erdometo/TQuad.0.1 huggingface dataset:
İslamda bilim ve teknik

Schipperges, Arap tıbbının ikinci resepsiyon evresinin başlangıcını zaman olarak 12. yüzyılın ilk yarısında, yer olarak 711 yılından 1085 yılına kadar Arap hakimiyetinde kalan Toledo’da görmektedir. Daha 10. yüzyılda İber Yarımadası’nda tektük görülmeye başlayan Arapça kitapların Latince’ye tercümelerinin etkisiyle de, Toledo’da Arapça Aristoteles’in yoğun bir resepsiyonu gerçekleşti. Bu şehir, Hıristiyanların eline geçtiğinde, galiplere Arap-İslam bilginliğinin yazılı birçok belgelerini sunmakla kalmamış, ayrıca dilsel ve kültürel bileşimi bakımından kapsamlı bir kültür alış-verişi için uygun atmosferi temin etmiştir. Bu resepsiyon dalgasıyla Avrupa’ya ulaşan peripatetik ansiklopediyi Schipperges yeni Aristoteles olarak nitelemektedir. Bu eser Ebu Ali İbn Sina (Avicenna, 980-1037)’nın Aristoteles külliyatını yeniden işlediği Kitab eş-Şifa isimli eseridir.

Soru: Schipperges’a göre , Arap tıbbının ikinci resepsiyon evresinin başlangıç yılı  ne zamandır?
Cevap: 12. yüzyılın ilk yarısında

Soru: Schipperges’a göre , Arap tıbbının ikinci resepsiyon evresinin başlangıç yeri nerededir?
Cevap: Toledo’da

Soru: Ebū ʿAlī İbn Sīnā (Avicenna,1037)’nın Aristoteles külliyatını yeniden işlediği eserin adı nedir?
Cevap: Kitab eş-Şifa

Soru: Schipperges’e göre Arap tıbbının ikinci resepsiyon evresinin başlangıç yeri neresidir?
Cevap: Toledo’da

Soru: Arap kitapları 10. Yüzyılda hangi yarımadada tektük görülmeye başlandı?
Cevap: İber Yarımadası’nda

Soru: Arapça kitapların Latince ‘ye tercümelerinin etkisiyle Toledo’da gerçekleşen resepsiyon hangisidir?
Cevap: Arapça Aristoteles’in yoğun bir resepsiyonu

Soru: Schipperges resepsiyon dalgasıyla Avrupa’ya ulaşan peripatetik ansiklopediyi nasıl niteler?
Cevap: yeni Aristoteles

Soru: Schipperges’in yeni Aristoteles olarak nitelediği eser hangisidir?
Cevap: Kitab eş-Şifa

Soru: Kitab eş-Şifa eserinin yazarı kimdir?
Cevap: Ebu Ali İbn Sina

Soru: Ebu Ali İbn Sina’nın Aristoteles külliyatını yeniden işlediği eseri hangisidir?
Cevap: Kitab eş-Şifa
İslamda bilim ve teknik

Arap tıbbının Avrupa’da resepsiyonunun üçüncü dalgasını Schipperges Toledo’daki çeviri sürecinin daha da gelişmiş evresinde görmektedir. Bu dalga 12. yüzyılın ikinci yarısına rastlar. Bu evrenin en önemli çevirmeni Cremonalı Gerhard (yaklaşık 1114-1187)’dır. Ebu Bekir er-Razi (Rhazes, 865-925)’nin eserlerinden şu kitapları çevirmiştir: Kitab el-Manşuri fi et-Tıbb (Liber medicinalis ad Almansorem), Kitab et-Tekasim (Liber divisionis) ve Kitab el-Cederi ve-el-haşbe (De variolis et morbillis). Bu eserler dizisiyle patoloji ve terapinin temeli yeteri ölçüde atılmış oldu. er-Razi’nin muhteşem en son eseri el-havi veya Continens ilk olarak 100 yıl sonra Ferec ben Salim tarafından çevirildi, ve tamamlanmamış halde kaldı. Toledo’daki Arap tıbbının resepsiyonu sürecinde Ebu Ali İbn Sina’nın Kitab el-kanun fi et-Tıbb (Liber canonis de medicina) isimli eseri çok önemlidir. Yine Cremonalı Gerhard tarafından çevrilen bu eser kayıtsız şartsız Avrupa için bilimsel tıbbın temel kurallarının yasası olmuştur.

