floriandebaene/DutchDraCor4ML huggingface dataset:
Vaar wél. Vertrék. Ik meen Epieren te bewoonen.
’k Sta Grieken af, én Sparte, én ’t voorrécht van twé kroonen.
’k Verzaak myn gansch geslacht, én walg ’er voor, én gruw,
Om dat het baarde, schélm, een monsterdier, als u.
Mêvrouw, kom, gaan we. Ik stél u op uw’ vrye voeten.
’t Is Pyrrhus last. Gy kont my vólgen. Kom, wy moeten
Ons kwyten vólgens eisch van onze last, én plicht.
Laat zien, wie t’ zyner wraak die bést van ons verricht.
ORÉSTÉS, GEVÓLG, én SÓLDAATEN van ORÉSTÉS.
WAt zie, wat hoor ik? zal Hérmioné zo spreeken,
Wiens hoon door s’ Konings moord ik héb bestaan te wreeken?
Zy schéldt me voor een’ schélm, een’ moorder, wreed, én fél!
Is ’t Pyrrhus ook die stérft? Bén ik Oréstés wél?
Hoe! ’k ban de réden, én haar licht uit myn gedachte.
’k Vermoord mét wéderzin een’ Koning, die ’k hoog achte.
’k Schénd op een’ dag het récht der Oppermajesteit,
’t Récht der gezanten, én het récht der ménschlykheid;
Ja ’t récht der Kerken door ’t ontzag der Góôn te ontwyen
Mét doodslag, Koningsmoord, én Témpelschénderyen.
Voor wien? voor eene ondankb’re, aan wien ik ’t had beloofd,
Die, zo hy niet én stérft, my van haar’ gunst berooft,
Diens woede ik vólg: én naauw héb ik die moord bedreven,
Of ze eischt weêr van myn’ hand ’s vermoorden bloed, én leeven.
Zy mint hém, én ik bén een monsterdier, voor wien,
Als voor de pést, zy zégt voortaan te willen vliên,
My laatende tót loon de schande, én ’t innig wroegen
Van ’t géne ik niet bestond, dan om haar te vernoegen.
ORÉSTÉS, PYLADÉS, GEVÓLG, én SÓLDAATEN van ORÉSTÉS.
WY moeten voort, myn Heer. Laat ons vertrékken, óf
Vast stéllen, nimmermeer te scheiden uit dit Hóf.
Ons vólk houdt nóch een’ poos de poort mét moeiten open.
Het graauw, tót wraak getérgd, mét drommen aan komt loopen.
Andromaché gebiedt het, als haar’ onderdaan.
’t Ziet haar voor Koningin, én ons voor vyand aan.
Zy zélf, die Pyrrhus min weêrstreefde, én stadig griefde,
Voldoet de plichten van een’ weêuw, vol trouw, én liefde;
Belast dat élk hém wreeke, én poogt misschien mét één
De wraak van Héctórs dood te neemen op ons twéên.
Kom, gaan we, én marren niet tót dat zy ons omringen.
Ons vólk verwacht ons, én, terwyl men ’t graauw ziet dringen
Rondom Hérmioné, gestort op Pyrrhus lyk,
Is ’t tyd voor ons; men neem voort veiliglyk de wyk.
Neen, ’t is Hérmioné myn’ vrinden, die ’k wil vólgen.
Ik overleef geensins haar’ gramschap zo verbólgen.
Vertrékt gy, ik héb schuld, daar ik de straf voor wacht.
Hérmioné, myn Heer! Ban die uit uw gedacht.
Hoe, steeds het wérktuig, én het voorwérp van haar woeden,
Zoekt gy nóch by haar lyk weêr vérsse tégenspoeden?
Moet gy, om dat zy stérft, ook stérven.
Zy stérft? wat hoor ik! Góôn!
Hoe Heer, weet gy ’t nóch niet?
