Ortaçağ İslam dünyasında bilim

Halife Memun (ö. 833) tarafından Bağdat'ya kurulan Beyt'ül Hikmet (Türkçesi: İrfan Evi) tercüme faaliyetlerini kurumsal bir hale getirdi. Eflatun'un önemli Diyaloglar'ı, Aristo'nun Politika hariç tüm eserleri, Plotinus ve Proclus'a ait bazı teolojik metinler, felsefe tarihleri tıp, astronomi ve coğrafyada Batlamyus, fizik ve mekanikte Arşimedes ve Heron'un eserleri, Hint matematiğinin klasikleri olan Siddhanta'lar, siyaset ve ahlak felsefesine dair Pançatantra Masalları (Kelile ve Dimme) Hüdayname, Ayinname, Cavidan-ı Hired gibi sayısız önemli eser bu dönemde Arapça'ya çevrildi. Beyt el-Hikme'nin tercümanlarının çoğu Arap asıllı değildi. Bunun nedeni Arap kökenli insanlar içinde Sanskritçe, Farsça, Süryanice, Pehlevice ve Yunanca bilen olmaması kadar, Arapların çevirmenlikte istekli olmaması, buna karşın yabancıların kendilerini kanıtlama isteği idi. En önemli tercümanlar İbn el-Mukaffa, Huneyn b.İshak, Sabit b. Kurra, Ebu Bişr Matta b. Yunus, Yahya b. Adi, Ebu Osman ed-Dimeşki idi. Muhammed Abid el-Cabiri, Memun döneminde yapılan bu çeviri faaliyetinin arkasında politik bir amaç olduğuna değinir. Buna göre Abbasi'ler karşıt güçleri siyasi ve sosyal olarak iflas ettirdikten sonra ideolojik bir atağa geçmişlerdi. Dr. Hasan Aydın ise gittikçe genişleyen imparatorluğun ihtiyaçlarını, İran asıllı annelerden doğan Abbasi halifelerinin Helenistik ve diğer kültürlere ilgisi, vezirlerin yabancı kökenli Bermeki ailseinden oluşu ve mevali aydınların kültürel miraslarının kaybolmasını engelleme ve Arapça'da yaşatma isteklerini sayar. 9. yüzyılın ilk yarısında Memun zamanında Bağdat'ta kurulan Şemmasiye gözlemevi kurulan ilk gözlemevidir. Bunun ardından yine Memun tarafından Şam'da da Kasiyun Gözlemevi kurdurulmuştur. Bu gözlemevlerinde çalışan bilim insanlarından Yahya ibn Ebu Mansur, ibn Musa Harezmi ve Abbas ibn Sa'id el-Cevheri gibi astronomlardan bahsetmek gerekir. El-Memun Batlamyus'un Almagestine dayalı olarak geliştirilen Zicler yaptırdı. Bunların sonuçları Habeş el-Hasib tarafından Zic el-Mumtahan adlı bir kitapta toplandı. 877'de ise Suriye Rakka'da Battani tarafından özel bir gözlemevi kuruldu. Battani'nin 911'de yazdığı astronomi kataloğu Zic-i Sabi uzunca bir dönem bu alanda yazılmış en kapsamlı eser olarak kaldı. Kitabın trigonometriye ayrılan üçüncü bölümünde yer alan sinüs ve tanjant cetvelleri kitabın en orijinal bölümü sayılır. Harizmi (780 civarı - 850 civarı) Algoritma'yı bulan matematikçi. Beni Musa kardeşler (Musa'nın oğulları) (9. yüzyıl başları): Ahmet, Muhammed ve Hasan adındaki İranlı üç kardeş dönemin önemli astronom ve astrologları oldular. Beyt'ül Hikmetde çalıştılar ve antik döneme ait çok sayıda eseri Arapça'ya çevirdiler. Koni ve elips matematiği ile ayrıntılı şekilde uğraştılar ve astronomik hesaplamalar yaptılar. İlginç bir katkıları da otomasyonla ilgilenmiş olmaları ve bu konuda Kitab al-Hiyal adında (Türkçesi Hünerli Aletlerin Kitabı) bir kitap bırakmış olmalarıdır. Kindi (801-873): Felsefeci ve hezarfen bilim insanı. Yunanca'dan Arapçaya çok sayıda çeviri yaptı. İslam'da Aristoculuk olarak bilinen akılcı Meşşailik felsefe akımının kurucusudur. Beyt'ül Hikmet'de çalıştı. Simya ve astrolojinin temellerine ilişkin eleştiriler yaptı ve çok sayıda bilimsel konu hakkında katkılarda bulundu. Halife için gizli şifreleri teknikleri üzerine çalıştı, hatta zaman uzay, zaman ve görelilik üzerine bile yazılar yazdı. Huneyn bin İshak (809-873): Halife Memun kurduğu Beyt'ül Hikmet'nin başına Nasturi hıristiyanlarından olan bu bilim insanını getirmişti. Huneyn bin İshak, çevirilerinde antik dönemin metinlerini sadece aktarmakla kalmadı, yorumladı ve düzeltmeler yaptı. Bazı çevirileri Avrupa'da yüzlerce yıl kullanıldı. Çevirilerinin yanı sıra fizik ve tıp, özellikle de 'insan gözü' üzerine yazılar yazdı. Göz üzerine bilimsel yazılar kitabı 17. yüzyıla kadar kullanıldı. Abbas Kasım İbn Firnas (810-887) Philip Khuri Hitti, 'Arap Tarihi' adlı eserinde şöyle der: 'İbn Firnas, insanlık tarihinde ilk defa bilimsel uçma girişiminde bulunan kişidir.' Dinaveri, (820 - 896) Ortaçağ'ın en büyük botanikçisi, 8 ciltlik Kitab el-Nebat (Bitkiler Kitabı) adlı kitabın yazarı. Sabit bin Kurra (835-901) Battani (850-922)

