floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
En d'Heere yet belooft, dat salmen niet vertrekken,
Leeft m'in 'tverhaal des Wets. God wil mijn zonde dekken,
k'Heb sottelijck belooft, nochtans mijn ziel verstrickt,
Vrywillich ist geschiet: My dunckt de Son die blickt
En wil mijn heerlijcheyt beswalcken door mijn ,, dwaesheyt!
Kan ik't weerroepen? neen: mijn Dochter vry helaes ,, schreyt
Vry maeghden schreyt met haer, dewijl ick heb verschult
Een quaet, daer sy om sterft,
neen heer so niet, g'en sult?
Wat sal ick niet voldoen?
God sal het u vergeven,
Mijn naem wert uytgeroeyt,
neen hy wert geschreven
By hun, die door 'tgeloof God hebben oyt behaeght.
MirIa mijn Bloem, mijn vreught, waert mog'lijk dat ghy saegt
In't vaderlijck gemoet so duysterley begeeren,
Hoe ick u gaerne sou versoenen voor den Heere,
So waerdy dobbel wis, hoe nood ick u ontziel.
Ach! riep den Engel doch dat hy den slach weerhiel?
Maer neen, o neen, mijn kint, u vader sal
siet Gode,
Verbiet in zijne wet, en spreekt: Ghy sult niet dooden.
Recht tot zijn eygen wraeck, ons s'naesten goet of bloet,
Ick offer d'Heer na twoort. helaes! Moet ick? ja k'moet!
O wee rampsalich Vorst.
So werdijt door den offer.
k'Bevry 'tbelast gemoet, ick ben int minst niet sloffer
Als Tharahs soon en was, d'Outvader Abraham.
Levit
Die had bevel van God,
En ick die voor my nam
Voor Godes groote gunst danckbarich hem te roocken,
Heb nu t'bevel des wets, dewijl ick heb ghesproken
'tSou my een sonde zijn, die God my eysschen wil.
Wie vonnist onse réen? wie oordeelt ons verschil?
Volbreng ick't niet, waer heen wil ick mijnselven keere?
Sal ick mijn Heyland self, die my verheft in Eere,
Beloven 'tgeen ick niet volbrengen wil, of soeck?
O vreemde daad!
Wat ist, of ick de Zege vloeck?
Belofte, uyr, of dagh? rampsalich my verschenen.
Mijn bloeysel is verdort! mijn glory is verdwenen!
En ick gae over straet met 'tneergeslagen hooft.
Heer lost u Dochters Ziel? 'tis dwaesselijck belooft.
O neen! 'k las gisteren noch: wie derf met d'hoochste spotten
Hy heeft geen wel geval oft lust aen d'réen der sotten.
Hoe wel ick qualijck doe, nochtans noch meerder quaet
Beging ick, so ick liet 'tgeen my te doen nu staet.
Derde Handelinge. X. Vytcoemste.
Iephthah. MirIa.
Nu is den tijd, ô tijd! verschenen en verstreken,
Dat ick het Godlijck Beeld moet met mijn handen breken.
Nu trilt 'tbeweeghlijck Hert, nu flauwen d'Ad'ren eerst,
En 'tVaderlijcke Bloed verkruypt by na om 'tseerst.
De prickling des gemoets, bestrijen 'tHerts bewegen,
En ick onsaligh Vorst, heb nederlaeg verkregen.
Wat nederlaegh, of val ist, die ick nu beween?
Is yemand mijn party? oft starreker? O neen!
Ick sellefs heb verschult dees daed en my versproken,
En laes! 'twert niet aen my, maer op een Maeghd gewroken.
Mijn Dochter! Dochter! Bruyt! Nu kleedy u in't wit,
Daer ghy in't Rey-gedrang van so veel Maeghden zit.
Daer ghy een Roosen-krans van heyl'ge lessen peerelt,
Daer ghy met tranen neemt u afscheyd van de Weerelt,
Daer Reden-rijck u Tong veel gulden veersen dicht,
Daer u Gespeeltiens med' zijn eewichlijck gesticht.