Soru: El-Ḥāvī veya Continens adlı eser kime aittir?
Cevap: er-Razi’nin

Soru: El-Ḥāvī veya Continens adlı eser ilk defa kim tarafından çevrilmiştir?
Cevap: Ferec ben Salim

Soru: Schipperges, Arap tıbbının Avrupa’da resepsiyonunun üçüncü dalgasındaki önemli gördüğü çevirmen kimdir?
Cevap: Cremonalı Gerhard

Soru: Toledo’daki Arap tıbbının resepsiyonu sürecindeki önemli eserin adı nedir?
Cevap: Kitab el-kanun fi et-Tıbb

Soru: Kitāb el-Ḳānūn fī eṭ-Ṭıbb (Liber canonis de medicina) isimli eser kime aittir?
Cevap: Ebu Ali İbn Sina’nın

Soru: : Kitāb el-Ḳānūn fī eṭ-Ṭıbb (Liber canonis de medicina) isimli eser kim tarafından çevrilmiştir?
Cevap: Cremonalı Gerhard

Soru: Ebū el-Ḳāsım Ḫalef b. ʿAbbās ez-Zehrāvī kim tarafından çevrilmiştir?
Cevap: Cremonalı Gerhard

Soru: Arap tıbbının Avrupa’da resepsiyonunun üçüncü dalgasının en önemli yazarı kimdir?
Cevap: Cremonalı Gerhard

Soru: er-Razi’nin muhteşem en son eseri ilk olarak kaç yıl sonra çevrilmiştir?
Cevap: 100 yıl sonra

Soru: er-Razi’nin muhteşem en son eseri 100 yıl sonra kim tarafından çevrilmiştir?
Cevap: Ferec ben Salim

Soru: Toledo’daki Arap tıbbının resepsiyonu süresince çok önemli olan Kitab el-Kanun fi et-Tıbb eserinin yazarı kimdir?
Cevap: Ebu Ali İbn Sina’nın
İslamda bilim ve teknik

Yine Cremonalı Gerhard tarafından çevirilen Ebu el-kasım halef b. Abbas ez-Zehravi (ö.400/1010 civarında)’nin tıbbın bütün alanlarına yönelik eğitim kitabının (et-Taşrif li-men Acize an et-Taşnif) cerrahiye ayrılmış 30. bölümü bu bağlamda anılmalıdır. Avrupa’da Cirurgia Albucasis veya Tractatus de operatione manus adıyla tanınan bu metin cerrahi dalını yüzlerce yıl etkilemiştir.

Soru: Cerrahi dalını yüzyıllarca etkileyen eser avrupa’da hangi adla anılmaktadır?
Cevap: Cirurgia Albucasis
İslamda bilim ve teknik

Ayrıca huneyn b. İshak (809-873)’ın Tıbba Giriş eseri de (el-Mudhal ila et-Tıbb veya Mesa’il fi et-Tıbb li-l-Müteallimin) burada anılmalıdır. Daha Constantinus Africanus’un Ysagoge Iohannicii ad tegni Galieni adıyla yaptığı çeviri aracılığıyla Avrupa’ya ulaşan bu eser, Toledo tıp kitapları çeviri dalgası akıntısında Toledolu Marcus isimli bir şahıs tarafından Liber introduction in medicinam ismiyle tedavüle sokulmuştur. Bu kitap Avrupa’daki tıp elkitaplarının en yaygınlarından biridir ve 17. yüzyıla kadar bütün üniversitelerde okunmuştur.