Soru: Bağdat'ya kurulan Beyt'ül Hikmet'in türkçe karşılığı nedir?
Cevap: İrfan Evi

Soru: Halife Memun döneminde tercüme edilen eserlere hangileri örnek verilebilir?
Cevap: tıp, astronomi ve coğrafyada Batlamyus, fizik ve mekanikte Arşimedes ve Heron'un eserleri, Hint matematiğinin klasikleri olan Siddhanta'lar, siyaset ve ahlak felsefesine dair Pançatantra Masalları (Kelile ve Dimme) Hüdayname, Ayinname, Cavidan-ı Hired gibi sayısız önemli eser bu dönemde Arapça'ya çevrildi.

Soru: Beyt el-Hikme'nin tercümanlarının kökeni hakkında ne bilinen nedir?
Cevap: çoğu Arap asıllı değildi.

Soru: Beyt el-Hikme'nin tercümanlarının çoğunun Arap asıllı olmayışının sebebi nedir?
Cevap: Arap kökenli insanlar içinde Sanskritçe, Farsça, Süryanice, Pehlevice ve Yunanca bilen olmaması kadar, Arapların çevirmenlikte istekli olmaması, buna karşın yabancıların kendilerini kanıtlama isteği idi.

Soru: Halife Memun dönemindeki önemli mütercimler arasında kimler bulunur?
Cevap: İbn el-Mukaffa, Huneyn b.İshak, Sabit b. Kurra, Ebu Bişr Matta b. Yunus, Yahya b. Adi, Ebu Osman ed-Dimeşki

Soru: Muhammed Abid el-Cabiri, Memun dönemi çeviri faaliyetleri için neler söylemiştir?
Cevap: Memun döneminde yapılan bu çeviri faaliyetinin arkasında politik bir amaç olduğuna değinir. Buna göre Abbasi'ler karşıt güçleri siyasi ve sosyal olarak iflas ettirdikten sonra ideolojik bir atağa geçmişlerdi.

Soru: Halife Memun dönemindeki tercüme faaliyetinin arkasında politik bir amaç olduğunu iddia eden kişi kimdir?
Cevap: Muhammed Abid el-Cabiri

Soru: Dr. Hasan Aydın'a göre Memun dönemi tercüme faaliyetleri arkasında hangi sebepler yatar?
Cevap: gittikçe genişleyen imparatorluğun ihtiyaçlarını, İran asıllı annelerden doğan Abbasi halifelerinin Helenistik ve diğer kültürlere ilgisi, vezirlerin yabancı kökenli Bermeki ailseinden oluşu ve mevali aydınların kültürel miraslarının kaybolmasını engelleme ve Arapça'da yaşatma istekleri

Soru: Ortaçağ İslam dünyasında kurulan ilk rasathane hangi dönemde kurulmuştur?
Cevap: 9. yüzyılın ilk yarısında Memun zamanında

Soru: Ortaçağ İslam dünyasında kurulan ilk rasathane hangisidir?
Cevap: 9. yüzyılın ilk yarısında Memun zamanında Bağdat'ta kurulan Şemmasiye gözlemevi

Soru: Halife Memun döneminde Şemmasiye rasathanesi'nden sonra Şam'da kurulan rasathanenin adı nedir?
Cevap: Kasiyun Gözlemevi

Soru: Şemmasiye gözlemevi denilince akla gelen nedir?
Cevap: kurulan ilk gözlemevidir.

