Esas No: 2024/1977
Karar No: 2024/3611
Karar Tarihi: 30.09.2024

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/1977 E.  ,  2024/3611 K.


"İçtihat Metni"
            T.C.
    D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas  No:2024/1977
Karar No:2024/3611
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Kurumu ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU:...İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ           :
	Dava konusu istem: ...A.Ş. Genel Müdürlüğü (...) tarafından 19/12/2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ve 21 kısımdan oluşan ... ihale kayıt numaralı “154-400 Kv’lik Enerji İletim Hatlarının Periyodik Kontrol, Bakım-Onarım ve Arızalarının Giderilmesi İşleri” ihalesine ilişkin olarak davacı tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir. 
	İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen  kararda; KİK işçilik hesaplama modülü kullanılmak suretiyle ihale tarihinde (19/12/2023) geçerli olan asgari ücret esas alınarak yapılan hesaplama sonucunda ihalenin davaya konu 3. ve 8. kısımlarında çalıştırılması öngörülen grup mühendisi için sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik maliyetinin 46.362,15-TL, hat bakım ekip şefi için sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik maliyetinin 40.380,63-TL, hat bakım ekip elemanı için sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik maliyetinin 38.671,62-TL olduğu, ihalenin davaya konu diğer kısımları olan 2., 5., 7., 9., 11., 16., 19. ve 21. kısımlarında çalıştırılması öngörülen grup mühendisi için sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik maliyetinin 44.653,14-TL, hat bakım ekip şefi için sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik maliyetinin 38.671,62-TL, hat bakım ekip elemanı için sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik maliyetinin 36.962,61-TL olduğu; davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetveli incelendiğinde ise, ihalenin şikayete konu 3. ve 8. kısımlarında grup mühendisi için öngörülen sözleşme ve genel giderler dahil işçilik birim fiyat teklif tutarının 44.578,99-TL, hat bakım ekip şefi için öngörülen sözleşme ve genel giderler dahil birim işçilik birim fiyat teklif tutarının 38.827,53-TL, hat bakım ekip elemanı için öngörülen sözleşme ve genel giderler dahil işçilik birim fiyat teklif tutarının 37.184,25-TL olduğu, ihalenin şikayete konu diğer kısımları olan 2., 5., 7., 9., 11., 16., 19. ve 21. kısımlarında grup mühendisi için öngörülen sözleşme ve genel giderler dahil işçilik birim fiyat teklif tutarının 42.935,71-TL, hat bakım ekip şefi için öngörülen sözleşme ve genel giderler dahil işçilik birim fiyat teklif tutarının 37.184,25-TL, hat bakım ekip elemanı için öngörülen sözleşme ve genel giderler dahil işçilik birim fiyat teklif tutarının 35.540,97-TL olduğu;
Personel çalıştırılmasına dayalı olan ihale konusu işte isteklilerin işçilik kalemleri için teklif ettiği toplam işçilik bedelinin sözleşme gideri ve genel giderler dahil toplam asgari işçilik maliyetinin altında olamayacağı, bu şekilde verilen tekliflerin değerlendirme dışı bırakılacağı hususundan hareketle, ihale dokümanı düzenlemelerine göre ihalenin 2. ve 8. kısımları için hesaplanması gereken asgari işçilik toplamının 31.192.218,40-TL olduğu, davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde bu kısımlar için teklif edilen toplam işçilik bedelinin 29.992.486,40-TL öngörüldüğü, 3. kısım için hesaplanması gereken asgari işçilik toplamının 32.600.406,40-TL olduğu, davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde bu kısım için teklif edilen toplam işçilik bedelinin 31.346.507,20-TL öngörüldüğü, 5. ve 16. kısımları için hesaplanması gereken asgari işçilik toplamının 12.476.887,36-TL olduğu, davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde bu kısımlar için teklif edilen toplam işçilik için 11.996.994,56-TL