floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
Was ick dan zoo onwaerd voor dezen by dien doode?
Geensins onwaerd, maer dit gaet u in 't minst niet aen.
Dat ick Orestes draegh, en 't lichaem dus vergaen?
Dit is Orestes niet, maer 't word zoo voorgegeven.
Waer is dan 't graf van dien ellendigen gebleven?
'T is nergens, want die leeft hoeft geen begraefenis.
Wat zeghtghe, jongeling?
Ick zegh gelijck het is.
Hoe? leeft die man dan noch?
Indienghe my ziet leven.
Zijt ghy 't?
Bezie dien ring van Vader overbleven,
En leer of't waerheid zy, of valsch.
O blijdste dagh!
Mijn allerliefste, ick ben 't, zoo 'k waerheid spreecken magh.
O stem! heb ick u hier?
Nu luister naer geen maeren.
Heb ick u by de hand?
Ick wensch dat ghy veel jaeren
My hebben mooght als nu.
O ghy bemind geslacht,
Poortressen, dit 's Orest, zoo langen tijd verwacht,
Die dood geheeten werd, en levende is verscheenen.
Ick zie 't, mijn kind, en moet met u van blyschap weenen.
O kind, o spruit, my oit zoo waerd,
Als oit een moeder heb gebaert,
Nu zijtghe weergekomen.
Nu vondghe, dieghe zoud.
Nu keertghe, en hebt vernomen,
En ziet haer, dieghe woud.
Wy zijn by een, maer wacht al stille.
Zwijgh, om beters wille,
Zoo zal uw stem ons niet verraên.
Maer by die eerbaere Diaen,
Ick zal niet suffen, noch verflouwen,
Voor zulck een menighte van vrouwen,
Die binnen strecken moeders stoet.
Zie toe. in vrouwen is oock moed,
Gelijck d'ervaerenheid u leerde zoo waerachtich.
Helaes! ghy maecktme noch 't bekende stuck indachtigh,
Dat altijd brockt en wrockt, en geen verzoening lijd.
Ick weet het wel, maer als de tijd
Voorhanden is, denck dan om 't wreecken.
'T is altijd tijd van dit te spreecken.
'T komt altijd wel te pas met my.
Nu staetme naulix 't spreecken vry.
Dat zegh ick oock, dies wil dit spaeren.
Wat zal ick doen dan rechtevoort?
'T is nu geen tijd van uit te vaeren
Met veele woorden, dat men 't hoort.
Van wien word dit niet wel genomen,
Dat ick, dewijlghe zijt gekomen,
In ste van spreecken, stille zwijgh,
Nu ick u buiten hope krijgh?
Ick quam, toen my de Goden dreven,
Dat ickme zou naer huis begeven.
Och och! waer laet ick mijn geneught?
Dit strecktme noch tot grooter vreughd,
Dat u de Goden herwaert braghten.
'K zal dit voor een orakel achten.
Betoom uw vreughd zoo onverhoopt,
En 't hart dat hier van overloopt.
Ick vrees uw vreughd zal ons bezwaeren.
Och Broeder, na zoo veele jaeren,
Verschijntghe op dees gewenschte steê,
Daer ghyme ziet vol hartewee,
Bedruckt, en smelten in mijn traenen.
Wat wiltghe my hier meê vermaenen?
Ghy zultme niet berooven van
Dees vreughd, die 't hart niet vatten kan,
Nu my uw aenschijn magh gebeuren.
'K zou my hierom op andren steuren.
Zijt ghy te vrede?
Zou ick niet?
Vriendinnen, 'k heb in mijn verdriet
Een onverwachte stem vernomen.
Ick was alreede stom van schroomen,
En nu een wijl zoo veer gebroght,
Dat ick 't geschrey niet draegen moght:
Nu houde ick u, o mijn behoeder.
