Ceza Yargılamasının Memurun Disiplin Soruşturmasına Etkisi

31 Ağustos İdare Hukuku Ceza Yargılamasının Memurun Disiplin Soruşturmasına Etkisi İdare tarafından devlet memuruna verilen disiplin cezaları ile ceza yargılaması neticesinde verilen cezaların niteliği, amacı, yaptırımları, etkileri ve uygulama şartları birbirinden farklıdır. Bu nedenle, ceza kovuşturması ile disiplin soruşturması işlemlerinin birbirinden ayrıştırılması zorunlu olmakla birlikte, birbirlerinden tamamen bağımsız olarak değerlendirilmeleri mümkün değildir. Bu sebeple ceza yargılamasının disiplin soruşturmasına etkisini çeşitli ihtimallere göre değerlendirmek gerekmektedir. Amir kanun hükmüne göre aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz. Yazı İçeriği Memurlar Hakkındaki Ceza Yargılaması ile Disiplin Soruşturması Arasındaki Bağlantı Ceza Yargılaması Kararının Disiplin Soruşturmasından Önce Sonuçlanmasının Disiplin Soruşturmasına Etkisi Ceza Yargılaması Kararının Disiplin Soruşturması Sırasında Sonuçlanmasının Disiplin Soruşturmasına Etkisi Ceza Yargılamasının Disiplin Soruşturmasından Sonra Sonuçlanmasının Disiplin Cezasına Etkisi Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Disiplin Soruşturmasına Etkisi Sıkça Sorulan Sorular Kamu görevlisine disiplin cezası verilmesini gerektirin fiil ve davranışın, aynı zamanda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) veya diğer kanunlara göre suç oluşturması mümkün olabilmektedir. Bu gibi durumlarda, ceza yargılaması yapılıp yapılmaması, ceza yargılamasının devam edip etmediği ve ceza yargılaması neticesinde verilen kararın disiplin soruşturmasına etkisi olmaktadır. Yine ceza yargılamasının disiplin soruşturmasından önce, sonra veya disiplin soruşturması sırasında sonuçlanmış olmasına göre farklı durumular ortaya çıkmaktadır. 1. Memurlar Hakkındaki Ceza Yargılaması ile Disiplin Soruşturması Arasındaki Bağlantı 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ’nun 131. maddesinde “Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.“ hükmü yer almaktadır. Hükümde açıkça ceza yargılaması ile disiplin soruşturmasının birbiri ile bağlantılı olmadığı düzenlenmiştir. Yine aynı madde uyarınca disiplin soruşturmasının sonuçlandırılması için, o memur hakkındaki ceza yargılamasının sonucu beklenmesi gerekmemektedir. Görüleceği üzere 657 sayılı Kanun ile kanun koyucu açıkça memur hakkındaki ceza yargılaması ile disiplin soruşturmasının birbiriyle bağımsız olması istenmiştir. Ancak kanun maddesinin lafzi olarak uygulanması mümkün değildir. Zira ceza yargılamasında verilen hüküm kesin hüküm olup verilen bazı kararlar diğer mahkemeler yönünden bağlayıcı niteliktedir. Disiplin soruşturması sürecinin ceza davasından bağımsız yürütülmesi gerekmekle beraber ceza yargılamasında dinlenen müşteki, sanık ve tanıkların beyanlarının disiplin soruşturmasında dikkate alınması gerekir. Keza, ceza dosyasında toplanan delillerin ve ceza mahkemesi kararlarının da disiplin soruşturmasında değerlendirme konusu edilir. Diğer taraftan, yalnızca ceza yargılamasında toplanan deliller ile disiplin cezası verilmesi de mümkün değildir. Bu şekilde verilen disiplin cezaları hukuka aykırı olacağından, “ Memura Verilen Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası ” açılarak disiplin cezasının iptali sağlanabilir. 