erdometo/TQuad.0.1 huggingface dataset:
Ege Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü

1963 yılında "Zirai Araştırma Enstitüsü" adıyla çalışmalarına başlayan kuruluş, aynı yıl kurulan "Bitki Araştırma ve İntrodüksiyon Merkezi" ile 1967 yılında birleşmiştir. 1974 yılında "Ege Bölge Zirai Araştırma Enstitüsü" adını alan Enstitü, 1987 yılındaki yeniden yapılanmayla bugünkü adını ve halini almıştır. Sorumluluk alanı sadece, Ege-Güney Marmara Bölgesi ile sınırlı kalmayıp; tütünde olduğu gibi bazı konularda ülkesel, bitki genetik kaynaklarında olduğu gibi de uluslararası çalışmaktadır.

Soru: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün kuruluş ismi nedir?
Cevap: Zirai Araştırma Enstitüsü

Soru: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Zirai Araştırma Enstitüsü ve hangi kuruluşun birleşimidir?
Cevap: Bitki Araştırma ve İntrodüksiyon Merkezi

Soru: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü 1987 yılına kadar hangi isim ile devam etmiştir?
Cevap: Ege Bölge Zirai Araştırma Enstitüsü
Ege Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü

Enstitü altında dört bölüm bulunmaktadır:

Soru: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü kaç bölüm barındırmaktadır?
Cevap: dört
El-Bircendi

Abd Ali ibn Muhammed ibn Hüseyin Birjandi (), İran'da yaşayan önemli bir 16. yüzyıl Pers astronom, matematikçi ve fizikçi.

Soru: İbn Hüseyin Birjandi hangi yüzyılda yaşamıştır?
Cevap: 16. yüzyıl
El-Bircendi

Kozmosun yapısını araştırırken, el-Birjandi Dünya'nın dönmesi hakkında Ali Kuşçu'nun yazdığı araştırmaları tartışmaya devam etti. Dünya hareketli, olsaydı ne olabileceği hakkında yaptığı analizde, o "dairesel Eylemsizlik" Galileo Galilei kavramına benzer bir hipotez geliştirmiştir.

Soru: İbn Hüseyin Birjandi ile Ali Kuşçu'nun ilgilendiği ortak konu nedir?
Cevap: Dünya'nın dönmesi

Soru: İbn Birjandi kosmosun yapısı ile ilgilenirken hangi bilim adamının araştırmalarından faydalanmıştır?
Cevap: Ali Kuşçu

Soru: İbn Birjandi Dünya'nın hareketi konusunda hangi bilim adamının fikrine benzer bir görüş sunmuştur?
Cevap: Galileo Galilei
Gazi Yaşargil

Mahmut Gazi Yaşargil (6 Temmuz 1925; Lice, Diyarbakır), Türk bilim insanı ve nörocerrah.

Soru: Türk nörocerrah olan Gazi Yaşargil ne zaman doğmuştur?
Cevap: 6 Temmuz 1925

Soru: Türk bilim insanı Gazi Yaşargil nerede doğmuştur?
Cevap: Diyarbakır
Gazi Yaşargil

Ankara Atatürk Lisesi'nde lise eğitimini tamamladı. Ankara Üniversitesi'ni kazandı. 1944 yılında Almanya'daki Friedrich Schiller Üniversitesi'nde çalışmalarını sürdürdü. 1945'de Basel Üniversitesi'ne ve aynı üniversitede 1950 yılında doktorasını yaptı. Daha sonra Bern Üniversitesi'nde yardımcı profesör olarak psikiyatri bölümünde görev aldı. Basel Üniversitesi'nde Nöroşiruji bölümü'nde görev almaya başladı. 1957 ve 1965 yılları arasında Zürih’teki üniversite hastanesinde çalışmalarını sürdürmiş, 1965 yılında yardımcı profesör olan Gazi Yaşargil, 1965 ve 1967 yılları arasında, Amerika Birleşik Devletleri'nin Burlington kentindeki Vermont Üniversitesi'nin Nöroşirüji Bölümü'nde, Profesör Peardon Donaghy ile birlikte mikrovasküler cerrahi alanında çalışmalar yürüttü.

