Esas No: 2024/1356
Karar No: 2024/2466
Karar Tarihi: 21.10.2024

DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2024/1356 E.  ,  2024/2466 K.


"İçtihat Metni"
	T.C.
	D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 
Esas	No : 2024/1356
Karar	No : 2024/2466
TEMYİZ EDENLER	:1- (DAVACI): ...
	  2-(DAVALI):... Bakanlığı
		VEKİLİ: Daire Başkanı Hukuk Müşaviri...
İSTEMİN KONUSU 	: Danıştay Dördüncü Dairesinin 09/01/2024 tarih ve E:2023/9334, K:2024/81 sayılı kararının davalı idare tarafından yargılama gideri ve vekalet ücreti yönünden, davacı tarafından ise esastan temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ       	:
Dava konusu istem:  İçişleri Bakanlığının 30/07/2020  tarih ve 12682 sayılı "Covid-19 Ek Tedbirler" konulu Genelgesi ile 03/04/2020 tarih ve 6235 sayılı Genelgesi'nin maske takma zorunluluğu ile maske takılmaması halinde maddi yaptırımlar getirilmesine ilişkin kısımlarının iptali istenilmiştir.
     		Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin 09/01/2024 tarih ve E:2023/9334, K:2024/81 sayılı kararıyla;
	Davanın, İçişleri Bakanlığının 30/07/2020  tarih ve 12682 sayılı "Covid-19 Ek Tedbirler" konulu Genelgesi ile 03/04/2020 tarih ve 6235 sayılı Genelgesi'nin maske takma zorunluluğu ile maske takılmaması halinde maddi yaptırımlar getirilmesine ilişkin kısımlarının iptali istemiyle açıldığı,
	Covid-19 tedbirlerine ilişkin dava konusu Genelgelerin koronavirüs salgının seyrine bağlı olarak kademeli bir şekilde uygulamadan kaldırıldığının görüldüğü,
	Bu durumda, dava konusu Genelgeler yürürlükten kaldırıldığından, konusuz kalan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığı,
	Öte yandan, dava konusu işlemin davalı idarece dava açıldıktan sonra ortadan kaldırıldığı dikkate alındığında, yargılama giderlerinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idare üzerinde bırakılması gerektiği gerekçesiyle,
	Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, ...-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir. 	
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI	: 
Davacı tarafından, davanın konusuz kalması halinde, mahkeme tarafından karar verilmesine yer olmadığına karar verileceği, bu yönde bir karar verilmesinin artık o konu hakkında yargılama yapılmasında ve o yargılama sonucunda bir hüküm kurulmasında tarafların “hukuki yararı” kalmadığı anlamını taşıdığı, ancak dava konusu Genelge her ne kadar yürürlükten kaldırılmış ise de dava konusu işlem iptal edilmediğinden işlemin yürürlüğe girmesinden itibaren yürürlüğünün kaldırılmasına kadar ortaya çıkan tüm sonuçların geçerliliğini sürdüreceği, işlemin hukuka aykırı bulunarak iptal edilmesi halinde ise durumun değişeceği, idari işlemin mahkeme tarafından iptal edilmesi durumunda işlemin sadece o andan itibaren değil işlemin tesis edildiği andan itibaren hüküm ve sonuçlarının ortadan kalkacağı, zira işlemin tesis edildiği tarih ile iptal kararının verildiği tarih arasında yapılan işlemler ve uygulamalar sonucunda kişilerin kayıpları ve kullanamadığı bazı hakların olması durumunun söz konusu olabileceği, maske takılmaması nedeniyle bu hukuka aykırı Genelge'ye uymayan kişilerin maruz kaldıkları haksız durumların geçerliliğini ortadan kaldırmanın yukarıda aktarılan açıklamalar doğrultusunda temyize konu Danıştay kararı gerekçe gösterilerek mümkün olmadığı, iptalini istenilen Genelge'de yer alan hükümlere uyulmadığı gerekçe gösterilerek birçok özel okulda maske takmayan öğretmenlerin işlerine son verildiği, birçok işçinin aynı gerekçe ile işten çıkarıldığı, Danıştay kararından sonra örneğin iş yerinde maske takma yükümlülüğüne uymadığı gerekçesiyle sözleşmesi feshedilen bir işçinin bu feshin gerekçesinin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek dava açmasının mümkün olmadığı, zira feshe gerekçe gösterilen hukuka aykırı davranış olan maske takma zorunluluğuna uymama hareketini hukuka aykırı gören Genelge'nin iptal edilmediği, bu nedenle davanın konusuz kaldığını söylemenin mümkün olmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 331. maddesi uyarınca  davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hallerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderini takdir edeceğinin düzenlendiği, somut uyuşmazlıkta ise herhangi bir haklılık değerlendirmesi yapılmaksızın konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden Daire kararının aleyhlerine hükmedilen yargılama giderine ilişkin kısmı ile lehlerine hükmedilmeyen vekalet ücretine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :   
Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı idarelere tarafından, davacının temyiz istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile  Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
	Koronavirüs (Covid-19) salgınının toplum sağlığı ve kamu düzeni açısından oluşturduğu risklerin asgari seviyeye düşürülmesi için salgınla mücadele sürecinin temel prensipleri kapsamında İçişleri Bakanlığının maske takma zorunluluğu ve yaptırımlarını içeren 30/07/2020  tarih ve 12682 sayılı "Covid-19 Ek Tedbirler" konulu Genelgesi ile 03/04/2020 tarih ve 6235 sayılı Genelgesi'nin yürürlüğe konulduğu, bunun üzerine temyizen incelenen davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT :
	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde iptal davası; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı oldukları ileri sürülen idari işlemlerin iptalleri amacıyla menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan dava olarak tanımlanmıştır.
 
