floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
Nou zal ’t myn beurt zyn, om ’er op te smyten.
Moord, moord, moord! Help, help, ik word vermoord!
Die Hondsvot! wie heeft ooit zulk beestagtig schreeuwen gehoord!
Och, och! ik ken niet meer! Men armen binnen me an stukken eslaegen!
PELGROM. Hem slaande.
Hier heb ik ’er een!
Och, ik bin dood! men bienen kennen me niet mier draegen!
Ik raas van spyt, dat ik het by de tast niet beter heb gemaakt!
Je waart ’er anders, ik zweertje Veugel, zo goed koop, niet
							afgeraakt!
RYK JANSSEN, PELGROM, ter zyden, KEES PIER, in Boerinne Kleeding.
O jou kleine Karonje, die de Vryers by donker durft bescheijen!
Hou daer, hou daer, tut dat ik je in Stee nae ’t Spinhuis doe leijen.
,, Ho, ho! ’t is Rykbuur, die meend dat hy Roosje heeft betrapt!
Ik bidje om vergiff’nis, Vaertje!
Jou Varken, zo je noch meer snapt,
zel ik je wat aers leeren.
Och zoete, lieve Vaertje! wat faeltje?
,, Maar, wat ’s dit te zeggen? ik loof waaragtig, dit ’s ien staeltje
,, Van Pelgrom; maar ’k zel ’t hem betaalen, hiet ik aers zo ik
							hiet!*
Jou hond! brui veur sint felten, en kom onder myn oogen niet.
TEEUWIS, KEES PIER, PELGROM, ter zyden.
Krement! wat heb ik daer ook ien schooner kans verkeeken!
Kedaer, kost ik ’er weêr vinden, ik zou ’er by den elleweeken,
’k Weet niet wat om geeven.
Daer hoor ik Teeuwis! hy zoekt
Nae Roosje, in is, nae ik ’t merk, zo wel als ik gedoekt!
Ik mot wat mit ’em deunen
Goed Vriend.
Myn Suiker doosje?
Bin jy ’t? myn zoete lieve albastre, fluweele Roosje!
Jae, ik bin ’et Teeuwis.
O, seldrement! nou zelje altyd mit me gaen!
Ik durf zeker niet.
De Nikker haelme, je zelt!
Och Teeuwis, laet me staen!
Dit werkje gaat al koddig! maar hoe ’t Ritsaart ook mag maaken,
Ik heb hem tyds genoeg gegund, om tot zyn voorneem te geraaken.
Maar hoor ik myn Baas daar niet met Heer Haagenaar? wel ter deeg!
Ze hebben ’t drokker als ooit! zouwen ze ook licht onderweeg
Iets gehoord hebben van myn Heldendaên, en Romansche vonden?
Maar ze zyn me reets op ’t lyf! ik vrees het zal hier honden!
EELHART, PELGROM, HAAGENAAR.
Ben jy daar Pelgrom? Zeg me eens, wat hoor ik? wat gaat hier al om?
Hoe! antwoordje niet? of speelje hier al willens voor stom?
Men Heer, wat beliefje dat ik antwoorden zal? of op welke zaaken?
HAAGENAAR.
Ik kan niet bevatten waarom uw Zoon myn Dochter zou schaaken:
Dewyl hun huuwlyk tusschen ons reets geslooten was
Met hun beider goedvinden, zo dat ik in dit kas,
Deeze uitstrooisselen, myn Heer, voor eerst lieftst wat zou smooren.
Neen, wy moeten ’t weeten, myn Heer, en Pelgrom, zal ’t ons doen
							hooren.
Men Heer, wat zal ik je zeggen? Ik weet waarentig niemendal.
Waar is myn Zoon Barnhart?
Myn Heer, hy was flus in de stal.
En myn Heers Dochters, heb je die hier niet vernomen?
Wel ja ’k, men Heer, ze is flusjes met haar Kales hier gekomen.
En zo ’k niet beter weet, is ze noch by Jufvrouw uw Vrouw,
Daar Roosje ook gegaan is, gelyk je belast had, dat ze doen zou.
Ik bid U, dat we in huis treên, myn Heer, om alles omstandiglyk te
							weeten.
Maar, wat beweegt Ryk Janssen, te schreeuwen, als waar hy bezeeten?
