floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
Uw’ bliksem néderdaal; maar tréf myn hart alleen.
KLYTEMNÉSTRA, IFIGINIA, EURIBATÉS, AEGINA.
JA, ’t gantsche heir zal my myn’ dóchter niet ontrukken
Verraaders, durft gy dus uw’ Koningin verdrukken?
Mevrouw, wy zullen doen, al watge ons wilt gebiên.
Gy zult ons véchtend voor uw’ voeten sneuv’len zien.
Maar wat verwacht gy van de zwakheid onzer armen?
Dat die haar tégen zo veel vyanden beschérmen?
’t Is geen verwarde hoop van vólk, dat licht verswind:
’t Is ’t gantsche léger door een dulle drift verblind,
En ’t geen van Kalchas, die mêdógenloos dén Góden
Dit óffer slagten wil, beheerscht word, én gebooden.
De Kóning ziet zich van zyn magt ontbloot, en doet
Ons wyken voor de stroom dier opgezwollen vloed.
Achilles, tégens wien zich niemand aan durft zétten,
Zal zélf mét al zyn moed de voortgang niet belétten.
Wat kan men doen, Mevrouw? wat middelen, wat raad
De stórm te ontwyken, die ons op te kómen staat?
Dat zy dan hunne woede op my, én ’t weinig léven
Uitvoeren, ’t geen, helaas! my óv’rig is gebleeven
De dood alleen, maar vrees, nóch dreigen, nóch allarm,
Kan beide ons tréffen, vast gestréngeld arm in arm.
Myn lichaam is veel eer van myne ziel te scheuren,
Als dat ik immer.... Ach myn dóchter!
Of wy treuren,
Om dat een wreede star, tót straf van ons geslacht,
De stond bescheen, toen ik ter waereld wierd gebragt.
Wat is hier tóch voor ons, helaas! veel uit te réchten,
Die mét de Góden én de ménschen moeten véchten?
Ay, stél u by een vólk, vol woede, in geen gevaar,
En in een léger, dat niet meer wil hooren naar
Uw’ égemaal. Mevrouw, gy zoud vergeefs my trachten
Te hélpen! ieder zoude u hoonen, én verachten:
En gy zoud licht, tót loon der hulp, die gy my bood,
Een schouwspél strékken, my veel wreeder dan de dood.
Ay, laat de Griek begaan; én maak myn ziel niet droever.
Maar vlied voor eeuwig van déze ongelukkige oever.
De vlam des óffers die my wacht, zal voor uw oog
Als ’t zo na by is, zyn te schrikk’lyk een vertoog.
Voor al laat me op uw’liefde één béde tóch verwérven
Ach, moeder! ach! verwyt aan vader nooit myn stérven!
Wie? hém, die zélf uw hart aan Kalchas bied, én zénd?
Wat heeft hy niet tot myn verlóssing aangewénd!
Hoe valsch heeft hy ons niet verleid.
Hy gaf den Góden,
Van wien hy my ontfing, my weêr op hun gebóden.
Men rooft u wél een lief, maar niet een eenig kind;
’k Bén niet alleen de band, die u aan vader bind:
Gy kund u troosten mét Oréstes, mynen broeder,
Ach! mogt hy wézen min gevaarlyk aan zyn moeder!
Gy hoort des dullen vólks onwéderstaanlyke eisch!
Omhéls u kind nóch eens, ’t is voor de laaste reis,
Mevrouw; én toon, dat gy nooit moediger, nóch stouter....
Eurybatés, kom, leid uw óffer na het outer.
Gy zult alleen niet gaan, myn dóchter; ik ga mé?
Maar hoe? weerhoud men my, waar heen ik wénde óf trê.
Wél, trouwelooze léscht uw bloed dorst.
Dwing uw zinnen,
Mevrouw, wat kunt, wat wilt ge uitréchten? wat beginnen?
Helaas! het is vergeefs al wat ik pooge of doe.
Ach! ’k bén verbysterder als ooit voorheen! maar hoe?