Soru: Gazi Yaşargil doktorasını hangi üniversitede tamamlamıştır?
Cevap: Basel Üniversitesi

Soru: Gazi Yaşargil Bern Üniversitesi'nde hangi alanda çalışmıştır?
Cevap: psikiyatri

Soru: Gazi Yaşargil Profesör Peardon Donaghy ile hangi alanda beraber çalışmışlardır?
Cevap: mikrovasküler cerrahi

Soru: Gazi Yaşargil'in Amerika Birleşik Devletleri'nde mikrovasküler cerrahi alanında çalıştığı bölüm nedir?
Cevap: Nöroşiruji

Soru: Gazi Yaşargil hangi yıllar arasında Amerika Birleşik Devletleri'nde çalışmıştır?
Cevap: 1965 ve 1967 yılları
Gazi Yaşargil

Mikrosinir cerrahisinin kurucusu olan Gazi Yaşargil "Beyin ve Sinir Cerrahı", "Profesör Doktor", "Yüzyılın Beyin Cerrahı" unvanlarına sahiptir. Yaşargil epilepsi ve beyin tümörünü kendi bulduğu yöntemlerle tedavi etmiş. 1953'ten emekli olduğu 1999 tarihine dek Zürih Üniversitesi ve Zürih Üniversite Hastanesindeki Sinir cerrahisi Departmanında ilk hekim, başhekim, sonrasında profesör ve başkan olmuştur. 1999'da Geleneksel Sinir Cerrahları Kongresinde "Yüzyılın Sinir Cerrahı" (1950-1999) seçilmiştir.

Soru: Gazi Yaşargil kendine ait yöntemlerle hangi hastalıkların tedavisini yapmıştır?
Cevap: epilepsi ve beyin tümörünü

Soru:  "Yüzyılın Beyin Cerrahı" ünvanını taşıyan ve mikrosinir cerrahisinin kurucusu olan ünlü doktor kimdir?
Cevap: Gazi Yaşargil

Soru: Gazi Yaşargil Geleneksel Sinir Cerrahları Kongresi tarafından 1999'da hangi ünvana layık görülmüştür?
Cevap: "Yüzyılın Sinir Cerrahı"
Hucendî

Hucendi veya Ebu Mahmud Hamid bin el-Hıdr el-Hucendî  (Arapça حامد بن خضر الخجندي) Fars kökenli astronomi ve matematik bilgini. Hayatı hakında az bilgi bulunur. Hucend doğumlu için Hucendî olarak tanınmıştır. Doğum tarihi tam olarak bilinmekle beraber 940 yılında doğduğu tahmin ediliyor, 1000 yılında Rey'de vefat etmiştir.

Soru: Fars kökenli Hucendî hangi alanda bilim yapmıştır?
Cevap: astronomi ve matematik

Soru: Hucendî hangi yıl ölmüştür?
Cevap: 1000

Soru: Hucendî nerede doğmuştur?
Cevap: Hucend

Soru: Hucendî'nin ismini aldığı doğum yeri neresidir?
Cevap: Hucend

Soru: Fars kökenli Hucendî'nin tam ismi nedir?
Cevap: Ebu Mahmud Hamid bin el-Hıdr el-Hucendî
Hucendî

Hucendî, çok yönlü kişiliğiyle çeşitli alanlarda eser kaleme almıştır ancak en çok matematik ve astronomi alanında adını duyurmuştur.

Soru: Hucendî'nin adını duyurduğu bilim dalları hangileridir?
Cevap: matematik ve astronomi
Hucendî

Mevcut eserlerinin konularına bakıldığında onun astronomik gözlem aletleri yapımına üzerine verdiği teorik ve pratik bilgilerin yanında cebir, trigonometri ve sayı sistemleriyle de yakından ilgilenmiş olup ve bu alanlara önemli yenilikler getirmiştir.

Soru: Hucendî astronomi alanı dışında hangi bilim dallarıyla ilgilenmiştir?
Cevap: cebir, trigonometri ve sayı sistemleriyle
Dibi Yuvarlak Boynuzlu İmbikler

Hem uzun boyunlu hem de kısa boyunlu dibi yuvarlak imbikler (Arapça ḳinnīne veya ḳārūre) er-Rāzī’nin kitabının1 Riccardiana yazmasında bulunan Latince versiyonunun araçlar tablosunda 16, 30 ve 33 numaraları altında resmedilmiştir.