Terwyl wy uit de Kérk na ’t Hóf spoên, komt ze ons tégen,
Die na de Témpel vloog, ontstéld, verbaasd, verlégen.
Ze ontmoette Pyrrhus lyk, gedraagen van zyn vólk,
Dat, t’ zyner wraak gehitst, vast wettede zyn’ dólk.
Op dat vertoog is wis haar’ razerny ontsteeken.
Wy hébben éndelyk ter hófpoorte afgekeeken,
Hoe zy op Pyrrhus viel, én mét ontbloot geweer
’t Gezigt ten hémel sloeg, zich stak, én storte neêr.
Dank, Góden, myne ramp gaat vér myn’ vrees te boven.
Ja, Hémel, ik moet u voor uw’ volharding looven.
Geduurig bézig om te pynigen dit hart,
Hébt gy my klimmen doen ten tóp van alle smart.
Uw’ haat heeft lust geschépt, om my op ’t wreedst te kwéllen.
Gy woudt me tót een beeld van uwe gramschap stéllen,
Daar in de élende stond volkomen afgeprént.
Wélaan, ik stérf vernoegd’ myn lót loopt op het énd.
Waar zyn de minnaars; om myn’ lusten te verzaaden,
Moet ik my in hun bloed, én in het myne baaden,
Hén stérvende aanzien, én vereenigen mét één
Dry harten, onder zich in ’t leeven nooit te vreén.
Maar wélk een donk’re nacht belét me voort te treeden?
Wat schrik rydt my door ’t bloed? wat grilling door de léden?
Waar bérg ik my? Héb dank, ô Hémel, ’k zie een’ straal.
Hélp Góôn! wat stroomt ’er bloeds rondom my in de zaal!
Hoe Pyrrhus, komt gy my nóch wéder tégen?
Moet ik gemoeten myn meêminnaar te allen wégen?
Hoe! zyt ge ’t nóch ontvlucht, doorboord mét wond op wond?
Hou daar de doodsteek, die my u te geeven stond.
Maar hoe! Hérmioné komt hém vól minne omarmen,
En voor de slag, die ik hém bréngen wil, beschérmen.
Hélp Góôn! wat blikken spalkt zy op zo wreed, én naar?
Wat vloek, wat onderaardsch gedrócht sleept ze achter haar?
Wélaan, gy Dóchters van de Hélle mét uw’ spooken,
Wien dreigt’ge met uw toorts, én slangen te bestooken?
Voor wien is de eersleep, die gy méde hébt gebragt?
Komt gy my rukken na uwe eeuwig duist’re nacht?
Zo komt. Oréstés geeft zich over aan uw’ slagen.
Maar neen, staat af, én laat Hérmioné my plaagen.
De ondankb’re is wreeder, dan gy alle, én zal ’t wél doen.
Oréstés óffert haar zyn hart, om op te woên.
Hélpt, vrinden; hy bezwykt. Laat ons geen tyd verzuimen,
Die ons zyn’ flaauwte gunt, om voort de stad te ruimen.
Laat ons hém bérgen; want daar toe is kans, nóch raad,
Zo na zyn’ zwymeling hy weêr aan ’t raazen slaat.
Eind van ’t vyfde, én laatste Bedryf.
Salmoneus
J.F.M. Sterck, H.W.E. Moller, C.G.N. de Vooys, C.R. de Klerk, B.H.
					Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn., L. Simons, C.C. van de Graft, L.C. Michels en
					A.A. Verdenius (eds), De werken van Vondel. Vijfde deel 1645-1656. De
					Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1931
Joost van den Vondel: Salmoneus. Amsterdam: Abraham de Wees, 1657.
PIZANERS
DIODOOR
REY van PRIESTEREN
THEOFRASTUS
BAZILIDES
HIEROFANT
SALMONEUS
FILOTIMIE
Discite Iustitiam moniti, & non temnere Divos.