öngörüldüğü, 7. kısım için hesaplanması gereken asgari işçilik toplamının 18.715.331,04-TL olduğu, davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde bu kısım için teklif edilen toplam işçilik bedelinin 17.995.491,84-TL öngörüldüğü, 9., 19. ve 21. kısımları için hesaplanması gereken asgari işçilik toplamının 24.953.774,72-TL olduğu, davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde bu kısım için teklif edilen toplam işçilik bedelinin 23.993.989,12-TL öngörüldüğü, 12. kısım için hesaplanması gereken asgari işçilik toplamının 37.430.662,08-TL olduğu, davacı tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde bu kısım için teklif edilen toplam işçilik bedelinin 35.990.983,68-TL öngörüldüğü; 
Bu durumda, yapılan tüm tespit ve değerlendirmeler neticesinde davacı şirket tarafından sunulan birim fiyat teklif cetvelinde işçilik kalemlerine ilişkin teklif edilen birim fiyatların toplamının ihale dokümanı düzenlemeleri uyarınca hesaplanması gereken toplam asgari işçilik maliyetinin altında olduğu, dolayısıyla ihale dokümanına aykırı teklif sunulduğu anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından her bir kısım için ayrı değerlendirme yapılmaması gerektiği, toplam teklif üzerinden asgari işçilik maliyeti incelemesi yapılması gerektiği ileri sürülmekte ise de, ihalenin her bir kısmı için ayrı teklif alındığı ve her bir kısım için ayrı teklif değerlendirmesi yapıldığı, nitekim ihalenin kısımlarının farklı şirketlerin uhdesinde kaldığı görüldüğünden, davacının anılan iddiasına itibar edilmediği belirtilmiştir.
 Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI         :  Davacı tarafından, ihalenin her bir kısmı için teklif edilen toplam bedelinin asgari işçilik maliyetinin üzerinde olduğu, ihalenin bazı kısımları için teklif edilen tutarın ise kâr hariç yaklaşık maliyetin üstünde olduğu ve bu tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmemesi gerektiği, Kamu İhale Genel Tebliği'nin 78.29. maddesi uyarınca asgari işçilik maliyetinin kalem bazında değil toplam tutarlar üzerinden yapılması gerektiği, en avantajlı teklife sahip olmalarına rağmen değerlendirme dışı bırakılmaları sebebiyle 20.000.000,00-TL'yi aşkın kamu zararı ortaya çıkacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI     : Davalı idare tarafından, verilen kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının, ihalenin 8. kısmı yönünden gerekçeli onanması, diğer kısımlar yönünden onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE  :
	ESAS YÖNÜNDEN:
	MADDİ OLAY : 
	TEİAŞ tarafından 19/12/2023 tarihinde 21 kısımdan oluşan “154-400 Kv’lik Enerji İletim Hatlarının Periyodik Kontrol, Bakım-Onarım ve Arızalarının Giderilmesi İşleri” ihalesi gerçekleştirilmiş, davacı tarafından ihalenin 2., 3., 5., 7., 8., 9., 11., 12., 16., 19. ve 21. kısımlarına teklif verilmiş,	28/12/2023 tarihli ihale komisyonu kararıyla, davacı tarafından söz konusu kısımlara yönelik verilen tekliflerin tamamı değerlendirme dışı bırakılmıştır.
	Davacı tarafından anılan komisyon kararına karşı şikayet başvurusunda bulunulmuş, bu başvuru teklif verilen kısımlar bakımından asgari işçilik maliyetinin altında teklif verildiği gerekçesiyle reddedilmiş, akabinde davalı idareye itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuş, bu başvuru da ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla reddedilmiştir.
	Bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Tekliflerin değerlendirilmesi" başlıklı 37. maddesinde, "İhale komisyonunun talebi üzerine idare tekliflerin incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesinde yararlanmak üzere net olmayan hususlarla ilgili isteklilerden yazılı olarak tekliflerini açıklamalarını isteyebilir. Ancak bu açıklama, hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya ihale dokümanında yer alan şartlara uygun olmayan tekliflerin uygun hale getirilmesi amacıyla istenilmez ve yapılmaz.
	Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır."; "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 38. maddesinde, "İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
	İhale komisyonu;
	a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,
	b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
	c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,
	gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir." kurallarına yer verilmiştir. 	
	Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Sınır değer ve aşırı düşük teklifler" başlıklı 59. maddesinde, "(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.
	(2) Aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemlerine ilişkin olarak, ihale ilanı ve dokümanında belirtilmek kaydıyla üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralardaki koşullar çerçevesinde aşağıdaki seçeneklerden bir tanesi kullanılır.
	a) Sınır değerin altında olan teklifler ihale komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edilir ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir. İhale komisyonu;
	1) Verilen hizmetin ekonomik olması,
	2) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
	3) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
	gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. (...)" kurala bağlanmıştır.
	Kamu İhale Genel Tebliği'nin "Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler" başlıklı 78. maddesinde, "78.1. Bu Tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları için öngörülen düzenlemeler, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereğince ihale edilebilecek personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerine uygulanır. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 ve 24 üncü maddeleri gereğince kadroya geçiş uygulamasına tabi olan hizmet alımları ile bu hizmetlerin karakteristik edimlerini içeren veya alt hizmetleri niteliğinde olan hizmetler, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet olarak değerlendirilecektir.
	78.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden hizmet alımlarını ifade eder. 
	(...)
	78.1.5. İhalelerin 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine uygunluğunun tespit edilmesinde; kısmi teklif verilmesine imkan tanınan ihalelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olup olmadığına ilişkin değerlendirme, ilgili kısma ilişkin yaklaşık maliyet de dikkate alınarak her bir kısım için ayrı ayrı yapılır. Herhangi bir kısmın personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı niteliğinde olması halinde, ihale personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilir.
	(...)
	78.29. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, sözleşme gideri ve genel giderler dahil toplam asgari işçilik maliyetinin altında işçilik bedeli sunan isteklilerin teklifleri, ihale dokümanına aykırı teklif sunulduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılır.
	78.30. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
	a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur.
	b) İşçilikle Bağlantılı Ayni Giderler: İdari şartnamede işçi sayısıyla bağlantı olarak teklife dahil edilmesi öngörülen ayni giderler teklif bileşeni kabul edilir.
	c) Hizmetin Yürütülmesine Yardımcı Unsurlar: İhale konusu hizmet işinin yürütülmesinde yardımcı nitelikte olan ve idari şartnamede belirtilen unsurlar teklif bileşeni kabul edilir.
	ç) Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler: İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri, silahlı atış eğitim gideri, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası gideri, yaka kartı, önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyen ilaçlama gideri, toplu ulaşım kartı bedeli ve bu nitelikteki genel giderleri karşılamak üzere, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik birim fiyatı üzerinden; işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri için ise çalıştırılacak her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden, %4 oranında hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir."; "Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi" başlıklı 79. maddesinde, "79.1. Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer aşağıdaki kurallara göre tespit edilir.
	79.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kar hariç yaklaşık maliyet tutarı sınır değer olarak kabul edilir.
	(...)
	79.3.3. Kurumca hazırlanan 'İşçilik Hesaplama Modülü'ne (www.ihale.gov.tr) adresinden ulaşılabilecek olup, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyeti hesabında işçilik hesaplama modülünün kullanılması zorunludur." kuralları yer almıştır.