’k Stérf duizend dooden, én ik blyf nóch in het léven!
Weet gy het schélmstuk al, én wie het heeft bedreeven?
Kent gy het monster dat Ifigeniaas dood
Veroorzaakt, ’t geen zy heeft gekoesterd in haar schoot?
De ondanb’re Erifilé, die dulle min doet blaaken,
Heeft uwe vlugt het vólk, uit spyt, beként gaan maaken.
Afgryslyk schrik dier, van Megéra zélf gebaart,
Die in onze armen van de hél gewórpen waart,
Zult gy niet stérven? én uw schuld, daar alle vloeken...
Maar, ach! waar gaat myn rouw eene ófferhande zoeken?
ô Zé! had gy geen nieuwe afgronden, om de vloot
Van duizend schépen te begraaven, in uw schoot?
Zo laat de winden dan, als Aulis uit zyn kaaken
De kielen, die het in zyn havens houd, zal braaken,
Die winden, zo van ons beschuldigt, u belaan
Mét schépen door de stórm verbrooken, én vergaan.
En gy, ô zon! én gy, die Atreus zoon, én waaren
Nakomeling beschouwt, maak weer te rugg’ te vaaren:
Gy die niet durfde uit schrik beschynen ’s vaders feest,
Keer, keer, u is de wég van hém geleerd geweest.
Maar ondertusschen zal myn dóchter, óverlaaden
Mét haatelyke, én ongelukkige sieraaden,
ô Wreede Hémel! ô bedroefde moeder! naar
Het outer treeden. Góôn! is ’t lydelyk! én daar
Door de onverzoenb’re klaauw van Kalchas aangegreepen;
Haar hals aan ’t slachtmés, door haar vader zélfs gesleepen
Aanbieden! Kalchas zal in haar onschuldig hloed
Zich... maar laat af, ontménschde, én zie op wien gy woed.
’t Is zuiver bloed eens Góds, wiens fél ontsteeken tooren,
Ons laat zyn bliksem zien, ons doet zyn donder hooren.
Hy wil zig wreeken; Aarde én Hémel dreunt, en kryt...
KLYTEMNÉSTRA, AEGINA, WACHT, ARKAS.
JA, zyt verzékerd ’t is een Gód, die voor u stryd.
Achilles opgewékt, Mevrouw, door uw’ gebéden,
Heeft reeds de wéderstand des Grieks in ’t stóf vertréden,
En is by ’t outer, waar dat Kalchas van ’t gewéld
Verzét staat; ’t óffer is tót nóch toe uitgestéld.
Men dreigt; de Hémel zucht, men vliegt; het staal dat schittert.
Rondom het Outer stélt Achilles gantsch verbittert,
Zyn vrinden, al gereed om hém hunn’ hulp te biên.
Haar vader, die hém naauw durft onder de oogen zien
Om zyne traanen niet te toonen, keert zyne oogen
Van déze élende, én heeft hét aanzigt óvertoogen.
Kom, wyl hy zwygt, Mevrouw, doe door uw’ woord de hand
Van uw’ verdeediger hét noodige onderstand:
Dewyl hy, rood van ’t bloed van die hy kwam te vellén,
Wil in uwe armen, zyn beminde bruid hérstéllen.
’k Moet dérwaarts op zyn last u leiden, ga mét my;
Ey vrees niet.
Arkas, zoude ik vreezen? vliegen wy:
Hét schrikkelykst gevaar heeft niets dat my doet schroomen;
’k Streef alles door. Maar, Góôn! zie ’k niet Ulisses kómen!
Hy is ’t! myn kind is dood. Ach! Arkas, ’t is te laat.
ULISSES, KLYTEMNÉSTRA, ARKAS, AEGINA, wachten, NÉSTOR, PATROKLÉS.
ZY is in ’t léven, én des Hémels toorn verzaad.
Mevrouw, hérstél u, wyl de Góôn ze u wéder geeven.