O Lich-star, clare Lamp en Tourts, wiens Lemmets spercken
'kVerdomp door mijne Réen, 'kverniel door mijne werken,
U vriendlijckheyt en liefd, u troost, u g'loof en trou
Verdienet niet, mijn Kind! dat ick u dooden sou!
Hoe tranen komdy weer ten oogen uytgebobbelt?
Wat ben ick als een Kind? 'tIs lang genoech getobbelt,
En met het vleesch en bloed door 'tsukkelen gestreen.
Ist Heer u niet belooft? Iae't seker anders geen,
U Wetten die ghy ons door Mose liet beschrijven,
Die willen het voldoen: 'tWoort moet gesproken blijven.
Hier naerdert, die my 'thert doch voor een wijle buyght.
MirIa. met haer Gespelen, Eerste. Tweede Maeghd
Tuyght, Gespeeltiens tuyght, tuyght Vader, Hemel tuycht
Tuyght Maeghden: hoe dat ick gewillich geerne sterve,
En buygh my onder 'tswaert, gedenckt so menichwerve:
Als m'in den Tempel leerdt Isaacx gehoorsaemheyd,
Hoe willich en getroost hy was ter dood geleyd,
Dat eenmael doch u geest van slaep-sucht sy ontwikkelt,
En dat ghy door 'tgesucht om MirIa zijt geprikkelt.
(Hoe wel ick't niet en hoor) so laet u tonge sméen,
En momp'len binnens monts, dees Rijm-gestelde Réen.
‘Helaes! Hoe schickt de Soon van Abram, met de Dochter
Van Iephthah? d'Een die was bereyt, en d'ander sochter
Geen weyg'ring in, vol G'loofs en Liefd door 'sVaders hand
Verlooft, (doch sonder weet) tot asschen zijn verbrand.’
Dat dit u Voorbeelt sy, van g'hoorsaemheyt, o Maeghden,
Ghy Iongmans die oyt laest, en die het wel behaeghden,
Hoe Isaack onverschrickt sich boogh op het gesteent.
Ten minsten doch een traen om my zijn Suster weent!
Zijn Suster, d'wijl ick ben hem g'lijck in wil van sinne,
Geboren inde Echt, van bloed oock een Iodinne,
Maer siet! hy wirt verschoont, en quam noch in het graf.
Geliefdent God daer riep een stem van d'Hemel af.
Hoe nu! wat sal de vrees my wederom beschamen?
Ghespeeltiens vaert wel, gaet, vertreckt, en laet d'eensame
Een lieflijck Offer zijn. Daer komt mijn Vader uyt.
Iephthah. MirIa. Trochaevs.
Mijn liefste eenich Kind, en Gods beloofde Bruyt,
Ongaerne, ach! (God weet) moet ick u licht uytblusschen!
En ick wil om u Eet u gaerne vriendelijck kussen,
En seggen voor het lest: Mijn Vader, siet! ick ken
Dat ick naest God (u Kind) verbonden eygen ben.
En hebdy my verlooft, door twijffelmoedich hopen?
Ghy hebt u niet misgaen, oft oock te verr' verloopen,
Ben ick u eygen niet? Ia Vader zijt te vréen!
'kWil willich om u woort na d'heyl'gen Altaer tréen,
Volbrenght het Priester-ampt: Siet hier de Offerhande!
Trochaeus, komdy noch? helaes! mijn goede heer,
Ick bid u singht het Lied, een arme Maeght ter eer,
'tGeen d'overstolpte geest in droefheyd heeft gedichtet.
'kNeem oorlof aen u vriendt. Mijn Vader, eer ghy richtet
En vraeght my niet een woord, 'kwerd als een Lam te stom,
tGeen voor zijn scheyrder swijght.
Vader ick kom.
Iephthahs Offerhande.
Ach! Heer vergeeft het my, ik kent 'kheb my versproken,
'kHeb al te vierichlijck geyvert voor 'tgemeen,
'kHeb al te onbedacht gestort een dwase réen,
Waer door ick 'theylich beeld by d'Altaer heb gebroken.
