floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
Zult met de Monarchie al teffens ondergaan.
'k Verbeeld my al, dat gy wanhopend, en verleegen,
Van wenschelyke uitkomst zyt versteeken allerweegen;
Hoe Belus, zo uw hand niet zelf uw bloed vergiet,
In u te straffen zyn gewenschte wraak geniet;
Hoe uw verslagen ziel moet voor de gezel vreezen
Der Helsche docht'ren, die Beulinnen zullen weezen,
En onophoud'lyk u vervolgen overal,
Ten zoen, van dat uw haat my heeft gebragt ten val.
In die benaaude staat gepynigd, en verleegen,
Zal elk een druppel van myn bloed u zwaarder weegen
Als 't gansche Koningryk, dat met u ondergaat.
Wat houd u dan, dat gy de hand niet aan my slaat?
Vaar voort, verwoede Vrouw met uw geweld te pleegen,
Myn grootsche ziel is voor het sterven niet verleegen.
Ik ben het al getroost, en daal met vreugde in 't graf,
Nu Ninias aan u geen hoop van weermin gaf.
Wel, vlei u met die hoop; dit zal my niet benaauwen,
Denk nimmer dat myn hand in 't wreeken zal verflaauwen.
Dit staal....
Ninias, Salomena, Attalia, Hypermis, Porus. Gevolg.
LAat af, Vorstin; wat wil uw hand bestaan?
't Is nu geen tyd om die aan moordgeweer te slaan.
Zie u verwonnen, en van oorlogs volk verlaaten.
Niet een van uwe beste, en dapperste soldaaten,
Of kiest Arbaces zyde, en zweert hem hulde, en trouw.
De Stad is gansch verheerd. Nu kom ik maar, Mevrouw,
Om schoone Attalia, zo 't moog'lyk was, te hoeden,
En u te bergen voor het vyandlyke woeden.
'k Erken die dienst die gy aan Vader hebt gedaan;
'k Weet alles wat gy om myn liefde hebt bestaan,
En zal, nu 't nood doet, myn getrouheid u doen blyken.
Ondankb're, meent gy my zo laf te zien bezwyken?
Meent gy, dat ik zou gunst van u ontfangen? neen!
Zyn wy verwonnen, en verlaaten, afgestreên,
En zonder hulp, en hoop in 't uitterste gebleeven,
Hoe kan dat zyn, zo lang de Koning is in 't leeven?
Mevrouw vertrouw myn woord, en zet uw Gramschap neêr,
Arbaces zegepraalt, de Koning leeft niet meer.
Sardanapalus met zyn schatten, en bordeelen,
Ligt reeds tot asch verteerd, waar mê de winden speelen,
Die strooiend door de lucht, tot een getuigenis,
Dat zulks het zeker loon der Dwingelandenis.
De Koning leeft niet meer?
Gelieft het u te hooren,
Vorstin, op welk een wys hy in der Goden tooren
Gesneuveld is, ik zal het u in 't kort verslaam.
Wreedaardige, hoop vry myn rampen op, vang, aan,
Wy luist'ren; uw verhaal zal my meer voedzel geeven
Om u te haten; zeg, hoe kwam de Vorst om 't leeven?
Na dat Arbaces met zyn leger overkwam,
En geen meer tegenstand in Ninive vernam,
Trekt voort zyn moedig Heu de Stad in, van Soldaaten,
En Stedelingen, uit een doodsche schrik verlaaten,
En krygt van 't derdendeel volkomen de overhand;
Maar vond by 't Lustpaleis een felle tegenstand.
Sardanapalus had hier al zyn magt, begreepen
In Hofwacht, Lyfssaffiers, en Vluchtigen, beneepen
Om 't hart van schrik, verbaasd in orden saamgebragt,
Om, of het mooglyk was de vyandlyke magt
Te keeren, of, gelyk hy was gewoon voor dezen,
Elk voot zyn aanblik te doen sidderen, en vreezen.
Hier ging het treffen toen op 't aller hevigste aan;
Die, om de Koning in het unterst by te staan,
En de and'ren om de zeeg volkomen te verwerven,
Of in het Harrenas een braave dood te sterven.
