Esas No: 2021/5629
Karar No: 2024/5476
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/5629 E.  ,  2024/5476 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/5629
Karar  No : 2024/5476  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Madencilik İşletme Ticaret A.Ş.	  
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... gün ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... ili ... ilçesi sınırlarında ve davacı şirket uhdesinde bulunan ... sicil sayılı IV. grup krom maden işletme ruhsat sahasında 2015, 2016 ve 2018 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'undan az olduğundan bahisle 3213 sayılı Maden Kanunun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 77.632,00-TL tutarında idari para cezası verilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu maden sahasında davacı şirket tarafından hazırlanan ve davalı idareye sunulan 2015 ve 2016 yıllarına ilişkin satış bilgi formları, 2018 yılına ait işletme faaliyet raporu ile davalı idarece tanzim edilen tetkik raporu incelendiğinde, davacı şirketin projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 13.000 ton olduğu, 5 yıllık dönemi kapsayan inceleme neticesinde, davacı şirketin 2014 yılında 5,5 ton, 2015 yılında "0" ton, 2016 yılında 400 ton, 2017 yılında 1.000 ton ve 2018 yılında ise "0" ton üretim yaptığı anlaşılmakta olup, bu suretle davacı şirketin 2015, 2016 ve 2018 yıllarında proje beyanında yer alan tutarın %10'nun altında üretim yaptığının sabit olduğu, öte yandan, 3213 sayılı Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrasında belirtilen beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında, maden işletme ruhsatının iptalini gerektirecek üretim yapılmayan üç yıllık sürenin "kesintisiz ve sürekli" olmasına ilişkin herhangi bir ibare yer almamakta olup, yasa koyucu tarafından beş yıl içerisinde aralıklı olsa dahi toplam üç yıl üretim yapılmamış olması işletme ruhsatının iptali için yeterli sayıldığı, bu durumda, davacı şirket tarafından 2015, 2016 ve 2018 yıllarında beyan edilen ve idarece tespit edilen üretim miktarlarının, davacının söz konusu saha içinde beyan edilerek planlanan yıllık üretim miktarlarının %10'undan az olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... K... sayılı kararda; davalı idarece işleme esas alınan 2015 ve 2016 yıllarında 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 18/02/2015 günlü, 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6592 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değişik 24. maddesinin 12. fıkrasının yürürlükte olduğu, 2018 yılında ise 2017 yılında değişiklik yapılan 12. fıkranın yürürlükte olduğu ve değişiklik maddesinde;  "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında  yapılan toplam üretim miktarının projede  beyan edilen bir yıllık üretim miktarın %30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerince 77.632 TL idari para cezası verilir." hükmünün getirildiğinin anlaşıldığı, dolayısıyla, işleme esas alınan mevzuat hükmünün yürürlükte olduğu dönemde, toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğu 3(üç) yıl bulunmadığı, diğer taraftan, dava konusu işleme esas alınan 3212 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasında 28/11/2017 tarihli, 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesiyle yapılan değişiklik 05/12/2017 tarihli, 30261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğine ve anılan düzenlemede fiilin niteliği değiştiğine göre, anılan maddede yapılan değişiklikten önceki yıllar (2014, 2015, 2016 ve 2017 yılları) ile birlikte Kanun değişikliğinden sonraki 2018 yılındaki durumun bir bütün olarak  beş yıllık dönem içinde değerlendirilmesi suretiyle Kanun değişikliğinden önceki mevzuata göre idari para cezası verilemeyeceği, bu durumda, 2015, 2016 ve 2018 yıllarında toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğunun tespit edildiğinden bahisle davacı şirket hakkında 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde mevzuata ve hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle idare mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI   : Davalı idare tarafından, Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasının uygulanmasında üretim yapılmayan yıllar yanında en az üretim yapılan yılların da değerlendirmeye alındığı, 2017 yılında yapılan değişiklik öncesinde de Kanun'da üç yıllık dönemin kesintisiz olacağına ilişkin bir ibare bulunmadığı, anılan değişiklikle birlikte üretim oranı yüzde 30'a çıkarılmasına rağmen dava konusu işlemde daha lehe olan yüzde 10 oranının uygulandığı ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI  : Davacı şirket tarafından, Maden Kanunu'nda 2017 yılında yapılan değişiklik öncesi üretim hesabına dahil edilecek üç yılın nasıl belirleneceğine ilişkin bir ibarenin bulunmadığı, bu eksikliğin anılan değişiklikle birlikte giderildiği, Kabahatler Kanunu'nun yollama yaptığı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri uyarınca fiilin işlendiği tarihten sonra yürürlüğe giren kanun hükümleri uyarınca ceza verilemeyeceği, yapılacak değerlendirmenin ardışık üç yıllık dönemleri kapsaması gerektiği, bu durumda yapılan üretim miktarının yüzde 10'un altına düşmediği, 2017 yılında Kanun'da değişiklik yapıldığından 2018 yılının beş yıllık dönem içerisine dahil edilmesinin mümkün olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : 
Davacı şirketin uhdesinde bulunan ... ili, ... ilçesindeki ... sicil sayılı IV. grup krom işletme ruhsat sahasında 02-05/08/2019 tarihleri arasında yapılan denetim sonucunda, 21/03/2011 tarihinden geçerli olmak üzere işletme izni düzenlenen sahada, yıllık 8.000 ton üretim yapılacağının işletme projesinde beyan edildiği, ancak 2015 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığı, 2014 yılında 5.500 ton, 2016 yılında 400 ton, 2017 yılında 1.000 ton üretim yapıldığının tespit edilmesi üzerine, beş yıllık denetim süresi içindeki en az üretimin yapıldığı 2015, 2016 ve 2018 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının 400 ton olduğu ve bu miktarın işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğundan bahisle dava konusu işlemle davacı şirkete, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12.maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası verildiği ve bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası    verilir...  " düzenlemesine, 13.  maddesinin   2. fıkrasında;  "....bu   kanun    gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılması sağlanarak, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır. 	
Uyuşmazlıkta; idarece 02-05/08/2019 tarihlerinde mahallinde yapılan incelemeler sonucunda davacı tarafından 2015 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığı, 2014 yılında 5.500 ton, 2016 yılında 400 ton, 2017 yılında 1.000 ton üretim yapıldığının tespit edildiği, davacı tarafından sunulan işletme faaliyet raporlarında da aynı üretim miktarlarının beyan edildiği görülmüş olup, davacının uhdesindeki ruhsat sahasında tetkik tarihinden geriye doğru beş yıl içerisindeki üç yılda yapılan toplam üretimin, projede beyan edilen yıllık üretim miktarının yüzde 10'u olan 800 tondan az olduğu, buna ilişkin olarak mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun söz konusu olmadığı da açıktır. 
Bu durumda; tespit tarihinden geriye dönük beş yıllık süre içerisindeki üç yılda yaptığı toplam üretim projede beyan edilen yıllık üretim miktarının yüzde 10'undan az olan davacı hakkında tespit tarihinde öngörülmüş olan Maden Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 77.632 TL idari para cezası uygulanmasına dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. 
Bu itibarla, idare mahkemesinin davanın reddi yönündeki Sivas İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
 Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.