Kamulaştırma Nedir, Nasıl Yapılır? Kamulaştırma Uygulamaları ve Davaları 2025


## Kamulaştırma Nedir, Nasıl Yapılır? Kamulaştırma Uygulamaları ve Davaları 2025



## Kamulaştırma Nedir?



## Kamulaştırma Sürecinin İlke ve Şartları Nelerdir?



## a) Kamulaştırma İşlemi Anayasa ve Kanuna Uygun Olmalıdır


Kamulaştırma Sürecinin İlke ve Şartları Nelerdir?

Kamulaştırma İşlemi Anayasa ve Kanuna Uygun Olmalıdır

Kamulaştırma İşlemi Yetkili İdari Merci Tarafından Gerçekleştirilmelidir

Kamu Yararı Mevcut Olmalı ve Kamu Yararı Kararı Alınmış Olmalıdır

Kamulaştırmanın Yasal Bir Dayanağı Olmalıdır

Kamulaştırmaya Konu Edilecek Olan Mal, Özel Mülkiyete Tabii Olmalıdır

Kamulaştırma İçin Bütçeye Yeterli Ödenek Konulmuş Olmalıdır

Kamulaştırılan Taşınmaz Malın Gerçek Değeri Ödenmelidir

Kamulaştırılan Taşınmaz Malın Gerçek Bedeli Kural Olarak Peşin, İstisnai Olarak Taksitle Ödenir

Kamulaştırma Süreci Kanunda Öngörülen Usul ve Esaslara Uygun Yürütülmelidir

Kamulaştırma Sürecinde Aşamalar

İlgili idare Tarafından Bütçeye Yeterli Ödenek Konulması

Yetkili İdare Tarafından Kamu Yararı Kararının Alınması

Kamu Yararı Kararının Onaylanması

Kamulaştırmaya Dair Muhatapların Tespiti(Somutlaştırma - Öznelleştirme)

Kamulaştırma Yapılacak Yerin Tapulu Olmaması Halinde İzlenmesi Gereken Usul

Kamulaştırmaya Tabii Tutulacak Taşınmaza İlişkin Değer Tespit Çalışması

Satın Alma, Uzlaşmaya Davet ve Pazarlık

Yargısal Aşama ve Kamulaştırma Davaları

Kamulaştırmasız El Atma ve Bu Halde İzlenebilecek Hukuki Süreçler

Kamulaştırma, kamu yararının gerektirdiği hallerde özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait olan taşınmaz malların tamamına veya bir kısmına, bedeli ödenmek üzere devlet tarafından el konulması veya ilgili taşınmaz üzerinde irtifak hakkı tesis edilmesi işlemidir. Mülkiyet hakkı esas olarak mutlak bir hak olmakla birlikte, ancak bazı istisnai durumların varlığı halinde kısıtlanabilmektedir. Kamulaştırma bu hallerden biridir. Bu süreçte, mal sahibinin rızası aranmaksızın kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla taşınmazlar kamulaştırılır.

Kamulaştırma bedelinin ödenmesi, idare tarafından peşin olarak gerçekleştirilebileceği gibi eşit taksitler halinde iradi olarak da gerçekleştirilebilir. Ancak kamulaştırmada ödeme kural olarak peşin gerçekleştirilmektedir. Aşağıda detaylı olarak açıklandığı üzere, taksitle ödeme gerçekleştirilebilmesi, bu yönde bir düzenleme bulunduğu hallerde geçerli olabilir ve taksitlendirme süresi 5 yılı aşamaz. Ayrıca taksitlendirme halinde kamu alacakları için uygulanan en yüksek faiz uygulanır.

Mülkiyet hakkının mutlak bir hak olması nedeniyle, kamulaştırma uygulamaları sıkı şekil şartlarına tabii tutulmuştur. Öncelikle kamusal bir amaç ve ihtiyaç mevcut olmalı, idari yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından kamusal yetki kullanılmalı ve tüm bu süreç usulüne uygun olarak yürütülmelidir.