De Koning woedende, en in een verbolge zin,
Valt op de Vyand aan, gelyk een Bosch Leeuwin
De jager aanvalt, als hy heeft haar nest besprongen,
Die Legerplaats beschermd, en zyn onweerb're jongen.
Tot drymaal doet hy Held Arbaces tegenstand;
Maar vond zich door 't getal der Vyanden vermand;
En vluchte in 't Lustvertrek, en doet de brug verbreeken.
Wy deinzen wat, en zien terstond een vlamontsteeken,
Eer dat men Helden tot een storm had uit gekipt.
Een halt gezengde slaaf, die pas de vlam ontslipt,
Bericht ons, hoe de Vorst, door waahoop aangedreeven,
Om de ongelukken van het Ryk niet t'overleeven,
Of zich van een Monarch als slaaf te zien veracht,
In 't Lustvertrek had al zyn schat by een gebragt,
Met al zyn Boelen; en dat hy toen, om te weeren,
Dat niemand naderhand de Vrouwen mogt braveeren,
Of van zyn scharten zich verryken, met zyn hand
Dat heerelyk paleis zelf heeft gezet in brand,
Om zo met al zyn schat, en Vrouwen om te komen.
De vuurvloed, bruischende, vernield met gloended stroomen
Gebouwen, schatten, en een onwaardeerlyk goud.
Men zag de balken, en gewelf van cederhoud,
Rondom zo dier bevat, tot puin en asch verteeren.
Maar wie zou 't naar geween, en jammeren niet deeren,
Die zich verbeeld hoe 't met de vrouwen is vergaan;
Zy zien zich zelven in een kring van vlammen staan,
En wachten tot de gloed haar lichaam zat verslinden.
De een, om verligting in dat doods gevaar te vinden,
Stort van een hoogte zich te pletter in de vlam.
Een ander, met die hoop, of zy 't gevaar ontkwam,
Springt van het dak af in de stroom, en moet versmooren.
Wen kon in al 't gedruisch een yslyk kryschen hooren
Van stemmen, die de lucht deed barsten door 't geluid,
Dat doordrong met geweld, en aan den Hemel stuit.
Zo lang tot dat Paleis 't welk strekte een waerelds wonder,
Van zyne wortel afgerukt, het bovenst onder
Gekeert wierd, door de gloed die alles heeft verteert.
Op zulk een wys, Vorstin, is Ninive verheert.
O Goden! liet de Vorst zich door de vlam verslinden?
O ja, men zal van zyn gebeente zelf niet vinden;
Dat licht in 't gloeijend puin verteerd, en overdekt.
Die Koning, die Monarch, die 't aardryk heeft verstrekt
Een Gezel, Vorsten heeft gemaakt tot zyne slaaven,
Krygt zo veel eer niet, dat zyn lykasch word begraaven;
Die zal verstuiven met de wind in de open lucht,
En laaten niet als maar zyn naam voor't los gerucht.
Dit deerlyk noodlot moest die dwingland wedervaaren.
Die trotze Monarchie, die dartienhondert jaaren,
En noch ruim vyftig zo onwrikbaar heeft gestaan,
Zien wy op eene nacht zo schielyk ondergaan.
Wy die nu wilden uw getrouwen dienst vergelden,
Na dat de Goden ons voor overwinnaars stelden,
Bezorgden, om u voort te hoeden voor geweld,
Dat uw behoudenis wierd in myn hand gestelt.
Arbaces wil 't verzoek van my niet tegenstreeven.
Hy nadert, om u blyk van zyne gunst te geeven.
Verwacht dat Vader ook uw dienst waerdeeren zal,
Als eens de buijen van het wisselig geval,
Door weynig tyds verloop wat raaken aan 't bedaaren.
Zie daar, Vorstin, al 't leed dat u zal wedervaaren.
Zie daar de gunst betaalt die ons beweezen is,
En, voor uw zucht tot my, een waare erkentenis.
Arbaces, Belus, Salomena, Ninias, Attalia, Porus, Hypermis,
						Gevolg.