Zy leeft! én gy bréngt my de tyding van haar léven.
Ja, ik, die ’s Vorsten hart héb tégen u, én haar
Gestérkt, als hy besweek uit liefde, om haar gevaar.
Ik, die, wyl ik de reis na Tróje zag vertraagen,
Geen acht héb in myn raân op uw geween geslagen.
Kom nu, Mevrouw, dewyl de Góden zyn vernoegd
Hét kwaad hérstéllen, dat ik u héb toegevoegd.
Ach Prins! myn dóchter! Góôn! mag ik op u vertrouwen?
ô Wonderwérk! wat Gód heeft my myn kind behouwen?
Elk een gelyk gy ziet is op dit oogenblik.
Vervuld mét blydschap, mét verrukking, én mét schrik.
Nooit heeft een dag den Griek zo doodelyk gescheenen.
PATROKLÉS.
De twédracht streefde alreê door ’t gantsche léger heenen:
En hébbende in élks oog haar standaard reeds geplant,
Gaf zy hét doodelyk sein der stryd met haare hand.
Uw dóchter stond ontroerd, te zien, van alle zyden,
Het léger tégen, én Achilles voor haar stryden.
Die, schoon alleen, vol toorn, terwyl zy opwaards klom,
Het heir verbaast maakte, én verdeelde ’t Gódendom.
Men zag alréde een wolk van uitgetoogen schichten,
De lucht benévelen, ’t bloed stroomen, niemand zwichten.
Wanneer Achilles.... Maar ik zie hy nadert vast.
Mét uw gemaal én kind.
AGAMÉMNON, KLYTEMNÉSTRA, ACHILLES, IFIGE- NIA, KALCHAS, ULISSES, AEGINA,
						ARKAS, PATRO- KLÉS, wacht, EURIBATÉS.
MEvrouw der Góden last
Is uitgevoerd; zy zyn bewoogen door uw karmen,
En lev’ren, na uw wénsch, uw kind weêr in uwe armen.
Myn moeder!
Goede Góôn! wat blydschap; ach! myn kind,
Geniet uw’ moeder, nu ze u lévend wéder vind.
Haar dóchter, die zy reeds dood rékende, én verlooren!
Maar, hoe voldoe ik u myn Heer, ach! doe my hooren
Hoe gy haar léven hébt geréd uit dit gevaar?
Mevrouw, ik streefde mét myn vrinden na ’t altaar,
Dat ik mét krygsvólk dicht bezét vond, die zich tégen
Myn voortgang stélden; ’k zie de Kóning, gantsch verlégen,
Zyn ondanks, toestaan, mét een troosteloos gemoed,
De Gódspraak die ons eischt Ifiginiaas bloed.
Dit wékt ons aller moed, om ’t stryden te verkiezen,
Op hoop der zeege, óf om ’er ’t léven te verliezen.
Als Kalchas toe treed, die u zélf verhaalen zal,
Hoe ’t Gódendom uw kind beschérmt heeft voor haar val.
KALCHAS.
Mevrouw, Achilles, die, vol ongeduld, én tooren,
Streed voor zyn lieve bruid, scheen niets te willen hooren:
Dóch, op myne aankomst bond zig in. Ik mét een oog
Vol vuur, hét weezen dof, het hair gerécht om hoog,
Verschrik’lyk, vol des Góds, waar van ik was bezéten,
Sprak: hoor, Achilles; hoort, gy Grieken, ’k doe u weeten,
De Gód, die door myn stém u héden toespreekt, zégt
My zyne wil, én heeft my klaar’er onderrecht.
Een ander bloed moet hier geslagt zyn, én vergooten,
Een and’re Ifigenie uit Hélena gesprooten.
Want zy, met Thézeus in het heymelyk gepaart
Toen hy haar schaakte, heeft een dóchter hém gebaart,
By haar verzweegen om die schande te verbloemen,
En heeft die dóchter doen Ifigenia noemen.
Ik, ik, die zélf de vrucht gezien héb van déze écht,
Héb al van die tyd af ’s kinds ongeluk voorzégt.
