Esas No: 2020/4207
Karar No: 2024/3343
Karar Tarihi: 24.09.2024

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2020/4207 E.  ,  2024/3343 K.


"İçtihat Metni"
       T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas     No : 2020/4207
Karar	No : 2024/3343                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR)	:  1- ...
	   2- ...
		 3-...
		 4- ...
	 	...
		 8- ...
		 9-...
VEKİLLERİ	: Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Bakanlığı	/ ANKARA
VEKİLİ	:  Av. ...
İSTEMLERİN_KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları ...'ın Tekirdağ 2 No'lu ... Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak kalmakta iken, 18/11/2016 tarihinde intihar ederek vefat ettiğinden bahisle, olayda davalı idarenin kusurunun bulunduğu ileri sürülerek zararlarının karşılanması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin  Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile uğradıkları iddia edilen zararlarına karşılık müteveffanın annesi ... için 85.000,00 TL (miktar artırımı ile 121.041,45 TL) maddi, 130.000,00 TL manevi, babası ... için 85.000,00 TL maddi, 130.000,00 TL manevi, kardeşleri için ayrı ayrı 18.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi  istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacılar yakınının psikolojik sorunlar yaşaması ve daha öncesinde de intihar girişiminde bulunduğunun davalı idarece bilinmesine rağmen, idarenin gerekli gözetim ve denetim görevlerini gereği gibi yerine getirmeyerek hizmet kusurunda bulunduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda müteveffanın annesi ...'ın 121.041,45 TL, babası ...'ın 72.624,87 TL destekten yoksun kalma dolayısıyla zararlarının olduğu görüşüne yer verildiği ve yakınlarının ölümü nedeniyle anne ve baba için 10.000,00 TL, kardeşlerin her biri için de 5.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, maddi tazminat istemlerinin 193.666,32 TL'lik kısmının, manevi tazminat istemlerinin ise 55.000,00 TL'lik kısmının kabulüne, 193.666,32 TL maddi tazminatın, 157.624,87 TL'lik kısmının ve 55.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte, maddi tazminatın 36.041,45 TL'lik kısmının ise, miktar artırım dilekçesinin davalı idarenin kayıtlarına girdiği 02/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacılara ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesince; iptali istenen işlemin idari davaya konu olabilecek nitelikte bir işlem olmaması nedeniyle başvurunun reddine ilişkin işlem yönünden incelenmeksizin davanın reddine karar verilmesi gerekmekte ise de, bu kısım bakımından mahkeme tarafından ayrıca bir hüküm kurulmamasının kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği gerekçesi ile  tarafların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI	:	Davacılar tarafından; hükmedilen manevi tazminatın davalı idare açısından caydırıcı nitelikte olmadığı, miktarın düşük olduğu ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından; dava konusu olayda cezaevi idaresinin herhangi bir kasıt veya ihmalinin bulunmadığı, ceza infaz kurumunda kanun, tüzük ve yönetmeliklere göre hareket edildiği, kurum idaresince gerekli özenin gösterildiği ileri sürülmektedir.   
TARAFLARIN_SAVUNMASI	: Davalı idare tarafından, davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ	:...
DÜŞÜNCESİ	: Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
	MADDİ OLAY : 
	Dosyanın incelenmesinden; davacılar tarafından, yakınları ...'ın, Tekirdağ 2 No'lu ... Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda kalmakta iken, hücre cezasının infaz edildiği koğuşun havalandırmasında bulunan pencerenin demirlerine pet şişeleri ince ince keserek yaptığı ip ile kendini asmak suretiyle intihar  ettiğinden bahisle, olayda davalı idarenin kusurunun bulunduğu ileri sürülerek zararlarının karşılanması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin  Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile uğradıkları iddia edilen zararlarına karşılık müteveffanın annesi için 85.000,00 TL (miktar artırımı ile 121.041,45 TL) maddi, 130.000,00 TL manevi, babası için 85.000,00 TL maddi, 130.000,00 TL manevi, kardeşleri için ayrı ayrı 18.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 
	İLGİLİ MEVZUAT:
	Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetimi yapılacağından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmektedir. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır. 
	İdarenin hukuki sorumluluğunun varlığı ve kapsamı yukarıda aktarılan unsurlar dahilinde oluşmakla birlikte; zararın varlığı ve niceliğinin ortaya konulması, maddi olayın tüm unsurlarıyla incelenmesi ve tazmin sorumluluğu açısından bir tespitin yapılması da yargının görevidir.
	Diğer bir ifadeyle, idarece  hizmetin işleyiş ve ifası sırasında çeşitli sebeplerle gerçek veya tüzel kişilere verilen zararların, taraflarca ibraz edilen bilgi ve belgelerin yanı sıra idari yargı yerince re'sen araştırma ilkesi uyarınca temin edilen bilgi ve belgeler ile de ortaya konulması zorunlu bulunmaktadır.	
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	A- Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi Kararının Manevi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulüne, Kısmen Reddine Yönelik Kısmına Taraflarca Yapılan İstinaf Başvurularının Reddine İlişkin Kısmının İncelenmesi: 
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın, idare mahkemesi kararının manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik kısmına taraflarca yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, tarafların dilekçelerinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir. 
	B- Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi Kararının Maddi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulüne İlişkin Kısmına Karşı Davalı İdarece Yapılan İstinaf Başvurusunun Reddine İlişkin Kısmının İncelenmesi: 
 Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan 25/04/2019 tarihli  raporda, maddi tazminat hesabı yapılırken davacılar yakınının ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunması nedeniyle şartlı tahliye olacağı 17/06/2022 tarihi dikkate alınarak hesaplama yapılmış ise de, maddi tazminat hesabı yapılırken şartlı tahliye tarihi değil, bihakkın tahliyenin gerçekleşeceği tarih olan 17/03/2026 tarihi dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekmektedir.
Buna göre, 25/04/2019 tarihli bilirkişi raporunda 17/06/2022-17/03/2026 tarihleri arasındaki dönem için hesaplanan miktar düşülerek yeniden hesap yapıldığında müteveffanın annesi ...'a 100.004,89 TL, babası ...'a ise 51.588,31 TL destekten yoksun kalma tazminatı ödenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda; Bölge İdare Mahkemesince davacılar yakınının hak ederek tahliye olacağı tarih kıstas alınarak maddi tazminata hükmedilmesi gerekmekte olup,  temyize konu kararda maddi tazminat istemleri yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE, davacıların temyiz isteminin REDDİNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyize konu idare mahkemesi kararının manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik kısmına taraflarca yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kısmının ONANMASINA, maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne yönelik kısmına davalı dairece yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 24/09/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.