Arbaces.
DAt myn genade allom door 't ryk werde uitgeblaazen!
De Val der Monarchie, zal elk genoeg verbaazen!
Laat ons nu toonen, na zo heerelyk een daad,
Die 't aardryk heeft verlost van zulk een onverlaat,
Dat eindelyk de Goôn, enwy, voldaan naa 't woeden
Van dien Tiran, het ryk voor meer gevaar behoeden.
En gy Prinses, die zyn geweld vreesde uit te staan;
En Gy, die zo veel hebt voor ons ten dienst gedaan,
Gy zult in onze zeege u w luister ook herhaalen.
Ik zal Attalia eerst met myn gunst bestraalen,
Zy was het doelwit van die laffe Dwingeland;
Nublyv zy Eeuwig aan haar Ninias verpand,
Verzekert van myn gunst, en zyn genegentheeden.
Gy Salomena zult in 't ryk een plaats bekleeden
Na uw wardy, nadien deze onbepaalde staat,
En trotze Monarchie na Meden overgaat.
Men zal 't Assirische gebied niet meer waardeeren
Als voor een leenryk, dat Vorst Belus zal regeeren.
Prins Ninias verstrekke een nieuwe opgaande Zon
Met zyne Attalia, in 't prachtig Babilon,
Terwyl ik ider wil na zyn waardy beloonen.
Athenor, Belezus, zal ik myn gunst betoonen.
Zy zyn ook zenuwen, en zuilen van myn macht,
En door hun bystant zie ik 't al na wensch volbracht.
Wy zien dan eindelyk Assyrien verwonnen!
En hooren zo veel ramp, als immer woorden konnen
Verbeelden; ik zie my verraden op het lest,
En heb daar toe door liefde een schelm zelfs aangeprest,
Een trouwelooze die wy eeuwig vloeken moeten.
lk zou nu leeven? Neen! ik zal die misslag boeten.
Ik zal niet leeven met een schandelyke naam.
Sardanapalus zal de snelgevlerkte Faam
Met haargerucht bazuin de Waereld doen verbaazen.
Wel aan, van myn besluit zal zy niet minder blaazen.
Hoe! zou ik 't Vaderland door myne min verraân,
Vernoegt, en zonder wraak zo zien te gronde gaan?
U zegepraalen? Hem in dart'le liefde blaaken?
Zou ik my zelven aan die misslag schuldig maaken?
Ontfangen gunst van een die my zo doodlyk haat?
Die my, en myne min berokkend zo veel smaad?
Verwacht die swakheid van geen ziel zo hoog verheeven
Als myne; ik wil myn ramp niet langer overleeven.
En nu ik my aan u niet wreeken kan, zal ik
Door deze hand mýn leet voleinden zonder schrik.
Laat af Vorstin; ô Goôn! zy brengt haar zelf om 't leeven.
Ja wreede, ik heb my zelf de doodsteek al gegeeven,
Gy ziet my hopeloos in myne ramp vergaan;
Ik sterf, na dat ik ben zo eereloos verraân.
Al geeft myn lyden u een innig ziel genoegen,
De Goden slaan u met een eeuwigduurend wroegen.
Ga Porus, help Mevrouw, voor 't laast; het is uw plicht,
En luik, zo gy haar niet kunt redden, haar gezicht.
Myn waarde Attalia, na zo veel ziels verlangen,
En woeden van 't geval mach ik u weer ontfangen.
Ik mach in 't end, na zo veel doorgestaane druk,
My zelfs verheugen in het naderend geluk,
Dat onze zielen zal onscheidlyk zamen binden.
Wie dacht, wie dacht in 't End noch zo veel heil te vinden!
Wy zien hoe onverwacht de kans verwiss'len kan,
En Zegepraalen, door de dood van dien Tiran.
Doorluchte Ninias, na 't doorge worstelt lyden,
Zal ik my moogen om uw liefde en deugd verblyden,
Wie dorst dit hoopen in dit schrikkelyk gevaar?