Soru: er-Râzî'nin hangi eserinde uzun ve kısa boyunlu dibi yuvarlak imbikler gösterilmiştir?
Cevap: Riccardiana yazmasında
Balçık kılıflı Yuvarlak İmbik

Maddeleri kavurma bağlamında Ebū Bekr er-Rāzī, iki killi kupadan (ḳadeḥān muṭayyenān) bahsetmektedir. Ebū ʿAbdallāh el-Ḫārizmī bir killi güğüm (kūz muṭayyen) bilmektedir. Cam kaplar, aşırı ısıtma veya soğutma esnasında parçalanmaktan korumak amacıyla genellikle kille kaplanmıştır. Bizim yaptığımız model olan balçıkla sıvalı şişe, er-Rāzī’nin kitabının Latince tercümesinde, Ampulla latuta adını taşımaktadır. Gerekli niteliklere sahip (neme ve sıcağa dayanıklılık), imali oldukça masraflı yapay kil (ṭīn elḥ ikme) el-Kindī, er-Rāzī, el-Ḫārizmī tarafından ve Latince Riccardiana yazmasında tarif edilmiştir, Lutum adıyla günümüze kadar (İng. lute) vazgeçilmez laboratuvar macunu olarak kalmıştır.

Soru: Ebû Bekr er-Râzî'nin eserinde bahsettiği iki killi kupanın diğer ismi nedir?
Cevap: (ḳadeḥān muṭayyenān)

Soru: Cam kapların kille kaplanarak korunmasına sebep olan etkenler nelerdir?
Cevap: aşırı ısıtma veya soğutma

Soru: Ebû Bekr er-Râzî'nin kitabının Latince tercümesinde balçık sıvalı şişe hangi isimle yer almıştır?
Cevap: Ampulla latuta

Soru: Latince Lutum olarak bilinen laboratuvar macununun Türkçe karşılığı nedir?
Cevap: yapay kil

Soru: Yapay kilin zor şartlara karşı nitelikleri nelerdir?
Cevap: (neme ve sıcağa dayanıklılık)

Soru: Çok değerli bir laboratuvar macunu olan yapay kil Latince hangi isimle anılır?
Cevap: Lutum

Soru: Latince'de Lutum ismiyle anılan yapay kil el-Kindī, er-Râzî ve el-Hârizmî'nin hangi eserinde tarif edilmiştir?
Cevap: Latince Riccardiana yazmasında
Ruhları çözmek için bir diğer kap

er-Rāzī’nin kitabının Riccardiana yazmasında bulunan Latince versiyonunun araçlar tablosunda1 Cannutum (muhtemelen Arapça ḳınnīne’den) imzalı ruhları çözmek (fusio spiritum; ḥall el-ervāḥ) için bir diğer düzenek belirmektedir. Resimlerini Carbonelli’nin tanıttığı Latince anonim bir kitapta da benzer bir çizim bulunmaktadır.

Soru: er-Râzî'nin kitabında belirttiği Latince adı Cannatum olan cam kabın özelliği nedir?
Cevap: ruhları çözmek
Cornu

er-Rāzī’nin kitabının Latince versiyonunun Riccardiana yazmasında bulunan araçlar tablosunda, kimyasal maddeleri ayrıştırmak için kullanılan araçlar arasında, boynuz formlu bir nesne Cornu adıyla resmedilmektedir. Söz konusu olan alet, muhtemelen bir hunidir.

Soru: er-Râzî'nin kitabında resmettiği Latince ismi Cornu olan boynuz formlu cam aletin işlevi nedir?
Cevap: kimyasal maddeleri ayrıştırmak
Bîrûnî

3 Zilhicce 362 (4 Eylül 973) tarihinde Hârizm'in merkezi Kâs'ta doğdu. Ceyhun nehrinin aşağı kısmında yer alan bu şehir o dönemde Hârizm adıyla da anıldığından Bîrûnî el-Hârizmî nisbesiyle de bilinmektedir. Ancak kendisinden önce yaşamış olan ünlü matematikçi Hârizmî (Muhammed b. Mûsâ) ile karıştırılmaması için kaynaklarda Hârizmî nisbesinden önce mutlaka Bîrûnî nisbesi de zikredilmiştir.

