Esas No: 2022/3176
Karar No: 2024/1176
Karar Tarihi: 21.02.2024

Danıştay 7. Daire Başkanlığı         2022/3176 E.  ,  2024/1176 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
 YEDİNCİ DAİRE 
Esas No : 2022/3176
Karar No : 2024/1176                                                                        
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	:... Bakanlığı adına ... Gümrük Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI): ... Nakliyat Gümrükleme İnşaat İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi  (Eski Unvanı: ... Nakliyat Gümrükleme İnşaat İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi) 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının aleyhlerine olan hüküm fıkrasının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem:  Davacı adına 2017 ilâ 2019 yıllarında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 92 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyaya ait vergilerin, satış faturasında yer alan kıymeti yerine, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de öngörülen kıymet üzerinden tahsil edildiğinden bahisle, ödenen vergilerin, eşyaya ait faturada gösterilen kıymete göre hesaplanan tutardan fazlasının iadesi talebiyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca yapılan geri verme başvurularının reddine ilişkin karara vaki itirazın reddine dair işlemin 2017 ve 2018 yıllarında tescilli 48 adet beyannameye ilişkin kısmının iptali ile fazladan ödenen vergilerin tasarrufundan yoksun kalınan süre için hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararıyla; dava konusu işlemin gözetim belgesine tabi olmayan eşyaya isabet eden kısmına ilişkin olarak; beyan edilen yurt dışı giderin satış bedeline dahil olmaması gerektiği yönünde açık ve net herhangi bir veri olmadığı, yurt dışı gider olarak beyan edilen tutarın gerçeği yansıtmadığının ortaya konulması ancak inceleme, araştırma ve hukuki yorum ile mümkün olduğundan, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinde öngörülen koşulları taşımadığı anlaşıldığından işlemin bu eşyalara isabet eden kısmında hukuka aykırılık görülmediği; dava konusu işlemin, gözetim uygulamasına tabi olduğu anlaşılan eşyalara isabet eden kısmına ilişkin olarak ise; eşyanın beyan edilen kıymetinin, İthalatta Gözetim ve Korunma Uygulanmasına İlişkin Tebliğde öngörülen kıymetin altında olması sebebiyle, gözetim belgesi ibrazı zorunluluğunun getirildiği, Tebliğde belirtilen birim kıymet, eşyanın, 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmadığından, gözetim önlemleri nedeniyle artırılan değer üzerinden fazladan ödenen vergilerin geri verilmesi istemiyle yapılan başvuruların reddine dair karara vaki itirazların reddedilmesinde hukuka uyarlık görülmediği; fazladan ödenen tutarın 4458 sayılı Kanun'un 216. maddesi uyarınca tecil faiziyle iade edilmesinin icap ettiği gerekçesiyle işlemin dava konusu edilen bölümünün kısmen iptaline, gözetim uygulaması nedeniyle fazladan ödenen vergilerin davalı idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesine, kısmen de davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, gözetim belgesine tabi olmayan eşya için yurt dışı gider olarak yapılan kıymet beyanına isabet eden vergilerin, davacının beyanına göre tahsil edildiği tartışmasız olmakla birlikte, beyannamede eşyalara ilişkin fatura kıymeti ile yurt dışı gider altında beyan olunan kıymeti arasında büyük fark olduğu, fatura bedelinin gerçeği yansıtmadığı yönünde herhangi bir tespitin bulunmadığı, dolayısıyla beyan ile fatura arasındaki farkın serbest iradeyle beyan edildiğinin kabulünün hayatın olağan akışıyla ve ticari hayatın gerçekleriyle bağdaşmayacağı, bu bakımdan, yurt dışı gider olarak yapılan kıymet beyanlarının gözetim kıymetini aşan kısmına isabet eden vergilerin davacıya iade edilmemesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf isteminin reddine, davacının istinaf isteminin kısmen kabulü ile mahkeme kararının davanın reddine ve faize ilişkin hüküm fıkralarının kaldırılmasından sonra işlemin dava konusu edilen bölümünün söz konusu kısmının da iptali ile fazladan ödenen tutarın davalı idareye başvuru tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'a göre hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iade edilmesine, fazlaya ilişkin taleplerinin ise reddine  karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacının gözetim belgesi sunma yükümlülüğünden kaçınmak amacıyla özgür iradesiyle eşyanın kıymetini gözetim kıymetine yükselttiği, bu sebeple kendi beyanı doğrultusunda tahakkuk eden ve ödenen vergiler için beyanın bağlayıcılığı ilkesi gereği iade yoluna başvuramayacağı ileri sürülmektedir. 