Esas No: 2024/3202
Karar No: 2024/4943
Karar Tarihi: 09.10.2024

Danıştay 9. Daire Başkanlığı         2024/3202 E.  ,  2024/4943 K.


"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
   Esas	No : 2024/3202
   Karar	No : 2024/4943
 
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR)	: 1- ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. 
		2-... Turizm Sağlık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Başkanlığı 
VEKİLİ	: Av. ...
 
İSTEMİN KONUSU           : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Devlet Su İşleri 4.Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”ni üstlenen yüklenici şirketten devraldığından bahisle anılan işe ilişkin ihale kararı nedeniyle ödenen damga vergisinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarın ödeme tarihinden hesaplanan tecil faizi ile birlikte iadesi istemine ilişkindir. 
               İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesi'nce verilen ... gün ve E:..., K:... sayılı kararıyla;  dava konusu işlem ile iadesi istenen ihale kararı damga vergisinin, davacılar tarafından kazanılan ihalenin döviz kazandırıcı nitelikte olup olmadığına bağlı olduğu, söz konusu ihalenin döviz kazandırıcı nitelikte olup olmadığının tespitinin ise, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "uluslararası ihale" tanımının yorumlanmasına bağlı olduğu, söz konusu 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 4. fıkrasında yer alan  "ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin, davacılardan tahsil edilenyer alan "ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin, davacılardan tahsil edilen kesintilerden sonra Anayasa Mahkemesince iptal edildiği, diğer bir anlatımla, iptal edilen kanun hükmünün kesintilerin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunduğu ve vergilendirme işleminin de yürürlükte olan mevzuata uygun olarak yapıldığı, dolayısıyla kanun hükmünün yürürlükte olduğu dönemde gerçekleştirilen vergilendirme işleminin dayanağı kanun hükmünün sonradan Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi durumunda kanun hükmüne istinaden yapılmış tahsilatların iade edilip edilmeyeceği hususunun hukuki bir ihtilaf içerdiği, dolayısıyla uyuşmazlığın açık bir vergi hatası kapsamında olmadığı anlaşıldığından, dava konusu düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.   
                 Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:Olayda, ihalenin devir tarihinden önce ... İnşaat A.Ş tarafından ödenen ihale karar damga vergisinin davacı adına yapılmış bir ödeme veya kesinti olmadığı, dolayısıyla verginin kanuni ya da fiili mükellefi olmayan davacı şirketin mal varlığında bir azalmaya sebep olmadığı gibi sözleşmenin tüm hak ve vecibeleri ile devir alınmasının davacıya ödemediği bir verginin iadesini talep etme hakkı vermediği anlaşıldığından, ödenen vergilerin düzeltme-şikayet hükümleri uyarınca iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemde bu sebeple, mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:İhale konusu işin, Kalkınma Bakanlığı cari yıl yatırım programında Çumra 3.Merhale Projesi kapsamında yer aldığı, işin ihalesinin yerli ve yabancı isteklilere açık yapıldığı, vergi resim harç istisna belgesi düzenlenmesine engel olan kuraldaki ibarenin Anayasa Mahkemesince iptaline karar verildiği, ihale konusu işin devralınmasıyla birlikte devredenin taraf sıfatı ve taraf sıfatından doğan bütün hak ve borçların kendilerine intikal ettiği, işin döviz kazandırıcı faaliyetler kapsamında olması nedeniyle işe ilişkin düzenlenen kağıtların damga vergisinden istisna olduğu iddialarıyla kararın bozulması istenilmektedir. 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır. 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: 4735 sayılı Kamu İhale  Sözleşmeleri Kanunu'nun, sözleşmenin devri başlıklı 16.maddesi, aynı kanuna 7161 sayılı Kanun'un 32.maddesi ile eklenen sözleşmelerin tasfiyesi veya devri başlıklı geçici 5.maddesi,  hüküm bulunmayan haller başlıklı 36.maddesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun sözleşmenin devri başlıklı 205.maddesi, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu tanımlar başlıklı 4.maddesinin ihale  tanımına dair kısmı ile 488 sayılı Kanun'un 1 ve 3.maddesi, 213 sayılı Kanun'un 122.maddesi yer alan kurallarının değerlendirilmesinden, sözleşmenin, zorunlu hallerde ihale yetkilisinin yazılı izni ile başkasına devredilebileceği, devir alacaklarda ilk ihaledeki şartların aranacağı, 01/12/2021 tarihinden önce 4734 sayılı Kanuna