Esas No: 2024/270
Karar No: 2024/3548
Karar Tarihi: 30.05.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/270 E.  ,  2024/3548 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas  No : 2024/270
Karar  No : 2024/3548     
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... Odaları Birliği Başkanlığı	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Valiliği 
VEKİLİ	: Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): ... Yapı ve Turizm Anonim Şirketi 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem:  ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkii,  ... ada, ... parsel, ... ada, ..., ...... ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu İle Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz" projesine ilişkin olarak ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dosyada yer bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu  ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:  Davacı tarafından, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunun kendi içinde çelişkiler barındırdığı, aynı projeye ilişkin olarak daha önce açılan davalarda Mahkemelerce yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemeleri neticesinde hazırlanan beş ayrı bilirkişi raporu ile çeliştiği, proje tanıtım dosyasından alıntılarla oluşturulduğu ve hatalı inceleme ve değerlendirmelere dayandığı, gerçekleştirilmek istenilen projenin adında yer alan tesislere ilişkin bir kısım bilgiler verilmekle birlikte proje tanıtım dosyasında bütünlüklü bir değerlendirmenin yapılmamış olduğu, oysa proje adında da belirtildiği üzere turizm tesisleri, toplu konut yapıları, bu tesis ve yapılara ulaşım için kanallar, konaklayanların yatları için yanaşma/bağlama yeri, kanalların ve yat yerinde birikimin önlenmesi için mahmuz yapıları, proje adında belirtilmeyen söz konusu "yapıların" taşkın riskinden korunması iddiasıyla ve esasında kanallarla ulaşımın sağlanabilmesi ve yat yanaşma yerinin yapılabilmesi için dere ıslah ve yol geçiş menfez çalışmaları ve bu faaliyetlerin gerçekleştirilebilmesi için deniz dibi tarama ve tarama malzemesinin döküm çalışmalarının bir bütün olduğu, bu bütünlüğün ÇED sürecinin başladığı 2018 yılından itibaren belli olduğu ancak entegre nitelikteki projenin parçalara ayrılarak ÇED dosyaları hazırlandığı ve ayrı ayrı ÇED süreçleri işletildiği, bu durumun projenin gerçek anlamda etkilerinin tespit edilerek bütünlüklü biçimde değerlendirilmesinin önüne geçtiği, Mahkemece bu durumun değerlendirilmediği, bilirkişi raporuna yapılan itirazlarının ve projenin diğer unsurlarına ilişkin olarak sunulan bilirkişi raporlarının Mahkemece dikkate alınmadığı, Mahkemece yeni bir bilirkişi incelemesi yapılmaksızın hüküm kurulmasının hukuka aykırı olduğu, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararından önce tesis edilen iki ÇED Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle açılan davalarda Mahkemelerce yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemeleri neticesinde hazırlanan beş adet bilirkişi raporunda dava konusu proje kapsamında "yapılan" turizm tesisi ve bağlantılı proje unsurlarının alanda yarattığı tahribatın ortaya konulduğu, aykırılıkların giderilebilecek biçimde yeniden projelendirilmesinin olanaklı olmadığının açıkça belirtildiği, dolayısıyla işbu davaya konu proje tanıtım dosyasında, önceki proje tanıtım dosyalarında tespit edilen eksikliklerin giderilmiş olduğundan söz edilmesinin mümkün olmadığı, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, önceki ÇED gerekli Değildir Kararlarının iptali istemiyle açılan davalarda hazırlanan bilirkişi raporlarında tespit edilen buluntuların, azmak yapısının bölgenin kültürel niteliğine ve kent savunmasının ayrılmaz bir parçası olması niteliğine yapılan vurgunun göz ardı edildiği,  1. derece arkeolojik sit alanının dere ile proje alanından ayrıldığı dolayısıyla SİT alanı niteliğinde olmadığının ifade edildiği, bilirkişi raporunda kat irtifakının 01/04/2019 tarihinde tesis edildiği dolayısıyla belirtilen tarihteki Yönetmeliğe uygun olduğu ifade edilmiş ise de tapu kayıtları incelenediğinde kat mülkiyetine 14/10/2020 tarihinde geçildiğinin ve belirtilen tarihteki Yönetmeliğe uygun olmadığı, bilirkişi raporu kapsamında bilirkişilerce uzmanlık alanları dışında değerlendirmelerde bulunulduğu ve  bu durumun bilirkişi raporu içinde çelişki oluşmasına neden olduğu, proje kapsamında gerçekleştirilen yapılaşmaların proje alanının doğal florasını yok ettiği, bilirkişi raporunda; başlığında dahi mahmuz projesi olduğu ifade edilen projeye ilişkin kıyıda yapılaşma öngörülmediğinden bahisle kıyı florasına ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmadığının belirtilmiş olmasının dahi bilirkişi raporunun eksik incelemeye dayalı olarak hazırlandığını gösterdiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: 1-... Valiliği tarafından; cevap verilmemiştir.