Soru: Tıbba Giriş eseri de kime aittir?
Cevap: huneyn b. İshak

Soru: Avrupa’daki tıp elkitaplarının en yaygın olan kitabın adı nedir?
Cevap: Liber introduction in medicinam

Soru: Liber introduction in medicinam  adlı eserin çevirisini kim yapmıştır?
Cevap: Toledolu Marcus

Soru: Constantinus Africanus’un Ysagoge lohannicii ad tegni Galieni adıyla anılan çevirisi hangi eserdir?
Cevap: Tıbba Giriş eseri

Soru: Huneyn b. İshak’ın Tıbba giriş eseri Toledo tıp kitapları çeviri dalgası akıntısında kim tarafından tedavüle sokulmuştur?
Cevap: Toledolu Marcus

Soru: Toledolu Marcus’un Toledo tıp kitapları çeviri dalgası akıntısında tedavüle soktuğu eser hangisidir?
Cevap: Tıbba Giriş eseri

Soru: Toledolu Marcus’un Toledo tıp kitapları çeviri dalgası akıntısında Huneyn b. İshak’ın eserini hangi isimle tedavüle sokmuştur?
Cevap: Liber introduction in medicinam
İslamda bilim ve teknik

Schipperges bu soruları yanıtlamak için dikkatini Fransa, İngiltere ve Güney İtalya’daki özümseme merkezlerine çevirmektedir. Daha 10. yüzyılın sonuna doğru Arap doğa bilimleriyle irtibata geçilmiş olan Chartres’da 12. yüzyıl, Aristoteles (Arabus) ve Arap astronomisi ve tıbbıyla tanışmaya şahit oldu. İspanya eyaletlerinin Hıristiyanlarca tekrar ele geçirilmesinden sonra Fransız eğitim kurumlarında Arap etkileri altındaki kültür merkezlerinden gelen Arap kültür birikiminin resepsiyonu gerçekleşmeye başladı. 12. yüzyılın başında güney Fransa’da, Arap bilimleriyle olan ilk temasın meyvesi sonucunda ortaya çıkan yeni bir bilimsel filizlenmenin ilk belgelerini bulmaktayız.

Soru: Schipperges 13. Yüzyıla ilişkin olarak açıklığa kavuşturmaya çalıştığı soruları yanıtlamak için dikkatini hangi özümseme merkezlerine çevirmiştir?
Cevap: Fransa, İngiltere ve Güney İtalya’daki

Soru: Güney Fransa’da Arap bilimiyle olan ilk temasın meyvesi sonucunda ortaya çıkan yeni bir bilimsel filizlenmenin ilk belgelerini kaçıncı yüzyılın başlarında bulmaktayız?
Cevap: 12. yüzyılın başında
İslamda bilim ve teknik

12. yüzyılın ortalarına doğru Toulouse’da yeni bir çeviri merkezi görüş alanına çıktı. Bu merkez Fransız geleneğine dayanmaktadır ve kısa bir süre sonra İspanyol eğitim merkezlerine köprü olacaktır. Toulouse okulunun 12. yüzyıldaki en önemli çevirmenleri Hermannus Dalmata ve Robertus Ketenensis’tir. Onların çevirdiği kitaplar ağırlıklı olarak astronomi, astroloji ve fizik alanına aittir. Toulouse okulu 13. yüzyılın başında başka bir önem daha kazandı: 1215 yılında Aristoteles’in Paris’te [okunma] yasağından sonra bu merkez, etkisi süren Aristoteles geleneğinin devamını garanti eden bir konuma geldi. Felsefe ve doğa bilimleri orada çok özel bir önem kazandılar. Gerçi bu yasak 1245 yılında Papa IV. Innozenz tarafından Toulouse Üniversitesi’nde de yaygınlaştırılmış ve 1263 yılında IV. Urban tarafından yinelenmiştir fakat bu fermanlar pratik bir etkide bulunamadılar.

Soru: 12. yüzyıldaki en önemli çevirmenleri kimdir?
Cevap: Hermannus Dalmata ve Robertus Ketenensis’tir

Soru: Paris’teki okuma yasağı ne zaman başlamıştır?
Cevap: 1215 yılında

Soru: Paris’teki okuma yasağı ne zaman yaygınlaştı?
Cevap: 1245 yılında

Soru: Paris’teki okuma yasağı kim tarafından yaygınlaştırılmıştır?
Cevap: Papa IV. Innozenz

Soru: 12. Yüzyılın ortalarına doğru görüş alanına çıkan yeni bir çeviri merkezi nerededir?
Cevap: Toulouse’da

