floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
niet toe en wil Laeten datmen toncruijt beclassen
en tot niet uuijtroijen dit dunct mijn quaet raet
want waer dat gesuijvert twaer voordeel en baet
voor tgoede gewas / Dat nu seer schendich
daer duer bederft ende heel verquaet
daer niet uuijt en sal coomen / dan moeijten elendich
Theeft een goe schijn voor tgewas uuijtwendich
tgeen dat ghij daer segt / maer niet naede gront
van deese parabel / Die seer behendich
in smenschen gemoet Leijt Let wel op dees vont
want die kinderen des rijcxs / nae tgodtlick verbont
en die kinderen des boosheijt / beij van vleijs en bloet
canmen uuijterlick niet kennen / tot geender stont
hoe wel Deen meer dan dander hem wat scoonder op doet
Die cracht van dit saet Leijt alleen int gemoet
inwendich verburgen voor alle menschen oogen
dat niemant can sien / hoe wel hijt bevroet
dan alleen den heer / Door sijn groot vermogen
Die anders wanen Die werden bedroogen
godt blijft daerom alleen rechter in dese stat
als hertkenner van dien niemant wil hij gedoogen
met hem daer te heerschen verstaedij wel dat
dees ackker die bout hij om sijn costelick scat
in te moghen saijen nae sijn godtlick behaegen
en vruchten off tontfangen vaerdich en rat
dits Doorsaeck die hem hier toe gaet Jagen
Noch moet ick u een questij goethertich gaen vragen
salmen Igelick int sijne oick wat hij aenvaert
dan Laeten bewarden / hoet mach gedraghen
dit dunct mijn heel selsaem twaer goet verclaert
Met alle bescheijdenheijt moetmen nemen regaert
hoe die saeck is geleegen / diemen wil bescarmen
tes waer Doverheijt draecht / tuijtwendige swaert
om die quaeden nu te straffen die goeden te ontbarmen
maer niet om die consiencij daer mee te swermen
dat wart haer niet belast / maer is tegens goodts wet
diet anders gebruijcken / Die sullent becarmen
en naemaels beclaegen haer blinde opset
Op dees reden mijn vrient met naersticheijt Let
want seer groot onderscheijt soo esser in deesen
die uuijtwendich misdoet en hem daer mee besmet
wert uuijterlick gestraft om anderen te doen vresen
tfeijt es sichtbaer Daerom moetet soo weesen
nae cracht vande wet / daermen dan toe keert
Maer in saeken van consiencij daer men wel off Lesen
es godt alleen rechter over geordonneert
om dattet gemoet / Dat die siele beheert
onsichtbaer is soo elck een wel can raemen
daerom al ist dat deen dander wat contrarijeert
in saeken van relijgij / hoemen die mach benaemen
behoort den eenen den anderen niet haest te blaemen
noch gewelt aen te doen / om alsulcke Dingen
maer op Laeten wassen / gelijck bij te saemen
tot den dach des oest sonder tegens te Dringen
dan sal hij sijn engelen daer selfs toe bringen
die tgoe saet / uuijt het oncruijt dan sullen sceijden
niemant anders est belast off hij sow hem verspringen
sulcxs aen te vaerden maer dien dach te verbeijden
Nu verstae ick u meening van dat ghij vlus seijden
en bevoel metter waerheijt dattet soo toe sal gaen
och hoe heeft deen den anderen niet gaen verleijden
in deese saeken / Doer perswasij ende waen
Onverstant en verblintheijt hebbent gedaen
die doe in alle paen sonder eenich suspicij
den voorganck hadden en noemden dit bestaen
voor godt noch te sijn een groote sacrificij
Nu gevoeldij wel selfs door deese condicij
dat godt alleen heer is over die conciencij
niemant can die anders oordelen tes sijn officij
geen mensch hulp behoeft hij tot sijn assistencij
Dit beduijt dees parabel / dit is Die invencij
van deese twee saden Diemen beijde gelijck
behoort op te laten wassen met goeder credencij
tot het eijnde des werlts sonder eenich versijck
Ghij goede gemeente soo arm soo rijck