Haar droevig lót blyft door een valsche naam verbórgen,
Zy is alhier gebragt door haar verwoede zórgen.
Ze is voor uw aller oog; zy ziet my, én zy hoort
Haar vonnis, zy is de eisch der Góden, in een woord.
Dus sprak ik, daad’lyk wérpt al ’t léger, opgetoogen,
En vol verwond’ring, op Erifilé zyne oogen
Zy stond by ’t outer, én wél lichtlyk was haar hart
Vol ongeduld, dat mét het óffer wierd gemart;
Want zy was daar alleen gekómen om te ontdékken
Aan ’t Grieksche vólk, dat gy in stilte woud vertrékken.
’t Ontzét zich van haar lót, zo vreemd, én stam, zo groot
Maar, wyl men Tróje moet verkrygen door haar dood,
Heeft straks het krygs vólk, in een drift op haar ontstóken,
Hét vonnis van haar dood eenstémmig uitgesprooken,
Daar ik my vaardig tót die slagting had gemaakt.
Houd stand, sprak zy, ik wil van niemant zyn geraakt.
Hét bloed der hélden, die gy zégt my voor te bréngen,
Zal zich wél zonder uw’ Godlooze handen pléngen,
Voort vliegt die dulle na ’t altaar, nóch onbemorst,
Vat na hét heilig més, én stoot hét in haar borst:
Maar naauw’lyks vloeid haar bloed langs de aarde, óf, wélk een
							wonder!
De Góôn doen op ’t altaar neêrvallen hunne donder.
De winden, aan het gaan, beroeren straks de lucht.
De zé geeft antwoord; ruischt, én maakt een nieuw gerugt.
Men, ziet hét strand terstond mét sneeuwit schuim bestreeken,
En ’t lyk vuur op ’t altaar van zélve zich ontsteeken.
De Hemel weêrlicht, sluit zig op, én zénd in ’t véld
Een heilige indruk, die al ’t léger weêr hérstéld.
De krygsknécht, gantsch verzét, wil voor gewis verhaalen,
Dat hy Diana in een wólk zag néderdaalen:
Ja zégt, dat zy om hoog weêr varende in de vlam,
Onze ófferhande én bê mét haar ten Hémel nam.
Hét zaamgeloopen vólk, trékt juichende weêr heenen;
Ifigenia zagme alleen maar ’t lyk beweenen,
Van haare vyandin, de doode Erifilé,
Tót ons gemeen geluk, gesneuveld daar ter stéê.
Ontfang dan van myn hand uw’ dóchter, door der Góden
Goedgunstigheid geréd.
Nu komt myn ziel u nooden,
Dewyl de Kóning stémt onze écht, dat gy Mevrouw,
Bevéstigt door uw woord die lang gewénschte trouw.
Waer mede kan ik héld Achilles ooit beloonen,
En u, ô Góôn, genoeg myn dankbaerheid betoonen?
Joost van den Vondel: Lucifer. Amsterdam: Abraham de Wees, 1654.
BELZEBUB
BELIAL
APOLLION
GABRIËL
REY VAN ENGELEN
LUICIFERISTEN
MICHAËL
RAFAËL
URIËL
PRAECIPITEMQUE IMMANI TURBINE ADEGIT.
Voor Abraham de Wees, Boeckverkooper op den Middeldam, in 't Nieuwe
					Testament, in 't jaer 1654.
