Esas No: 2023/10920
Karar No: 2024/4882
Karar Tarihi: 19.09.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/10920 E.  ,  2024/4882 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/10920
Karar	No : 2024/4882                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	:...  Valiliği  
VEKİLİ	: Av. ... 
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...  Süt Ürünleri Et Gıda Tarım İşletmesi Ticaret ve Limited Şirketi
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Güneydoğu ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılan müracaat üzerine 110 baş kombine ırk büyükbaş hayvan alımı desteklemesinden yararlanan davacı şirket tarafından, proje için sunmuş olduğu taahhütnameye aykırı davrandığından bahisle almış olduğu 264.000,00 TL desteğin ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak kanuni faizi ile birlikte tahsiline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Doğu Anadolu Projesi İl Proje Değerlendirme Komisyon Kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Güneydoğu ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılan müracaat üzerine 110 baş kombine ırk büyükbaş hayvan alımı desteklemesi kapsamında uygulanan proje devam ederken davacı şirkete ait işletmede karantina uygulamasına sebebiyet veren tüberküloz hastalığı nedeniyle 218 büyükbaş hayvanın kesildiği ve davacıya 1,184.703.60 TL tazminat ödemesi yapıldığı, davacı tarafından işletmede meydana gelen tüberküloz hastalığı ile işletme sahibinin bel fıtığı ameliyatı olması nedeniyle toplam 7 ay süreyle iş göremez raporu alınmasına ilişkin durumun mücbir sebep olarak değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmesine rağmen bu hususlara yönelik olarak yatırımların desteklenmesine ilişkin proje uygulama rehberinde belirtilen şekilde bir başvurunun bulunmadığının görüldüğü, eksiklikleri tespit edilen hayvanların temini için ithalat izni verildiği, ithaline izin verilen yurt dışından getirilen hayvanların millileşme sürecinde uygulanan karantina süresinin bitiminden sonra yerinde yapılan denetimde işletmede olmadıklarının tespit edildiği, bu durumda Güneydoğu ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılan müracaat neticesinde 110 baş kombine ırk büyükbaş hayvan alımı desteklemesinden yararlanan davacı şirketin proje için sunmuş olduğu taahhütnameye aykırı davrandığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; davacıya ait tesislerde görülen tüberküloz hastalığı nedeniyle işletmenin karantina altına alındığı hususunun sabit olduğu, davacı şirket bakımından, Güneydoğu Ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Proje Uygulama Rehberinin mücbir sebepleri düzenleyen 12. maddesinin (d) bendinde kabul edilen "Genel Salgın Hastalık" halinin yaklaşık on dokuz ay boyunca süren salgın nedeniyle mücbir sebep olarak gerçekleştiğinin kabulü gerektiği, bu durumda davacının proje kapsamındaki taahhüdünü yerine getirmediğinden bahisle verilen destekleme ödemesinin yasal faiziyle geri alınmasına yönelik dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerçeklerle, davacı istinaf isteminin kabulüne, mahkeme kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI	 : Davalı idare tarafından, davacıya ait işletmede görülen tüberküloz hastalığı nedeniyle şartlı kesime tabi tutulan hayvanların bedelinin tazminat kapsamında sahibine ödendiği, karantina süresinin sonunda yapılan kontrolde on üç baş kombine ırk hayvan varlığının tespit edildiği, eksiklikleri tespit edilen aynı özelliklerdeki hayvanların temini için ithal izni verildiği, yurt dışından getirilen ithal damızlık hayvanların millileşme süreci olan yirmi bir günlük karantina süresinin sonunda yapılan kontrolde hayvanların işletmede bulunmadıklarının tespit edildiği, Akçadağ Cumhuriyet Savcılığı'nın ...  sayılı soruşturma dosyasından, ithal edilen hayvanların işletmede bulunmama sebebinin başka şahıslara satılmasından kaynaklandığının anlaşıldığı, bu durumda proje bütünlüğü sağlanamadığından taahhüdüne uygun davranmayan davacı hakkında tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	 :  Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ	 : ...
DÜŞÜNCESİ	 : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 23. maddesinde, "Haksız yere yapılan destekleme ödemeleri, ödeme tarihinden itibaren 21/07/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51. maddesinde belirtilen gecikme zammı oranları dikkate alınarak hesaplanan kanunî faizi ile birlikte anılan Kanun hükümlerine göre geri alınır. Haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler, geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulurlar." hükmüne yer verilmiştir. 