die hier bij den anderen nu sijt gecoomen
Let wel op dees parabel / sij es autentijck
en volcht den sin van dien / soo en suldij niet scroomen
Wacht u toch wel van Iemant te verdoomen
bij sonder in saeken / dat die consiencij aengaet
twelck godt alleen toe comt / off tsow u niet vroomen
maer oordelt vrij u selfs in werck ende daet
Petrus Dapostel door des heeren raet
ginck tot cornelio / en sach niet een eenpaerheijt
dat den heijligen geest hem oick quam in staet
en op haer daelden met volle claerheijt
nu bevindt sprack hij / en dat inder waerheijt
dat godt geen uuijtneemer van persoonen en is
wie hem vreest en gerechticheijt doet met eerbaerheijt
die is hem aengenaem / dat ben ick nu gewis
Hierom mijn broeders om een cleijn gesplijs
Laet wij malcander / daer niet om haten
want godt kent den sijnen oprecht ende frijs
in alle Landen / oick onder alle staeten
Goe Imformacij
Tuijtwendich alleen sal weijnich baten
als thart daer niet bij is / est een cranck confoort
tbleeck an caim Die met sijn schoon praeten
godt wilden versoenen / maer heeft hem verstoort
Dus Laet ons eendrachtich met een soet accoort
deen dander sijn cranckheijt / wat helpen draghen
soo vervullen wij die wet chrijsti nae paulus woort
en es een offerant / Die godt sal behaegen
Al dat ghij speelwijs hebt hooren gewaegen
van onse onduijtsche neemt dat in dancke
tgeschiet Door Lieft boven al / nu in dees dagen
ontschuldicht ons onverstant / al valtet wat crancke
Goe Insormacij
Wij const beminders / vande wijnrancke
hebbent gedaen u altsaemen ter eeren
nu bevelen wij u voort den heer der heeren
Lanck 946 Regulen
Lauris Janszoon fecit
Gysbreght van Aemstel
d' Ondergang van zijn stad en zijn ballingschap
J.F.M. Sterck, H.W.E. Moller, C.G.N. de Vooys, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J.
						Prinsen J.Lzn. en L. Simons (eds), De werken van Vondel. Derde deel 1627-1640. De
						Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1929
Joost van den Vondel, Gysbreght van Aemstel. d' Ondergang van zijn stad en zijn
						ballingschap. Trevrspel. Amsterdam: Wilhelm Blaeu, 1637.
GYSBREGHT VAN AEMSTEL
VVILLEBORD
AREND VAN AEMSTEL
VOSMEER
VVILLEM VAN EGMONT
DIEDRICK VAN HAERLEM
HOPLIEDEN
POORTIER
REY VAN EDELINGEN
BADELOCH
BROER PETER
BONDTGENOOTEN
REY VAN KLAERISSEN
GOZEWYN VAN AEMSTEL
KLAERIS VAN VELSEN
REY VAN BVRGHZATEN
VLVGHTELINGEN
DE HEER VAN VOOREN
ADELGVND
VEENERICK
RAFAEL
d' Ondergang van zijn stad en zijn ballingschap.
Vrbs antiqua ruit.
De ‘Verthooninge vande superstitien vande paperye als misse ende andere ceremonien’ in
					Vondels Gysbreght van Aemstel door Dr. J.F.M. Sterck
Een der moeilijkste tooneelen in Vondels
Vóór dat fantastische altaar zit dan vader Gozewyn met den rug er heen gekeerd. Hij laat
					zich vervolgens in zijn vol bisschoppelijk ornaat kleeden, en gaat met de nonnen zingen:
					‘den lofzang van oude Simeon’. Zeker een kale Kerstnachtviering, al maakt het tafereel wel
					een diepen indruk als geheel, - ofschoon de steeds zoo goed onderrichte Vondel stellig
					toch wel bekend was met de van ouds opgedragen plechtige H. Mis in den Kerstnacht.
					Allerlei kleine kerkelijke bijzonderheden weet de alles onderzoekende treurspel-dichter er
					bij te pas te brengen; en zou bijvoorbeeld zijn beste en belangstellende vriend
Aangenomen kan worden, dat die predikanten zich goed op de hoogte hebben gesteld van den
					inhoud van het treurspel. De dichter zal zijn handschrift of de drukproef bij de
					Weesmeesters ter goedkeuring hebben moeten inzenden, en de Schouwburgregent Simon
					Engelbrechts, een tegenstander van het stuk, heeft de predikanten kunnen inlichten.