RYK JANSSEN, EELHART, HAAGENAAR, PELGROM.
Och, och, wat komt me over! och ik bin ien bedurve man!
Wat is ’er te doen, Ryk Janssen?
Och men Heer, wat gaet me an?
Men Dochter is me ontstoolen!
Jouw Dochter! en word haar Roovers naam verzweegen?
Jouw zeun Ritsert heit ’er eschaekt, en is ’er meê deur eteegen.
Wat zegje? myn Zoon Ritsaart, jouw Dochter geschaakt?
Die Bengel!
,, Hoe Drommel is hy dat reets te weeten geraakt!
Och, och, waer zel ik ’er zoeken? waer zel ik ’er vinden?
Nou, nou Rykbuur, dit kluuwen zal zich wel ontwinden.
Myn Heer, wat dunkt u van dit staaltje?
Myn verstand staat hier heel pal,
Maar, hier schuild iets achter, dat zich wel haast ontdekken zal.
KEES PIER, die door TEEUWIS weg gedraagen word, RYK JANSSEN, HAAGENAAR,
						EELHART, PELGROM, TEEUWIS.
Help buuren, buuren help!
Och, och, ’k hoor Roosje gieren?
Help, help! och stae me by! Teeuwis wil me schoffieren!
Blyf beiden staan, zeg ik, en maak geen meer rumoer.
EELHART, tegens RYK JANSSEN.
Is dit jouw Dochter?
Och neen men Heer, ik bin Kees Pier, de Boer!
Jou Schelmen, alle bei! durfje noch weer onder men oogen kommen?
Ja wel, ik begryp niet van al dit schaaken en vermommen!
HAAGENAAR, VREDEGOND, in Boerinne kleeding, EELHART, BARNHART, die
						Vredegond by de hand leid, RYK JANSSEN, PELGROM, TEEUWIS, KEES PIER.
Myn Heer, wat zie ik? myn Dochter in een boerinne kleed!
Ja Vader, ik ben ’t zelf, en als gy de rechte oorzaak weet,
Zult gy me niet bestraffen dat ik dees list heb verzonnen:
Want anderzints had ik Barnhart nooit tot man krygen konnen.
Wel Barnhart, wat ’s dit? Wat heb je tegens jouw Bruid misdaan?
Vader, ik beken schuld: ik heb een kleen misslagje begaan.
Ik hebme door de bekoorlykheên van Roosje laaten verleijen;
Ik dacht haar te schaaken, het uur, en de plaats om haar te verbeijen
Was door Pelgrom besteld; maar tot voorkoming van meer kwaads,
Schaak ik, door ’k weet niet welk een schikking, myn Bruid in Roosjes
							plaats.
RYK, tegens PELGROM.
Jou ouwe Suzannes boef, die al deus fieltery hebt bedreeven!
Ik zelje op doen knoopen, zeg je me niet waer men kind is ebleeven.
Ryk Janssen, versteurje niet, de zaak kon slimmer zyn als ze is;
Heeft myn Zoon jouw Dochter geschaakt, ’k weet raad voor die
							ontsteltenis.
Hy zal ze trouwen; dus raakje uit alle kommer en vreezen.
Och, die goedheid, men Heer, zou veur ons, al te grooten eer weezen!
Je hebt geld en goeds genoeg, en je bent een eerlyk man.
Ik wil je eens doen zien, hoe ’k van een Boerinnetje een Juffer maaken
							kan.
Men Heer, zo je allegaar eens bent, mag ik zonder schroomen,
Ritsert en Roosje wel gaan zoeken?
Ja, laatze vry komen.
Ik ben verblyd dat al deez’ verwarring, op zulk een goede manier
Tot vergenoeging eindigt.
Jae, behalven veur myn, en Kees Pier.
PELGROM, ROOSJE, RYK JANSSEN, RITSAART, EELHART, HAAGENAAR, VREDEGOND,
						TEEUWIS, KEES PIER, en BARNHART.
De vrede is gemaakt, zeg ik, kom voor den dag, zonder treuren.
Ik bidje om pardoen, Vaertje, ’t zel zen leeven niet meer beuren.
Stae op. Bedank men Heer, veur de eer die je in zyn femielje geniet.