18/04/2006 tarih ve 5488 sayılı Tarım Kanunu'na ve 28/1/2013 tarih ve 2013/4278 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Güneydoğu ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Karara dayanılarak hazırlanan Güneydoğu Ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Uygulama Esasları  Tebliği'nin (Tebliğ No:2013/7) "Denetim, haksız ödemelerin geri alınması ve hak mahrumiyeti" başlıklı 17. maddesinde; Tebliğde yer almayan teknik konularda uygulama rehberi, genelgeler ve talimatların uygulanacağı, ancak tebliğde, uygulama rehberinde, genelgelerde ve talimatlarda yer almayan hususlarda taşrada oluşacak problemlerin çözümünde, yürürlükteki mevzuat çerçevesinde kalmak koşulu ile il müdürlerinin yetkili olduğu, destekleme ödemeleri ile ilgili hususlarda denetimi sağlayacak tedbirlerin Bakanlık tarafından alınacağı, kararla belirlenen destekleme ödemelerinden, idarî hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler hariç, haksız yere yararlandığı tespit edilen yatırımcıya 5488 sayılı Tarım Kanununun 23. maddesi hükümlerinin uygulanacağı açıklamasına yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde hazırlanan  Güneydoğu Ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Proje Uygulama Rehberinin "Tamamlanan Yatırımların Denetlenmesi ve Cezai Başlıklar" başlıklı 7. bölümünün "Yatırımların Denetlenmesi ve Cezai Hükümler" başlıklı 7.1 kısmında; yatırımın tamamlanması ve hak ediş ödemeleri sonrasında beş yıl süreyle her yıl iki dönem (6’şar aylık) halinde işletmeler ziyaret edilerek hibe desteğinden yararlanan yatırımcının Karar, Tebliğ ve uygulama rehberindeki hükümler uyarınca taahhütlerini yerine getirip getirmediğinin tespit edileceği, ayrıca, proje kapsamında alınan hayvanların hibe desteğinden yararlandığı e-ıslah veri tabanında işaretlenerek e-ıslah’tan hayvanların kayıtları üzerinde sorgulama yapılacağı, yapılan denetim sonuçlarının (Ek-15 ve Ek-16) her 6 ayda Genel Müdürlüğe bilgilendirme amaçlı olarak gönderileceği, hibe desteğinden yararlanarak satın alınan gebe düvelerin mücbir sebepler dışında beş yıl süreyle elden çıkartılmayacağı, yapılan denetimlerde, işletmesinde noksanlık tespit edilen yatırımcıya Bakanlık İl Müdürlüğünce eksikliklerinin giderilmesi için uygun bir süre verileceği, verilen süre sonunda eksiklik giderilmez ise hukuki sürecin başlatılacağı, yatırımcının Bakanlık İl Müdürlüğünün bilgisi ve onayı olmadan işletmede değişiklik yapamayacağı, haksız ödendiği veya taahhüdünü yerine getirmediği tespit edilen destekleme ödemeleriyle ilgili alacakların ödemenin yapıldığı tarih itibarıyla, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgililerden tahsil edilmek üzere ilgili vergi dairelerine intikal ettirileceği, idari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler hariç olmak üzere desteklemelerden haksız yere yararlandığı tespit edilen yatırımcıya 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 23. maddesi hükümlerinin uygulanacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan Uygulama Rehberinde, Bakanlığın verdiği destekleme kapsamında mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller olarak; deprem, sel, yangın, çığ, toprak kayması, yıldırım düşmesi gibi genel nitelikli doğal afetler, proje yararlanıcısının en az üç ay süreli hastalıkları, yaralanma sonucu iş göremez hale gelmeleri, genel kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı sayılmış olup, Bakanlık tarafından söz konusu hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için, önceden öngörülemez ve beklenemez olması, yatırımcıdan kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, hakkaniyet kuralları çerçevesinde ve objektif olarak bu şartlar altında yatırımcının projede öngörülen yükümlülüklerini aynen ifasının beklenemez olması, yatırımcının bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yatırımcının İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirimde bulunması ve zorunlu haller hariç söz konusu sebebin yetkili merciler tarafından belgelendirilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiş olup, İl Müdürlüğünün bildirim üzerine durumu değerlendirip, mücbir sebebi kabul edip etmemeye karar vererek, il proje yürütme biriminin onayına sunacağı açıklamalarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketin Güneydoğu ve Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki İllerde Kurulacak Damızlık Sığır İşletmesi Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında Malatya İlinde uygulanan DAP Projesine ilişkin olarak verilecek hibe desteğinden