2. Ceza Yargılaması Kararının Disiplin Soruşturmasından Önce Sonuçlanmasının Disiplin Soruşturmasına Etkisi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 131. maddesine göre “Memurun ceza kanununa göre mahkum olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.” hükmü ile ceza yargılamasında verilen kararın doğrudan disiplin soruşturması sonucunu etkilememesi amaçlanmıştır. Ancak bu maddeden ceza mahkemesi dosyasının veya kararının disiplin soruşturmasında dikkate alınmayacağı sonucunu çıkarmamak gerekir. Zira İdare Mahkemeleri ve Danıştay yerleşik kararlarında ceza mahkemesinde toplanan delillerin ve verilen kararların disiplin soruşturmasında değerlendirilmesi gerektiğine karar vermektedir. Ceza yargılaması sonucunda kamu görevlisinin “üzerine atılı fiili işlemediğine” dair hüküm kurulması halinde, hükmün doğrudan disiplin soruşturması sonucunu etkilemesi ve memura disiplin cezası verilmemesi gerekir. Nitekim Yargıtay 5. HD T: 11.11.2020, E:2016/29950 ve K:2020/2058 sayılı kararı nda ceza yargılamasının disiplin soruşturmasına olan etkisini şu şekilde özetlemiştir: “…Öte yandan, kamu görevlilerince işlenen fiillerin, disiplin suçunun yanında ceza hukuku bakımından da suç teşkil etmesi durumunda, ceza yargılaması ile disiplin soruşturması birbirinden bağımsız yürütülecek ve kamu görevlisinin “üzerine atılı fiili işlemediğine” dair hükümler dışında, ceza mahkemesi kararlarının disiplin yargılaması bakımından doğrudan bağlayıcılığı söz konusu olmayacaktır….” Memurun işlediği fiillerin, disiplin suçunun yanında ceza hukuku bakımından da suç oluşturması durumunda ceza mahkemesi tarafından verilen çeşitli kararların disiplin soruşturması açısından farklı etkileri olmaktadır. Ceza yargılamasının nihayetinde mahkumiyet veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hatta beraat kararı verildiyse bile hangi sebeple verildiği dahi disiplin soruşturmasını farklı şekillerde etkiler. Buna göre; Üzerine atılı fiili işlemediği gerekçesiyle beraat eden memura disiplin cezası verilmesi halinde, disiplin cezasını gerektiren fiil, memur tarafından işlenmediğinden disiplin cezası hukuki dayanaktan yoksun olacaktır. Bu sebeple disiplin cezası doğrudan iptal edilebilir. Ceza yargılamasında delil yetersizliği nedeniyle beraat kararı verilmesi halinde; delil yetersizliği fiilin işlenip işlenmediğine veya fiilin memur tarafından işlenip işlenmediğine ilişkinse disiplinin cezasının uygulanmaması gerekir. Delil yetersizliğinin gerekçesi, suçun diğer unsurlarına ilişkin ise memurun eylemine uyan disiplin cezası uygulanır. Ceza yargılamasında cezalandırma için gerekli suç unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı verildiği takdirde, memurun eylemine uyan disiplin cezası uygulanabilir. Ceza yargılamasında, hukuka uygunluk nedeniyle beraat kararı verilmesi halinde, hukuka uygunluk nedenleri tüm hukuk düzeni bakımından geçerli olduğu için, disiplin cezası verilemez. Ceza yargılamasında iddia konusu fiilin TCK’ya göre suç teşkil etmediği gerekçesiyle beraat kararı verilmesi halinde, memurun eylemine uyan disiplin cezası uygulanabilir. Disiplin cezası verilebilmesi için, memur tarafından fiilin işlendiğinin ve disiplin hukuku açısından disiplin suçu teşkil ettiğinin belirlenmesi gerekir. 3. Ceza Yargılaması Kararının Disiplin Soruşturması Sırasında Sonuçlanmasının Disiplin Soruşturmasına Etkisi Memur hakkında disiplin soruşturması devam ederken, disiplin soruşturmasına konu olan fiil hakkında ceza yargılaması yürütülmüş ve bu yargılama sonuçlanmışsa, disiplin soruşturması ceza yargılaması sonucunda verilen karardan etkilenebilir. Tıpkı ceza yargılamasının disiplin soruşturmasından önce sonuçlanmasında olduğu gibi, ceza yargılaması sonucunda verilen karar ve bu kararın verilme gerekçesi kararın disiplin soruşturmasına ne şekilde etki edeceğinde