Doch d'wijle dat ghy my aen Ammon hebt gewroken,
En ick het schuldich ben, dy Zebaoth alleen.
Soo werd den offer U met waere danckbaerhéen
Voldaen: Die 'kheb belooft. Ay Heere! laet dit roocken
Voor u door g'hoorsaemheyt, waer in ghy my beproeft,
Wat gelden: siet! ic ben als tot ter dood bedroeft,
'kHeb heden u gewijt, helaes! die my vertrooste,
Mijn Dochter, al mijn vreucht, een ted're ionge spruyt,
Die my op 'therte lag, een u verloofde Bruyt,
Wiens Deughd, 'tGerucht vercond, van 'tWesten tot het Oosten.
Trochaevs.
De Spiegel van de Maeghden,
De Licht-Star vande Deughd,
Die g'hoorsaemheyd behaeghden,
Wiens Ziele leeft in vreucht.
Wiens gulde lessen dringen
By d'hooghste, daer sy is.
Sal ick ter eeren singhen,
Dit tot ghedachtenis:
'tMaeghden-Lied,
EEn Dochter die uwe Vriendinne was,
O Maeghden, een offer daer men oyt van las,
So rampsalich bevonden,
T'gebeente is verteert tot asch,
Bedouwt met tranen t'klavrich-gras,
Sy is door 'tvyer verslonden.
2 Sy die noyt haer s'vaders wille weerstre,
En die noyt haer Ouders onghehoorsaem misde,
En d'Eere haer Ghesuster
Hier noemde, is (ghelijck de Zee
Die dick breeckt t'paligh Bosch ontwee)
Vernielt, dus zijt geruster
3 Mijn Vader, siet uwe belofte volbrocht,
De vlamme te hongherigh stijght nae de locht,
Nu ghy comt d'Altaer naken
Haddy geweest wat meer bedocht
Ach Vader uwe Dochter mocht
Blyven onder u daken.
4. Nu Maeghden, u sellefs so red'lijck verwint,
Op dat ghy de kuysheyt Ziel-yvrich bemint,
Door Heylighe Ghedachten.
Het alderwaerdighst datmen vint
Js g'hoorsaemheyt, waer door het Kint
Sal 'sVaders recht groot achten.
5. En volleght niet u hooft, oft krijg'len zin,
Begheeft u selven niet tot de geyle Min,
s'Js al te valsch fenynich.
O soeckt de Deughd, zy leyd u in
Het heylich Echt, wiens oudt beghin
Js alderklaerste schijnich.
6. Gespeeltjens zijt gheensins door schoonheyt bekoort,
Siet op geen staeten, noch Rijckdomme. Een woort
Jn yvricheyd gesproken:
Doet my sterven, en ick moet voort,
Mijn Bloedt besprenght des Altaers boort,
Met my moetmen d'Heer roocken.
7. De Prins en den Heer die't alles vermach,
Die gun u het volgen: Dan een diemen sach
Haer Vader eerst ontmoeten.
Sy die voor heen te leven plach,
En siet geen nacht, maer 'sHemels dach,
O wendt derwaerts u voeten.
'tGeen geschiet is lang voor henen,
Is hier wederom verschenen
Rouw van sinnen afgebeeld.
Doch siet watter onder speelt:
Maer versiet u snooden grijser
Mome, want g'en wort niet wijser,
Oft ghy schoon mijn Dichten scheurt,
En u om mijn sin versteurt.
Israel die boots kleynmoedich
Voor, de vrije volcken vroedich
Een verdruckten slaefschen staet,
Daer 'tgemeyn door onder gaet.
Ammons doen was onverstandel,
Gelijck als den Spaenschen handel,
Die, hoe wel men Réen gebruyckt,
Voor het licht zijn ooghen luyckt.
'tBedroch, gewelt, comt uyt der aerden,
Over-last die smeet de swaerden,
'tVolck wert tot den krijgh geterght,
En het quaet wert meer ge-erght.
d'Outste Geliads, Staetsche lieden,
Kiesen om het hooft te bieden
Iephthah. Die gelijck Nassouw
Zijn Ziele voor hun wagen wou.
