Yurt Dışına Çıkış Yasağı – Pasaport Tahdidi İşleminin İptali

25 Ağustos İdare Hukuku Yurt Dışına Çıkış Yasağı – Pasaport Tahdidi İşleminin İptali İdare tarafından gerçekleştirilen pasaport tahdidi işlemi, kişinin pasaport kullanımının sınırlanması, kısıtlanması anlamına gelmektedir. Yurt dışına çıkış yasağı ve pasaport tahdidi işlemi, başta seyahat hakkı olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini sınırlamaktadır. Söz konusu tahdit işlemi, idare tarafından, 5682 sayılı Pasaport Kanunu ’nun 22. maddesine dayanılarak yapılmaktadır. İdari işlem niteliğindeki pasaport tahdidi işleminin ortadan kaldırılabilmesi amacıyla, İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılması mümkündür. Eğer pasaport tahdidi işlemi idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından birine aykırı olarak tesis edilmişse açılacak olan iptal davası sonucunda iptal edilecektir. Yazı İçeriği Pasaport Tahdidi Türleri Pasaport Tahdidi İşleminin Temel Hak ve Özgürlüklerle İlişkisi Pasaport Tahdidi İşleminin İdari İşlemin Unsurları Bağlamında Değerlendirilmesi Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı İptal Davası Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı İptal Davasında Süre Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı Tazminat (Tam Yargı) Davası Sıkça Sorulan Sorular Pasaport tahdidi işlemine karşı açılacak iptal davalarında görevli mahkeme idare mahkemesi, yetkili mahkeme ise idari işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer mahkemesidir. Pasaport tahdidi işlemine karşı açılacak iptal davasında özel bir düzenleme bulunmadığından genel dava açma süresi içerisinde dava açılması mümkündür. 1. Pasaport Tahdidi Türleri Bir kişinin yurt dışına çıkışını engellemek veya pasaport almasını önlemek amacıyla tesis edilen pasaport tahdidi işlemi, niteliği itibariyle bir idari işlemdir. Buna göre, hukuka aykırı olduğu iddia edilen bir pasaport tahdidi işleminin, idare mahkemesinde açılacak bir iptal davasıyla yargı denetimine tabi tutulması mümkündür. Mahkemece yapılacak yargılama nihayetinde, gerçekten de dava konusu pasaport tahdidi işleminde hukuka aykırılıklar tespit edilirse, tahdidin kaldırılmasına karar verilecektir. Önemle belirtmek gerekir ki, burada ifade edilen pasaport tahdidi, idari makamlar tarafından herhangi bir mahkeme kararı olmadan uygulanan tahdit işlemidir. Ceza mahkemeleri tarafından adli kontrol amacıyla yurt dışına çıkışın engellenebilmesi için de pasaporta tahdit işlemi uygulanabilmekte olup bu işlemlerin iptal davasına konu edilmeleri mümkün değildir. Bu hâlde adli kontrol kararına itiraz prosedürünün işletilmesi gerekmektedir. 2. Pasaport Tahdidi İşleminin Temel Hak ve Özgürlüklerle İlişkisi İdare tarafından tesis edilen pasaport tahdidi işlemi, temelinde bir idari işlem olduğundan Anayasa başta olmak üzere tüm mevzuata uygun olmalıdır. Her halükarda, pasaport tahdidiyle Anayasal koruma altındaki bazı haklar ihlal edildiğinden, hakkı ihlal edilenlerin, tahdit işleminin iptali talebiyle yargısal yollara başvurmaları mümkündür. Zira, pasaport tahdidi işlemi, kişilere yurt dışına çıkış yasağı getirdiği için başta yerleşme ve seyahat özgürlüğü olmak üzere kişinin özgürlük alanına doğrudan müdahale anlamına gelmektedir. Seyahat Hürriyeti Herkes, seyahat etme hürriyetine sahip olup bu hak, Anayasamızda ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde yer alan düzenlemelerle koruma altına alınmıştır. Seyahat hürriyeti, gerek Anayasa’da gerekse uluslararası sözleşmelerle koruma altına alınmış bir hak olmakla birlikte, belli koşullar altında bu hakkın sınırlanması hukuken mümkündür. Anayasa’nın 23. maddesi gereğince seyahat hürriyeti, ancak suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amacıyla kanunla sınırlandırılabilir. Yine Anayasamıza göre vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle, hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir. Ancak kimi durumlarda, kişi hakkında, suç soruşturması ve kovuşturması sebebiyle hâkim tarafından verilmiş yurt dışına çıkış yasağı kararı bulunmamasına rağmen, idare tarafından pasaporta tahdit uygulanabilmektedir. Anayasamızın açık düzenlemesine aykırı olan bu işlemin, seyahat hürriyetine de haksız müdahale anlamına geldiği açık olup, hukuka aykırı olarak uygulanan tahdit işleminin iptali mümkün olabilmektedir. Adil Yargılanma Hakkı Adil