Esas No: 2024/3004
Karar No: 2024/5044
Karar Tarihi: 26.11.2024

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/3004 E.  ,  2024/5044 K.


"İçtihat Metni"
            T.C.
    D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas  No:2024/3004
Karar No:2024/5044
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... Organizasyon Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ	: Av. ... 
 
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Kurumu 
VEKİLİ	: Av. ... 
İSTEMİN KONUSU	: ...  İdare Mahkemesinin ...  tarih ve E:... , K:...  sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
	Dava konusu istem: Batman Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünce 24/11/2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ...  ihale kayıt numaralı "2024 Mali Yılı Malzeme Dahil Mamul Yemek Alımı, Dağıtımı ve Servis Hizmet Alımı" ihalesine yönelik olarak dava dışı H.Ö. tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine düzeltici işlem belirlenerek aşırı düşük teklif açıklaması mevzuata uygun bulunmayan davacı şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin 24/07/2024 tarih ve 2024/UH.II-926 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
	İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava dışı H.Ö. tarafından davalı idareye yapılan başvuruda sekiz iddia ileri sürülmüş ise de uyuşmazlığın davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin dava konusu işleme dayanak olan tek iddia üzerinden çözüme kavuşturulduğu, davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasında yemek taşıma için kısmi zamanlı olarak çalıştırılacak sürücü maliyetine yönelik herhangi bir açıklama yapılmadığı ve kısmi zamanlı çalıştırılacak sürücü giderinin toplam işçilik maliyeti hesaplamasına dahil edilmediği, personele yönelik olarak sadece "Kuruluşlarda Tam Zamanlı Çalışacak Personellerin Sayısı ve Nitelikleri" başlıklı bölümde tam zamanlı çalışacağı belirtilen 1 adet aşçı, 1 adet aşçı yardımcısı ve 3 adet servis ve bulaşık personeli maliyetinin dahil edildiği, davacı şirket tarafından sürücü giderinin yardımcı giderler arasında sayıldığı iddia edilmiş ise de, taşıma personelinin yardımcı giderler mahiyetinde olmadığı, yemek taşıma işinin personel giderleri arasında gösterilmesi gerektiği, diğer taraftan, davacı şirket tarafından dava konusu ihaleye yönelik olarak daha önce yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine alınan 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı Kurul kararında aşırı düşük teklif açıklamasının değerlendirildiği, bu Kurul kararının iptali istemiyle açılan davanın sonuçlandığı ve kanun yolları tüketilerek aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığına yönelik iddianın şirketleri lehine kesinleştiği iddia edilmiş ise de, işbu dava konusu 24/07/2024 tarih ve 2024/UH.II-926 sayılı Kurul kararında daha önce incelenen iddiaların yeniden değerlendirmeye alınmadığı, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına neden olan iddianın daha önceki Kurul kararında yer almadığı, bu nedenle davacı şirketin bu iddiasına itibar edilmediği, bu durumda, dava dışı H.Ö. tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine düzeltici işlem belirlenerek davacı şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Mahkemece somut olaya özgü değerlendirme yapılmadığı, dava konusu Kurul kararının Mahkeme kararının gerekçesi haline getirilmesiyle yetinildiği, bunun gerekçeli karar hakkını ihlal eden bir yöntem olduğu, personel giderlerine yönelik hususların 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı önceki Kurul kararında incelendiği ve aşırı düşük teklif açıklamasının personel giderleri bakımından da mevzuata uygun olduğuna karar verildiği, Kurulun daha önce incelediği ve karar verdiği konulara ilişkin dava dışı H.