Esas No: 2024/1508
Karar No: 2024/6563
Karar Tarihi: 20.11.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/1508 E.  ,  2024/6563 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2024/1508
Karar	No : 2024/6563     
TEMYİZ EDENLER (DAVACILAR)	:
1- …
2- …
3- …
4- …
5- …
6- …
7- …
8- …
9- …
…
30- …
31- …
VEKİLİ	: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI)	: … Bakanlığı 
VEKİLİ	: Av. …
MÜDAHİLLER (DAVALI YANINDA): 1- … Ticaret Anonim Şirketi 
VEKİLİ	: Av. …
	  2- … Elektrik Üretim Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ	: Av. …
İSTEMİN KONUSU	: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem:  Trabzon İli, Çaykara İlçesi, Uzungöl ve Taşkıran Beldeleri sınırları içerisinde davalı yanında müdahillerden ... Enerji Elektrik Üretim Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan "Uzungöl I Regülatörü ve HES (29,08 MWm/28,21 MWe)" projesi ile ilgili olarak 05/06/2012 tarihinde verilen "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının, 17/07/2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ÇED Yönetmeliğinin 14. maddesinin 3. fıkrası uyarınca 7 yıl içinde yatırıma başlanılmadığından bahisle, geçersiz sayılması isteğiyle yapılan 21/08/2023 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
              İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığın çözümü için davalı yanında müdahil tarafından ÇED kararının geçerlilik süresi içinde yatırım olarak değerlendirilebilecek ne tür faaliyetlerin yapıldığının ortaya konulması gerekmektedir.
Olayda, Trabzon Valiliğinin … tarih ve E…. yazısı ile; "İl Müdürlüğümüz teknik  personelleri tarafından  07/10/2019 tarihinde  Uzungöl  I Reg. ve HES proje alanında yapılan inceleme neticesinde; denetim esnasında  regülatör ve santral binasında herhangi bir  çalışmanın olmadığı  ve  inşaat  çalışmalarına  başlanılmadığı,  ancak  söz  konusu  projeye  ait  işlem dosyasında orman izinlerinin bulunduğu, regülatör alanı ile santral binası alanında sondaj çalışmalarının yapıldığının beyan edildiği ve denetim esnasında proje alanında sondaj çalışmalarını yapan yetkili firma ile  birlikte sondaj yapılan alanlara gidildiği, ancak 2012-2013 yıllarında sondaj  yapıldığı  için  sondaj noktalarının bitki örtüsü ile kaplandığı, santral binası alanında sondaj  çalışması için alan açıldığı, regülatör alanında  sondaj  çalışması  için  mevcut  yan  yolda  genişleme  çalışmasının yapıldığının anlaşıldığı, regülatör alanındaki sondaj noktalarının bir kısmının hafriyatla kapandığı ve bir kısmının ise bitki örtüsüyle kaplandığı hususları  tespit  ve  beyan  edildiği,  bununla  birlikte  Trabzon  Çevre  ve Şehircilik  İl Müdürlüğü  İmar ve Planlamadan Sorumlu Şube Müdürlüğü tarafından Uzungöl  I Regülatörü ve HES  projesine  ait  jeolojik  ve  joteknik  etüt  raporu  08/05/2014 tarihinde onaylanmış olup, İl Müdürlüğünde  söz  konusu  projeye  ait  işlem  dosyasında  proje  kapsamında  yapılan kamulaştırma işlemleriyle ilgili evrakların bulunduğu" hususlarının Bakanlığa bildirildiği, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün … tarih ve E…. sayılı yazısı ile; "Yukarıda  belirtilen  hususlar  İl  Müdürlüğünün …  tarihli ve … sayılı yazısında ve ekinde yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde incelenmiş olup, Trabzon İli, Çaykara İlçesinde,  ...  Elektrik  Üretim  Tic.  A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Uzungöl–I Regülatörü ve HES (29,08 MWm/28,21MWe)" projesi kapsamında Trabzon Valiliği (mülga Çevre ve  Şehircilik  İl  Müdürlüğü)  teknik  ekiplerince,  07/10/2019  tarihinde  proje  mahallinde yapılan inceleme  neticesinde,  projenin  ÇED  alanı  içerisinde,  inşaat  ve  yapım  faaliyetine  başlanıldığının tespit edildiği anlaşıldığından bu minvalde, 25 Kasım 2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de (Değişik:RG-26/5/2017-30077)  yayımlanarak  yürürlüğe  giren  ÇED  Yönetmeliği'nin  14  üncü maddesi  dürdüncü  bendi  kapsamında  belirtilen  süre  içerisinde  inşaat  ve  yapım  faaliyetine başlanılmasından dolayı "Uzungöl I Regülatörü ve HES (29,08 MWm/28,21 MWe)" projesi için Bakanlığımızca  verilen  …  tarihli  ve  …  karar  numaralı  "ÇED  Olumlu"  kararının geçerliliğinin devam ettiğine" karar verildiği görülmüştür. 	