2- Davalı yanında müdahil tarafından, Dava konusu proje alanının doğal sit alanı ya da tarım alanı niteliğinde olmadığı, proje alanının üzerinde en az 25-30 yıldır beton temelli turizm tesisleri bulunan imarlı bir alan olduğu, dava konusu işlemin ilişkin olduğu projenin mevcut turizm tesislerinin revizesinden ibaret olduğu, dava konusu projeye ilk verilen 07/06/2018 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının ...  İdare Mahkemesince iptaline karar verilmesi üzerine söz konusu Mahkeme kararında belirtilen iptal gerekçeleri dikkate alınmak suretiyle 310 oda kapasiteli turizm tesisi ile 175 konut kapasiteli toplu konut projesine ilişkin proje tanıtım dosyasının hazırlanarak idareye sunulması üzerine 24/01/2020 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının verildiği ancak davalı idarece 04/10/2022 tarihli yazıyla proje kapsamındaki yat yanaşma alanının ÇED Yönetmeliğinin Ek 2 listesinin 28. maddesi kapsamında yat yanaşma/bağlanma yeri olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek proje tanıtım dosyası hazırlanmasının istenilmesi üzerine hazırlanan proje tanıtım dosyası değerlendirilmek suretiyle işbu davaya konu 02/01/2023 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının tesis edildiği, proje kapsamında yer alan turizm tesis alanına ilişkin ÇED sürecinin 2018 yılında başlayarak ve 24/01/2020 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararına dayanılarak tamamlanmış olduğu, işbu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu proje ile 24/01/2020 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararına konu proje arasındaki temel farkın yanaşma alanının kullanım değişikliği olduğu,  turizm tesis alanında oda ya da alan artışının kesinlikle söz konusu olmadığı, işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararından önce verilen 2018 ve 2020 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararlarının iptali istemiyle açılan davalarda Mahkemelerce yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemeleri neticesinde hazırlanan bilirkişi raporların iş bu davada temyiz gerekçesi olarak ileri sürülmelerinin mümkün olmadığı, zira söz konusu davalarda bilirkişilerce incelenen proje tanıtım dosyalarının ve alınan akademik raporların işbu dosyadakinden farklı olduğu, bahse konu davalarda Mahkemelerce iptal kararında gerekçe olarak belirtilen hususların işbu dava konusu proje tanıtım dosyasında giderildiği ve bu durumun Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporuyla da tespit edildiği, işbu davaya konu ÇED sürecinin davalı idarenin 04/10/2022 tarihli yazısına istinaden yürütüldüğü, projenin ÇED Yönetmeliği içindeki yerinin proje tanıtım dosyasında bu husus dikkate alınarak belirlendiği, ancak işbu davaya konu 02/01/2023 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında yalnızca yat yanaşma yeri ve mahmuz projesinin değil turizm tesis alanı ve toplu konut projesi de dahil olacak şekilde projenin tamamına yönelik kümülatif bir değerlendirmenin yapılmış olduğu, proje tanıtım dosyası hazırlanırken turizm tesisi, toplu konut, dere ıslahı, yat yanaşma yeri ve mahmuz projesinin kümülatif olarak değerlendirildiği, turizm tesis alanına ilişkin ÇED sürecinin 29/07/2022 tarihli ÇED Yönetmeliğinin yürürlük tarihinden önce başladığı ve tamamlandığı, turizm tesis alanının ruhsat tarihinin 18/05/2018, yapı kullanma izin tarihlerinin ise 25/09/2020 ve 07/05/2021 olduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun davacının iddiasının aksine proje tanıtım dosyasından alıntılarla hazırlanmış olmadığı, davacının bilirkişi raporuna karşı yaptığın itirazların bilimsel verilerle desteklenmeyen soyut açıklamalardan ibaret olduğu, projenin çevre arazilerin tuzlanmasına bir etkisinin olmayacağının bilirkişi raporuyla tespit edildiği, proje kapsamında toprak kanal bulunmadığı ve deniz suyunun toprakla temasının söz konusu olmadığı, proje tanıtım dosyasında florastik anlamda herhangi bir eksikliğin bulunmadığının bilirkişi raporuyla tespit edildiği, ÇED Gerekli Değildir kararı tesis edilmeden önceki tarihte proje kapsamında inşai faaliyetlere başlandığı iddiasının gerçeği yansıtmadığı, kanallarla ilgili projenin DSİ'nin taşkın havza koruma projesinin konut yerleşimlerini dikkate alacak biçimde, gerçekleştirilmesi planlanan projeyle uyumlaştırılmasından ibaret olduğu, yol geçiş menfez imalatlarının yat yanaşma yeriyle fiziki bir bağlantısının bulunmadığı, dağdan gelen taşkın sularının karayolunun altından taşkına sebebiyet vermeden geçerek denize ulaşmasını sağlamak amacıyla yapıldığı, Mahmuz projesinin Mersin Deresi