'K moest schipbreuk lyden in my ne Eer door Hem, door Haar
Wierd my de Dood gedreigd, nu bergde gy ons leeven;
Nu wilde Vorst dat ik my zelf mach overgeeven
Aan U; Gy weet hoe gy myn zinnen hebt bekoord,
Ontfang dit hart dan dat u eeuwig toebehoord.
Ach! myn Prinses, uw gunst kan al myn ramp verzoeten.
Doorluchte Vorst, vergun dat ik voor uwe voeten
Met vrengde erkennen mach de gunst aan ons betoont,
Rys Vader, 'k heb altyd getrouwe dienst beloont.
U komt met recht een deel van myn genoote zeege.
Door u heb ik het Eind van al myn hoop verkreege.
De val der Monarchie is door uw hulp verrigt;
Dies blyve ik eeuwig aan uw braave stam verplicht.
Verheug u nu gy ziet verwaaten Hoogmoed daalen,
En dat de Deugd in 't end gerust mag zegepraalen.
Einde van het Vyfde, en laatste Bedryf.
De Bekeerde Alchimist
óf Bedroogen Bedrieger
Nil Volentibus Arduum: De Bekeerde Alchimistm, óf Bedroogen Bedrieger.
						Amsterdam: heirs of J. Lescailje, 1680.
GOVERD
JOHANNA
FRÉDERIK
JONKER GOUDSCHALK
JASPER
KLAARTJE
ALTEZAAMEN
DE BEKEERDE ALCHIMIST, ÓF BEDROOGEN BEDRIEGER,
By ALBERT MAGNUS, Boekverkooper op
de Nieuwendijk, in den Atlas, 1680.
Den ÉDELEN HEERE JOAN HUIDEKOOPER, Jonkheere tót Maerseveen, Neerdyk, &c.
					SÉKRÉTARIS der Stad AMSTERDAM.
Veele zullen my van groote inbeelding, én eigene liefde beschuldigen, dat ik, die
					één van de geringste Léden bén van het Konstgenootschap, bekénd onder de naam
					van NIL VOLENTIBUS ARDUUM, my vermeet zo slécht, én kleen een wérkje, als déze
					Bekeerde Alchimist is, aan U. Ed. op te draagen; dóch wanneer zy zullen zien,
					dat ik het oog geslagen héb op U. Eds. deugdelyke inborst, die alle bedriegeryen
					haat, én op U. Eds. bespiegelende geest, die alle konst bemint, twé gaaven, die
					in U. Ed. zo uitblinken, dat ik nérgens élders eene bétere keur zoude hébben
					kunnen doen: zo zullen zy de zélve niet alleen goed vinden, maar pryzen.
Want, myn Heer, de stóf van dit wérk is vry zédevormig, én leerzaam doordien zy
					eene berisping, én hekeling behelst van ééne der uitspoorigste gebréken, die ’er
					in de burgerlyke ommegang in zwang gaan, dat is, de dulle drift tót de
					gevaarlyke kunst van goud maaken, die verscheidene huisgezinnen tót den gronde
					toe berooid maakt, én gemeenlyk die vruchtelooze arbeiders, die daar in
					volharden zo vérre vervoert, dat zy, indien zy vroom willen blyven, tót
					krankzinnigheid vervallen, én in het Dulhuis raaken, óf, indien zy niet naauw
					van gemoed zyn, tót bedriegers, ja valsche munters worden.
Ook is het eene eigene vinding, én die wordt tégenwoordig by de ménigte der
					liefhebberen van de Tooneelpoëzy in zulk eene waerde gehouden, dat zy boven de
					édelste vertaalingen, én geestigste ontleeningen der allertréffelykste Meesters
					een Tooneelstuk stellen, als het maar eigene vinding is, schoon ’er konstige
					schikking, én voeglyke rédeneering na het karakter der persoonazieën aan
					ontbreekt.
