Esas No: 2022/537
Karar No: 2024/4392
Karar Tarihi: 10.09.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/537 E.  ,  2024/4392 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2022/537
Karar  No : 2024/4392  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU:  ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin  ... gün ve E..., K:... sayılı kararının ve ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyiz isteminin reddine dair kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, kendisine ait fiilen çalıştırdığı ...ticari tahditli M seri plakalı minibüs için çalışma ruhsatı verilmesi yönündeki başvurusunun reddine dair ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın ... tarih ve E....sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, dosya içerisinde yer alan ve dava konusu işleme esas alınan ... tarih ve ... sayılı il trafik komisyon kararı ile; ..., ..., ... ve ... plaka sayılı araçlara yolcu taşımacılığı yapmak için (Y) yetki belgesi verildiği, davaya konu ... plakalı araca ise herhangi bir yetki belgesinin verilmediği, anılan araç adına düzenlenmiş D4 taşıt belgesinin de bulunmadığı, bu durumda, ... plaka sayılı araç yönünden davacının herhangi bir kazanılmış hakkının bulunmadığı, söz konusu araç için çalışma ruhsatı düzenlenmesi amacıyla yapılan başvurunun davalı belediye UKOME Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararına istinaden reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığının anlaşıldığı, öte yandan, ... Belediye Encümenin... tarih ve ... sayılı kararı ile ... İlçesinde aralarında hat sahibi olarak davacının da olduğu bir kısım ticari minibüslere herhangi bir ihale ve sözleşme yapılmadan çalışma ruhsatı düzenlenmesinin Kanuna aykırı olduğundan dolayı faaliyetlerine son verilmesine ilişkin ...... tarih ve ... sayılı ... Belediye Meclis kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi kararının temyiz ve karar düzeltme istemlerinin, Danıştay 8. Dairesinin 11.10.2016 tarih ve E:2016/8315, K:2016/7699; 03.12.2018 tarih ve 2017/1105, K:2018/7639 sayılı kararları ile reddedildiği görüldüğünden, davaya konu araç yönünden yürürlükteki hukuka uygun olarak doğan ve böylece kişiye özgü lehte sonuçlar doğuran herhangi bir kazanılmış hakkın bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin  ... gün  ve  E:...,  K:...  sayılı  temyize  konu  kararında;   olayda,
 ... Belediye Encümeni'nin... tarih ve ... sayılı kararından da anlaşılacağı üzere davacıya ait plakanında aralarında bulunduğu ... plaka sayılı araçların fiilen taşımacılık faaliyetlerini sürdürdükleri, ancak belediye tarafından çalışma ruhsatı düzenlenmesi için ... tarih ve ... sayılı Belediye Meclis Kararı ile yürürlüğe giren Özel Halk Minibüsleri Yönetmeliği kapsamında Susurluk Belediyesinden ruhsat talebinde bulundukları ve Yönetmelikte aranan şartları taşıdıkları için ...tarih ve ... sayılı Encümen Kararı ile kendilerine ruhsat verildiği, Yönetmelik kapsamında çalışma ruhsatı alabilmek için M plaka sayılı minübüs sahibi olmanın şart olduğu, davacının da iş bu düzenlemelerden önce il ve ilçe tarfik komisyonu kararları kapsamında M plaka aldığının açık olduğu, davacının belediye encümeni kararı kapsamında uzun süre şehir içi taşımacılığı yaptığı, minibüs plakası tahsisinin davacı yönünden Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyet hakkı kapsamında mülk teşkil ettiği, Anayasa tarafından güvence altına alınan mülkiyet hakkının ve söz konusu müktesep hakkın, hak sahibi tarafından kullanılmak istenmesi durumunda fiilen çalışan M plakalı araç malikleri yönünden ihale şartı aranmamış olmasına karşın davacı yönünden ihalesiz verilemez yönündeki iddiaların eşitlik ilkesine aykırı olacağı gibi hakkın özüne zarar vereceğinden söz konusu bu itirazın yerinde görülmediği, bu durumda, Belediye Encümenin'in ... tarih ve ... sayılı kararı ile M plaka sahibi olan davacı adına şehir merkezinde faaliyet göstermesi için ruhsat düzenlenmesi gerekirken, aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne,... İdare Mahkemesi'nin... gün ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Davalı idare tarafından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kesin olarak verdiği kararının temyiz edilmesi üzerine, ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı ile temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI   : Davalı idare tarafından; ... İlçesinde ticari plakalarda tahdit uygulanmadığı, M plakaların ne şekilde, hangi tarihte davacı adına tescil edildiğinin araştırılmadan karar verildiği, İl Trafik Komisyon Kararında belirtilen plakalara çalışma izinlerinin verildiği, dayanağı bulunmayan plakalara çalışma izinlerinin verilmediği, 2008 tarihli encümen kararıyla ihalesiz, sözleşmesiz çalışma ruhsatları verildiğinden, anılan encümen kararının 2011 tarihli belediye meclis kararıyla iptal edildiği ve bu meclis kararının iptali istemiyle açılan davanın da reddedilerek kesinleştiği, davacının çalışma izni verilmeyen plakası yönünden kazanılmış bir hakkının bulunmadığı hususları ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI   : Davacı tarafından; temyiz isteminin reddi kararının ve davanın esası hakkında verilen istinaf kararının hukuka uygun olduğu, her iki bölge idare mahkemesi kararının da onanması gerektiği belirtilerek, davalı idarenin temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi kararının kaldırılarak, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz" başlıklı 46'ncı maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde; belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davalarına yönelik olarak Bölge İdare Mahkemelerince verilen kararların, Danıştay'da, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği kurala bağlandığından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı temyiz isteminin reddi kararı kaldırılarak ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : 
