Abdülaziz Efendi (Hekimbaşı)

Hekimbaşı Abdülaziz Efendi, Osmanlı tıp bilgini, bestekâr ve şairdir. Osmanlı Devleti'nde Subhizadeler diye bilinen ve çok sayıda devlet adamı, hekim, şair ve bestekâr yetiştiren bir aileye mensuptur. İstanbul'da 1735 yılında doğdu. Tıp eğitimi görerek hekim oldu. Bir süre Viyana'da da tıp eğitimi gördü, pek çok doğu ve batı dilini öğrendi. Osmanlı saray hekimleri arasına girdi. Yüksek müderris (Ordinaryus Profesöre denk akademik derece) oldu. Meşhur Hollandalı hekim Herman Boerhaave tarafından yazılmış olan Aphorismi de cognoscendis et curandis morbis adlı kitabı Latince'den Türkçe'ye tercüme etti. Bu eser Türk tıp tarihinde tercüme edilen ilk batı tıp eseridir. 41 yaşında hekimbaşı oldu. Görevi dışındaki devlet işlerine müdahale ettiği gerekçesiyle bu görevinden alındı ve daha sonra İstanköy adasına sürgün edildi. 14 Zilhicce 1191 (13 Ocak 1778) tarihinde İstanköy adasında yaşamını yitirdi ve oraya defnedildi. Mezar taşı günümüze kadar gelmiştir. Hekimbaşı Abdülaziz Efendi 'Aziz' mahlasıyla Türkçe ve Farsça şiirler yazmıştır. Küçük bir divan oluşturacak sayıdaki şiirlerinin elyazması tek nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde bulunmaktadır. Klasik divan şiiri kaidelerine uygun olarak yazılmış olan şiirleri, edebi açıdan orta seviyededir. Çeşitli şiirleri kendisi ve başka bestekârlar tarafından bestelenmiştir. Özellikle 'Arâm edemem yâre nigâh eylemedikçe' sözleriyle başlayan gazeli çok sevilmiştir. Bu şiir üzerine kendisi ve başka bestekârlar tarafından çok sayıda beste yapılmıştır.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin mesleği nedir?
Cevap: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi, Osmanlı tıp bilgini, bestekâr ve şairdir.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi ne zaman ve nerede doğmuştur?
Cevap: İstanbul'da 1735 yılında doğdu.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin ailesi hakkında bilinenler nelerdir?
Cevap: Osmanlı Devleti'nde Subhizadeler diye bilinen ve çok sayıda devlet adamı, hekim, şair ve bestekâr yetiştiren bir aileye mensuptur.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi nasıl bir eğitimden geçmiştir?
Cevap: Tıp eğitimi görerek hekim oldu. Bir süre Viyana'da da tıp eğitimi gördü, pek çok doğu ve batı dilini öğrendi.

Soru: Abdülaziz Efendi'nin tahsil hayatı nasıl şekil almıştır?
Cevap: Osmanlı saray hekimleri arasına girdi. Yüksek müderris (Ordinaryus Profesöre denk akademik derece) oldu.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin tercüme ettiği Türk tıp tarihinde tercüme edilen ilk batı tıp eserinin adı nedir?
Cevap: Meşhur Hollandalı hekim Herman Boerhaave tarafından yazılmış olan Aphorismi de cognoscendis et curandis morbis

Soru: Türk tıp tarihinde tercüme edilen ilk batı tıp eseri olan Aphorismi de cognoscendis et curandis morbis adlı kitabın sahibi kimdir?
Cevap: Meşhur Hollandalı hekim Herman Boerhaave

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi kaç yaşında hekimbaşı olmuştur?
Cevap: 41 yaşında

Soru: Abdülaziz Efendi hekimbaşı vazifesinden hangi sebeple azledilmiştir??
Cevap: Görevi dışındaki devlet işlerine müdahale ettiği gerekçesiyle

Soru: Abdülaziz Efendi hekimbaşı vazifesini terkinden sonra nereye sürgün edilmiştir?
Cevap: İstanköy adasına

Soru: Abdülaziz Efendi nerede vefat etmiş ve defnedilmiştir?
Cevap: İstanköy adasında yaşamını yitirdi ve oraya defnedildi.

Soru: Abdülaziz Efendi'nin ne zaman vefat etmiştir?
Cevap: 14 Zilhicce 1191 (13 Ocak 1778)

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin kabrinden kalıntılar elimizde bulunuyor mu?
Cevap: Mezar taşı günümüze kadar gelmiştir.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi Türkçe ve Farsça şiirlerinde hangi mahlası kullanarak şiirler yazmıştır?
Cevap: 'Aziz'

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi 'Aziz' mahlasıyla hangi dillerde şiirler yazmıştır?
Cevap: Türkçe ve Farsça

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin şiirleri günümüzde nerededir?
Cevap: Küçük bir divan oluşturacak sayıdaki şiirlerinin elyazması tek nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde bulunmaktadır.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi kaç sayıda şiir kaleme almıştır?
Cevap: Küçük bir divan oluşturacak sayıda

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin şiirleri edebi açıdan nasıl değerlendirilir?
Cevap: Klasik divan şiiri kaidelerine uygun olarak yazılmış olan şiirleri, edebi açıdan orta seviyededir.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin şiirlerini kimler bestelemiştir?
Cevap: Çeşitli şiirleri kendisi ve başka bestekârlar tarafından bestelenmiştir.

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi'nin en çok beğenilen ve bestelenen şiiri hangisidir?
Cevap: 'Arâm edemem yâre nigâh eylemedikçe' sözleriyle başlayan gazeli

Soru: Hekimbaşı Abdülaziz Efendi 'Arâm edemem yâre nigâh eylemedikçe' sözleriyle başlayan gazeline kimler beste yapmıştır?
Cevap: Bu şiir üzerine kendisi ve başka bestekârlar tarafından çok sayıda beste yapılmıştır.