Esas No: 2023/7128
Karar No: 2024/1160
Karar Tarihi: 22.02.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/7128 E.  ,  2024/1160 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/7128
Karar	No : 2024/1160   
 
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Valiliği	
VEKİLİ	: Av. ... 
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA)	: ... Taşocağı Maden İşletmeleri Nakliyat ve Ticaret    Limited Şirketi    
 
KARŞI TARAF (DAVACI)	: 1- ... 
	  2- ...
	  3- ...
	  4- ...
	  5- ...
VEKİLİ	: Av. ...
 
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem:Trabzon ili, Maçka ilçesi, ... Mahallesi'nde yapılması planlanan II-A grubu taş ocağı için verilen ...  tarih ve ...  maden ruhsat numaralı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararda, uyuşmazlığa konu taş ocağının kurulduğu yerin coğrafik özelliği ve kullanılan sistemin özelliği dikkate alındığında, taş ocağının çevre ve insan sağlığı yönünden PTD’da alınacağı belirtilen önlemlerle şev duraylılığı, patlatma-taş savrulması, toz ve gürültü, heyelan, yol ve trafik yükleri gibi yönleriyle tehlike arz ettiği, uyuşmazlık konusu alanın jeolojik yapısı da dikkate alındığında, işletmenin su rezervlerinin toplandığı kaptajların beslenme alanları içerisinde bulunduğu, kırıcı makina kullanımı sonucunda su kaynaklarının miktar ve kalite yönünden olumsuz etkilenmesinin ve değişimlerin oluşmasının öngörüldüğü, dosyasında hidrolojik ve hidrolik açıdan ciddi veri eksikliklerinin bulunduğu, alanda ocağın üst katmanlarında bulunan yerleşim yerleri için bu durumun içme ve kullanma suyu kullanımı yönüyle sorun oluşturacağı, proje izin sahası kapsamında yerleşim yerlerine uzaklığın yeniden ele alınıp planlamanın yapılması gerektiği, ocak tasarımında gerekli parametrelerin dizaynının uygulanabilir olması ve geometrik şekillerle ortaya konması gerektiği, patlatma tasarımında mevcut kaya/taş fırlaması, hava şoku ve titreşim hesaplamalarının tekrar gözden geçirilmesi gerektiği, alan içinde ve çevresinde %70 kapalılıkta orman alanı bulunduğu ve orman varlığı ve sürekliliğininn ciddi tehdit altında olacağı görülmekle yeterli inceleme ve araştırma yapılmadan verilen dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI	 :  İdare tarafından, Patlatmalı Taş (Bazalt) Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi için yapılan ruhsat başvurusunun mevzuata uygun olarak incelenerek işlem tesis edildiği, dava konusu projenin çevreye yönelik etkileri yönünden çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararının bulunduğu, yine çevresel zararları önlemek için idarenin denetiminin her zaman mümkün olduğu, proje tanıtım dosyasında yer verilen taahhütlere aykırı bir tutum görüldüğünde denetim ve yaptırım uygulanabileceği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu  ileri sürülmektedir.
 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
 
TETKİK HÂKİMİ	: ... 
DÜŞÜNCESİ	: Bireysel işlem niteliğinde olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının muhatabının adına ruhsat düzenlenen şirket olduğu, işlemin niteliği gereği ilanı gereken düzenleyici işlemlerden olmadığı ve işlemin muhatabı olmamaları nedeniyle davacılara tebliğ edilmediği; bu nedenle, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılan başvuruya, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı cevabı üzerine dava konusu işlemin öğrenildiğinden bahisle, 06/11/2018 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmadığından, işlemin esasının incelenmesi suretiyle karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
 