Soru: 12. Yüzyılın ortalarına doğru görüş alanına çıkan yeni bir çeviri merkezi hangi ülke geleneğine dayanmaktadır?
Cevap: Fransız geleneğine

Soru: 12. Yüzyılın ortalarına doğru görüş alanına çıkan yeni bir çeviri merkezi hangi ülke eğitim merkezlerine köprü olacaktır?
Cevap: İspanyol eğitim merkezlerine

Soru: Toulouse okulunun 12. Yüzyıldaki en önemli çevirmenleri kimlerdir?
Cevap:  Hermannus Dalmata ve Robertus Ketenensis’tir
İslamda bilim ve teknik

Bu akımın en önemli temsilcisi Bathlı Adelard (ki, faaliyeti 1116 ve 1142 yıllarını kapsar)’dır. Fransa, İspanya, İtalya’da bulunan özümseme merkezlerindeki ve Suriye’deki uzun süreli ikametlerinden sonra İngiltere’ye geri döndü. Arapça’dan Latince’ye yaptığı çeviriler yoluyla Bathlı Adelard, önemli astronomik-astrolojik ve matematiksel bazı eserleri Avrupa’da erişilebilir kıldı. Muhtemelen o, Arap-İslam bilimlerinin yüksek seviyesinin kendi kültür çevresininkine karşı üstünlüğünü dile getiren sadece ilk İngiliz değil, belki de ilk Avrupalıdır. Yeni doğa bilim bilgileri İngiltere’de diğer aracı şahsiyetlerden birisi, 1079 yılından 1095 yılına kadar Hereford başpiskoposu olan Robertus de Losinga, bir diğeri de Malvernli Walcher (ö.1135)’dir. Bu Lothringen doğumlu bilgin İtalya’yı ziyaret etmiş ve 1091 yılında İngiltere’ye dönmüştü. O, özümseme sürecini Bathlı Adelard anlayışında devam ettirdi. Bundan başka ayrıca Malvern’de (Hereford civarında) Herefordlu Roger 12. yüzyılın ikinci yarısında arabist araştırmalar merkezi kurdu.

Soru: Anglo-Sakson akımının temsilcisi kimdir?
Cevap: Bathlı Adelard

Soru: 1079 yılından 1095 yılına kadar Hereford başpiskoposu kimdir?
Cevap: Robertus de Losinga

Soru: 12. yüzyılın ikinci yarısında arabist araştırmalar merkezini kim kurdu?
Cevap: Herefordlu Roger
İslamda bilim ve teknik

Arabizm ve İngiltere konusu bağlamında Robertus Ketenensis adı unutulmamalıdır. Gerçi o bir İngiliz değildi fakat Schipperges’e göre, doğrudan doğruya Bathlı Adelard’ın geleneğini izlemiştir. Eğitimini ve donanımını Arap İspanya’ya borçludur. Chartres Okulu’nda faaliette bulunmuştur ve 1147 yılından itibaren Londra’da olduğu saptanabiliyor. Arap cebirini ve kimyasını İngiliz okullarına getiren odur.

Soru: Schipperges’e göre, doğrudan doğruya Bathlı Adelard’ın geleneğini  kim izlemiştir?
Cevap: Robertus Ketenensis
İslamda bilim ve teknik

Anglo-Sakson resepsiyon ve özümseme hareketinin önemli bir temsilcisi olarak 12. yüzyılın ikinci yarısında karşımıza Morleyli Daniel çıkmakta. Cremonalı Gerhard’ın öğrenci halkasına dahil olduğu Toledo’daki ikametinden sonra 1177 yılında çok sayıda Arapça kitapla memleketine döndü. Bizzat kendisinin bu eserlerden çeviri yapıp yapmadığını bilmiyoruz. Arabizm anlamındaki etkisi Liber de naturis inferiorum et superiorum isimli eserinden daha çok kişisel aracılığıyla olmuştu.