göre ihalesi yapılan ve 19/01/2022 tarihi itibarıyla devam eden sözleşmelerin, hammadde temininde ve tedarik zincirlerinde aksaklıklar ve girdi fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi dolayısıyla yüklenicinin başvurusu üzerine sözleşmesine göre hesaplanan fiyat farkına ilave olarak idarece ek fiyat farkı verilebileceği veya sözleşmelerin yüklenicinin başvurusu ve idarenin onayı ile devredilebileceği, bu durumda da devir alacaklarda ilk ihaledeki şartların, devir tarihi itibarıyla aranacağı, devreden yüklenicinin teminatının iade edileceği, yüklenicinin devir tarihine kadar gerçekleştirdiği imalatlar dışında idareden herhangi bir hak talebinde bulunamayacağı, Kamu İhale  Sözleşmeleri Kanunu'nunda hüküm bulunmayan hallerde, Borçlar Kanunu hükümleri uygulanacağı, bu itibarla; sözleşmenin devrinin, kanundan doğan halefiyet hâlleri ile diğer özel hükümler saklı olmak üzere  sözleşmeyi devralan ile devreden ve sözleşmede kalan taraf arasında yapılan ve devredenin bu sözleşmeden doğan taraf olma sıfatı ile taraf olma sıfatından kaynaklanan bütün hak ve borçlarını devralana geçiren bir anlaşma olduğu, sözleşmenin devrinin geçerliliğinin, devredilen sözleşmenin şekline bağlı olduğu, sözleşmeyi devralan ile devreden arasında yapılan ve sözleşmede kalan diğer tarafça önceden verilen izne dayanan veya sonradan onaylanan anlaşmanın da, sözleşmenin devri hükümlerine tabi olduğu,  sözleşmenin devri ile sözleşmenin sona ermediği sözleşme ilişkisinde tarafın değişip devralının devredenin yerine geçtiği, sözleşme ilişkisinin değişmeksizin devam ettiği, devir sözleşmesi ile devralan tarafın, devreden tarafın taraf olma sıfatını ve taraf olma sıfatından kaynaklanan ve devir zamanında henüz tüketilmemiş olan bütün hakların sahibi ve borçların ise sorumlusu haline geldiği, devrin kapsamına devir zamanında henüz tüketilmemiş olan sözleşme hükmünden kaynaklanan hak ve borçlar ile sözleşme giderlerinden kaynaklanan hak ve borçların da  dahil olduğu,  ihalenin anılan kanunda  yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler bütünü olduğu, sözleşme giderleri arasında bulunan damga vergisinin 488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı  tabloda yer alan kağıtların düzenlenmesinden doğduğu, damga vergisi mükellefinin ise kağıtları imza eden taraflar olduğu, resmi daireler ile kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların damga vergisini kişilerin ödeyeceği, ihale işlemleri uygulaması kapsamında alınan ihale kararı ve düzenlenen sözleşme nedeniyle damga vergisi alınmasının vergi hatasına dayanması halinde mükelleflerin vergi işlemlerindeki hataların düzeltilmesini ve yersiz ödenen verginin iadesini talep haklarının bulunduğu, verginin yersiz ödenmesi nedeniyle doğan alacak hakkının beraberinde talep yetkisini de getirdiği, kaynağını özel kanundan alan ihale sözleşmesinin devri durumunda devir sözleşmesinin kapsamına sözleşmenin devri zamanında henüz tüketilmemiş olan ihale işlemleri uygulaması kapsamında alınan ihale kararı ve düzenlenen sözleşme hükmünden kaynaklanan hak ve borçlar ile ihale kararı dahil sözleşme giderlerinden kaynaklanan hak ve borçların da  dahil olduğu ve bu hak ve borçların da devir sözleşmesi ile birlikte devralana intikal ettiği, bu durumda sözleşme giderleri mahiyetindeki ihale işlemleri -ihale kararı ve sözleşme- nedeniyle damga vergisi alınmasının vergi hatasına dayanması halinde vergi işlemlerindeki hataların düzeltilmesi ve yersiz ödenen verginin iadesini talep hakkının devir sözleşmesi ile birlikte devralana geçtiği ve ihale kararı dahil sözleşme giderleri olarak ödenen damga vergisinin yersiz ödenmiş olması halinde damga vergisi alacağını talep yetkisinin devralanda bulunduğu anlaşılmaktadır. Olayda, Devlet Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce ihale edilen ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”ne ait  ihaleyi yapan kurum ile dava dışı şirket arasında düzenlenen ihale sözleşmesinin ihaleyi yapan kurumun izni ile 28/06/2022 tarihli devir sözleşmesi ile davacı tarafından dava dışı şirketten   bütün hak ve vecibeleri ile devralındığı, devir sözleşmesi ile devralan tarafın, devreden tarafın taraf olma sıfatı ve taraf olma sıfatından kaynaklanan ve devir zamanında henüz tüketilmemiş olan bütün hakların sahibi, borçların sorumlusu haline geldiği, devir sözleşmesinin kapsamına devredenin devir tarihine kadar gerçekleştirdiği imalatlar dışında sözleşmenin devri zamanında henüz tüketilmemiş olan ve ihale işlemleri uygulaması kapsamında alınan ihale