Voor de Weduwe van Abraham de Wees, op den Middeldam, in 't jaer MDCLVII.
Berecht
Het nadeel geleden by het Wees- en Oudemannenhuis, door het sluiten
		van den kostelijcken en kunstigen tooneelhemel, na twee reizen speelens,
		beweeghde my, nu dry jaeren geleden, Salmoneus treurspel te dichten,
		om ten minste toen d'onkosten eenighzins te vergoeden, en dien toestel
		te passen op d'overoude fabel des verwaeten Konings, van wien Virgilius
		in Eneas hellevaert aldus zingt:
'K zagh'er oock Salmoneus, Eols zoon,
Afgrijslijck pijnigen, die, als een allersnootste,
Godts weêrlicht donderkloot en blixemstrael nabootste.
Dees liet in Grieckenlant, en midden door de stadt
Van Elis, daer hy trots op zijnen wagen zat,
Zich met vier paerden door den drang der Griecken voeren,
En, zwaejende eene torts, braveerde met rumoeren
Den Goden in de lucht, en stackze naer hun kroon.
Dees zinnelooze durf de koopre brugh uit hoon
Oprennen met zijn paert, en weet met razen ruischen,
En storm den blixem en den donder na te kuischen.
Dat niemant oit vermoght: maer Godts almogentheit,
Om fackel roockrigh licht noch zulck een onbescheit
Verlegen, schoot met kracht en uit de dicke wolcken,
Dreef met een' dwarrelwint, ten spiegel aller volcken,
Hem neder, dat hij plofte.
Homeer noemt Salmoneus den degelijcken vader, het welck d'uitlegger
		Didymus verstaet schimpswijze gezeght te zijn: want Virgilius en alle
		andere poëten gedencken hem ter oneere. Ick neeme met Eustathius
		gaerne aen dat hy een natuurkundige en wiskunstigh toesteller van stormgevaerten 
		was, die [gelijck de bussekruitvinder, zoo men zeght, met verlies
		van zijn eigen leven] donder en blixem nabootsende, stof beschafte aen
		dit gedichtzel van het staen naer de vergodinge, by de Griecken ἀποθέωσις
		genoemt: en hierom moght men dit lasterstuck wel eene dolheit naer de
		reden en zeden, hem den dollen Salmoneus heeten, en het tooneel weigeren: 
		maer d'overoude Griecken en Latijnen stoffeeren oock hunne
		tooneelen zelfs met natuurlijcke dollen, en komen met den zinneloozen
		Ajax, Orestes, Pentheus, de Razernyen, de razende Bacchanten, den
		droncken Polyfemus, een' menscheeter, en den dollen Herkules opdonderen. 
		De ridder en drost Hooft, loflijcker gedachtenisse, verhaelde my,
		veele jaeren geleden, hoe een fluitenist in het dolhuis op zijn Duitsche
		fluit begon te blazen, waerop terstont elck kranckzinnigh hooft eenen
		byzonderen toon en grimmas zette, naer den ongelijcken temper en inbeeldinge 
		der ontstelde herssenen. d'een begon te lachen, d'ander te
		schrejen, te zitten, te klauteren, te springen, te zingen, de handen te wringen, 
		te kermen, te schermen. men hoorde en zagh den haenekraey, geblaet
		van schaepen, greepen van aepen, gebas van honden, gehuil van weerwolven, 
		en het loejen van stieren. men hoorde aexters, papegaejen, en
		kraejen, uilen, zeemeeuwen, en spreeuwen, en wiltzangk, een oubollige
		muzijck van dolle muzikanten, zonder maet, onder een gemengt, en zoo
		menigh dolhuis, zoo menigen weêrgalm. Toen nu mijn leerachtigh treurspel 
		van Lucifer zoo veel spels maeckte, docht my het verhael van den
		Heere Drossaert hier niet qualijck op te sluiten, en dat ick mede onder
		diergelijck gezelschap vervallen was. Indien wy den tooneeltoon op bybelstof
		zetten; men schreeuwt dat Godts naem gelastert, het heilighdom des
		Heiligen Geests ontheilight wort. Speelen wy Heidensche fabelen, en
		kloecke verzieringen, men beschuldight ons van ydelheit en lichtvaerdigheit: 
		Brengt men zinnespeelen te voorschyn, om goede zeden te planten,
		dat waenen zommigen hun alleen aenbesteet te zyn: waerom de gemelde
		Heer Drost wel magh zeggen:
't Is quaet iet aen te slaen met naugezette liên.