Davacı tarafından; ...plaka sayılı aracın adına ticari tahditli M plakalı olarak kayıtlı olduğu, ......tarih ve ... karar sayılı ilçe trafik komisyonu kararı ve bu kararı onayan ... tarih ve ... sayılı il trafik komisyon kararları ile 2007 yılından beri 14+1 yolcu kapasiteli minibüs tipi aracı ile şehir içi yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na ...tarihli dilekçe ile başvurularak söz konusu aracına çalışma ruhsatı düzenlenmesi talebinde bulunulduğu, davacının talebinin, ... Büyükşehir Belediye UKOME Kurulunda görüşülmesi neticesinde ... tarih ve ... sayılı kararla; ... tarih ve ...sayılı ... İl Trafik Komisyonu kararıyla yolcu taşımacılığı yetki belgesi verilmeyen (D4 taşıma belgesi de bulunmayan) ... plakalı aracı için davacının talebinin reddedildiği, anılan UKOME kararına dayanılarak ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca tesis edilen...tarih ve E.... sayılı işlem ile davacıya ait ... plakalı aracının ... şehir içi hatlarda çalıştırılması talebinin reddedildiğinin bildirilmesi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler   üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılarak; anılan Kanun'un 9 uncu maddesinde, "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında,   yönetmelikle   belirlenecek   kamu   kurum  ve  kuruluşları  ile,  Türkiye  Şoförler  ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." kuralına yer verilmiştir.
15/06/2016 tarih ve 16199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının "Görev ve yetkileri" kenar başlıklı 18 inci maddesinde, "(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla;  a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,... ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle... d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma  ruhsatı  vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve  trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,..."  görevli ve yetkilidir düzenlemesi yer almaktadır.
 03.05.1986 günlü ve 19096 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ticari plakaların taksi, dolmuş ve minibüslerde; şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olduğunu ve sürekli olarak icra ettiğini beyan edenlere verileceği, kentlerin  nüfus  artışı  ve  ulaşım planları gözönünde bulundurularak dağıtılacak ticari taksi, dolmuş ve minibüs sayısının İl Trafik Komisyonu raporu İçişleri Bakanlığı önerisi ve Başbakanlık onayı ile saptanacağı, kararda nitelikleri belirtilen kişiler arasında artırma yolu ile ticari plakaların satılacağı, ayrıca toplanan paranında, daha önce aynı cins plaka almış, kişilere eşit olarak dağıtılacağı kuralı bulunmaktadır. 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu kararı'nın 5. maddesinde ticari plaka verilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. 
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 9. maddesine dayanılarak çıkarılan 15.06.2006 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 29. maddesinde de, Büyükşehir belediyeleri dahilinde daha önce il trafik komisyonları veya valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş hakların saklı olduğu hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Uyuşmazlıkta, dosya içerisinde yer alan ve dava konusu işleme esas alınan...tarih ve... sayılı il trafik komisyon kararı ile; sadece ...plaka sayılı araçlara yolcu taşımacılığı yapmak için (Y) yetki belgesi verildiği, davaya konu ... plakalı araç için ise herhangi bir yetki belgesinin verilmediği, ... plakalı araç için M plakanın anılan il trafik komisyon kararıyla verilmediğinin açık olduğu, söz konusu araçl adına düzenlenmiş D4 taşıt belgesinin de bulunmadığı, ... İlçesinde ticari araçlar için tahdit uygulandığına dair bir bilgi belgenin dosyaya sunulamadığı, aynı zamanda ... Belediye Encümenin ... tarih ve ... sayılı kararı ile ... İlçesinde aralarında hat sahibi olarak davacının da olduğu bir kısım ticari minibüslere herhangi bir ihale ve sözleşme yapılmadan çalışma ruhsatları düzenlenmesinin kanuna aykırı olduğundan dolayı faaliyetlerine son verilmesine ilişkin... tarih ve...sayılı ... Belediye Meclis kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi kararının temyiz ve karar düzeltme istemlerinin, Dairemizin   11.10.2016 tarih ve E:2016/8315, K:2016/7699;... tarih ve ...5, K:...sayılı kararları ile reddedilerek kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, fiilen çalıştırılan, ihale ve sözleşme yapılmaksızın doğrudan verilen çalışma ruhsatı ise belediye meclis kararıyla iptal edilen (yargı denetiminden geçerek kesinleşen) ... plaka sayılı araç için; önceden düzenlenmiş trafik komisyon kararlarıyla herhangi bir yetki belgesi verilmediği gibi D4 taşıt belgesinin de bulunmadığı, ticari araçlar için tahdit uygulaması bulunmayan ilçede M plakasının ne şekilde alındığının ortaya konulamadığı, böylece davacının çalışma ruhsatı verilmesi istemi reddedilen aracı yönünden hukuken kabul edilebilir bir hakkının bulunmadığı,  söz  konusu  araç  için  çalışma  ruhsatı  düzenlenmesi  amacıyla yapılan başvurunun
 davalı belediye UKOME Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararına istinaden reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabul edilerek dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan...TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine, 
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
5. Kesin olarak 10/09/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.