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Gözetim uygulamasına tabi olmadığı anlaşılan eşya için beyan edilen yurt dışı gidere tekabül eden vergilerin yasal faiziyle iadesine ilişkin hüküm fıkrasının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay  Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
 Davacı adına 2017 ilâ 2019 yıllarında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 92 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyaya ait vergilerin, satış faturasında yer alan kıymeti yerine, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de öngörülen kıymet üzerinden tahsil edildiğinden bahisle, ödenen vergilerin, eşyaya ait faturada gösterilen kıymete göre hesaplanan tutardan fazlasının iadesi talebiyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca yapılan geri verme başvurularının reddine ilişkin karara vaki itirazın reddine dair işlemin 2017 ve 2018 yıllarında tescilli 48 adet beyannameye ilişkin kısmının iptali ile fazladan ödenen vergilerin tasarrufundan yoksun kalınan süre için hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 24. maddesinde, ithal eşyasının kıymetinin, eşyanın satış bedeli olduğu; satış bedelinin, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu; 25. maddesinin 1. fıkrasında, 24. madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymetinin, bu  maddenin  2. fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bendlerinin sıra halinde uygulanmasıyla belirleneceği; eşyanın gümrük kıymetinin bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerine yer verilmiş; 26. maddesinde ise, 24 ve 25. madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII. Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII. maddesinin ve bu bölüm hükümlerinin prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye'de mevcut veriler esas alınarak belirleneceği öngörülmüş; GATT'ın VII. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın 17. maddesinde de, bu Anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin, gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı ve bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağı hükme bağlanmıştır.	 
İthalatta uygulanacak gözetim ve korunma önlemleri, Türk Mevzuatında, 29/01/1995 tarih ve 22186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 26/01/1995 tarih ve 4067 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan ve 25/02/1995 tarih ve 22213 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 03/02/1995 tarih ve 1995/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasının ekinde yer alan ve bu anlaşmanın ayrılmaz parçasını teşkil eden Korunma Tedbirleri Anlaşması ile yerini almıştır.
Öte yandan; yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 87. maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 gün ve E:1965/13; K:1966/6 sayılı kararında, aykırı içtihatlar, tahsil olunan gümrük vergilerinin anılan madde uyarınca geri verilebilmesinin, yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduklarının açıkça anlaşılması koşuluyla olanaklı bulunduğu yolunda birleştirilmiştir. Bu bakımdan; 4458 sayılı Kanunun benzer hükümler taşıyan 211. maddesinin uygulanmasında da, iadesi istenen gümrük vergilerinin kanunen ödenmelerinin veya tahakkuk ettirilmelerinin gerekmediğinin, açıkça; yani, herhangi bir inceleme, araştırma ve yoruma gerek olmaksızın anlaşılabilir olması koşulu aranmalıdır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanan bölge idare mahkemesi kararının, işlemin dava konusu edilen bölümünün gözetim/referans kıymet uygulamasına tabi olan eşyalara isabet eden kısmının iptali ile anılan eşyalar nedeniyle fazladan ödenen vergilerin başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesine ilişkin hüküm fıkrası, aynı gerekçe ve nedenlerle Dairemizce de uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, anılan hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmamıştır.