Wie kan 't maken, zegh het my,
Dat het alle man te passe zy?
Hy kan 't passen, die het koren laet wassen:
Hy heeft op 't rechte wit gemickt,
Die stichtende oock den geest verquickt.
De tooneelkunst wyst aen wat eerlyck wat schandelyck luit. De treurstyl,
			die allerhooghst op geluck en ongeluck der Grooten draeft, arbeit om de
			menschen weeck in den boezem te maecken, schildert de hartstoghten
			naer het leven af, leert naer voorvallende gelegenheit den toom des Staets
			vieren of aenhaelen, en elck zich zacht aen een anders ongeluck spiegelen.
			Zy beelt levendigh de wysheit uit, die in deftige voorbeelden, uit de
			historien getrocken, bestaet: want in de historien ziet men geduurigh het
			radt van avontuure draejen, en hoe de menschen hier met elckanderen 
			omspringen, waerom Plutarchus, die befaemde zedevormer, uit den mont
			van Gorgias zeght; Het treurspel is eenerhande slagh van bedrogh, waer
			door hy, die een ander bedrogen hadde, en de geen, die bedrogen was, wijzer
			kon worden dan een die onbedrogen is: want het treurspel bedrieght of verkloeckt, 
			naerdien het een verziersel verhandelt: maer het bedrieght zoo geestigh,
			dat het verzierde geheel waerachtigh schijnt: doch hy schijnt rechtvaerdiger
			te handelen, die de menschen bedriegende of verkloeckende, hun eenigh nut
			aenbrengt: en hy is wijzer, die door gedichte fabelen leert kennen wat schandelijck 
			of eerlijck luit. Het vaers, in het voorhooft des schouburghs uitgehouwen, 
			magh wel zeggen:
De weerelt is een speeltooneel.
Elck speelt zijn rol, en krijght zijn deel.
Hoewel het tooneelspel zulck eene ry van eeuwen in eere gehouden,
			gehanthaeft, en oock gehanteert van Keizeren, Koningen, Vorsten, Veltoversten, 
			Staeten en letterwyzen, voor geen gewelt van eenen hoop dringeren 
			en dommekrachten zwicht, nochtans past het den voorstanderen
			der tooneelen niet altijt stomme honden te zyn, maer hunne loflijcke kunst
			tegens dwersdryvers en tooneelvlegels te verdaedigen, op dat het stichtelijck 
			gebruick des Schouburghs in aenzien en eere blyve, terwyl Salmoneus
			allen aenschouweren, gelyck de verdoemde Fleggas uit den jammerpoel,
			toeschreeuwt:
Discite justitiam moniti, & non temnere Divos.
Dat is:
Leert rechtvaerdigheit betrachten,
En geen Godtheit te verachten.
