Esas No: 2023/8317
Karar No: 2024/2646
Karar Tarihi: 29.04.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/8317 E.  ,  2024/2646 K.


"İçtihat Metni"
        T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/8317
Karar	No : 2024/2646         
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: … Plastik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi	  
VEKİLİ	: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI)	: … Büyükşehir Belediye Başkanlığı (E-Tebligat)
VEKİLİ	: Av. …
İSTEMİN KONUSU	: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: İstanbul ili, Çatalca ilçesi, Muratbey ... Mahallesi, … ada, … nolu parsel, … Caddesi, No:… adresinde bulunan işyeri için, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle yapılan 02/12/2019 tarihli başvurunun reddine dair … tarih ve … sayılı Birinci Sınıf Gayrisıhhi Müesseselere Ait Açılma İzni Raporu Formu ile … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen  … tarih ve E:.., K:… sayılı kararla; dava konusu işlemlerde parselin içinde bulunduğu imar uygulamasının ... İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:.., K:… ve ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:.., K: … sayılı kararlarıyla iptal edildiği, imar durumu nedeniyle işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemeyeceği belirtilmiş ise de, UYAP kayıtlarının tetkikinden söz konusu kararların parsel bazlı olarak imar uygulamasına açılan davalarda verilen iptal kararları bulunduğu, dolayısıyla sadece dava açılan parseller yönünden hüküm ifade edeceği, söz konusu kararların dava konusu parselle ilgisinin bulunmadığı dolayısıyla planların da mer'i olduğu anlaşılan davaya konu parsel için imar durumu düzenlenmesinde hukuki bir engel bulunmadığından davalı idarenin bu iddiası yerinde görülmemekle birlikte, sanayi tesisi olan 1. sınıf gayri sıhhi müessese niteliğinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenebilmesi için yapı kullanma izni gerektiği, davacı tarafından sunulan yapı kullanım izninin zirai depo kullanımına ilişkin olduğu, plastik ürün imalatı yapılacak tesisler için sanayi kullanım amaçlı yapı kullanım izin belgesinin bulunmadığı, yine parselin imar planlarında Büyükçekmece Gölü orta mesafeli koruma alanında kaldığı, bu işlevle ilgili olarak yürürlükteki imar planlarında, bu alanda sanayi tesisinin olamayacağının kurala bağlandığı, oysa uyuşmazlık konusu yerde sanayi ve depolama faaliyetinin bulunduğu hususları birlikte dikkate alındığında, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı   tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI	 : Ruhsat verilmemesinin müktesep hak ihlali olduğu, bugünkü şartlarda değişen durumun yalnızca kapasite artışı olduğu, ruhsat talebinin imar planları ile ilgisinin bulunmadığı belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	: Davacı şirketin idareye başvurduğu dilekçe ile plastik esaslı madde ve malzeme üretimi faaliyet konulu çalışma ruhsatı talep edildiği, yapılan incelemede işyerinin kullanım amacının zirai depo olarak düzenlenmiş … tarih ve … nolu yapı kullanma izin belgesinin bulunduğunun anlaşıldığı, … ada … parselin 23/09/2005 tasdik tarihli 1/5000 ölçekli Muratbey Havzası, Koruma Amaçlı Nazım İmar Planında “Konut dışı Kentsel Çalışma alanları”nda kaldığı, söz konusu planın plan notlarında “Her türlü sanayi ve depolama serbest bölge turizm taş kum kil kömür ve maden ocağı suni gübre ve zirai mücadele ilaçları kullanılan ziraat çöp toplama ve imha ...leri, sosyal mesken alanları yapılamaz...” plan notunun olduğu,  bahse konu parselin konut dışı kentsel çalışma alanı fonksiyonunda kaldığı, söz konusu parselin içerisinde bulunduğu imar uygulamasının ... İdare Mahkemesinin E:… K:… sayılı kararı ile iptal edildiği, adı geçen alanda imar durumu tanzim edilemediği belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: …
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, sanayi, tarım ve diğer işyerleri ile her türlü işletmeleri, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının verilmesi işlerinin basitleştirilmesi ve kolaylaştırılmasıdır." hükmü yer almaktadır.
10/05/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in Ek-2'de; "Gayrisıhhi Müesseseler Listesi'nde A) "Birinci Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler" başlığı altında, 4.17 "100 HP ve üzeri motor gücü kapasitedeki plastik, plaksiglas, polyester gibi maddelerden eşya, oyuncak, reklam levhaları, izolasyon malzemeleri vb. yapan yerler," Birinci Sınıf Gayrisıhhi Müssese olarak sayılmıştır. Yönetmeliğin İkinci Sınıf Gayrisıhhı Müesseselerin sayıldığı, B. 4.4. maddesinde de; - "100 HP 'den düşük motor gücü kapasitedeki plastik, pleksiglas, polyester gibi maddelerden eşya, oyuncak, reklam levhaları, izolasyon malzemeleri ve benzerlerini yapan yerler" İkinci Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler olarak sayılmıştır. Aynı Yönetmeliğin; "Ruhsat Değişikliği Gerektiren Haller" başlıklı 28. maddesinde; "Gayrisıhhi müesseselerde işletmenin faaliyet alanının değişmesi durumunda yeniden rahsat alınması zorunludur. Gayrisıhhi Müesseselerin yeniden sınıflandırılması veya tesiste yapılan bir değişiklik neticesinde bir alt sınıfa geçen tesislerin yeniden ruhsat alması gerekmez. Ancak gayrisıhhi müesseselerin yeniden sınıflandırılmasında yapılan değişiklik neticesinde üst sınıfa geçmiş olan tesislerin bir yıl içinde yeni sınıfa göre açılma ruhsatı alması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir. 