Kamulaştırma süreci, Anayasamızın 46. maddesi ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile diğer ilgili mevzuat çerçevesinde belirli ilke ve şartlara tabidir. Bu süreçte özellikle aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır:

Kamulaştırma işlemi, Anayasamıza ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunumuz ile diğer ilgili mevzuata uygun bir şekilde gerçekleştirilmeli,

Kamulaştırma işlemi, yetkili idari kurum ve kuruluşlar tarafından gerçekleştirilmeli, ilgili idari kurum ve kuruluşun kuruluş yasası ile ilgili mevzuatında kamulaştırmaya dair yetki hükmü bulunmalıdır,

Kamulaştırmanın temel amacı kamu yararı olmalı ve kamulaştırma işlemi öncesinde kamu yararı kararı alınmış olmalıdır,

Kamulaştırma işlemine konu edilecek olan mal, özel mülkiyete konu olmalıdır,

Kamulaştırma işlemi için bütçede yeterli ödenek mevcut olmalıdır,

Kamulaştırma bedeli kural olarak peşin ödenmelidir, yalnızca kanunda belirlenmiş olan istisnai hallerde taksitli ödeme sağlanabilir,

Bu ilke ve şartlar, kamulaştırma sürecinin hukuka uygun ve adil bir şekilde yürütülmesini sağlayarak vatandaşların kamulaştırma işlemi nedeniyle yaşayabilecekleri olası hak kayıplarını ortadan kaldırır ya da en azından mümkün olabilecek en iyi düzeyde hafifletir.

Kamulaştırma sürecinin ilke ve esaslarını Anayasamız ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunumuzda tespit edebiliriz. Anayasamızın "Kamulaştırma" başlıklı 46. Maddesi kamulaştırma sürecinin anayasal çerçevesini çizmektedir.


## b) Kamulaştırma İşlemi Yetkili İdari Merci Tarafından Gerçekleştirilmelidir



## c) Kamu Yararı Mevcut Olmalı ve Kamu Yararı Kararı Alınmış Olmalıdır



## c.1) Kamu Yararının Mevcut Olması



## c.2) Kamu Yararı Kararının Alınması



## d) Kamulaştırmanın Yasal Bir Dayanağı Olmalıdır



## e) Kamulaştırmaya Konu Edilecek Olan Mal, Özel Mülkiyete Tabii Olmalıdır



## f) Kamulaştırma İçin Bütçeye Yeterli Ödenek Konulmuş Olmalıdır


Kamulaştırma işlemleri kanunla belirlenen usul ve esaslara uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Anayasamızın 13. maddesi, temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğini belirtir. Ayrıca, Anayasamızın yukarıda alıntılamış olduğumuz 46. maddesi, kamulaştırmanın kamu yararı amacıyla ve kanunla gösterilen esas ve usullere göre yapılacağını ifade eder. Bu düzenlemeler, kamulaştırma işlemlerinin yasal dayanağa sahip olmasını ve keyfî uygulamalardan kaçınılmasını sağlar.

Kamulaştırma işlemi, yalnızca devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından gerçekleştirilebilir. Bu ifade, özel hukuk tüzel kişileri veya gerçek kişilerin kamulaştırma yapma yetkisinin bulunmadığı anlamına gelir. Kamu tüzel kişileri, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan ve kamu hizmeti yürüten kuruluşlardır. Örneğin belediyeler, il özel idareleri ve kamu kurumları gibi yapılar kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Bu kuruluşlar, kamu yararını gözeterek, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malları kamulaştırma yetkisine sahiptir. Ancak, bu yetkinin kullanılabilmesi için ilgili kuruluşun kuruluş yasasında veya özel mevzuatında kamulaştırma yetkisinin açıkça düzenlenmiş olması gerekmektedir. Bu düzenleme, kamulaştırma işlemlerinin hukuka uygun ve meşru bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Kamulaştırma işleminin hukuka uygun ve meşru sayılabilmesi için:

Kamu yararı mevcut olmalı: Kamulaştırma, toplumun genel menfaatini gözeten bir amaç taşımalıdır.

