Esas No: 2024/2016
Karar No: 2025/1312
Karar Tarihi: 03.03.2025

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/2016 E.  ,  2025/1312 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2024/2016
Karar	No : 2025/1312     
TEMYİZ EDENLER	 : 
1- (DAVALI) ...  Bakanlığı 
VEKİLİ	:  ..., Hukuk Müşaviri
 
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Enerji Üretim      Anonim Şirketi		
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Balıkesir İli, Gönen İlçesi, ... Mahallesi, Çanakkale İli, Yenice İlçesi, ..., ..., ..., ... Köyleri mevkiinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "Ihlamur Rüzgar Enerji Santrali (18 Adet Türbin - 104,4 MWm / 54 MWe)" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığın çözümü amacıyla çevre mühendisi, maden mühendisi, jeoloji mühendisi, ziraat mühendisi, iki orman mühendisi ve biyologtan oluşan bilirkişi heyetiyle yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyada bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; ÇED raporunun içeriğinin eksik ve yetersiz olduğu, toprakta, suda veya havada kalıcı özellik gösterip çevreyi kirletebileceği ve çevreyi korumak için gerekli olan önleyici önlemleri içermediği, bölgenin ayrıntılı olarak heyelan ve jeoteknik olarak incelenmediği, ÇED raporuyla ilgili ÇED sürecinde eksikliklerin olması, bu eksikliklerin çevre ve insan sağlığına olumsuz etkilerinin inşaat ve işletme sürecinde yaşanması muhtemel olaylar olduğu değerlendirildiğinde, bilimsel ve teknik yönden yeterli olmadığı, projenin niteliği ve mahiyeti incelendiğinde ÇED raporunu hazırlayanlar arasında, maden mühendisi, hidrojeoloji mühendisi, harita mühendisi, meteoroloji gibi uzmanlık alanlarında personelin bulunmamasının teknik açıdan verilerin oluşturulmasında ciddi bir eksiklikliğe ve yetersizliğe neden olduğu, projenin kuşların tali göç yolları güzergahında kaldığı, fakat kuşların göç zamanlarında türbinlerin kendiliğinden belirli bir süre devre dışı kalıp kalmayacağına dair bir bilgiye yer verilmediği, dava konusu alanda, farklı şirketler tarafından farklı idarelerden aldıkları ruhsatlarla, ihtiyaçları doğrultusunda saha planlamasının yapıldığı, maden ruhsatı farklı ruhsat numaralı birden çok poligondan oluştuğu ve bunlardan iki poligonun RES ruhsatıyla çakıştığı, jeoloji haritası ve yeka için verilen ruhsat sınırları incelendiğinde, gerçekleştirilen madencilik faaliyeti ile yapılacak olan RES projesi yatırımının birbirini engelleyeceği, "Ihlamur Rüzgâr Enerji Santrali" projesi için alternatif alanın belirlenmediği anlaşıldığından, dava konusu 17/05/2023 tarihli "ÇED Olumlu" kararının hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
 Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.      