kararı ve düzenlenen sözleşme hükmünden kaynaklanan hak ve borçlar ile ihale kararı dahil sözleşme giderlerinden kaynaklanan hak ve borçlarının dahil olduğu ve bu hak ve borçların devralana geçtiğinin kabulü gerektiğinden, davacının, ihale işlemleri uygulaması kapsamında ihale kararı  gideri olarak ödenen ihale kararı damga vergisinin vergi hatasına dayandığını ileri sürerek vergi işlemlerindeki hataların düzeltilmesini ve yersiz ödenen verginin iadesini talep yetkisi bulunmakla birlikte ihale konusu işe ilişkin düzenlenen kağıtların damga vergisinden müstesna tutulabilmesi için işin döviz kazandırıcı faaliyetler kapsamında  bulunması gerekmektedir. Öte yandan döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin ihalede yabancı firmalarca teklif verilmemesi nedeniyle faaliyetin vergi resim harç istisna belgesine bağlanmasına engel olan 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinde yer alan "... ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin iptali istemiyle yapılan başvuru üzerine verilen Anayasa Mahkemesinin 24/12/2020 tarih ve E:2020/15, K:2020/78 sayılı kararıyla mülkiyet hakkına müdahale içeren normun, hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik unsurlarını ihtiva etmediği belirtilerek, anılan  maddede geçen ... ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin iptaline karar verildiği görülmektedir. Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile normun bünyesinde mülkiyet hakkına müdahalede bulundurması gereken unsurları barındırmadığı, diğer bir ifadeyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanunilik koşulunu sağlamadığı ortaya çıkmış olup Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı karşısında, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının yürürlüğe girmesi ile öznel işlemlerin dayanağı normun Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe gireceği güne kadar ki dönem için geçerliliği iptal karının yürürlüğe girmesiyle sona ereceğinin, Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasa aykırılığı saptanan norma dayanarak tesis edilen islemlerin geçerliliğini ileriye yönelik ilelebet  sürdürebilmelernin olanaksız hale geleceğinin kabulü gerekmektedir. Zira iptal kararının yürürlüğe girmesiyle normu ileriye yurutmenin, bu norma dayanan öznel işlemlere ileriye dönük geçerlilik tanımaya hukuki imkan bulunmamaktadır. Aksinin kabulü dayanak normu yürürlükten kalkmış  öznel işlemlerle kişilere Anayasa ile teminat altına alınan hak ve ödevlerin ötesinde ileriye yönelik ilelebet hak bahşedilmesi, ödev yüklenmesi anlamına gelecektir ki bu durum Anayasada düzenlenen Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesine ve mülkiyet hakkı bağlamında eşitlik ilkesine aykırı düşecektir.Bu itibarla, öznel işlemlerin dayanağı normun iptaline dair Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesiyle birlikte hukuki denetiminin oluşan yeni hukuki duruma göre yapılması gerektiği açıktır. Bu durumda,  Anayasa Mahkemesi kararının resmi gazetede yayımlandığı tarihten önce yapılan ve ihalesine katılımın yerli ve yabancı tüm isteklilere açık olduğu yasada döviz kazandırıcı faaliyet olarak kabul edilmiş işlere ilişkin işlemler nedeniyle düzenlenen kağıtlara istisna belgesi aranmaksızın damga vergisi istisnası uygulanması gerektiği sonucuna varıldığından,  davacının devraldığı, Devlet Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”nin Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan  cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan olup olmadığı hususunda dosyada bir bilgi ve belge de bulunmadığı gözetilerek anılan işin Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan  cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan olup olmadığı hususu araştırılarak, bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe ve Başkanlığı'ndan da anılan husus sorularak oluşacak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçeyle davayı reddeden  Vergi mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu yazılı gerekçeyle reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
	TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: 
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY: Davacı tarafından, Devlet Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”ni işi üstlenen yüklenici şirketten devraldığından bahisle anılan işe ilişkin ihale kararı nedeniyle ödenen damga vergisinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarın ödeme tarihinden hesaplanan tecil faizi ile birlikte iadesi  istenilmektedir. 