Buna göre,	ÇED kararının öncelikle gerekli, ancak tek başına yeterli olmayıp, sonrasında projenin niteliğine göre ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izin, onay, ruhsat ve/veya görüşlerin alınması gerekli olup, olayda, yatırıma başlama faaliyetinin yetkili kurumlarca verilecek bir kısım izinlerin (orman izinleri vb.) alındığı, kamulaştırma çalışmalarına başlanıldığı ve proje alanında sondaj çalışmaları yapıldığı görüldüğünden, bu faaliyetlerin proje sahasında projenin gerçekleştirilmesine yönelik hukuka uygun davranışlar olarak kabulü gerektiğinden, bu yönüyle davalı yanında müdahilin yatırıma yönelik çalışmalarının hukuken korunabilir olduğu, proje sahibi şirketin bu süreçte üretime başlayamamasının kamulaştırma davalarının sonuçlanmaması nedeniyle olduğu, söz konusu durumun hukuken korunabilir bir sebebe dayandığı sonucuna ulaşıldığından, dava konusu zımnen ret işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. 
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, 05/06/2012 tarihinde verilen ÇED Olumlu kararı kapsamında yatırıma başlama süresinin 05/06/2019 tarihinde dolduğu,  ÇED kararının alınmasından itibaren 7 yıllık yatırıma başlama süresinin geçtiğinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun … tarih ve E… sayılı yazısında da belirtildiği ve anılan Kurum tarafından davalı idareye ÇED Olumlu kararının geçerliliğinin devam edip etmediğinin sorulduğu, bu yazıya istinaden denetim yapılarak sondaj yapıldığı belirtilmiş ise de, sondajın yapılmış olmasının, (ki sondajın yapıldığının kesin olmadığı) yatırıma başlanıldığı anlamına gelmeyeceği, nitekim yatırımın, projenin ana veya yardımcı ünitelerinin izinleri alındıktan sonra inşai faaliyetlere başlanılmasını ifade ettiği, ayrıca orman izinlerinin alınmasının veya jeolojik etüt raporunun onaylanmasının da tek başına yatırım anlamına gelmediği, zira ÇED kararından sonra alınması gereken tüm izinlerin alınarak inşai faaliyetlerine başlanılması gerektiği, dolayısıyla kamulaştırma işlemlerinin uzun sürmesinin de ÇED Olumlu kararının geçerliliğinin devam ettiğine gerekçe oluşturamayacağı, kaldı ki kamulaştırma işlemlerine 2023 yılında başlanıldığı, 7 yıllık süre içerisinde yatırıma başlanılmadığının açık olduğu belirtilerek, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI	: 1- Davalı idare tarafından,  hukuk ve usule uygun olan davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
           2- Davalı yanında müdahillerden ... Üretim Ticaret Limited Şirketi tarafından, yatırımın üretim kavramından daha geniş olduğu, uyuşmazlık konusu olay bakımdan yatırıma başlanılma süresi olarak 7 yılın geçerli olduğu ve yatırıma başlanıldığının Mahkeme kararı ile ortaya konulduğu belirtilerek, temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: …
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
MADDİ OLAY: 	
Davalı yanında müdahillerden … Üretim Ticaret Limited Şirketi tarafından, Trabzon İli, Çaykara İlçesi, Uzungöl ve Taşkıran Beldeleri sınırları içerisinde "Uzungöl I Regülatörü ve HES (29,08 MWm/28,21 MWe)" projesinin yapılmasının planlanması üzerine, hazırlanan ÇED raporu davalı idareye sunulmuş, söz konusu projeyle ilgili olarak … tarih ve … sayılı "ÇED Olumlu" kararı verilmiştir.
