Esas No: 2024/91
Karar No: 2024/2696
Karar Tarihi: 07.11.2024

DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2024/91 E.  ,  2024/2696 K.


"İçtihat Metni"
                      T.C.
           D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas     No : 2024/91
Karar	No : 2024/2696                                                                       
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ...Bakanlığı
VEKİLİ	: Hukuk Müşaviri ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	:...Lojistik İthalat İhracat Ltd. Şti. 
İSTEMİN KONUSU	: Danıştay Onuncu Dairesinin 09/05/2023 tarih ve E:2019/8277, K:2023/2469 sayılı kararının iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
 
YARGILAMA SÜRECİ       :
Dava konusu istem:  04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in 3. ve 9. maddelerinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 09/05/2023 tarih ve E:2019/8277, K:2023/2469 sayılı kararıyla;
 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun'un 1. ve 8. maddelerine;	5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 10. maddesinin 1. fıkrasına, 3. maddesinin 1. fıkrasının 34. bendine, 10. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına; 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabi Tohumlama ve Embriyo Transferi Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendine, 11. maddesinin 1. ve 2. fıkralarına; davalı idare tarafından yayımlanan Üreme Ürünleri (Sperma, Ovum, Embriyo) İthalat Talimatının "Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler" başlıklı kısmına yer verildikten sonra,
04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in dava konusu 3. maddesi yönünden;
Daire tarafından, 12/05/2020 tarihli ara kararı ile Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden, dünyada DNA analizinin atlarda 2001 yılında, ülkemizde ise 2006 yılında başladığı gözetildiğinde, ithal edilecek üreme ürününün elde edileceği bir Safkan Arap atının, Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri için Teknik Kriterler'in 3. maddesinde yer alan "Soy ağacında geriye doğru aygır dahil en az dört jenerasyonu soy kütüğüne kayıtlı ve DNA analizi ile belli olmalı" şartını sağlamasının mümkün olup olmadığı ile Enstitüde yapılan DNA incelemelerinde, üreme ürünü ithal edilecek bir aygırın geriye doğru dört jenerasyon doğrulamasının yapılıp yapılmadığının sorulduğu; Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsünün ... tarih ve ... sayılı cevabında, DNA analizlerini yapan laboratuvarların, bu konuda uluslararası yetkili otorite olan ISAG (Uluslararası Hayvan Genetiği Derneği) isimli kuruluşun üyesi olduğu, bu kuruluşun üyesi olan laboratuvarların hepsinin aynı analizleri yaptığı, yurt dışı laboratuvarların 2022 yılında DNA analizlerine başladığı, dolayısıyla geriye dönük en az dört jenerasyon soy kütüğüne kayıtlı ve DNA analizi yapılmış at ve at üreme ürünü bulmanın mümkün olduğu, ürünün ithal edileceği ülkelerin atlarda soy kütüğü kayıt işlemlerini DNA-STR analizi ile yaptığı, DNA analiz sonucu resmi otorite tarafından kayıt altına alındığı ve ISAG üyesi ise soy ağacından geriye dönük aygır dahil dört jenerasyon izlenmesi mümkün olduğu; ithal edilen üreme ürününün doğruluğunun sağlanması amacıyla üreme ürünü ile birlikte ithal edildiği ülke tarafından yapılan DNA analizi sonuçlarının Enstitütüye gönderildiği, Enstitüde bu ürünün DNA analizleri yapıldıktan sonra bu ürüne ait yurtdışı DNA analiz sonuçları ile birlikte  değerlendirildiği, Enstitüde  yapılan DNA analizlerinde üreme  ürünü  ithal edilecek bir aygırın geriye doğru dört jenerasyon doğrulamasının yapılmadığı, zira ISAG ve IFHA kuralları gereği üye ülkelerin birbirlerinin raporlarını ve soy kütüğü kayıtlarını kabul etmek zorunda oldukları, bu nedenle Enstitüde sadece ithal edilen at veya üreme ürününün DNA analizi ile doğrulamasının yapıldığı yönünde cevap verildiği,
Öte yandan, davacı tarafından dosyaya sunulan çeşitli kurumlardan (Dünya Hayvan Genetik Birliği, Amerika Florida Üniversitesi, Fransa At ve Binicilik Enstitüsü, Dünya Arap Atları Organizasyonu ve Haras De Thouars) alınan konuya ilişkin görüşlerde, safkan arap atlarında DNA testine 2000 yılından sonra başlandığı, dolayısıyla hiçbir Arap atının geriye dönük 3 nesil DNA kartının bulunmadığının belirtildiği,
Keza, Yüksek Komiserler Kurulunun 28/06/2021 tarihli yazısında da, TİGEM bünyesindeki haralarda damızlık olarak kullanılan Arap aygırlarından anne-babasının veya kendisinden önceki 2 nesil DNA analizi ile ispat edilebilen Arap aygırlarının mevcut olduğu, 3 nesil DNA analizi ile ispat edilebilen Arap aygırının mevcut olmadığının ifade edildiği,
Bu durumda, davalı idare tarafından yapılan değişikliklerin genetik bilimindeki gelişmeler (genetik modifikasyon vb.) dikkate alınarak ve safkan Arap atlarının ırklarının korunması amacıyla getirildiği anlaşılmakta ise de, üreme ürünü ithal edilecek bir aygırın geriye doğru dört jenerasyon doğrulamasına ilişkin olarak DNA analizinin ülkemizde DNA doğrulaması konusunda  otorite olan ISAG onaylı tek laboratuvar olduğu anlaşılan Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nde yapılamadığı gibi safkan Arap atlarına yönelik embriyo transferi, DNA doğrulaması gibi faaliyetlerde bulunan yabancı ve uluslararası kuruluşlar nezdinde de ilk 3 neslin DNA bilgilerinin bulunmadığı ve bu doğrulanamadığı, dolayısıyla davalı idarenin Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in 3. maddesinde aradığı şartı sağlayan bir üreme ürününün bulunmasının mümkün olmadığının anlaşıldığı,
