Esas No: 2022/1003
Karar No: 2024/4105
Karar Tarihi: 04.07.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/1003 E.  ,  2024/4105 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2022/1003
Karar  No : 2024/4105  
TEMYİZ EDENLER  : 1- (DAVACI) ...
2- (DAVALI) .... Büyükşehir Belediye Başkanlığı 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca temyizen incelenerek  bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının 19.10.2015 tarihinden itibaren servis taşımacılığı yaptığından bahisle mevcut taşımacı statüsünde sayılması ve ... plakalı aracına seri plaka hakkı verilmesi talebiyle yaptığı 27.06.2019 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan UKOME'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek yürürlüğe giren ve akabinde ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı kararlarıyla revize edilen ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemi yönünden, geriye yönelik olarak 25.05.2015 günü mihenk alınmak suretiyle iki farklı izin belgesi türü belirleyen ... tarih ve... sayılı UKOME kararı uyarınca, dava konusu Yönergenin iptali istenilen maddesi ile de 25.05.2015 tarihi mihenk alınmak suretiyle iki farklı statü belirlendiğinin görüldüğü, bu durumun geriye yürümezlik ve hukuki güvenlik ilkelerine aykırı olduğu; dava konusu işlemin iptali istemi yönünden de, davacının 19.10.2015 tarihinden itibaren servis taşımacılığı yaptığından bahisle mevcut taşımacı statüsünde sayılması istemiyle yaptığı başvurusunun Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından incelenip karara bağlanması gerekirken, bu konuda yetkisi bulunmayan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce tesis edilen dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçeleriyle, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. 
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu edilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; dava konusu işlem yönünden, istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddialar, dayandığı hukuki ve kanuni gerekçeleri uygun bulunan İdare Mahkemesi kararının ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline ilişkin kısmının kaldırılmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığından, bu kısma yönelik istinaf talebinin reddedilmesi gerektiği; dava konusu yönerge yönünden ise, davalı idarenin, öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin olarak gerek mevcut taşımacı gerekse de yeni taşımacının kim olduğunun belirlenmesi bakımından, idari düzenleme yapma ve takdir yetkisi kapsamında, davaya konu ... tarih ve ... sayılı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerindeki şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişilerin mevcut taşımacı olarak kabul edilmesinin sonucu itibariyle kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu kanaatine varıldığından  söz konusu hükmü iptal eden Mahkeme kararında hukuki isabet görülmediği gerekçeleriyle; ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının dava konusu işleminin iptaline yönelik kısmı için yapılan istinaf başvurusunun reddine, anılan Mahkeme kararının İstanbul Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptaline ilişkin kısmına yönelik istinaf başvurusunun ise kabulüne, Mahkeme kararının bu kısmının kaldırılmasına, bu kısım yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACI İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu düzenlemenin hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkesine, idari işlemlerin geriye yürümezliği kuralına aykırı olduğu; 25/05/2015 tarihinden sonra, fakat tahdit uygulamasına yönelik UKOME kararlarından önce 19.10.2015 tarihinde satın alınan davaya konu aracın yeni taşımacı kapsamında değerlendirilmesinin kazanılmış hak ilkesine ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Dava konusu işlemin Ulaşım Müdürlüğünce uygulamaya yönelik olarak tesis edildiği, evveliyatında muhtelif UKOME kararları ve işleme dayanak yönerge hükümleri uyarınca dava konusu istemin usulüne uygun olarak reddedildiği, yeniden bir UKOME kararına gerek bulunmadığı hususları ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI  : 1- Davalı idare tarafından, davacının temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının yönergeye ilişkin kısmının onanması gerektiği savunulmuştur.
2- Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyize konu edilen kararın bozularak, Bölge İdare Mahkemesince yeniden karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
 MADDİ OLAY :
Dava; davacının ... tarihinden itibaren servis taşımacılığı yaptığından bahisle mevcut taşımacı statüsünde sayılması ve... plakalı aracına seri plaka hakkı verilmesi talebiyle yaptığı... tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan UKOME'nin ...tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek yürürlüğe giren ve akabinde ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ...sayılı kararlarıyla revize edilen ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis   ve   toplu   taşıma   araçları   ile   taksi   sayılarını,   bilet   ücret   ve   tarifelerini,  zaman  ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
 
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer" hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesinde de, idari dava türleri arasında sayılan iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış ve bu davaların da idari yargı yerinde görülmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.		İptal davalarının hukuki nitelikleri gözönüne alındığında; idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen, yeni bir hukuki durum yaratan ya da değiştiren idari işlemlerinin iptal davasının konusunu teşkil ettiği açıktır.
Yine, 2577 sayılı Kanunu'nun 14/3-d maddesinde, dava dilekçelerinin "İdarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı" yönünden inceleneceği, 15/1-b maddesinde ise, kesin ve yürütülmesi gerekli olmayan işlemlere kaşı açılan davaların reddedileceği hükme bağlanmıştır.
... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "25.05.2015 tarihinde geçerli Güzergâh Kullanım İzin Belgesi ile öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapanlar, TUHİM’e 25.05.2015 tarihi öncesinde ...adresinden online başvuru yapmasına rağmen 25.05.2015 tarihinden sonra Güzergâh Kullanım İzin Belgesi alarak öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapmaya hak kazanan ve Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden Yenilenen Geçici/Süreli Güzergâh İzin Belgesi alan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir.", (b) bendinde, " Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil Belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) ibraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir. ", (c) bendinde, " Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtını/taşıtlarını 25 Mayıs 2015 tarihinden sonra herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerden; 25 Mayıs 2015 tarihindeki adına kayıtlı taşıtlarının plaka, motor ve şasi numarasını da içeren detaylı bilgileri ve sayılarını Trafik Tescil Şube Müdürlüğünün imzalı yazısıyla ibraz eden kişiler, 25 Mayıs 2015 tarihindeki taşıtının/taşıtlarının sayısı kadarı mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilecek olup ilave edilmiş olan her taşıt yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir." hükümlerine yer verilmiştir. 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Davanın; davacının ....tarihinden itibaren servis taşımacılığı yaptığından bahisle mevcut taşımacı statüsünde sayılması ve ... plakalı aracına seri plaka hakkı verilmesi talebiyle yaptığı ... tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan UKOME'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek yürürlüğe giren ve akabinde ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı kararlarıyla revize edilen ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemiyle açıldığı, uyuşmazlığın esası incelenerek dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun işleme ilişkin kısmının reddine, Yönergeye ilişkin kısmının ise kabulü yönünde verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istemiyle temyiz edilmesi üzerine dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Dairemizce 02.04.2024 günlü Ara Kararıyla davalı belediyeden, dava konusu işlemin dayanağı Yönergenin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanıp onaylanmadığının bildirilmesi, onaylanmış ise dava konusu Yönergenin bir örneğinin gönderilmesi istenilmiştir. 
Bunun üzerine, davalı belediyenin Dairemiz ara kararına verdiği 30.05.2024 tarihli cevap yazısı ve eklerinden; dava konusu edilen Yönergenin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanmadığı, ancak ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla dava konusu edilen Yönergenin revize edildiği ve belediye başkanınca bu kararın onaylandığının bildirildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 9. maddesinde düzenlenen "... UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer." hükmüne uygun şekilde dava konusu Yönergenin belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği, dava konusu işlem tarihinde kesin ve yürütülmesi gereken düzenleyici işlem niteliğini kazanmadığı, buna bağlı olarak yürürlüğe girmeyen Yönergeye dayanılarak bireysel işlem de tesis edilemeyeceğinden, dava konusu yönerge yönünden davanın incelenmeksizin reddine; davacının ... tarihinden itibaren servis taşımacılığı yaptığından bahisle mevcut taşımacı statüsünde sayılması ve ... plakalı aracına seri plaka hakkı verilmesi talebiyle yaptığı 27.06.2019 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı bireysel işleminde de hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle dava hakkında hüküm tesis edilmesi gerekirken, davanın esası incelenmek suretiyle verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, dava konusu bireysel işlemin idari yargı merciince iptal edilmesi durumunda, işlemde tespit edilen hukuka aykırılık ve iptal gerekçesinin dava konusu araca doğrudan mevcut taşımacı statüsünde seri plaka hakkı verilmesi sonucunu doğurmayacağı; davalı idarece düzenleyici işlemdeki usulü eksiklik giderildikten sonra yeniden işlem tesis edilebileceği açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacı temyiz isteminin kabulüne, davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kullanılmayan yürütmenin durdurulması harcının davacıya iadesine,
4. Kesin olarak, 04/07/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. 
KARŞI OY :
(X)- Dava; davacının ... tarihinden itibaren servis taşımacılığı yaptığından bahisle mevcut taşımacı statüsünde sayılması ve ...0 plakalı aracına seri plaka hakkı verilmesi talebiyle yaptığı ... tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan UKOME'nin 11.02.2016 tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek yürürlüğe giren ve akabinde ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve... sayılı kararlarıyla revize edilen .... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
Uyuşmazlığın esası incelenerek dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun işleme ilişkin kısmının reddine, yönergeye ilişkin kısmının ise kabulü yönünde verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istemiyle temyiz edilmesi üzerine, dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Dairemiz çoğunluk kararıyla istinaf kararı usul yönünden bozulmuştur.
Her ne kadar, Dairemiz bozma kararı gerekçesinde belirtildiği üzere, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte geçerli olan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesinde belediye başkanının onayı bulunmamakta ise de, davalı belediyenin ara kararına verdiği cevapta da belirttiği gibi dava konusu yönergenin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla revize edilen halinde belediye başkanı onayının yer aldığı, dava konusu işlem tarihinde yönergedeki usulü eksikliğin sonradan tamamlandığı, dava konusu yönergenin belediye başkanı onaylı revize haliyle yürürlükte bulunduğu, dolayısıyla işlemin dayanağı yönergedeki usulü eksikliğin sonradan tamamlandığından, dava konusu işlemin bu gerekçeyle sakatlanmayacağı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu yönergedeki usulü eksiklik giderildiğinden, davanın esası hakkında temyizen incelenerek karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, temyize konu kararın usul yönünden bozularak yeniden karar verilmesi gerektiğine ilişkin Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.