Veilig mag dan worden verondersteld, dat hun vrees voor de ‘verthooninghe vande
					superstitien vande paperye als misse ende andere ceremonien’ gegrond was op hun kennis van
					het stuk. Nu is het wel opmerkelijk dat in het heele stuk, zooals het vertoond werd, niets
					voorkomt, over de Mis. En toch lag het voor de hand dat Vondel bij de viering van den
					Kerstnacht door den Bisschop een Mis zou laten lezen, of daarvan tenminste melding zou
					maken. En ik acht het dus een gegronde veronderstelling, dat in Vondels oorspronkelijken
					tekst hetzij een mededeeling over een Misviering, hetzij een voorstelling daarvan heeft
					gestaan, en dat hij door dit tafereel te wijzigen eerst van Burgemeesteren verlof heeft
					gekregen voor de opvoering.
Ware er geen sprake geweest van een Misviering, dan hadden Weesmeesters en Burgemeesteren
					den predikanten op het volkomen ongegronde van hunne bezwaren gewezen, die immers geen
					steek hielden, indien de Mis slechts in hun verbeelding bestond.
In die acht dagen uitstel kan
Vondel heeft dus toegegeven en blijkbaar een aantal bijzonder katholiek uitziende scènes
					geschrapt, waaronder de Mis, door de predikanten uitdrukkelijk genoemd. De regenten van
					het Wees- en Oude Mannenhuis werden ook door de predikanten berispt, en verdedigden zich:
					‘dat sy weynigh in die sake werden gekent, dat sy niettemin by tyt en wylen alles souden
					doen 't gene tot de meeste stichtinge ende minste quetsinge van de christelyke religie
					soude mogen strecken’. (Protocol van den Kerkeraad, Fo 232-233).
Onlangs zei me een Vondelkenner: ‘Gerard Brom vindt Gysbreght “rooms als een altaar”;
					maar dan toch zonder H. Sacrament!’ Dat gebrek is inderdaad heel zonderling. Nu moet men
					dat niet willen verklaren met: Vondel was wel katholiseerend, maar voor de Eucharistie
					stond hij nog wat vreemd, zooals dikwijls bekeerlingen. Men vergete toch niet, dat hij,
					zeker vóór 1638 De Kruisbergh heeft gedicht, dien heerlijken lofzang op de H. Eucharistie.
					Want, nu moge men ontkennen, dat het ‘een echt Roomsch gedicht is’, wanneer het goed
					gelezen en begrepen wordt, bevat het niets dan een zuivere verheerlijking van de H.
					Eucharistie. Dat ‘d'AertsEnglen mann' met nectar kneden En hemels suicker en ambroos Uit
					leliwit en roosenblos’ kan toch niets anders voorstellen, dan dat brood en wijn veranderen
					in Christus' lichaam en bloed (wit manna en roode wijn) bij de Offerande, die de
					Aertsengelen aan God opdragen door den priester.
Nog enkele andere verzen van Vondels Kruisbergh bevestigen dit. Er bestaat dus geen reden
					om te veronderstellen, dat de dichter van Gysbreght eigener beweging de vermelding van het
					H. Sacrament geheel zou hebben vermeden. Maar hij kende te goed zijn oude vijanden, de
					predikanten, die scherp op de loer lagen om hem in zijn verzen te vangen. Daarom heeft
					Vondel blijkbaar alles wat eenigszins ergernis zou kunnen geven en de opvoering in gevaar
					brengen bij voorbaat achterwege gelaten. Alleen de Kerstnachtmis kon zijn dichterlijk
					vroom gemoed niet missen. En juist daarover zijn die ijverige predikanten toch nog
					gevallen.
Toch heeft de dichter aan de predikanten ook nadrukkelijk willen laten blijken, dat hij
					nog niet roomschgezind was, doordat hij den hemelgezant Rafaël aan den vroom-katholieken
					Gysbreght, zeer te onpas, het minder opwekkende vooruitzicht voorstelde, dat
De Hollandsche gemeent zal, eer dry honderd jaer.
...Schoppen 't Roomsch autaer met kracht uit alle kercken,
Aan Gysbreght moet dit, bij zijn vertrek, geen bijzonderen troost in zijn smart gegeven
					hebben.