Och, Vader lief! vergeef het my, het is uit zuivre liefde geschied.
Rys, rys, ik wil ’t om myn eers wille, vergeeven, en zwygen.
Je straft je zelf genoeg, zo jong, een blok aan ’t been te krygen.
Je doet wonderlyk wel, men Heer: want na alle schyn,
Is ’t gelooff’lyk dat ze al vry ver in ’t huuwelyk geavanceert zyn.
Zie je nu wel, myn Heer, hoe Pelgrom al dit werk heeft besteeken.
Zo hy alles recht op biegt, durf ik u om zyn vergiff’nis smeeken.
Maar ik twyffel of uw Dochter, myn Zoon Barnhart, nu noch wel bemind.
VREDEGONT.
Ik ben zo overtuigd van zyn’ liefde, myn Heer, dat ik sint
Dit voorval, myne blydschap naauwlyks kan bedwingen.
Je meugt my wel bedanken voor de uitslag van deeze dingen:
Want al heb ik een blaauwtje geloopen, het isme geen schand,
Nu zulk een schoone prys, gevallen is in zo waarden hand.
Datwe in Ovidius tyd leefden, mogt Teeuwis met Kees Pier trouwen,
En ik met Ryk Janssen.
TEEUWIS, en KEES PIER.
Wacht, wacht, we zellen deuze pots wel onthouwen!
Myn Heer, laat ons intreên, en terwyl de maaltyd gereed word gemaakt,
Myn Vrouw vertellen, hoe ze op een dag, aan twee Schoondochters is
							geraakt.
Nou alles vereffend is, myn Heer, durf ik myn schuld bekennen:
Dewyl alle menschen wel eens met zwakheid bevangen bennen.
Ik was ook op Roosje verlieft; maar al te oud voor haar zo ik recht
							uitspreeken zal;
En die ten halve keerd, zeid men, verdoold niet heelen dal.
De kortste zotternijen, zyn de beste, en de Vrouwen
Worden, niet zonder reden, voor een nootzaak’lyk kwaad gehouwen.
Ik denk ook aan een Spreuk, die ik ergens geleezen heb,
Waar in ik, tot myn vertroosting, een groot vergenoegen schep:
Heel niet te kootten is verr’ ’t best’;
Doch beter eerst gekoot, als lest.
Adam in Ballingschap
of Aller treurspeelen treurspel
Joost van den Vondel: Adam in Ballingschap, of Aller treurspeelen
						treurspel. Amsterdam: widow of Abraham de Wees, 1664.
Rey van Wachtengelen
Asmode
PRIMA MALORUM
Aen de Kunstbeminnende heeren vaders van het oudemannenhuis en weeshuis,
					voorstanders van het recht gebruick der tooneelspeelen.
Nu zal het tooneel met recht een toestel van boschloof en spelonckschaduwe, naer
					zijnen oirsprongkelijcken naem σκηνή eischen, gelijck het van overouts in
					Griecken, eerst onder herders, die op het lant, in de schaduwe der boomen, hunne
					veltlieden, om eenen bock, by beurte opzongen, welck zanggebruick allengs van
					het platte lant in de steden overgevoert wert, daer men d'oude Sater [een
					schimpspel, entlijck afgeschaft] in de lommer van eene spelonck en laen en
					prieel, by de springader van eene levendige bron, vertoonde, van welck vertoonen
					de Nederduitschen den naem van hun tooneel ontleenen, en niet van een tonneel,
					gelijck of men de speelstellaedje eerst op tonnen boude. Niemant kreucke om dit
					toestel van het paradijstooneel zijn voorhooft, nochte werde out en grijs voor
					den tijt van schrick en verbaestheit: want d'aenschouwer zal geene dertele
					saters en geile boxvoeten met moedernaeckte nymfen zien huppelen, neen zeker: en
					om de naeugezetten kort uit den droom te helpen, men zal het paradijstooneel
					zien gebootseert naer het paradijs, van den oppersten en eersten hovenier, in
					het oosten, aen d'Eufraet geplant, tot een lustprieel, en gezegent verblijf voor
					Adam en Eva, die hier, in het zuivere gewaet van onnozelheit en
					Erfrechtvaerdigheit, met engelen, aertsengelen en hemelsche geesten verkeerende,
					op hunne bruiloft den allerhooghste, die hen te zamen voeghde, eenen hemeldans
					toedanssen. Toen Lucifer voorheene de Godtheit naer de kroon stack, was het
					tooneel louter hemel: nu is het enckel paradijs, daer d'erfvyant van Godt en het
					menschelijck geslacht heimelijck uit den afgront opdondert, om d'eerste
					bruiloftsstaetsi te steuren, door de hofslang, waerom wy met recht mogen
					roepen:
O pueri, fugite hinc: latet anguis in herba:
O jeughdigh paer, verziet u ras:
De paradijsslang schuilt in 't gras.