Salmoneus, Koning van Elis, (door de staetzuchtige verwaentheit zijner
		gemaelinne Filotimie aengedreven, om zich boven den top der koningklijcke 
		tot de goddelijcke Majesteit te verheffen, en Jupijn, den Koning
		der Goden en menschen, gelijck te schijnen, zich offerhanden en tienden
		toe te eigenen, en een eigen Priesterdom door Hierofant, zijnen wulpschen
		hofpriester, op te rechten, tegens den wettigen godtsdienst door Cekrops
		van outs in Griecken ingevoert, en in de drie deelen der weerelt uitgespreit;) 
		bouwt in de hooftstadt Elis, op den vliet Peneius, een metaele
		brugh, waerop zijn beelt in schijn van Godt Jupiter ten toon staet. De
		verwaende Koning, hier mede niet genoeght, laet het mercktvelt, hof, en
		tempel, en de hofstraet, tot de brugge toe, van buiten, als een lucht en
		hemel, met wolcken en starren bekleeden, en toestellen. Boven dit beveelt
		hy zijn marmerbeelt uit het hof in den tempel op het altaer te voeren,
		maer wort van Theofrastus, den aertspriester van Jupijn, gestuit. Ondertusschen 
		ontvonckt de burgertwist in de stadt, en berst tot oproer uit, dat
		door Bazilides, den veltheer, die listigh weifelt, en op de kroon vlamt, voor
		een poos geslist wort. Theofrastus, aengemaent om het Koningsbeelt op
		het altaer te planten, kant zich met alle het priesterdom hier heftigh tegen;
		maer de Koning voert het door zijne trouwanten met gewelt uit, en na
		eenen triomfdans van Goden en Godinnen, uit den toegestelden hemel
		nedergedaelt, treet met eene prachtige hemelstaetsie van Goden en den
		hofsleip naer de brugh, daer het nieuwe priesterdom gereet stont om op
		zijne aenkomste een brantoffer van hondert stieren t'ontsteecken. De
		Koning, gelijck een Jupiter, met den blixem in de hant ten toon gevoert,
		wort van d'aengedronge schaeren op het geluit der trompetten aengebeden,
		en toegejuicht. In dezen schijn draeft hy de brugh op, om een brandende
		fackel, als eenen blixem, onder het volck te slingeren: maer de lucht berst
		terstont met donder, blixem, en weêrlicht uit, waer door de paerden aen
		het hollen geraecken, hy doot uit den wagen, de wagen aen stucken gesmeeten
		wort, en de paerden verstroien. De gemeente, hier over aen 't
		woeden, wil zich over deze godeloosheit aen het doode lijck des Konings
		wreecken, en haeren moedt koelen, maer Bazilides behindert dit, en verbrant 
		het lichaem des Konings op het offerhout tot assche, om het volck
		te stillen. Filotimie, op het geluit des donders uit den hove komende, om
		haeren gemael met danssen en triomfzangen te verwelkomen, hoort uit de
		Pizaners de droeve maren, en, na een rouwklaghte aen 't razen geslagen,
		vlieght naer binnen. Middelerwijl brengt Bazilides de dootbus met 's
		Konings asschen aen Theofrastus, en geeft de dootbus over ter begraefenisse. 
		Hierop bootschappen de Pizaners hoe de Koningin zich zelve uit
		wanhoope verhing, het hof van het hofgezin vast uitgeplondert wort, en
		zy brengen het Rijxcieraet van kroon en scepter en het koningklijck gewaet, 
		by hen geborgen, aen Theofrastus, die, om het Rijck in orden te 
		houden, Bazilides den aelouden godtsdienst en de wetten laet bezweeren,
		en Koning van Elis kroont.
Het tooneel is op Godtsvelt, voor het hof van Elis. De Rey bestaet uit
		priesteren. Het treurspel begint na den ondergang en eindight na
		den opgang der zonne.
Spreeckende personaedjen.
PIZANERS. Nagebuuren van Elis.
DIODOOR. Kerckwachter.
REY van PRIESTEREN.
THEOFRASTUS. Aertspriester van Jupijn in Elis.
BAZILIDES. Veltheer, en hooft der hofbenden.
HIEROFANT. 's Konings Hofpriester.
SALMONEUS. Koning van Elis.
FILOTIMIE. Koningin van Elis.
Salmoneus. Treurspel.
PIZANERS. DIODOOR.