önem arz etmektedir. Memur hakkında verilen beraat kararı memurun üzerine atılı fiili işlemediği gerekçesiyle, delil yetersizliği gerekçesiyle veya hukuka uygunluk nedeniyle verilmişse, devam eden disiplin soruşturması da son bulmalı ve memur hakkında disiplin cezası işlemi tesis edilmemelidir. Eğer disiplin soruşturması sırasında belirtmiş olduğumuz gerekçelerle memur hakkında ceza yargılaması sonucunda bir beraat kararı verilir ve buna rağmen disiplin cezası işlemi tesis edilirse bu idari işleme karşı idari işlemin iptali davasının açılması son derece önem arz etmektedir. Zira bu şekilde tesis edilen bir idari işlem hukuka aykırı olacak ve idari yargı tarafından iptali söz konusu olabilecektir. Konuya ilişkin detaylı bilgi için “ İdari İşlemlere İtiraz ve İptal Davası ” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Ancak burada önemle belirtmek gerekir ki disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrayacaktır. Bu nedenle disiplin soruşturmasının çoğu zaman ceza yargılamasından daha önce sonuçlanması ile karşı karşıya kalınmaktadır. Ceza yargılamasının disiplin soruşturmasından sonra sonuçlanmasının disiplin soruşturmasına etkisi ise aşağıda ayrıca açıklanacaktır. 4. Ceza Yargılamasının Disiplin Soruşturmasından Sonra Sonuçlanmasının Disiplin Cezasına Etkisi Memur hakkında ceza kovuşturması devam ederken, disiplin soruşturması yapılarak ceza verilmesi mümkün olmakla birlikte, ceza kovuşturması sonucu verilecek karar disiplin cezasını etkileyeceğinden hukuki sorunlar oluşabilmektedir. Bunun en yaygın gerekçesi, ceza yargılaması çoğunlukla uzun sürerken ve disiplin cezasını verme yetkisinin fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabi olmasıdır. Bu sebeple uygulamada çoğunlukla, disiplin soruşturmasında ceza yargılaması sonucu beklenmeden karar verilmektedir. Ancak ceza yargılaması sonunda verilen bazı kararlar disiplin cezalarının hukuki dayanağını ortadan kaldırabileceğinden, ceza yargılaması sonucu beklenilmeden verilen disiplin cezaları sonradan iptal edilebilmektedir. Ceza yargılaması sonunda verilen fiilin hiç işlenmediğine veya sanık memur tarafından işlenmediğine karar verilirse, memura uygulanan disiplin cezasının hukuki dayanağı ortadan kalkar. Bu nedenle, bahse konu disiplin cezasının İdare Mahkemesi’nde iptali söz konusu olabilmektedir. 5. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Disiplin Soruşturmasına Etkisi Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ( HAGB ) niteliği gereği ceza mahkemesinde verilen diğer kararlardan birtakım farklılıklar arz etmektedir. Zira HAGB memur hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün hukuki sonuç doğurmamasını ifade eden ve doğurduğu sonuçlar itibarıyla karma özelliğe sahip, bünyesinde iki karar barındıran bir düzenlemedir: İlk karar , teknik anlamda hüküm sayılan, ancak açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi nedeniyle hukuken varlık kazanamayan, bu nedenle hüküm ifade etmeyen hükümdür. Bu ceza hükmü, koşullara uyulması halinde düşme hükmüne dönüşecek, koşullara uyulmaması halinde ise varlık kazanacak olan mahkûmiyet hükmüdür. İkinci karar ise, bu ön hükmün üzerine inşa edilen ve önceki hükmün varlık kazanmasını engelleyen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararıdır. Bu ikinci kararın en temel ve belirgin özelliği, varlığı devam ettiği sürece, ön hükmün hukuken sonuç doğurma özelliği kazanamamasıdır. Bu bağlamda yürürlükteki ilgili mevzuat beraber değerlendirilirse, ceza yargılaması neticesinde davacı hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının, disiplin soruşturması ve kovuşturması bakımından bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Disiplin soruşturması, ceza yargılaması davasından bağımsız olarak yürütülmelidir. Konuyla ilgili detaylı bilgi almak için HAGB Kararları Memuriyete Engel mi? Başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. 