Soru: Anglo-Sakson resepsiyon ve özümseme hareketinin 12. yüzyılın ikinci yarısındaki temsilcisi kimdir?
Cevap: Morleyli Daniel

Soru: Anglo-Sakson resepsiyon ve özümseme hareketinin önemli bir temsilcisi kimdir?
Cevap: Morleyli Daniel
İslamda bilim ve teknik

Schipperges, Arap tıbbının Avrupa ortaçağında alınıp benimsenmesi konusundaki genel panoramayı, İtalya güneyindeki özümseme akımları hakkındaki bölümle sonlandırmaktadır. Çok değerli açıklamaları, Arap fethinden sonra 9. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar doğu ile batı kültürleri arasında doğal bir bağlantı noktası olan Sicilya’daki durum hakkında canlı bir tablo sunmaktadır. Orada özümseme süreci özellikle Kayser II. Friedrich (dönemi: 1212-1250) şahsıyla yeni bir nitelik kazandı. Kayser kişisel eğilimi ve özel temaslar nedeniyle Arap kültürüne yönelmişti. Bunun hangi tarzda ve bu temaslardan doğan ürünlerin ne kadar önemli olduğuna ilişkin soruya başka bir bağlamda değineceğiz. Burada sadece, özümseme sürecine dahil olan ve Schipperges tarafından bildirilen bilginlerin isimleri anılacaktır. II. Friedrich’in bilginler halkasındaki en önemli şahsiyet Michael Scotus’dur. Bu filozof, kimyacı, astrolog ve çevirmen, Toledo ve Bologna’daki faaliyetlerinden sonra Kayser tarafından Palermo’ya çağrıldı. Michael Scotus, Sicilya’daki çeviri periyoduna İspanya’nın bilimsel geleneğinin ruh ve tekniğini beraberinde getirdi, bilhassa yeni Aristoteles [Aristoteles Arabus], meteoroloji ve kimya alanındaki bilgisini. Onun tarafından Palermo’da çevirilen eserler burada dile getirilmeyecektir, ama yine de Schipperges’e dayanarak Michael Scotus adına deforme olan çeviri yazını eğilimine işaret etmek istiyorum. Bu eğilim, bilimler tarihi açısından, kaynaklarla ne kadar berbat bir ilişki içinde bulunulduğunu göstermektedir ve 14. ve 15. yüzyılda fevkalade bilimsel olmayan ve karmakarışık risaleler doğurmuştur. Paris’teki bir el yazmasına göre Michael Scotus Averroes’u [İbn Rüşd] Yunanca’dan çevirmiştir! Çok daha vahim bir örnekte, 16. yüzyıldan kalma bir el yazması, uydurma bir Arapça metin üzerinde yeşil, kırmızı ve siyah renklerde yazılmış Latince şerhler içermektedir. Sözde Arapça olan yazı, ki yazarının Praglı Michael Scotus olduğu anlaşılmaktadır, “secreta naturae” başlığı altında birçok batıl inancı tıbba sokmaktadır. Schipperges’in de işaret ettiği gibi, bilim tarihi açısından önemli olan, tıbba astrolojinin ve büyünün karıştırılması eğilimi ve bu öğretinin Arap otoritelere dayandırılarak tedavüle çıkarılması 16. yüzyılın başlarına kadar takip edilebilir.

Soru: Kayser II. Friedriche dönemi hangi yıllar arasıdır?
Cevap: 1212-1250

Soru: : Kayser II. Friedriche neden Arap kültürüne yönelmiştir?
Cevap: kişisel eğilimi ve özel temaslar nedeniyle

Soru: II.Friedrich’in bilginler arasındaki en önemli şahsiyet olarak belirttiği kişi kimdir?
Cevap: Michael Scotus’dur.

Soru: Michael Scotus’un mesleği nedir?
Cevap: filozof, kimyacı, astrolog ve çevirmen

Soru: Michael Scotos Toledo ve Bolonga’daki faaliyetlerinden sonra nereye çağrılmıştır?
Cevap: Palermo’ya

Soru: Toledo ve Bolonga’daki faaliyetlerinden sonra Palermo’ya  kim çağrılmıştır?
Cevap: Michael Scotus

Soru: Toledo ve Bolonga’daki faaliyetlerinden sonra Palermo’ya  Michael Scotus kim tarafından çağrılmıştır?
Cevap: Kayser tarafından
İslamda bilim ve teknik