Den onverwinnelycksten Vorst en Heere, Den Heere Ferdinandus Den Derden,
Gelyck de Goddelycke Majesteit in een ongenaeckbaer licht gezeten is; zoo zit
					oock de weereltsche Mogentheit, die haer licht uit Godt schept, en de Godtheit
					afbeelt, in haren glans verheerlyckt: maer gelyck de Godtheit, of liever
					opperste Goetheit, den allerminsten en ootmoedigen, met den toegangk tot haren
					troon, begenadight; zoo gewaerdight de tydelycke Mogentheit oock den
					allerkleensten dat hy zich eerbiedigh voor hare voeten vernedere. Op deze hoop
					verstout zich myne Zanggodin, van verre, aen uwe Keizerlycke Majesteit op te
					offeren dit treurspel van Lucifer, wiens styl wel ryckelyck de deftigheit en
					statigheit vereischt, waer van de Poëet spreeckt:
Omne genus scripti gravitate Tragaedia vincit;
Hoe hoogh men drave in styl, en toon,
Het Treurspel spant alleen de kroon;
Doch wat aen de vereischte hooghdraventheit des styls ontbreeckt, dat zal de
					tooneelstof, titel, en naem, en doorluchtigheit des persoons vergoeden, die
					hier, ten spiegel van alle ondanckbare staetzuchtigen, zyn treurtooneel, den
					hemel, bekleet, waer uit hy, die zich vermat aen Godts zyde te zitten, en Gode
					gelyck te worden, verstooten, en rechtvaerdighlyck ter eeuwige duisternisse
					verdoemt wert. Op dit rampzalige voorbeelt van Lucifer, den Aertsëngel, en eerst
					heerlycksten boven alle Engelen, volghden sedert, bykans alle eeuwen door, de
					wederspannige geweldenaers, waer van oude en jonge historien getuigen, en toonen
					hoe gewelt, doortraptheit, en listige aenslagen der ongerechtigen, met glimp en
					schyn van wettigheit vermomt, ydel en krachteloos zyn, zoo lang Godts
					Voorzienigheit de geheilighde Maghten en Stammen hanthaeft, tot rust en
					veiligheit van allerhande Staten, die, zonder een wettigh Opperhooft, in geene
					burgerlycke gemeenschap kunnen bestaen: waerom Godts Orakel zelf, den
					menschelycken geslachte ten beste, deze Mogentheit, als zyn eige, in eenen adem,
					bevestight, gebiedende Gode en den Keizer elck hun recht te geven. Christenryck
					doorgaends, gelyck een schip in de wilde zee, aen alle kanten, en tegenwoordigh
					van Turck en Tarter, bestormt, en in noot van schipbreucke, vereischt ten
					hooghste deze eendraghtige eerbiedigheit tot het Keizerdom, om den algemeenen
					erfvyant des Christen naems te stuiten, en den Rycksbodem en zyne grenzen,
					tegens den inbreuck der woeste volcken, te veiligen, en te stercken; waerom Godt
					te dancken is, dat het hem beliefde 't Gezagh en de Kroon des H. Roomschen
					Rycks, voor 's Vaders overlyden, op den jongsten Rycksdagh, in den zone,
					FERDINANDUS DEN VIERDEN, te verzekeren; een zegen, waerop zoo vele volcken moet
					dragen, en de tooneeltrompet van onze Nederduitsche Zanggodinne te moediger,
					voor den troon van Hooghduitschlant, den overwonnen Lucifer, in Michaëls
					triomfstaetsi ommevoert.
UWE KEIZERLYCKE
MAJESTEITS
allerootmoedighste dienaer
J.V. VONDEL.
Op de Afbeeldinge van Keizerlycke Majesteit, Ferdinandus den Derden;
De Zon van Oostenryck verheft haer schoone stralen,
Uit schaduwen van kunst, veel schooner in elx oogh,
Dewylze, in haren troon gestegen hemelhoogh,
Zich niet ontziet zoo laegh op ons gezicht te dalen.
De derde FERDINAND, geschapen tot regeeren,
Gelyck een tweede August, en Vader van de pais,
Zyn' Zoon de hierbaen wyst naer 't hemelsche palais,
En leert met wapenen van Vrede triomfeeren.
Gezegent is het Ryck, gezegent zyn de volcken,
Daer zyn voorzienigheit genadigh 't oogh op houdt,
En hem de Weeghschael wort van 't heiligh Recht betrout.
Een Arent broght zyn zwaert en scepter uit de wolcken.