Ik mag my immers dan wél gerust stéllen, dat de leerzaamheid der stóffe de
					sléchtheid van ’t wérk genoegzaam zal opweegen, én dat ik déze spoorloosheid van
					die bedriegers onder U. Eds. beschérming veilig zal moogen ten Tooneele voeren;
					én mét éénen van uwe liefde tót de kunst, én réchtzinnig oordeel over de zélve
					een vonnis te hoopen héb over de veel óf weinig eer, die ik inlég mét het
					onderneemen van eene eigene vinding in ’t licht te geeven, om my tót eene reegel
					te strékken, óf ik ook een Treurspél, dat méde eene eigene vinding, én ten
					naasten by voltooid is, voor den dag zal durven bréngen, dan óf ik, my aan
					anderer ongeluk spiegelende, het zélve in de geboorte liever zal smooren. Dit is
					myn voornaamste doelwit geweest, én daar néffens dat ik Uwer Ed. mooge bekénd
					maaken, dat ik inder daad bén,
U.Eds. Onderdaanigste Dienaar,
Het Tooneel in een’ Kamer in het huis van Goverd.
KAtryn, nu durf ik immers hoopen,
Dat onze vond wél af zal loopen?
’t Is alles wonderlyk bedacht
Om dézen kwiedam uit te stryken.
Hoe wil myn goede Vader kyken,
Wanneer hy hoort, dat alles maar
Verdicht is, wat die loogenaar
Hém wys maakt mét zo op te snyen
Van de Alchimie, én Toveryen?
Ja, maar wat lukt het wonderlik,
Dat juist jou Vader Fréderik
Méê heeft by hém te gast gebeeden.
Dat was alleenig om die réden,
Dat hy van de Alchimie zo breed
Dorst boogen, daar hy niets van weet,
Och! de oude man was door die droomen,
En beuz’len daad’lyk ingenomen
Mét Fréd’rik, toen hy die verstondt,
Maar vat zyn’ Minnemoêr de grond
Van ’t wérk, én zal ze in alle deelen
Bekwaam zyn, om haar’ ról te speelen?
O! éldremést, ’t is zulk een kwant!
Het is een veerwyf, die, haar leeven
Niet veel heeft om een man gegeeven.
Wierd nu myn Vader maar bekeerd,
Die zo vaak heeft mét schâ geleerd,
Ik zou wéêr voor geen armoê vreezen.
Katryn, wat waaren wy voordézen,
Eer noch myn Oom te stérven kwam?
En dat kwam niet, als door ’t verkwisten
Van Vader mét die Alchimisten.
Dat’s waar: heeft hy zulk vólkje niet
De kóst gegeeven, én geklied
Op schyn van hoop, én was ’t geen loogen?
Zo is hy honderdmaal bedroogen;
En nu ons Ooms gewénschte dood
Wéér heeft gehulpen uit de nood;
Nu wy wéér rijklyk kunnen leeven;
Nu wil hy my ten huw’lyk geeven
Aan een’ bedrieger, aan een’ guit,
Die al ons goedtje tót een’ duit
Wéér zou de schoorsteen uit doen vliegen,
En Vader jammerlyk bedriegen;
Zo Fréd’riks list niet uitwérkt, dat
Hy in dit huw’lyk steekt de kat,
En hém beweegt, om nooit nadézen
In zulk een zótte kap te weezen.
Dat hoop ik; óch, die goeje man
Die was ’er anders kwaalyk an;
Hy zou al ’t géld, dat jy door ’t stérven
Komt van je ryke Jan oom te érven,
Op nieuw verstooken.
Dat is wis.
Heeft hy niet voort na de érfenis,
Om op een nieuw zyne oude kuuren
In ’t wérk te stéllen, wéêr gaan huuren
Dit groote huis, alleenig, om
De plaats van ’t Labratorium?
Daar stookt hy nu mét zo veel glazen,
En ovens, dat het moet verbaazen,
Die ’t aanzien; ja ’t is ongemeen;
De kamer is hém schier te kleen
Door al ’t beslag; én voor dat zweeten
Proeft hy den heelen dag pas eeten.
Hy lét op huis, nóch huiszórg: Ja,
Hy trékt die dolheid hém zo na
Door toedoen van die snoode guiten,
Dat wy hém hoorden op te sluiten:
Hier door gelooft hy alles. Maar
Daar wordt gebéld. Is Fréd’rik daar
Mét Niesje, laat hém zonder schroomen
Mét de oude vrouw hier binnen komen.
