Türk Şairler

ABDÜLKADİR Gilani (Geylani de denir). Mutasavvıf (Gilan 1077/78-Bağdat 1166/ 67). Künyesi Ebu Muhammed, lakabı Muhyiddin. Ayrıca Bazu’l-Eşheb lakabıyla da şöhret bulmuştur. Gavsu’s-sakaleyn ismiyle anılır. Nesebi Hz. Ali’ye dayandırılır. Babasının adı Ebu Abdillah, annesinin Fatıma’dır. Hazer denizinin güneyinde ve Elburz dağ silsilesinin kuzeyinde bir İran vilayeti olan Gilan’da doğdu. Abdülkadir doğduğu zaman annesinin altmış yaşında bulunduğu rivayet edilmektedir. Babasını küçük yaşlarında kaybetti. Onsekiz yaşlarında Gilan’dan çıkarak, tahsil için Bağdad’a geldi. Rivayetine göre arefe günü çift sürmek için tarlada öküzleri koşarken, öküzlerin birisinin kendisine: Sen bu iş için yaratılmadın ve bu vazife ile emredilmedin! şeklindeki hitabını duyunca, çift sürmeyi bırakarak eve gelip annesinden Bağdad’a gidip ilim tahsil etmek için izin istemiştir. Ebü Said el-Mübarek b. Ali el-Mahzümiye intisap etti. Takriben otuzüç sene kadar tedris ile meşgul oldu. Çok uzun süren bu tahsil hayatının meyvelerini ancak ellibir yaşına geldikten sonra vermeye başladı anlaşılıyor. Ayrıca yirmibeş sene kadar tecrid ve tefrid ile sahra ve çöllerden geçerek riyazet eyledigi kendisi tarafından ifade edildiğine göre, bu uzun tahsilinin sekiz senesinin zahiri ilimleri öğrenmekte geçtiği meydana çıkar. Abdü’l-Kaadir Ebü Said Mahzümı’den din, fıkıh, Ebu Bekr b. el-Muzaffer ile diğer meşhur muhaddislerden hadis dinledi. Sonraları Ebü Zekeriyya et-Tebrizi’den edebiyat okudu. Ahmed Debbas ile sohbet edip, kendisinden tarikat ahzetti. H.528/M.1134 tarihlerinde Ebu’s-Sa’d Medresesi’nde ders verirken usül, fıkıh ve tasavvufa ait bazı kitaplar yazdığı rivayet edilir. Bu eserler umümiyetle vaaz ve hutbelerden ibarettir. İbrahim b. Sa’d’ın rivayetine göre Gilanı’nin halka hitabı gayet selis, sür’atli ve açık-seçik bir mahiyet arzederdi. Cuma günleri yapacağı konuşmayı dinlemek isteyen insanlar, sabahın erken saatlerinde yer bulmak için camiye dolarlardı. Halkı irşadının yanı sıra yahudi ve hıristiyanları da hidayete erdirmek için gayret sarfetmiştir. Tesiri geniş olmuştur.

Soru: Abdülkadir'in künyesi nedir?
Cevap: Ebu Muhammed

Soru: Abdülkadir'in lakabı nedir?
Cevap: Muhyiddin

Soru: Abdülkadir hangi lakabıyla da şöhret bulmuştur?
Cevap: Bazu’l-Eşheb

Soru: Abdülkadir'in Nesebi nereye dayandırılır?
Cevap: Hz. Ali’ye

Soru: Abdülkadir'in babasının adı nedir?
Cevap: Ebu Abdillah

Soru: Abdülkadir'in annesinin adı nedir?
Cevap: Fatıma’dır

Soru: Abdülkadir nerede doğmultur?
Cevap: Gilan’da

Soru: Gilan nerenin bir vilayetidir?
Cevap: İran vilayeti

Soru: Abdülkadir doğduğunda rivayete göre annesi kaç yaşındadır?
Cevap: altmış yaşında

Soru: Abdülkadir kaç yaşında Gilan'dan çıkmıştır?
Cevap: Onsekiz yaşlarında

Soru: Abdülkadir Onsekiz yaşlarında Gilan'dan nereye gitmiştir?
Cevap: Bağdad’a

Soru: Abdülkadir Bağdad’a ne için gitmiştir?
Cevap: tahsil için

Soru: Abdülkadir ne yaparken öküzlerden birisi onunla konuşmuştur?
Cevap: tarlada öküzleri koşarken

Soru: Abdülkadir'e öküz ne demiştir?
Cevap: Sen bu iş için yaratılmadın ve bu vazife ile emredilmedin!

Soru: Abdülkadir tedris ile ne kadar meşgul olmuştur?
Cevap: Takriben otuzüç sene

Soru: Abdülkadir tahsil hayatının meyvelerini ne zaman almaya başlamıştır?
Cevap: ellibir yaşına geldikten sonra

Soru: Abdülkadir tecrid ve tefrid ile sahra ve çöllerden kaç yıl geçmiştir?
Cevap: yirmibeş sene kadar

Soru: Abdülkadir'in tecrid ve tefrid ile sahra ve çöllerden geçtiği kim tarafından ifade edilmiştir?
Cevap: kendisi tarafından

Soru: Abdülkadir zahiri ilimleri öğrenmeye kaç yıl harcamıştır?
Cevap: sekiz

Soru: Abdü’l-Kaadir Ebü Said Mahzümı’den hangi konuları dinlemiştir?
Cevap: din, fıkıh

Soru: Ebu Bekr b. el-Muzaffer'den hangi konuları dinlemiştir?
Cevap: hadis

Soru: Ebü Zekeriyya et-Tebrizi’den hangi konuları okumuştur?
Cevap: edebiyat

Soru: Abdülkadir kimden tarikat ahzetmiştir?
Cevap: Ahmed Debbas

Soru: Abdülkadir hangi günkü konuşmaları insanlar tarafından çok rabet görmektedir?
Cevap: Cuma günleri

Soru: Abdülkadir halkı irşadının yanı sıra ne için gayret sarfetmiştir?
Cevap: yahudi ve hıristiyanları da hidayete erdirmek