Doch het is vergeefs gewaerschuwt: de bezete slang zal het helsche vergift der
					hoovaerdye in hunne harten schieten, onder deze woorden: Gy zult Goden
					gelijcken, goet en quaet weeten; en de vrolijcke bruiloftszang wil veranderen in
					eene droeve rouklaghte, hun geluckzaligh leven, naulijx begonnen, in eene
					bittere armoede, en eeuwige ballingschap, buiten het paradijs, en versteecken
					van de vrucht des levens. Het dochtme niet onstichtigh maer leerachtigh Adams
					ballingschap, het treurspel aller treurspeelen, tooneelwijs t'ontvouwen, naer
					het voorbeelt van wijlen, onsterflijcker gedachtenisse, zijne Exelentie Huigh de
					Groot, gezant der kroone en koninginne van Sweden, die, naulijx over de grens
					van zijne kintsheit getreden, deze stof in Latijn heerlijck aen den dagh broght,
					en door dit proefstuck zoo vroegh voorspelde wat men namaels te verwachten hadde
					van hem, wiens naem De Groot zoo loflijck met de daet overeen komt. Indien
					d'aenschouwers, na het speelen, met een vrolijck hantgeklap eenstemmigh toonen
					dat hun dit behaeght, zullenwe deze moeite niet qualijck besteet achten, en
					ondertusschen den kunstbeminnenden heeren vaderen der godtshuizen het hanthaven
					van 't recht gebruick der tooneelspeelen, ter eere van stadt en burgerye,
					bevolen laeten.
Uwe E.E. dienstwillige
Een overoude historischildery, van eenen doorluchtigen Apelles getekent en
					geschildert, en in alle deelen volkomen, zulx dat' er niet aen ontbreeckt,
					nochte in 't welschicken, tekenen, en schilderen der beelden, elck op hunne
					plaets, naer de gelijckmaetigheit der leden, nochte in het leggen der verwen,
					nochte aen naeckten en gekleeden, nochte aen het uitbeelden der hartstoghten,
					nochte cieraden, en alle andere omstandigheden, van de kunst vereischt;
					zoodanige eene historischildery is maghtigh d'oogen en aendacht des rechtschapen
					kenners en kunstbeminners te bekooren en ontvoncken, in het onverzaet
					bespiegelen van dit goddelijcke wonderwerck: want hoe d'aenschouwer hier langer
					op blijft staroogen, en dit naeukeuriger beziet en doorziet, hoe hy altijt hier
					meer in vint dat bespiegelens waerdigh is, en verwonderinge baert; naerdien alle
					dingen hier vast staen, naer den eisch der natuure volwrocht en uitgevoert, en
					het eene het andere niet bezwijckt: Eveneens ontvout zich de heilige leer der
					overoude katholijcke waerheit, gegront op de getuighenissen der profeeten en
					apostelen, en heilige vaderen: want dewijl de Kerck van den Heiligen Geest
					onfaelbaer geregeert wort, en met recht alleen dien tijtel voert, dat ze is DE
					KOLOM EN GRONTVEST DER WAERHEIT, zoo kan in haere leere niets gevonden worden,
					het welck onzuiver is, gelijck d'onroomschen zelfs haer dit recht en deze eer
					toestaen, geduurende d'eerste vier of vijf achtereen volgende eeuwen, sedert het
					jaer der verlossinge. Onder andere leerstucken, by haer gelooft en stantvastigh
					verdaedight, is dat van den staet van den eersten mensche, voor en na den val,
					gewightigh en van overgroot belang, dewijl dit, recht opgevat en verstaen, dient
					tot eene grontvest van andere leerstucken, hier op gebout, en ter eeuwige
					zaligheit nootwendigh, dies zal het niet ondienstigh zijn den paradijshandel,
					voor het opschuiven van het paradijstooneel, beknopt en godtvruchtigh
					t'overweegen.