	İhaleye ilişkin İdari Şartname'nin "İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler" başlıklı 2. maddesinde, "2.1. İhale konusu işin/alımın;
	a) Adı: 154-400 kV'lik Enerji İletim Hatlarının Periyodik Kontrol, Bakım-Onarım ve Arızalarının Giderilmesi İşi 
	b) Türü: Hizmet alımı 
	c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği
	ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır. 
	d) Kodu: İÇTM-2023/49 
	e) Miktarı: 24 Ay süreli, 21 Kısım 67 Grup halinde 154-400 kV'lik Enerji İletim Hatlarının toplam 67 Grup Mühendisi, 67 Hat Bakım Ekip Şefi ve 268 Hat Bakım Ekip Elemanı olmak üzere 402 personel ile periyodik kontrol, bakım-onarım ve arızalarının giderilmesi işi"; "Kısmi teklif verilmesi" başlıklı 20. maddesinde, "20.1. Bu ihalede kısmi teklif verilebilir. 
	20.2. Bu ihaledeki kısım sayısı 21 dir. İhale kısımlarına ilişkin koşullar altta düzenlenmiştir; 
	Bu ihale 21 ayrı kısım altında 67 EİH grubundan oluşmuştur. Her kısım içerisinde yer alan grupların tamamı bir kısım olarak değerlendirilecektir. İstekliler her bir kısma ayrı ayrı teklif verecek ve her kısım ayrı değerlendirilecektir. İhale üzerinde kalan istekli ile her bir kısım için ayrı ayrı sözleşme imzalanacaktır."; "Teklif fiyata dahil olan giderler" başlıklı 25. maddesinde, "25.3.4. Diğer giderler: Teknik Şartnamenin 11. maddesinde yer alan İSG Uzmanı ve İşyeri Hekimi giderleri, ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, noter masrafları gibi sözleşme giderleri %4 oranındaki Sözleşme ve Genel Giderler içerisinde hesaplanacaktır."; "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 33. maddesinde, "33.1. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu; 
	a) Verilen hizmetin ekonomik olması, 
	b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, 
	c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
	gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
 	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	4734 sayılı Kanun'a göre gerçekleştirilen ihalelerde, tekliflerin içerik yönünden değerlendirilmesine geçilmeden önce belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı yönünden değerlendirme yapılacağı, bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçileceği, bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığının inceleneceği, uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan tekliflerin değerlendirme dışı bırakılacağı, ihale komisyonunun anılan değerlendirmeler yapıldıktan sonra diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifler reddedilmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, bu çerçevede ihale komisyonu, imalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendireceği, bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği anlaşılmaktadır.
	Diğer taraftan, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımının, ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden hizmet alımlarını ifade ettiği, kısmi teklif verilmesine imkan tanınan ihalelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olup olmadığına ilişkin değerlendirmenin, ilgili kısma ilişkin yaklaşık maliyet de dikkate alınarak her bir kısım için ayrı ayrı yapılacağı, herhangi bir kısmın personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı niteliğinde olması halinde, ihalenin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edileceği, anılan ihalelerde sözleşme gideri ve genel giderler dahil toplam asgari işçilik maliyetinin altında işçilik bedeli sunan isteklilerin tekliflerinin ihale dokümanına aykırı teklif sunulduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılacağı, söz konusu ihalelerde isteklilerin teklif bedellerinin varsa yüklenici karı ile  asgari işçilik maliyeti, işçilikle bağlantılı ayni giderler, hizmetin yürütülmesine yardımcı unsurlar ve sözleşme giderleri ve genel giderlerden oluştuğu, işbu ihalelerde davalı idarece hazırlanan “İşçilik Hesaplama Modülü”nün tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyeti hesabında kullanılmasının zorunlu olduğu görülmektedir.
	Dava konusu ihalenin "154-400 kV'lik Enerji İletim Hatlarının Periyodik Kontrol, Bakım-Onarım ve Arızalarının Giderilmesi İşi" hizmet alımı olduğu, 21 kısımdan oluşan ihalede her bir kısım için ayrı ayrı teklif verileceği ve ayrı ayrı sözleşme imzalanacağı, davacı tarafından ihalenin 2., 3., 5,. 7., 8., 9., 11., 12., 16., 19. ve 21. kısımlarına teklif verildiği, bu tekliflerin tamamının ise asgari işçilik maliyetinin altında teklif verildiği gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmaktadır.