Görünen o ki İber Yarımadası’nda çeviriler yoluyla belirli ölçüde tanınan Arapça coğrafya eserleri bile, İspanya’nın komşularında hiçbir ilgi görmemiştir. Bu gözlemi bir örnekle daha belirgin kılalım. Ebu Bekir Ahmed b. Muhammed b. Musa er-Razi (273-344/887- 955)’nin Endülüs coğrafyası Portekiz Kralı Denis (1279-1325)’in direktifiyle Arapça bilmeyen Gil Peres isimli bir keşiş tarafından Müslüman Maese Mohamed (el-Muallim Muhammed)’in şifahi çevirisine dayanılarak Portekizce’ye çevirilmiştir. Bu çeviriden bir Kastilyanca versiyon ve birçok Kastilce uyarlama ortaya çıkmıştır. Portekizce’ye çevrilmeden önce bu kitabın İspanya’da hayli ünlü olduğu anlaşılıyor. Orta Çağ uzmanı Fransız P. Gautier Dalche tarafından yapılan bir araştırma sonucunda biliyoruz ki Historia veya Chronica Pseudo-Isidoriana isimli eserin muhtemelen 12. yüzyılda yaşamış olan anonim yazarı, İber Yarımadası tasviri ve haritasını er-Razi’nin kitabından almıştır. Gerçi, Gautier Dalche burada Arap kültürünün Latin kültürüne olan etkisinin hassas bir olgusunu görme eğilimindedir, fakat bu durumda etkilemenin sadece İber Yarımadası ile sınırlı kaldığı görünmektedir. Avrupa’ya ulaşan tasvir karakterli Arap coğrafyasının şimdiye dek bilinen en eski eseri 1550 yılında Della descrittione dell’Africa et delle cose notabili che ivi sono adıyla Gian Battista Ramusio tarafından Navigationi et viaggi koleksiyonu içerisinde yayınlanan Afrika tasviridir. Bu tasvir, önceden İtalyan esaretine düşüp Leo Africanus adıyla vaftiz edilen kuzey Afrikalı el-hasan b. Muhammed el-Vezzan tarafından yazılmıştır. Bu kitabın hem haritalarıyla hem de mükemmel tasvirleriyle 16. ve 17. yüzyıl İtalyan bilginlerini derinden etkilediği hususu yukarıda (s. 77) anıldı

Soru: Endülüs coğrafyasının çevirisi kime aittir?
Cevap: Ebu Bekir Ahmed b. Muhammed b. Musa er-Razi

Soru: : Endülüs coğrafyasının çevirisi kim tarafından yapılmıştır?
Cevap: Gil Peres

Soru: Arapça coğrafyası nasıl tanınmaya başlamıştır?
Cevap: İber Yarımadası’nda çeviriler yoluyla

Soru: İber Yarımadası ve tasviri hangi eserde yapılmıştır?
Cevap: Historia

Soru: Historia veya Chronica Pseudo-Isidoriana isimli eserdeki İber Yarımadası ve tasvirinin Er-Razi’nin kitabından alındığı araştırmasını yapan Orta Çağ Fransız uzman kimdir?
Cevap: P. Gautier Dalche

Soru: Orta Çağ Fransız uzman P. Gautier Dalché hangi araştırmayı yapmıştır?
Cevap: İber Yarımadası tasviri ve haritasını

Soru: Arap coğrafyasının şimdiye dek bilinen en eski eseri nedir?
Cevap: Della descrittione dell’Africa et delle cose notabili che ivi sono

Soru: Della descrittione dell’Africa et delle cose notabili che ivi sono hangi yılda yazılmıştır?
Cevap: 1550

Soru: Della descrittione dell’Africa et delle cose notabili che ivi sono kim tarafından yazılmıştır?
Cevap: Gian Battista Ramusio

Soru: İtalyan bilgin Gian Battista Ramusio’nun toparlayıp yayınladığı eserin ismi nedir?
Cevap: Navigationi et viaggi
İslamda bilim ve teknik