Een kroon verciert het hooft, ter heerschappy gewyt:
Dit Hooft verciert de Kroon, en schept een' gulden tyt.
Berecht aen alle Kunstgenooten, en Begunstigers der Tooneelspelen.
De Schilder en Poëet ontfingen beide een maght
Van alles te bestaen wat elck zich dienstigh acht.
Lucifer, d'Aertsengel, opperste, en doorluchtighste boven alle Engelen,
					hoovaerdigh en staetzuchtigh, uit blinde liefde tot zyn eige, benyde Godts
					onbepaelde grootheit, oock den mensch, naer Godts beelt geschapen, en in het
					weeligh Paradys met de heerschappye des aerdtbodems begiftight. Hy benyde Godt
					en den mensch te meer, toen Gabriël, Godts Herout, alle Engelen voor dienstbare
					Geesten verklaerde, en de geheimenissen van Godts toekomende menschworden hun
					ontdeckte; waer door het Engelsdom voorbygegaen, de waerachtige menschelycke
					natuur, met de Godtheitvereenight, een gelycke maght en Majesteit te verwachten
					stont: waerom de hoovaer dige en nydige Geest, poogende zich zelven Gode gelyck
					te stellen, en den mensch buiten den hemel te houden, door zyne medestanders,
					ontelbare Engelen oprockende, wapende, en tegens Michaël, 's hemels Veltheer, en
					zyne heirkrachten, onaengezien Rafaëls waerschuwinge, aenvoerde; en afgestreden,
					na de neêrlaegh, uit wraecke den eersten mensch, en in hem alle zyne
					nakomelingen, ten val broght, en hy zelf met zyne weêrspannelingen ter helle
					gestort, en eeuwigh verdoemt wert.
Het tooneel is in den hemel.
BELZEBUB, wederspannige Oversten.
BELIAL, wederspannige Oversten.
APOLLION, wederspannige Oversten.
GABRIËL, Godts Geheimenistolck.
LUCIFER, Stedehouder.
LUICIFERISTEN, Oproerige Geesten.
MICHAËL, Veltheer.
RAFAËL, Bescherm-engel.
URIËL, Michaëls Schiltknaep.
Lucifer. Treurspel.
BELZEBUB. BELIAL. APOLLION.
Belzebub
Myn Belial ging hene op lucht en vleugels dryven,
Om uit te zien waer onze Apollion magh blyven.
Vorst Lucifer zondt hem, tot dezen toght bequaem,
Naer 't aertrijck, op dat hy eens nader kennis naem'
Van Adams heil en staet, waer in d'Almogentheden
Hem stelden. het wort tyt om weder van beneden
Te keeren hier ter stede: ick gis hy is niet veer.
Een wacker dienaer vlieght op 't wencken van zyn' Heer;
En stut zyn meesters troon getrou met hals en schouder.
Heer Belzebub, ghy Raet van 's hemels Stedehouder,
Hy steigert steil, van kreits in kreits, op ons gezicht.
Hy streeft den wint voorby, en laet een spoor van licht
En glanssen achter zich, waer zyn gezwinde wiecken
De wolcken breecken. hy begint ons lucht te riecken,
In eenen andren dagh en schooner zonneschyn,
Daer 't licht zich spiegelt in het blaeuwe kristalyn.
De hemelklooten zien met hun gezicht, van onder,
Terwyl hy ryst, hem na, een ieder in 't byzonder,
Verwondert om dien vaert en goddelycken zwier,
Die hun geen Engel schynt, maer eer een vliegend vier.
Geen star verschiet zoo snel. hier komt hy aengestegen,
Met eenen gouden tack, en heeft de steile wegen
Voorspoedigh afgeleit.
Wat brengt Apollion?
Heer Belzebub, ick heb, zoo vlytigh als ick kon,
Het laegh gewest bespiet, en offere u de vruchten,
Zoo diep beneden ons, in andre zon en luchten,
Gesproten: oordeel, uit de vruchten, van het lant,
En van den hof, door Godt gezegent, en beplant,
Tot wellust van den mensch.
ick zie de goude bladen,
Met perlen van de lucht, den zilvren dau, geladen.