Soru: Bîrûnî nerede doğmuştur?
Cevap: Hârizm'in merkezi Kâs'ta

Soru: Bîrûnî aynı zamanda hangi isimle bilinmektedir?
Cevap: el-Hârizmî
Bîrûnî

Bîrûnî'nin "gölgelerinde nimetlendiğini" söylediği Afrigoğulları'ndan Hârizmşahlar'ın himayesine ne şekilde girdiği bilinmemektedir. Ancak kendisinin, daha çocukken saraya ilaç getiren bir Türkmen'in başına gelenlere bizzat şahit olduğuna dair ifadeleri, küçük denebilecek bir yaşta Hârizmşahlar'ın himayesine girdiğini ve saray terbiyesiyle yetiştiğini göstermektedir. Özellikle bu sülaleden tanınmış âlim ve matematikçi Ebû Nasr İbn Irak, onun ilmi hayata iyi bir başlangıç yapmasını temin eden önemli bir simadır. Başkası için kullanmadığı "üstadım" sözünü bu hocası için kullanan Bîrûnî, ondan Öklit geometrisiyle Batlamyus astronomisini okudu. Irak ailesinin ve bu aileye mensup Mansûr'un Bîrûnî'nin eğitimine özel bir ihtimam gösterdiği ve onun yetişmesi için çeşitli imkanları seferber ettiği anlaşılmaktadır. İbn Irak dışında Abdüssamed b. Abdüssamed el-Hakim'den de dersler alan Bîrûnî'nin uzun süreli bir öğrenim hayatı olmadığı, daha çok kendi kendini yetiştirdiği bilinmektedir. Bu husus, onun sahip olduğu araştırma ruhu ve ilmî tecessüsün yanı sıra erken yaşlarda eser vermiş olmasından da çıkarılabilir. Nitekim ilk rasadını 380'de (990) yaptığına göre daha on yedi yaşında iken ilmî çalışmasını verimli bir noktaya ulaştırabilmiş demektir. Bu rasatlar sırasında güneşe bakmaktan gözlerinin rahatsızlanması ve rasatlarını güneşin sudaki aksine bakarak sürdürmesinden de sahip olduğu azim ve hırsın derecesini anlamak mümkündür. Yine aynı yaşlarda yarım derecelik bölümlere ayrılmış bir çember ile Kâs boylamından güneşin yüksekliğini ölçerek şehrin enlem derecesini hesaplamıştır. Yirmi iki yaşında iken de bir gözlemler ve ölçmeler dizisi planlamış, diğer bazı gereçlerin yanı sıra çapı 8 m. olan bir astronomik çember hazırlamıştır.

Soru: Bîrûnî saray terbiyesini hangi soylu aile sayesinde kazanmıştır?
Cevap: Hârizmşahlar'ın

Soru: Bîrûnî Öklit geometrisi ve Batlamyus astronomisini kimden öğrenmiştir?
Cevap: Ebû Nasr İbn Irak

Soru: Bîrûnî'nin "üstâdım" dediği tek insan olan ünlü âlim ve matematikçi kimdir?
Cevap: Ebû Nasr İbn Irak

Soru: Bîrûnî ilk rasadını kaç yaşında yapmıştır?
Cevap: on yedi yaşında
Bîrûnî

Fakat Bîrûnî'nin bu huzurlu devresi uzun sürmemiştir. Yirmi iki yaşına henüz girmiş ve Hârizm sarayında mevki sahibi olmuş bu genç ilim adamı için siyasî iktidarın el değiştirmesiyle sıkıntılı bir dönem başlayacaktır. 995 yilında Ceyhun nehrinin öte yakasında bulunan Me'mûnîler'in Kâs'a saldırıp Hârizmşahlar'ı tarihten silmeleri ve Hârizm idaresinin Gürgenç merkezli yeni bir siyasi iktidara bağlanması üzerine Bîruni Kas'ı terketti. Bundan sonra nereye gittiği konusunda kesin bilgi yoktur. Ancak bir süre Rey'de kaldığı ve bir yoksulluk dönemi yaşadığı bilinmektedir. Ayrıca Bîrûnî Rey'de sürdürülen rasat çalışmalarından da bahsetmektedir.