İLGİLİ MEVZUAT: 
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 122. maddesinde, mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden isteyebilecekleri; 124. maddesinde de, vergi mahkemelerinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanların şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilecekleri açıklanmıştır. Bu maddeler uyarınca düzeltilmesi vergi dairelerinden istenebilecek vergi hatasının tanımı ise, aynı Kanunun 116. maddesinde, vergiye müteallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması olarak yapılmış, 117. maddesinde, hesap hataları olarak; matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olması; 118. maddesinde de, vergilendirme hataları olarak; mükellefin şahsında hata, mükellefiyette hata, mevzuda hata ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hatalar gösterilmiş bulunmaktadır.
Anayasa’nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Numaralı Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde, "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verilmiş ve mülkiyet hakkı korunması gereken temel insan hakları arasında sayılmıştır. Mülkiyet hakkına müdahalelerin de olabileceği hükme bağlanarak bu müdahalelerde kamu yararı, kanuni düzenleme ve ölçülülük ya da orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkının ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Bu husus Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla da ortaya konulmuştur.
Anayasa'nın 153. maddesinde ise Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğu, iptal kararlarının gerekçesi yazılmadan açıklanamayacağı, Anayasa Mahkemesinin, bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceği, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümlerinin, iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, gereken hallerde, Anayasa Mahkemesinin, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği, bu tarihin, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemeyeceği, iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisinin, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini, öncelikle görüşüp karara bağlayacağı, iptal kararlarının geriye yürümeyeceği, Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmî Gazete'de hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı düzenlenmiştir. 
09/08/2016 tarih ve 29796 sayılı  Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6728 sayılı Kanun'un 27. maddesi ile değişik 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 2. fıkrasında; vergi, resim, harç istisnası belgesine bağlanan ve maddenin devamında sayılan diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemler nedeniyle, belgenin geçerlilik süresi içerisinde, belgede yer alan tutarla sınırlı olmak kaydıyla düzenlenen kağıtların damga vergisinden müstesna olduğu belirtilmiş, (a) bendinde de Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan ve Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının bu programda yer almayan kamu yatırımlarından uluslararası ihaleye çıkarılanların ihalesini kazanan veya yabancı para ile finanse edilenlerin yapımını üstlenen ana yüklenici firmaların (alt yükleniciler hariç) yapacakları teslim, hizmet ve faaliyetlerin damga vergisinden müstesna olduğu;  4. fıkrasında; bu maddenin uygulanmasında, uluslararası ihalenin; Kamu kurum ve kuruluşları tarafından yerli ve yabancı firmaların ayrı ayrı veya birlikte iştirakine açık olarak çıkarılan ve yabancı firmalarca da teklif verilen ihaleyi, Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesinin ise; döviz kazandırıcı faaliyetleri teşvik etmek amacıyla damga vergisi istisnası uygulanabilmesi için alınması ve ibraz edilmesi gereken, vergiye tabi kâğıdın düzenlendiği tarihte geçerli Ekonomi Bakanlığınca düzenlenen belgeyi ifade ettiği hükme bağlanmıştır. 