Hy treckt op den vyand tegen,
Hy strijdt, en verkrijght den Zeghe,
En hy slaet een grooten slach,
Even g'lijck men seggen mach:
Onsen Helt, Roem van Orangien,
Slaet ter neer, hun die van Spaengien,
(Met zijn hulp) naest Godes macht,
Waer door hy groote wercken wracht.
Dunckt u 'tzijn voor ons maer fabule?
Vert' gesochte nieu parabole?
Lieve ist maer fantasy?
Slaet ons Rijmen dan verby.
Let hier op: Wie met de Ioden
God verlaet, en andre goden
Maeckt, dient, en na hoereert
'tBeeldt, dat hy als Gode eert
Of de Hemel waer de vrije
Leere, door de ketterije
Wil verdrukken wreet en straf.
Die sal vallen in het graf,
'tGraf der zonden, daer d'Hebreeuwen
In versmoorden, voor veel eeuwen.
'tGeen u is in Rijm gebrocht,
En uyt d'Outheyt opgesocht.
Laet dees Handel of Tragedi,
Laet dit Spel, of dees Comedi
(Maeghden) wesen dy een Eeer,
Biedt de valsche min geen Eer.
Iephthahs Dochter zy u Spiegel.
Richters sijt niet al te kriegel
Om te doen 'tgeen God gebiet,
Sulcken Offer wil hy niet.
Wildy dat de Heer u grendels
Sal verstercken. De Lavendels
Speel-wijs toonen u 'tvertoogh,
Leven-beeldich voor u Oogh.
Batavia u gevlerckte Kielen,
Steden die vol Menschen krielen
Helpen niet, maer die uyt gonst
Dy beschermt Uyt 'sLevens Ionst.
Blijft Volstandich.
De listige vryster
óf De verschalkte voogd
Nil Volentibus Arduum: De listige vryster. Amsterdam: David Ruarus,
						1730.
STEILOOR
WILLEGOND
RUFFINA
LEKKER
HEERMAN
SLIK-OP
DE LISTIGE VRYSTER, óf de VERSCHALKTE VOOGD; BLYSPÉL.
In Vaerzen aan byzondere maat, nóch rym gebonden.
T’ AMSTELDAM,
Gedrukt voor het KUNSTGENOOTSCHAP, én te bekomen by DAVID
					RUARUS,
Met Privilegie 1730.
W. v. Wassenaar.
VOORREDE.
DE stóf van dit Blyspél is getrókken uit l’Ecole de Maris; óf, Schoole der
					Mannen, van den Heer Moliere. Het had deezen naam mogen behouden ten aanzien van
					ménschen, die zich meer aan den schyn dan aan ’t weezentlyke vergaapen. Dóch ik
					heb groote réden gehad, om, niet alleen den naam, maar ook de schikkinge van dit
					wérk te veranderen, én aldus de waarschynlykheit te betrachten die ons verplicht
					geene zaaken buitens huis te vertoonen, die binnen ’s huis voorvallen; en met
					één de karakters der personaadjen waar te neemen; én andere omstandighéden die
					hier voorkoomen, naar den trant van onze tyden én zéden te schikken: een
					hoofdpunt dat van veelen verzuimt wordt, die ter naauwer noodt, sléchts eene
					vertaalinge, naar den ruuwen letterlyken zin, aan den dag bréngende, zig luttel
					hier méde bekommeren, zynde ook veeltyds niet magtig dit in acht te neemen. De
					Fransche Dichter heeft zich in dit Blyspél bediend van de Adelphi, óf
					Gebroeders, van Terentius, gelyk deeze de stóffe voor zyn Tooneelstuk ook
					genomen heeft uit den Griekschen Poëet Menander.
Gelyk nu Moliere, den ganschen draad van dit Blyspél heeft gepast op de Fransche
					zéden van zynen tyd, hebben wy het onze, gelyk het de wélvoegelykheid vereischt,
					geschikt naar onzen tyd, om alle wanschikkelykheid wég te neemen. Dit Spél, waar
					in geene zédelessen ontbreeken, wordt voor één der béste stukken van Moliere
					gereekend, én gestéld névens zyn Mizantrope, l’Imposteur óf Tartuffe, én Les
					Femmes Scavantes, die hunnen Dichter groote eere én voordeel hebben
					toegebragt.
