Esas No: 2023/4610
Karar No: 2024/775
Karar Tarihi: 13.02.2024

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/4610 E.  ,  2024/775 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 ALTINCI DAİRE  
Esas  No : 2023/4610
Karar No : 2024/775       
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: … Anonim Şirketi	  
VEKİLİ	: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI)	: … Büyükşehir Belediye Başkanlığı 
VEKİLİ	: Av. …
İSTEMİN	KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.          
YARGILAMA SÜRECİ : 
	Dava konusu istem: Davacı tarafından, İstanbul ili, Tuzla ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliği teklifinde bulunulması üzerine 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 97. maddesi uyarınca … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi Kararı ile belirlenen 2017 yılı Ücret Tarifesi doğrultusunda nazım imar planı değişikliği teklifi teknik inceleme ücreti adı altında ödenen 328.000,00-TL'nin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali ile ödenen ücretin yasal faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesince davanın kabulü ile dava konusu işlemin iptali, ödenen ücretin tahsil tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle iadesi yolunda verilen karara karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulü, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılması, davanın reddine dair kararın Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak davanın görev yönünden reddine, dosyanın İstanbul İdare Mahkemesine gönderilmesine dair karar üzerine ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…,  K:… sayılı kararı ile davacı şirket hakkında tahakkuk ettirilen plan değişikliği teknik inceleme ücretinin 03/02/2017 tarihinde ödendiği, bu tarihten itibaren 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca altmış gün içerisinde veya bu süre içerisinde anılan Kanunun 11. maddesi kapsamında yapılacak başvurunun reddedilmesi üzerine kalan dava açma süresi içerisinde dava açılması gerektiği halde, anılan süreler geçirildikten sonra, plan değişikliği teknik inceleme ücretinin dayanağı meclis kararının yargı kararı ile iptaline karar verildiği ve söz konusu ücretin istenilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek ödenen tutarın iadesi yönünde yapılan başvuru üzerine davanın esasının incelenmesi olanağı bulunmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.	
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI           : Temyize konu kararın dava açma süresini canlandıracağına ilişkin yerleşik Danıştay içtihatlarına aykırı olduğu, davacının başvurusunun dava açma süresini canlandıracağı, bu nedenle dava konusu işlemin iptali istemiyle davanın süresinde açıldığı ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Dava konusu işlemin dava açma süresi içinde açılmadığı, davanın süre aşımı nedeniyle reddine dair kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY	TETKİK	HAKİMİ	…'İN DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:	
	MADDİ OLAY : 
Davacı şirkete ait İstanbul ili, Tuzla ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliği teklifi nedeniyle 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 97. maddesi uyarınca … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi Kararı ile belirlenen 2017 yılı Ücret Tarifesi doğrultusunda nazım imar planı değişikliği teklifi teknik inceleme ücreti adı altında tahakkuk ettirilen 328.000,00-TL'nin 03/02/2017 tarihinde davalı idareye ödendiği, sonrasında söz konusu ücretin dayanağı tarifenin ... Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine davacı tarafından, ödenen 328.000,00-TL ücretin iadesi istemiyle yapılan başvurunun … tarih ve … sayılı işlemle reddedildiği, bu işlemin iptali  istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.	
	İLGİLİ MEVZUAT:
	2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." hükmüne, "Yargı yolu" başlıklı 125. maddesinin 3. fıkrasında ise, "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu, bu sürelerin idari uyuşmazlıklarda, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı düzenleme altına alınmıştır.
Aynı Kanun'un işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle "İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinde ise, ilgililerin, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, ilgililerin altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştay'a, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilecekleri, altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgilinin bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebileceği, bu takdirde dava açma süresinin işlemeyeceği; ancak, bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemeyeceği, dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
İdarenin hukuka aykırı işlem ve eylemlerine karşı yargı merciine başvurulmasını belirli bir süreyle sınırlandıran ve idari yargıda hak düşürücü nitelikte olan dava açma süresinin, aynı zamanda Anayasa ile güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı ve hak arama hürriyetiyle de doğrudan ilişkili olması karşısında, anılan temel hak ve hürriyetlerin kullanımını sınırlandırıcı katılıkta yorumlanmaması gerektiği gibi usul hükümlerini etkisiz hale getirecek esneklikte de yorumlanmaması, her bir somut olayın oluşu ve özellikleri gözetilerek konunun ele alınması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu, bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği düzenlenmiş, aynı şekilde Anayasa'nın 90. maddesinin 5. fıkrasında yapılan değişiklikle iç hukukumuzun bir parçası haline gelen uluslararası sözleşmelerden birisi olan Avrupa İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek Protokolün 1. maddesinde, her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı bulunduğu, herhangi bir kimsenin, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabileceği hüküm altına alınmıştır. 
Dar anlamda mülkiyet hakkının kapsamını taşınır ve taşınmaz malların oluşturduğu söylenebilmekte ise de, terminolojik olarak aynı şekilde ifade edilen bu hakkın anayasa yargısındaki kapsamı daha geniş tutulmuş ve Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin muhtelif kararlarında benimsenen ilkelere göre, kişilerin mamelekinde mevcut olan, ekonomik değer taşıyan, parayla ölçülebilir ve üzerinde tasarruf edilebilir her türlü değerin mülkiyet hakkının kapsamına girdiği kabul edilmiştir. Bu anlamda, kişilerin sahip olduğu para ve likit varlıklar ile kazançlar da bu hak kapsamında yer aldığından, idarece tesis edilen işlemlere dayalı olarak söz konusu ekonomik değerlerin kaybından doğan uyuşmazlıkların yargısal denetiminde dava açma süresi, mülkiyet hakkı çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin 10/04/2003 tarihli, E:2002/112, K:2003/33 sayılı ve 17/03/2011 tarihli, E:2009/58, K:2011/52 sayılı kararlarında, mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliğe sahip olduğuna, bu hakkın zamanaşımına uğramamasının hukukun genel ilkelerinden birisi olduğuna vurgu yapılmıştır.
Anayasa ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerden birisi olan mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliği göz önünde bulundurulduğunda, bu hakkın ihlal edildiğinden bahisle söz konusu ihlalin kaldırılmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması istemiyle   ilgililer tarafından 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca her zaman idareye başvurulabileceğinin ve bu başvurunun reddedilmesi halinde aynı Kanun'un 7. maddesinde öngörülen 60 günlük yasal süresi içinde söz konusu işleme karşı dava açılabileceğinin kabulü gerekmektedir.
Bu tespit ve açıklamalar doğrultusunda somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde, davalı idareye yapılan başvurunun özü itibarıyla hukuki niteliğinin, süregelen mülkiyet hakkı ihlalinin kaldırılmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması istemiyle 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında yapılmış bir başvuru niteliğinde olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu itibarla, davacının başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemin iptali istemiyle 60 günlük yasal süre içerisinde açıldığı anlaşılan davada süre aşımı bulunmadığından, işin esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle süre aşımınedeniyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/02/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.