El Consultor de los párrocos (1876-09-23 00:00:00), página 3

ait S. Alphonsus in libro 4, n. 711. Hoc in loco, proposita sibi questione, utrum contractus, sine debitis solemnitatibus obliget in conscientia, sic respondet: «Tripex datur probabilitas sententia.

Prima negat, quia leges irritantes, tales contractus fandantur in presumptione non solum doli, sed etiam periculi; et idem potest lex humana omnino tollere naturalem obligationem contractus initii.

Secunda sententia, omnino opposita, quam tenent Sotus, Molina, Sa. S. Antoninus et ali, et merito probabilem vocant Lugo, Lessius, et Salmanticenses, afirmat hujusmodi contractus obligare, quia in illis humana lex, quamvis negat actionem civilem, non tamen tollit naturalem obligationem, ad quam solus quidem consensus sufficit.

Tertia sententia, quam sequuntur Sanchez, Henríquez, Lopez, etc., docet in his contractibus, praferendum esse possessorem, donec per sententiam judicis condemnetur ad restituendum. Hunc sententiam non solum puto probabilem, sed in praxi omnino tenendam. Hae autem tercia sententia supponit secundam satis esse probabilem (1).

Scavini addunt sibi proposita questione, dicit: «Alii cum S. Antonino, Lessio, Molina et Roncaglia satis probabilitatem doceant adhuc valere testamentum in conscientia, nam a voluntate oritur obligatio. Hinc si quis nequerit scribere ultimam suam voluntatem enucleatam, quia repentinu morbo corruptus, vel si invalido testatore ob defectus extrinsice solemnitates, haeres qui illi succedit ab intestato, si certus omnino sit de voluntate defuncti, tenetur cedere hereditatem ei, qui est a testatore designatus.

Alii cum Alasia, Bonsenio, Lugo, Suarez, etc., contendunt testamentum nullum esse, quia lex solemnitates prescribens, cum sit lata ob bonum publicum, ad fraudes praecavi das, in conscientia ligat. Unde haeres sic institutus, aut legatarius acquisitum tutae conscientiae adire seu retinere hereditatem vel legatum, sed tenetur totam hereditatem vel legatum dimittere haeredi ab intestato.

Verum ali plurimi cum Eneez, Billuart, Ferraria, Gousset, Sanchez et Soto tuentur, eo in casu [cum nempe partium jura sint utrinque incerta ob tantorum Doctorum inter se discrepantium] preferendum esse qui jam est in possessione bonorum hereditatis semper ac dispositio illa sit libera facta, inter personas jure habiles, et sine lesionis legitime. Hanc sententiam probabilem et in praxi tenendam dicimus, quia potius omni jure est jux possessionis» (2).

Scavini eruditus Additionator, citato Gousset, inquit: «Possidenti interroganti, an tenetur in conscientia ad impendam voluntatem bene cognitam testatoris, consultendum est, vel ut illum impleat, vel cum legatario in amicalem compositio nem intret. Illi nem tanganda non est absolutio, si opposito sententiae probabilitate innixus, hereditatem integram sibi retinere velit» (3).

Ait ipse Additionator: «Si haeres testatori moribundo promississet se testamentum, etiam si nullum foret, fideliter executurum esse; promissioni sua stare deberet ex fidelitate, imo probabilitate etiam ex justitia» (4).

En jam in compendium redactam doctrinam, quam communiter theologi tradunt. Prout patet, tres extant diverse Auctorum opiniones. Omnes fideliter exponere volumus, ut qui haec legant per se judicare valeant. Nunc nostram sententiam et ratione, et auctoritate confirmabimus, et oppositae fundamenta, si libet, disjicere conanimur.

III.

Rationes precipue quibus ostenditur nec certam, nec tam, neque probabilem esse sententiam, assentent testamentum non solemnia etiam in foro interno esse nulla, sequentes sunt:

Prima ratio. Testimonium ipsorum theologorum et canonistarum qui hanc sententiam admittunt, aut comman dant. Nam si illam defendunt, semper cum formidina partes opposite hoc faciunt. Nihil facilius quam hoc usque ad evidentiad demonstrare.

Concina plus justo legislatori civilis concedens, affirmat testamentum in foro externo a jure civilis annulata, nulla quoque esse in foro conscientiae. Est hoc dicit quia vult, nulla ratione verae theologiae, nullaque gravi auctoritate ad ilium dicendum suffuita. In ejus dissertacione, profecto non brevi, non inveniuntur nec Scripturae, nec Patrum, nec Conciliorum, nec Summorum Pontificum textus. Non allegat nisi nomina quorundam Auctorum, magna ex parte probabilitatarum, aliquas contra Salmanticenses declamationes, et suppositionem unam, in qua potestatis civilis facultates ad ius naturale irritandum admodum exaggerantur. Ut postea videbitur, quod circa hoc tradit valde periculosum est.

Reiffenstuhl, qui fuscus hoc re agit, tres, quae extant sententias expuit, et quia Concine sententiam defendat, Soti opinionem, quae e pro easteris placet, utpote probabilem commendat (1). Soti opinioni adhaerere, prout nemo non videt, idem est ac concedere testamentum non solemnia ante judicis sententiam valida esse atque obligatoria.

Trullench, qui etiam ex professo dubium hoc perpendit, inquit: «Quando testamentum est minus sollemne, cum valde dubium sit uter habeat melius jus in foro conscientiae, scilicet haeres ab intestato, et institutos in minus sollemni testamento, et pro utroque sint opiniones valde probables, qui prius occupaverit bona, juvabitur possessione» (2). Uti patet, hic questione non solvitur, sed animus suspensus omnino relinquitur. Bonacina, qui aperto et tanquam probabilitas (ut existimat) sustinet, testamentum non sollemnem atiam in foro interno esse nullam, sit attamen: «Quamvis multi doctores oppositum magnum cum probabilitate sentiant» (3).

Diana, qui sepe ab adversariis pro eorum sententia, et merito citatur, dumtaxat audet dicere: «At ego cum Maldero, Lessio, et multis aliis, putto contrariam sententiam esse probabilem, et tutam in praxi» (4). Animiaytendum Diana aliquid non agere, nisi tres, quae existunt, sentencias exponere, Auctores, quae illas defendunt citare, et opinionem negantem valores testamentorum non sollemnia etiam in conscientia, quia ipsi magis arrredit, nulla allegata ratione vel auctoritate, admittere.

Soto, qui ab adversariis, licet immerte, quandoque citatur, sic loquitur: «Hec, et si non pro demonstratis duxerim, crediderim tamen esse verissima» (5). Notetur Sotum non sustinere sententiam negantem valores testamenti non sollemnis ante sententiam judicis. Hie namque gravissimus theologus questionem solvendam, non spiritui privato seu personis particularibus, sed judiciis, sive publicae auctoritati, reliquit. Hoc considerant qui per se audent dubium hoc solvere.

(1) Theologia Moralis, t. 1, tr. 8, dist. 3, quest. 2, n. 16.
(2) Opera Moralia, t. 2 Expositio Decalogi, lib. 7, c. 18, dub. 3, n. 7, in med.
(3) De Morali Theologia, t. 2, de contractibus, disp. 3, quest. 1, punct. 3, n. 9.
(4) Resolutionum Moralium, p. 1, tr. 8, res. 75.
(5) De Jusitia et Jure, lib. 4, quest. 5, art. 3.