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
 
İNCELEME VE GEREKÇE	:
MADDİ OLAY: 
 Trabzon ili, Maçka ilçesi, ...  Mahallesi sınırları içerisinde, ... Taş Ocağı Mad. İşl. Nak. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nden alınan II(a) grubu maden arama ruhsatı sahasında Patlatmalı Taş (Bazalt) Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi kurulması için 12/03/2013 tarihinde ÇED Gerekli Değildir kararı alındığı, projeye konu alanın 9,38 hektarlık kısmında müdahil şirket tarafından işletilmesi planlanan tesis için ... tarih ve ... maden ruhsat numaralı ll. Sınıf  GSM için işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği anlaşılmaktadır.
 Davacı vekili tarafından verilen 27/09/2018 tarihli dilekçe ile Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında, dava konusu taş ocağının ruhsatına ilişkin bilgilerin istenildiği, Trabzon Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının ...  tarih ve ... sayılı yazısı ile " ...  Taş Ocağı Mad. İşl. Nak. ve Tic. Ltd. Şti.'ye Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 26/03/2014 tarihli işletme ruhsatı ve Trabzon Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 12/03/2013 tarihinde ÇED Gerekli Değildir kararının verildiği, tesis için ... tarih ve ...  maden ruhsat numaralı ll. Sınıf GSM için işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği" nin bildirilmesi üzerine; taş ocağının kullanacağı yolun sürekli olarak kamyonlar tarafından kullanılmasının yolda çukurlar oluşmasına ve yolun kullanılmaz hale gelmesine sebebiyet vereceği, yolun yakınında bulunan evlerin zarar görebileceği, oluşan toz bulutundan tarım arazilerinin olumsuz etkileneceği, yöredeki doğal hayata zarar vereceği, patlatmaların sarsıntılara ve gürültü kirliliğine sebebiyet vereceği belirtilerek 06/11/2018 tarihli dilekçeyle  bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
 
İLGİLİ MEVZUAT: 
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu düzenlemesine, 10. maddesinde, ilgililerin haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilecekleri, "üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde ise, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurmanın işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini duraracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde, "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
	a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
	b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
	c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak."; 6. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, 3 üncü maddede belirtilen merciler tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilirler. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.
	Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." kuralına yer verilmiştir.
	İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesinde, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.
	Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.
	Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.
	Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.
	İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.
	Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır..." düzenlemesi getirilmiştir.
 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME	:
2577 sayılı Kanun'un 10. maddesinin uygulanabilmesi için ilgili hakkında idarece önceden kurulmuş bir işlemin bulunmaması gerekirken, 11. maddesinin uygulanabilmesi için, ilgili hakkında daha önceden kurulmuş bir idari işlemin bulunması ve anılan işlemin "kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi" talebiyle idareye yapılan bir başvuru olması  gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin düzenlemede; ikinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenen işyerlerinin, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve noksanlıkların tespitinin doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı, söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın idarece iptal edileceği öngörülmüştür. İdarenin kendiliğinden yapacağı kontrol ve denetim dışında, işyerlerinin faaliyeti nedeniyle menfaatleri ihlal edilenler tarafından yapılacak şikayet, ihbar veya iddia başvuruların da yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca değerlendirileceği açıktır.
Bu durumda, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle, ruhsatın verildiği tarihten itibaren kanuni süresi içerisinde dava açılması gerekmektedir. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verildikten sonraki tarihte noksanlık ve aykırılıkların bulunması durumunda ise yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde işlem yapılması için söz konusu ruhsatı veren, kontrol ve denetim yapmaya yetkili idareye başvuru yapılarak, başvuru sonucu tesis edilen işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği anlaşılmaktadır.
 Dosyanın incelenmesinden; Trabzon ili, Maçka ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde bulunan Patlatmalı Taş (Bazalt) Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi için 06/08/2015 tarihli ll. Sınıf GSM için işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, davacılar vekili tarafından verilen 27/09/2018 tarihli dilekçe ile Bilgi Edinme Kanunu kapsamında, dava konusu taş ocağının ruhsatına ilişkin bilgilerin istenildiği, Trabzon Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının ...  tarih ve ... sayılı bilgilendirme yazısı üzerine taş ocağının kullanacağı yolun sürekli olarak kamyonlar tarafından kullanılmasının yolda çukurlar oluşmasına ve yolun kullanılmaz hale gelmesine sebebiyet vereceği, yolun yakınında bulunan evlerin zarar görebileceği, oluşan toz bulutundan tarım arazilerinin olumsuz etkileneceği, yöredeki doğal hayata zarar vereceği, patlatmaların sarsıntılara ve gürültü kirliliğine sebebiyet vereceği belirtilerek 06/11/2018 tarihinde verilen dilekçeyle işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı; söz konusu işyerine ilişkin dava dilekçesinde belirtilen noksanlık ve aykırılıklar nedeniyle ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanarak ruhsatının iptal edilmesi istemiyle idareye başvuru yapılmadığı görülmektedir.
Bu durumda; uyuşmazlığın, davacılar tarafından işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendikten sonraki tarihte belirtilen noksanlık ve aykırılıklara ilişkin mevzuat çerçevesinde işlem yapılması için yetkili idareye başvuru yapılmak suretiyle, başvuru sonucu tesis edilen işlem üzerine açılan bir dava olmadığı; uyuşmazlık konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatının verildiği 06/08/2015 tarihinden itibaren kanuni süresi içerisinde dava açılması veya aynı süre içerisinde 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca, ruhsatın iptali istemiyle idareye başvurularak, talebin reddi üzerine kalan süre içerisinde dava açılması gerekirken, Bilgi Edinme Hakkı Kanunun kapsamında idareye yapılan başvuru üzerine, ruhsat düzenlendiği tarihten çok sonra 06/11/2018 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunduğundan, dava konusu işlemin iptali yolundaki mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin İdari Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz isteminin kabulüne,
2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 22/02/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
 