yararlanmak için Malatya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne başvuruda bulunduğu,  davacı şirketin  başvurusunun kabul edilerek 110 baş kombine büyükbaş hayvan alımı desteklemesinden yararlandığı ve bu kapsamda davacıya 16/12/2015 tarihinde 264.000,00 TL ödeme yapıldığı, davacının hibe desteklemesi ile hibe kapsamında satın aldığı hayvanları mücbir sebepler dışında 5 yıl süreyle elden çıkarmayacağına dair ... tarih ve ... yevmiye numaralı taahhütnameyi Malatya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne sunduğu, proje devam ederken işletmede tüberküloz hastalığı çıktığı ve işletmenin karantinaya alındığı, karantina süresi sona erdiğinde İl Proje Yürütme Birimi tarafından işletmede 03/10/2017 tarihinde kontrol yapıldığı ve yalnızca 13 baş kombine ırk hayvan varlığının tespit edildiği, bu durum üzerine Malatya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile eksikleri tespit edilen damızlık belgesine sahip ve aynı özelliklerde olması gereken hayvanların 6 ay içerisinde temin edilmesi gerektiğinin davacıya bildirildiği, 20/02/2018 tarihinde işletmede ara kontrol yapıldığı ve bildirime rağmen eksik olan hayvanların temin edilmediğinin tespit edildiği, bunun üzerine verilen 6 aylık sürenin sonunda hayvanların temin edilmesi aksi halde 6183 sayılı Kanun'a göre yasal işlem başlatılacağına ilişkin bildirimde bulunulduğu, davacının yurt dışından damızlık sığır temin edilmesi amacıyla ithalat izni verilmesi için Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına başvuru yaptığı, Bakanlığın  ... tarih  ve ... sayılı yazısı ile talebin uygun görüldüğü ve 94 baş dişi düvenin ithal edildiği, Macaristan'dan getirilen ithal damızlık hayvanların millileşme süreci kapsamında 21 günlük karantina süresi sona ermesi üzerine 09/10/2018 tarihinde yapılan denetimde millileştirilmesi gereken 93 adet düvenin işletmede olmadığının görüldüğü, işletme sahibinin hayvanlarının çalındığını beyan etmesi üzerine Akçadağ Cumhuriyet Başsavcılığının yapmış olduğu ... numaralı soruşturma sonucunun beklenildiği, soruşturma sonucunda, hayvanların çalındığı iddiasının aksine satıldıkları anlaşıldığından ... tarihli ve ... sayılı Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair karar verildiği, bu karara yönelik yapılan itirazın ... Sulh Ceza Hakimliği'nce reddedildiği, bu durumda proje bütünlüğü sağlanamadığı ve davacı şirketin proje için sunmuş olduğu taahhütnameye aykırı davrandığı anlaşılarak verilen hibe desteğinin ödenmiş olduğu tarihten itibaren hesaplanacak kanuni faizi ile birlikte tahsiline ilişkin alınan DAP İl Proje Değerlendirme Komisyon kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacı şirkete ait işletmede 24/05/2016 ila 08/09/2017 tarihleri arasında karantina uygulamasına sebebiyet veren tüberküloz hastalığı nedeniyle 218 büyükbaş hayvanın kesilmesi üzerine Bakanlık tarafından davacıya 1,184.703.60 TL tazminat ödemesinin yapılması, ayrıca karantina süresi sona erdiğinde İl Proje Yürütme Birimi tarafından işletmede yapılan kontrolde yalnızca 13 baş kombine ırk hayvan varlığının tespit edilmesi ve eksikleri tespit edilen damızlık belgesine sahip ve aynı özelliklerde olması gereken hayvanların temin edilmesi gerektiğinin davacıya bildirilmesi üzerine yurt dışından damızlık sığır temin edilmesi amacıyla ithalat izni verilmesi için yapılan başvurunun uygun görülerek bu kapsamda Macaristan'dan 94 baş dişi düve ithal edilmesine rağmen bu damızlık hayvanların millileşme süreci kapsamında 21 günlük karantina sürecinden sonra da işletmede olmadığının idare tarafından yapılan denetimde ortaya konulması, şirket yetkilisinin dolandırıcılık iddiası ile yaptığı şikayet üzerine Akçadağ Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma numarası kayden yürütülen soruşturmada da, hayvanların işletmede bulunmama sebebinin hayvanların çalındığı iddiasının aksine hayvanların satılması üzerine alıcı ile satıcı arasındaki hukuki ihtilaftan kaynaklanması ve verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar içeriği de dikkate alındığında, tüm belirtilen hususların proje bütünlüğünün sağlanamadığını ortaya koyduğu ve davacının üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirmeyerek proje için sunmuş olduğu taahhütnameye aykırı davrandığı da sabit olduğundan, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak, aksi yönde verilen İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz isteminin kabulüne,
2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 19/09/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.