STEILOOR, Oudste, Gebroeders; Voogden van { Ruffina, én Willegond.
GOEDAARD, Jongste, } Gebroeders; Voogden van { Ruffina, én
						Willegond.
WILLEGOND, Zuster van Ruffina.
KATRYN, Meid } van Willegond.
RUFFINA, Zuster } van Willegond.
LEKKER, Knécht van Heerman.
HEERMAN, Vryer van Ruffina.
SLIK-OP, Notaris.
Het Tooneel verbeeld, in het Eerste Bedryf, een kamer in het huis van Steiloor.
					In het Twé- de, de huizen én de buurt van Steiloor, Heer- man, én Slik-op. En in
					het Dérde én laatste Be- dryf, een bovenkamer in Heermans huis.
De Geschiedenis van het Blyspél begint ’s namid- dags, én eindigt voor
					middernacht.
Twé Notaris Klérken
DE LISTIGE VRYSTER, óf de VERSCHALKTE VOOGD. BLYSPÉL.
In een kamer van Steiloors huis.
STEILOOR, GOEDAARD, beide zittende.
STEILOOR, opstaande.
Hoor Broêr al dat gelél, dat talmen aan myne ooren,
Is lang genoeg, ik wil zo leeven, als ik wil;
Leef jy naar jou zin, én zwyg stil:
Want zie, ik wil, nóch zel die taal niet langer hooren.
Kyk Broer, al benje een jaar óf tien naa my gebooren,
Zo benje, vatje ’t wel, naar alle schyn
Vry oud genoeg om wys te zyn.
Ergo, daarom, zel ik jou in twé woorden zeggen,
Hoe dat de zaaken by my leggen:
Ik heb jou raad nóch jouw vermaaning niet van doen.
Ik volg myn eigen raad, én leef op myn fatsoen.
Je meugt jouw raad aan and’re geeven;
Ik vind my wonder wel by myn manier van leeven.
Maar élk belacht u, Freer.
STEILOOR.
Dat is my onbekénd;
Of die het doen, dat zyn maar gekken als jy bent.
’k Bedank u Freer, én, ’k moet bekennen
Gy spreekt beleefd.
Als ’t is; maar zég eens wat my scheelt?
Of moet ik my naar jouw bedillers zéden wennen!
Uw straffen aart die fraaije liên verveelt,
Uwe ommegang vol vieze grillen,
Uw staadig knorren, én uw eindeloos bedillen,
Ja zelfs uw kleed, én vreemd fatsoen van dragt
Maakt* u heel woest, én by elk een verächt.
Ik zég je hebt gelyk, jouw réden zyn vol kracht!
Ik moest, vólgde ik de zottighéden
Der waereld, my als jy, dus naar de mode kleeden,
Niet waer? je wout wel, naar dat ik jouw reên bezéf,
Dat ik een kante das droeg, én geen linnen béf:
Een hoedje, gebórduurd, nét op drie haertjes,
Dat lósjes op een groote blonde pruik,
Een aape troonitje doet zien ter sluik:
In plaats van knévels, kattebaertjes.
Een béf van Point, die, tót der menschen spót,
Schynt door gevreeten van de mót.
Een kamezool, própvol van gouwe én zilv’re bloemen.
Een rók met plooijen, die men wel een jak mag noemen;
En mouwen, die de mouwen van een smous
Beschaamen, als ze eens in de saus
Gedoopt, een half pont vét verslinden.
Al dit komt ons van dat verduivelt Fransch fatsoen.
Een broek die als men ze aan zal doen,
Door naauwte scheurt, én in de plaats van binden
Wordt op de knie geróld, én élken schoen
Of veel te kort, óf eens zo lang, als ’t hoeft te weezen.
Vólgde ik al die vervloekte hovaardy,
Dan was ik van uitlachen vry,
Niet waar, Broêr? is ’t niet zo?