Nu hebtghe my, o liefste Broeder,
Getoont uw troostlijck aengezicht,
Uw aenschijn, my zoo lief als 't licht;
'T welck ick in zwaeren druck gezeten
Noch eenigh hartzeer zou vergeten.
Laet vaeren al het geen u voordeel geeft noch my,
Of ghy het weet of niet. wat Moeders schelmery
Belangt, ick weet het wel, hoe zy zich heb gedraegen,
En hoe AEgisth zoo dol ons erfgoed door kan jaegen,
Dat weghsmijt, of te kost aen ydle dingen leit.
Terwijlghe dit vertelt verloopt gelegenheid
En tijd; dies zeghme, 't geen men noodigh moet bezorgen:
Waer wy opdonderende, of heimelijck verborgen,
Dees blyde vyanden best dempen op het pad,
Waer langs men hen verwacht. vooral draegh zorge, dat
Ons Moeder niet bemercke uit bly gelaet noch reden,
Wanneerwe te gelijck, en beide binnen treden:
Maer huil, om 't loos gerucht, dat u ter neder ruckt.
Het word eerst lachens tijd, als d'aenslagh ons geluckt.
Mijn Broeder, 't zal geschiên, gelijckge hebt besloten:
Want ick heb deze vreughd van u alleen genoten,
En niet my zelf gemaeckt, en wou geensins om veel
Yet doen, 't geen strecken moght tot Broeders achterdeel;
Noch tegenwoordigh heil in 't allerminste yet achten.
Ghy weet wel, en verstaet, wat onsliên staet te wachten,
En hebt gehoort, hoe nu AEgisth naer buiten is,
En Moeder binnen 't hof; en hou dit voor gewis,
Dat zy uit mijne vreughd het allerminst zal weeten;
Want 't hart van binnen is van ouds op haer gebeten.
Wanneer ick u aenschouw, dan zullen stadigh aen
Bedruckte traenen my van vreughd in d'oogen staen;
Want hoe waer 't mogelijck, dat wy niet schreien zouden,
Die op een' zelven wegh u dood zien, en behouden;
Het welck zoo zeldzaem is, dat of men schoon vernam
Hoe Vader levendig weêr uit den grave quam;
'K zou niet gelooven dit een spoockery te wezen,
Maer dat hy in der daed waerachtigh waer verrezen.
Dewylghe dezen wegh dan ingeslagen zijt,
Zoo doe al 't geenghe wilt; want ick had nu ter tijd
Alleen en onverzelt twee stucken voorgenomen;
My braef te redden, of met glori om te komen.
Zwijgh stil, zwijgh stil. ick hoor een uit den huize gaen.
Koomt binnen, gasten, koomt, nadienghe hebt gelaên,
Het geen men noo nochtans een plaets vergunt hier binnen.
Ghy zotten, zijtghe bey berooft van brein en zinnen,
Noch draeghtghe zorgh voor 't lijf, mits u 'tverstand ontbreeckt,
Dat ghy niet riecken kunt in wat gevaer men steeckt?
Wat rampen om ons staen? indien ick deze deuren
Niet gaeuw bewaeckte, uw raed, en raedslagh waer te veuren
Ontdeckt, eer ghy uw' voet daer binnen had gezet.
Nu is dit ongeval door mijne zorgh belet.
Ga in. zwijgh stil. 't is tijd uw vreughd den mond te snoeren.
Dit stuck lijd geen vertreck. de lof leit in 't volvoeren.
Wel zeghme dan, hoe is 't in 't hof, en daer ontrent?
Het is'er zoo gestelt, dat niet een mensch u kent.
Broght ghy hen tyding, hoe ick raeckte om lijf, en leven?
Men rekent u voor dood. ghy word al dood geschreven.
Gedyt hen dat tot vreughd? wat zeggenze toch al?
Dit dient eerst uitgevoert, eer ick 't u zeggen zal.
Zoo 't noch staet, is'er niets dien grooten aenslagh tegen.
Het staet 'er wel, oock daer 't niet wel meê is gelegen.
