Esas No: 2024/4037
Karar No: 2024/7830
Karar Tarihi: 25.12.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/4037 E.  ,  2024/7830 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2024/4037
Karar	No : 2024/7830                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR)	: 1- ... Valiliği 
VEKİLİ	: Av. ...
		 2- ... Genel Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR)	: 1- ...
		2- ...
		3- ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: ... Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Diyarbakır ili, Silvan ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacıların hissedarı olduğu ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırması işlemi ile bu işlemin iptali talebiyle yapılan başvurunun reddine dair ... tarih ve E... sayılı Diyarbakır Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir. 
               İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden, davalı idarece yapılan toplulaştırma işlemleri sonucunda davacıların hissedarı oldukları ... kadastro parseline karşılık davacılara ... ada ... ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazların hisseli olarak tahsis edildiği, yapılan toplulaştırma işlemi ile davacılara tek bir yerden yer verilmesi mümkün olduğu halde bu olanağın değerlendirilmediği, yapılan toplulaştırma işleminin arazi toplulaştırmasının amacına, dağıtım ilke ve esaslarına uygun olarak yapılmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemlerde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
            Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI	 : 
1- Diyarbakır Valiliği tarafından; bilirkişi raporuyla toplulaştırma işleminin fiili duruma, hukuka, 3083 sayılı Kanuna ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak yapıldığı,  tespit edildiği halde mahkemece bu hususların hiçbirine dikkat edilmeksizin sadece tek parselde yer verilmesi mümkün iken bunun yapılmadığı gerekçesine dayanarak iptal kararı verildiği, davacıların taşınmazının mümkün mertebe proje gerekleri doğrultusunda yerinde kaldığından kişiye özel toplulaştırma yapıldığı iddiasının dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.
2- Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, bilirkişi raporuna yapılan itirazların dikkate alınmadığı, yapılan işlemin toplulaştırma ilke ve esaslarına uygun olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Diyarbakır ili, Silvan ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacıların hissedarı olduğu ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırması işlemi ile bu işlemin iptali talebiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu arazi toplulaştırma işleminin dağıtım ilke ve esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; "Dava konusu Diyarbakır ili, Silvan ilçesi, ... Köyü mevkiinde bulunan ... parseldeki arazi toplulaştırma işleminden sonra oluşan yeni ... ve ... parselin eski ... parsel üzerinde olduğu, eski hissedarlarla müşterek olarak planlanıp Kamu Ortaklık Payı (KOP) kesintisi yapılarak hisseleri oranında pay verilip, ortalama %2,5 oranında kesinti yapıldığı,  3083 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinde ve Teknik Talimatta  belirtilen hususlara uyulduğu, davacıların taşınmazında yapılan arazi toplulaştırma işlemi sonucunda verilen yerlerin yeni taşınmaz ile önceki (eski) taşınmazın bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre aynı yerde ve eşdeğer olduğu, yeni tahsis edilen taşınmaz ile eski taşınmazın aynı özellikte ve aynı konumda olduğu, yapılan toplulaştırmaya giren davacılara ait parsel ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek, toplulaştırma işlemi öncesi eski ... parsel sayılı taşınmazda davacıların hissedar olduğu, yapılan toplulaştırma işlemi sonrasında davacılara hisselerinin hakediş miktarı kadar tahsis edilen yeni ... ve ... nolu parsellerin tarımsal açıdan üretim yapılabilecek bir alanda olduğu, bu açıdan fiili duruma ve hukuka uygun olduğu, yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile davacılara eski ... nolu taşınmazın yakınında yer verilmiş olduğu, yapılan toplulaştırma işlemi ile davacılara tek bir yerden yer verilmesinin; 3083 sayılı Kanunun, Uygulama Yönetmeliği ve Teknik Talimat hükümlerinin esas alınarak mevzuat hususlarına göre mümkün olduğu halde, yapılan toplulaştırma işleminde bu olanağın değerlendirilmeyerek bu noktada mevzuat hükümlerine ve toplulaştırma amacına ve ilkelerine uygun olarak yapılmadığı sonucuna varıldığı" kanaati belirtilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden; davalı 406 parsel sayılı taşınmaz ile yeni taşınmazların konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer olduğu, yeni tahsis edilen taşınmaz ile eski taşınmazın aynı özellikte ve yakın konumda olduğu, davacıların eski parseldeki hissesinin yine davacıya ait olan taşınmazlar üzerinde oluşturulan yeni parsellerde diğer parsellerinden gelen paylarıyla birleştirildiği, eski taşınmazın büyük kısmının da yine davacılara tahsis edildiği,  toplulaştırma sonucunda eski taşınmazda 5 hissedarken yeni taşınmazlarda 4 hissedar olarak tahsisin yapıldığı, mülkiyet yapısı yönünden de davacıların aleyhine bir işlem yapılmadığı anlaşıldığından toplulaştırması işlemi ile bu işlemin iptali talebiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin anılan taşınmazlara ilişkin kısmında hukuka aykırılık, aksi yöndeki İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz isteminin kabulüne,
2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 25/12/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
 
 
(X) KARŞI OY :
Temyiz istemlerinin reddi ile İdare Dava Dairesi kararının onanması gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.