Voor my,
Ik kleed my naar ’t gebruik, én ’k zou voor opspraak vreezen,
Zo ik de ról van een Pedant
Wou speelen tot myn schaade, én schand:
Want zie, my dunkt men moet zich altoos myën
Van eigenzinnigheid; myn’ meening is daarom
Juist niet van straks zo lós de nieuwe pronkeryën
En malle modens na te vólgen, neen, ik kom
Zo vér niet, dat ik alle weeken
Myn kleed verwérp en my staag in een nieuw zou steeken,
Of nydig zyn zo ik op straat
Zie dat het kleed een ander mooijer staat;
Neen; maar men moet zich naar gewoonte én réden voegen,
Om and’ren, én ons zélv’ te vergenoegen.
Geloof my, Broêr, het doet sléchts kwaad
Aan hem, die koppig, steeds een vreemde wég in slaat.
Dus praaten al die wulpsche en jongen gekken,
Die al hun buitenspoorigheên
In kleeding, ommegang, én zo voort, in ’t gemeen,
Alleenlyk met: Het is de Mode thans, bedekken.
Monfreer, ’k geloof dat gy myn vrolyke aard benydt;
Dewyl gy stadig op myn’ kleeding schróllend zyt,
En met verachting steeds myn jonkheid my verwyt?
Als óf, myn jeugd gedoemd om alle lust te derven,
Ik moest door spyt verkniest, al gaande én staande sterven.
Verwaarloost, slordig, én zo moei’lyk als een draak,
My zelv’ ontrooven een geoorelofd vermaak.
Maar gy, met uw verlóf, die tégen het betaamen,
Een hooge spitse hoed, gelyk een huich’laar draagt,
Gy zélf behoorde u wat te schaamen
Dat gy op al myn doen staag schimpt dus ongevraagd.
Gy die hartnekkig tégens réden,
Bespottende alle burgerlyke zéden,
Gekleed gaat als....
Of jy ’t veracht,
Ik wil my houwen by de dragt
Zo als myn Grootvaâr, ja myn Grootvaârs Vaâr hem kleedden,
Ja spyt de waereld, draag ik zulk een hooge hoed,
Uit enk’le nédrigheid van een sinseer gemoed:
Want aan ’t vergank’lyk is my ’t minste niet gelégen.
Een wambus dat my sluit om ’t lyf,
Is voor de warmte van de maag een groot geryf:
Een ruime broek heeft zyn gemak, én voor de régen
Kan ik ’t wel stellen met een mantel zonder dégen.
Ook hou ik veel van schoenen die niet styf
De voeten knellen, óf door pynlykheid doen klaagen.
Kortom, de nédrigheid is myn behaagen;
En hy die zulks niet gaerne ziet,
Die sluit’ zyne oogen, ’t raakt hem niet.
WILLEGOND, STEILOOR, KATRYN, RUFFINA, GOEDAARD.
WILLEGOND, tégens Ruffina.
IK neem dien last op my, ik zal ’t uw Voogd wel vraagen.
STEILOOR tégens Goedaard.
KATRYN tégens Ruffina.
Wel hoe! meug jy geen menschen zien?
Kom dit wat heen!
RUFFINA.
WILLEGOND.
Gy hebt wel sléchte dagen,
Wel Jufvrouw! ’t is ien ongemien
Geluk veur jou, dat jy by Goedaard, niet by deezen
Bedilal zyt geraakt!
’t Is wonder dat hy my
Van daag niet opsluit, naar gewoonte.
Sluiten? hy
Jou sluiten? wel hy mogt....
STEILOOR tégens Ruffina.
Waar heen? wat zel dit weezen?
Waar ga jy?
Ik vroeg myn Zuster óf zy héden
Zich met me, in dit mooi weêr, wat wou vertreeden,
En zy....
Staat onder myn’ gebied.
Ga jy vry daar ’t je lust, ik zel ’t je niet beletten,
Maar jy, zo ’t jou belieft, blyf t’huis.
Ei laat haar gaan
Daar ’t haar gevalt, Freer; Wil u daar niet tégen zetten.