Wie is dit? by Jupijn, ay zeghme, zoo 't u lust.
Wel kentghe dezen niet?
Niet dat my is bewust.
Wel weetghe niet, wiens trouw ick eertijds werd bevolen?
Wat zeghtghe daer? wat man?
Die my weleer gestolen
Naer Phocis heeft gevoert, door Zusters kloeck beleid.
Dien ick getrouw bevond, en tot mijn' dienst bereid,
Toen 't op een weiflen ging, wanneerze Vader moorden?
Dat is die man. verra my niet met veele woorden.
O langgewenschte dagh!
O eenige behoeder
Van Vaders huis, ach ach!
Hoe zijtghe met mijn' Broeder
Gekomen, hier ter steê?
Zijt ghy 't, die hem bewaerde,
En my, in 't hartewee
En leed, dat ons bezwaerde?
O allerliefste hand!
O allerwaerdste voeten!
Hoe waertghe in dezen stand,
Wanneerghe my quaemt groeten
Zoo vreemd, zoo onbekent?
Waerom moght ick niet weeten,
Wat lot u herwaert zend?
Ghy deedme doodzweet zweeten,
Door deze droeve maer;
Nochtans quaemt ghy my nader,
Tot redding van 't gevaer.
Ick groet u, als mijn' vader,
Ick zie mijn Vaders geest.
Ghy waert, nu ick 't verzinne,
Die, wien ick heden meest
Vervloeckte, en nu beminne.
Hou op, ick ben vernoeght. Elektra, zwijgh, en staeck
Dees reen; daer is noch tijds genoegh, om van die zaeck
Te spreecken. ghyliên die te zaemen zijt gespannen,
'T is tijd, om werck te spoen, terwijl nu geene mannen
Daer binnen in het hof by Klytemnestra staen.
Indienghe dit vertraeght, zoo zultghe moeten slaen,
En vechten tegens haer, en die wat meer vermogen.
Mijn Pylades, dit stuck dient langer niet vertogen.
Ga binnen, en aenbid de Goôn, die Vaders zael
Bewoonen, zooals zy bewoonen dit poortael.
O vorst Apollo, weest genadigh
Dien jongeling, en hen, en my,
Die naer gelegenheid gestadigh
Met zidderende handen dy
Vereerde. Apollo, schrick der dieren,
Ick eisch, zoo hartelijck ick magh,
Val neêr, en koom uw Godheid vieren,
En bid, begunstigh dezen slagh,
En raedslagh. toon, hoe ghy van boven
Noch straft de schelmery der hoven.
Ay zie, hoe Mars naer binnen schiet,
Terwyl zijn bloed van tweedraght zied.
Alree zijn d'onontvlughtbre blaffers,
Der booze schellemstucken straffers,
Naer binnen toe, zoo dat mijn schroom
Niet meer zal hangen aen dien droom.
Des dooden helper gaet daer heenen,
Op zijn bedriegelijcke beenen,
En met zijn punt noch versch besmet,
Naer Vaders rijcken troon, en bed:
Maer Majas zoon, de schalcke bode,
Verberght die wraecke van den doode,
Tot dat de boosheid stort ter neêr.
Hier geld, hier geld geen samlen meer.
O waerde vrouwen, toeft. laet niemant zich verroeren.
De mannen sullen strax dien aenslagh uit gaen voeren.
Hoe zoo? wat doenze nu?
Dees ciert voor 't graf een' pot,
En deze staen'er by.
Ghy waeckt voor deur en slot.
Op dat AEgisthus ons niet onverhoeds koom vinden.
Och och! de huizen zijn gansch leegh van trouwe vrinden,
En vol van vyanden.
Vriendinnen, hoortghe niet?
Dat 's een, die binnen roept.
My dunck ick hoor daer yet,
Dat onverdraeghlijck is te hooren.
Ick schrick. Wat koomt ons hier ter ooren!