Ö. tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun bu kısmının görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken bu kısımların yeniden incelenmesiyle şirketleri hakkında düzeltici işlem belirlenmesine ve tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği, öte yandan, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı Kurul kararının şirketlerinin aleyhine olan kısmının iptaline karar verildiği, anılan Mahkeme kararının Danıştay Onüçüncü Dairesinin 09/07/2024 tarih ve E:2024/1623, K:2024/3158 sayılı kararıyla onandığı, dolayısıyla personel giderleri de dahil olmak üzere şirketleri tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygunluğunun yargı kararlarıyla da kesinleştiği, yemeğin idarenin 5 km uzaklıktaki hizmet binasına taşınmasının açıklama yapılan personel giderleri kapsamında değerlendirilebileceği gibi akaryakıt, bakım, onarım gibi hususlar için belirlenen 30.000,00-TL'lik yardımcı giderler içerisinde değerlendirilmesinin mümkün olduğu, nitekim Kurulun Kamu İhale Genel Tebliği'nin 79.2.6. maddesi uyarınca yemek pişirilmesi için gerekli olan nakliye giderlerinin yardımcı girdiler arasında yer aldığı, dolayısıyla bu hususa ilişkin açıklama sunulmasına gerek olmadığı yönünde 08/02/2023 tarih ve 2023/UH.II-289 sayılı kararının bulunduğu, somut uyuşmazlıkta Kurulun belirtilen karardaki tutumundan ayrılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı, dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI             : Davalı idare tarafından, aşırı düşük tekliflerin niteliği itibarıyla sözleşme konusu işi gereği gibi ifa etme hususunda risk taşıyan teklifler olduğu, bu riskin bertaraf edilmesinin ise ancak 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta öngörülen düzenlemelere uygun bir şekilde aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamındaki açıklamaların sunulmasını gerektirdiği, dava dışı H.Ö.'nün ihale üzerinde bırakılan davacı şirket tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olarak yapılmadığına yönelik iddiasının her gün 5 km uzaklıktaki hizmet binasına yemek taşınmasına ilişkin personel hakkında gerekli açıklamanın yapılmadığından bahisle yerinde bulunduğu, davacı tarafından dava dışı H.Ö.'nün iddialarının usul yönünden reddedilmesi gerektiğine dair iddiasının hukuki dayanağı bulunmadığı, dava konusu Kurul kararı ile temyiz edilen Mahkeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ           : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
	ESAS YÖNÜNDEN:
	MADDİ OLAY: 
	Batman Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından 24/11/2023 tarihinde açık ihale usulü ile ... ihale kayıt numaralı "2024 Mali Yılı Malzeme Dahil Mamul Yemek Alımı, Dağıtımı ve Servis Hizmet Alımı" ihalesi gerçekleştirilmiştir.
	Yaklaşık maliyet 14.972.684,22-TL olarak belirlenmiş, bahse konu ihale kapsamında 20 adet ihale dokümanı indirilmiştir. Gerçekleştirilen ihaleye 9 istekli katılmıştır.
	Davacı şirketin 7.580.207,00-TL'lik teklifi sınır değerin altında kaldığı için ihaleyi gerçekleştiren idarenin... tarih ve ... sayılı işlemiyle "... Teknik Şartnamenin içinde bulunan 14 günlük menüyü baz alarak ve İdari Şartnamede belirtilen (1) aşçı, (1) aşçı yardımcısı, (2) servis elemanı, (1) bulaşıkçı personeli birim fiyata dahil edilecek olup, Ek 1 Gıda Rasyonu ve Ek 2 Gıda Malzemelerinin özelliklerine uygun teklif bileşenlerini belgelendirmek ..." üzere davacı şirketten aşırı düşük teklif açıklaması istenilmiştir.
	İhale komisyonunun 07/12/2023 tarihli kararıyla davacı şirket tarafından 30/11/2023 tarihinde sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının yeterli ve geçerli olmadığı sonucuna varılarak teklifi değerlendirme dışı bırakılmış, dava dışı H.Ö.'nin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmesine ve ihalenin bu istekli uhdesinde bırakılmasına karar verilmiş, 08/12/2023 tarihli kesinleşen ihale kararının bildirilmesi üzerine 18/12/2023 tarihinde davacı şirket tarafından ihaleyi yapan idareye şikayet başvurusunda bulunulmuştur.