Kamu yararı kararı alınmış olmalı: Yetkili idare tarafından, kamulaştırmanın kamu yararına uygun olduğunu belirten resmi bir karar alınmalıdır.

Bu iki şartın birlikte sağlanması, kamulaştırma işleminin yasal dayanağını oluşturur ve mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin hukuka uygunluğunu temin eder.

Kamulaştırma işlemlerinin temelinde kamu yararı ilkesi bulunmaktadır. Bu ilke, kamulaştırmanın yalnızca toplumun genel menfaatini gözeten durumlarda ve kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla yapılabileceğini ifade eder. Kamu yararının özel mülkiyet hakkına üstün gelmesi, toplumun genel menfaatlerinin bireysel mülkiyet haklarından daha öncelikli kabul edilmesi anlamına gelir. Bu ilke ile bireysel hakların korunmasıyla birlikte, toplumun genel çıkarlarının da gözetilmesi sağlanır. Bu nedenle, kamulaştırma işlemi gerçekleştirilmeden önce, ilgili idare tarafından kamu yararı kararı alınması zorunludur.

Kamu yararı kararı, kamulaştırma işleminin meşruiyetini ve hukuka uygunluğunu sağlayan bir belgedir. Bu karar, kamulaştırmanın gerçekten kamu yararına hizmet ettiğini ve keyfi bir uygulama olmadığını gösterir.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunumuzun:

5. maddesi, kamu yararı kararını verecek mercileri ve bu kararın alınma usulünü düzenlemektedir. Örneğin, belediyeler için bu karar belediye encümeni tarafından alınırken, il özel idareleri için il daimi encümeni yetkilidir.

6. maddesi, alınacak olan kamu yararı kararının onay mercilerini ortaya koyar. Cumhurbaşkanı veya bakanlıklar tarafından alınan kamu yararı kararının ayrıca bir merci tarafından onaylanması gerekmez.

İdarenin tüm kurum ve kuruluşlarının kamulaştırma faaliyeti gerçekleştirme yetkisi olduğu düşünülmemelidir. Kamulaştırma işlemi gerçekleştirecek olan idari merciinin kuruluş yasası veya kendi özel yasasında, yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin gerekliliklerini yerine getirmek amacıyla kamulaştırma işlemi gerçekleştirmeye yetkili olduğu belirtilmiş olmalıdır. Kamulaştırma işlemi, devlet veya kamu tüzel kişiliklerinin, kamu yararı amacıyla özel mülkiyette bulunan taşınmaz malları bedelini ödeyerek mülkiyetine geçirmesidir.

Bu durum, kamulaştırma işlemlerinin hukuka uygun ve meşru bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlar. Aksi takdirde, yetkisiz bir idarenin yaptığı kamulaştırma işlemi hukuka aykırı sayılır ve iptal edilebilir. Bu nedenle, kamulaştırma işlemini gerçekleştirecek olan ilgili idarenin, kuruluş yasasında veya ilgili özel mevzuatında, yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin gerekliliklerini yerine getirmek amacıyla kamulaştırma yapma yetkisinin açıkça düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Kamulaştırma işlemi ancak özel mülkiyete tabii bir taşınmaz mal ve ayni hak üzerinde gerçekleştirilebilmektedir. Kamu malları üzerinde kamulaştırma işlemi gerçekleştirilemez. Kamu mallarının kamu yararının gerektirdiği hallerde idarece kullanılabilmesi ve farklı idarelere teslim edilebilmesi için kamulaştırma süreci işletilmez; yalnızca ilgili idareler arasında devir gerçekleştirilmesi yeterli olacaktır. İdareler arasında gerçekleştirilecek bu devir işlemi genellikle idari protokol işlemleri ile gerçekleştirilmektedir.

