Esas No: 2024/218
Karar No: 2024/4377
Karar Tarihi: 03.07.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/218 E.  ,  2024/4377 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2024/218
Karar	No : 2024/4377                                                                   
TEMYİZ EDEN TARAFLAR	: 1- ...	                                                  
	  VEKİLİ:  Av. ...              2- ... Müdürlüğü	(E-Tebligat)               VEKİLİ:  Av. ... 
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan hüküm fıkralarının bozulması istenilmektedir.  
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Çorum İli, Alaca İlçesi, ... Köyü,.......... ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda 17 Ocak 2012 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan 02/01/2012 tarih 2012/2682 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca yapılan arazi toplulaştırması işleminin anılan taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istemiyle davalı idareye yapılan 06/12/2021 tarihli itirazın zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:...sayılı kararda; Çorum İli, Alaca İlçesi, ... Köyü'nde davacıya ait ............., ... ve ... nolu parselleri de kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile bu işleme 27/11/2017 tarihli itirazın zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada Mahkememelerinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı iptal kararının, Danıştay Onuncu Dairesinin 08/09/2020 tarih ve E:2020/628, K:2020/2850 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmesi üzerine, Mahkeme kararı sonrası .. ada ... numaralı parseldeki ağaçlık alanın 29/10/2021 tarihinde temizlendiği, ancak kesilen ağaç ve çalılıkların köklerinin zeminde mevcut olduğu ve bu ağaç ve çalı köklerinin tarım araçlarının verimli şekilde kullanılmasına imkan vermediği, eski ... nolu parselin bulunduğu alanda davacıya tahsis edilen 13,388.20 m² yüzölçümlü ... ada ... nolu parselin dere tarafında bulunan yaklaşık 1200 m² lik alanın da yabani ot, çalı ve ağaçlardan temizlenerek tarıma elverişli hale getirilmesi gerektiği, bu nedenle söz konusu parsellerde tarım yapılması mümkün olmadığından yapılan toplulaştırmada, eşdeğerlilik ve hakkaniyet ilkelerinin gözetilmediği, davacıya ait ... ve ... nolu parsellerin 15 m lik asfalt yola cephesinin olduğu, yapılan uygulama sonucunda yola cephesi bulunan ... nolu parselin yerinde korunmayarak ... ada ... nolu parsele tahsis edilmesinin Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar başlığının altındaki “Umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parseller yine imkânlar ölçüsünde aynı yerde verilmelidir.” hükmüne uygun olmadığı, Mahkeme kararı uyarınca söz konusu 9 adet parseli kapsayacak  şekilde yeniden toplulaştırma işlemi yapılması gerekirken  sadece 3 adet parsele yönelik toplulaştırma işlemi yapıldığı, bu nedenlerle söz konusu parseller yönünden tesis edilen toplulaştırma işleminde ve dava konusu edilen 06/12/2021 tarihli başvurunun zımmen reddine dair işlemde hukuka uyarlık görülmediği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI	: Her  ne kadar Mahkemece idari işlemin iptaline karar verilmiş olsa da gerekçede belirtilen hususların ayrıntılı olarak açıklanmadığı, gerekçenin taleplerini karşılamadığı, daha sonraki idari ve hukuki süreçlerde aleyhlerine hak kaybına yol açacağı belirtilerek, idari işlemin somut ve açık şekilde gerekçelendirilmesi istenilmektedir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI	: Mahkeme kararının hatalı ve eksik bilirkişi raporuna dayandığı, yeni ... ada ... numaralı parsel yönünden çelişki bulunduğu, ilk raporda davacının mülakat ile iki parselin birleştirilmesi beyanının dikkate alındığı, son raporda davacının mülakatının dikkate alınmadığı, uygulamada esas parsel sayısının en aza indirilip, tarımsal faaliyetin daha kolay, verimli ve ekonomik yapılmasının amaçlandığı, bu nedenle ... ada ... parselde üç farklı taşınmazın birleştiği, bunun yanı sıra 982 parselin yol cephesi olmadığı halde söz konusu parsellerle birleştiğinin görüldüğü, 216, 230 ve 231 numaralı parseller çalılık vasıflı parsel olmadığından yabani ot, çalı ve ağaçların temizlenmesinin idarenin sorumluluğunda olmadığı, davacının parselindeki bütün ağaç köklerinin temizlendiği, bilirkişi raporunda belirtilen ağaç köklerinin davacının taşınmazında olmayıp komşu parsel sınırında kaldığı ve mevzuata uygun gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVACININ SAVUNMASI	: Cevap verilmemiştir.
DAVALININ SAVUNMASI	: Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ                                       : ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
         3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının,  toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
 "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Buna göre, yapılacak toplulaştırma işlemlerinde maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılacak, bu mümkün olmadığı takdirde, verimliliğin artırılması, optimum büyüklüğün sağlanması, işletme bütünlüğünün tesis edilmesi amacıyla, teknik gereklilikler ortaya konularak, farklı alanlarda taşınmaz tahsisleri yapılabilecektir. Bununla birlikte, idarelerce farklı alanlardan yapılan tahsislerin hukuki ya da teknik gerekliliğinin belirtilmesi gerekmektedir. 