De Schepper aller dingen schiep Adam naer zijn beelt, heiligh, wijs,
					rechtvaerdigh, oprecht, en volkomen. Deze volkomenheit, waermede hy geschapen
					was, en zonder welcke gave wy menschen, na Adams val, geboren worden, bestont in
					eene overnatuurlijcke schenckaedje: want de mensch, natuurlijck uit vleesch en
					geest bestaende, en hierom, naer zijne natuur, ten deele met dieren, ten deele
					met engelen in gemeenschap getreden, helt, ten opzicht van het vleesch, en de
					gemeenschap met de dieren, eenighzins over tot het goet des lichaems en der
					zinnen, waertoe genegenheit en zinnen hem drijven: ten opzicht van den geest, en
					zijne gemeenschap met engelen, helt hy over naer het geestelijcke en
					verstaenbaere goet, waertoe verstant en wil hem drijven. Uit deze
					verscheidenheit of strijdigheit van overhellen rijst in eenen zelven mensche een
					zeker strijt, en uit dien strijt en onderlinge worstelinge een geweldige
					bezwaernis en hachelijkheit van zich wel te draegen, naerdien d'eene
					overhellinge d'andere hindert en tegenstaet.
De goddelijcke voorzienigheit, om, in den beginne der scheppinge, een
					geneesmiddel te vinden voor de zieckte van 's menschen quijnende natuure, uit
					den aert der stoffe gesproten, beschonck den mensch met eenerhande uitmuntende
					gave van Erfrechtvaerdigheit, waermede, als met eenen gouden toom, het meerder
					het minder deel moght intoomen, en het meerder deel in gehoorzaemheit onder Godt
					lichtelijck ingetoomt worden. Aldus luisterde het vleesch naer den geest, om
					tegens zijnen wil niet uit te spatten, ten waere de geest tegens Godt quaem in
					te spannen: evenwel stont het in de maght van den geest tegens Godt in te
					spannen of niet.
Dat deze volkomenheit van den eersten mensche overnatuurlijck, of hem deze
					overnatuurlijcke gave, gelijck een gulde hantvest, geschoncken was, blijckt uit
					de getuighenissen der heilige boecken en oude leeraeren. De koningklijcke
					profeet beschrijft het scheppen des menschen aldus: Wat is de mensch datge hem
					gedenckt, of 's menschen zoon datge hem bezoeckt? gy verminderde hem luttel min
					dan d'engelen, gekroont met heerlijckheit en eere, en gestelt over de wercken
					van uwe hant. Adams heerlijckheit en val wort beschreven in eenen anderen
					harpzang: Toen de mensch in eere was verstont hy het niet, wert by het
					redenlooze vee geleken, en is het gelijck geworden.