Kamulaştırma Kanunumuzun 30. maddesi, idareler arasında gerçekleştirilecek olan taşınmaz mallara ilişkin devir işleminin usul ve esaslarını işlemektedir. Makalemizin konusu olmamasından dolayı bu hususu detaylandırmıyoruz.

Kamulaştırma işlemi gerçekleştirmeyi planlayan ilgili idare, kamulaştırmaya konu edilecek taşınmazlara ilişkin olarak alan araştırması yapmalı ve rasyonel düzeyde dikkat ve özenle yapacağı araştırması sonucunda "tahmini bedel" tespit etmeli ve bütçesine bu bedeli karşılayabilecek nitelik ve nicelikte yeterli ödeneği kaynak olarak koymalıdır. Yeterli ödeneğin temin edildiğinin ispatı ilgili idareye aittir.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunumuzun 10. maddesi, kamulaştırma bedelinin kural olarak peşin ödenmesini öngörmektedir. Kanunun geneline bakıldığında taksitli ödemenin yalnızca istisnai hallerde söz konusu olabileceği açıkça düzenlenmiştir. Kamulaştırmada yeterli ödeneğin bütçede bulunması şartı, Kamulaştırma Kanununun "Kamulaştırma Şartları" başlıklı 3. maddesinin son fıkrasında düzenlenmiştir ve bütçede yeterli ödeneğin bulunması şartına ilişkin olarak hiçbir istisna belirtilmemiştir.


## g) Kamulaştırılan Taşınmaz Malın Gerçek Değeri Ödenmelidir



## h) Kamulaştırılan Taşınmaz Malın Gerçek Bedeli Kural Olarak Peşin, İstisnai Olarak Taksitle Ödenir



## i) Kamulaştırma Süreci Kanunda Öngörülen Usul ve Esaslara Uygun Yürütülmelidir



## Kamulaştırma Sürecinde Aşamalar



## a) İdari Aşama



## a.1) İlgili idare Tarafından Bütçeye Yeterli Ödenek Konulması



## a.2) Yetkili İdare Tarafından Kamu Yararı Kararının Alınması


Yukarıda alıntılamış olduğumuz maddede yer alan "yeterli ödeneğin temin edilmesi" kuralına herhangi bir istisna getirilmemiş olmasından dolayı, bütçede yeterli ödenek bulunmaksızın kamulaştırma işlemlerine başlanılması mümkün değildir. Bu düzenlemeler, kamulaştırma işlemlerinin mali açıdan planlı ve sürdürülebilir bir şekilde yürütülmesini ve vatandaşların süreç içerisinde yaşayabilecekleri maddi nitelikte mağduriyetlerin ortadan kaldırılmasını amaçlar.

Kamulaştırılan malın değerinin tespiti, tam ve hakkaniyetli bir şekilde sağlanmalıdır, bu husus kamulaştırma işleminin gerçekleştirilebilmesi için son derece önemlidir. Kamulaştırma Kanunumuzun 10. maddesinin 8. fıkrasında hakim tarafından bilirkişi raporu ve diğer ilgili deliller dikkate alınmak suretiyle "adil ve hakkaniyete uygun bir bedel" tespit edileceği belirtilmiştir. Kamulaştırma işlemlerinde özel mülkiyet hakkına yönelik müdahalede bulunulduğu için, belirlenecek karşılık değerin, taşınmazın gerçek karşılığı olması gerekir. Örneğin gerçek piyasa değerine nazaran oldukça düşük olan belediye rayiçlerinin dikkate alınması hatalı bir uygulama olacaktır. İrtifak hakları için ise kamulaştırma nedeniyle üzerinde idare lehine irtifak hakkı tesis edilecek olan taşınmazın değerinde yaşanması beklenen düşüş ve irtifak hakkının idareye sağlayacağı değer ölçüt alınır. Araziler için ise birim başına arazi değerinin yanında net gelir de dikkate alınacaktır.