In de latere uitgaven van zijn treurspel heeft Vondel getracht deze wat al te forsch
					klinkende woorden weer goed te maken door Rafaël de volgende verzen in den mond te
					leggen:
Valt u 't verwoesten der godtsdienstigheit te lastigh,
Volhardt by 't out geloof en Godts altaer stantvastigh,
Op 't spoor der ouderen, u moedigh voorgetreên.
Zoo draeft men recht naer Godt, door alle starren heen.
Dat wil zeggen, als dat krachtig uitschoppen van die Roomsche altaren u soms wat zou
					hinderen, houdt u dan maar aan dat oude Roomsche geloof en dat verschopte altaar van
					God.
Zoo ziet men, hoe zelfs een genie als
Hoe had Vondel overigens zijn best gedaan om die ‘superstitiën vande paperye’ zoo
					onschuldig mogelijk voor te stellen. Als de soldaten aan het plunderen slaan in de
					Hooftkerck, vallen zij niet op het sacrement aan, maar ‘oock zelf Het Marianum dat te
					pronck hing van 't gewelf, Wordt afgeruckt’ alsof het een belangrijk heiligdom was,
					terwijl dit in de kerk toch maar een zeer ondergeschikte beteekenis heeft. Op dat Marianum
					had Plemp blijkbaar Vondels aandacht gevestigd. Want deze had het in zijn gedicht De
					Patria reeds vermeld: ‘Argenti magno Marianum ex pondere facto!’
Verder ontleent Vondel herhaaldelijk aan verzen van de Eneide de voorstelling der gewijde
					zaken, die hij in Gysbreght te pas brengt. Als hij de nonnen beschrijft, die naar het
					altaar vluchten in de kloosterkapel (vs. 977), heeft hij Aen. II, 523 voor oogen, waar
					Hecuba met hare dochters naar het huisaltaar de wijk nemen.
Een voorname rol in het heiligdom speelt hier het kruis. Al wat Proost Willem, volgens de
					beschrijving van Arend, gered heeft, is ‘het overschot van 't kruis des Heilands’, dat hij
					heeft ‘geladen onder d'armen’ (vs. 1143). Maar ‘het heilighdom van 't kruis den proost deê
					weinigh nuts’ (vs. 1201). Had de proost niet in de eerste plaats het H. Sacrament in
					veiligheid behooren te brengen? Onder de hand ‘torst men'er kelcken uit, kassuiffelen en
					kappen, Die stijf staen van gesteent, van parlen en rood goud’ (vs. 1173); maar wat er in
					die kelken werd bewaard, wordt verzwegen. Daarna: ‘De Kerstnacht lag in stucken’.
Aan het slot, voordat Gysbreght met de zijnen Amsterdam verlaat, wordt weer het
					kruisbeeld naar voren gebracht; Gysbreght spreekt:
Broer Peter, 'k bid u, tast dit heiligh kruisbeeld aen,
Dat voor mijn' oudren lang heeft op 't autaer gestaen,
En my is aenge-erft.... (vs. 1879).
Van dat heilig kruisbeeld, dat in Gysbreght een voornamere beteekenis heeft dan het H.
					Sacrament, vond Vondel een voorbeeld in een der heiligdommen van de Eneide, waar de
					penaten eenzelfde beteekenis hebben. De hier laatst aangehaalde verzen zijn geïnspireerd
					op Aen. II, 717: tu genitor, cape sacra manu patriosque penates. Broer Peter draagt bij
					den uittocht dat H. Kruis mede evenals Anchises de penaten. De plundering van de
					kloosterkapel is ook weer aan Aen. II, 763 ontleend:
en zagh al 't zilverwerck en goud,
Geplondert heilighdom, tapijten en schildrijen,
Schaerlaken en fluweel, langs heen de gaelerijen
Geworpen overhoop (vs. 1508-vlg.).
Bij Virgilius II, 763:
Huc undique Troia gaza
incensis erepta adytis mensaeque deorum
crateresque auro solidi captivaque vestis
congeritur
Hier vinden we ook de gouden ‘kelken’ terug van ‘Gysbreght’ (vs. 1172),
In Gysbreght (vs. 1493) wordt in de kloosterkapel, onder het altaar, de albasten tombe
					van een martelaar opengebroken en ontheiligd door de plunderaars; doch het
					Sacramentshuisje, anders steeds het eerste mikpunt, blijft ook hier onaangeroerd.