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, yapılması planlanan projedeki gerek türbin noktalarının yer seçimiyle ilgili gerekse diğer hususlarla ilgili kurumların görüşlerinin alındığı, ÇED raporunun eksik ve yetersiz olduğu yönündeki bilirkişi raporunun varsayımlara dayandığı, ÇED raporunda çevresel etkilere yönelik gerekli tedbirlere yer verildiği, RES alanı ile görünür rezerv alanının çakışması ile ilgili Maden İşleri Genel Müdürlüğünün olumlu görüşünün bulunduğu, atık yönetimiyle ilgili hususlara ÇED raporunda yer verildiği, bilirkişi raporundaki tespitin aksine enerji nakil hattının planlamasının dava konusu ÇED raporunun konusunu oluşturmadığı, dava konusu işlemin hukuka uygun tesis edildiği belirtilerek, kendi içinde çelişkili tespitler içeren bilirkişi raporunun hükme esas alınarak dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
            2- Davalı yanında müdahil tarafından, davacının davasını çevresel etkilere yönelik iddialar yerine, dava konusu proje alanı ile kendisine ait proje alanının çakışması nedeniyle açtığından dava açmakta kişisel, güncel ve meşru menfaatinin bulunmadığı, diğer taraftan, bilirkişi heyetinde enerji üretim sistemlerinde uzman bir bilirkişinin bulunmadığı, bilirkişi heyetinde yer alan maden mühendisinin ise uzmanlık alanı dışında tespitler yaptığı, maden projesinin yapılmasında üstün kamu yararının bulunduğu yönündeki tespitin, her iki projenin birlikte yürütülmesi bakımından Maden İşleri Genel Müdürlüğünün olumlu görüşünün bulunması karşısında uygun olmadığı, Mahkemece bilirkişi raporuna karşı ileri sürülen itirazlar değerlendirilmeden karar verildiği, ayrıca ruhsat sahasında davacı tarafından işletilen veya işletilmesi planlanan alanlar ile dava konusu proje alanının çakışmadığı, dolayısıyla davacının henüz projelendirmediği, görünür cevher rezervi olmayan alanlarda davacı şirketin enerji üretim tesisi kurmasında mevzuat bakımından herhangi bir engel olmadığı, dava konusu projeyle ilgili alternatif alan çalışmasının yapılmadığı yönündeki gerekçenin yenilenebilir enerji kaynak alanları mevzuatına aykırılık teşkil ettiği, bilirkişi raporundaki değerlendirmelerin aksine, ÇED raporunda çevresel etkiler ile bu etkilere karşı alınması gerekli önlemlere yer verildiği, dolayısıyla ilgili kurumlardan alınan görüşler çerçevesinde tesis edilen dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek, bilimsel olmayan bilirkişi raporunun hükme esas alınarak verilen Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür. 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI  : Davacı tarafından, dava konusu projeyle ilgili henüz ön lisans verilmemişken (türbin yerleşim ve şalt sahası koordinatları belirsizken) ÇED sürecinin başlatıldığı, ÇED özel formatının verildiği, dolayısıyla ÇED sürecinin usulüne uygun işletilmediği, ÇED raporunu hazırlayanlar arasında maden mühendisi, hidrojeoloji mühendisi, meteoroloji mühendisi, harita mühendisi gibi uzmanlara yer verilmemesi bakımından da ÇED raporunun eksik olduğu, bilirkişi raporunda ortaya konulan eksikliklerin ÇED raporunu kusurlandıran nitelikte eksiklikler olduğu, dolayısıyla dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz istemlerinin kabulü ile Mahkeme kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile bozularak, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
MADDİ OLAY :
 ... Enerji Üretim Anonim Şirketi	tarafından	Balıkesir İli, Gönen İlçesi, ... Mahallesi, Çanakkale İli, Yenice İlçesi, ..., ..., ..., ... Köyleri mevkiinde "Ihlamur Rüzgar Enerji Santrali (18 Adet Türbin - 104,4 MWm / 54 MWe)" projesinin yapılmasının planlanması üzerine ÇED raporu hazırlanarak davalı idareye sunulmuş, ilgili kurumlardan alınan  görüşler çerçevesinde söz konusu projeyle ilgili olarak ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
	 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir. 
            25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği"nin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmış,  7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.
 13/02/2009 tarih ve 2009/7 sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları" konulu Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü Genelgesinde; "...Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararları hakkındaki yürütmenin durdurulması/iptal kararları, hakkında ÇED Olumlu Kararı verilen ÇED Raporunun bir ya da birkaç bölümüne ilişkin ise ve yürütmenin durdurulması/iptal kararı, ÇED Raporunun diğer bölümlerini olumsuz yönde etkilemiyor, yani Kararın tümünün yeniden ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmiyorsa, ÇED Raporunun hazırlanmasına ilişkin tüm sürecin en baştan tekrarlanmasına gerek bulunmamaktadır.