Böylece yalnızca "kamu yararı" bahane gösterilmek suretiyle vatandaşın mülkiyet hakkı gasp edilmemiş olacak, malın tam karşılığı kendisine verilerek maddi olarak zararın nötrlenmesi sağlanmaya çalışılacaktır. Bu durum sosyal devlet ve hukuk devleti ilkeleriyle de bağdaşmaktadır. Bedel açısından idare ve taraflar arasında meydana gelebilecek uyuşmazlıkların varlığı halinde işin mahkemeye sirayet etmesi ile birlikte bedel tespiti, hesap usul ve esasları çok daha detaylı bir incelemeye tabii tutulmaktadır.

Kamulaştırma bedeli kural olarak nakden ve peşin ödenir. Anayasamızın yukarıda alıntılamış olduğumuz 46. maddesinde bu durum açık ve net olarak ifade edilmiştir. İstisnai olarak ise tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan toprakların bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Anayasamızda bu tip istisnaların belirlenmesinin sebebi, bu istisnai olarak sayılmış olan uygulamaların büyük mali yükümlülüklere sebebiyet verebilmesidir.

Tabii taşınmaz malı üzerinde kamulaştırma uygulanan kişilerin kendilerine göre üstün tutulan devlet iradesi karşısında zayıf ve çaresiz kalmamaları adına taksitlendirmeye ilişkin olarak da net bir düzenleme yapılmıştır. Buna göre: Kanunun taksitle ödemeyi öngörebileceği bu hallerde, taksitlendirme süresi beş yılı aşamaz; bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir. Ayrıca taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemiş olan kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır.

Bu noktada çok büyük önem arz eden başkaca bir hususa değinmemiz gerekmektedir. Yukarıda açıklamış olduğumuz üzere kamulaştırma işlemlerinde:

Kural, kamulaştırma bedelinin peşin ödenmesidir.

İstisnai olarak tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan toprakların bedellerinin taksitle ödenmesi mümkün olabilmektedir.

Ancak istisnai hallerin varlığı halinde dahi, Anayasamızın 46. maddesinin 3. fıkrası gereğince doğrudan kendi toprağını işleyen küçük çiftçilerin arazileri kamulaştırıldığında, bu çiftçilere ödenecek bedelin her durumda peşin olarak verilmesi zorunludur. Bu düzenleme, küçük çiftçilerin ekonomik olarak korunmasını ve mağduriyet yaşamamasını amaçlamaktadır.

Kamulaştırma işlemi, liberal bir hukuk sisteminin mihenk taşı olan mülkiyet hakkını zedeleyici niteliğinden mütevellit oldukça sıkı şekil şartlarına tabii tutulmuştur. Kamulaştırma Kanunu gerek hakimin kamulaştırma davalarına ilişkin izlemesi gereken yolu, gerekse idarenin yürütmesi gereken uygulama kurallarını belirgin bir şekilde düzenlemiştir.

Buna göre kamulaştırmanın gerçekleştirilebilmesi için kamu yararı kararının alınması, kararın onanması, taşınmazın tespiti, kıymet takdiri, uzlaşma, dava yolu, davaya bakan hakimin izlemesi gereken yol gibi hususlar ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.

Kamulaştırma süreci idari ve yargısal aşama olarak iki ayrı süreç halinde yürütülmektedir. İdari aşama kamulaştırma işlemini gerçekleştirecek olan ilgili idare tarafından, yargısal aşama ise yetkili ve görevli mahkemeler tarafından yürütülür.

Kamulaştırma işlemini gerçekleştirmeye kanunla yetkili kılınmış olan idarenin, yasada öngörülen usul ve esaslara uygun hazırlık sürecini eksiksiz bir şekilde yürütmesi idari aşamadır.