Hier uit blijckt dat d'eerste mensch met overnatuurlijcke gaven geciert was,
					dewijl de profeet met verwonderinge bespiegelt dat de mensch bykans met de
					natuure der engelen gelijk staet: ten tweeden, dat hy d'andere gaven, den
					eersten mensche in den beginne geschoncken, noemt heerlijckheit en eer, die
					ongetwijfelt iet uitwendighs, en hem bygevoeght betekenen. Zoo zeght oock
					Ecclesiasticus: Godt schiep den mensch van aerde, en bekleede hem naer zijnen
					aerdt met deught. Hier ziet het scheppen op de natuur; het kleet der deught op
					de bygevoeghde gaven. Hier op ziet oock Christus gebloemt verhael van den
					mensche, onder moordenaars gevallen, eerst van zijn kleet geplondert, toen vol
					wonden geslagen; daer men met den naem van het kleet verstaet hoe d'eerste
					mensch van zijne overnatuurlijcke gaven berooft, de natuur des menschen, na het
					plonderen, vol wonden geslagen wert. De Heilige Outvaders bestemmen deze
					zetrede. Sint Jan Guldemont zeght dat Adam en Eva, hoewelze naeckt waren,
					nochtans door d'Erfrechtvaerdigheit niet naeckt stonden: Want (zeght hy) zy
					waren met eene heerlijckheit, van boven komende, bekleet. Hier blijckt hunne
					Erfrechtvaerdigheit, by een kleet geleken, dat van boven daelde, op datwe
					verstaen mogen hoe deze niet sproot uit de beginsselen der natuure, maer boven
					den staet der natuure, onzen eersten ouderen geschoncken wert. Sint Ambroos
					zeght: Adam was niet naeckt, toen onnozelheit hem bekleede. De zelve bevestight
					dit elders aldus: Adam was, voor zijn overtreden, met een gewaet van deughden
					bekleet, maer door het overtreden, gelijck uitgeplondert, zagh zijne naecktheit,
					dewijl hy het aengetogen gewaet verloren hadde. Dit zouden wy breeder met reden
					stercken, maer vermijden de langkheit. Ondertusschen ontschuldight dit gewaet
					der Erfrechtvaerdigheit, als in 't voorbygaen, ons treurtooneel, daer Adam en
					Eva niet naeckt, maer met een zuiver kleet van deught en onnozelheit te
					voorschijn komen. Oock vloeien de heilige bladen, zelf in 't nieu verbont, alom
					over van deze gebloemde wijze van spreecken, die op zulck een geestelijck kleet
					slaet: gelijck ook de gelijckenis van den bruiloftsgast zonder bruiloftskleet,
					by Christus ingevoert, en het feestgewaet, den verloren zone aengetogen. Paulus
					zeght: treckt den heer Jesus Christus aen: elders: is 't dat wy niet naeckt maer
					bekleet gevonden worden: elders: wy willen niet ontkleet maer overkleet worden.
					Sint Jan gedenckt de vrou met de zonne bekleet: elders de witte zijde,
					betekenende de rechtvaerdigheit der Heiligen. Hy raet de naecktheit met witte
					kleederen te decken, en vertoont ons zeven engelen, bekleet met zuiver lijnwaet,
					omgort met goude gordelen. De bruit bekleet hy met fijn lijnwaet, de
					rechtvaerdigheit der Heiligen. laet ons voortgaen.
Adam en Eva, dus heerlijck met deze overnatuurlijcke gave der Erfrechtvaerdigheit
					begenadight, leidden een geluckzaligh leven naer lichaem en ziel, geene steurnis
					onderworpen, en opgetogen in geestelijcke wellusten van hemelsche
					bespiegelingen, gelijck Godts huisgenooten. De groote Gregorius zeght dat de
					mensch in den paradijze gewoon was met Gode in gespreck te treden, en door eene
					inwendige zuiverheit en heerlijck gezicht met hemelsche geesten te
					verkeeren.
Maer gelijck'er buiten den eeuwigen Godt niet bestandighs is, en zelf een groot
					deel der engelen in den hemel niet genoeghden met het lot hun toegeleit, en
					boven het peil, hun van d'Almogentheit gestelt, bestonden te steigeren, waerom
					zy van Godt buiten het hemelsche paradijs gesloten werden: zoo ging' het op
					d'aarde, daer d'erfvyant des menschelijcken geslachts listigh toeleide, om door
					de hofslang', van hem bezeten, eerst de vrou, en door de vrou den man te
					bekooren tot het overtreden van Godts gebodt, het welck endelijck den Satan
					geluckte. De gemelde Gregorius zeght: Toen Adam de Godtheit ontviel, waer van
					zijn hart gepropt was, bezweeck het licht des verstants, en alle blijschap, in
					den paradijze genoten. Moses zeght: d'oogen van hun beide werden geopent, en
					kennende dat ze naeckt waren, vlochten vijgebladers. Hier openbaert zich de
					Herkentenis van dit jammerlijcke treurspel aller treurspeelen, waer op datelijck
					volght de schrickelijcke Overgangk van hun geluck in eene Ilias van ontelbaere
					rampzaligheden naer lichem en ziel, voortgevloeit over hen en alle hunne
					nakomelingen, spruitende uit het verlies der Erfrechtveerdigheit, door het
					overtreden van het gebodt des Alderhooghsten. De Katholijcke Kerck, zeght van
					wijlen heer Vossius, in zijne Pelagiaensche historie, heeft altijt geoordeelt,
					dat Adams eerste zonde, door Godts rechtvaerdigh oordeel, allen zijnen
					nakomelingen toegerekent wert, en wy, uit kracht van dit oordeel, versteken van
					Erfrechtvaerdigheit, de gewisse doot en afgescheidenheit van God onderworpen
					zijn. Apostel Paulus zeght: Gelijck door eenen mensch de zonde ter weerelt quam,
					en door de zonde de doot, zoo is oock de doot over alle menschen gekomen, in
					wien zy alle zondigen. elders, Gelijck door de misdaet van eenen de verdoemenis
					over alle menschen quam &c. De zelve zeght elders, dat we uit der natuure
					kinders van toren, dat is Gods toren onderworpen zijn.