Ik ben jouw dienaar, Broêr.
Kunt gy dan niet verstaan
Dat me aan de jonkheid....
Die is zót, én onervaaren,
En ként de waereld niet.
Is zy by Willegond
Dan kwalyk?
Dat zel ik wel zwygen; maar om rond
Te gaan, zy is hier wel.
Maar! hoor, al dat maaren,
Dat helpt niet: kyk, zy staat hier onder myn voogdy,
En zel naar myne wetten leeven.
My is die zélve magt op Willegond gegeeven.
’t Is zo; maar hoor eens Broêr, wat jy
Beoogt, met haar dus wild te laaten loopen,
Dat is my onbekénd; haar Ouders die zyn dood,
En dat haar Vader ons geboodt
Naauw toezigt op haar doen te neemen, wil ik hoopen
Dat jou nóch niet vergeeten is.
En jy geeft hier groote érgernis,
Dat jy jouw Willegond dus wulps laat leeven,
Daar ze aan haar Zuster een goed voorbeeld hoort te geeven.
Maar, Freer, my dunkt...
Daar ’s luttel aan bedreeven.
Wat dat jou dunkt; maar my dunkt, dat
Indien ik iets te wénschen had,
Dat ik jou onder duizend ménschen
Niet gekker als je bént zou willen wénschen:
Want, zie eens, wat een onbescheid,
Dat jy staag Willegond met zo veel vryigheid
By allerhande soort van maatjes laat verkeeren!
Jy pronkt haar daag’lyks op met kóstelyke kleeren
Naar dat de mode is. Wel, heel goed!
Jy bent haar Voogd; maar kyk, ik moet
En zal bezórgen dat Ruffina anders doet;
Zy zal niet als op heil’ge dagen,
En Sundags in het zwart gekleed
Te voorschyn komen, én daar buiten, datje ’t weet,
Een huislyk wérksaam kleedje draagen,
En blyven t’huis, gestaag tót iets te doen gereed.
Dus zal ik, zo ik d’ééne of d’aare tyd wou trouwen,
Haar tót een huis, én tót geen loopvrouw houwen.
Dit is het dat een maagd, die trouwen wil, behoort
Te doen: als op het huis te passen, styven, naaijen,
Haar koussen stóppen, én by leeg tyd koussen braaijen,
Voor al, haar wachten niet een woord
Met andre Vryers ooit te paaten,
En zonder myn verlóf nooit slént’ren langs de straaten,
O! ’t vrouwvolk, ’t vrouwvolk is zo zwak!
Maar Freer, het schynt schier aan uw réden,
Of ’t aan u stond, om met Ruffine in de echt te treeden
Zo gy maar woudt?
Wel waarom niet? al woud ik strak.
Waarom? waarom? om dat de wetten
Zulks aan de Voogden in ons land beletten;
Ten zy een maagd, juist mondig zynde, haar
Verkiezing, ’s Voogds verkiezing waar.
Ik weet daar weinig van; maar in vertrouwen,
Ik lach ereis met al die beuz’lery;
Is ’t hier verboôn, het staatme t’Uitrecht vry;
En voor de rest weet ik haar wel in huis te houwen.
Gy hebt myns weetens heel geen réden...
Zwyg jou pry;
Ik zél jou leeren uit te loopen, zonder my.
Maar zéker Heer...
Maar waar mag jy jou smoel in steeken?
Kyk, jy bent al te wys, dat ik met jou zou spreeken.
Ik ben, zo ’t schynt, by u verdacht
Van onbehoorelyke streeken,
En moet u, zo ’k Maseur eens zien wil, daarom smeeken.
Geensins, heel niet; maar hoor, neem op myn réden acht,
Ik zal klaar spreeken: jouw bezoek doet haar ontstichten,
En daarom zo je jou voor altyd wacht
Om hier te komen, zal je my op ’t hoogst verplichten.
Wél, luister, ’k Zal u ook myn’ meening kort én klaar
Doen hooren: ik heb haar nooit willen vraagen
Of uw manier van doen haar kan behaagen;
Maar ik verscheel zeer veel van haar,
Om zulk een dwang, om zulk mistrouwen te verdraagen:
En zeker ze is myn’ Zuster niet,
Zo ze al die strafheid met geen haat’lyke oogen ziet.