O my ellendigh mensch! AEgisth, waer zijtghe nu?
Daer roeptze weêr.
O Zoon, o Zoon, erbarrem u.
Erbarm u over my. Erbarm u over Moeder.
Maer ghy erbarmde u niet om Vader, noch om Broeder,
Die van hem was geteelt.
O stad! o afkomst, ach!
Hoe schend, en hoe verdelght u 't noodlot dezen dagh?
Wee mijn quetzuur! o lagen!
Verdubbel deze slagen.
Wee anderwerf! wee my!
Het ga AEgisth, als dy.
'T zal gaen, gelijckghe wenscht. de dooden leven weder;
Want dien de moord nu lang geworpen heeft ter neder,
Die neemen wederwraeck, met een versteurt gemoed,
Van hen, die oorzaeck zijn van al 't vergoten bloed.
Zy zijn nu by der hand, en hunne handen leken
Van 't bloed, door Mars gestort; en naulix kan ick spreecken,
Orestes, hoe het is.
'T gaet binnen noch al wel.
Zoo 't recht is 't geen ick uit Apolloos antwoord spel.
Z'is dood. zijt onbevreest. ghy zult voortaen geen tyden
Beleven, datghe leed van Moeder hoeft te lijden.
Houd op. ick zie AEgisth. hy koomt, en is hier by.
O zoon, ga wegh, ga wegh. ziet ghy dien man? dat 's hy.
Ghy hebt hem in uw maght. hy koomt verheughd van buiten.
Gaet naer de binnendeur, op datghe mooght besluiten
Het geen noch ovrigh zy.
Vertrouw ons deze zaeck.
Wy zullen, 't geenghe denckt, voltrecken deze wraeck.
Zoo haest u.
Ick ga heen.
Ick zal het voort bewaeren.
'T zal goed zijn, dat men hem inluister deze maeren,
Zijn' ooren aengenaem, en 't geen betreft zijn' staet.
AEgisth
Wie van u weet van 't volck, daer dit gerucht af gaet,
Waer deze gasten zijn van Phocis, deze boden,
Die tyding brengen van Orestes, onzen dooden,
Die rabreuck, zoo men zeit, nu korts in 't renperck leed?
Ghy korts hardneckigh dier, geef my hier op bescheed;
Dewyl dees dingen u, veel meer als yemant, smarten.
Ghy kunt het zeggen, want dit gaet u meest ter harten.
Ick weet het wel. zou my dit wezen onbekent?
Zou ick niet weeten, hoe mijn Broeder omgerent,
In 't renperck raeckte om hals?
Waer zijn die vreemdelingen?
Hier binnen, daerze hen met groote vreugd ontfingen.
En zeidenze, dat hy gestorven was alree?
Zy zeiden 't niet alleen, maer toonden 't lichaem meê.
Wel is dit by der hand, dat wy 't aenschouwen mogen?
Dit deerlijck schouwspel kuntghe zien met bey uw oogen.
Ghy boodschapt my veel vreughd, en zijt dit ongewoon.
Verheugh u, zooghe vreughd kunt scheppen uit dien doôn.
'K gebiede dat men zwijgh, en deze deuren open,
Op dat Argivers, en Myceners, die noch hopen
Op zulck een' ydlen troost, aenziende Orestes lijck,
Zich buigen voor mijn' staf, en onder 't juck van 't Rijck;
En merckende, dat hier niet tegens staet te vechten,
Zich laeten, bang voor straf, van my voortaen berechten.
Ick schickme naer den tijd, die leertme meer verstaen,
Naer wijzer luistren, en hen aen de hand te gaen.
Jupijn, wat zie ick hier! dit kan geen nijd ontstygen.
Maer is dit haetelijck, 'k heb liever dat te zwijgen.
Neem strax het deckkleed af, dat in den wege leit,
Op dat mijn neef van my voor 't lest noch werd beschreit.