Soru: Bîrûnî'nin Hârizm sarayında kaç yaşında görev almıştır?
Cevap: Yirmi iki

Soru: Bîrûnî'nin Kâs'tan ayrılıp bir dönem yoksulluk yaşadığı yer neresidir?
Cevap: Rey'de
Bîrûnî

 O dönemde Büveyhîler'in idaresinde bulunan Rey'de hükümdar Fahrüddevle'nin emriyle Ebu Mahmud el-Hucendî tarafından büyük bir sekstant yapılmış ve güneşin o boylama girişlerini gözetlemekte kullanılmıştı. Bîrûnî, adını hükümdardan alan Fahri Sekstantı'nı tarif etmiş ve bizzat Hucendî'den elde ettiği bilgilere dayanarak yapılan rasatları Hikâyetü'l-âleti'l-müsemmât bi's-südsi'l-Fahrî adlı risalesinde ayrıntılarıyla kaydetmiştir. Bîrûnî Kâs'ı 995'te terkettiğine ve Hucendî 1000 yılında öldüğüne göre ikisinin Rey'de görüşmeleri herhalde şehri terkediş tarihinden fazla uzak değildir. Onun 997 yılında Kâs'a geri döndüğü kesindir. Nitekim Bîrûnî, 24 Mayıs 997 tarihinde daha önce kararlaştırılmış bir randevu ile burada büyük İslam matematikçisi ve astronomu Ebü'l-Vefâ el-Büzcâni ile buluşmuş ve ikisi birlikte ay tutulmasını gözlemlemişlerdir. Bu arada Gilân şehrine de gitmiş olma ihtimali mevcuttur. Zira Kitâbü Makâlîdi 'ilmi'l-hey'e adlı eserini bu şehrin hükümdar ya da valisi olan Merzûbân b. Rüstem'e ithaf ettiği bilinmektedir. Ayrıca Bîrûnî 1000 yılında bitirdiği el-Âşârü'1-bâkıye adlı eserinde Gilân ispehbedinin huzurunda bulunduğundan bahsetmektedir.

Soru: Bîrûnî'nin Rey'in hükümdarı Fahrüddevle adına yapılan Fahrî Sekstantı ile yaptığı rasatları kaydettiği eseri nedir?
Cevap: Hikâyetü'l-âleti'l-müsemmât bi's-südsi'l-Fahrî

Soru: Bîrûnî'nin 997 yılında ay tutulmasını birlikte gözlediği büyük İslam matematikçisi ve astronom kimdir?
Cevap: Ebü'l-Vefâ el-Büzcâni

Soru: Bîrûnî'nin Gilân şehri hükümdarı Merzûbân b. Rüstem'e ithaf ettiği eseri hangisidir?
Cevap: Kitâbü Makâlîdi 'ilmi'l-hey'e
Bîrûnî

Aynı yıl Bîrûnî'nin Buhara'da da bulunduğu bilinmektedir. Kendisi, 997 yılında Sâmâniler'in tahtına geçen ve saltanatı yalnızca iki yıl süren II. Mansûr'un sarayında himaye görmüştür. Hatta çok sonraları yazdığı bir şiirinde onun ilk hâmisi olduğunu zikretmektedir. Bu arada 155 yıl boyunca Cürcân. Gilân, Taberistan ve Kuhistan gibi yerleri hâkimiyetlerinde tutmuş olan Ziyarîler'in hükümdarı Kâbûs b. Veşmgîr Cürcân'dan sürülmüştü ve Horasan Emirliği'nin desteğiyle tahtına yeniden kavuşmak istiyordu. 998'de Cürcân'a geri döndüğünde beraberinde artık hizmetine girmiş olan Bîrûnî'yi de getirmişti. Bîrûnî'nin yeni hâmisi Kâbûs b. Veşmgir'den pek hoşlanmadığı, ancak ona karşı minnet duyguları beslediği bilinmektedir. Âlim ve edip bir kişi olan Kâbûs Bîrûnî'nin çalışmalarını desteklemiş, o da el-Âşârü'l-bâkıye adlı eserini bu hükümdara ithaf etmiştir. Eserinin çeşitli yerlerinde Kâbûs'u övmüş ve lakap kabul etmediğinden ötürü onu takdir ettiğini belirtmiştir. Bîrûnî'nin İbn Sînâ ile sorulu cevaplı tartışmaya bu dönemde girdiği sanılmaktadır.