Hoe lieflyck rieckt dit loof, dat zyne verf behoudt!
Hoe gloeit dit vrolyck ooft van karmozyn, en gout!
't Waer jammer zoo men dit ontwyde met de handen.
't Gezicht bekoort den mont. wie zou niet watertanden
Naer aertsche leckerny? hy walght van onzen dagh,
En hemelsch mann', die 't ooft der aerde plucken magh.
Men zou ons Paradys om Adams hof verwenschen.
't Geluck der Engelen moet wycken voor de menschen.
Niet waer, heer Belzebub? al schynt de hemel hoogh,
Wy leggen veel te laegh. het geen ick met myn oogh
Gezien heb, mistme niet. 't vermaeck van 's weerelts hoven,
Een eenigh Eden gaet ons Paradys te boven.
Laet hooren watghe zaeght: wy luistren t'zamen toe.
'k Verzwygh mijn henevaert, om niet te reppen hoe
Gezwint ick nedersteegh, en zonck door negen bogen,
Die, sneller dan een pijl, rontom hun midpunt vlogen.
Het radt der zinnen kan zoo snel niet ommeslaen,
In ons gedachten, als ick, lager dan de maen
En wolcken, afgegleên, bleef hangen op mijn pennen,
Om 't Oostersche gewest en lantschap t'onderkennen,
Op 't aenzicht van den kloot, daer d'Oceaen om spoelt,
Waer in zoo menigh slagh van zeegedroghten woelt.
Van verre zagh men hier een' hoogen bergh verschieten,
Waer uit een waterval, de wortel van vier vlieten,
Ten dale nederbruischt. wy streken steil, en schuin
Voorover met ons hooft, en rusten op de kruin
Des berghs, van waer men vlack de zalige landouwen
Der onderweerelt en haer weelde kon aenschouwen.
Nu schilder ons den hof, en zijn gestaltenis.
De hof valt ront, gelijck de kloot der weerelt is.
In 't midden rijst de bergh, waer uit de hooftbron klatert,
Die zich in vieren deelt, en al het lant bewatert,
Geboomte en beemden laeft, en levert beken uit,
Zoo klaer gelijck kristal, daer geen gezicht op stuit.
De stroomen geven slib, en koesteren de gronden.
Hier worden Onixsteen en Bdellion gevonden.
Hoe klaer de hemel oock van starren blinckt, en barnt;
Hier zaeide vrouw Natuur in steenen een gestarnt,
Dat onze starren dooft. hier blinckt het gout in d'aderen.
Hier wou Natuur haer' schat in eenen schoot vergaderen.
Wat zweeft 'er voor een lucht, waer by dat schepsel leeft?
Geen Engel, onder ons, zoo zoet een' adem heeft,
Gelijck de frissche geest, die hier den mensch bejegent,
Het aengezicht verquickt, en alles streelt, en zegent:
Dan zwelt de boezem der landouw' van kruit, en kleur,
En knop, en telgh, en bloem, en allerhanden geur.
De dau ververschtze 's nachts. het ryzen en het dalen
Der zonne weet zijn maet, en matight zoo haer stralen
Naer eisch van elcke plant, dat allerhande groen
En vrucht gevonden wort, in eenerley saizoen.
Nu maelme de gedaente en 't wezen van de menschen.
Wie zou ons Engelsdom voor 't menschdom willen wenschen,
Wanneer men schepsels ziet, die 't al te boven gaen,
En onder wiens gezagh alle andre dieren staen.
Ick zagh den ommegang van hondertduizent dieren,
Die op het aertrijck treên, of in de wolcken zwieren,
Of zwemmen in den stroom, zoo ieder is gewent,
En leven schept in zijn byzonder element.
Wie zou een ieders aert en eigenschappen ramen
Als Adam! want hy gafze op eene ry hun namen.