Soru: 877'de Suriye Rakka'da yapılan özel rasathane kim tarafından kurulmuştur?
Cevap: Battani tarafından

Soru: 877'de Battani tarafından yapılan özel rasathane nerede kurulmuştur?
Cevap: Suriye Rakka'da

Soru: Ortaçağ İslam dünyasında uzun müddet en kapsamlı olarak yerini korumuş astronomi eseri hangisidir? 
Cevap: Battani'nin 911'de yazdığı astronomi kataloğu Zic-i Sabi

Soru: Philip Khuri Hitti, 'Arap Tarihi' adlı eserinde insanlık tarihinde ilk defa bilimsel uçma girişiminde bulunan kişi olarak bahsettiği kimdir?
Cevap: Abbas Kasım İbn Firnas

Soru: Ortaçağ İslam dünyasının en büyük botanikçisi, 8 ciltlik Kitab el-Nebat (Bitkiler Kitabı) adlı kitabın yazarı kimdir?
Cevap: Dinaveri, (820 - 896)

Soru: Halife Memun kurduğu Beyt'ül Hikmet'in başına hangi bilim insanını koymuştur?
Cevap: Huneyn bin İshak (809-873)

Soru: Memun döneminde Beyt'ül Hikmet'in başında bulunan Huneyn bin İshak'ın dini kökekni nereden gelmektedir?
Cevap: Nasturi hıristiyanlarından

Soru: 9.asırda hayat sürmüş bulunan bilim insanı Huneyn bin İshak hangi çalışmalarda bulunmuştur?
Cevap: çevirilerinde antik dönemin metinlerini sadece aktarmakla kalmadı, yorumladı ve düzeltmeler yaptı. Bazı çevirileri Avrupa'da yüzlerce yıl kullanıldı. Çevirilerinin yanı sıra fizik ve tıp, özellikle de 'insan gözü' üzerine yazılar yazdı. Göz üzerine bilimsel yazılar kitabı 17. yüzyıla kadar kullanıldı.

Soru: Battani'nin 911'de yazdığı astronomi kataloğu Zic-i Sabi'nin eldeki nüshaları orijinal midir?
Cevap: Kitabın trigonometriye ayrılan üçüncü bölümünde yer alan sinüs ve tanjant cetvelleri kitabın en orijinal bölümü sayılır.

Soru: Habeş el-Hasib tarafından kaleme alınan Zic el-Mumtahan adlı kitabın muhtevası nedir?
Cevap: Batlamyus'un Almagestine dayalı olarak geliştirilen Zicler

Soru: Algoritmayı keşfeden Ortaçağ İslam dünyası matematikçisi kimdir?
Cevap: Harizmi (780 civarı - 850 civarı)

Soru: Harizmi kimdir?
Cevap: Algoritma'yı bulan matematikçi.

Soru: Beni Musa kardeşler tarafından kaleme alınan Kitab al-Hiyal kitabının türkçe manası nedir?
Cevap: Hünerli Aletlerin Kitabı

Soru: 9. asır başlarında Beyt'ül Hikmetde çalışan ve otomasyon ile alakalı Kitab al-Hiyal adlı kitabı kaleme alanl kardeşler kimlerdir?
Cevap: Beni Musa kardeşler (Musa'nın oğulları) (9. yüzyıl başları)

Soru: Ortaçağ İslam dünyası bilim insanlarından Beni Musa kardeşler ve katkıları hakkında bilinenler nelerdir?
Cevap: Ahmet, Muhammed ve Hasan adındaki İranlı üç kardeş dönemin önemli astronom ve astrologları oldular. Beyt'ül Hikmetde çalıştılar ve antik döneme ait çok sayıda eseri Arapça'ya çevirdiler. Koni ve elips matematiği ile ayrıntılı şekilde uğraştılar ve astronomik hesaplamalar yaptılar. İlginç bir katkıları da otomasyonla ilgilenmiş olmaları ve bu konuda Kitab al-Hiyal adında (Türkçesi Hünerli Aletlerin Kitabı) bir kitap bırakmış olmalarıdır.

Soru: Dinaveri'nin 8 ciltlik Kitab el-Nebat'ının türkçe anlamı nedir?
Cevap: Bitkiler Kitabı

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Sabit bin Kurra hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (835-901)

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Battani hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (850-922)

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Dinaveri hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (820 - 896)

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Abbas Kasım İbn Firnas hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (810-887)

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Huneyn bin İshak hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (809-873)

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Kindi hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (801-873)

Soru: Ortaçağ İslam bilim insanı Harizmi hangi tarihlerde yaşamıştır?
Cevap: (780 civarı - 850 civarı)