Wél foei! ’t is schande, én ’t past an Turken én Barbaaren,
Die in heur land het vrouwvólk dus bewaaren.
Foei! op te sluiten? ’t is het wérk van een tieran!
Daar ’s niemand die een vrouw haar eer bewaaren kan:
Zo zy oneerlyk is, vergeefs is al het sluiten
Met wacht van binnen én van buiten.
Geloof me vry, wanneer een vrouw
Haar man wil weezen ongetrouw,
De Drommel nóch zen moêr zel heur daar niet in stuiten.
Het allerzékerste is, in deze staat,
Dat zich een man op de eer van zyne vrouw verlaat.
Kyk, de eer is boven alle dingen,
Van zulk een vreemde én kwintige aard,
Dat zy alleenig van ons zélf wil zyn bewaard.
Was ik getrouwd, met een die me opsloot of wou dwingen,
Gantsch bloed! hoe zou ik hem de Koekoeks zang doen zingen.
Wel nou, Leermeester, zyn deez’ lessen niet heel goed?
Dit hoorje met een stil én ongesteurd gemoed!
Is ’t alles, wat zy heeft gezeid, niet waar;
Het is ook alles niet geloogen,
De ménsch bemint de vryheid; maar
Door strafheid wordt een ziel nooit tot zyn plicht geboogen:
’t Mistrouwen, zórg, én wat de jaloezy verdicht,
De grendels, tralie, slót, én diergelyke zaaken,
Die zullen nooit een vrouw, of dóchter deugdsaam maaken;
De eer, de eer alleen, houdt haar in heure pligt.
Ik zouw wel hart’lyk voor de trouwheid vreezen
Van eene vrouw die sléchts door dwang...
Jou predikatie duurd vry lang.
Genoodzaakt, eerelyk most weezen.
Ik zou zég ik...
Heb jy haast uit?
En blyft by dit besluit,
Dat een die wys is, ’t hart moet van een Dóchter winnen:
Want heeft ze een afkeer in haar zinnen,
En wordt ze ons een gedwonge Bruid,
Ze zal ons sléchts in schyn, in ’t hart een ander minnen.
Al sprookjes van ’t Roodkousje.
Hoe dat de jeugd, heel zacht, al speelend onderweezen
Moet worden, dat men zich ook nimmer straf nóch wreed
Moet toonen als men haar berispt: want zie dit deed
Van ouds de jonkheid voor het woord van deugd steeds vreezen,
En afschrik krygen, daar, in tégendeel, de jeugd
Door zachtheid wordt gebragt tot eer én deugd.
Myn zórg voor Willegond heeft staag dit spoor gehouwen,
En vér van dat ik ooit, in zulk een téd’re ziel,
De minste misslag voor een misdaad hiel,
Durfde ik haar jonkheid wel wat vryigheids vertrouwen.
Zy ga na ’t Bal, of na de Schouwburg, daar ze ’er tyd
In eerelyk vermaak met nut verslyt.
’t Gevalt my dat ze ’er kleed naar haare staat én jaaren.
En ’k laat in haare keur, met wie zy wil, te paaren,
Niet tégenstaande ’t récht van myn Voogdy:
Want anders is de trouw een dwaaze slaaverny.
Dóch zo myn staat én ook myn liefde haar behaagen,
Kan zy my trouwen, óf haar keur vry élders draagen,
Indien ’t haar lust.
Op deeze wyz’ leeft de één én de ander heel gerust,
En geen van ons vindt stóf, nóch réden om te klaagen.
Jouw woordjes zyn fluweel, én suiker zoet!
Dit ’s myn verstand, my dunkt dat élk zo leeven moet,
’k Verwerp het straf bestier van zulke ménschen
Die vaak de kinders na hun’ Ouders dood doet wénschen.
Maar hoor; de vrye toom die me aan de jonkheid geeft,
Valt moeilyk om daar naa weêr in te trekken;