	İhaleyi yapan idarece davacı şirketin şikayet başvurusunun reddine karar verilmiş, anılan kararın 19/12/2023 tarihinde bildirilmesi üzerine 27/12/2023 tarihinde davalı idareye itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuş, davacının aşırı düşük teklif açıklamasına konu ana girdilerin tevsiki amacıyla ibraz edilen EK-O.7 maliyet/satış tutarı tespit tutanağının satışlar dayanak alınarak hazırlandığı ancak tutanağın "8. Yukarıda yapılan tespitlerin isteklinin yasal defter ve belgeleri ile uyumlu olduğunu, Kamu İhale Genel Tebliği'ne istinaden isteklinin yasal defter ve belgelerine göre 2 nüsha olarak hazırlanan ve istekli ile birlikte imza altında alınan işbu tutanak kapsamındaki bilgilerin doğruluğunu beyan ve kabul ederiz." şeklindeki beyan ile isteklinin ve meslek mensubunun imzaları ile tutanağın tarih ve sayısını içeren son sayfasının bulunmadığı tespit edilmiş, bunun üzerine Kurul tarafından ihaleyi gerçekleştiren idareden 08/01/2024 tarihli yazı ile "Aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında başvuru sahibi istekli tarafından sunulan EK-O.7 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağı'nın dizi pusulasında 15 sayfadan ibaret olduğunun belirtildiği halde idarenizce elektronik ortamda gönderilen belgeler kapsamında anılan tutanağın ilk 12 sayfasının ve meslek mensubu faaliyet belgesinin bulunduğu, tutanağın istekli ve meslek mensubunun imzalarını, tarih ve sayısını içeren son sayfasının bulunmadığı tespit edilmiş olup belgede sayfa eksiği varsa bu konudaki tespit ve söz konusu eksikliğe ilişkin açıklamanızın veya belge idarenizce eksik gönderildi ise belgenin tamamının yeniden gönderilmesi" istenilmiş, gelen cevabi yazıda, "Söz konusu aşırı düşük teklif açıklaması ve ekli belgeler istekli firma tarafından 30/11/2023 saat 15.00'te dizi pusulası ve meslek mensubu faaliyet belgesi dahil 15 sayfa teslim alınmıştır. Eksik belge söz konusu değildir. Talep edilen belgeler yeniden taranmış ve yazımız ekinde sunulmuştur." ifadelerine yer verilerek yazı ekinde ilgili tutanak davalı idareye tekrar gönderilmiş, bu bilgilere göre EK-O.7 maliyet/satış tutarı tespit tutanağının son sayfasının idareye sunulmadığından bahisle tespit edilen bu eksiklik nedeniyle davacının aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığı sonucuna varılarak 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı Kurul kararıyla davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunun reddine karar verilmiştir.
... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararıyla "Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması ve Eklerine İlişkin Dizi Pusulası" incelendiğinde (34) kalemden ibaret eklerin 34. sırasında EK-O.7 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağı ve Meslek Mensubu Faaliyet Belgesi (15 sayfa) şeklinde tutanağa bağlandığı, davalı idare tarafından Mahkemeye ibraz edilen dosyada da EK-O.7 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağının ilk 12 sayfası ile 15. sayfada yer alan ilgili meslek mensubu faaliyet belgesinin bulunduğu, tutanağın 13 ve 14. sayfalarının bulunmadığı görülmekle birlikte, davacı tarafından ibraz edilen belge eklerine dair tutanakta, EK-O.7 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağı ve Meslek Mensubu Faaliyet Belgesinin 15 sayfa şeklinde belirtildiği ve SMMM tarafından imzalanıp kaşelenmesi gereken beyan ve taahhüt kısmına denk gelen sayfaların da bu kısma isabet ettiği, başka bir anlatımla, meslek mensubu faaliyet belgesini de ibraz eden davacının, ibraz etmediği sayfaların (13 ve 14) neden tutanakta belirtildiğinin davalı idare tarafından anlaşılır ve makul bir şekilde izah edilemediği, dolayısıyla ihaleyi gerçekleştiren idare tarafından söz konusu eksikliğin davacıdan sadır olduğuna dair ortada her türlü şüpheden uzak somut bir delil ortaya konulamadığından, salt eksik bilgi-belge ibraz edildiği gerekçesiyle tesis edilen dava konusu 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı Kurul kararının davacı şirketin aleyhine olan kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı Kurul kararının davaya konu edilen kısmının iptaline karar verilmiş, anılan Mahkeme kararı Dairemizin 09/07/2024 tarih ve E:2024/1623, K:2024/3158 sayılı kararıyla kesin olarak onanmıştır.