Gerek 1. sınıf gayrisıhhi müessese işletme ruhsatları gerekse 2. ve 3. sınıf gayrisıhhi müessese işletme ruhsatları, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında düzenlenmektedir. 
        İptal davalarında, idari işlemin hukuka uygun olup olmadığının denetiminde kullanılan unsurlardan birisi de idari işlemin sebebidir. Yetki ve şekil unsurları yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılan bir işlemin yargısal denetiminin, idarece gösterilen sebeple sınırlı olarak değil mevcut yasal düzenlemeler bütünlüğü içinde hukuka uygun bir sebebinin bulunup bulunmadığının, idare hukukunun en belirgin ilkesi olan re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde incelenmesi gereklidir.
Görülmekte olan bir davada; yargı yerince dosyanın incelenmesi  sonucunda, idarece ileri sürülen sebebin hukuken yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmakla birlikte,  idarece dava konusu işlemin tesisinde esas alınmamış olan başka bir neden saptanmış  ise, idarenin ileri sürdüğü sebeple bağlı kalınmaksızın dosyada saptanan nedene göre uyuşmazlığın çözümlenmesi, idare hukukunda sebep ikamesi olarak nitelendirilmektedir. İdarenin belli bir yönde davranması zorunluluğunu ifade eden bağlı yetkinin söz konusu olduğu durumlarda, yargı yerinin, idarenin ileri sürdüğü sebep yerine ikame ettiği sebebi, neden öncelikli gördüğüne dair değerlendirmesine de yer vermek suretiyle işlemin denetimini yapmasına, re'sen araştırma ilkesinin imkân verdiği hususu yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Ancak, sebep ikamesinin her uyuşmazlıkta uygulanamayacağı ve somut olaya göre değerlendirilmesi gerektiği de tabiidir.
Dava dosyasının incelenmesinden; İstanbul ili, Büyükçekmece ilçesi, … ... Mahallesi, … Caddesi, No: … adresindeki imarın … ada, … parsel sayılı taşınmazı üzerinde davacı şirket tarafından 05/03/2009 tarihli 2. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı ile faaliyet gösteren işyerinde 08/05/2013 tarihinde yapılan denetim sonucunda, üretim için gerekli makinaların motor gücünün 867 hp olduğu ve 1. sınıf gayrisıhhi müessese olarak ruhsatlandırılması gerektiğinin tespit edildiği ve akabinde ruhsata aykırı faaliyetlerinin men edildiği, davacı tarafından 02/12/2019 tarihinde 1. sınıf gayrisıhhi müesseseler için düzenlenen işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının düzenlenmesi için idareye başvurulduğu, başvurunun … tarih ve … sayılı Birinci Sınıf Gayrisıhhi Müesseselere Ait Açılma İzni Raporu Formu ile … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Zabıta Dairesi Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü işlemi ile reddedilmesi üzerine anılan işlemlerin iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Davalı idare tarafından tesis edilen dava konusu işlemde, parselin içinde bulunduğu imar uygulamasının …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:.., K:… ve ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararlarıyla iptal edildiği, imar durumu nedeniyle ruhsatın düzenlenemeyeceği belirtilmiş, İdare Mahkemesi kararında da, söz konusu kararların parsel bazlı olarak imar uygulamasına açılan davalarda verilen iptal kararları olduğu, sadece dava açılan parseller yönünden hüküm ifade edeceği, dava konusu parselle ilgisinin bulunmadığı, davaya konu parselin imar durumu ile iligili hukuki bir engel bulunmadığından davalı idarenin bu iddiasının yerinde görülmediğine yer verilmiş, dava konusu işlemin gerekçesinin hukuka uygun olmadığı ortaya konulmuştur.
Fakat İdare Mahkemesince, davacı tarafından sunulan yapı kullanım izninin zirai depo kullanımına ilişkin olduğu, plastik ürün imalatı yapılacak tesisler için sanayi kullanım amaçlı yapı kullanım izin belgesinin bulunmadığı, yine parselin imar planlarında Büyükçekmece Gölü orta mesafeli koruma alanında kaldığı, bu işlevle ilgili olarak yürürlükteki imar planlarında, bu alanda sanayi tesisinin olamayacağının kurala bağlandığı, oysa uyuşmazlık konusu yerde sanayi ve depolama faaliyetinin bulunduğu hususları birlikte değerlendirilerek, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmişse de, somut olayımızda, idarenin bağlı yetki içerisinde belli bir yönde davranması zorunluluğu bulunduğundan bahsedilmesinin mümkün olunmaması nedeniyle davalı idarenin yerine geçerek sebep ikamesi yapması hukuken mümkün olmadığından, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu kararda hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca, dava konusu işlemde bahsi geçen işyerinin mühürlenmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan ve temyiz incelemesi nedeniyle Dairemizin 2024/122 sayılı esasına kayıtlı dosyada bulunan Çatalca Belediye Başkanlığı'nın ... tarih ve ...sayılı yazısında; davacının faaliyette bulunduğu işyerinde imalat yapılmasında bir sakınca bulunmadığı hususunun da belirtildiği görülmüştür.
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz isteminin kabulüne,
2.	Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 29/04/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.