Dairemizce söz konusu maddedeki uluslararası ihale tanımında yer alan  "ve yabancı firmalarca da teklif verilen"  ibaresinin  Anayasa'nın 2 ve 73. maddelerine aykırı olduğu kanısına ulaşılarak itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiş,  Anayasa Mahkemesi tarafından 24/12/2020 tarih ve E:2020/15, K:2020/78 sayılı kararla; bir ihalenin uluslararası ihale niteliğinde kabul edilmesi ve bu sayede döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında değerlendirilmek suretiyle damga vergisi ve harç istisnasının uygulanması için öngörülen yabancı firmalarca da teklif verilmesi şartının hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olacak şekilde düzenlendiği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle "ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresi iptal edilmiş, anılan karar 28/04/2021 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında, 488 sayılı  Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 4. fıkrasında yer alan uluslararası ihale tanımı, "kamu kurum ve kuruluşları tarafından yerli ve yabancı firmaların ayrı ayrı veya birlikte iştirakine açık olarak çıkılan ihale" olarak Kanunda yer almış bulunmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun, 19/01/2022 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7351 sayılı Kanunun 11. maddesiyle eklenen "Ek fiyat farkı ve/veya sözleşmelerin devri " başlıklı geçici 5. Maddesinde; Ülkemizde ve dünyada hammadde temininde ve tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıklar ile girdi fiyatlarındaki beklenmeyen artışlar nedeniyle 1/12/2021 tarihinden önce 4734 sayılı Kanuna göre ihalesi yapılan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden veya bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce fesih veya tasfiye edilmeksizin kabulü/geçici kabulü yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Türk lirası üzerinden yapılan sözleşmelerde, 1/7/2021 ile 31/12/2021 tarihleri arasında (bu tarihler dâhil) gerçekleştirilen kısımlar için, ihale dokümanında fiyat farkı verilmesine ilişkin hüküm bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, 1/7/2021 ile 30/11/2021 tarihleri arasında (bu tarihler dâhil) ihalesi yapılan işlerde ihale tarihinin (son teklif verme tarihi) içinde bulunduğu aya ait endeks, 1/7/2021 tarihinden önce ihale edilen işlerde ise 2021 yılı Haziran ayına ait endeks temel endeks olarak kabul edilerek ve sözleşme fiyatları kullanılarak yüklenicinin başvurusu üzerine sözleşmesine göre hesaplanan fiyat farkına ilave olarak ek fiyat farkı verilebilir. Ayrıca bu kapsamdaki sözleşmeler, yüklenicinin başvurusu ve idarenin onayı ile devredilebilir. Devredilen sözleşmelerde devir alacaklarda ilk ihaledeki şartlar, devir tarihi itibarıyla aranacak olup devirden kaynaklanan kısıtlama ve yaptırımlar uygulanmaz. Yüklenimi ortak girişim tarafından yürütülen sözleşmelerde ortaklar arasında devir veya hisse devirlerinde ilk ihaledeki yeterlik şartları aranmaz. Sözleşmeyi devreden yüklenicinin teminatı iade edilir. Bu kapsamda devredilecek sözleşmelerden damga vergisi alınmayacağı hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
  Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; 01/12/2021 tarihinden önce 4734 sayılı Kanuna göre ihalesi yapılan ve 19/01/2022 tarihi itibarıyla devam eden sözleşmelerin, hammadde temininde ve tedarik zincirlerinde aksaklıklar ve girdi fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, yüklenicinin idareye başvurması kaydıyla, idarenin onayına bağlı olarak devredileceği, bu durumda sözleşmeyi devreden yüklenicinin teminatının iade edileceği ve devir tarihine kadar gerçekleştirdiği imalatlar dışında idareden herhangi bir hak talebinde bulunamayacağı; vergi, resim, harç istisnası belgesine bağlanan diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemler nedeniyle, belgenin geçerlilik süresi içerisinde, belgede yer alan tutarla sınırlı olmak kaydıyla düzenlenen kağıtların damga vergisinden müstesna olduğu, Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan uluslararası ihaleye çıkarılanların ihalesini kazanan veya yabancı para ile finanse edilenlerin yapımını üstlenen ana yüklenici firmaların (alt yükleniciler hariç) yapacakları teslim, hizmet ve faaliyetlerin diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemler arasında sayıldığı, Anayasa Mahkemesi tarafından 24/12/2020 tarih ve E:2020/15, K:2020/78 sayılı kararla; bir ihalenin uluslararası ihale niteliğinde kabul edilmesi ve bu sayede döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında değerlendirilmek suretiyle damga vergisi ve harç istisnasının uygulanması için öngörülen yabancı firmalarca da teklif verilmesi şartının hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olacak şekilde düzenlendiği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle "ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin iptal edildiği, açık olarak vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi alınmasının mevzuda hata kapsamında vergilendirme hatası niteliği taşıdığı mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebileceği ve vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanların şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. 