FRÉDERIK, JOHANNA, NIESJE, KATRYN, JAN.
MYn Éngel, hou ik réchtevoort,
Gelyk ik héb beloofd, myn woord?
Ook bén ik wél ter deegen
Verblyd, dat gy u liet beweegen
Door Fréd’rik, om ons by te staan.
Nu, hoop ik, zal myn Vader raaken
Uit déze kap door onze list.
Och hy alchimist,
En stookt, én wroet gelijk te vooren.
Neen, ik héb daar al voor geweest;
Dies zijt in ’t minste niet bevreesd;
Want onze Dirk heeft aangenomen,
Zo ras als Vader af zal komen,
Aan ons de leus te geeven.
Maar is jou Vader nóch zo zoet
Op de Alchimistery?
Bezonder,
En, zo ’t zo voort gaat, zyn we ’er onder:
Dit ’s de oorzaak, dat ik buiten hém
My héb verloofd, én myne stém
Gegeeven, om die guits te weeren,
En Vader eind’lyk te bekeeren;
Of, zó ’t mislukt, van stonden aan
Mét Fréd’rik heim’lyk door te gaan.
Ik hoop, élk zal mét médelyden
De nood zien, die ik zoek te myden.
Myn éngel, twyfel daar niet aan,
Gy zult niets rédenloos bestaan;
Gy zoekt uw Vaders val te weeren.
Maar is de toestél, zyn de kleêren
Al vaerdig?
Maar zal ’t wél voegen, dat ik méé
Verkleed my aan die guit zal wreeken?
Gy wilde bóven dat ook zien
De klucht, die mét hém zal geschiên.
Wel zou ik niet, ’t is nooit gebeurd
Zo geestig iemand uit te stryken;
Ja wél, ja wél, hoe wil hy kyken.
DIRK, JOHANNA, FRÉDERIK, NIESJE, KATRYN, JAN.
Kom sammel niet, bérg Niesje maar;
Uw Vader komt zo na benéden,
Hy is al bézig mét verkleeden.
Wél, ga mét Niesje dan, Katryn;
Ik zal zo aanstonds by u zijn.
Ik zél dat varken hiel wél wasschen;
Maak maar dat alles is gereed.
FRÉDERIK, GOVERD, JOHANNA, JAN.
Wél Fréd’rik, bén jy hier al eer,
Als ik? dat moet je my vergeeven.
Myn Heer, daar is niets aan misdreeven;
Ik héb uw’ Dóchter wat verzéld;
Die heeft my midd’ler wyl vertéld,
Hoe déze Heer, die gy verbeide,
En daar gy my zo veel van zelde,
Een Jonker is van groote staat.
Maar, Heer, je zult het zien, én hooren,
Ik zég je niet veel van te vooren.
Maar, Vaderlief, het wordt al laat,
Ik zal ééns zien gaan na ’t gebraad,
En óf al de and’re kóst haast gaar is;
’k Zal u de weet doen als het klaar is.
Myn Heer, dat is het minst’; hy kan
De grootste kunsten, die ’er leeven
Niet in de waereld zyn beschreeven.
’k Héb een Arkanum aangevaerd,
Dat ’s séstig duizend ponden waerd,
En in een maand zal ’t wérk gelukken,
Dan zullen wy de vruchten plukken.
Dat ik juist zulk een’ konstenaar
Gevonden héb, ’t is óf ’t wil weezen.
Ik héb mét and’ren ook voordézen
Gelaboreerd, dat waaren maar
Bedriegers, die ’er niet een haar
Op de Alchimie verstonden; waarlyk;
Maar déze Jonker toont het klaarlyk!
Heer Goudschalk wykt geen man in ’t land
In kénnis; ô! hy heeft verstand.
Daarom meen ik hém by myn leeven
Myn’ Dóchter tót een’ vróuw te geeven.
Want géld, én goed
Bezit hy, Heer, in óvervloed.