Proje sahibi şirket tarafından, … tarih ve … sayılı başvuru ile … tarihli ve … sayılı üretim lisansı verilen proje kapsamında tesis tamamlanma sürecinin 3 yıl uzatılmasının Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunundan istenilmesi üzerine, anılan Kurumun ÇED Olumlu kararının verilmesinden itibaren 7 yıl geçtiğinin tespit edildiği belirtilerek, ÇED Olumlu kararının geçerliliğinin devam edip etmediği davalı idareye sorulmuştur.
Bunun üzerine, davalı idarenin … tarih ve E…. sayılı işlemiyle Trabzon Valiliğinden proje kapsamından yapılan iş ve işlemlere ilişkin proje sahasında gerekli incelemelerin yapılarak, yatırıma başlanıldığı tarihe ilişkin bilgi verilmesinin istenilmesi üzerine, Trabzon Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce mahallinde 07/10/2019 tarihinde denetim yapılarak, denetim esnasında regülatör ve santral binasında herhangi bir çalışmanın olmadığı, inşaat çalışmalarına başlanılmadığı, ancak söz konusu projeye ait işlem dosyasında orman izinlerinin bulunduğu, regülatör ve santral binası arasında sondaj çalışmalarının yapıldığının beyan edilmesi üzerine, denetim esnasında bu alanlara gidildiği, ancak 2012-2013 yıllarında sondaj yapıldığı için sondaj noktalarının bitki örtüsü ile kaplandığı, santral binası alanında sondaj çalışması için alan açıldığı, regülatör alanında sondaj çalışması için mevcut yan yolda genişleme çalışmasının yapıldığı, regülatör alanındaki sondaj noktalarının bir kısmının hafriyatla kapandığı, bir kısmının da bitki örtüsüyle kaplandığı yönündeki tespitleri ile jeolojik ve jeoteknik etüt raporunun 08/05/2014 tarihinde onaylandığı hususu Trabzon Valiliğinin … tarih ve E…. sayılı işlemiyle davalı idareye bildirilmiştir.
Davalı idarenin … tarih ve E… sayılı işlemiyle, Trabzon Valiliğinin … tarih ve E…. sayılı işlemi dikkate alınarak,  05/06/2012 tarihli ÇED Olumlu kararının geçerliliğinin devam ettiğine karar verilmiştir.
Sonrasında davacılar vekili  tarafından, 17/07/2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ÇED Yönetmeliğinin 14. maddesinin 3. fıkrası uyarınca 7 yıl içinde yatırıma başlanılmadığından bahisle, projeyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararının geçersiz sayılması isteğiyle 21/08/2023 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvurulmuş, söz konusu başvuru zımnen reddilmiştir.
Bunun üzerine, zımni ret işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
             İLGİLİ MEVZUAT:
	 17/07/2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 05/06/2012 tarih ve 2549 sayılı ÇED Olumlu kararının verildiği tarihte yürürlükte bulunan "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği"nin 6. maddesinin 3. fıkrasında; "Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiç bir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez." kuralına, 14. maddesinin 3. fıkrasında; "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı verilen proje için yedi yıl içinde yatırıma başlanmaması durumunda "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı geçersiz sayılır." kuralına yer verilmiştir.
            HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; ÇED kararı alınmadıkça projeyle ilgili herhangi bir onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, proje için yatırıma başlanamayacağı düzenlenmekle birlikte, ÇED kararı verildikten sonra Yönetmelikte öngörülen 7 yıllık süre içerisinde yatırıma başlanılmaması ÇED kararının geçersiz sayılmasına yol açmaktadır. 
