Kıdem Tazminatı Haczedilebilir Mi? Kıdem Tazminatının İcra Dosyasına Yatırılması

Kıdem Tazminatı Haczedilebilir Mi? Kıdem Tazminatının İcra Dosyasına Yatırılması ￼ - Demirbaş Hukuk Bürosu İş Mahkemesini Kazanan İşçi Tazminatını Nasıl Alır veya Tahsil Eder? 8 Mart 2023 İş Davaları Nasıl ispat Edilir? İş Mahkemelerinde Tanık 13 Mart 2023 Başlıklar Toggle Kıdem Tazminatı Haczedilebilir Mi? Kıdem Tazminatının İcra Dosyasına Yatırılması Yazar: Av. Kadir Kağan Demirbaş Giriş Kıdem tazminatı, iş güvencesi kapsamında işçinin en temel haklarından biridir. Ancak bazı kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde işten ayrılan çalışanların kıdem tazminatının, üçüncü kişiler tarafından konulan haciz nedeniyle, bir icra dosyasına yatırıldığı sürprizi ile karşılaştıklarına rastlanmaktadır. Bu durum, özellikle borçlu yönünden bazı mağduriyetlere yol açabilmektedir. Peki kıdem tazminatı haczedilebilir mi? Hangi koşullarda ve ne ölçüde hacze konu edilebilir? Aşağıda bu hukuki sorunu tüm yönleriyle ele alıyoruz. Kıdem Tazminatı Ücret Midir? 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca, işçinin almakta olduğu ücretlerin yalnızca dörtte biri (¼) haczedilebilir. Bu sınırlama, işçinin ve ailesinin geçimini korumaya yönelik bir sosyal hukuk devletinin gereğidir. Ancak burada kritik olan, kıdem tazminatının “ücret” sayılıp sayılmayacağıdır. Zira yalnızca “ücret” niteliğindeki alacaklar için ¼ sınırı geçerlidir. Kıdem tazminatı, çalışmanın karşılığı değil; iş akdinin sona ermesine bağlı bir tazminat olduğundan ücret sayılmaz. Bu nedenle kıdem tazminatının tamamı hacze konu olabilir. Öğretide Görüşler Prof. Dr. Sarper Süzek : “Kıdem tazminatı, iş akdinin sona ermesiyle birlikte doğan bir toplu ödeme olduğundan, İş Kanunu m.35 anlamında ücret kapsamında değerlendirilemez.” Prof. Dr. Nuri Çelik : “Tazminat niteliğindeki ödemeler, ücretin haczine dair sınırlamalardan istisna tutulmuştur.” Yargıtay’ın Kıdemli Görüşü: Haciz Mümkündür Yargıtay uygulaması da bu yöndedir. Kıdem tazminatının ücret kapsamında olmadığı, bu sebeple haczinin tamamının mümkün olduğu sabittir. Yargıtay 12. HD, E.2015/26339, K.2016/25442, T.26.12.2016 : “Borçlunun alacaklı işverenden hak kazandığı kıdem ve ihbar tazminatları ile yıllık izin ücretlerinin tamamı haczedilebilir. Bu alacaklar, İİK m.83 kapsamında kısmen haczi mümkün ücret alacakları arasında değerlendirilmez.” Ücretlerin Dörtte Biri Haczedilebilir. Nafaka borçları hariç olmak üzere işçiye yapılan ücret niteliğindeki ödemelerin yalnızca ¼ ‘ ü haczedilebilir. Bu husus 4857 Sayılı İş Kanunu m. 35 ‘ de “işçinin almakla olduğu ücretlerin dörtte birinden fazlası haczedilemez, 3. Kişilere devir ve temlik edilemez” şeklinde düzenlenmiştir. Nafaka Alacaklarında Ayrıksı Durum Önemle belirtmek gerekir ki nafaka alacakları söz konusu olduğunda, İİK m.83 gereğince ücret alacaklarının da tamamı haczedilebilir. Bu kuralın amacı, nafaka alacaklısının korunmasıdır. Hangi Ödemeler Ücret Niteliğindedir. Ücretin kapsamına hangi ödemelerin gireceği daha doğrusu işçiye yapılan ödemelerin hangilerinin kısmen veya tamamen haczedilebileceği tartışma konusudur. Yargıtay ikramiye, toplu sözleşme farkı, nema gibi ödemelerin de ücret sayılması gerektiği ve yalnızca ¼ ‘ ünün haczedilebileceği görüşündedir. 