 Çorum İli, Alaca İlçesi, ... Köyü'nde davacıya ait .... ve .... nolu parselleri de kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile bu işleme 27/11/2017 tarihli dilekçe ile davacı tarafından yapılan itirazın zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile “…davacıya ait eski... ve ... parsel nolu taşınmazlardan oluşturularak tahsis edilen 193/13 nolu parselin yaklaşık 5.500,00 m² lik alanı ağaç ve çalılık ile kaplı olması nedeni ile bu alanda tarım yapılması mümkün olmadığından yapılan toplulaştırmada, eşdeğerlilik ve hakkaniyet ilkelerinin gözetilmediği,…” gerekçesine yer verilerek iptal kararı verilmiş, söz konusu karar ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile "...kararda ... parselin ayrı ayrı irdelenmediği, hak kaybına neden olunabileceği ileri sürülmekte ise de; istinaf başvurusuna konu karar ile  davacıya ait ........ ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işleminin iptal edilmiş olması karşısında, söz konusu parselleri kapsayan alanda yeni bir uygulama yapılmak suretiyle iptal kararının gereğinin yerine  getirileceği açıktır." açıklamasına yer verilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş, anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesinin 08/09/2020 tarih ve E:2020/628, K:2020/2850 sayılı kararı ile onanmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden;  davacının ... Köyü'nde maliki olduğu ....... ve ... parsel nolu 9 adet taşınmazın, toplulaştırma işlemine tabi tutularak tescile esas parselasyon haritasında gösterildiği şekliyle davacı adına ........ve.... olmak üzere toplam 6 adet parselin tahsis edilmesi üzerine anılan toplulaştırma işleminin iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile işlemin iptaline karar verilmesi üzerine yapılan arazi toplulaştırma işleminin hukuka uygun olmadığı, iptal kararının  ........... ve ... sayılı parsellere ilişkin olarak lehlerine düzenleme yapılması suretiyle yerine getirilmesi gerektiğinden bahisle 06/12/2021 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddine dair işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesi'nce mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen ... sayılı Bilirkişi Raporu'nun sonuç kısmında özetle; ''... a)	Çorum-Alaca Arazi Toplulaştırma ve TİGH projesinde, Uygulama Alanının ve Derecelendirme Haritasının mevzuatta belirtilen hususlar dikkate alınarak belirlendiği,
b)	Uygulama etaplarında askı ilanlarının yapılarak çiftçilerin bilgilendirildiği, 
c)	Toprak derecelendirmelerinin ve sınıflandırmalarının; arazinin varlığı, toprağın özelliği, yerleşim yerine ve yola olan uzaklığı gibi hususlar gözetilerek yapıldığı, parsellerin indeks değerleri bakımından dengenin gözetildiği, 
d)	Arazi Toplulaştırma ve TİGH projesi ile oluşturulan parselasyon haritasında her parselin yola ve suya erişiminin olduğu, aşırı sulama ve yağış sularının tahliyesi için drenaj kanallarının yapımının planlandığı, 
e)	Toplulaştırma nedeniyle Kamu Ortak Kullanım Payı olarak %10'a kadar katılım payı kesilebileceğinden proje kapsamında kesilen dava konusu taşınmazlardan kesilen yaklaşık % 5 katılım payı oranının kanun ve yönetmeliklerce uygun olduğu,
f)	Davacının uygulamaya 9 adet parselde bulunan toplam 113,509.53 m² lik alanı uygulama sonucunda KYP kesintisi ve parsel endeks değerlerine göre yapılan dönüşüm sonucunda davacıya toplam 106,303.33 m² olan 6 adet parsel tahsis edilmiştir. Davacı vekili tarafından Çorum İli, Alaca İlçesi, ... Köyünde davacıya ait parselleri kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile bu işleme 27/11/2017 tarihli dilekçe ile yaptığı itirazın zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemi dava açılmış olup, ... İdare Mahkemesi tarafından... Esas no ile görülen dava sonucunda; ... İdare Mahkemesinin E:... K... sayılı kesinleşmiş kararının infazı neticesinde, davacıya toplam 104,555.99 m² olan 5 adet müstakil parsel tahsis edilmiştir. Tahsis miktarındaki 106,303.33-104,555.99 = 1,747.34 m² lik azalma, yapılan hesaplamalar neticesinde; düşük parsel endeksine sahip 130 ada 10 nolu parselin daha yüksek endeks değere sahip ... ada ... ve ... ada ... parsellere dağıtımının yapılmasından dolayı kaynaklandığı, yapılan hesap ve tahsis işlemlerinin teknik talimat ve mevzuata uygun olduğu,