Pizaners
De volle maen komt op, en volleght d'Avontstar.
Wy hebben Pize, daer de mont van Jupiter
Den vraeger antwoort geeft, ter goeder tijt verlaeten,
Om Elis, en het hof, en kerck, en merckt, en straeten
t'Aenschouwen op 't gerucht, dit lantschap door gespreit,
Dat deze stadt te nacht al Pizaes majesteit
En glans verdoven zal, en Herkles feest en spelen,
Door toestel van wat groots, en hemelsche tooneelen:
En zeker 't geen wy zien vermindert niet de Faem,
Die doorgaens is gewoon op eenen hollen naem
Te stoffen, en met klanck van ydele trompetten
De kleene dingen breet en heerlijck uit te zetten:
Want wat Pizaner oit verkeerde hier omtrent,
Niet een heeft Elis oit in dezen schijn gekent.
Zelf d'ingezeten dwaelt, en gaept, als opgetoogen.
De Goden schijnen hier in starrelichte boogen
Te drijven, of te treên op wolcken door de lucht,
Langs d'aerde in lucht verkeert. geen loopende gerucht
Bedroogh ons, nu wy hier verbaest, als ziende blinden,
Noch twijflen waer wy staen, en om den wegh te vinden
Een leitsman hoeven, die den nabuur met bescheit
Berechte, en wijze en toone al stadts gelegenheit.
Hier komen twee gewijde in witte koorgewaeden,
d'Een met een offerkruick, en d'ander overladen
Met eicke kranssen. wat of dit bedieden wil?
Zy hebben ons in 't oogh, en staen nu beide stil.
Diodoor
Wat mannen komen hier van buiten opgedondert
By avont naer dit feest? ay zie, zy staan verwondert
Om dees verandering, en heel verbaest, en stom.
Het zy gy Priester zijt, of een, die 't Priesterdom
De hant reickt, laet u niet verdrieten, noch mishaegen
Dat wy Pizaners u een luttel ondervraegen
Naer deze nieuwigheên, voorheene noit gezien.
Wat wil de toestel van dees staetsi toch bediên?
En dat dees stadt, de merckt der omgelege volcken,
Een lucht vol starren schijnt, en met tapijt van wolcken
Behangen om en om, waer door een uitheemsch man,
Of lantzaet naulix kerck en hofstraet kennen kan,
Noch 't hof, hoewel hy hier gewoon is alle jaeren
Te trecken om gewin, te wisselen zijn waeren
Aen munt of koopmanschap? hoe scherp men haer beziet,
De hooftstadt Elis schijnt noch lijckt zich zelve niet,
Maer lucht en hemel, daer Jupijn de hemelraeden
Verdaghvaert door de lucht en starrelichte paden.
Zoo dit een schouburgh is; Athene, Pallas stadt,
Heeft zulck een speeltooneel noch glori noit gehadt.
Ay, staet een poos: gy zult den Goden niet mishaegen
Dat gy verdwaelden dient, en antwoort op hun vraegen.
Mijn kerckgenoot, ay breng dees offerkruick der Goôn
In 't offerkoor: gy weet, ick ben ten hove ontboôn,
En kan, al loopt de tijt, niet laeten ons gebuuren
Te dienen op hun vraegh, en wat te recht te stuuren.
Mijn naem is Diodoor, aen d'oostzy van de kerck
Mijn wooning, nu vermomt met dit geschildert zwerck,
Daer duizent kunstenaers en geesten over zweetten.
Dees kerck, recht voor u, wort nu Donderkerck geheeten,
Dees ruimte Godtsvelt, als geheilight aen Godts zorgh;
En ginder rijst het slot, men heet het Godenborgh:
Daer houdt Salmoneus hof met onze Koninginne
Filotimie, zijn bekoorende Godinne,
Die meer op hem vermagh dan Juno by Jupijn.