yargılanma hakkı, Anayasa’da ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden biridir. Bu hak gereğince herkes cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası hakkında karar vermek üzere, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkına sahiptir. Keza, yargılamanın adil bir şekilde gerçekleştirilmesi, kamuya açık olarak sürdürülmesi ve makul bir süre içinde tamamlanması da adil yargılanma hakkının unsurlarındandır. Diğer taraftan, adli soruşturma/kovuşturma gerçekleştirilmeksizin, yasal, bağımsız ve tarafsız mahkemelerde yargılanıp, hakkında kesin hüküm olmaksızın idare tarafından gerçekleştirilen pasaport tahdidiyle kişiye doğrudan suç isnat edilmektedir. Halbuki, adil yargılanma hakkının unsurlarından biri de masumiyet karinesidir . Bu karine gereği, bir suçla itham edilen herkes, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar suçlu sayılamaz. İdare tarafından, hakkında kesinleşmiş bir mahkeme hükmü bulunmayan kişinin pasaportuna tahdit konulması işlemi ile masumiyet karinesi ve bu bağlamda adil yargılanma hakkı açıkça ihlal edilmektedir. 3. Pasaport Tahdidi İşleminin İdari İşlemin Unsurları Bağlamında Değerlendirilmesi Bir idari işlem olarak gerçekleştirilen pasaport tahdidi işlemi, idari işlemlerin unsurları olan yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarının tamamı bakımından hukuka uygun olmalıdır. Bu unsurlardan herhangi birinde sakatlık olması, idari işlemin tamamına sirayet edecek ve işlemi hukuka aykırı hale getirerek iptaline sebep olabilecektir. Yetki Unsuru Yetki, idarenin işlem yapabilme ehliyetini göstermekte olup, idarenin yetkisi genel bir yetki değil istisnai bir yetkidir. Yurt dışına çıkış yasağı koymak suretiyle kişinin seyahat hürriyetinin kısıtlanması, yukarıda ayrıntılı bir şekilde belirttiğimiz üzere, Anayasa’nın 23. maddesi gereğince yargı organlarına verilmiş bir yetkidir. İdarenin mahkeme kararı olmaksızın uyguladığı pasaport tahdidi işlemi, fonksiyon gaspına yol açmaktadır. Sebep Unsuru İdare bir işlem tesis ederken kendisini bu işlemi yapmaya yönlendiren hukuki ve fiili etkenler mevcut olmalı ve bu etkenler idare tarafından belirtilmelidir. İdarenin yapmış olduğu işleme gösterdiği sebebin hukuka aykırı olması idari işlemin sebep unsuru bakımından hukuka aykırı olmasına yol açmaktadır. Mahkeme kararı olmaksızın Pasaport Kanunu’ndaki Anayasaya aykırı düzenleme sebep gösterilerek gerçekleştirilen pasaport tahdidi işlemi sebep unsuru bakımından da hukuka aykırıdır. Konu Unsuru Yukarıda ayrıntılı şekilde belirttiğimiz üzere, yurt dışına çıkış yasağı koymak Anayasa’nın 23. maddesi gereğince yargı organlarına verilmiş bir yetkidir. İdarenin yurt dışına çıkış yasağı konusunda yargı kararı olmaksızın işlem yapma yetkisi olmayıp, aksi yönde tesis edilen işlemin, konu unsuru bakımından hukuka aykırılığı ileri sürülebilecektir. Amaç Unsuru İdare hukukunda amaç, kamu yararı ve kamu düzeninin sağlanması olup, idari işlemlerin, amaç unsuru bakımından hukuka uygun olması için, kamu yararı amacını taşıması ve kamu düzeni için gerekli ve bunları sağlayıcı bir karar olması gerekmektedir. Yukarıda değindiğimiz sebepler göz önüne alındığında, idarenin; Anayasanın yargı organını yetkilendirdiği bir konuda fonksiyon gaspı yaparak ve gerek Anayasa’da gerekse AİHS’te koruma altına alınan temel insan haklarını ihlal ederek tesis ettiği işlemin, kamu yararına aykırı olduğu ve kamu düzeni ile bağdaşmadığı ileri sürülebilecektir. 4. Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı İptal Davası Özetle, idari işlem olarak tesis edilen pasaport tahdidi işlemleri, idari işlemlerin taşıması gereken unsurları sağlamak ve Anayasa başta olmak üzere hukuka uygun olarak düzenlenmek zorundadır. Mahkeme kararı olmaksızın, idare tarafından kişilerin pasaportuna tahdit konulması işlemi, yukarıda belirttiğimiz hususlar ve somut olay bağlamındaki başkaca sebeplerle, hukuka aykırı olabilecektir. Hukuka aykırı olduğu iddia edilen pasaport tahdidi işlemi, idare mahkemelerinde açılacak iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir. Bu davayı açma hak ve yetkisi, pasaportuna tahdit uygulanmak suretiyle temel hak ve özgürlükleri hukuka aykırı şekilde kısıtlanan kişiye aittir. İdari işlemlere ilişkin itiraz ve iptal davası hakkında daha detaylı bilgi alabilmek için “ İdari İşlemlere İtiraz ve İptal Davası ” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. 5. Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı İptal Davasında Süre Pasaport tahdidinin iptali davası açılmadan önce, idareye pasaport tahdidi işlemine ilişkin başvuruda bulunularak tahdit uygulanıp uygulanmadığı, uygulandıysa idari işlemin unsurları bakımından gerekçelerinin izahı istenebilir. İdareden 30 gün içinde cevap gelmemesi halinde cevap süresinin dolmasından itibaren, yahut süresinde gelecek cevaba göre cevabın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılabilir. 6. Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Pasaport tahdidinin iptali davasında, dava konusu işlemi uygulayan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemeleri görevli ve yetkilidir. 7. Pasaport Tahdidi İşlemine Karşı Tazminat (Tam Yargı) Davası İptal davası sonucunda pasaport tahdidi işleminin iptal edilmesi halinde kişi, bu nedenle uğradığı zararın tam yargı davası ile tazminini talep edebilecektir. Zira, hukuka aykırı oldukları yargı kararıyla sabit hale gelen idari işlemler nedeniyle, temel hak ve özgürlükleri kısıtlanan bireyler, maddi ve manevi zarara uğramış olabilirler. Bunun en yaygın örneği, iş hayatı dolayısıyla yurt dışına seyahat etmesi zorunlu olan kişilerin, hukuka aykırı tahdit işlemi dolayısıyla işlerinin sekteye uğraması halidir. İptal davası sonrasında açılacak tam yargı davaları hakkında detaylı bilgi için “ İdari İşlemin İptali Davası Sonrası Açılacak Tazminat (Tam Yargı) Davası ” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. 8. Sıkça Sorulan Sorular İdare Mahkemelerinde Avukat Tutma Zorunluluğu Var mı? Türk Hukuku, tarafların mahkemelerde kendilerini bizzat savunmalarına ve temsil etmesine imkan tanımakta olup, tarafların mahkemelerde temsil edilmek için avukat tutması, bazı istisnalar dışında zorunlu değildir. Bu kapsamda İdare Mahkemelerinde de idare hukuku avukatı tutma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak İdare Hukuku mevzuatının karmaşık yapısı, İdari Yargılama Usul Kanununda yer alan sürelerin kesin ve kısa oluşu gibi nedenlerle, dava sürecinin hukukçu olmayan kişiler tarafından yürütülmesi halinde, gerek şekil, gerekse de esas açısından telafisi mümkün olmayan hatalı işlemler yapılabilir. Son derece ayrıntılı düzenlemeler içeren idari yargı sürecinde hak kaybına uğranılmaması için, herhangi bir işlem yapılmadan önce “ İdare Hukuku ” alanında hizmet veren avukatlardan hukuki destek alınmasını tavsiye ederiz. Ceza Davamda Adli Kontrol Olarak Yurtdışına Çıkış Yasağı Getirildi. İptali İçin Dava Açabilir miyim? Kişi hakkında adli kontrol koruma tedbiri olarak Ceza Mahkemesi tarafından verilmiş bir karar sonucunda pasaport tahdidi konulmuşsa bu durumda idari yargıda bu pasaport tahdidi işleminin iptali için dava açılamaz. Bu durumda adli kontrol kararına itiraz prosedürü işletilmelidir. Hiçbir Mahkeme Kararı Olmaksızın Hakkımda Yurtdışına Çıkış Yasağı Getirildiğini Öğrendim. Ne Yapabilirim? Pasaport tahdidi işlemi, kişinin yerleşme ve seyahat özgürlüğünü kısıtlayan bir işlemdir. Bu sebeple Anayasamızın 23. Maddesi gereğince yalnızca bir mahkeme kararına dayanılarak pasaport tahdidi işlemi gerçekleştirilmelidir. Bu durumda idare tarafından hukuka aykırı bir şekilde gerçekleştirilen pasaport tahdidi işleminin iptali için idari yargıda işlemin iptali davası açılmalıdır. Hukuka Aykırı Olarak Pasaportuna Tahdit Konulanlar Maddi Zararını Talep Edebilir mi? Pasaport tahdidinin iptali davasından sonra, dava konusu pasaport tahdidi işleminin iptal edilmesi halinde kişi, bu nedenle uğradığı zararı tam yargı davası ile tazminini talep edebilir. Yurtdışı Çıkış Yasağı Kararını İptal Ettirebilir miyim? Hakkında bir mahkeme kararı olmaksızın pasaportuna tahdit koyulmak suretiyle yurtdışına çıkışı yasaklanan kişiler idare tarafından gerçekleştirilen bu işlemin iptali için idareye başvuruda bulunabilir ve İdare Mahkemeleri nezdinde idari işlemin iptali davası açabilir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlı yayımlanmış olup, tüm hakları Kulaçoğlu Hukuk Bürosu’na aittir. İdare Hukuku mevzuatı ve özellikle de İdari Yargılama Usul Kanunu, diğer hukuk alanlarına nazaran daha ayrıntılı sayılabilecek kurallar içermekte olup, hak kaybına uğranılmaması açısından, herhangi bir işlem yapılmadan önce “ İdare Hukuku ” alanında hizmet veren avukatlardan hukuki destek alınmasını tavsiye ederiz.