	Asgari işçilik maliyeti Kamu İhale Genel Tebliği'nin 78.30. maddesinin (a) fıkrasında, "İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur." şeklinde, sözleşme ve genel giderler ise anılan Tebliğin 78.30. maddesinin (ç) fıkrasında "İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri, silahlı atış eğitim gideri, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası gideri, yaka kartı, önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyen ilaçlama gideri, toplu ulaşım kartı bedeli ve bu nitelikteki genel giderleri karşılamak üzere, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik birim fiyatı üzerinden; işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri için ise çalıştırılacak her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden, % 4 oranında hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir." olarak tanımlanmış, ihaleye ilişkin İdari Şartname'nin 25.3.4. maddesinde "Diğer giderler: Teknik Şartname'nin 11. maddesinde yer alan İSG Uzmanı ve İşyeri Hekimi giderleri, ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, noter masrafları gibi sözleşme giderleri %4 oranındaki Sözleşme ve Genel Giderler içerisinde hesaplanacaktır." düzenlemesi yer almıştır.
	Bu düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere, sözleşme giderleri ve genel giderler, personele yaptırılacak işin karşılığınca ödenecek bir bedele ilişkin olmayıp, işçilik birim fiyatı ya da işçilik maliyeti üzerinden varsayımsal olarak hesaplanan bir gider kalemidir. Buna göre, sadece işçilik maliyetinden ibaret olan bir ihalede asgari işçilik maliyeti yanında %4 sözleşme ve genel giderleri karşılamayan tekliflerin değerlendirme dışı bırakılacağında tereddüt bulunmamakla birlikte, işçilik dışında başka gider kalemlerinin de yer aldığı ihalelerde, işçilik dışındaki gider kalemlerine teklif edilen bedelin bu kalemler yanında %4 sözleşme ve genel giderleri de karşılayabilecek olması durumunda, sözleşme ve genel giderlere ilişkin teklif edilen bedelin, işçilik maliyetine ilişkin gider kalemlerine yansıtılmamış olmasının tek başına teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe olarak gösterilmesi kamu yararına ve hakkaniyete uygun olmayacaktır. 
	İhalede karsız yaklaşık maliyet (sınır değer) dava konusu 2. kısmında 39.502.585,60-TL, 3. ve 8. kısımlarında 40.910.773,60-TL, 5., 11. ve 16. kısımlarında 15.801.034,24-TL, 7. kısmında 23.701.551,36-TL, 12. kısmında 47.403.102,72-TL, 9., 19. ve 21. kısımlarında 31.602.068,48-TL olarak belirlenmiştir.
	Dava konusu ihalenin Birim Fiyat Teklif Cetveli Standart Form'u incelendiğinde, ihalenin kısımları açısından, işçi sayısı ve verilecek ücretin brüt asgari ücretin % olarak fazlası olarak farklılıklar bulunmakla birlikte, her bir kısımda Grup Mühendisi, Hat Bakım Şefi, Hat Bakım Ekip elemanına yapılacak ücret ödemelerine ve fazla çalışma, ulusal bayram ve tatil günleri çerçevesinde yapılacak ödeme kalemlerine yer verildiği, bunların yanında gruplar için ekip aracı ve ofis kira bedeli ile kırtasiye malzemeleri girdi kalemlerine yer verildiği görülmektedir.