Neem zelf het deckkleed af, dit zal u beter voegen,
Die lust hebt dit te zien, om d'uwe te vernoegen,
Met deze maer.
Ghy spreeckt zeer wel. 'k gevoel als ghy.
Is Klytemnestra t'huis, men roep haer hier voor my.
Zy is heel dicht by u, zie nergens elders heenen.
Wee my! wat zie ick hier!
Wat vreeze doet u steenen?
Of welck een kentghe niet?
Ellendige, ick ben vast,
En midden in hun net. Wie heeftme dus verrast?
Strax wistghe niet, dat ghy al levend spraeckt met dooden.
Och dat's Orestes stem. ick spreeck met dien gevloden.
Hoe wis ghy spellen kost van ouds, noch miste u dat.
Helaes! wy zijn om hals. helaes! wy zijn gevat.
Laet ons ten minste noch yet zeggen watwe kunnen.
Neen Broeder, by de Goôn, ghy zult hem niet vergunnen,
Dat hy yet wyders spreeck, noch tijd met woorden reck.
Ick kan niet zien, dat dit tot eenigh voordeel streck,
Dat zulck een veege noch zijn hope langer voede;
Maer dood hem in der yl, en, warrem van den bloede,
Begraef hem buiten 't Rijck, gelijck het billijck is;
Op datme dit verlos van alle droefenis,
En mijn geleên verdriet.
Nu haast u, tre naer binnen.
Het geld uw' hals. hier is met woorden niet te winnen.
Maer waerom rucktghe my hier in, uit elx gezicht?
Hoe dus? is 't werreck goed, wat maeckt u schuw van 't licht?
Waerom berooftghe my niet openbaer van 't leven?
Gebie niet. ga, daer ghy mijn' Vader eerst deed sneven,
Dat ghy daer mede sterft.
Moet ick dees zaelen zien,
En wat van Pelops oit gebeurde, en zal geschiên?
Ga voort. ick spel u niets of 't zal zich openbaeren.
Wat roemtghe? uw Vader was in 't spellen onervaeren.
Ghy smijt veel uit, en doet terwyle niets. ga voort.
Nu leyme.
Ga zelf voor. ga voor, door deze poort.
Op dat ick u niet zou ontvlieden noch ontvlughten.
Op datghe niet en sterft met blyschap, en genughten,
Zal ick dees bitterheid vermeerdren: want het past,
Dat een gerechte straf geweldenaers verrast,
Die tegens 't heiligh Recht vermeetlijck zich verzetten,
Op dat de boosheid niet meer menschen zou besmetten.
O Atreus afkomst, hoe bezwaerlijck zijtghe in 't end
Geworstelt, en geraeckt door allerleye ellend,
En uitgestaen verdriet tot deze vryheids zegen,
Een vryheid op die wijs geluckighlijck verkregen.
Samuel Coster: Iphigenia. Amsterdam: Nikolaas Biestkens, 1617.
Calchas
Clitemnestra
Euripylus
Protesilaus
Rey der Priesteren
Rey der Griecken
Rey van Diana
Rey van Grieckse papen
Tersites
Iphigenia. Treur-spel.
Inhoudt deses treur-spels.
