Ümeyye Camisi Güneş Saati

773/1371 yılından gelen, esası Halife el-Velid b. Abdalmelik (dönemi: 86-96/705-715)'in saltanatı döneminde teşekkül etmiş olan Şam Ümeyye Camisi güneş saati, türünün Arap-İslam kültür çevresindeki zirve noktasını oluşturmaktadır. Saat, astronom Ali b. İbrahim b. Muhammed İbn eş-Şatir (d. 705/1306, ö. 777/1375) tarafından imal edilmiştir. Kaynaklar bu bilginin güneş saati yapımının yanı sıra astronomik çizelgelerini, gezegenler teorisini, evrensel aletini (el-alet el-camia) ve kum ya da su yardımına gereksinim duymaksızın gece ve gündüz dönecek ve ayrıca eşit ve eşit olmayan saatleri gösterebilecek şekilde imal edilmiş eşsiz saatini övmektedirler. İbn eş-Şatir Şam'da cami astronomu (muvakkit) ve baş müezzin (reis el-müezzinin) olarak görev yapmıştır. Onun tarafından imal edilen güneş saati 1x2 metrelik ölçüleriyle alışılmadık bir boyuta sahiptir. Orijinal 1958 yılına kadar kaybolmuş kabul edilmekteydi. Tamir çalışmaları esnasında üç parçaya ayrılmış halde yeniden bulunmuştur. Saat muhtemelen 1873 yılında astronom et-Tantavi tarafından girişilen tashih sırasında parçalanmıştır. et-Tantavi bir hata tespit ettiği iddiasında bulunmuş ve böylece orijinali, günümüzde camiin kuzey tarafındaki el-arus diye isimlendirilen minarenin ayağındaki bir girişte bulunan kopya ile değiştirmiştir. Gerçekten de et-Tantavi tarafından imal edilen güneş saati, üç parçası günümüzde Şam'daki Suriye Milli Müzesi'nde korunan orijinalin sadık bir kopyasıdır. Saat üç parçadan oluşmaktadır. Merkezi parça, eşit olmayan saatleri veya vakitleri dört dakikalık kesinlikte göstermektedir. Kuzey ve güney parçaları eşit ve ekinoksal saatler için yapılmıştır.

Soru: Ümeyye camisi güneş saatinin esası hangi halife döneminde teşekkül etmiştir?
Cevap: Halife el-Velid b. Abdalmelik (dönemi: 86-96/705-715)'in saltanatı döneminde

Soru: Astronom İbn eş-Şatir güneş saatinden başka hangi eserleriyle öne çıkmaktadır?
Cevap: Kaynaklar bu bilginin güneş saati yapımının yanı sıra astronomik çizelgelerini, gezegenler teorisini, evrensel aletini (el-alet el-camia) ve kum ya da su yardımına gereksinim duymaksızın gece ve gündüz dönecek ve ayrıca eşit ve eşit olmayan saatleri gösterebilecek şekilde imal edilmiş eşsiz saatini övmektedirler.

Soru: İbn eş-Şatir günlük hayatında hangi işler ile meşgul olmaktaydı?
Cevap: İbn eş-Şatir Şam'da cami astronomu (muvakkit) ve baş müezzin (reis el-müezzinin) olarak görev yapmıştır.

Soru: İbn eş-Şatir'e ait (Şam Ümeyye Camisi) güneş saati insanlar tarafından tekrar ne zaman, nasıl bir halde bulunmuştur? 
Cevap: Orijinal 1958 yılına kadar kaybolmuş kabul edilmekteydi. Tamir çalışmaları esnasında üç parçaya ayrılmış halde yeniden bulunmuştur.

Soru: İbn eş-Şatir'e ait (Şam Ümeyye Camisi) güneş saatinin ne zaman parçalandığı düşünülmektedir?
Cevap: Saat muhtemelen 1873 yılında astronom et-Tantavi tarafından girişilen tashih sırasında parçalanmıştır.

Soru: İbn eş-Şatir'e ait (Ümeyye Camisi) güneş saatinin orijinali nerede muhafaza edilmektedir?
Cevap: Şam'daki Suriye Milli Müzesi'nde

Soru: İbn eş-Şatir'e ait (Ümeyye Camisi) güneş saatinin bilinen en mühim kopyasını kim imal etmiştir?
Cevap: et-Tantavi

Soru: Şam Ümeyye Camisi güneş saatinin merkezi parçasının işlevi nedir?
Cevap: Merkezi parça, eşit olmayan saatleri veya vakitleri dört dakikalık kesinlikte göstermektedir. Kuzey ve güney parçaları eşit ve ekinoksal saatler için yapılmıştır.