ıslah projesinin devamı niteliğinde ve DSİ tarafından olumlu görüş verilen bir proje olduğu, söz konusu imalatların nehir ekosistemine herhangi bir etkisinin bulunmadığı, proje tanıtım dosyası ekinde yer alan ekosistem değerlendirme raporunda inşaat çalışmalarından sonra fauna ve flora yerleşiminin gözlenmesinin kaçınılmaz olduğu tespitine yer verildiği, ... İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından ... ... Üniversitesi Sualtı Araştırma ve Uygulama Merkezinin sualtı inceleme raporuna istinaden söz konusu proje kapsamında yapılacak olan inşaat çalışmalarında sakınca bulunmadığı yolunda 20/05/2022 yazıyla görüş verildiği, proje alanının 1. derece arkeolojik sit alanında kaldığı iddiasının gerçeği yansıtmadığı, 3. derece arkeolojik sit alanı ilan edilen alandaki tüm yapılaşmaların ilgili kurumlardan gerekli izinler alınarak ve sondajlar yapılarak gerçekleştirildiği, azmak yatağındaki inşai faaliyetlerin Anıtlar Kurulundan gerekli izinler alınarak taşkın koruma projesi kapsamında gerçekleştirildiği, tesiste fiziksel arıtma üniteleri, ince ızgara, kaba ızgara, ön çöktürme ve dengeleme havuzu, biyolojik arıtma ünitesi, ardışık kesikli reaktör, ileri arıtma üniteleri, ultra filtrasyon ve kum filtre üniteleri ve dezenfeksiyon üniteleri vasıtasıyla klorlama yapıldığı, davacı tarafından bazı parsellerde sondaj çalışmalarının yapılmadığı ve imar durum belgelerinin alınmadığı iddia edilmekte ise de eksik olduğu iddia edilen iki parselde bu çalışmaların yapılması için bölgede yürütülen Koruma Amaçlı İmar Planının sonuçlanmasının beklendiği, bilirkişi raporunda ve dosyaya sunulan uzman görüşlerinde bölgenin uzun yıllardır antropojenik etkiler altında kaldığının iddia adildiği, bu etkilerin dava konusu projeden uzun yıllar önce başlayan ve devam eden etkiler olduğunun açık olduğu, dava konusu projenin kamu yararının da gereği olduğu, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının usul ve Kanuna uygun olduğu savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Uyuşmazlığın çözümü amacıyla mahallinde yeniden  keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek  işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
MADDİ OLAY : 
 ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda yapılması planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Kapasite Artışı ve Revizyonu Projesi" ile ilgili olarak ... Valiliği tarafından ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
 Anılan ÇED Gerekli Değildir kararının iptali yolundaki 
...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 28/04/2020 tarih ve E:2019/20877, K:2020/3862 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 12/10/2021 tarih ve E:2021/6771, K:2021/11263 sayılı kararıyla kesin olarak onanmıştır.
... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının ...  İdare Mahkemesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla iptali üzerine söz konusu proje  ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada ... parsel ile ... ada ... ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesi olarak revize edilmiş ve yeniden hazırlanan proje tanıtım dosyası 23/10/2019 tarihinde davalı idareye sunulmuştur. 
Söz konusu proje tanıtım dosyasına konu "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesine ilişkin olarak 24/01/2020 tarih ve 202037 sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
Anılan ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu proje kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesine ilişkin olarak hazırlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi" başlıklı proje tanıtım dosyasının idareye sunulması üzerine dava konusu ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.  Bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
 İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde,  "Çevre korunması": Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü, "Sürdürülebilir çevre": Gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan, hem bugünün hem de gelecek kuşakların çevresini oluşturan tüm çevresel değerlerin her alanda (sosyal, ekonomik, fizikî vb.) ıslahı, korunması ve geliştirilmesi sürecini, "Sürdürülebilir kalkınma": Bugünkü ve gelecek kuşakların, sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi": Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; "Proje tanıtım dosyası": Gerçekleşmesi planlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile  tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı... ifade eder.'' şeklinde tanımlanmış, "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir. 