Uyuşmazlığın çözümü, proje sahibi tarafından ÇED kararının geçerlilik süresi içinde yatırım olarak değerlendirilebilecek ne tür faaliyetlerin yapıldığının ortaya konulmasına bağlıdır.
Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince, yetkili kurumlarca verilecek bir kısım izinlerin (orman izinleri vb.) alındığı, kamulaştırma çalışmalarına başlanıldığı ve proje alanında sondaj çalışmaları yapıldığı, bu yönüyle davalı yanında müdahilin yatırıma yönelik çalışmalarının hukuken korunabilir olduğu, üretime geçilememesinin sebebinin ise kamulaştırma davalarının sonuçlanmaması nedeniyle olduğu, söz konusu durumun hukuken korunabilir bir sebebe dayandığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de; projeyle ilgili yapılan çalışmaların yatırım olarak kabul edilebilmesi için, öncelikle ve özellikle yatırımın niteliğine göre proje alanına hukuka uygun bir şekilde yapılacak fiziki müdahalelerin varlığı, bu kapsamda inşai faaliyetlere başlanılması gerekli olup, Trabzon Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 07/10/2019 tarihli denetim tutanağında; inşaat çalışmalarına başlanılmadığı, regülatör ve santral binası arasında sondaj çalışmalarının yapıldığının beyan edilmesi üzerine, denetim esnasında bu alanlara gidildiği, ancak 2012-2013 yıllarında sondaj yapıldığı için sondaj noktalarının bitki örtüsü ile kaplandığının tespit edildiği dikkate alındığında, denetim tutanağında yer verilen sondajların fiziki durumu itibarıyla söz konusu sondajların proje kapsamında yapılıp yapılmadığının zamanlama bakımından ortaya konulamadığı, yıllar içerisinde üzerinin bitki örtüsü ile kaplandığı gibi, aradan geçen yıllara rağmen proje alanında yatırım olarak değerlendirilebilecek başka fiziki müdahalelerin de olmadığı anlaşıldığından, projeyle ilgili yatırıma başlanıldığını ortaya koyan kesin ve açık tespitlerin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. 
Nitekim, 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği"nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (hh) alt bendinde de; yatırıma başlama, ÇED kararı verildikten sonra karara konu projede yer alan ana veya yardımcı ünitelerinin, mer’i mevzuat kapsamında gerekli izinleri alındıktan sonra inşa faaliyetlerine başlanılması veya üretime geçilmesi, şeklinde tanımlanmak suretiyle benzer yönde düzenleme yapıldığı görülmüştür.
Bu itibarla, ÇED kararının verildiği tarihteki çevresel koşullar ile projenin yapıldığı tarihteki çevresel koşullar arasında anlamlı bir farklılığın doğmaması amacıyla projeyle ilgili ÇED kararının belli bir süreyle sınırlı olmak üzere verildiği dikkate alındığında, ÇED kararının verildiği 2012 yılından itibaren proje alanında, tereddüte yer verilmeyecek bir şekilde, yatırım olarak değerlendirilebilecek çalışmaların bulunmadığı anlaşıldığından, projeyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararının geçersiz sayılması isteğiyle yapılan 21/08/2023 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararından hukuki isabet bulunmamaktadır.
 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
           1.	Temyiz istemlerinin kabulüne,
          2.	Temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA;  2577 sayılı Kanun'un 20/A-2(i) maddesi uyarınca dava konusu işlemin İPTALİNE,
3. Davacılar tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam … TL yargılama giderinin ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen … TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine, 
4.	Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davalı yanında müdahillerden ... Üretim Ticaret Limited Şirketi üzerinde, … TL  yargılama giderinin ise davalı yanında müdahillerden ... Elektrik Üretim Ticaret Anonim Şirketi üzerinde bırakılmasına,
5. Artan posta avanslarının istekleri halinde davacılara ve davalı yanında müdahillerden ... Üretim Ticaret Limited Şirketi  iadesine, 
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 
7.	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 20/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.