Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davası

29 Ağustos Aile Hukuku Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davası Küreselleşen dünyada farklı milletlerden bireylerin evlenmesi yaygın bir hale gelmiştir. Ancak, evlilik gibi boşanma süreci de farklı ülkelerden bireyleri hukuki açıdan birçok soru işaretiyle karşı karşıya bırakabilir. Yabancı uyruklu eşten boşanma sürecinde, hem Türkiye’deki hukuki düzenlemeleri hem de uluslararası hukuk kurallarını dikkate almayı gerektirir. Peki, yabancı uyruklu eşten boşanırken hangi ülkenin hukuku uygulanır? Türkiye’de açılan bir boşanma davası, yabancı ülkede geçerli olur mu? Çocukların velayeti ve mal paylaşımı nasıl düzenlenir? Bu gibi sorular, uluslararası aile hukuku kuralları çerçevesinde değerlendirilmeli ve boşanma sürecinde herhangi bir hak kaybı yaşanmaması için dikkatle ele alınmalıdır. Bu yazıda, Türk vatandaşı ile yabancı uyruklu eş arasındaki boşanma davalarının hukuki boyutu, yetkili mahkemeler, uygulanacak hukuk kuralları ve boşanmanın yurt dışında tanınması (tanıma ve tenfiz davası) gibi önemli konular detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Yazı İçeriği 1. Yabancı Unsurlu Boşanma Davalarında Uygulanacak Hukuk 2. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Süreci 2.1. Türkiye’de Yerleşik Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma 2.2. Yurtdışında Bulunan Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma 3. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanmanın Hukuki Sonuçları 3.1. Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki 3.2. Yabancı Unsurlu Boşanma Davalarında Nafaka 3.3. Yabancı Unsurlu Boşanmalarda Tazminat Talepleri 3.4. Yabancı Uyruklu Eş ile Boşanmada Mal Paylaşımı 4. Yabancı Uyruklu Eşin Evlilik ile Kazandığı Hakların Durumu 4.1. Boşanma Sonrası Evlilik İle Kazanılmış Vatandaşlık 4.2. Boşanma Sonrası Oturum İzni ve İptali 4.3. Boşanma Sonrası Çalışma İzninin Durumu 5. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davalarında Yetkili ve Görevli Mahkeme 6. Yurtdışında Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’de Geçerliliği 1. Yabancı Unsurlu Boşanma Davalarında Uygulanacak Hukuk Yabancı unsurlarda boşanma davalarına uygulanacak hukuka ilişkin Milletlerarası Özel Hukuk ve Usûl Hukuku Hakkında Kanununda bazı kademeli düzenlemeler yer almaktadır. Ancak bunlara geçmeden önce yabancılık unsurunun tespiti gerekmektedir. Yabancılık Unsuru Nedir? Yabancılık unsuru Milletlerarası Özel Hukuk ve Usûl Hukuku Hakkında Kanununda “ MÖHUK ” tanımlanmamıştır. Yabancılık unsurunun varlığının her somut uyuşmazlığın niteliği ve koşulları çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Boşanma davalarında ise yabancılık unsuru, eşlerden birinin Türk vatandaşı, diğerinin ise yabancı uyruklu olması durumunda söz konusu olur. Ayrıca, tarafların ikametgâhlarının farklı ülkelerde bulunması veya evliliğin başka bir ülkede gerçekleşmiş olması da yabancı unsurlu davayı oluşturur. Hangi ülkenin hukuku geçerlidir? Yabancı unsurlu boşanma davalarında hangi ülke hukukunun geçerli olduğunu MÖHUK 14. maddede açıkça düzenlemektedir. Yabancı uyruklu eşle evlenen Türk vatandaşlarında, çoğunlukla müşterek milli hukuk bulunmamaktadır. MÖHUK’taki bu düzenlemede kanun koyucu kademeli bir uygulamayı esas almıştır. Buna göre uygulanacak ülke hukuku aşağıdaki şekilde belirlenmektedir: Eğer eşler aynı ülkenin vatandaşıysa o ülke hukuku uygulanır. Eğer farklı ülkenin vatandaşlarıysa ortak mutad mesken hukuku uygulanır. Mutad mesken ise öğretide kişinin gerçek hayat ilişkilerinin sürdüğü, kişinin fiilen oturduğu yer olarak tanımlanmaktadır. Eğer bu iki durum da yoksa yani eşlerin ortak bir vatandaşlığı veya ortak mutad meskeni yoksa söz konusu boşanma davasına Türk Hukuku uygulanır. Ayrıca boşanmada ileri sürülen geçici tedbir taleplerine her zaman Türk hukuku uygulanır. Eğer yabancı unsur içeren boşanma davalarında veya sonrasında nafaka veya velayet gibi konular söz konusuysa boşanma davasında uygulanan hukuk bu konulara da uygulanır. 2. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Süreci Yabancı uyruklu eş ile boşanma süreci, tarafların uyruğu, evliliğin hangi ülkede yapıldığı, eşlerin ikametgah durumu ve uygulanacak hukuk kurallarına bağlı olarak her davada farklılık göstermektedir. Yetkili mahkemenin belirlenmesi, tebligat işlemleri ve boşanma kararının uluslararası geçerliliği gibi hususlar, süreci daha karmaşık hale getirebilmektedir. 2.1. Türkiye’de Yerleşik Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Yukarıda da belirtildiği üzere eğer eşlerin ikisi de ortak olarak Türkiye’de yerleşik ise yani mutad meskenleri Türkiye ise bu durumda Türk Hukuku uygulanacaktır. Yetki bakımından ise Türkiye’de yerleşik yabancı uyruklu eşten boşanma davalarında, Türk mahkemeleri yetkili olup yetkili yer mahkemesi Türk Medeni Kanunun 168. maddesi uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. 2.2. Yurtdışında Bulunan Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Daha önce de belirtildiği gibi, eşlerin ortak mutad meskenleri (yerleşim yerleri) bulunmuyorsa, boşanma davasında Türk hukuku uygulanacaktır. Ancak, uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, yabancı eşin yurtdışına gitmesi veya yurtdışında bulunması nedeniyle adresinin bilinmemesi durumudur. Adresi meçhul olan yabancı eşin bulunabilmesi için öncelikle ilgili resmi kurumlardan adres araştırması yapılır. Eğer bir adres tespit edilirse, bu adrese resmi tebligat gönderilir. Ancak, resmi kurumlar tarafından da herhangi bir adres bilgisine ulaşılamıyorsa, 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 28. maddesi kapsamında “İlanen Tebligat” yoluna başvurulur. İlanen Tebligat Usulü: Ön inceleme duruşması, mahkeme duruşmaları ve kararın kesinleşmesi gibi hukuki süreçler ilgili gazetelerde ilan verilerek duyurulur. Bu yöntemle yapılan tebligatlar geçerli kabul edilmekte ve dava süreci ilerleyebilmektedir. Ancak, ilanen tebligat yöntemi, klasik tebligat yöntemine kıyasla daha uzun sürebilir ve masraflı olabilir. Bu nedenle, davacı tarafın mümkünse eşin yurtdışındaki adresini tespit ederek süreci hızlandırması önerilir. 3. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanmanın Hukuki Sonuçları Yabancı uyruklu eşten boşanma, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi çeşitli hukuki sonuçlar doğurabilir. Türk mahkemeleri, özellikle çocuğun üstün yararını gözeterek velayet ve kişisel ilişkiyi düzenler ve ebeveynlerin haklarını değerlendirirken çocuğun refahını ön planda tutar. Ayrıca, nafaka, tazminat talepleri ve mal paylaşımı hususlarında uluslararası hukuk kuralları da devreye girebilir. Boşanmanın sonuçları, tarafların vatandaşlık durumlarına ve yaşadıkları ülkenin hukukuna göre farklılık gösterebilir. 3.1. Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki Türk hukukunda hâkim, boşanma kararı verirken eşlerin durumunu ve çocuğun üstün yararını gözeterek velayetin kime bırakılacağına da karar verir. Ayrıca, velayet hakkı kendisine verilmeyen ebeveynin, çocukla kişisel ilişkisini nasıl sürdüreceği konusunda da düzenlemeler yapar. Yabancı uyruklu eşten boşanma durumlarında velayet ve kişisel ilişki kurallarına hangi ülke hukukunun uygulanacağı konusunda, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 14. maddesi belirleyici olacaktır. Bu maddeye göre: Eğer eşlerin ortak bir vatandaşlığı varsa , velayet ve kişisel ilişki konularında bu ülkenin hukuku uygulanır. Anne ve baba farklı uyruklara sahipse , müşterek mutad meskenin bulunduğu ülkenin hukuku geçerli olur. Eğer müşterek mutad mesken de belirlenemiyorsa , Türk hukuku uygulanır. 