Dosyanın incelenmesinden,  Devlet Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi” işini  davacının 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri  Kanunu'nun geçici 4. maddesi uyarınca 28/06/2022 tarihli devir sözleşmesi ile devraldığı, davacı tarafından, ihale konusu işin Kalkınma Bakanlığı'nca yayımlanan cari yıl yatırım programında olması ve idari şartnamesinin 8/1. maddesinde, "İhalenin yeterlik kriterlerini taşıyan tüm yerli ve yabancı isteklilere açık olduğu" ibaresine yer verilmesi nedeniyle döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında damga vergisinden istisna olduğundan bahisle, ihale kararı damga vergisinin tecil faiziyle iadesi istemiyle düzeltme-şikayet başvurusunda bulunulduğu, davacının başvurusunun Gelir İdaresi Başkanlığı'nca reddedildiği ve bu işlemin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 
Olayda, dava konusu damga vergilerine yönelik sözleşmenin 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun Geçici 4. maddesi hükmüne uygun olarak 28/06/2022 tarihli devir sözleşmesi ile davacı tarafından devralındığı, devir sözleşmesinin, ilgili idarece diğer devir işlemlerinde de kullanılmak üzere kanuna uygun olarak düzenlenmiş, tip sözleşme niteliğinde olduğu, söz konusu devir işleminin, şartlarının ve usulünün kanunla düzenlendiği, anılan düzenlemenin gerekçesinde, sözleşmelerin imalat girdilerinde meydana gelen beklenmeyen fiyat artışları dolayısıyla ülkemizin kalkınması için çok önemli olan büyük projelerin ve kamu hizmetlerinin aksamamasını ve oluşan mağduriyetlerin giderilmesini teminen yüklenicilere idare onayına bağlı olarak fesih ya da devir hakkı verilmesi amaçlandığının belirtildiği, buna göre imalat girdilerinde meydana gelen fiyat artışları nedeniyle şartları zorlaşan yüklenicilere sözleşmeyi tamamen devretme imkanı sağlandığı, devir sözleşmesinde; devir tarihinden sonra düzenlenecek hakedişlerden devredenlerin hak iddiasında bulunamayacağının, işin davacı şirket tarafından yapım işine ilişkin sözleşme şartları altında tamamlanacağının ve ihalenin davacı tarafından bütün hak ve vecibeleri ile devralındığının açıkça belirtildiği görüldüğünden, kanunda öngörülen usulüne uygun olarak devir sözleşmesi ile yapım işini bütün hak ve vecibeleriyle devralan davacının söz konusu işe ilişkin damga vergilerinin iadesini talep etme hakkına da sahip olduğunun kabulü gerekmektedir. 
Öte yandan; yukarıda yer verilen Anayasa'nın 153. maddesinde düzenlenen, iptal kararlarının geriye yürümezliğine ilişkin kural, iptal edilen hükümlere göre kazanılmış hakların ortadan kaldırılmasına veya toplum huzurunun bozulmasına yol açacak sonuçları önlemek amacıyla kabul edilmiş olup bu kuralın mutlak anlamda anlaşılıp uygulanamayacağı; özellikle bir davaya bakmakta olan mahkeme tarafından itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine götürülen konularda uygulanmasının mümkün olmadığı, aksi hâlde Anayasa'nın 152. maddesinde düzenlenmiş olan "Anayasa'ya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi" (itiraz) yolunun hukuk ve uygulama yönünden sonuçsuz kalacağı yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Nitekim Anayasa'nın, itiraz yoluna başvurulan kanun hakkındaki Anayasa Mahkemesi kararının beş ay içinde gelmemesi hâlinde mahkemenin davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandıracağına işaret edilen 152. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Ancak, Anayasa Mahkemesi'nin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uymak zorundadır." yolundaki kural da Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararlarının, bu karardan önce açılmış bulunan davalarda uygulanması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Bu hukuksal durumun doğal sonucu olarak, bir kanunun uygulanması nedeniyle dava açmak durumunda kalan ve Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasını isteme hakkına sahip olan kişilerin de hak veya menfaatlerini ihlâl eden kuralın, daha önce yapılan başvuru sonucunda (iptal davası veya itiraz yoluyla) Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması hâlinde, iptal hükmünün hukukî sonuçlarından yararlanmaları gerekeceği açıktır. Aksi hâlde, Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararının uygulama tarihinin yukarıda belirtilen amaçla ayrıca belirlenmesi hâlinde, iptal edilen yasa  başvuracakların iptal kararının hukukî sonuçlarından yararlanamayacaklarının kabulü; bir yandan dava yoluna başvuran herkes için Anayasa ile tanınmış olan itiraz hakkının bunlar için fiilen işlemez hâle getirilerek ortadan kalkması ve iptal kararının uygulanamaması, öte yandan Anayasa'ya aykırılığı hükmen saptanmış olan bir yasa kuralının uygulanmasının hukuken korunması gibi bir sonuca neden olur ki bu durumun Anayasa'nın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkesine açıkça aykırılık teşkil edecektir.