... İdare Mahkemesinin ...  tarih ve E:..., K:...  sayılı kararı üzerine 16/05/2024 tarih ve 2024/MK-49 sayılı Kurul kararıyla 17/01/2024 tarih ve 2024/UH.II-117 sayılı Kurul kararının davacı şirketin EK-O.7 Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağı ve Meslek Mensubu Faaliyet Belgesine yönelik iddialarına ilişkin değerlendirmeleri içeren kısmının iptaline, anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, 4734 sayılı Kanun'un 54. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendi uyarınca düzeltici işlem belirlenmesine karar verilmiştir.
	Bunun üzerine 14/06/2024 tarihli ihale komisyonu kararıyla davacı şirketin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenip ihalenin davacı şirket uhdesinde bırakılmasına karar verilmiş, dava dışı H.Ö.'nün teklifi ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlenmiştir.
	İhale komisyonunun 14/06/2024 tarihli kararı üzerine dava dışı H.Ö. tarafından 24/06/2024 tarihinde şikayet başvurusu yapılmış, ihaleyi yapan idarenin 26/04/2024 tarihli ret kararı üzerine 27/04/2024 tarihinde davalı idareye itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuştur.
	Kurulun 24/07/2024 tarih ve 2024/UH.II-926 sayılı kararıyla "... ihale konusu iş kapsamında Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü Mutfağından Batman Kadın Konukevi Müdürlüğüne her gün yemek taşınması işinin de yapılacağının ve taşıma mesafesinin de 5 km olacağının anlaşıldığı, bununla birlikte, istekli tarafından açıklaması kapsamında yapılan işçilik hesabına sadece Teknik Şartname’nin “J-Kuruluşlarda Tam Zamanlı Çalışacak Personellerin Sayısı ve Nitelikleri” başlıklı bölümünde tam zamanlı çalışacağı belirtilen 1 adet aşçı, 1 adet aşçı yardımcısı ve 3 adet servis ve bulaşık personeli maliyetinin dahil edildiği ancak yemek taşıma işlemi için herhangi bir personel gideri öngörülmediği ..." değerlendirmelerine yer verilerek itirazen şikayet başvurusunun bu iddia bakımından yerinde olduğu sonucuna varılarak davacı şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması yönünde düzeltici işlem belirlenmiştir.
	Bunun üzerine, 24/07/2024 tarih ve 2024/UH.II-926 Kurul kararının yemek taşıma işlemi için herhangi bir personel gideri öngörülmediğinden bahisle düzeltici işlem belirlenerek davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "Temel ilkeler" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, idarelerin bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 38. maddesinde, ihale komisyonunun verilen teklifleri 37. maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği kurala bağlanmıştır.
	Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin "Sınır değer ve aşırı düşük teklifler" başlıklı 59. maddesinde, ihale komisyonunun verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplayacağı, aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemlerine ilişkin olarak, ihale ilanı ve dokümanında belirtilmek kaydıyla, sınır değerin altında olan tekliflerin ihale komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edileceği ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntıların yazılı olarak isteneceği, ihale komisyonunun verilen hizmetin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, teklif edilen hizmetin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendireceği, bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği kuralına yer verilmiştir.
	Kamu İhale Genel Tebliğinin ihalenin yapıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle 45.1.3. maddesinde, isteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyeceği, analizler ve hesap cetvelinin, 4734 sayılı Kanunun 38. maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden isteneceği, bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen isteklilerin tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında; anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri, teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri sunacakları, sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulmasının istenmeyeceği, anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan ihalelerde istekli tarafından sunulacak hesap cetvelinde, sorgulamaya tabi tutulmayan iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının her biri için miktar ve birim fiyatların ayrı ayrı gösterilmesinin zorunlu olmadığı, sorgulanmayan iş kalemlerinin tamamı için teklif edilen toplam bedelin gösterilmesinin yeterli olduğu; 45.1.8. maddesinde, aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait tekliflerin reddedileceği; 79.2.1. maddesinde, aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesinin zorunlu olduğu; 79.3.1. maddesinde, teklifi aşırı düşük olarak tespit edildikten sonra usulüne uygun açıklama yapan isteklilerin tekliflerinin geçerli kabul edileceği, hayatın olağan akışına veya ticari gereklere aykırılık gibi nedenlerle tekliflerin reddedilemeyeceği kuralı yer almıştır.