3.2. Yabancı Unsurlu Boşanma Davalarında Nafaka Nafaka yükümlülüğü, aile hukukunun en temel kavramlarından biridir. Boşanma sonrasında maddi gücü daha düşük olan eşin veya çocuğun geçimini sürdürebilmesi için diğer eş tarafından yapılan düzenli maddi katkıyı ifade eder. Türk hukukunda nafaka türleri üçe ayrılır: Tedbir Nafakası: Boşanma davası devam ederken, eş ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla verilen geçici nafaka. Yoksulluk Nafakası: Boşanma sonrası, mali gücü daha düşük olan eşin mağdur olmaması için bağlanan nafaka. İştirak Nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı sağlamak amacıyla, velayet hakkı kendisine verilmeyen eş tarafından ödenen nafaka. Nafaka miktarı, mahkeme tarafından; tarafların mali durumları, yaşam standartları ve geçim koşulları göz önünde bulundurularak belirlenir. Nafaka ve Nafaka Türleri için ilgili yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.) Nafaka Yükümlülüğü Yabancı unsurlu boşanma davalarında uygulanacak hukuk, yukarıda bahsedilen Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümlerine göre belirlenir. Bu kapsamda: Eşlerin müşterek millî hukuku (aynı ülke vatandaşı iseler) uygulanır. Taraflar farklı ülke vatandaşları ise, ortak mutad mesken hukuku geçerli olur. Eğer ortak mutad mesken de belirlenemiyorsa, Türk hukuku uygulanır. 3.3. Yabancı Unsurlu Boşanmalarda Tazminat Talepleri Boşanma, yalnızca duygusal ve fiziki bir ayrılık değil, aynı zamanda maddi ve manevi birçok sonucu da beraberinde getiren hukuki bir süreçtir. Türk Medeni Kanunu, boşanma nedeniyle zarar gören tarafın mağduriyetini gidermek amacıyla maddi ve manevi tazminat talep edebilmesine olanak tanımaktadır. Maddi Tazminat: Evlilik sürecinde ekonomik olarak zarar gören tarafın, eski yaşam standardını sürdürebilmesi ve uğradığı mali kayıpları telafi edebilmesi amacıyla talep edilebilen tazminattır. Manevi Tazminat: Boşanma sürecinde veya evlilik süresince şiddet, hakaret, aldatma veya psikolojik baskı gibi kişilik haklarına zarar veren olayların yaşanması halinde talep edilebilir. Tazminat Talepleri Yabancı eşle yapılan boşanmalarda da maddi ve manevi tazminat talepleri uygulama alanı bulur. Tazminat talepleri boşanma davasına bağlı olduğu için, boşanma davasında uygulanan hukuk kuralları geçerli olacaktır. Bu kapsamda: Eğer eşlerin ortak vatandaşlığı varsa , boşanma davası bu ülkenin hukukuna göre görülür ve tazminat talepleri de aynı hukuk çerçevesinde değerlendirilir. Taraflar farklı uyruklara sahipse , müşterek mutad meskenin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Eğer müşterek mutad mesken belirlenemiyorsa , Türk hukuku geçerli olur. 3.4. Yabancı Uyruklu Eş ile Boşanmada Mal Paylaşımı Boşanma davalarında mal paylaşımı, eşlerin evlilik süresince kazandıkları malların nasıl bölüştürüleceğini belirleyen önemli bir hukuki süreçtir. Türk hukukunda, mal paylaşımı “edinilmiş mallara katılma rejimi” esasına göre yapılır. Bu rejime göre, eşlerin evlilik süresi boyunca edinmiş oldukları mallar ortak kabul edilir ve boşanma halinde adil bir şekilde paylaştırılır. Ancak, kişisel mallar bu paylaşıma dahil edilmez. Mal Paylaşımı Yabancı uyruklu eş ile boşanma halinde, mal paylaşımı hangi ülke hukukunun uygulanacağına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Mahkeme, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) kapsamında uygulanacak hukuku belirler. Bu kapsamda: Eğer Türk hukuku uygulanacaksa , Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen mal rejimi kuralları dikkate alınır. Eğer yabancı bir ülkenin hukuku uygulanacaksa , bu ülkenin mal rejimi kuralları çerçevesinde değerlendirme yapılır. Boşanmada mal paylaşımı başlıklı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz. Yetkili Mahkeme Eğer boşanma davası Türk mahkemelerinde görülüyorsa, mal paylaşımı davası da aynı mahkemede açılabilir. Boşanma davası kesinleştikten sonra, mal rejimi tasfiyesi için ayrı bir dava açılması gerekebilir. Bu dava, eşlerin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde görülecektir. 4. Yabancı Uyruklu Eşin Evlilik ile Kazandığı Hakların Durumu Yabancı uyruklu eşin evlilik yoluyla elde ettiği haklar, boşanma sonrasında tekrar değerlendirilmeye tabi tutulabilir. Bu hakların devam edip etmeyeceği, Türk hukukuna ve ilgili mevzuatlara bağlı olarak değişkenlik gösterir. 4.1. Boşanma Sonrası Evlilik İle Kazanılmış Vatandaşlık Yabancı uyruklu bir kişinin evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanabilmesi, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 16. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre gerekli şartları yerine getirerek Türk vatandaşlığını kazanan bir kişi, boşanma nedeniyle vatandaşlığını otomatik olarak kaybetmez. Yani, evlilik sona erse de vatandaşlık ancak Türk Vatandaşlığı Kanunu’nda belirtilen özel iptal sebeplerine dayanılarak geri alınabilir. Ancak, vatandaşlık başvuru süreci devam ederken boşanma gerçekleşirse, vatandaşlık kazanma hakkı da otomatik olarak düşer. Bu nedenle, yabancı eşin vatandaşlık sürecindeki durumu, evliliğin sona ermesiyle doğrudan etkilenebilir. 4.2. Boşanma Sonrası Oturum İzni ve İptali Yabancı uyruklu eş, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanabileceği gibi aile ikamet izni de alabilir. Aile ikamet izni, Türk vatandaşıyla evli olan yabancılara veya Türk vatandaşıyla evli bir aile üyesine verilen özel bir ikamet izni türüdür. Bu izin, yabancı eşin Türkiye’de uzun süreli ikamet etmesine olanak tanır ve aile birliğini korumayı amaçlar. Oturum İzninin İptali 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 36. maddesine göre, aile ikamet izni, 35. maddenin birinci ve üçüncü fıkralarında yer alan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması halinde iptal edilebilir. Aile İkamet İzni başlıklı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz. 4.3. Boşanma Sonrası Çalışma İzninin Durumu Yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için ilgili mevzuatta öngörülen ikamet ve çalışma sürelerine uyması gerekmektedir. Ancak, bazı özel durumlarda belirli şartları taşıyan kişilere herhangi bir süreye tâbi olmaksızın çalışma izni verilebilir. Bu istisnalar arasında, bir Türk vatandaşı ile evli olan ve eşiyle birlikte Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar da yer almaktadır. Çalışma İzninin İptali Evlilik nedeniyle verilen çalışma izni, boşanma sonrasında iptal edilebilir. Ancak, yabancı eş başka bir statüye sahipse (örneğin, nitelikli iş gücü, yatırımcı, Türkiye’de uzun süreli ikamet sahibi gibi) çalışma izni devam edebilir. Bu durum, başvurulan yasal çerçeveye ve yabancı kişinin geçerli diğer çalışma izni türlerine bağlıdır. Eğer yabancı eş, boşanma sonrası çalışmaya devam etmek istiyorsa, mevcut statüsüne uygun bir çalışma izni başvurusu yapmalı ve gerekli hukuki süreci takip etmelidir. 5. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davalarında Yetkili ve Görevli Mahkeme Türk Mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK madde 40’ta düzenlenmiştir. Buna göre; MÖHUK Madde 40 – Milletlerarası yetki (1) Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder. Bu madde uyarınca boşanma davalarında yetki unsuru için Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesini dikkate almak gerekir. Buna göre, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Ancak yabancı uyruklu eşle evlenmelerde sık sık karşılaşıldığı üzere, eşler çoğunlukla yurt dışında yaşamaktadırlar. Bu durumda düzenlemeler uyarınca yerleşim yeri belirlemek mümkün olmamaktadır. Bu soruna ilişkin MÖHUK madde 41’deki düzenlemeye göre Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde; Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkemede, Bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür. Görüldüğü üzere Türkiye’de yetkili bir mahkeme bulunmadığı ve yabancı ülkede dava açılmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde dava açılabilir. Zira çoğu zaman yabancı eşle evliliklerde yurtdışında yaşandığından, eşlerden birinin Türkiye’de sakin olduğu yer veya son yerleşim yeri mahkemesi bulunmamaktadır. 6. Yurtdışında Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’de Geçerliliği Yabancı ülke mahkemelerince verilen kararların Türkiye’de uygulanabilmesi için Türk Mahkemelerince verilecek tanıma ve tenfiz kararına ihtiyaç bulunmaktadır. Yabancı bir mahkemeden alınan boşanma kararının da Türkiye’de uygulanabilmesi ve geçerli olabilmesi için tanıma tenfiz davası açmak gerekmektedir. Yurtdışında Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’de tanınmasına ilişkin detaylı yazımıza ulaşabilirsiniz.