el-cezeri'nin kupa saati

Diskin  bölümlemesini  E.  Wiedemann  el-Cezerī’nin  tarifine  göre  şu  şekilde  resmetmiştir: «Diskin  bölümlemesi  muhtemelen,  yukarıdaki  18  kısımla  (her  kısım  10  güne  karşılık  gelecek  şekilde)  ayrılmış  skala  için  olan  figürde  temsil  edildiği  gibiydi.  18  yayın  hepsi,  katibin  dolu  kupa-daki  başlangıç  konumuna  tekabül  eden  çizili  bir  yarıçapta  başlar.  Daha  sonra  buradan  hareketle  olabildiğince  sola  doğru  her  bir  yarıçapa  ulaşana  kadar  devam  eder.  Bu  yarıçap,  yazı  kamışının  yani  göstergenin  güneşin  ilgili  yaya  karşılık  gelen  gündeki  batış  konumuna  tekabül  eder,  elbette  saatin  güneşin  doğuşunda  harekete  geçirilmesi  koşuluyla.  En  uzun  güne  en  dıştaki  yay  tekabül  ettiği  için,  böylece  ortaya  doğru  sürekli  kısalan  konsantrik  yaylar  sistemi  elde  edilir.  Tarife  göre  kupanın  duvarı  her  saatteki  dönüşün  hemen  hemen  sabit  olacağı  şekilde  çekiçlendiğinden  ve  141/2 saatilik  en  uzun  güne  tekabül  eden  en  dış  yayın  360°  lik  bir  merkez  açıyı  kuşattığı  için,  en  iç  yay  91/2  saatlik  en  kısa  güne  tekabül  ederek,  sadece  236°  lik  bir  yayı  kuşatır.  Böylece  18  yayın  her  biri,  müteakip  bir  önceki  yaydan  yaklaşık  7,3°  daha  kısadır.  Her  bir  yay  daha  sonra  kendisi  için-de  12  eşit  kısma  bölümlenmiştir;  ayrıca  en  dıştaki de  141/2 kısma  bölümlenmiştir  (bu  son  bölümle-me  yukarıdaki  figürde  atlanmıştır,  buna  karşın  ilk  bölümleme  birkaç  yayda  tam  olarak  yapılmış,  diğer  yaylar  sadece  hâkkedilmiştir).  Her  bir  yay  –  yıl  360  günün    varsayılmasıyla  –  hem  kısalan  hem  de  uzayan  günlerde  10  güne  tekabül  etmiş-tir.  Bu  nedenle  her  bir  yaya,  ona  tekabül  eden  günler  için  iki  rakam  kaydedilmiştir.  Rakamlar,  yukarıda  temsil  edildiği  gibi,  herhalükarda  içeri  çizili  yarıçapın  her  iki  yanına  hâkkedilmiştir.  En  uzun  günde  rakamlarla  başlanılacak  olursa,  en  kısa  günde  sadece  bir  rakam–  yani  180  –  kayde-dilmeliydi;  buna  karşın  sayılarla  en  kısa  günden  başlanılacak  olursa  en  uzun  günde  bu  durum  geçerliydi.  Rakamların  bu  tarzda  kaydedilmesiyle  bu  sayıların  hepsi  devamlı  olarak  ilgili  yayın  aynı  yüzü  üzerinde  durması  gerçekleşiyordu.  Geceye,  devamlı  gündüz  yayında  yaklaşık  180  uzaklıkta  bulunan  bir  yay  tekabül  etmiştir.»

Soru: el-Cezerī’nin  tarifine göre, el cezerinin kupa saatindeki diskte tekabül  eden bir  yay   Geceye,  devamlı  gündüz  yayında  yaklaşık kaç uzaklıktadır?
Cevap: 180

Soru:  el-Cezerī’nin  tarifine göre, el cezerinin kupa saatindeki diskte  bir yay 180 uzaklık neye tekabül eder?
Cevap: Geceye

Soru:  el-Cezerī’nin  tarifine göre, el cezerinin kupa saatindeki diskte  bir yay 180 uzaklık geceye nerede tekabül eder?
Cevap: devamlı  gündüz  yayında

Soru: el cezerinin kupa saatinde  En  uzun  günde  rakamlarla  başlanılacak  olursa,  en  kısa  günde  sadece  hangi rakam kayıt edilmelidir?
Cevap: 180

Soru: el cezerinin kupa saatinde  En  uzun  günde  rakamlarla  başlanılacak  olursa,  en  kısa  günde  sadece  kaç rakam kayıt edilmelidir?
Cevap: bir

Soru: el cezerinin kupa saatinde  hangi günde rakamlarla başlanılırsa, en kısa günde sadece 180 kayıt edilmesi gerekir?
Cevap: En  uzun

Soru: el cezerinin kupa saatinde hangi günde rakamlarla başlanılırsa, en kısa günde sadece bir rakamın kaydedilmesi gerekliydi?
Cevap: En  uzun

Soru: el cezerinin kupa saatinde en uzun günde rakamlarla başlanırsa hangi günde sadece bir rakamın kaydedilmesi yeterli olur?
Cevap:  en  kısa

Soru: el cezerinin kupa saatinde en uzun günde rakamlarla başlanırsa hangi günde sadece 180 in kayıt edilmesi yeterli olur?
Cevap:  en  kısa

Soru: el cezerinin kupa saatindeki rakamlar içeri çizili yarıçapın neresine hakkedilmilştir?
Cevap:  her  iki  yanına