Wat heeft Salmoneus voor? hy mickt in allen schijn
Op een byzonder wit: want hoe men 't keere of wende,
Zoo groot een toestel ooght op een doorluchtigh ende.
Hy heeft verandering van godtsdienst in den zin.
Een aenslagh vol gevaers.
Indien de Koningin
Hier zwaerigheit in vont, hy zou dees snaer niet roeren.
Zy pooght den Koning, als een' Godt, in top te voeren,
Gelijck Godt Jupiter te heffen op 't altaer,
Door offerhande, en tiende, en kerckelijck gebaer,
En wieroock, en triomf, en beelden, en gezangen;
Als eenen, uit wiens schoot en boezem wy ontfangen
De zegeningen, daer dit Rijck van overvloeit.
Dat d'aerde vruchten draeght, geboomte en acker bloeit;
De hemel beemden laeft met dau en vruchtbren regen;
De zon 't gewas beschijnt, bestraelt met vollen zegen;
Dat lucht en aerde, en zee, van wiltzang, tiereliert,
Van visschen krielt, en vee, en tam, en wilt gediert;
De man en vrou, in d'echt gezegent, kinders teelen;
Het gansche Rijck in rust, voor bloedige krackeelen,
Gewelt, en overlast, en sterfte, en zwaerigheên
Beschut zit, eigent hy zijn wijsheit toe alleen,
Geen' anderen Jupijn, noch mindre Godtgenooten.
d'Aeloude godtsdienst wort te schendigh dus verstooten,
En in zijn plaets een nieuw gedichtsel aengebeên.
Zich Godt te noemen is een laster, daer voorheen
Zoo menige eeuwen, noch onze ouders oit van hoorden.
Gebruick bescheidenheit in yver, en in woorden.
Wat roept men van zijn beelt, en trotse wagenprael?
Zoo gy Penejus brugh gezien had, uit metael
Gegooten, en met een den goddelijcken wagen
Op goude raders, en vier paerden, hecht beslagen
Met blinckend stael, gereet langs 't brommende gewelf
Der brugge, en over stroom te rennen; gy zoudt zelf
Gelooven dat Jupijn dees toestel best zou passen.
De trotsheit kent geen peil: zy wil al hooger wassen:
Zoo wort door overdaet 's Rijcks schatkist uitgeput,
De zenuw van den Staet. geen burgers trecken nut
Uit lasterlijcke pracht, gewoon de lucht te tergen,
Gelijck weleer de rot der Reuzen, niet dan dwergen
Gerekent by de maght der Godtheit, die het al
Wat zich te trots verheft verwezen heeft ten val,
En elcke maght haer peil, van niemant t'overschrijden,
Door nootlot toegekeurt, heel stip, voor alle tijden.
Het is niet veiligh hier te waeren dezen nacht,
Omtrent het hof, ten zy men geen gevaeren acht;
Eene oirzaeck dat dees wijck, nu dootsch, en schier verlaeten,
Niet grimmelt van een' drang, gevloeit uit alle straeten,
Nieusgierigh om te zien wat onweêr van geschil
Hier tusschen hof en kerck misschien oprijzen wil.
Men heeft, om min het volck t'ontrusten, en te stooren,
De nacht en duisternis voor dees triomf gekooren:
Want wat zich schaemt by daegh, en draeit op veel gevaers,
Wort liever 's nachts gezien, als schooner by de kaers.
De burgery gedeelt, en al een wijl aen 't mompelen,
Wort naulijx ingetoomt. men vreest voor overrompelen.
d'Een droomt van nieuwigheên, door eige baet gestijft,
En d'ander eert al wat den ouden godtsdienst drijft.
De hemel blussch' by tijts dit smeulend vier, dees voncken;
Zoo niet, wy zien den Staet in asch en puin verzoncken.
Wat zeght'er Pize toe?