De Griecksche Vorsten door de ontschakinghe van Helena, en Menelaus aan-raden,
					vviens Huys-vrouvve zy vvas, de Wapenen aan ghetrocken hebbende, om haar met
					gevvelt de Troyanen vveder af te dringen, zyn met hare Vloote in Aulis
					vervallen, vvaarse door tegenspoet van vvint en stroom, lange tijt misnoegende,
					hebben moeten havenen. Vlysses, dien ick in dese Tragedie als een staat-geerich
					Prince in-voere, neemt dese gelegentheyt vvaar, en stroyt door hiet Legher, dat
					het de Goddinne Diana niet en belieft voor-spoet tot desen tocht te verleenen,
					voor dat Agamemnon, den oppersten Velt-Heer deses Heyrs, haar met zynen bloede,
					voor de begangene misdaden, in het schieten eender Hinde, versoent soude hebben;
					hopende dat de Vorst aan alsulcke schult-betalinge niet en soude vvillen, ende
					dat daar door gelegentheyt gevonden soude mogen vverden, om hem met den name van
					Godloos te bekladden, ende den volcke, dat door een blinden yver ghedreven
					vvordt, aan hem te doen misnoeghen, ende also den roep in het Griecksche Legher
					te brengen, dat onder het beleyt van Agamemnon, de Troyaansche Oorloge
					nimmermeer en soude gelucken, om also door de gunste des Grieckschen
					Priesterschaps, die ick stelle dat hy, Vlysses, op syn handt ghehadt heeft, den
					Myceenschen Koning te bossen, en het opperste gebiet selver te bekomen. Desen
					aanslach in 't vverck gestelt door driederley maxsels van Menschen, door
					Baat-suchtige, Staat-suchtige, en oordelose Ghesellen; vvort door op-rechte,
						vvelgenoegende en rype verstanden belet,
					die den verongelijckten Vorste daar toe bevveghen, dat hy zijn Dochterken,
					Iphigenia, den gestoorde Goddinne Diana soude schijnen te slachten, om het
					volck, dat alsoo licht door Afgoderye te misleyden als door vvare Godsdienste te
					gheleyden is, te stillen, en 'tschelmstuck dat Vlysses bedocht, ende door
					Euripylus in 't vverck ghestelt hadde, tot vvelstandt des ghe-meenen zaacks voor
					te komen. Den gheheelen handel van Troyen is een versiering, ofte ten minsten
					isser seer vveynich vvaarheyts aan: daarom en salmen 't my niet qualijck
					af-nemen, dat ick hier mede speele, ghelijck als het my, om mijn voornemen uyt
					te spreken, gheleghen komt.
Voor al is dit de vvaarheyt, datter noyt Diana, ofte diergelijcke Heydensche
					Afgoden in vvesen ghevveest zyn, niet teghenstaande datse als heylich door der
					Papen ingeven van blinde yveraren zyn aangebeden gevveest: So moet dan oock
					volgen dat haar geen Diana, tot verlossinghe van Iphigenia, die voor hares
					Vaders misdaden op-gheoffert ghevveest soude hebben, vertoont en heeft, maar dat
					Calchas, die ick Agamemnons zyde doe houden, dit also door een andere Vrouvv'
					besteldt heeft, om 't volck de ooghen te vervullen, de onschuldige Iphigenia te
					behouden, den listigen Vlysses in zijn Staat-sucht te smooren, den Godloosen
					Euripylus aan ghelijck tegen-vergifte te doen barsten, ende den rechtvaardighen
					Agamemnon in eere te houden. Besluytende, dat de oude Poëten dit niet voor een
					logen de nakomelingen inde hand stoppen, maar als een schildery aan de vvant
					hangen, daar in de siende menschen des Werelts loop kunnen af-meten, en
					bespeuren hoe den Schynheylich, onder den deckmantel van Godsdienst, zyn
					personagie speelt. Hoe Staat en Baat-sucht in het kleet der oprechticheyt, al
					soudet alles t'onderste boven raken, haar schelmeryen op-proncken, ende tot haar
					voordeel int vverck stellen.
Anno 1617. September 22.
Personen van 't spel.
Achillis.
Calchas.
Menelaus.
Protesilaus.
Tersites.
Euripylus.
Palamedes.
Rey der Griecken.
Clytaemnestra.
Rey der Priesteren.
Rey van staat-Dochters stom.
Rey van Diana stom.
Eerste bedrijf. Eerste toneel.
Achilles. Agamemnon.
De zaack die loopt zo vreemt na dat ick daar van oordeel,
Dat ick niet zegghen kan oft scha zou zijn of voordeel.