Maar ten slotte, het sterkste bewijs, dat Vondel het noodig acht het H. Sacrament
					opzettelijk te verzwijgen ligt in vers 981-vlg. bij de vermelding van het wonder van Sinte
					Klaere:
Doen 't Sarazijnsche heir vermeesterde al de stad,
Daer sinte Klaere was, wat deedze doch? zy trad
Grootmoedigh in de poort van 't klooster, daerze woonde,
En zagh den vyand wegh, zoo ras hy zich vertoonde:
Haer moed, haer sterck geloof, en yverigh gebed
Verstreckte haer een zwaerd, en harnas, en helmet.
Het was Vondel toch zeker wel bekend, dat de Saracenen op de vlucht gingen, toen S. Clara
					hun met het H. Sacrament tegemoet trad, en niet alléén door haar verschijning. Zie zijn
					Lof-zang van Sinte Klara, vs. 49-56.
De noodzakelijkheid, om de opvoering niet onmogelijk te maken, heeft Vondel er toe
					gebracht een altaar zonder Sacrament voor te stellen, en ook elke toespeling er op te
					vermijden; zelfs een voorstelling, of de vermelding van een Kerstnachtmis heeft hij ten
					slotte ook nog moeten schrappen toen de predikanten daartegen nadrukkelijk bezwaar hadden
					gemaakt, en aldus vóór de opvoering ‘de aenstootelyckste saken daeruit geroyeert’
					waren.
Wij weten dus niet, welke veranderingen Vondel in zijn oorspronkelijken tekst heeft
					aangebracht, noch zelfs, hoe de voorstelling van de ‘misse ende andere ceremonien’ geweest
					kan zijn, voordat de vitzucht der predikanten aan het snoeien was geweest.
DE GYSBREGHT VAN AEMSTEL WORDT HIER AFGEDRUKT NAAR DE TEKST VAN DE EERSTE UITGAVE
					(T'AMSTERDAM, BY WILHELM BLAEV. 1637.) ZIE 'T TITELBLAD TYPOGRAFIES NAGEVOLGD OP BLADZIJ
					514. (UNGER: BIBLIOGRAPHIE, NR. 236).
[Voorwerk]
Den heere Hvigh de Groot,
Genus à quo principe nostrum:
De rechte stam van Amsterdam.
Eumenidum veluti demens videt agmina Pentheus,
Et solem geminum, & duplices se ostendere Thebas:
Aut Agamemnonius scenis agitatus Orestes,
Armatam facibus matrem, & serpentibus atris,
Cum fugit, ultricesque sedent in limine dirae.
Gelijck het Pentheus docht, wanneer zijn brein aen 't glijen
Geraeckte, dat hy zag ontelbre Razerijen,
Twee Thebens in de lucht, twee zonnen klaer van strael:
Of Agamemnons zoon Orestes, t'elckemael
Op 't hoogh tooneel gejaeght, terwijl met schrick bevangen
Hy vlood voor 's moeders geest, verzien met zwarte slangen
En tortzen, daer de Wraeck den drempel dicht bezet.
Voorspel van Gysbreght van Aemstel, aen Schout, Burghemeesters, Schepens, en Raed van
					Amsterdam.
De trotze Schouwburgh heft zijn spitze kap
Nu op, en gaet de starren naderen,
En wellekoomt met dartel handgeklap
Al 't Raedhuis, en ons wijze Vaderen.
Het heiligh Raedhuis wijd den Schouwburgh in,
En wacht met zijn aendachtighe ooren,
Soo vierigh, als Karthagoos koningin,
Belust het droef verslagh te hooren,
Hoe Ilium van Argos werd verplet,
En door de torts in d'assche raeckte:
Dat zoeter dan al 't Afrikaensch bancket
De tong, haer leckre zinnen smaeckte.
Het nieuw tooneel drie eeuwen springt te rugh,
Om Aemstels vesten te verstooren,
En bouwt de wreedheid eene breede brugh.
't Aeloude Troje word herboren,
En gaet te gronde in 't gloeiende Amsterdam.
Ons Amstel zal een Xanthus strecken,
Geverwt van bloed: de Kermerlandsche vlam,
Als 't Griexsche vier, de daecken lecken.
