Esas No: 2023/6160
Karar No: 2024/3761
Karar Tarihi: 06.06.2024

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/6160 E.  ,  2024/3761 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 ALTINCI DAİRE  
Esas  No : 2023/6160
Karar No : 2024/3761                                                                    
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ	: Av. ...	
DİĞER DAVALI)	: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı 
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Valiliği
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.     
 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem:Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde Hazine adına kayıtlı olup Diyanet İşleri Başkanlığına Cami ve Kur'an Kursu olarak kullanılmak üzere tahsisli taşınmazı kapsayan 2. etap 1/1000 ölçekli revizyon ilave uygulama imar planının kabulüne ilişkin Ortahisar Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile planın uygun bulunmasına ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ve yapılan itirazların reddine ilişkin Ortahisar Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarihli ve ... sayılı kararlarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile taşınmaz mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; daha önce ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın yaklaşık 10 m²'lik kısmı yolda kalırken, dava konusu 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı ile parselin yolda kalan kısmının yaklaşık 42 m²’ye çıktığı, mevcut plana göre 10 metrelik imar yolunun genişliğinde herhangi bir değişiklik yapılmamasına rağmen söz konusu yolun doğuya doğru kaydırılması ile ... ada, ... parselin yolda kalan kısmının arttığı, herhangi bir teknik gerekçe olmamasına rağmen yolun doğuya doğru kaydırılmasının mevcut cami yapısının yıkılmasına neden olacağı, 766 m² olan ibadet alanı büyüklüğünün 702 m² ye düşürüldüğü, bölgenin ulaşım sisteminin sürekliliği ve bütünlüğü açısından 10 metrelik imar yolunun güzergahında değişiklik yapılmasına ve dava konusu parsele doğru kaydırılmasına ihtiyaç olmadığı, parseller arasında nimet-külfet dengesinin sağlanamadığı anlaşıldığından, imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna varılan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.   
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI           :    ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın önceki planlarda da yol ve cami alanı olarak planlandığı, 2002 yılından itibaren bu durumun değişmediği, herhangi bir hak kaybının oluşmadığı, parselin karşı tarafında bulunan ... ada, ..., ..., ... sayılı parsellerin yapılaşmış olması nedeniyle yolun o tarafa kaydırılması halinde daha fazla yapının zarar göreceği belirtilerek usul ve hukuka aykırı olduğu iddia edilen temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.    
 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının ek gerekçe ile onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, tetkik hakiminin açıklamaları dinlenildikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY :  
Dosyanın incelenmesinden; Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı mülkiyeti hazineye ait olup Diyanet İşleri Başkanlığına Cami ve Kur'an Kursu olarak kullanılmak üzere tahsis edilmiş olan taşınmazı kapsayan alanda Ortahisar Belediye Meclisi tarafından yapılan... tarih ve ... sayılı 2. Etap 1/1000 ölçekli Revizyon İlave Uygulama İmar Planı ile onaylanmasına dair ... tarih ve ... sayılı Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisi kararına karşı davacı Trabzon Valiliğince, parsel üzerinden geçirilen 10 metrelik yol nedeniyle taşınmazın kullanım alanının azalmasına ve üzerindeki cami yapısının yıkılmasına neden olunacağı gerekçesiyle yapılan itirazın reddi yönündeki Ortahisar Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararının ve anılan kararın onaylanmasına dair Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın  açıldığı anlaşılmaktadır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	3194 sayılı İmar Kanunu'nun ''Tanımlar'' başlıklı 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların  yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 6. maddesinde ise, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel  hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir.
	14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Genel Plânlama Esasları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir." hükmüne, "Gösterim (lejand) Teknikleri" başlıklı 10. maddesinde; her türlü mekânsal planın, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanacağı kurala bağlanmış, "İmar Planı Değişiklikleri" başlıklı 26. maddesinin 6. fıkrasında; "İmar planında gösterilen yolların genişletme, daraltma ve güzergahına ait imar planı değişikliklerinde:
a) Devamlılığı olan bir yolun belli bir kesimde şerit sayısı azaltılamaz ve daraltılamaz.
b) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu dikkate alınır.
  c) İmar planlarındaki gelişme alanlarında geçiş amaçlı 3,00 metreden dar yaya yolu, 10,00 metreden dar trafik yolu açılamaz; yerleşik alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. Ancak parseller 7,00 metreden dar yollardan mahreç alamaz.
ç) İmar planı değişikliği ile taşıt geri dönüş kurbu olmayan çıkmaz yol ihdas edilemez.
d) İmar planlarında Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan karayollarında yapılacak her türlü değişiklikte bu Kuruluştan alınacak görüşe uyulur." hükmüne yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca, planlar arasındaki hiyerarşi kapsamında nazım imar planından sonra yapılacak olan uygulama imar planının, nazım imar planına uygun yapılması gerekmektedir.
 Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde yer verilen düzenlemelere göre, taşıt yolu olan 10 metre üzerindeki en kesitli yolların ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümünü gösterecek olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alması gerekirken daha dar en kesitli olan yaya yollarının (7,00 metrelik) ise üst ölçekli nazım imar planında yer almadan da 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesi mümkündür.
Uyuşmazlık konusu parselin dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen 10 metre en kesitli yol olarak ayrıldığı ancak dayanağı olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında 10 metrelik yol düzenlemesine yer verilmediği görülmektedir.
 Danıştay Altıncı Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre, taşıt yolu olan 10 metre ve üzerindeki en kesitli yolların ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümünü gösterecek olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alması gerekmekte olup dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında öngörülen 10 metre en kesitli taşıt yolunun 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmemesi, uygulama imar planını dayanağı olan nazım imar planına aykırı hale getirmiştir.
Bu durumda, dayanak 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmeyen söz konusu 10 metre enkesitli yolun dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesinin, uygulama imar planını dayanağı nazım imar planına aykırı hale getirdiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde bu yönden de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
 KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.  Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçenin eklenilmesi suretiyle ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine,  06/06/2024 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğuyla karar verildi. 
KARŞI OY(X) :
Trabzon ili, Ortahisar İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde kayıtlı taşınmazı kapsayan alanda yapılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının 10 metrelik taşıt yoluna ayrılan kısmı yönünden İdare Mahkemesince mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporu ve dosyada yer alan diğer bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın bir kısmının 10 metre enkesitli imar yolunda kaldığı ve belirtilen yolun 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer almadığı anlaşılmaktadır.
14 Haziran 2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "... (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. ..." hükmüne, 
"Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
 "(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
 (2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
Yer verilen normun incelenmesinden, her ölçekteki planların bu Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı anlaşılmaktadır.
 EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı, EK-1e Detay Kataloğundan incelendiğinde ise, 10  metre enkesitli yolun, bu lejant gösterimlerinin geometrik ve sınır tip tipi şekillendirmesini kapsamadığı görülmüştür.
 Öte yandan, aynı EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu (Otoyol), bölünmüş taşıt yolu ve taşıt yolu olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı yine bunlarla beraber yaya yolu ve bisiklet yolu gibi en alt düzey yolların düzenlendiği görülmüş olup, böylelikle uygulama imar planında en küçük düzeyde dahi taşıt yollarının ve diğer yolların tamamının gösterileceği anlaşılmaktadır. Esasen tüm yollar ve birbirleriyle olan bağlantılarını içeren hususların ulaşım ana planında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yine, EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol ve üçüncü derece yol olarak adlandırılan dört adet lejant gösteriminin yer aldığı, böylelikle yol ağlarının gösterilmesi bakımından nazım imar planından daha ayrıntılı bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Nazım imar planı" başlığını taşıyan 23. maddesinde; nazım imar planında karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararlar alınmaması esas olup, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirleneceği belirtilmiş ve maddenin devamında nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde ana ulaşım sistemi (Karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, terminal, gar, liman ve havalimanı)' nin analiz, etüt ve araştırmaların yapılacağı hususu düzenlenmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yukarıda sözü edilen yol tanımları yapılmamıştır.
Ölçeği gereği genel kullanım kararları ile başlıca bölge tiplerini belirleyen nazım imar planının, uygulama imar planıyla düzenlenmesi gereken imar adaları oluşturulmadan belirtilen nitelikteki yol kullanımını ihdas etmesinin planlama ilkeleri bakımından mümkün olmadığı, nitekim dava konusu uygulama imar planının dayanağı olan nazım imar planı paftasının incelenmesinden uyuşmazlığa konu "yol" un geçtiği bölgede nazım imar planında ada bazında bir düzenleme yapılmadığı hususu gözetildiğinde, özellikle yapı adalarını ve bu bağlamda da farklı kullanım kararlarına konu alanları birbirinden ayıran ve bunlar arasındaki ulaşım ihtiyacının karşılanması amacına hizmet eden yolların uygulama imar planı kararları ile getirilmesi mümkündür.
Dolayısıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında düzenlenmeyen 10 metrelik yol fonksiyonunun 1/1000 ölçekli uygulama imar planında düzenlenmesinin tek başına plan hiyerarşisine aykırılık oluşturmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, yukarıda belirtilen gerekçeler de göz önüne alındığında, dava konusu  Uygulama İmar Planının 10 metrelik yola ilişkin kısmı yönünden de hukuka uyarlı olmadığı yönündeki Dairemiz ek gerekçesine katılmamaktayım.