Böyle bir durumda uygulamanın yürütmenin durdurulması/iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak, sadece eksik veya yetersiz görülen kısımların yeniden düzenlenerek hazırlandığı ÇED Raporunun Bakanlığa sunulmasını müteakip, Bakanlıkça bir toplantı tarihi belirlenerek, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tekrar toplanır ve komisyonca değerlendirilir. Yapılan düzenlemelerin yeterli görülmesi halinde ÇED Raporu Komisyonca nihai edilir. Komisyonun değerlendirmeleri, üyeler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır. Bakanlık, proje ile ilgili olarak ÇED Olumlu ya da ÇED Olumsuz Kararını verir. Bu kararı, proje sahibi ile ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini uygun araçlarla halka duyurur." düzenlemesine yer verilmiştir.
 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
	Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; Yönetmeliğin 7. maddesi kapsamındaki bir projenin, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğu ve dolayısıyla projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten ÇED Olumlu kararı alınmadıkça, projenin uygulanamayacağı açıktır.
Diğer taraftan, anılan Genelgeye göre yapılması planlanan projeyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararına karşı açılan davada, Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararları, ÇED Olumlu kararının dayanağı ÇED raporunun bir veya birkaç bölümüne ilişkinse ve ÇED raporunun tamamını kusurlandırmıyorsa, ÇED raporunun yetersiz görülen bu kısımları yeniden düzenlenmek suretiyle davalı idareye sunulması üzerine, Yönetmelikte öngörülen ÇED sürecinin en başından işletilmeyerek değerlendirme yapıldığı anlaşılmakta olup, davalı idare tarafından söz konusu projeyle ilgili revize ÇED raporu hakkında ikinci bir ÇED Olumlu kararının verilmesi ile ilk ÇED Olumlu kararının, zımni olarak geri alındığının ve dolayısıyla hukuken uygulanamayacağının kabulü gerekmektedir. Nitekim, söz konusu projeyle ilgili ilk "ÇED Olumlu" kararının hukuken geçerli olduğunun kabul edilmesi halinde, revize edilen ÇED raporuna istinaden verilen ikinci "ÇED Olumlu" kararının da hukuken geçerli olduğu dikkate alındığında, aynı projeyle ilgili iki farklı "ÇED Olumlu" kararının birlikte uygulanmasına olanak bulunmamaktadır. 
Uyuşmazlıkta; Balıkesir İli, Gönen İlçesi, ... Mahallesi, Çanakkale İli, Yenice İlçesi, ..., ..., ..., ... Köyleri mevkiinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "Ihlamur Rüzgar Enerji Santrali (18 Adet Türbin - 104,4 MWm / 54 MWe)" projesiyle ilgili verilen ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararı sonrasında (Bakanlığın internet sayfasının (eced-duyuru) incelenmesinden) yukarıda yer verilen Genelge uyarınca, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararının gerekçesinde yer verilen ÇED raporundaki eksik ve yetersiz görülen kısımların revize edildiği belirtilerek, ÇED raporunun davalı idareye sunulması üzerine, "Ihlamur Rüzgar Enerji Santrali (18 Adet Türbin - 104,4 MWm / 54 MWe)" projesiyle ilgili 09/10/2024 tarihinde ilana çıkarılan (yeni bir) ÇED Olumlu kararının verilmesiyle aynı projeyle ilgili iki farklı "ÇED Olumlu" kararının birlikte uygulanma olanağının bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece, dava konusu "ÇED Olumlu" kararının zımni olarak geri alındığının kabulü gerekmekte olup, gelinen aşama itibarıyla bakılmakta olan davanın konusunun kalmadığı sonucuna varılmıştır.
 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
           1.	Temyiz istemlerinin kabulüne,
          2.	Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2(i) maddesi uyarınca KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3. Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam ...-TL
 yargılama giderleri ile hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekalet ücretinin, (Mahkeme aşamasında davacı lehine vekalet ücreti hükmedildiğinden, tahsilatta mükerrerliğe yol açmayacak şekilde) davalı idareden alınarak yerel mahkemede yapılan duruşma sırasında vekil ile temsil olunan davacıya verilmesine,
4. Davalı idarece yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam ... TL
 yargılama giderinin davalı idare üzerinde, davalı yanında müdahil tarafından yapılan ... TL yargılama giderlerinin ise anılan müdahil üzerinde bırakılmasına,
5. Artan posta avanslarının istemleri halinde davacıya, davalı idareye ve davalı yanında müdahile verilmesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7.	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 03/03/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.