El Consultor de los párrocos (1877-08-16 00:00:00), página 5

derate ludo utantur, id est, non utendo aliquibus illicitis verbis vel factis ad ludum, et non adhibiendo ludum negotiis, et temporibus indebitus. Et quamvis in rebus humanis non utantur alio officio per comparationem ad alios homines, tamen per comparationem ad seipsos, et ad Deum alias habent seriosas et virtuosas operationes, puta dum orant, et suas passiones et operationes componunt; et quan- doque etiam pauperibus eleemosynas largiuntur (1).

Ex quibus patet, Sanctum Thomam docere:

1.º Ludum honestum esse necessarium ad conversatio- nem humanae vitae.

2.º Ad ludum, sicut ad omnia quae utilia sunt conversa- tionis humanae vitae, posse deputari aliqua officia licita.

3.º Ideo etiam officium histrionum, quod ordinatur ad solutum hominibus exhibendum, non esse secundum se illicitum.

Hae est vera ac certa Sancti Thomae doctrina. Ad hoc negandum, necessarium est aliquos, et quidem integros, Summa Theologicae articulos supprimere.

Quest. 1. Quando sit licitum, vel illicitum non sit lu- dis, spectaculis assistere?

Ipse operationes ludi, inquit Doctor Angelicus, secun- dum suam speciem non ordinantur ad aliquem finem, sed delectatio qua in talibus actibus habetur, ordinatur ad ali- quam animae recreacionem, et quietem, et secundum hoc, si fiat moderate, licet uti ludo. Unde Tullius dicit, in I De Officiis: Ludo et joco uti quidem licet, sed sic ut somno, et quietibus ceteris, tum cum gravibus, serisique rebus satisfecerimus (2).

Et adjungit Divus Thomas: «Ludorum triplices est diffe- rentia. Quidam enim ludi sunt, qui ex se ipsis turpitudinem habent, et tales ludi ab omnibus vitandi sunt, et praecipue a punitentibus, qui per diem peccata corrige- debent, sicut ludi qui in theatris agebantur ad luxuriam provocantes. Atti ludi sunt qui ex gudio devotionis pro- cedunt, sicut David dixit: Ludam et villor fiam coram Domino (3), et tales ludi non sunt vitandi, sed laudandi, et amanduli. Quidam autem ludi sunt nullam turpitudinem habentes, quos Philosophus liberales vocat, et hi sunt ma- teria virtutis, scilicet Eutrapeliae. Et idem, servatis debiti- tis circumstantiis, possunt landabiliter fieri ad quietem propriam, et alias delectabiliter convivendum» (4).

Juxta Sanctum Doctorem idcirco, sunt:

1.º Ludi rerum turpium, qui illiciti sunt, aut vitari debent.

2.º Ludi, qui a fervore devotionis procedunt, et modo prudentiae limites non excedant, et liciti sunt, et laudari, et semulari debent.

3.º Ludi indifferentes, qui, debitiis conditionibus serva- tus, tamquam iusti et honesti commendantur, et etiam sunt materie virtutis moralis Eutrapeliae.

Quest. 5. Quae vitanda aut cavenda, ut illicitum non sit ludis, spectaculis assistere?

Dicit S. Thomas: «Circa que videntur tria praecipue esse cavenda. Quorum primum, et principale est, quod predicta delectatio non queratur in aliquibus operationibus, vel verbis turpibus, vel nocivis. Unde Tullius dicit in I De Of- ficiis, quod unum genus jocandi est illiberale, petulans, flagitiósium, obscenum. Aliud autem attendendum est, ne totaliter gravitas animae resolvatur. Unde Ambrosius dicit in I De Officiis, caveamus ne dum relaxare animum vo-

lumus, solvamus omnem harmoniam, quasi concentum quandum bonorum operum. Et Tullius, loco citato, dicit, quod siue pueros non omnem ludendi licentiam damus, sed eam, quae ab honestatis actionibus non sit aliena, sic in ipso joco aliquod probi ingenii lumen eluceat. Tertio autem attendendum est, siue et in omnibus illis humanis actionibus, ut congruat persone et tempori, et loco, et secundum alias circumstantias debite ordinetur, ut scilicet sit et tempore, et homine dignus, ut Tullius dicit ibidem» (1).

Inquit quoque Divus Thomas: «In omni quod est dirigi- bile secundum rationem superfluum dicitur, quod regulam rationis excedit: diminutum autem dicitur secundum quod deficit a regula rationis. Ludica autem, sive jocosa verba, vel facta sunt dirigibilia secundum rationem: et idem superfluum in ludo accipitur, quod excedit regulam rationis, quod quidem potest esse dupliciter: uno modo ex ipsa spe- cie actionum, quae assumuntur in ludum, quod quidem jocandi genus secundum Tullium, dicitur illiberale, petu- lans, flagitiósium, et obscenum, quando scilicet utitur ali- quis causâ ludis turpibus verbis, vel factis; vel etiam his, que vergunt in proximi momentum, quae de se sunt pec- cata mortalia: et sic patet, quod excessus in ludo est pecca- tum mortale. Alio autem modo potest esse excessus in ludo secundum defectum debitarii circumstantiarum, puta cum aliqui utuntur ludo vel temporibus, vel locis indebitis, aut etiam praeter convenientiam negotii (2), seu personae (3); et hoc quidem quandoque potest esse peccatum mortale propter vehementiam affectus ad ludum, ejus delectatio- nem praponti aliquis dilectione Dei, ita quod contra pre- ceptum Dei, vel Ecclesiae talibus ludis uti non refugiat. Quandoque autem est peccatum veniale, puta si aliquis non tantum affectitur ad ludum, quod propter hoc velit aliquid contra Deum committere» (4).

Quest. 6. Quae conditions servandae, ut spectatorum inspectio illicita non sit?

S. Thomas sic respondent: «Contingit in ludi esse pecca- tum, eo quod debite circumstantiae non servantur; unde in talibus ludis aliquod decet unum, quod non decet alium. Et in his etiam ludi poenitens se debet habere alter quam alii, in quantum poenitentia fiction requirit: tamen eis mo- derate uti potest secundum quod ad recreacionem animi pertinent, aut ad societatem eorum cum quibus homo convit- vit. Unde Seneca dicit: Sic te gere sapienter, ut, nullus te haleat tamquam asperum, nec etiam contemnat quasi vilem» (5).

Eralibi inquit S. Doctor: «Unde illi qui moderate histrionibus subveniant, non peccent, sed juste facient mercedem ministerii eorum eis tribuendo (6); si qui autem superflic- sua in tales consumunt, vel etiam sustentant illos histriones, qui illicitis ludis utuntur, peccant quasi eos in pecca- to fontes. Unde Augustinus dicit super Joannem, quod donare res suas histrionibus vitium est immane: nisi forte aliquis histrio esset in extrema necessitate, in qua esset ei subveniendum. Dicit enim Ambrosius in Libro de Officiis: Pasce fame morientes: quisquis enim passando hominem servare poterit, si non paveris, occidisti» (7).

(1) Loc. cit., art. 2, in Corpore.
(2) Quando nempe jocum facere impedit que ex justitia aut et charitate fieri debent.
(3) Quando scilicet ludus, sive delectatio, vel ob ejus naturam, vel ob ejus circumstantias, saluti nocet.
(4) Loc. cit., art. 3, in corp.
(5) In 4 sent., dist. 10, quest. 4, art. 2.
(6) Hae omissuntur a Concina.
(7) 2. 2.ª, quest. 168, art. 4, ad. 1.