Bu açıklamaların sonucu olarak Anayasa Mahkemesinin 24/12/2020 tarih ve E:2020/15, K:2020/78 sayılı kararı ile iptal edilen Damga Vergisi Kanunu'nun ek 2. maddesinin (4) numaralı fıkrası ile Harçlar Kanunu'nun ek 1. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "ve yabancı firmalarca da teklif verilen" kuralı uygulanarak bu karardan önce tesis edilmiş işlemlerin tesis edildikleri andaki duruma göre hukuka uygun olsalar da kararın yayınlanmasından sonra oluşan yeni hukuki duruma göre hukuka aykırı hale geleceklerinde duraksama yoktur. 
Ayrıca Anayasa Mahkemesinin ... sayılı bireysel başvuru hakkında verdiği ... tarihli kararında da; ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararında bir ihalenin uluslararası ihale niteliğinde kabul edilmesi ve bu sayede döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında değerlendirilmek suretiyle damga vergisi ve harç istisnasının uygulanması için öngörülen yabancı firmalarca da teklif verilmesi şartının hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olacak şekilde düzenlendiği sonucuna ulaşılarak 488 sayılı Kanun'un ek 2. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "…ve yabancı firmalarca da teklif verilen…" ibaresi ile 492 sayılı Kanun'un ek 1. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yer alan "…ve yabancı firmalarca da teklif verilen…" ibaresini iptal ettiği; anılan kararda; bir ihalenin yerli ve yabancı katılımcılara açık olmasının bu ihalenin uluslararası ihale kabul edilebilmesi için yeterli olmadığına, ayrıca yabancı firmalarca da teklif verilmesi gerektiğine işaret edilerek bu çerçevede ihaleye yabancı firmalarca teklif verilip verilmemesine göre ihalenin uluslararası ihale niteliğinin değişeceğinin altının çizildiği; kararda, teklif sunma aşamasında ihaleye uluslararası ihale niteliği kazandıracak olan yabancı firmalarca da teklif verilmesi şartının gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinemediğinden damga vergisi ve harç ödemelerinin maliyet hesabına dâhil edilip edilmemesi hususunda katılımcılar açısından öngörülemez ve belirsiz bir durumun ortaya çıktığının vurgulandığı; bu durumun ise ihale uhdesinde kalan katılımcının söz konusu ihaleden kaynaklanan işlemler ve düzenlenen kâğıtlar nedeniyle ödemek zorunda olduğu damga vergisi ve harçlara ilişkin istisnadan yararlanma imkânının bulunup bulunmadığı konusunda bir belirsizliğe yol açtığının ifade edildiği, ayrıca bu konuda oluşan öngörülemezliği ortadan kaldırabilecek herhangi bir kanuni güvencenin veya mekanizmanın bulunmadığına da dikkat çekildiği; anılan kararda her ne kadar sadece "…ve yabancı firmalarca da teklif verilen…" ibarelerinin iptaline karar vermiş ise de istisnadan yararlanılması için aranan yabancı firmalarca da teklif verilmesi şartının -düzenlemenin mevcut hâli dikkate alındığında- mekanizmayı bir bütün olarak öngörülebilir olmaktan çıkardığı tespitinin yapıldığı, bu tespitin, eldeki başvurunun kanunilik koşulunu sağlamadığı sonucuna ulaşılması yönünden yeterli görüldüğü gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, iptal davası; idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan davalar olarak tanımlanmıştır. Madde bu haliyle diğer unsurları yanında, idareyi işlem tesisine sevk eden, işlemin dayanağını oluşturan sebep ve buna bağlı olarak konu unsuru yönünden hukuka uygunluk denetiminin yapılmasını emretmektedir. İdare hukukunda, nihai işlemin oluşumuna kadar aynı veya değişik mercilerin irade açıklamalarını gerektiren işlemler "zincir işlem" olarak adlandırılmaktadır. Zincir işlemler nihai bir sonucu doğurmak amacıyla birbirini takip eden ve tamamlayıcı bir dizi işlemler olup zincirin bir halkasında ortaya çıkan hukuka aykırılık tüm işlemi hukuka aykırı hale getirmektedir.