Daar wordt gebéld, ik hou voor wis,
Dat daar Heer Goudschalk zélver is.
GOVERD, JONKER GOUDSCHALK, FRÉ- DERIK, JASPER, JAN.
MYn Heer is wélkom hier gekomen;
Gy hébt de moeite nóch genomen
Om my ’t geluk te geeven van
Uw byzyn?
Ho! een Edelman
Past op zyn woord voor al te létten,
Myn Heer, gun mét verlóf, dat ik
Uw’ hand kus.
Dit’s Jonker Fréd’rik, die ik héden
Héb by myn Heer te gast gebeeden;
Het is een jong, én aardig kwant;
Ook heeft hy vry al wat verstand
Van de Alchimie, én haar’ sekrecten.
Maar dat een lóskóp, van de straat
My zou mét ongezoute praat
Vermoorden, óf mét beuzelingen,
Dat’s mis; ik staar op grooter dingen.
Myn Heer, ik héb een ander wit
Als de onervaar’ne, én sléchte ménschen.
Ik kwam om u geluk te wénschen,
Myn Heer, nadien ik héb gehoord,
Dat u Heer Goverd heeft zyn woord
Gegeeven, om zyn kind te trouwen.
Ik hoor ook, dat haar hart, én zin,
Geheel geneigd is tót uw’ min.
Wél waarom niet? wat zou me ontbreeken?
Myn Heer, voor eerst versta ik dit;
Ik maak de bruine paerlen wit,
En rond, hoe scheef zy moogen weezen.
’k Héb ook een Spiritus, als wyn
Zo klaar; wanneer ik die wil méngen
Mét water, én daar méé bespréngen
Mosschóvisch’ hénnip, Rigaas vlas,
Of wérk, óf ’t geen bést komt te pas,
Zo kan men daar voort zy van spinnen,
En ongeloof’lyk géld méê winnen;
Ja zulke, dat de Pérsiaan
Mét al zyn zy om brood zal gaan.
Dan héb ik nóch gevonden
Een kunst, die weinige doorgronden;
Ik maak mét winst van duinzand goud.
Ik héb een konstig glas, ’t is rond,
En weegt byna dryhonderd pond:
Dat kan het keurigst oog bedriegen;
’t Zal, als gy éffen blaast, vervliegen,
En dryven luchtig op, én néêr,
Gelyk als de alderlichtste veer.
Hier in is door veel konst beslooten
Het vuur der wyzen, daar den grooten
Artéfius, én Lullius,
En Séndivogius aldus
Van spreeken, dat zy nooit hunn’ handen,
Of vingers daar aan kunnen branden;
Dit is dat heet, én vochtig vuur,
Het wélk ook droog is van natuur,
En altyd in één stand kan blyven;
Dit doet de kloot zo luchtig dryven;
Dit is der Filozoofen schat.
Voorts ziet gy in dit glazen vat
De Maagdenaard, waar van wy leezen
By Hérmés Trismegist, wiens weezen
En eigenschap al van ’t begin
Is voortgebragt, als aard; schoon ’t in
Der daad nooit aard was, daar al de ouden,
En wy byzonder veel van houden:
Dit is de onzichtb’re geest, die voort
Zich zélven méngt, én dringt, én boort
In alle dingen, die wy achten,
En inblaast haar’ verborgen’ krachten;
’t Wélk Hérmés zéggen doet, dat hy
De Zon tót vader heeft, daar by
De Maan tót moeder; dat de vrinden
Der konst die zélf lichchaam’lyk vinden,
En zienlyk maaken voor ’t gezigt
Door een geringe konst, die licht
By vrouwenwérk, én kinderspeelen
Is uit te vinden in zyn deelen,
En eigene eigenschappen; dus
Trouwt Beya met Gabritius.
Dit is die stof, die van te vooren,
Al mét de waereld is gebooren;
Dit is dat onvergank’lyk vuur,
Dat zélf déze aarde in haar Merkuur,
Schoon dat de Domme zulks bespótten,
Versmélt, omdraayen doet, én rótten
Zo lang, tót dat zy deur, én deur
Wordt, als geronnen bloed, van kleur.