Tegens deze ontwijfelbaere waerheit der erfzonde en strafschult van Adam en het
					gansche menschelijck geslacht, op de heilige boecken en getuighenissen der oude
					vaderen gegront, en in d'eerste dryhondert jaeren, en sedert doorgaens in
					Europe, Asie, en Afrika van oostersche en westersche kercken bezegelt en vast
					gestelt, kante zich Pelagius, een Schot, en Kloosterbroeder, geregelt en
					ingetogen van wandel, het welck zijne dwaelinge te grooter nadruck gaf, by
					menschen meer voorzien met de simpelheit der duive, dan met de voorzichtigheit
					der slange. Hy, die in dry boecken de Heilheilige Dryeenigheit verdadighde,
					openbaerde zich, omtrent vierhondert jaeren na het jaer der verlossinge, in
					Afrika, toen Rome en Italje van de Gotten overgerompelt werden, het welck hem
					kans en gelegenheit gaf om stouter het onkruit alom onder de tarwe te zaeien, en
					de zielen met zijnen bedriegelijcken angel en lockaes te vangen; want, gelijck
					het spreeckwoort luit, in troubel water is het goet visschen. Pelagius was loos
					en doortrapt van aert, veranderde menighmael van verblijf, en leerde, zoo
					Hieronymus zeght, heimelijck het gene hy in 't openbaer lochende. Zes en meer
					kerckelijcke vergaderingen zweetten, om den inbreuck en kancker van zijne
					valsche leeringe te keeren, namelijck dry te Karthago, een Diospolitaensch, een
					Milevitaensch, een Arausikaensch, zonder meer andere te noemen. Zijn aenhang
					beschimpte reuckeloos en lichtvaerdigh de jammerklaght der vrouwen, in arbeit en
					baerens noot, kermende: och hadde Adam noit in den appel gebeten! &c.
					gelijck de voester in Euripides Medea klaeght:
Och had noit 't eerste schip door Cyaneesche rotsen,
Naer 't lant van Kolchis heen, het zeegevaer gaen trotsen,
En noit de scherpe bijl, in 't bosch van Pelion,
Den pijn gevelt, op dat men Argo bouwen kon.
Godt stelde Adam en Eva in den paradijze, huwdeze te zamen, en geboodtze by
					straffe des doots niet te eeten van den boom des kennisse van goet en quaet:
					maer de hofslang, listiger dan alle dieren, en van den satan bezeten, bekoorde
					eerst Eva de verbode vrucht te smaecken, en door Eva haeren man. Toen zagenze
					eerst uit hunne oogen, en kennende hunne naecktheit [want zy stonden beide van
					het kleet der onnozelheit en Erfrechtvaerdigheit berooft,] vlochten vijgebladers
					om zich te bedecken. Ondertusschen verscheen het streng gerecht des
					Allerhooghsten, en bestrafteze die, zich te vergeefs, d'een na d'ander
					ontschuldigende, ter straffe verwezen, en uit den paradijze in ballingschap
					gedreven werden.
Het treurtooneel is in den paradijze. Het treurspel begint voor den morgenstont,
					en endight met den avontstont.
Lucifer. Vorst des afgronts.
Rey van Wachtengelen.
Gabriel. Aertsengelen.
Rafael. Aertsengelen.
Michael. Aertsengelen.
Asmode. Helsche geesten.
Belial. Helsche geesten.
Uriel. Gerechtsengel.
Adam In Ballingschap.