Yukarıda, kamulaştırma işleminin ilke ve şartlarında da aynı başlık altında belirtmiş olduğumuz üzere, kamulaştırma yapılmasına karar veren ilgili ve yetkili idare tarafından kamulaştırma işleminin gerçekleştirileceği yerde alan araştırılması yapılarak bir tahmini bedel belirlenmelidir.

Yeterli ödenek için tahmini bedel saptamasında bulunacak olan idare, yalnızca tek taraflı olarak kendi çıkarlarını düşünmekten imtina etmeli, rasyonel olarak dikkat ve özen yükümlülüğüyle kamulaştırmaya konu edilecek olan taşınmazın gerçek değerini hesaplama amacı gütmelidir. Yeterli ödeneği hesaplamak amacıyla yapılan çalışmanın sonucunda ortaya çıkacak olan tahmini bedel temin edilmeli ve ilgili idare tarafından bütçeye konulmalıdır.

Kamulaştırma işleminin gerçekleştirilebilmesi için kamu yararının mevcudiyetinin şart olduğundan bahsetmiştik. Kamu yararı kararı yalnızca soyut ve esasa ilişkin bir ifade değildir. Kamu yararı kararının alınabilmesi de sıkı şartlara tabii tutulmuştur. Bu karar, ilgili idarede yer alan herhangi biri tarafından değil, kanunda sınırlı olarak sayılmış bulunan yetkililer tarafından alınabilir. Kamu yararı, bireysel yararların üstünde tutulmaktadır.

Kamu yararı kararını almaya yetkili merciler kanunda sayılmıştır.


## a.3) Kamu Yararı Kararının Onaylanması


Kamu yararı kararının yalnızca bu kararı almakla yetkili olan merci tarafından alınması yeterli değildir. Buna ilişkin olarak bir çeşit idari denetim mekanizması öngörülmesine gerek görülmüş ve verilecek olan bu kamu yararı kararının onaylanması gerekliliği Kamulaştırma Kanununun 6. maddesinde düzenlenmiştir.


## a.4) Kamulaştırmaya Dair Muhatapların Tespiti(Somutlaştırma - Öznelleştirme)


Kamulaştırma kararının alınması, kurucu nitelikte soyut bir hukuki işlemdir ve muhataplar belirlenerek bu işlemin somutlaştırılması gerekmektedir.

Kamulaştırma Kanunumuzun 7. maddesinde belirtildiği üzere idare kamulaştırma kararına uygun olarak üzerinde kamulaştırma işlemi gerçekleştirilecek olan taşınmazlara ilişkin olarak aşağıda alıntılamış olduğumuz maddede yer alan bilgileri toplar ve ilgili mercilere iletir. Sonrasında taşınmazın tapu kaydına kamulaştırma şerhi konulması için ilgili tapu müdürlüğüne bildirimde bulunur.


## a.5) Kamulaştırma Yapılacak Yerin Tapulu Olmaması Halinde İzlenmesi Gereken Usul


Bu aşamada tasarruf malikin tasarruf yetkisi henüz kısıtlanmamaktadır. Tasarruf yetkisinin kısıtlanması Kadastro Kanunu 10. ve 31/b. maddeleri uyarınca tebligat sürecinin usulüne uygun olarak yürütülmesi akabinde gerçekleşecektir ve bu aşamadan sonra taşınmaz malın 3. bir kişiye devredilmesi yasağı gündeme gelecektir. Ancak irtifak hakkı konulmasının yeterli olacağı hallerde taşınmazın tapu kaydına satılamaz şerhinin konulması da doğru bir uygulama olmayacaktır.

İlgili idare tarafından taşınmazın tapu kaydına şerh konulmasının ardından 6 ay geçmekle birlikte halen daha kamulaştırma bedelinin tespiti ile idare adına tescili talep edilmemiş ve buna dair mahkemeden alınacak belge tapu müdürlüğüne sunulmamış olursa kamulaştırma şerhi tapu müdürlüğü tarafından resen tapu sicilinden silinecektir.

