Esas No: 2021/2764
Karar No: 2024/5490
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/2764 E.  ,  2024/5490 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/2764
Karar  No : 2024/5490  
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... İnşaat Madencilik San. ve Tic. A.Ş.	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ...  Genel Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından Karaman ili, Ermenek ilçesi sınırlarında ... sicil sayılı ruhsat sahasında Maden Kanunu uyarınca faaliyette bulunan davacının, 2015, 2016, 2017 yıllarında beş yıl içinde üç yıllık sürede yapılan toplam üretim miktarının proje yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğundan bahisle 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; davacı şirketin ... sicil sayılı maden ruhsat sahasına ilişkin işletme iznini 09.01.2014 tarihinde aldığı, projede beyan edilen yıllık üretim 250.000 ton olmasına rağmen anılan maden sahasında 2014 yılında 119.977,57 ton, 2015 yılında 11.248,35 ton üretim yapılmış iken 2016 ve 2017 yıllarında hiç üretim yapılmadığı, her ne kadar davacı şirket tarafından 2014 ve 2015 yıllarında yaptığı üretimle birlikte projede beyan edilen üretimin %10'nun üzerinde üretim yapmış olduğundan idari para cezası tesis edilemeyeceği iddia edilse de, 3213 saylı Kanun'un 24. maddesinde yer alan 5 yıllık süredeki "3 yıllık süre içinde" hükmünde belirtilen hususun ruhsatın işletme izinli bulunduğu herhangi bir 3 yıl anlamına geldiği (2015,2016,2017 yılları gibi), zira Kanun'un asıl amacının madenciliğin gelişmesi, maden sahalarında üretim yapılmasına teşvik edilmesi, madenlerin devlet ekonomisine kazandırılması olduğu, davacı şirketin 2015, 2016 ve 2017 yıllarında yaptığı toplam üretimin (11.248,35 ton) projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğu görüldüğünden bu iddiasına itibar edilmemesi gerektiği, öte yandan davacı şirketin Kanunda aranılan miktarda üretim yapamamasının beklenmeyen haller veya mücbir sebeplerden kaynaklandığına ilişkin de dosyada herhangi bir bilgi veya belge bulunmadığından Karaman ili, Ermenek ilçesi sınırlarında ... sicil sayılı ruhsat sahasında Maden Kanunu uyarınca faaliyette bulunan davacı şirketin, 2015, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının proje yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğundan bahisle 77.632,00 TL (14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanunun 17 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “50.000” ibareleri “77.632” şeklinde değiştirilmiştir.) idari para cezası ile tecziyesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:	İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI           : Davacı tarafından, Kanun maddesinde yer alan beş yıllık şartın oluşmadığı, 2014, 2015 ve 2016 yıllarında yapmış olduğu toplam üretimin %10 dan fazla olduğu, 29/12/2017 tarihli dilekçe ile terk talebinde bulunduğu, idarece kötü niyetle işlem tesis edildiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Davalı idare tarafından, hukuka ve mevzuata uygun olarak dava konusu işlemin tesis edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY : 
	Davacı şirketin Karaman ili, Ermenek ilçesi sınırlarında ... sicil sayılı ruhsat sahasında Maden Kanunu uyarınca faaliyette bulunduğu, ruhsat sahasına ilişkin işletme iznini 09.01.2014 tarihinde düzenlendiği, projede beyan edilen yıllık üretim 250.000 ton olduğu, anılan sahada davalı idare tetkik heyeti tarafından ... tarih ve ...sayılı Makam Oluru gereği yapılan tetkikte, 2014 yılında 119.977,57 ton, 2015 yılında 11.248,35 ton üretim yapıldığı, 2016, 2017 ve 2018 yılı tetkik tarihi itibariyle üretim yapılmadığı, davacının 27/12/2017 tarihli dilekçesi ile terk talebinin bulunduğu ve uygun olduğu tespitlerine yer verilmesi üzerine 2015, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının proje yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğunun tespit edildiği, bunun üzerine davacı şirketin Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziye edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine,  13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır. 
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacının uhdesindeki maden sahasında 16-19/11/2018 tarihinde yapılan tetkikte  2014 yılında 119.977,57 ton, 2015 yılında 11.248,35 ton üretim yapıldığı, 2016 ve 2017 yılında ise üretim yapılmadığı, tetkik tarihinin değerlendirmeye alınmayacağından sadece 2017 ve 2016 yılında üretim yapmadığı, 2014 ve 2015 yılında ise üretim yapan davacının yalnızca iki yıl üretimde bulunmadığı, davacının 27/12/2017 tarihli dilekçesi ile yapmış olduğu terk talebinin yapılan tetkikte uygun bulunduğu görülmüş olup, idari para cezası uygulanması için gereken koşulların oluşmadığı anlaşıldığından tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Öte yandan söz konusu tespitin yapıldığı yıl olan 2018 yılına ait mevzuatta öngörülen tutardaki idari para cezasının düzenlenmesi gerekirken yeniden değerleme oranında artırılarak 2019 yılı için geçerli olan idari para cezası ile tecziyesine ilişkin dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka ve mevzuata uygunluk görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.