't Bestormt stadhuis dat zweemt na Priams hof.
Hoe kort kan 's werelds pracht verandren.
Hoe stuiftze wech voor wind in roock en stof.
Kristijnen strecken hier Kassandren,
By 't hair gesleurt. De bisschop Gozewijn
Besprenckelt als Priaem d'autaeren:
Daer Pyrrhus woed en moord, in Haemstees schijn,
En geen Klaeris noch griize hairen
Verschoont. de helsche en goddeloose Vries
Geen snoode Vlysses wijckt in boosheyd.
Noit leê Heleen door 't schaecken dit verlies,
Dat door des schenners trouweloosheid
Vrouw Machtelt deê. De schalcke Vossemeer
Bootst Sinons aerd na in 't stoffeeren.
Het zwanger paerd van Troje baert 'er weer
De krijghslien, die de kans doen keeren.
Heer Gijsbreght draeght zich als Anchises zoon,
En word door tegenspoed niet slapper:
Zijn deughden staen in top voor elck ten toon,
Niet min godvruchtelijck als dapper.
Proost Willem stort in 't priesterlijck gewaed,
Als Panthus, Phebus priester, neder.
Vrouw Badeloch, die op Kreüze slaet,
Verbeeld ons, hoe getrouw en teder
Oprechte liefde in rampen is belaen
Met haer beminde wedergade.
In Veenerick herleeft de kleene Askaen,
Waermeê de held op Gods genade
Zich scheep begeeft, en op een beter wacht:
Dat wy ter goeder uur beleven,
Nu Amsterdam en 't Aemstelers gheslacht
Zijn kroon ten hemel heeft geheven.
Zoo eens de vreê ons scheeprijck Y bestrael,
En 't oorlooghs onweer rust van ruisschen,
Kiest gans Euroop dees stad tot Amirael:
En 'k zie eer lang ons zilvre kruissen
Bezaeit met goud van starren eerst ontdeckt,
En 't wapen, tot een hemelsch teecken,
Om hoogh, van mist noch aerdschen damp bevleckt,
Den zeeheld hart en moed in spreecken,
Daer hy, beducht door 't gieren van de naeld,
In d'yszee drijft en dwaelt.
Op den nieuwen Schouwburgh.
Wy bootzen 't groote Rome na in 't kleen,
Nu Kampen bezigh is met bouwen,
En na den hemel vaert met hout en steen.
Geschut noch donders van kortouwen
Versteuren hem, terwijle Spinola
Van boven ziet zijn maenden krimpen
In 's Princen weecken, en hoort in Breda
Ons kort, zijn lang belegh beschimpen.
De bouwkunst bloeit in 't midden van 't gevecht,
En opent schouwburgh en tooneelen:
Daer strijckt de grijze Raed het voorhoofd slecht,
En word door droeve en blijde speelen
Verquickt: daer groeit ons Amsterdamsche jeughd,
Die in haer schick den bouwheer prijzen:
Zoo dat zijn naem, op 't schatren van haer vreughd,
Tot in den boogh om hoogh koomt rijzen,
En stuit 'er op, en barst ten venstren uit.
Pompejus zou zijn eer benijden,
En Scaurus zelf, vernamen zy 't geluid,
Dat, na'et verloop der eerste tijden,
Hun faem verdooft; mits 't oude Rome vlack
Ter aerde plofte met zijn wallen,
En 't ijsselijck gevaerte kreegh een' krack,
In puin begraeven of vervallen.
De krijgh ziet heiligh noch onheiligh aen:
Wat kan 'er tegens staen?
Kort Begriip.
REY VAN AMSTERDAMSCHE MAEGHDEN
KATVIZER
EGMONDS SOLDAETEN
GYSBREGHT VAN AEMSTELS DIENAERS
WITTE VAN HAEMSTEE
Gysbreght van Aemstel.
Het hemelsche gerecht heeft zich ten lange lesten
Erbarremt over my, en mijn benaeuwde vesten,
En arme burgery; en op mijn volcx gebed,
En dagelix geschrey, de bange stad ontzet.
De vyand, zonder dat wy uitkomst durfden hopen,
Is, zonder slagh of stoot, van zelf het veld verlopen.