Ziet eens Myceensche Vorst, ghy zyt alree ten hoof,
(Inzonder by 't ghemeene volck) in dat gheloof,
Dat ghy schier niet ghelooft aan eenighe der Goden,
Om dat ghy teghenstreeft de bittere gheboden
Van Hecate; en 't volck dat dwingt een Vorst dat hy
Ghelooven moet, oft toch hem veynsen moet, als zy.
Dat elck inwendich dus oft so van Godt ghevoele,
Dat moet ick lyden, want wild ick daer tegen woelen,
Zo stelden ick het aan als God; en Godes macht
Ontbreeckt my, om te zien wat elck van Godt bedacht.
Dit zie 'k, dit ly ick niet, dat elck van Gode leere,
Den mensch int openbaar al 't quaat dat hy begeere:
Dat was uytsinnicheyt, en zulck ontzint ghebroet
Zoeck ick te dempen met een yverich ghemoedt.
En dat my nu een hoop onrustighe ghezellen
Zoeckt tot haar Godsdiensts staat een harde wet te stellen,
'K en sta 't haar nummer toe: maar ick stel haar ghemeyn
Een wet, ghehoorsaamheyt: alzo daar nu in treyn
Zo veel Godsdiensten zijn die weynich zoude scheelen
't En deed styfzinnicheyt, die niet zoeckt dan krackeelen.
Ziet dan, gheef ick den grootst dan al wat hy begeert,
'K maack hem licht al te groot, en dien die me Godt eert
Veel te ghering misschien. Zulcx dat ick na myn oordeel
'Tschier nodich acht te zijn tot 's Lants en 's Vorsten voordeel,
Wanneer hy in zyn Rijck heeft yveraren haat,
Dat hy die voed', so sticht hy sich een vaste staat.
Daar hy, zoo 'y al te seer op d' eene zyd wil hellen,
Zijn wereltlijck gheluck in groot ghevaar sal stellen.
De reden is, om dat de blinde yver van
'T ghemeene Volck (die toch niet verder en ziet, dan
De neus haar lang en is) de gheestelijcke prachten
(Die 't haar laat dencken oock) toerekent alle machten,
Ja toe-schrijft het ghewelt in Hemel en op Aardt.
Zelfs hier daar ghy my tot het heerschen kenden waardt.
En 't gheestelijck dat zich dit achten moest onwaardich,
En 't volck bestratten dies: wat doet het? maar hovaardich
Tracht heb na grootheyt, daar 't noch naulijcx aan genoeght,
Hoewel haar alderbest moey'lijcke kleynheyt voeght;
Kleynheyt, so zouden zy door rijckdoms dertelheden
Den volcke min als nu erg'ren met quade zeden.
Dat oock haar kleynheyt zy met moeylijckheyt vermengt
Is an belangt: want my nu driemaal al ghedenct,
Dat dese, doese niet heel waren overladen
Met stage slaverny in haar beroeping, traden
Haar parck te buyten, en z'en hielen gansch gheen maat,
Haar te bemoeyen met regeringe van staat,
Daar in zy zijn zo blint als blint gheboren mollen,
En wroetent al om met haar schriftelijcke grollen.
Ist dan geen nodich quaat voor 't stadich Griecksche Rijck,
Dat ick haar stadich werck berey met haars ghelijck?
Want wast dat Mopsus niet met Calchas en verscheelden,
En dus belachelijck om raatseltgens krackeelden,
En dat zyt waren eens, ick denck zy zouden my
Ten strijd ontseggen om de Wereltsche vooghdy.
Dies moet ick nodich haar oneenicheden voeden,
En geven noloos werck d' onrustige ghemoeden,
En doen alleens, ghelijck de Kindren seggen, dat
De duyvel-jager doet, als hy een heymlijck schat
Door hulp van jckers sich vermeet int licht te brengen,
En dat daar een van al dit niet en wil ghehengen,
Dien gheeft hy hant-gebaar en daatlijck ander werck,
Ghelijckmen dit volck oock moet gheven als ick merck.