	Davacı tarafından ihalenin 2., 3., 5,. 7., 8., 9., 11., 12., 16., 19. ve 21. kısımlarına işçilik maliyeti ile birlikte araç kira bedeli, ofis kira bedeli ve kırtasiye malzemeleri de dahil olmak üzere toplamda sırasıyla, 39.808.486,40-TL, 40.913.387,20-TL, 14.300.874,56-TL, 21.955.491,84-TL, 40.912.907,20-TL, 32.345.773,12-TL, 14.684.994,56-TL, 47.404.927,68-TL, 15.801.368,96-TL, 29.465.773,12-TL, 29.561.773,12-TL teklif verildiği, teklif edilen işçilik bedelinin asgari işçilik maliyetine eşit olduğu, ancak bu bedele %4 sözleşme ve genel giderlerin dahil edilmediği anlaşılmaktadır.
	Bu durumda, ihalenin kısımları yönünden verilen tekliflerin değerlendirmesi yapılırken, işçilik kalemlerine teklif edilen bedelin %4 sözleşme ve genel giderler hariç işçilik maliyetini karşılaması kaydıyla kısım bazında verilen toplam teklifin kar hariç yaklaşık maliyete (sınır değer) eşit veya üstünde ise teklifin geçerli sayılması, kısım bazında verilen toplam teklif sınır değerin altında ise istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi ve teklifin bu açıklamaya göre değerlendirilmesi, kısımda bazında verilen toplam teklif hem sınır değerin hem de idarece hesaplanan asgari işçilik maliyetinin altında olması durumunda ise aşırı düşük teklif açıklaması istenilmeksizin teklifin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
	Bu itibarla, davacı tarafından söz konusu ihalenin davaya konu kısımlarında asgari işçilik maliyet kalemlerine ilişkin verilen tekliflerin idarece hesaplanan asgari işçilik maliyetine "sözleşme ve genel giderler hariç" eşit olduğu dikkate alındığında, kısım bazında toplam teklif üzerinden yapılan değerlendirmede, davacının ihalenin 2., 3., 8., 9., 12. ve 16. kısımlarına yönelik ayrı ayrı verilen toplam tekliflerinin kısım bazında tespit edilen sınır değerin üstünde olması nedeniyle tekliflerin geçerli sayılması, ihalenin 5., 7., 11., 19. ve 21. kısımlarına yönelik ayrı ayrı verilen toplam tekliflerin kısım bazında tespit edilen sınır değerin altında olması nedeniyle bu kısımlar bakımından aşırı düşük teklif açıklaması istenilerek yapılacak açıklamaya göre değerlendirme yapılması gerekirken, bu hususlarla ilgili değerlendirme yapılmaksızın salt Tebliğ'in 78.29. maddesi gerekçe gösterilmek suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
	Öte yandan,	Mahkemece, davacı tarafından; her bir kısım için ayrı değerlendirme yapılmaması gerektiği, toplam teklif üzerinden asgari işçilik maliyeti incelemesi yapılması gerektiğinin ileri sürüldüğü belirtilerek, ihalenin her bir kısmı için ayrı teklif alındığı ve her bir kısım için ayrı teklif değerlendirmesi yapıldığı, nitekim ihalenin kısımlarının farklı şirketlerin uhdesinde kaldığının görüldüğü gerekçesine yer verilmek suretiyle iddianın yerinde olmadığı değerlendirilmiş ise de, davacının burada kısım bazında verilen toplam teklif üzerinden değerlendirme yapılması gerektiğini iddia ettiği, başka bir anlatımla, kısım bazında asgari işçilik girdi kalemleri ile diğer girdi kalemleri arasında ayrım yapılmaksızın tekliflerin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğinin ileri sürüldüğü anlaşıldığından, Mahkemenin bahse konu değerlendirmesinde de hukuka uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU                   :
	Açıklanan nedenlerle;
	1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
	2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca  ... İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
	3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
	4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı  ...-TL (...-TL+...-TL) ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
	5. Posta giderleri avansından artan tutar ile istemi halinde ilk derece ve temyiz aşamasında kullanılmayan toplam ...-TL (...-TL+...-TL) yürütmeyi durdurma harçlarının davacıya iadesine, 
	6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
	7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 30/09/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.