İdare tarafından kamulaştırma kararı alınması akabinde muhatapların belirlenmesi ve somutlaştırma sürecinde kamulaştırmaya tabii tutulması planlanan arazilerin tapusuz olması, henüz kadastro işlemlerinin yürütülmemiş olması ve benzeri durumlarda hak kaybı yaşanmaması adına bazı işlemleri yerine getirmek durumundadır. Bu durumda Kamulaştırma Kanunumuzun 9. ve 19. maddeleri dikkate alınır.

Kamulaştırma Kanunumuzun 19. maddesine göre idare, öncelikle söz konusu taşınmazın Kadastro Kanunu 16. maddede sayılan kamu mallarından olup olmadığı saptamasını yapar. Sonrasında aşağıda alıntılamış olduğumuz 9. maddede seçilmesi öngörülen bilirkişi heyeti, yerinde yapacakları incelemeleri ile taşınmazın kime ait olduğu, kim tarafından kullanıldığı, taşınmazın teknik bilgileri, özel mülkiyete konu edilebilme durumu, imar ve ihya yolu ile elde edilmişse işlenme durumu gibi bilgileri tespit edip derleyerek ilgili idarenin kiminle muhatap olması gerektiğini belirler.


## a.6) Kamulaştırmaya Tabii Tutulacak Taşınmaza İlişkin Değer Tespit Çalışması



## a.7) Satın Alma, Uzlaşmaya Davet ve Pazarlık



## b) Yargısal Aşama ve Kamulaştırma Davaları



## Kamulaştırmasız El Atma ve Bu Halde İzlenebilecek Hukuki Süreçler



## Son Yazılar



## Yasal Uyarı



## İletişim


Kamulaştırma yapılacak olan taşınmazın değerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu aşamaya "kıymet takdiri" de denilmektedir. Kıymet takdirinin sağlanması için bir Kıymet Takdiri Komisyonu oluşturulur. İlgili idareye mensup en az üç kişilik bir komisyon kıymet takdirini gerçekleştirecektir. Her ne kadar kanunda kıymet takdirine ilişkin inceleme yapacak olan komisyonun kimlerden oluşacağına dair açık ve spesifik bir belirleme yapılmamış da olsa bu komisyon üyelerinin inceleme yapacakları hususlara ilişkin bilgi ve deneyim sahibi olmaları, ileride meydana gelmesi olası uyuşmazlıkları önleyici bir nitelik teşkil edecektir. Kıymet Takdiri Komisyonu tarafından yapılacak belirleme sonrasında Kıymet Takdiri Komisyonu tarafından muhataplarla temasa geçilmez. Bunun için ayrıca bir Uzlaşma Komisyonu görevlendirilmesi gerekmektedir.

Tapuda kayıtlı olan taşınmaz mallara ilişkin olarak öncelikle satın alma usulünün yerine getirilmesi gerekmektedir. Satın alma girişimi sonucunda muhataplar ile uzlaşma sağlanamaması halinde yargı yolu açılacaktır. Bu durum usul ekonomisine de uygundur. Danıştay'da konuya ilişkin olarak verdiği çeşitli kararlarında satın alma usulünün yerine getirilmemesi halinde kamulaştırma işleminin sakatlanacağını belirtmiştir.

Kıymet takdiri komisyonu tarafından kıymet takdir raporunun hazırlanması akabinde resmi taahhütlü bir yazıyla muhataplara bildirimde bulunulur. Bu bildirimde kıymet takdir komisyonu tarafından hazırlanan raporda yer alan tahmini bedel muhataplara belirtilmez. Yalnızca hakkında kamulaştırma kararı alınan taşınmaz veya kamulaştırma yoluyla üzerinde irtifak tesis edilecek olan taşınmazlara dair bedelin peşin veya kanunda belirtilmiş olan istisnai hallerin varlığı halinde taksitle ödeneceği; pazarlık veya idareye ait başka bir taşınmaz ile trampa gerçekleştirilebileceği bildirilir.