Yine hayrete düşüren bir diğer husus –haritaların aksine– yukarıda bahsedilen el-İdrisi’ye ait eser metninin geç dönemde ve aşırı kısaltılmış, hatta neredeyse tahrif edilmiş bir redaksiyonla Avrupa’da tanınmış olmasıdır. Bu metin ilkin 1592 yılında Roma’da basıldı ve 1600 yılında B. Baldi tarafından İtalyanca’ya ve 1619 yılında iki Maronit Gabriel Sionita ve Johannes Hesronita tarafından Latince’ye çevirildi. Fakat Latince çeviri, yazar elİdrisi adı anılmaksızın, Geographie Nubiensis (Sudanlının Coğrafyası) diye yayınlandı ve uzunca bir süre bu şekilde alıntılandı. Arap-İslam beşeri coğrafyası geniş ölçüde ve uzun zaman İspanya dışı Avrupa’da bilinmemiş olarak kaldıysa da, bugün biz kuşkusuz, Arap-İslam kültür çevresine ait matematiksel coğrafya ve kartografyanın 11. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar Avrupalı ardıllarını çok derinden etkilediğini tespit edebiliyoruz.

Soru: Geç dönemde ve aşırı kısaltılmış, hatta neredeyse tahrif edilmiş bir redaksiyonla Avrupa’da tanınmış olan eser kime aittir?
Cevap: el-İdrisi’ye ait

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eser hangi yılda basılmıştır?
Cevap: 1592

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eser nerede basılmıştır?
Cevap: Roma’da

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eser  1600 yılında hangi dile çevrilmiştir?
Cevap: İtalyanca’ya

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eserin  İtalyanca çevirisi  hangi yılda  yapılmıştır?
Cevap: 1600

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eser 1600 yılında kim tarafından İtalyancaya çevrildi?
Cevap: B. Baldi

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eser  1619 yılında hangi dile çevrilmiştir?
Cevap: Latince’ye

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eserin  Latince çevirisi  hangi yılda  yapılmıştır?
Cevap: 1619

Soru: El-İdrisi’ye ait olan eser  1619 yılında kimler tarafından Latinceye çevrilmiştir?
Cevap: Gabriel Sionita ve Johannes Hesronita

Soru: 1619’daki Latince çeviride , yazar el- İdrīsī nasıl anılmaktadır?
Cevap: Geographie Nubiensis (Sudanlının Coğrafyası)
İslamda bilim ve teknik

Matematik coğrafya açısından öncelikle şu belirtilmelidir: Önemli bir bölümü kartografik ön bilgilendirmeden ve yaklaşık 8000 yerin koordinat çizelgelerinden oluşan Ptoleme Coğrafyası 15. yüzyıla kadar Latin dili bölgesinde bilinmiyordu. Kaybolduğu varsayılan Yunanca orijinalini ilk olarak Bizanslı Maximos Planudes 13. yüzyıldan 14. yüzyıla geçiş sırasında yeniden bulduğunu bildiriyor. Bu eserin Latince çevirisi Jacopo Angeli (Jacobus Angelus) tarafından 15. yüzyılın başlarında yapıldı.

Soru: Kaybolduğu varsayılan matematik coğrafyanın Yunanca orijinalini kim tarafından bulundu?
Cevap: Bizanslı Maximos Planudes

Soru: Matematik coğrafyanın Latince çevirisi kim tarafından yapıldı?
Cevap: Jacopo Angeli
İslamda bilim ve teknik

Matematiksel coğrafyanın Ebu er-Reyhan el- Biruni (ö.440/1048) tarafından yazılan temel eseri Tahdid Nihayat el-Emakin li-Taşhih Mesafat el-Mesakin ne yazık ki Avrupa’ya ulaşmadı. Enlem-boylam derecelerine ve bunların el-Biruni’den önceki zamanlarda nasıl ve hangi tarzda belirlendiğine ilişkin bir tasavvuru Avrupa, daha 10. yüzyılda Arap İspanya’yla temas sayesinde tektük halde ve daha sonra 11. yüzyılda bu kavramların ve hesaplama işleminin önemli bir yer tuttuğu ilk Arapça astronomik eserlerin yoğun bir şekilde çevirilmesiyle elde etmişti.