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Hukuk devletinin özünü; devletin hukuka bağlılığı, devlet organlarının hukukun içinde kalarak işlem ve eylemler yapabilmesi oluşturmaktadır. Anayasal bir ilke olarak, devletin tüm faaliyetlerinin yargısal denetime açık olması hukuk devletinin vazgeçilmez bir niteliği olup; yargı denetimi, hukuk devleti ilkesinin en önemli unsurlarından biridir. Şu kadar ki, yargısal denetim resen yapılan bir denetim olmayıp, usulüne uygun bir başvuru koşuluna bağlıdır. Bir idari işlemden dolayı iptal davası açılabilmesi için, iptali istenilen idari işlem ile davacının bir menfaat ilişkisinin bulunması yeterli görülmekte olup; gerek doktrin, gerekse içtihatlar, dava açmaya yetecek bir menfaat ilişkisinden söz edilebilmesi için bu ilişkinin meşru, davacıyı etkileyecek bir biçimde kişisel ve güncel olması gerektiğinde birleşmektedirler. 
	Dava konusu düzenlemenin Koronavirüs salgını sürecine ilişkin olarak tesis edildiği ve salgının yayılmasının engellenmesine yönelik birtakım tedbirler içerdiği, Koronavirüs salgınının yayılmasını önlemek amacıyla alınan tedbirlerin salgının sona ermesi ile birlikte ortadan kalktığı/kaldırıldığı (tedbirlerin süreli olması halinde kendiliğinden, süreli olmaması halinde ise salgının sona ermesi ile) anlaşılmaktadır.
	Bu yönüyle, söz konusu düzenlemelerin daha tesis edilirken dahi belirli bir süre veya salgın süresince uygulanıp salgının sona ermesi ile ortadan kalkacağı/kaldırılacağı açık olduğundan, bu nitelikteki düzenlemelerin dava açıldıktan sonra sona ermesi halinde davanın konusuz kaldığını söylemek mümkün değildir. Aksi bir yorum, belirli bir süre uygulanarak yürürlükte kalan ve kişiler üzerinde birtakım etki ve sonuçlar doğuran düzenlemelerin hukuki denetim dışında bırakılması anlamına gelecektir ki, bu durumun hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacağı açıktır.
	Bu nedenle, yukarıdaki açıklamalar dikkate alınarak ve davacının iddiaları gözetilerek inceleme yapılmak suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. 
Dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına yönelik Daire kararı bozulduğundan ve Dairesince işin esası hakkında yeniden bir karar verileceğinden davalı idarenin yargılama gideri ve vekalet ücreti yönünden temyiz istemi hakkında bu aşamada bir değerlendirme yapılmamıştır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.Yukarıda özetlenen gerekçeyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin  Danıştay Dördüncü Dairesinin temyize konu 09/01/2024 tarih ve E:2023/9334, K:2024/81 sayılı kararının BOZULMASINA,
2.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Dördüncü Dairesine  gönderilmesine, 
3.Kesin olarak,  21/10/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
 KARŞI OY 
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Dördüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz istemlerinin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.
 
 
KARŞI OY
XX- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Dördüncü Dairesince verilen kararın yargılama gideri ve vekalet ücretine ilişkin kısmı dışında kalan davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, davacı tarafından ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davacının temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın haklılık tespiti yapılmaksızın yargılama giderinin ve vekalet ücretinin davalı idare üzerinde bırakılmasına ilişkin bölümü dışında kalan kısmının onanması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.