Dit is die geest, die mét behaagen
De wind heeft in zyn buik gedraagen;
Die de aard heeft gekoaguleerd,
En élk wordt van natuur vereerd;
Die maakt de konst volkomen wakker,
En teelt, als uit een’ vruchtbaare akker,
Na négen maanden zulk een’ schat,
Als iemandt heeft op aard gehad.
Wat dunkt je, Fréd’rik, die sekreeten
Zou iemand anders die wél weeten?
Hoor nu in ’t kort,
Waar toe dit wérk vervaerdigd wordt.
Hier zal ik uit te voorschyn bréngen
Een zéker iet, dat ik kan méngen
Naar eisch van zaaken na myn’ wil.
Zwyg stil,
En hoor; wanneer ik dit wil zaaijen,
Kan ik ’er bergen goud van maaijen,
En voort doen komen mét der vaard
Een heele boom van goud uit de aard.
Zonder loogen
Myn Heer, ik sta, als opgetoogen.
Ik zal, zo dra ik bén getrouwd,
Te Haarlem maaken, in den Hout,
Een Lusthóf, die al ’s waerelds hóven,
In kóstlykheid zal gaan te boven.
Daar in zal goud zyn, wat men ziet;
Ja zélf het onkruid, dat men wiedt.
De vogels, die de lucht maar rieken,
Die zullen voort op goude wieken,
De Lusthóf vliegen door, én door,
En konstig streelen het gehoor.
De veêren zullen op de hénnen
Veranderen in goude pénnen,
Wanneer zy mét haar bék van ’t land
Maar pikken ’t alderminste zand.
Ik kén die groote konst, die by
Het sléchte vólk heet tovery;
Daar weet ik méde iet uit te vinden,
Om alles voort te doen verzwinden,
Wanneer een dief, óf onverstand
Iet aan wil raaken mét zyn’ hand.
’t Schynt onmooglyk;
Nóchtans prys ik die konsten hooglyk,
En wénschte, zo het kon geschiên,
Dat ik er mogt ’t begin van zien.
Gy zult wat anders zien, én hooren;
Ja dat de tyd maar was gebooren,
Die daar toe noodig is, gy zoudt
Dit gantsch vertrék voort zien van goud.
Zo kunt ge iets doen een ander weezen
Aannemen, als het had voordézen?
O ja, ’k maak zélf de Mooren wit,
De witten wéêr zo zwart, als git.
’k Maak oude wyven, hoe versleeten,
Wéêr daad’lyk jong door myn’ sekreeten;
En iemands lyf zo hard, als staal.
De jonge, die myn’ gunst versmaaden,
Ontvreemd ik voort van heur’ sieraaden,
En maak heur, als een baviaan.
Ja! wordt dat door uw’ kunst gedaan?
Wilt ge iet verwonderlykers hooren,
Zo luister toe mét beide uw’ ooren.
’k Maak van een Hoen, hoewél ’t bykans
Onmoog’lyk schynt, door konst een’ Gans.
’k Doe wéêr een’ Gans mét graauwe veeren,
In een’ sneeuw witte Zwaan verkeeren;
Door dien myn filozofisch vuur
Doet augmenteeren de natuur,
Dan maak ik van een’ Zwaan, ’t wélk zwaar is,
Een’ Vogelstruys, óf Kazuwaris;
In ’t kort, wat niemand heeft gezien,
Doe ik door myne konst geschiên.
Die kunsten zél ik altegaâr
Nóch van hém leeren binnen ’t jaar,
Wy zyn al bézig.
Zou ’t u deeren,
Dat ik die konsten méê mogt leeren?
O neen, Heer, dat staat u niet vry;
Die kunsten zyn alleen voor my,
HÉlp! hélp! sta by! O ongelukken!
Heer, al de glazen zyn aan stukken
Gesprongen, daar je zo veel goud,
Gelyk je zei, in maaken zoudt.
Wil je ’t niet gelooven,
Myn Heer, zo ga maar zélver boven;
Daar leit je mooje duizend pond,
En nóch licht meerder in den hond.