Soru: Matematiksel coğrafyanın yazıldığı eserin adı nedir?
Cevap: Tahdid Nihayat el-Emakin li-Taşhih Mesafat el-Mesakin

Soru: Matematiksel coğrafyanın yazıldığı Taḥdīd Nihāyāt el-Emākin li-Taṣḥīḥ Mesāfāt el-Mesākin adlı eser kime aittir?
Cevap:  Ebu er-Reyhan el- Biruni
İslamda bilim ve teknik

Henüz 10. yüzyılda, daha sonra Papa II. Silvester olacak Aurillaclı Gerbert (ö.1003)’e atfedilen usturlabın taşıdığı iç diskte bazı enlem bilgileri görülüyor. Kaydedilen değerlerin ve çizgilerin üçü İslam dünyasında bulunan bölgelerle ilgilidir, 4. enlem derecesi (42°) Roma’yla ilgilidir. Bu değer de (41°40’ olarak) 9. yüzyıldan beri Arap koordinat çizelgelerinde kaydedilmiş olan enlem derecelerine aittir. Oysaki Gerbert’in yazıları, onun matematiksel coğrafya bilgisine sahip olduğuna dair herhangi bir unsur içermemektedir.

Soru: Arapça astronomik eserler 10.yy da kime atfedilmiştir?
Cevap: Aurillaclı Gerbert
İslamda bilim ve teknik

Yedi iklim çizelgesini taklit halde alıntılayan bildiğimiz en eski Latince eser, Benedikt rahipler grubu mensubu Hermannus Contractus (Reichenaulu Hermann, 1034-1054)’un yazar olarak gösterildiği De compositione astrolabii isimli eserdir.

Soru: Benedikt rahipler grubu mensubu yazar olarak kimi göstermiştir?
Cevap: Hermannus Contractus (Reichenaulu Hermann, 1034-1054)

Soru: Benedikt rahipler grubu mensubu Hermannus Contractus’un  yazar olarak gösterildiği eserin adı nedir?
Cevap: De compositione astrolabii
İslamda bilim ve teknik

Arap-İslam bilimlerinin resepsiyonu sürecinin hayli ilerlediği 12. yüzyılın ilk yarısında belirli kavramlar, definisyonlar, yöntemler ve matematiksel coğrafyanın verileri Arap astronomisinin bazı elkitaplarının tercümesiyle Avrupa’ya ulaşmıştır. 1120 ve 1130 yılları arasında Bathlı Adelard, Muhammed b. Musa el-harizmi (el-Me’mun döneminde faaliyette bulundu, 198-218/813-833)’nin Ebu el-kasım Mesleme b. Ahmed el-Mecriti (ö.398/1007) tarafından yeniden gözden geçirilen astronomik çizelgelerini çevirdi. Latin dünyasına sinüsün fonksiyonu ve kullanılışı sadece bu yolla ulaşmış değildir. Matematiksel coğrafyayla gelecekteki uğraşılarda yardımcı araç olarak çok daha önemlisi, bu çizelgede bildirilen ve herhangi bir yerin enlemini bulmaya yarayan dört kuraldır. Böylelikle ilk olarak el-harizmi’de karşılaşılan şu metot bilinir hale geldi: Bir dolay kutupsal yıldızının bulunduğu en üst ve en alt noktalardan kutup yüksekliğini ve bununla ilişkili olarak bir yerin coğrafi enlemini belirleme. Ayrıca anılmalıdır ki “algorithmus” terimi ve bu terimle ilintili olan türevler, bu matematikçi ve astronom el- harizmi adının bozulmuş şekline bağlı bulunuyor.

Soru: 1120-1130 astronomik çizelgeler kime aittir?
Cevap: Muhammed b. Musa el-harizmi

Soru: Muḥammed b. Mūsā el-Ḫārizmī ’nin  astronomik çizelgeleri hangi yıllarda çizilmiştir?
Cevap: 1120 ve 1130 yılları arasında

Soru: 1120 ve 1130 yılları arasında Muḥammed b. Mūsā el-Ḫārizmī ’nin astronomik çizelgeleri kim tarafından yeniden gözden geçirilmişitir?
Cevap: Muhammed b. Musa el-harizmi

Soru: “Algorithmus” terimi ve bu terimle ilintili olan türevler,kime bağlı bulunmuştur?
Cevap: matematikçi ve astronom el- harizmi adının bozulmuş şekline