(X) KARŞI OY :
 Dava, Trabzon ili, Maçka ilçesi, ... Mahallesi'nde yapılması planlanan II-A grubu taş ocağı için verilen 06/08/2015 tarihli işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır.
	Anayasa'nın 40. maddesinin 2. fıkrasında; Devletin, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu hükme bağlanmış, 125. maddesinin 3. fıkrasında da; 40. maddedeki düzenlemenin devamı niteliğinde, "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmüne yer verilmiştir. 
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, dava konusu işlemin tesis edildiği ve dava tarihinde yürürlükte bulunan  "Dava açma süresi" başlıklı  7. maddesinin 1. fıkrasında; dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen  hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, 2. fıkrasında; bu sürenin, idari  uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlayacağı, 4. fıkrasında ise; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı düzenlemesine, "Sürelerle İlgili Genel Esaslar" başlıklı 8. maddesinde; sürelerin, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda aktarılan hükümler uyarınca; idari davalarda dava açma süresinin başlangıç tarihi; idari işlemin tebliğ, yayın veya ilan tarihidir. Ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, ilgililerin dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği gözönünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur. İdari işlemin usulüne uygun tebliği ve bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilmesi; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkiler. Öte yandan ilgililer menfaatlerinin ihlal edilmesi halinde, dava açma süresi içinde idareye başvurarak verilecek ret cevabına karşı dava açabilecekleri gibi idareye herhangi bir başvuruda bulunmaksızın doğrudan iptal davası açabilirler. 
Dava dosyasının incelenmesinden; Trabzon ili, Maçka ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde bulunan Patlatmalı Taş (Bazalt) Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi için ...  tarih ve ...  sayılı  ll. Sınıf  GSM için işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, davacı vekili tarafından verilen 27/09/2018 tarihli dilekçe ile Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında bilgi istenilmesi üzerine, Trabzon Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının ...  tarih ve ...  sayılı bilgilendirme yazısı üzerine davanın açıldığı, İdare Mahkemesi tarafından yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda söz konusu alanda herhangi bir madencilik faaliyeti gerçekleştirilmediğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.
Olayda; müdahil ...  Taşocağı Maden İşletmeleri Nakliyat ve Ticaret   Limited Şirketi adına 06/08/2015 tarihinde düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatının muhatabının anılan şirket olduğu, işlemin niteliği gereği ilanı gereken bir işlem olmadığı, söz konusu işlemin ilan edildiği veya önceden davacılara tebliğ edildiğine ilişkin bilgi ve belge de bulunmadığı, alanda henüz madencilik faaliyetine başlanmadığı görülmektedir.
Bu durumda, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılan başvuruya idarenin bu kapsamdaki bilgilendirme yazısı üzerine dava konusu işlemin öğrenildiği, öğrenme tarihinden itibaren dava açma süresi içinde dava konusu edilebileceği, davalı idarenin ...  tarih ve ...  sayılı bilgilendirme yazısı üzerine 06/11/2018 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmadığından, davanın esasının incelenerek karar verilmesi gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyoruz.