El Consultor de los párrocos (1876-09-23 00:00:00), página 5

nem ait Soto: «Gubernium civile bariarum potest dominii translationem impedit. Uno quidem modo absolute, cujus exempla in pupillo antelegitimum estatem, et in majoratus possessore produximus, per quod idcirco proculdubio dominium non transmittitur. Altero vero modo non simpliciter et absolute, sed modum contractus ad obviam fraudibus praescribendo, sicut respublica civilis jubeat testamentorum solemnitates (1).

Martínez de Prado addit: «Leges, quae irritos faciunt contractus minus solemnes non sunt recepta per communem usum sapientium, quantum ad hoc, ut spoliatur ante judicis sententiam qui per talem contractum possidet» (2).

Reiffenstuel, magui nominis theologus ac canonista, dicit: «Leges caesareae testamentis minus solemnibus resistunt tantum civiliter, non autem naturaliter» (3).

Ex quibus erutur:
1. Leges civiles negare protectionem testamentis clandestinibus, ast nullo modo prohibere ut implantetur ultima voluntates quae juris solemnitatisbus careant.
2. Legibus civilibus minima obstantibus, testatorem posse privatim legata facere, et eius filium aut patron, sive heredem ab intestato teneri ad legata hae solvenda.
3. Heredem ab intestato licite non posse juri civilis decisiones invocare, ad testatoris voluntatem, quam perfecte movit, sperendam.

Quarta ratio. Dubitari nequit testamento clandestina sive non solemnia, juxta naturae jus, valida esse aut obligatoria. Hoe, quod certissimum est, facilissime demonstrari valet.

Secundum nature jus, in testamentis testator est unicus legislator, et cum agitur de rebus ipsi pertinentibus et de quibus libera potest disponere, voluntas ejus unica est lex. Jus nature nec unquam requisitiv nec nunc requirit solemnitates a jure civili praescriptas. Ergo, testamentum absque his solemnitatis factum validum est.

Rursus, sicut sunt contractus publici et privati, ita sunt pariter testamenta privata et publica. Coram Deo sive in foro conscientiae testamentorum vis obligatoria eadem omnino est. Differentia, quae extrinsese solummodo est, consistit in eo quod testamenta publica, a lege civili proteguntur, et testamenta privata valuti contractus privati, ob defectum testamenti, a lege sive a judice protagi aut defendi non possunt. Sed alud est non posse probare obligationem in foro externo, et aliud omnino diversum eludere aut contemnere hanc obligationem in foro conscientiae.

Præterea bona, de quibus libere disponi potest, pertinent, non heredi ab intestato, sed persona a testatore, sive solemniter sive privatim designato. Et in casu, de quo agitur, quis est heres a testatore institutus? Evidentissime non est nec filius nec pater, sed persona extranea, de qua dum animam agerat, locutus fuit. Ergo persona hae extranea versus heres aut versus legatarius est, et in foro conscientiae jus habet ad hereditatem aut legatum.

Ut permulti theologi ajunt, contrarium naturae est ut moribundus de bonis suis disponere non valeat, eo quod in instante ejus mortis nec tabellio nec testes inventariunt, aut juris solemnitates servari non quant. Et quid in hoc casu agendum? Moribundus bona possidet et de illis disponere vult. Juris solemnitates servari non possunt. Damnandusne est moribundus, aut privandus jure testandi hac in hypothesi? Minime quidem. Si aliquando deest protectio juris civilis, quam deest protectio juris naturalis. Sufficit ergo ut unus homo moribundum audire possit, ut moribundi voluntas siva ultima dispositio in foro conscientiae sit valida atque obligatoria.

Idem Covarruvias ait: «Ex minus solemni testamento oritur obligatio naturalis. Est communis opinio, secundum Jansen» (1). Et Trullench inquit: «Ut refert Lessius, communis sententia jurisprudentum tenet, ex tali testamento oriri obligationem naturalis. Naturalis autem obligatio idem est ac obligatio in conscientias» (2). Et citatus Covarruvias adjungit: «Id quod naturaliter debetur in iudicio animae solvendum est necessarium» (3).

Demum, secundum naturae jus, ad valorem testamenti quattor sequentes conditiones requiruntur, videlicet:
1.a Res que possit libere lugari aut donari.
2.a Persona libera, que libere possit legare aut donare.
3.a Persona jure habilis, cui possit fieri legatum aut donation.
4.a Persona per cujus medium testatoris voluntas, absque fraudis periculo, possit agnosciri.

Sed hae omnes conditions in casu proposito inveniuntur atque implantur. Ergo juxta nature jus, sive juxta legem Dei, testamentum de quo agitur, validum est, atque idcirco obligatoryum in conscientia.

Quinta ratio. Ut veritas sententiae nostrae magis ac magis patent, absurdia que a sententia contraria profununt summam indiciabimus.

Si testamentum clandestinum in conscientia non obligaret, frequentissime accideret, ut moribundi non potissent nec legitima debita solvere, nec male acquisita restituere. Moribundus, v. g., diecerit filio suo: «Fili mihi, Petro, vicino nostro, debeo mille sestos, de quibus in testamento mentio non feci, nec nunc facere possim ob defectum tabellionis et testimonia. Tibi ergo præcipio ut debitum hoc solvas.» Et quid filius hic potuisset agere? Si ultimae voluntates, absque juris solemnitatis manifestae in conscientia non obligant, ad quid teneretur? Nunquid licite non quivisset allegare testamentum clandestinum patris sui esse prorsus nullum, atque idcirco contemnendum?

Simili modo moribundus ejus uxori potuisset dicere: «Mea dilecta uxor, bona que possideo magna ex parte fuerunt injuste acquisita. Adest pars lesa, cui satisfacere teneor. Cum meum fact testamentum, hac de re silentium servavi ut familiae honoris consulerem. Sperabam fore ut milii tempus non desset ad hanc restitutionem motu occulto sive secreto faciendam. Jam vero cum hoc impossibile sit, tibi injungo ut per me restitutas solvendo per modum legati quantitatem XII milia sestorum.» Et admissa opinione, quam refellimus, ad quid teneretur hae femina? Etiam in foro conscientiae potuisset asserrare legatum hoc nullius prorsus esse valoris! Et hic nullum est effugium. Si admittitur testamenta quae in foro externo sunt nulla, nulla quoque esse in foro interno, impossibile est non admittere legatum hoc non esse obligatorium in conscientia. Quam absurdum monstruosumque sit hoc nemmo non videt.

Alius caus. Filiá moribunda ait ejus matrī: «Tibi omnia mea bona sint, praeter domum hanc, quam meo marito reliquo.» Hic filia est vera domina, et ejus voluntas indubia atque clarissima. Donatio domus evidens est. Filia que est domina, donationem facit; maritus, qui persona est jure habilis, donarius constituitur, et mater quae, uti unicus, optimus est testis, voluntatem filiae donantis certo noscit. Quomodo ergo obligatoria non erit hae perfectissima dona-

(1) De Testamentis, c. 10, n. 10.
(2) Operis Moralis, t. 2, Exp. Dec., lib. 6, c. 18; dub. 3, n. 3, pag. 354.
(3) Loco citato.