	Uyuşmazlık konusu ihaleye ait İdari Şartnamenin "Teklif fiyata dahil olan giderler" başlıklı 25.3.1. maddesinde, "A. Sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edilecek fiyata dâhildir.
B. Malzeme Dâhil Yemek Hazırlama ve Dağıtım Hizmet Alımına İlişkin Kahvaltı, Ara Öğün, Ana Öğün ve Özel Gün Menüsü Giderleri:
Batman Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü
Aşağıda öğün sayıları yer alan ve Gıda Rasyonundaki gramajlara göre oluşturulacak yemek maliyetleri 13 Yaş ve Üstü Kahvaltı 21.900 Adet,13 Yaş ve Üstü Ara Öğün 43.800 Adet, 13 Yaş ve Üstü Öğle Yemeği 21.900 Adet, 13 Yaş ve Üstü Akşam Yemeği 21.900 Adet,  Personel Öğle Yemeği 12.000 Adet, Nöbetçi Personel Gece Kahvaltı 366 Adet, Personel Sabah Kahvaltı 4.745Adet, Personel Akşam Yemeği 4.745 Adet, Özel Gün Menüsü 1.440 Adet GENEL TOPLAM 132.795 Adet teklif fiyata dahildir.
Batman Kadın Konukevi Müdürlüğü
3-6 Yaş Kahvaltı 1.095Adet, 3-6 Yaş Ara Öğün 2.190Adet, 3-6 Yaş Öğle Yemeği 1.095Adet, 3-6 Yaş Akşam Yemeği 1.095Adet, 7-12 Yaş Kahvaltı 1.095Adet, 7-12 Yaş Ara Öğün 2.190Adet, 7-12 Yaş Öğle Yemeği 1.095Adet, 7-12 Yaş Akşam Yemeği 1.095Adet, Kadın Kahvaltı 1.825Adet, Kadın Öğle Yemeği 1.825Adet, Kadın Akşam Yemeği 1.825Adet, Personel Sabah Kahvaltısı 1.095Adet, Personel Öğle Yemeği 2.652Adet, Personel Akşam Yemeği 1.095Adet, Özel Gün Menüsü 264Adet GENEL TOPLAM 21.531
Yemekten yararlanacak adet/öğün sayısına mamul yemek hizmet alımında çalışan personel hariç,
C. İşçilik ücreti, yemek, yol ve giyecek giderleri:
Yemeklerin firma mutfağında pişirildiği ve bu hizmetin sunulması işiyle ilgili olarak aylık (26) gün üzerinden fiilen çalışan personelin tüm mesaisini kuruluşta geçirdiği hallerde, hizmetin sunulmasıyla görevli; Aşçı, Aşçı Yardımcısı, servis elemanı işçilik giderleri [(işçi ücreti, sigorta prim giderleri, yemek, (yol 21,60-TL Brüt Ücret ödenecektir), giyim, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma (118 gün)] teklif fiyata dâhildir. 
Teknik Şartnamenin Genel Hususlar başlıklı kısmının 27 nci maddesinde belirtilen giyecek yüklenici firma tarafından personele  ayni olarak verilecektir.
Yılbaşı, bayram, davet, toplu yapılan doğum günleri vs. gibi özel günlerde yılda 12 defa olmak üzere (1704) kişinin yararlanacağı, teknik şartnamede örnek olarak yer alan tablodan veya gıda rasyonundan seçilerek 6 çeşitten oluşturulacak “Özel Gün Menüsü” teklif fiyata dâhildir.
D. Malzeme Giderleri:
Yemeğin taşınması için thermobox veya ısı üreten kapalı araba,19 lt lik damacanalar için su sebili, kapak, strech, alüminyum folyo, yemek servisinde dağıtım için ısıtmalı yemek arabası, soğutmalı taşıma aracı, çöp konteyneri teklif fiyata dâhildir.