Soru: Bîrûnî Sâmâniler'in hükümdarı II. Mansûr'un sarayında hangi yıl ikâmet etmiştir?
Cevap: 997

Soru: Bîrûnî el-Âşârü'l-bâkıye adlı eserini kime ithaf etmiştir?
Cevap: Kâbûs b. Veşmgir

Soru: Bîrûnî el-Âşârü'l-bâkıye adlı eserini ithaf ettiği Kâbûs b. Veşmgir'i neden takdir etmiştir?
Cevap: lakap kabul etmediğinden ötürü

Soru: Bîrûnî'nin İbn Sînâ ile birlikte bulunduğu tahmin edilen tarih nedir?
Cevap: 998'de Cürcân'a geri döndüğünde

Soru: Bîrûnî'nin hoşlanmadığı ancak minnet duyduğu ve Bîrûnî'nin hâmiliğini yaptığı hükümdar kimdir?
Cevap: Kâbûs b. Veşmgir
Bîrûnî

Bîrûnî, Cürcân'da kendisine gösterdiği büyük ilgi ve tanıdığı imtiyazlara rağmen katı kalpli bulduğu Kâbûs'u, Gürgenç'teki Me'mûnîler hânedanından Ebü'l-Hasan Ali b. Me'mûn'un daveti üzerine 1009 yılında terketti. Bu tarihi 1003 olarak gösteren bir görüş de vardır. Zira Bîrûnî, 1003 yılının 19 Şubat ve 14 Ağustosun da Cürcân'da iki defa gerçekleştirdiği ay tutulmasıyla ilgili gözlemlerinin üçüncüsünü ertesi yılın 4 Haziranında Gürgenç'te tekrarlamıştır. Buna göre 1003'te Cürcân'ı terketmiş ve Gürgenç'e yerleşmiş olması gerekir. Ancak onun üçüncü rasadını Gürgenç'te ikamete devam etmiş olmasının kesin delili saymak fazla iddialı olacaktır. Nitekim 997'de Kâs'a tekrar dönüp Ebü'l-Vefâ el-Bûzcânî ile ortak rasat faaliyetlerini gerçekleştirmiş fakat orada kalmamıştır.

Soru: Bîrûnî Cürcân'dan hangi yıl ayrılmıştır?
Cevap: 1009

Soru: Bîrûnî Ebû'l-Vefâ el-Bûzcânî ile hangi yıl Kâs'ta birlikte rasat faaliyeti yürütmüştür?
Cevap: 997'de
Bîrûnî

Bîrûnî'nin Kabûs'tan sonraki yeni hâmileri olan Me'mûnîler de gerçekte Sâmâniler'e vergi ödeyen bağımlı bir tahtın temsilcileriydi. Onların yıkılmasından sonra Gazneliler'in hakimiyeti alanına girmişler, ancak yine de yarı bağımsız kalabilmişlerdir. Bu sülaleden Ebü'l-Hasan Ali'nin yakın desteğini kazanan ve ölümünden sonra kardeşi Hârizmşah Ebü'l-Abbas Me'mûn b. Me'mûn'un himayesine giren Bîrûnî, onun kendisini üne ve refaha kavuşturduğunu kaydetmektedir. Şahsı için Ebü'l-Abbas'ın sarayında bir daire tahsis edilen bilgin aynı zamanda bir müşavir olarak da çalıştı. Kendisine sağlanan siyasî ve ilmî imkânlar sayesinde araştırmalarını Cürcân'da olduğundan daha verimli olarak sürdürme imkânı buldu. Onun bizzat yaptığı ve "Şahın Çemberi" adını verdiği astronomi aletini Ebü'l-Abbas'a ithaf etmesi, hükümdara karşı duyduğu minnet duygusunun bir ifadesidir. Bu ilmî çalışmaları sırasında ünlü hekim Ebû Sehl Îsâ el-Mesîhî ile de verimli münasebetler kurmuştur.

Soru: Bîrûnî'nin hükümdar Ebû'l-Abbas'a ithaf ettiği eserinin adı nedir?
Cevap: "Şahın Çemberi"

Soru: Bîrûnî hükümdar Ebû'l-Abbas'ın sarayında hangi meslekte çalışmıştır?
Cevap: müşavir
Bîrûnî

