny voerd de pronk, en koopt al watze ziet, En van de huur alleen en komt het dikwils niet; De groote overdaed die nu de meysjens plegen, Die gaet veêr buyten spoor, op averechze wegen; Noyt dees gelijken tijd, noyt weereld zoo vol quaed; Als nu, in onze Eeuw, by menschen omme gaet.
De vuyle achterklap  Die komt in onzen tijd de weereld door gevlogen, En schend zo menig mensch met haer bedriegery, Bekladdende zijn eer, schoon hy onschuldig zy.
De vuyle achterklap, een vyandin der vromen Heeft menig achter rug zijn eer, en deugd benomen; Benomen?
neen, maer wel belogen en beklad, Met vuyle lelijkheyd daer hy geen schuld toe had.
7 God plaegt niet te vergeefs de weereld met veel lijden; Men roept niet te vergeefs, dit zijn de leste tijden; Een yder ken zich zelf, zoo 't zeggen gelden mag, Ik zeg, de weereld roept al om den laesten dag; De tijden wijzen 't aen, en alle dingen leeren, Hoe wereld, en hoe tijd verand'ren en verkeeren; Wie leeft'er na zijn plicht, gelijk hy leven moet?
Wie leeft'er, die te recht nu zijn beroeping doet?
Wie leeft'er, die zich nu hout aen Gods wet gebonden?
O menschen!
leerd met my; de straffe volgt de zonden.
leg doch eens al uw gebreken af, Gods geessel dreygt de ziel met eyndelooze straf.
Hoord onzen Hoveling hier van de wereld spreken, En hoe hy brengt in 't licht de wereldsche gebreken, Leerd hoe men leeren moet afkeeren van het quaed, Dat nu in onze tijd ter weereld omme gaet; Leerd van den Hoveling hoe dat men moet versmaden De Wereld, en met een al 's weerelds overdaden; Leerd van den Hoveling, die hier ter plaets verschijnd, En tuygt, dat 's werelds lust als ydel roock verdwijnd.
Leerd van mijn Hoveling hoe dat men diend te leeren, Hoe verre dat het hert moet gaen in het begeeren; Leerd van mijn Hoveling hoe dat de wereld zy, Een hof van alle quaed, en snoo bedriegery; Daer staetzucht, en gebied, de wet van deugd verstoten; Daer eygenbaet, en macht, met onrecht hun vergroten; Daer woeker, en begeert, verkeerde gangen gaen, Daer loosheyd, enbedrog, d'onnozelheyd verraên; Leerd van mijn Hoveling de hoofsche treken myen; Leerd van mijn Hoveling onkuysheyd tegen stryen; Leerd van mijn Hoveling de wellust, en de zond Versmaden met het hert, vernielen tot de grond.
Hier staet hy voor 't gezicht van alle werelds menschen; Hier leerd hy yder een zijn hoogste welvaert wenschen; Hier leerd hy yder een, rijk, arrem, kleyn en groot, Te leeren aen de tijd, te dencken aen de dood.
Dies wy, Gunstige Lezer!
hier nu willen spreken met dien Goddelijken Philosoof Plato, God is de Wet der wijzen, en der zotte wet is hare lust.
Welke woorden niet genoegsaem kunnen overdacht werden, om onze hetten in te drukken, hoe dat de opperste, en waerachtige wijsheyd is, op God te zien, en de zotten op hare wellustigheden, tot welken eynde, wy alhier een Hoveling vertonen, de welke zeer deftig speeld de rolle van een bekeerden zondaer, om de dwazen alzoo af te trokken van de wet hun'er lusten, tot de wet der wijsheyd, 't welk is, tot Gode; ach oft God gave dat in deze onze boze, ja goddelooze tijden, 't zelfde mocht bedacht worden; aengezien zoo veele 8 herten zwanger gaen met ydele begeerten, hovaerdigheden, wellusten, onkuysheyd, wraek, uydigheyd, gramschap, leugentael, dieverye, woeker, vloeken, zweren, en meer anderen; zulx dat het te verwonderen is, ja meer dan wonder, dat de goetheyd van dien goeden, en langmoedigen God, niet en werd in gramschap veranderd, om alzo, na de mare van zijn Goddelijke, en gestrenge rechtvaerdigheyd, de geheele wereld te verdelgen; van het welke te bevrezen niemant behoeve vry te zijn, ten zy zake, dat onze zonden in deug den veranderen; waer toe ons niet weynig en vermanen de dagelijksche plagen, landen door den oorlog verwoest, steden tot assche verbrand, menschen gemoord, en verhongerd, vrouwen onterlijk verkracht, maegden door moed wil geschend, en't bloed, det onnozelen vergoten O verdoolde weereld!
laet ik zeggen ô verdoolde menschen!
die doch altoos uwe oogen hebt op anderen, hare schulden boven d' u westeld; laet dit alzoo wezen, 't welk wel niet behoorden; ik beschuldig alle menschen, doch mijn zelven 't aldermeeste; ik zie de zonden van een ander, maer de mijne ken ik sekerst, en spreekt met onzen Hoveling: ô mijn ziele!
wat wild gy gaen zoeken den dief buyten 's huys, daer hy alrede binnen uw kamer is?
Wat wil ik soeken anderen te leeren, daer ik veel nodiger noch dienden zelfs geleerd te werden; wie heeft'er meerder vyand, den mensch, zijn eygen zelven?