Die Godtstadt houdt de zy
Van Jupiter, en viert 't Olympisch jaergety,
Om 't vijfde jaer, heel stip, en zonder t'overtreden.
Pizaners volgen 't oude, en haeten nieuwicheden.
Gansch Elis loopt gevaer van Staet- en kerckkrackeel.
Dees stadt gelijckt bykans een schouburgh, en tooneel.
De Goden treden hier te voorschijn met hun rollen.
Zoo raeckt Jupijn ten schimp, en zijn gemeente aen 't hollen.
Godtslasterlijcke vont! de godtsdienst raest en suft,
Wanneerze dient tot spel van menschelijck vernuft.
Men moet de weeligheit der herssenen besnoejen.
Het brein verdicht niet goets. de Staet vergeet te bloejen,
Daer nevels van misbruick en ongetoomde drift
De telgen van de jeught besmetten met vergift
Van eigenzinnigheit, en dertle hoovaerdyen.
De Goden hoeden ons voor zulcke guighleryen;
Een ongebondenheit, te Pize lang getemt,
Dat stemt geen spelen, als de Kerck het tegenstemt.
Wy willen ons gespreck bespaeren tegens morgen:
Ick ben ten hove ontboôn, en ga, niet zonder zorgen,
Naer Bazilides, om te spreecken met dien heer,
Te hooren 's Konings wil. der Goden Koning keer'
d'Oneenigheden van den Staet ten goeden ende:
Want tweedraght is de bron en springaêr van ellende.
De vader Jupiter bestraele ons met gena,
Dat niet dees tempelvlam in zijnen tempel sla
Te Pize: want die slagh kon Grieck en ongrieck treffen,
Indien de Koningen zich tegens Godt verheffen,
En 't grijze hooftgezagh van 't eeuwigh priesterdom
Verdrucken ongestraft. wy zien d'orakels stom
En elck den vorsten naer den mont zien, en gelooven,
Geraeckt Salmoneus en het hof dien hoeck te boven.
Hier hangen wieroockvat en kroon in eene schael.
Maer gaenwe naer de brugh en trotse wagenprael,
Bezien waer 't veiligst is voor oploop ons te bergen.
Men magh 't gevaer wel zien, maer wacht u dat te tergen.
REY VAN PRIESTEREN.
Jupijn, die alles naer uw' wensch
Beschickt, waerom is toch den mensch
Door 's hemels wijsheit in dit leven
Den nabootseerlust ingegeven,
Naerdien hy dezen treck misbruickt,
En niet alleen al wat'er duickt
Beneden u wil nabootseeren;
Maer hooger vliegen op de veêren
Van zijn vernuft, en al den schat,
Dien d'endlooze eeuwigheit bevat
In haeren schoot, in 't licht durf brengen;
Al zou hy oock zijn vleugels zengen
In 't eeuwigh vier, dat boven hangt,
En 't hof der starren ommevangt.
d'Ondanckbre staet naer hooger waerde.
De mensch was gaerne een Godt op d'aerde.
De redenloosheit zoo genoemt,
Oock 't allerminste dier verdoemt
Dees reuckeloosheit in het dwaelen
En overspringen van haer paelen.
De dieren volgen het bestuur
Van hunne leitsvrou, vrou Natuur,
Onnozel, zonder kreuck en rimpel,
Oprecht, en slecht, en stil, en simpel,
Genoeght aen 't lot, dat op hun viel;
Oock 't onbezielde en met een ziel
Van groeizaemheit alleen gezegent.
Al wat des menschen oogh bejegent
Dat roept hem toe: wy zijn verzaet,
Gerust, vernoeght met onzen staet.
Natuur verneemt noch klaght, noch bede.
Het mindre als 't meerder rust in vrede.
De Hooghmoedt schept voor ons gezicht
Een' hemel uit een stadt; het licht
Uit duisternisse, en nacht, en dampen;
Het aerdtrijck tot een lucht, vol lampen,