Bîrûnî'nin ilmî yönünü belirleyen en önemli özelliklerden biri, onun çok çeşitli alanlarda başarılı eserler verebiimiş olmasıdır. Çocukluğundan beri kendisinde mevcut olan araştırma tutkusu, çağının ilmî ve felsefî birikimini yeniden üretici tarzda değerlendirme başarısıyla birleşince döneminin zirveye ulaşan isimlerinden biri olmuştur. Nitekim Sarton onun yaşadığı döneme "Bîrûnî asrı" demekte tereddüt etmemiştir. Yine Sarton onu "bütün zamanların en büyük bilginlerinden biri". Barthold ise "İslâm âleminin en büyük bilgini" şeklinde niteler. Bîrûnî'nin özellikle tabii ve matematik ilimlerdeki başarısı ve orijinalliği göz alıcıdır. Aynı başarıyı gösterdiği beşerî ilimler ve dinler tarihi sahası da onun ilmî tavrında objektiflik ilkesinin belirgin tarzda kendini gösterdiği alanlardır. Bu genel ilmî çerçeve içinde astronomi, aritmetik, geometri, fizik, kimya, tıp, eczacılık, tarih, coğrafya, filoloji ve etnolojiden jeodezi, botanik, mineraloji, dinler ve mezhepler tarihine kadar otuza yakın bilim dalında çalışmalar, buluşlar gerçekleştirmiş olan Bîrûnî, yoğun ilmî faaliyetinin yanı sıra dinî hassasiyetini daima korumasını bilen bir şahsiyettir. Onun tükenmek bilmeyen araştırma gayretini, taviz vermez objektiflik endişesini ve çok samimi dinî duyguları kendi şahsında başarıyla dengelediği öncelikle belirtilmelidir.

Soru: Bîrûnî'yi "bütün zamanların en büyük bilginlerinden biri" olarak nitelendiren bilim insanı kimdir?
Cevap: Sarton

Soru: Barthold tarafından "İslâm âleminin en büyük bilgini" olarak gösterilen bilim insanı kimdir?
Cevap: "Bîrûnî

Soru: Bîrûnî'nin objektifliğinin belirgin bir şekilde anlaşıldığı alanlar hangileridir?
Cevap: beşerî ilimler ve dinler tarihi sahası
Bîrûnî

Bîrûnî'nin yaşadığı dönemde zirveye ulaşan öteki şahsiyetin İbn Sînâ oluşu, onun İslâm medeniyetinin en üretken dönemlerinde varlık gösterdiğinin başka bir göstergesidir. eş-Şifâ' gibi dev bir aklî ilimler ansiklopedisinin, el-İşârât ve't-tenbîhât gibi veciz bir felsefe şaheserinin yazarı olan İbn Sînâ'nın tıptaki efsanevi şöhreti yanında metafizik ve psikolojideki derinliğiyle de çağdaşlarından ayrı değerlendirilmesi gerekir: ancak buna karşılık çağdaşı olan Bîrûnî'nin matematik, astronomi ve fizikte gösterdiği başarı İbn Sînâ'ya nisbetle ileri bir adım sayılmalıdır. Her ikisi de ansiklopedist olan bu iki büyük âlimi ayıran özellik, İbn Sînâ'nın psikoloji üzerine temellendirilmiş bir metafiziği öne çıkarması, Bîrûnî'nin ise matematik ve fizik ilimlere çok fazla önem verip metafiziğin akla dayalı spekülatif kanıtlama metoduna İbn Sînâ kadar fazla ilgi duymamasıdır. Buna karşılık gözlem ve deneyi matematik diliyle açıklamaya verdiği önem ve ilmî metodoloji titizliği Bîrûnî'yi Ortaçağ'ın öteki üstadından daha fazla modern ilim adamı tipine yaklaştırmıştır. Belki bu eğilimlerinin de etkisiyle Aristocu felsefeyi fizik ve metafizik yönleriyle yer yer eleştirmiş ve Ebû Bekir er-Râzî'nin klinik gözlem ve deneye dayalı tecrübî yaklaşımını kendisine daha yakın bulmuştur.

Soru: eş-Şifâ adlı büyük aklî ilimler ansiklopedisi hangi bilim adamına aittir?
Cevap: İbn Sînâ

Soru: İbn Sînâ'nın eseri olan eş-Şifâ hangi konuları içeren bir eserdir?
Cevap: aklî ilimler

Soru: İbn Sînâ'nın yazdığı aklî ilimler ansiklopedisinin adı nedir?
Cevap: eş-Şifâ'

Soru: İbn Sînâ'nın yazdığı meşhur felsefe kitabının adı nedir?
Cevap: el-İşârât ve't-tenbîhât

Soru: İbn Sînâ'nın şaheseri olarak nitelendirilen el-İşârât ve't-tenbîhât hangi türde bir eserdir?
Cevap: felsefe