6. Sıkça Sorulan Sorular İdare Mahkemelerinde Avukat Tutma Zorunluluğu Var mı? Türk Hukuku, tarafların mahkemelerde kendilerini bizzat savunmalarına ve temsil etmesine imkan tanımakta olup, tarafların mahkemelerde temsil edilmek için avukat tutması, bazı istisnalar dışında zorunlu değildir. Bu kapsamda İdare Mahkemelerinde de idare hukuku avukatı tutma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak İdare Hukuku mevzuatının karmaşık yapısı, İdari Yargılama Usul Kanununda yer alan sürelerin kesin ve kısa oluşu gibi nedenlerle, dava sürecinin hukukçu olmayan kişiler tarafından yürütülmesi halinde, gerek şekil, gerekse de esas açısından telafisi mümkün olmayan hatalı işlemler yapılabilir. Son derece ayrıntılı düzenlemeler içeren idari yargı sürecinde hak kaybına uğranılmaması için, herhangi bir işlem yapılmadan önce “ İdare Hukuku ” alanında hizmet veren avukatlardan hukuki destek alınmasını tavsiye ederiz. Aynı Eylem Nedeniyle Hem Disiplin Soruşturmam Var Hem de Ceza Davam Var. Disiplin Soruşturmamın Tamamlanması İçin Ceza Davasının Bitmesi Beklenir mi? 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Bu nedenle disiplin soruşturmasında Ceza yargılaması herhangi herhangi bir şekilde bekletici mesele yapılmaz. Disiplin Soruşturmasına Neden Olan Eylem İle İlgili Yapılan Ceza Yargılamasından Suçu İşlemediğim Nedeniyle Beraat Ettim. Disiplin Cezası İptal Edilir mi? Üzerine atılı fiili işlemediği gerekçesiyle beraat eden memura disiplin cezası verilmesi halinde, disiplin cezasını gerektiren fiil, memur tarafından işlenmediğinden disiplin cezası hukuki dayanaktan yoksun olacaktır. Bu sebeple disiplin cezası doğrudan iptal edilebilir. Disiplin Soruşturmasına Neden Olan Eylem İle İlgili Yapılan Ceza Yargılamasında HAGB Kararı Verildi. Disiplin Cezasına Etkisi Ne Olur? Ceza yargılaması neticesinde davacı hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının, disiplin soruşturması ve kovuşturması bakımından bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Disiplin soruşturması, ceza yargılaması davasından bağımsız olarak yürütülmelidir. Disiplin Cezası Almama Sebep Olan Eylem Hakkında Ceza Davamda Meşru Müdafaa Gerekçesiyle Beraat Kararı Verildi. Disiplin Cezam İptal Edilebilir mi? Meşru Müdafaa, ceza hukukunda bir hukuka uygunluk nedeni olarak düzenlenmiştir. Ceza yargılamasında, hukuka uygunluk nedeniyle beraat kararı verilmesi halinde, hukuka uygunluk nedenleri tüm hukuk düzeni bakımından geçerli olduğu için, disiplin cezası verilemez. Ceza Yargılamasında, Suçun Unsurları Oluşmadığı Gerekçesiyle Beraat Ettim. Disiplin Cezasına Bunun Etkisi Nedir? Ceza yargılamasında cezalandırma için gerekli suç unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı verildiği takdirde, memurun eylemine uyan disiplin cezası uygulanabilir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlı yayımlanmış olup, tüm hakları Kulaçoğlu Hukuk Bürosu’na aittir. İdare Hukuku mevzuatı ve özellikle de İdari Yargılama Usul Kanunu, diğer hukuk alanlarına nazaran daha ayrıntılı sayılabilecek kurallar içermekte olup, hak kaybına uğranılmaması açısından, herhangi bir işlem yapılmadan önce “ İdare Hukuku ” alanında hizmet veren avukatlardan hukuki destek alınmasını tavsiye ederiz.