 İşbu davada iptal istemine konu işlem ise;  Devlet Su İşleri 4.Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”ne ait ihaleye katılımın yerli ve yabancı isteklilere açık olduğu ve ihale konusu işin döviz kazandırıcı faaliyetler kapsamında olduğundan bahisle anılan işe ilişkin  ihale kararı nedeniyle ödenen damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun, Yasada belirtilen iki koşulu sağlamasına rağmen, davacının Vergi Resim Harç İstisna Belgesinin sözleşmenin imzalandığı tarih itibarıyla bulunmadığından işin döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında değerlendirilemeyeceğinden bahisle reddine dair işlemdir.  Vergi Resim Harç İstisna Belgesi ile tahsil edilen damga vergisi birbirine sıkı sıkıya bağlı bulunan ve yukarıda sözü edilen zincir işlem niteliğindedir. Bu zincir işlemlerin birlikte oluşturduğu vergilendirme sürecinin istisna ve muafiyet gibi nedenlerle hatalı olduğunun ileri sürülmesinin ,213 sayılı Vergi Usul Kanunun 116 ve devamı maddelerinde düzenlenen vergi hatası kapsamında ele alınması gerekliliği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra ortaya çıkan hukuki sonucun uyuşmazlığa konu vergilendirme işlemini, uluslararası ihale tanımı olan kurucu unsuruyla baştan itibaren etkilemesinin doğal bir sonucudur.  
 Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında ihale konusu işe ilişkin olarak davacı   adına Vergi Resim Harç İstisna Belgesinin, dava konusu işe dair ihale kararı tarihi itibarıyla bulunmasına engel olan "ve yabancı firmalarca teklif verilen" ibaresinin Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmek suretiyle hukuka aykırılığının saptanmış olduğu ve  vergi/harca konu işlemin, sözü edilen belgelerin geçerlilik süresi içerisinde yapılmasının zorunlu olduğu yolunda kanun hükmünde açık bir düzenlemeye yer verilmediği ve  09/08/2016 tarih ve 29796 sayılı  Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6728 sayılı Kanun'un 27. maddesi ile değişik 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesi almak amacıyla proje formu ekinde verilecek taahhütnameler ile bu maddenin (2) numaralı fıkrasının (a), (b), (d), (e), (g), (j), (l) ve (o) bentlerinde sayılan işlem ve faaliyetlere ilişkin sözleşme safhasından önceki teminatlar ve ihale kararlarına belge aranmaksızın resen damga vergisi istisnası uygulanacağı hükmü dikkate alındığında anılan gerekçeyle tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Nitekim  İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi Resim Harç İstisnası Hakkındaki Tebliğ (İhracat 2017/4)'ün 6. maddesinin 1. fıkrasının "...belge müracaat tarihi ile belge tarihi arasındaki işlemlere istisna uygulanmaz." düzenlemesi ile 8. maddesinin 2. fıkrasının "süre başlangıcı, vergi resim harç istisna belgesinin tarihidir." düzenlemesinin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davada Dairemizin 22/03/2023 tarih ve E:2022/3138 sayılı kararıyla anılan düzenlemelerin yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmiş,davalı Ticaret Bakanlığı tarafından söz konusu karara karşı yapılan itiraz istemi anılan düzenlemeler yönünden Vergi Dava Daireleri Kurulunca reddedilmiştir.
Öte yandan, davacıya  Devlet Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”nin Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan  cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan olup olmadığı hususunda dosyada bir bilgi ve belgede bulunmadığı görülmüştür.   
Bu durumda,  Devlet Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce ihale edilen  ... ihale kayıt numaralı “Afşar Bağbaşı Hadimi Tüneli İkmali İşi”nin  Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan  cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlardan olup olmadığı hususu araştırılarak, bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe ve Başkanlığı'ndan da anılan husus sorularak oluşacak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle davayı reddeden Vergi mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu yazılı gerekçeyle reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır. 
KARAR SONUCU:							Açıklanan nedenlerle;
Davacının temyiz isteminin kabulüne,
 ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.