6772 Sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun’un 4. maddesinde fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam ödemelerin haczedilemeyeceği belirtilmiştir. Devlet memurları yönünden sayılan ödemelerin haczi kabil değildir. Ancak İş Kanunu’na tabi olarak çalışanlara yapılan fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete ek tediyelerin de ¼’ ünün haczi olanaklıdır. Haczedilmezlikten Feragat: İcra ve İflas Kanunu m. 83/a’nın Etkisi Bu konuda değinilmesi gereken bir husus da İcra ve İflas Kanunu m. 83/a hükmüdür. Anılan madde, İİK m.82 ve 83 ‘ de zikredilen mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların geçersiz olduğunu belirtmektedir. Bu hükmün gerekçesi, borçlunun, hacizden önce maaş veya ücretinin haczedilemeyeceği yolunda şikayet hakkından vazgeçmesinin haciz anındaki sonuçlarını tahmin edemeyeceği, lehine olan bir yasa hükmünün uygulanmasından önceden feragat etmesinin hükümsüz sayılacağı, esasen bir malın kısmen veya tamamen haczedilemez olduğunun borçlunun ve ailesinin haciz tarihindeki durumlarına göre tespit edilebileceğidir. Borçlunun haciz sırasında veya haczin gerçekleşmesinden sonraki dönemde haczedilmezlik şikayetinden vazgeçmesi ise geçerlidir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Esas: 2004/12-202 E., Karar: 196, Tarih 31.03.2004) İİK m.83/a’ya göre, “Kısmen veya tamamen haczedilemeyen malların haczine önceden rıza gösteren sözleşmeler hükümsüzdür.” Bu hükümle, borçlunun önceden hacze rıza göstermesinin hukuki sonuç doğuramayacağı açıkça ifade edilmiştir. Ancak haciz sırasında veya hacizden sonra yapılan rıza beyanları geçerli kabul edilmektedir. Esas Ücrete Munzam Ödemeler ve Haciz Sınırı 6772 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre devlet işçilerine yapılan ilave tediye, fazla mesai, prim, çocuk yardımı, evlilik ödeneği gibi ödemeler bazı kamu çalışanları için haczedilemez. Ancak İş Kanunu’na tabi özel sektör çalışanlarında , bu ödemeler ücret kapsamında değerlendirildiğinden yalnızca ¼ oranında haczedilebilir. Kıdem Tazminatının İcra Dosyasına Yatırılması Bazı işverenler, işçiye yapılması gereken kıdem tazminatını, doğrudan işçiye değil; işçi hakkında başlatılmış bir icra takibi dosyasına yatırmaktadır. Bu uygulama, özellikle işçinin borçlarına karşılık doğrudan alacaklıya ödeme yapılmasını sağlar. Bu durum, usulen mümkün ve hukuken geçerlidir. Ancak borçlu işçi ödeme emrine itiraz süresini kaçırmazsa , borca ve hacze itiraz edebilir. Aksi takdirde icra kesinleşir. Kıdem Tazminatının Haczedilmesi Sık Sorulan Sorular Kıdem tazminatının tamamı haczedilebilir mi? Evet. Kıdem tazminatı “ücret” sayılmadığı için tamamı hacze konu olabilir. İşveren kıdem tazminatını doğrudan icra dosyasına yatırabilir mi? Evet. Takip kesinleşmişse, işveren ödeme yükümlülüğünü yerine getirmiş olur. Nafaka alacakları için kıdem tazminatının tamamı haczedilebilir mi? Evet. Nafaka alacakları hacizden muaftır. Sınırlama uygulanmaz. Kıdem tazminatı haczine önceden rıza gösterilebilir mi? Hayır. İİK m.83/a uyarınca önceden yapılan hacze rıza hükümsüzdür. İhbar tazminatı haczedilebilir mi? İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin bildirimsiz feshi nedeniyle karşı tarafa ödenmesi gereken tazminat olduğundan, esasen bir ceza veya karşılıksız tazminat niteliğindedir. Bu yönüyle iş İİK anlamında “ücret” sayılamaz ve tamamı hacze konu olabilir. Agi gibi vergi iade alacakları haczedilebilir mi? Vergi iadeleri gibi kamu kaynaklı ödemeler, iş ilişkisi kapsamında ücret sayılmadığından tamamı haczedilebilir. İşçinin geçimini koruma amacı gütmeyen bu tür ödemeler İİK m. 83 kapsamı dışındadır. Sonuç Kıdem tazminatı, işçinin yıllar süren emeğinin karşılığıdır. Ancak hukuken “ücret” sayılmadığından, haciz yasağı kapsamında değildir. İcra hukukunda yerleşmiş içtihatlar doğrultusunda kıdem tazminatının tamamı, özellikle icra takibi kesinleşmişse, alacaklıya ödenebilir. Buna rağmen işçinin mağduriyetini önlemek için, uygulamada dikkatli olunmalı ve gerektiğinde icra itiraz yolları işletilmelidir.