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan ve 29/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "... h) Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir Kararı: Ek-2'deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararını,..." şeklinde tanımlanmış,  Yönetmeliğin, "Yetki" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe tabi projeler hakkında "ÇED Olumlu", "ÇED Olumsuz", "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir. Ancak Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüğüne devredebilir. (2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED süreci aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır..." düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. ... " düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; ... b) "ÇED Gereklidir" Kararı verilen projelere ... ÇED raporu hazırlanması zorunludur." düzenlemesine, Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı" başlıklı 17. maddesinde; "(1) Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde  "ÇED Gereklidir" veya  "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir... (4)  "ÇED Gereklidir" kararı verilen projeler için ÇED başvuru dosyası hazırlanarak Bakanlığa başvuru yapılması gerekmektedir. Ancak  "ÇED Gereklidir" kararına esas şartların değişmesi halinde, 15. madde hükümlerine göre yeniden başvuru yapılabilir. " düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel ile ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesi" ile ilgili olarak, ... Valiliği tarafından ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının verildiği, söz konusu proje kapsamında yer  alan yat yanaşma yeri ile mahmuz projesine ilişkin olarak... tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek 2 listesinin 28 Altyapı tesisleri; (c)Yanaşma, bağlanma, yaslanma yeri olarak kullanılmayan, mahmuz ve mendirek projeleri (bunların bakımı onarımı hariç) ve (ı) Yat yanaşma/bağlanma yerleri kapsamında proje tanıtım dosyası hazırlanarak idareye sunulduğu ve söz konusu proje tanıtım dosyasının incelenmesi neticesinde dava konusu... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel ile ... ada,..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesi" ile ilgili olarak, ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davada, davanın reddi yolunda verilen ...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 30/05/2024 tarih ve E:2024/752, K:2024/3549 sayılı kararıyla; "projenin çevresel etkileri dikkate alındığında, ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesi kapsamında değerlendirilmesinin doğru olmadığı, dolayısıyla proje tanıtım dosyasının içeriği ve projenin etkileri itibarıyla ÇED Gerekli Değildir kararı verilmesinin uygun olmadığı, kapasite itibarıyla ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesine tabi olan bu proje için çevresel etkileri itibarıyla ÇED raporu hazırlanması başka deyişle, dava konusu projenin, ÇED Yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek çevresel etki değerlendirmesi sürecine tabi tutulması gerektiği" gerekçesiyle bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu işlem her ne kadar "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi" başlıklı proje tanıtım dosyasının incelenmesi suretiyle ve proje tanıtım dosyasında belirtilen söz konusu başlık dikkate alınarak tesis edilmiş ise de, söz konusu proje dosyasının ve dava konusu işlemin esasen ... Valiliği tarafından verilen 24/01/2020 tarih ve 202037 sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının ilişkin olduğu "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesi kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, esas proje niteliğindeki "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesine ilişkin ... Valiliği tarafından verilen... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolunda verilen ... 2. İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 30/05/2024 tarih ve E:2024/752, K:2024/3549 sayılı kararıyla bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olduğu  söz konusu proje ilişkin olduğu açık olan  "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesinin de esas proje niteliğindeki "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, işbu dava konusu işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
  2.Temyize konu ...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 2577 sayılı Kanunun 20/A-2(i) maddesi uyarınca dava konusu işlemin İPTALİNE,
3. Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, ...4. Davalı yanında müdahil tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen ...-TL
 yargılama giderinin davalı yanında müdahil üzerinde bırakılmasına,
5. Hazineden karşılanan ...-TL bilirkişi ücreti ve yol giderinin davalı idareden tahsili için Mahkeme tarafından ilgili tahsil dairesine müzekkere yazılmasına,
6. Varsa artan posta avansının istemleri halinde taraflara verilmesine,
7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 
8.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 30/05/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
 
(X) KARŞI OY :
Dosyanın incelenmesinden, davanın ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkii,  ... ada, ... parsel, ... ada,......, ..., ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu İle Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz" projesine ilişkin olarak ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle  açıldığı, Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu projenin dayanağı olarak kabul edilebilecek ve aynı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Kapasite Artışı ve Revizyonu Projesi" ile ilgili olarak ... Valiliği tarafından...tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolunda verilen ... .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 12/10/2021 tarih ve E:2021/6771, K:2021/11263 sayılı kararıyla kesin olarak onandığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, daha önce ...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına esas proje tanıtım dosyasında tespit edilmiş olan eksikliklerin işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında giderilmiş olduğu, işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının uygun olduğu tespitlerine yer verilmiş olması, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararına esas projenin geldiği aşama, aynı zamanda söz konusu projeye ilişkin ÇED Gerekli Değildir kararlarına ilişkin yargılama süreçleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde temyiz dilekçesinde öne sürülen hususların sonucu itibarıyla, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, belirtilen gerekçe ile temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.