E. Diğer giderler:
İçme suyu, yemeğin özelliğine göre ketçap, mayonez, limon, sirke, çeşitli baharatlar, temizlik malzemeleri, plastik çöp torbası, bebek, yaşlı, hasta veya diyetlilerin yiyeceklerinin hazırlanması amacıyla oluşturulan özel beslenme birimi için süt, pirinç unu, sebze, meyve, et, LPG dolum masrafları, yemek numunelerinin mikrobiyolojik analizi, yemek imalatı servis ve temizliği, kullanılacak malzeme, iş kazası ve hijyene ilişkin personelin eğitimi, idarenin demirbaşında bulunan ve yüklenici firmaya teslim edilecek her türlü ekipmanın bakım ve onarımı, yüklenici firma tarafından temin edilecek makine ve teçhizat, ilaçlama, yemeğin yapımında kullanılacak elektrik, su, doğalgaz ile nakliye, ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri ve Kamu İhale Kurum payı teklif fiyata dahildir.
Yemek kuruma ait merkezi bir mutfakta pişirilerek diğer kuruluşlara dağıtımı yapılıyor ise pişirilen yemeğin diğer kuruluşlara dağıtımındaki nakliye giderleri teklif fiyata dâhildir.
Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.; "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 33. maddesinde, "Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu; a) Verilen hizmetin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
	Uyuşmazlık konusu ihaleye ait Teknik Şartnamede işin konusunun kuruluş mutfaklarında yemek pişirme yoluyla mamul yemek alımı, dağıtımı ve servis hizmetleri olduğu, malzeme dahil mamul yemek alımı, dağıtımı ve servis hizmeti alımı yapılacak kuruluşların 1- Batman Engelsiz Yaşam Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü ve 2- Batman Kadın Konukevi Müdürlüğü olduğu, bu şartname kapsamında malzeme dahil mamul yemek hizmet alımı, dağıtımı ve servis hizmetleri satın alacak kuruluşların yemeklerinin Batman Engelsiz Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü mutfağında hazırlanacağı, burada hazırlanan yemeklerin yemekhaneler ve kat mutfaklarına; ısıyı uzun süre muhafaza eden dökülmeyi önleyecek şekilde, thermoboxlar veya ısı üreten kapalı arabalarla, çelik kaplarda yüklenici personeli tarafından taşınacağı, bu malzemelerin yüklenici tarafından temin edileceği, yiyeceklerin taşınmasında kapak, strech, alüminyum folyo gibi gereçlerin mutlaka kullanılacağı, üzeri açık kaplarda kesinlikle yemek taşınmayacağı, taşıma kapları ve servis araç-gereçlerinin de (kepçe, kevgir vs.) streç ile korunacağı, kuruluş dışında pişirilmesi durumunda da yemeklerin yüklenici tarafından aynı şekilde taşınacağı, bu durumda taşımanın soğuk zincirin bozulmaması gereken besinlerde frigofrik (soğutmalı) araçlarla, ısının muhafaza edilmesi gereken yemeklerin taşınmasında ısı muhafazalı yemek taşıma kutularında (thermobox) yapılacağı, yemek nakli esnasında yemeklerin kalite ve görüntüsünde bozulmalara sebep olunmayacağı, taşımanın yapılacağı araçların Gıda Hijyeni Yönetmeliğinde belirtilen hükümlere uygun olacağı, taşımada kullanılacak araçların her türlü giderleri (akaryakıt, bakım vb.) ile bu araçları kullanacak sürücülerin giderlerinin teklif fiyata dahil olduğu, Batman Kadın Konukevi Müdürlüğü yemeğin hazırlandığı binadan 5 km uzaklıkta olduğundan yemeklerin belirtilen standartlarda Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü mutfağından buraya taşınacağı, işin en az ilkokul mezunu ve en az iki yıl bonservisli veya resmi kurumlardan alınmış aşçılık diplomalı 1 aşçı, en az ilkokul mezunu ve 1 yıl deneyimli 1 aşçı yardımcısı ve en az ilkokul mezunu 3 servis ve bulaşık personeli tarafından yerine getirileceği düzenlenmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Aşırı düşük teklif açıklaması, teklif edilen fiyatla ihale konusu işin gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceği ve isteklilerce gerçekçi bir fiyat teklifi hazırlanıp hazırlanmadığının tespiti açısından önem taşımaktadır. Aşırı düşük teklif sorgulamasının amacı ile ihalelere hakim olan temel ilkeler birlikte değerlendirildiğinde, aşırı düşük teklif sürecinin, tüm istekliler bakımından objektif esaslar belirlenerek ve ihale mevzuatının uygulanmasında karşılaşılan tereddütlere açıklık getirilerek uygulanması gerekmektedir.