Mijn broeder jaeght hem na. zy neemen vast de wijck,
En vlughten haestigh langs den Haerelemmer dijck.
Zoo stuift de zee voor wind met haer gedreve golven.
Zoo zaghmen menighmael een kudde wreede wolven,
En felle tigers vlien, voor 't ysselijck geschreeuw
Van aller dieren vorst, den hongerigen leeuw,
Om niet al levendigh en versch te zijn verslonden
Van hem, die op zijn jaght geen aes en had gevonden.
Hoe snel, hoe onverziens is deze kans gedraeit?
Alhier, daer 't leger lagh, is 't veld alsins bezaeit
Met wapens en geweer, verbaest van 't lijf gereten,
Van ingebeelden schrick, en uit der hand gesmeeten,
Om zonder hindernis te vlieden langs den wegh.
Ia op 't verjaeren zelf van 't jaerige belegh
Word d'afgestrede muur van 't lang belegh ontslaegen.
Hoe zal het gansche land van ons verlossing waegen.
De Kermerlander had met Waterlander dier
Gezworen duizendwerf, dat hy met zwaerd en vier
Vernielen zou eerlang de menschen en de daecken,
En tot een kerreckhof en asch en puinhoop maecken
Mijn oud mijn wettigh erf, en delven al mijn eer
In eenen poel, tot wraeck van Floris hunnen heer:
Om wiens vervloeckte dood ick lijde zoo onschuldigh,
Als yemant lijden magh, doch draegh mijn kruis geduldigh:
Of zoo ick schuldigh ben, en heeft het my gemist,
't Is uit onnozelheid, en zonder argh of list.
Neef Velzen, lang geterght, van eige wraeck geprickelt,
En Woerden hebben my hier listigh in gewickelt,
En 't schoonste voorgestelt, en eerst de zaeck verbloemt
Met wonderbaeren glimp: maer 'k heb hun wit verdoemt,
Zoo dra, als ick verstondt, hoe grof zy zich vergreepen,
Met den gevangen graef op Engeland te scheepen,
En sloegh dien voorslagh af, ten beste van 't gemeen,
En ried de ridderschap en al de groote steên
Te roepen, om den vorst zijn' moedwil te besnoeien,
En geen uitheemsche maght noch koningen te moeien,
Noch overzees geweld te haelen in het land;
Veel min het hoofd des lands te helpen aen een' kant:
Waer uit een springvloed is van zwaerigheên gesproten,
Die over steden ging en vast gebouwde sloten,
En dorpen zonder end, en menschen zonder tal,
Van allerhande staet, dien 't eeuwigh smarten zal.
Noch hiel de wraeck geen' stand, en gaf zich noyt te vrede;
Al had zy uitgeroit, ten negensten gelede,
Wat Velzens stam bestond, of van zijn maeghschap scheen.
De nieuwe ridderschap en steden in 't gemeen
Verbonden zich wel streng, met diergezwooren eeden,
Handtasting en geschrift, dat zy bezeeglen deden,
Van nu in eeuwigheid, met onverzoenbren haet,
Aen Woerden, Velzens bloed, en Aemstel, dezen smaed
Te wreecken, en van zoen te reppen noch te roeren.
Ons maeghschap zit verdruckt, durf schild noch wapen voeren.
En geeft gewilligh schot en lot, om zoo gerust
Te leven, en de glans des adels blijft gebluscht.
Hier holp geen tusschenspraeck van koningen en heeren.
Men wou mijn trouwe stad noch 't onderst boven keeren,
Met Burgery met al, wat my is hou en trouw.
De hoop was, dat de tijd allengskens slyten zou
De bitterheid des volx, en d'oude wrock versterven:
Waerom ick my getrooste in ballingschap te swerven
Veel jaeren achter een. Of ymmers, doen de zoon
Van Floris werd gehaelt in aller zielen troon,
Verhoopte ick, zonder last van deze burgerije,
Te keeren in 't bezit en d' erref-heerschappije
Van Vecht en Aemstelstroom: dan laes! 't is al om niet.
En was 't om my alleen, het was een klein verdriet.
Ick liet my zelf van lidt tot lidt in stucken zaegen,
En nam op my alleen de gruwelixste plaegen,
Die oit tyran bedacht; was dan de schuld geboet,
En sprackmen daer meê vry mijn al t'onnozel bloed,