Bu bildirimin tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde malik veya yetkili temsilcisi tarafından kamulaştırmaya konu taşınmaz mala ilişkin olarak satış veya trampa isteği ile idareye başvurulur ve uzlaşma komisyonu tarafından kendilerine bir görüşme tarihi verilir. Bu görüşmede kıymet takdir komisyonu tarafından belirlenmiş olan tahmini değer aşılmamak üzere anlaşma sağlanmaya çalışılır.

Uzlaşma görüşmeleri neticesinde taraflar arasında anlaşma sağlanamaması halinde veya anlaşma sağlanıp da anlaşma sonrası yükümlülüklerin usulüne uygun olarak yerine getirilmemesi, örneğin ferağ verilmemesi halinde anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve yargısal aşama yürütülür.

Taraflar arasında anlaşma sağlanması halinde ise üzerinde anlaşma sağlanan kamulaştırma bedelini, kamulaştırma yapılacak taşınmaza dair fiili ve hukuki bilgileri, malikin kimlik bilgileri ve tarafların beyanlarını içeren anlaşma tutanağı düzenlenir. İdare tarafından anlaşma tutanağının düzenlenmesinden itibaren 45 gün içerisinde anlaşılan bedel hazır edilir, tapuda tescil ve terkin işlemi yapılır ve bu işlemin sonrasında kamulaştırma bedeli ilgilisine anlaşma uyarınca ödenir. Taraflar arasında anlaşma sağlanması halinde, gerçekleştirilen kamulaştırma işlemine ve bedele dair itiraz davası açılamaz.

Yargısal aşama, adli yargı aşaması ve idari yargı aşaması olarak ikiye ayrılmaktadır. Genel hatlarıyla kamulaştırma işlemlerine ilişkin olarak maddi düzeltim davaları, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası ve kamulaştırma kararının iptali davaları gibi davalar açılabilmektedir.

Adli yargı aşamasında ilgili idare tarafından taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde bedel tespit ve idare adına tescil davası açılır ve süreç, kanun ile içtihat nazarında işletilir. İşletilecek olan bu süreç oldukça detaylı ve kapsamlı bir şekilde yürütülmelidir, dolayısıyla sürece dair detaylı bilgi ve dava temsil desteği için bir kamulaştırma avukatı ile temasa geçip hukuki destek sağlanmasını tavsiye etmekteyiz.

İdarenin kamulaştırma işlemi gerçekleştirebilmesi için çok sıkı bir şekilde takip etmesi gereken kanuni düzenlemeler bulunduğundan bahsetmiştik. İdare tarafından Kamulaştırma Kanunumuz ve diğer ilgili mevzuatta yer alan düzenlemelere uygun olmayan bir şekilde özel mülkiyete konu taşınmaza el atıldığı takdirde kamulaştırmasız el atma olgusunun gerçekleştiğinin kabulü gerekecektir.

Bu durumda hak sahiplerinin kaynağını Anayasamız ve ülkemizin de taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde bulan mülkiyet hakkı ihlal edilmiş olacağından dolayı fiili el atma halinde adli yargıda el atmanın önlenmesini ve kamulaştırmasız el atılan taşınmazın bedelini talep etme haklarının yanında ecrimisil tazminatı talep etme hakkı ve hukuki el atma halinde ise idari yargıda tam yargı davası açma hakkı gündeme gelecektir.

Ancak bu konular başlı başına ayrı bir makale yazılmasını gerektirdiği için bu makalemizde yalnızca özetlemekle yetiniyoruz. Kamulaştırmasız el atma ve bu halde açılabilecek davalar hakkında daha detaylı bilgi edinmek istiyorsanız, bu konuya ilişkin makalemizi okuyabilirsiniz:

Kamulaştırmasız El Atma Davaları