Buna göre, yerine getirilmesi fiilen imkansız olan bir şartın düzenlenmesine yönelik bulunan ve bu haliyle safkan Arap atı sperması ithal eden kurum ve kuruluşlara aşırı külfet yükleyen dava konusu kuralda hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı,
04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in dava konusu 9. maddesi yönünden;
04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in 9. maddesinde (maddelerin teselsülüne göre 10. maddesinde), ithalatı yapılan aygıra ait spermaların DNA doğrulamasının, ülkemizde ISAG'a kurumsal üye laboratuvar tarafından yapılması halinde kullanımına izin verileceğinin düzenlendiği,
Davacı tarafından, dava konusu Teknik Kriterlerin 2. maddesinde, üreme ürününün elde edileceği aygırın ana baba doğrulamasının WAHO tarafından kabul edilen uluslararası soy kütüğü kitabında yayınlanmış ve ISAG kurumsal üyesi laboratuvarlarda DNA analizi ile yapılmış olması şartının zaten arandığı, tayın dünyaya gelmesinin ardından tescil edilmesi için yeniden ana baba doğrulamasına ilişkin DNA analizinin de ayrıca yapıldığı, dolayısıyla ithal edilen sperma için bir kez daha DNA doğrulaması yapılmasına ilişkin söz konusu şartın getirilmesinin haksız yere şartların ağırlaştırılmasına neden olduğunun ileri sürüldüğü,
Davalı idare tarafından anılan düzenlemenin doğacak tayın safkan özelliğinin doğumdan önce tespit edilerek, tayın dünyaya gelmesine kadar yapılan harcamaların ve emeğin boşa gitmesinin önlenmesi, kaynakların verimli şekilde kullanılmasının sağlanması suretiyle, sektörde faaliyet gösteren özel kişilerin korunması amacıyla getirildiği anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle,
04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in 3. maddesinin iptaline; anılan Kriterler'in 9. maddesinin iptali istemi yönünden davanın reddine karar verilmiştir. 
 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI 				: Davalı idare tarafından, hayvansal yan ürünler arasında sayılan spermanın ithalatına ilişkin usul ve esasları, bu konuda aranacak kriterleri belirleme konusunda idarelerinin yetkili olduğu; dava konusu düzenlemede istenilen şartın, genetik biliminde yaşanan gelişmeler nedeniyle safkan Arap atlarının ırkının korunması amacıyla getirildiği, önceki Teknik Usul ve Esaslarda bu nedenle değişikliğe gidildiği; Daire ara kararına Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsünden verilen cevapta da geriye dönük en az dört jenerasyon soy kütüğüne kayıtlı ve DNA analizi yapılmış at ve at üreme ürünü bulmanın mümkün olduğunun belirtildiği; dava konusu düzenlemede hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI       : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
	"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
	b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
	c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın iptale ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı idarenin temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın temyize konu bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan, Danıştay Onuncu Dairesinin 12/05/2020 tarihli ara kararına, Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından verilen 26/06/2020 tarihli yanıtta; ISAG üyesi laboratuvarın hepsinde DNA analizlerinin yapıldığı, yurt dışı laboratuvarlarda 2002 yılından itibaren başlandığı, bu nedenle geriye dönük en az dört jenerasyon izlenmesinin mümkün olduğu, ancak, Enstitü'de yapılan DNA incelenmesinde üreme ürünü ithal edilecek bir aygırın geriye doğru dört jenerasyon doğrulamasının yapılmadığı belirtilmiş olup; DNA doğrulamasında ülkemizde ISAG onaylı tek laboratuvar olduğu anlaşılan Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nde yapılan DNA incelenmesinde üreme ürünü ithal edilecek bir aygırın geriye doğru dört jenerasyon doğrulamasının yapılmadığı belirtildiğinden ve dosyaya sunulan çeşitli kurumlardan (Dünya Hayvan Genetik Birliği, Amerika Florida Üniversitesi, Fransa At ve Binicilik Enstitüsü, Dünya Arap Atları Organizasyonu ve Haras De Thouars) alınan konuya ilişkin görüşlerde, safkan arap atlarında DNA testine 2000 yılından sonra başlandığı, dolayısıyla hiçbir Arap atının geriye dönük 3 nesil DNA kartının bulunmadığı anlaşıldığından, Safkan Arap Atı Üreme Ürünleri İçin Teknik Kriterler'in 3. maddesinin günümüz koşullarında uygulanması, henüz, mümkün bulunmamaktadır. 
Bu itibarla, her ne kadar davalı idarece, genetik bilimindeki gelişmeler dikkate alınarak ve safkan Arap atlarının ırklarının korunması amacıyla dava konusu düzenlemenin getirildiği anlaşılmışsa da, ülkemizde DNA incelenmesinde üreme ürünü ithal edecek bir aygırın geriye doğru dört jenerasyon doğrulamasının yapılamadığı ve hiçbir Arap atının geriye dönük 3 nesil DNA kartının bulunmadığı görüldüğünden, anılan düzenlemenin günümüz koşullarında uygulanmasının mümkün olmadığı; bu nedenle, dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2.Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu düzenlemenin 3. maddesinin iptali, 9. maddesi yönünden davanın reddi yolundaki Danıştay Onuncu Dairesinin 09/05/2023 tarih ve E:2019/8277, K:2023/2469 sayılı kararının temyize konu iptale ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe eklenerek ONANMASINA, 
3.Kesin olarak, 07/11/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.