Soru: el cezerinin kupa saatinde her bir yaya, ona tekabül eden günler için kaç rakam yazılmıştır?
Cevap: iki

Soru: el cezerinin kupa saatinde her bir yaya kaç gün tekabülm etmektedir?
Cevap: 10

Soru: el cezerinin kupa saatinde yılsa kaç gün olduğu varsayılmaktadır?
Cevap: 360

Soru: el cezerinin kupa saatinde her bir yay kendisi içinde kaç kısıma ayrılmıştır?
Cevap: 12

Soru: el cezerinin kupa saatinde en dıştaki yay kaç kısıma ayrılmıştır?
Cevap: 141/2

Soru: el cezerinin kupa saatindeki yaylar kendilerinen bir önceki yaydan kaç derece daha kısadır?
Cevap: 7,3°

Soru: el cezerinin kupa saatinde en kısa gün kaç saattir
Cevap: 91/2

Soru: el cezerinin kupa saatinde en iç yay kaç derecelik yayı kuşatır?
Cevap: 236°

Soru: el cezerinin kupa saatinde 236 derece kapsayan yay hangi yaydır?
Cevap:  en  iç

Soru: el cezerinin kupa saatinde 91/2 saatlik güne tekabül eden yay kaç derecelik yayı kuşatır?
Cevap: 236°

Soru: el cezerinin kupa saatinde en kısa güne tekabül eden yay kaç derecelik yayı kuşatır?
Cevap: 236°

Soru: el cezerinin kupa saatinde en kısa güne eden yay hangi yaydır?
Cevap:  en  iç

Soru: el cezerinin kupa saatinde 236 derece açıyı kapsayan yay hangi güne tekabül eder?
Cevap:  en  kısa

Soru: el cezerinin kupa saatinde 236 derece açıyı kaysayan yay kaç saatlik olan güne tekabül eder?
Cevap: 91/2

Soru: el cezerinin kupa saatinde en içteki yay kaç saatlik olan güne tekabül eder?
Cevap: 91/2

Soru: el cezerinin kupa saatinde en dış yay kaç derecelik açıyı kapsamaktadır?
Cevap: 360°

Soru: el cezerinin kupa saatinde en uzun güne tekabül eden yay kaç derecelik açıyı kapsamaktadır?
Cevap: 360°

Soru: el cezerinin kupa saatinde 141/2 saatlik güne tekabül eden yay kaç derecelik açıyı kapsamaktadır?
Cevap: 360°

Soru: el cezerininkupa saatinde 141/2 saatlik güne tekabül eden yay hangi yaydır? 
Cevap: en  dış

Soru: el cezerinin kupa saatinde en uzun güne tekabül eden yay hangi yaydır?
Cevap: en  dış

Soru: el cezerinin kupa saatinde 360 derecelik merkez açıyı kapsayan yay hangi yaydır?
Cevap: en  dış

Soru: el cezerinin kupa saatinde en dış yay hangi güne tekabül eder?
Cevap: en  uzun

Soru: el cezerinin kupa saatinde 360 derecelik açıyı kapsayan yay hangi güne tekabül eder?
Cevap: en  uzun

Soru: el cezerininkupa saatinin ayarlanabildiği en uzun gün kaç saattir?
Cevap: 141/2

Soru: el cezerinin kupa saatinde en dış yayın tekabül ettiği gün kaç saattir?
Cevap: 141/2

Soru: el cezerinin kupa saatinde 360 derecelik açıyı kapsayan yayın tekabül ettiği gün kaç saattir?
Cevap: 141/2

Soru: el cezerinin tarifine göre, el cezerinin kupa saatinde kupanın duvarı neyi sağlaması için gereken şekilde çekiçlenmiştir?
Cevap: her  saatteki  dönüşün  hemen  hemen  sabit  olacağı

Soru: el cezerinin kupa saatinde her saatteki dönüşün  sabit olması için çekiçlenen şey nedir?
Cevap:  kupanın  duvarı

Soru: el cezerinin kupa saatinde yazı  kamışının  yani  göstergenin  güneşin  ilgili  yaya  karşılık  gelen  gündeki  batış  konumuna  tekabül  etmesi hangi durumda gerçekleşir?
Cevap: saatin  güneşin  doğuşunda  harekete  geçirilmesi

Soru: el cezerinin kupa saatinde yarıçapın yayda gösterdiği yer ne anlama gelmektedir?
Cevap: güneşin  ilgili  yaya  karşılık  gelen  gündeki  batış  konumuna

Soru: el cezerinin kupa saatinde yaylar nereden başlar?
Cevap:   katibin  dolu  kupa-daki  başlangıç  konumuna  tekabül  eden  çizili  bir  yarıçapta

Soru: el cezerinin kupa saatinde kaç yay bulunur?
Cevap: 18

Soru: el cezerinin kupa saatinde gösterge ne yöne doğru hareket eder?
Cevap: sola

Soru: el cezerinin kupa saatindeki yayların başlangıç noktası olan yarıçap nereye tekabül eder?
Cevap: katibin  dolu  kupa-daki  başlangıç  konumuna

Soru: el cezerinin kupa saatinde kısımlar kaç güne denk gelmektedir?
Cevap: 10

Soru: el cezerinin kupa saatindeki disk kaç kısma ayrılmıştır?
Cevap: 18

Soru: el cezerinin kupa saati hakkındaki tarifinden kaynakla, diskin bölümlenmesini çizen kişi kimdir?
Cevap:  E.  Wiedemann