Wat doet hy? maar hy ken den aardt van die ghezellen.
Hy stelt den warraar aan een ton met zandt te tellen,
Daar aan hy hem vergheet; dus krijght de tov'raar rust,
Die midlertydt al doet wat hem belieft en lust.
Achi.
Door dees uytvallentheyt zyt quaatste van u mienen,
Veynst u, en wilt u God met gangb're Godsdienst dienen.
Al wat naturelijck en redelijcke leeft,
Dient eenen God alleens die 't al gheschapen heeft.
Wie dat dan die God is, en hoe men hem moet eeren,
Sal gheen ghewoonte, maer de goed natuur my leeren,
Die zonder dat is, en het ware Godlijck in
Den mensch, en wijst den mensch tot God, tot zijn begin:
Daar de verkeerde wenst den mensche set gheboden
Verscheyde dienst te doen aan veelderley afgoden,
En hist so man op man: want elck meent door gewoont
Dat hy den waren Godt maar ware dienst betoont.
En dees eensyicheyt maackt al de Werelt gaande,
En leert hem logens, die de logen oock hout staande,
Die so waarschijnlijck is, dat yveraar die niet
Voor waarheyt onderscheyt, hoe deun hy die beziet,
Ghelijck hy selden doet, door dien hy tot zijn voordeel,
Sijn weet van Waarheyt stelt aan 't aldervalste oordeel
Van een styfzinn'ge Paap, die dit maar heeft gheleert,
Te bootsen 't volck een God als 't meeste volck begeert.
Dat is Erypylus, die komt hier om te dooden
Iphigeni, door last van veer gheleghen Goden.
Hoe komt het booswicht dat ghy 't huys u Goon niet vraagt
Of dit u uytstel oock haar heylicheyt behaagt?
Wat is dit anders guyt als met u Goden gecken,
En 't volck hun Godheyt waard te doen in twijfel trecken?
Dan blinde yveraar 'k weet dat ghy 't yv'rich spreeckt,
Maar dat Vlysses dit dus looselijck besteeckt.
Wat zoeckt Vlysses my te maken tot een bastert
Van dese Kroon, door hulp van 't volck dat Gode lastert?
Wat moeyten maackt hy my, wat blaast hy 't volc in 't hooft
Voor valse Godsdienst, daer hy selfs niet an ghelooft?
Vlysses doen wert nergens beter by verleken
Als by het weyd-spel en des weyd-mans loose treken,
Daar van hy vol is, en lockt listich in zijn net
't Ghevogelt, dat op gheen bedriegery en let.
Want als de Vogelaar weet lieflijck na te apen
Der vog'len rechte lijm, om 't vogeltgen te drapen,
Zo speelt hy met zijn tong, dat zijn ghebootste reen
Den volcke lieflijk zijn, al meent hyder niet een.
En oft nu zo gheviel dat daar van zo veel hoofden
Een looser was, die juyst zyn praat niet al gheloofden,
Dien stuurt hy mannen aan van wonderlijcke schyn,
Die de stel-vogels van de loose Vog'laar zyn:
Als is Eurypylus (met zijn ghesinde trouwen)
Dien meest de menschen als haar God op aarden houwen:
Als hy wel bet weet, dan de leke-broers al waars,
Die dapper groeyen en toe-nemen alle jaars.
Door schijn van desen wert een wyse zelfs bedroghen,
Want hy ghelooft het geen hy meent te sien met oghen,
Te weten datse zijn vol Wijsheyts, als het schijnt,
En 't zyn maar molicken ghevult met kaf en wijnt.
'K zie Menelaus daar met Calchas herwaarts komen.
Eerste bedrijf. Tvveede toneel.
Calchas. Menelaus. Agamemnon.
Al 't volck heeft dat voor heylich aangenomen,
Sulcx dat de Vorst zijn Kroon, door dit te weyg'ren, zal