De berghleeuw quispelde hem aen met zynen staert,
En loegh den meester toe. de tiger ley zijn' aert
Voor 's Konings voeten af. de lantstier boogh zijn' horen,
En d'olifant zijn' snuit. de beer vergat zijn' toren.
Griffoen en adelaer quam luistren naer dien man,
Oock draeck, en Behemoth en zelf Leviatan.
Noch zwygh ick welck een lof den mensch wort toegezongen
En toegequinckeleert van 't lustpriëel, vol tongen;
Terwyl de wint in 't loof, de beeck langs d'oevers speelt,
En ruischt op een muzyck, dat nimmer 't hart verveelt.
Had zich Apollion in zynen last gequeten,
Hy had ons hemelryck in Adams Ryck vergeten.
Wat dunckt u van het paer, dat ghy beneden zaeght?
Geen schepsel heeft om hoogh myn oogen zoo behaeght
Als deze twee om laegh. wie kon zoo geestigh strengelen
Het lichaem, en de ziel, en scheppen dubbele Engelen,
Uit klaiaerde, en uit been. het lichaem, schoon van leest,
Getuight des Scheppers kunst, die blinckt in 't aenschijn meest,
Den spiegel van 't gemoedt. wat lidt my kon verbazen;
Ick zagh het beelt der ziele in 't aengezicht geblazen.
Bezit het lyf iet schoons, dat vint men hier by een.
Een Godtheit geeft haer' glans door 's menschen oogen heen.
De redelycke ziel komt uit zyn troni zwieren.
Hy heft, terwyl de stomme en redenlooze dieren
Naer hunne voeten zien, alleen en trots het hooft
Ten hemel op naer Godt, zyn' Schepper, hoogh gelooft.
Hy looft hem niet vergeefs voor zoo veel rycke gaven.
Hy heerscht, gelyck een Godt, om wien het al moet slaven.
D'onzichtbre ziel bestaet uit geest, en niet uit stof.
Z'is heel in ieder lidt. het brein verstreckt haer hof.
Zy leeft in eeuwigheit, en vreest noch roest, noch schennis.
Z'is onbegrypelyck. voorzichtigheit, en kennis,
En deught, en vryen wil bezitze in eigendom.
Voor hare majesteit staen alle geesten stom.
De wyde weerelt zal eer lang van menschen krielen.
Zy wacht, uit luttel zaets, een' rycken oegst van zielen;
En hierom huwde Godt den man aen zyn mannin.
Wat dunckt u van zyn ribbe, en lieve gemalin?
Ick deckte myn gezicht en oogen met myn vleugelen,
Om myn gedachten en genegentheên te teugelen,
Zoo dra zy my gemoete, als Adam met der hant
Haer leide door het groen. by wylen hiel hy stant,
Beschoudeze overzy, en onder dat beloncken
Begon een heiligh vier zyn zuivre borst t'ontvoncken:
Dan kuste hy zyn bruit, en zy den bruidegom:
Dan ging de bruiloft in, met eenen wellekom
En brant van liefde, niet te melden, maer te gissen,
Een hooger zaligheit, die d'Engelen noch missen.
Hoe arm is eenigheit! wy kennen geen gespan
Van tweederhande kunne, een jongkvrouw, en een' man.
Helaes! wy zyn misdeelt: wy weten van geen trouwen,
Van gade of gading, in een' hemel, zonder vrouwen.
Zoo wort 'er met der tyt een weerelt aengeteelt?
Door een genot van 't schoon, in 's menschen brein gebeelt,
En ingedruckt met kracht van d'opgespanne zinnen.
Dat houdt dit paer verknocht. hun leven is beminnen,
En wederminnen met een' onderlingen lust,
Onendelyck gelescht, en nimmer uitgebluscht.
Nu pasme deze bruit naer 't leven af te malen.
Dit eischt Natuurs penseel, geen verf, maer zonnestralen.
De man en vrou zyn bey volschapen, evenschoon,