	Aşırı düşük teklif sorgulamasında sözü edilen ilkelerin ihale sürecine uygulanmasının usul ve esasları ihaleyi yapan idare tarafından belirlenirken çeşitli analiz ve tabloların önceden hazırlanıp isteklilere sunulması mümkün olduğu gibi idarenin isteklilerce sunulan tekliflerin hangi kısımlarını öncelediğini aşırı düşük teklif sorgulama yazısı ile ortaya koyması da mümkündür. Bu açıdan, idarece aşırı düşük teklif sorgulaması için isteklilere gönderilen yazıda istenenler ile ihale dokümanı ve mevzuatın, sorgulamanın amacı çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
	Uyuşmazlığa konu Kurul kararının yemek taşıma işlemi için herhangi bir personel gideri öngörülmediğinden bahisle düzeltici işlem belirlenerek davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararı aktarılan açıklamalar çerçevesinde incelendiğinde:
	İhale dokümanında veya aşırı düşük teklif sorgulama yazısında ihale konusu iş kapsamında Batman Engelsiz Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü mutfağında hazırlanan yemeğin Batman Kadın Konukevi Müdürlüğüne taşınması için ayrı bir personel görevlendirilmesi gerektiğine yer verilmemiş, ihale dokumanında işin 1 aşçı, 1 aşçı yardımcısı ve 3 servis ve bulaşık personeli tarafından yerine getirileceği düzenlenmiş, ihaleyi gerçekleştiren idarece davacı şirkete gönderilen yazı ile Teknik Şartnamenin içinde bulunan 14 günlük menüyü baz alarak ve İdari Şartnamede belirtilen (1) aşçı, (1) aşçı yardımcısı, (2) servis elemanı, ve (1) bulaşıkçı personelinin birim fiyata dahil edileceği belirtilerek Ek 1 Gıda Rasyonu ve Ek 2 Gıda Malzemelerinin özelliklerine uygun teklif bileşenlerini belgelendirmek üzere aşırı düşük teklif açıklaması istenilmiş, davacı şirket tarafından ihale dokümanı ve aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında yer verildiği şekliyle toplam 5 (beş) personele yönelik açıklama ve belgeye yer verilip yemeğin taşınması işinin birim fiyata dahil olduğu varsayılarak aşırı düşük teklif açıklaması yapılmıştır.
	İhale dokümanında ve aşırı düşük teklif sorgulama yazısında Batman Engelsiz Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü mutfağında hazırlanan yemeğin Batman Kadın Konukevi Müdürlüğüne taşınması işi için ayrıca personel çalıştırılması ve bu hususun açıklanması gerektiğine yer verilmediği, davacının aşırı düşük teklif açıklamasında yer verilen personel giderleri ve personelin niteliklerine yönelik açıklamanın makul olmadığına yönelik hukuken geçerli bir tespit bulunmadığı, ihale dokümanında ve aşırı düşük teklif sorgulama yazısında yalnızca (1) aşçı, (1) aşçı yardımcısı, (2) servis elemanı, ve (1) bulaşıkçı personele yer verildiği ve aşırı düşük teklif açıklamasının açıklama istenilen hususları kapsayacak şekilde ve bu hususlarla sınırlı olarak yapıldığı dikkate alındığında, dava konusu Kurul kararının Batman Engelsiz Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü mutfağında hazırlanan yemeğin Batman Kadın Konukevi Müdürlüğüne taşınması işlemi için herhangi bir personel gideri öngörülmediğinden bahisle düzeltici işlem belirlenerek davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin kısmında hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
	Açıklanan nedenlerle;
	1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
	2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca 24/07/2024 tarih ve 2024/UH.II-926 sayılı Kurul kararının yemek taşıma işlemi için herhangi bir personel gideri öngörülmediğinden bahisle düzeltici işlem belirlenerek davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
	3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
	4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
	5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde ilk derece ve temyiz aşamalarında kullanılmayan toplam ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
	6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
	7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 26/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.