Soru: el-İşârât ve't-tenbîhât adlı felsefe türündeki eser hangi bilim adamına aittir?
Cevap: İbn Sînâ

Soru: Bîrûnî tıptaki efsanevi şöhretiyle tanınan hangi bilim adamı ile aynı çağda yaşamıştır?
Cevap: İbn Sînâ

Soru: Bîrûnî İbn Sînâ'ya kıyasla daha çok hangi ilimlere ilgi göstermiştir?
Cevap: matematik ve fizik

Soru: Tıptaki şöhreti yanında metafizik ve psikolojideki çalışmalarıyla tanınan İslâm bilgini kimdir?
Cevap: İbn Sînâ
Bîrûnî

İbn Sînâ ile gerçekleştirdiği yazışmalarda onun bu tavrı, yahut ikisi arasındaki fark belirgin şekilde kendisini göstermektedir. Bîrûnî'nin yirmi dört yaşlarında iken Buhara'da henüz on yedi yaşında bir genç olan İbn Sînâ ile tanıştığı anlaşılmaktadır. Bîrûnî'nin "fâzıl delikanlı" olarak zikrettiği (el-Âşârü'l-bâkıye, s. 257) bu gençle daha sonra sorulu cevaplı yazışmalarda bulunmasında herhalde bu tanışmanın da rolü olmuştur. Hatta bu diyalogların yazıya döküldüğü metinlerdeki anlatımdan, söz konusu sorulu cevaplı tartışmaların hem yazışma yoluyla hem de yüzyüze gerçekleştiği intibaı uyanmaktadır. Bu metinlerden Ecvibe'an'aşri mesâ'il başlığını taşıyan risâlenin İbn Sînâ tarafından kaleme alınmakla birlikte Bîrûnî'ye cevap olarak yazılmadığı ileri sürülmüştür. Risâlenin Bîrûnî'ye karşı yazılmış olduğu fikri, İbn Sînâ'nın peşpeşe gelen iki risalesinden ilkine ait olan ve Bîrûnî'ye cevaben yazıldığını belirten son ifadenin ikincisine ait sanılmasından kaynaklanmıştır. Bîrûnî'nin Hârizm'den gönderdiği sorulara İbn Sînâ'nın verdiği karşılıklarla bu karşılıklara Bîrûnî'nin yönelttiği itirazları içine alan ve Muhammed Tancî tarafından neşredilen risâle ise aynı konuya tahsis edilmiş bir başkasıyla birlikte Bîrûnî ile İbn Sînâ arasındaki metodolajik farklılığın alabildiğine yansıdığı bir belgedir.

Soru: Bîrûnî hangi eserinde İbn Sînâ'yı "fâzıl delikanlı" olarak nitelendirmiştir?
Cevap: el-Âşârü'l-bâkıye

Soru: İbn Sînâ Bîrûnî ile tanıştığında kaç yaşındaydı?
Cevap: on yedi

Soru: Bîrûnî ve İbn Sînâ hangi şehirde tanışmışlardır?
Cevap: Buhara'da

Soru: Bîrûnî İbn Sînâ ile kaç yaşlarında tanışmıştır?
Cevap: yirmi dört
Bîrûnî

Bu farklılık tabiatıyla Bîrûnî'nin sadece bir "bilim adamı" tipi çizip felsefe ile uğraşmadığı anlamına gelmez. Felsefî eserlerinden neredeyse hiçbiri günümüze ulaşmamasına rağmen onun derin şekilde felsefe çalıştığı ve özellikle Ebû Bekir er-Râzî gibi filozofların Aristoculuk aleyhtarı felsefesiyle ilgilendiği bilinmektedir. Bu ilgi, ona Râzî'nin Sırrü'l esrâr adlı eserini kırk yıl ısrarla aratacak kadar yoğundur. Ancak Bîrûnî, daha sonra birçok bölümünü anlamsız bulduğu bu esere bir eleştiri yazmaktan da geri durmamıştır.

Soru: Bîrûnî'nin hangi felsefe yaklaşımı ilgilendiği bilinmektedir?
Cevap: Aristoculuk aleyhtarı

Soru: Bîrûnî Aristoculuk aleyhtarı türü felsefeyi hangi filozoftan öğrenmiştir?
Cevap: Ebû Bekir er-Râzî