g)	... İdare Mahkemesinin E:..., K:... sayılı kesinleşmiş kararına göre ... Köyü parselasyon Planında yapılan düzeltme neticesinde; Fethi Sehir adına tahsis edilen 0.567888 endeks değere sahip 6,163.19 m² yüzölçümlü ... ada ... numaralı parselin, parsel endeks değerlerinin hesaba katılması sonucunda 0.792899 parsel endeks değerine sahip ... ada ... parsele 4,256.99 m² ve ...parsel endeks değerine sahip ... ada ... parsele 159.02 m² dağıtım gördüğü, yapılan parselasyon ve dağıtım işleminin teknik talimat ve ilgili mevzuata uygun olduğu,
h)	... İdare Mahkemesinin E:..., K:... sayılı kararında “…davacıya ait eski ... ve ... parsel nolu taşınmazlardan oluşturularak tahsis edilen ... nolu parselin yaklaşık 5.500,00 m² lik alanı ağaç ve çalılık ile kaplı olması nedeni ile bu alanda tarım yapılması mümkün olmadığından yapılan toplulaştırmada, eşdeğerlilik ve hakkaniyet ilkelerinin gözetilmediği,…” hükmüne istinaden idarece ... ada ... numaralı parseldeki ağaçlık alanın 29/10/2021 tarihinde temizlendiği, ancak kesilen ağaç ve çalılıkların köklerinin zeminde mevcut olduğu ve bu ağaç ve çalı köklerinin tarım araçlarının verimli şekilde kullanılmasına imkan vermediği anlaşıldığından ... ada ... nolu parsel olarak tescil edilen bu taşınmaz üzerindeki söz konusu ağaç köklerinin de idare tarafından sökülerek tarıma elverişli hale getirilmesi gerektiği,
İ)  Ayrıca, Mahkeme kararında belirtilmemiş olup, dava dilekçesinde belirtilen eski 232 nolu parselin bulunduğu alanda davacıya tahsis edilen 13,388.20 m² yüzölçümlü ... ada ... nolu parselin dere tarafında bulunan yaklaşık 1200 m² lik alanın da yabani ot, çalı ve ağaçlardan temizlenerek tarıma elverişli hale getirilmesi gerektiği,
J) Yine, Mahkeme kararında belirtilmemiş olup, dava dilekçesinde belirtilen davacıya ait ... ve ... nolu parsellerin 15 m lik asfalt yola cephesinin olduğu, yapılan uygulama sonucunda yola cephesi bulunan 937 nolu parselin yerinde korunmayarak ... ada ... nolu parsele tahsis edilmesinin Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar başlığının altındaki “Umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parseller yine imkânlar ölçüsünde aynı yerde verilmelidir.” hükmüne uygun olmadığı..." görüşüne yer verilmiştir.
	Uyuşmazlıkta, dosyaya ibraz edilen bilirkişi raporunda, uyuşmazlığı açıklığa kavuşturacak somut verilere yer verilmediği gibi eski parsellerin uzağından yapılan tahsisin teknik ve hukuki zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, yeni tahsis edilen parsellerin en/boy oranı açısından ilgili talimata uygun olup olmadığı, parsellerin verimlilik açısından değerlendirilmediği görülmektedir.
	Öte yandan, davacı tarafından; 9 adet parselin her biri yönünden tam bir  inceleme yapılmadığı, toplulaştırmadan önce ..., ..., ... ve ... sayılı parsellerin yol kenarında, mera kenarında, verimli, düzlük ve sulak arazi olduğunun dikkate alınmadığı, toplulaştırma öncesi ve sonrası parsellerin verimlilik açısından değerlendirilmediği, toplulaştırma sonucunda sürülebilen arazi miktarının azaltıldığı iddiaları ileri sürüldüğü halde, bu hususların açıklığa kavuşturulmadan karar verildiği anlaşılmaktadır. 
	Bu durumda, toplulaştırmanın dağıtım ilkelerine uygun yapılıp yapılmadığının, davacının iddiaları ile davalı idarenin savunmaları dikkate alınarak ortaya konulması suretiyle karar verilmesi gerekmekte olup, dava konusu toplulaştırma işleminin ilgili mevzuata, toplulaştırma ilke ve esaslarına uygun yapılıp yapılmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi için seçilecek yeni bir bilirkişi heyetinin katılımıyla, yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle düzenlenecek rapor değerlendirilerek bir karar verilmesi gerekmektedir. Yeniden yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesinde, taşınmazlara ait parselasyon paftalarıyla birlikte, mahallinde arazilerin ve toprağın fiziki özelliklerinin de incelenmesi suretiyle uyuşmazlık konusu eski ve yeni taşınmazların eşdeğer olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
	Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu esas alınarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz isteminin kabulüne,
2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesi'nin  ...  tarih ve E:..., K: ... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 03/07/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.