Temyiz isteminin, kararın, gözetim/referans kıymet uygulamasına tabi olmayan eşyalara isabet eden kısmına yönelik bölümüne gelince;
Ticaret Bakanlığınca, yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar yaratıp yaratmadığının tespit edilmesi amacıyla incelemeye başlanılarak, inceleme sonucunda gözetim uygulaması öngörülebilmektedir. Bu suretle, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan İthalatta Gözetim ve Korunma Uygulanmasına İlişkin Tebliğler ile gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşya için ''birim kıymet'' belirlenerek, eşyanın bu kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde, ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirilmiş; bazı dönemlerde de Gümrükler Genel Müdürlüğü'nce belirli bir eşyaya yönelik olarak çıkarılan ve ilgili gümrük müdürlüklerine bildirilen yazılarla, gözetim kıymet uygulamasına benzer nitelikte ''referans kıymet'' uygulaması getirilmiştir.
İthal edilen eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olduğundan, gümrük vergilerinin hesaplanmasında satış bedelinin esas alınması; satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde de sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerekmektedir. Öte yandan; davalı İdarece belirlenen gözetim/referans kıymeti, eşyanın 4458 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmiş gerçek kıymeti olmadığından, gümrük kıymetinin tespitinde esas alınamayacağı, Dairemizin öteden beri istikrarlı biçimde uygulanagelen içtihadıdır.
Uygulamada, gümrük müdürlüklerince, anılan Tebliğler ve genel yazılarla önceden belirli eşyalara özgü ve nesnel olarak belirlenen gözetim/referans kıymeti dışında da, çeşitli veriler (GÜVAS, Bakanlık Karar Destek Sistemi/Kıymet Veri Bankası, distribütör fiyatları, vb..) esas alınarak ek tahakkuk ve ceza işlemleri tesis edilirken; yine mükelleflerce, yapılan ithalatlarda, sonradan ek tahakkuk ve ceza işlemine maruz kalmamak amacıyla, bahsi geçen veriler esas alınarak eşyaya ilişkin fatura kıymeti üzerinde bir kıymetle ihtirazi kayıtla beyanda bulunularak bu beyana karşı veya 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında iade başvurusuna konu edilmek suretiyle tesis edilen işlemlere karşı davalar açılmaktadır.
Olayda, geri verme başvurularının reddine dair kararlara vaki itirazın reddine ilişkin işlemde, beyannameler muhteviyatı bir kısım eşyalar için gözetim/referans kıymet uygulaması bulunmadığı halde, davacı tarafından yurt dışı gider olarak ek kıymet beyanında bulunulduğunun belirtildiği, dolayısıyla münhasıran bahsedilen eşyalara özgü şekilde genel, nesnel olarak belirlenen gözetim/referans kıymetin altında ithaline izin verilmeme durumunun söz konusu olmadığının anlaşılması karşısında, davacının beyanının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hususunun tespitinin inceleme ve araştırma gerektirmesi nedeniyle geri verme isteminin Kanun'un anılan maddesinde öngörülen koşulları taşımadığı sonucuna ulaşıldığından, işlemin dava konusu edilen bölümünün gözetim/referans kıymet uygulamasına tabi olmayan eşyalara isabet eden kısmında hukuka aykırılık bulunmaması nedeniyle, temyize konu kararın, anılan eşyalara isabet eden kısmı yönünden bozulması icap etmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen de kabulüne, 
2. ... Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, işlemin  dava konusu edilen bölümünün gözetim/referans kıymet uygulamasına tabi olan eşyalara isabet eden kısmının iptali ile anılan eşyalar nedeniyle fazladan ödenen tutarın başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesine ilişkin hüküm fıkralarının ONANMASINA,
3.  Kararın, gözetim/referans kıymet uygulamasına tabi olmayan eşyalara ilişkin hüküm fıkrasının ise BOZULMASINA, 
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
5. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesinin (j) bendi parantez içi hükmü uyarınca alınması gereken harç dahil olmak üzere, yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 21/02/2024 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY:
Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan istinaf kararının temyize konu hüküm fıkrası aynı gerekçe ve nedenlerle uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar sözü geçen hüküm fıkrasının bozulmasını sağlayacak nitelikte görülmediğinden, temyiz isteminin reddi ve temyize konu hüküm fıkrasının tamamının onanması gerektiği oyu ile, Dairemiz kararına bu yönden katılmıyorum.