Esas No: 2023/9997
Karar No: 2024/5540
Karar Tarihi: 09.10.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/9997 E.  ,  2024/5540 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas   No : 2023/9997
Karar  No : 2024/5540                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ...	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	:... Genel Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: 27/05/2009 tarih ve 27240 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan  ve ... sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... Üstü mevkiinde yapılan toplulaştırma işleminin ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:...... , K:... sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, toplulaştırma işlemi sonucunda davacıya verilen taşınmazlar ile önceki taşınmazın bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer oldukları, davacıya ait parsel ile tahsis edilen yerlerin hukuka ve fiili duruma uygun olduğu, toplulaştırma işleminden önceki taşınmazın bulunduğu yerden veya yakınından yer verilmesinin mümkün olduğu ve büyük ölçüde bu esasa göre uygun işlem tesis edildiği, toplulaştırma işlemi ile davacının taşınmazından yapılan kesintide katılım payı oranlarına uyulduğu, netice olarak dava konusu parselde yapılan toplulaştırma işleminin 3083 sayılı Kanunun amacına uygun olarak ve kamu yararı gereğince tesis edildiği anlaşıldığından, toplulaştırma işleminin mevzuata ve hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :  2009 yılında başlayan toplulaştırma işlemlerinin üzerinden 13 yıl geçmiş olmasına rağmen proje ve tapu tescil işlemi dışındaki tüm işlemlerin  yapılmayı beklediği, 2013 yılında proje ve tapu tescil işlemi yapıldıktan sonra 7 yıl gibi bir süre geçmesine rağmen sulama kanallarının açılıp tamamlanmadığı gibi 2. 5 yıl için alınmış bir uzatma kararının olmadığı, sürelerin yasal dayanak olmadan aşıldığı, parselin gereksiz yere ... parsele ayrıldığı, toplulaştırmanın fayda yerine zarara, belirsizliğe, ihtilaflara sebep olduğu belirtilerek, yapılan toplulaştırma işleminin iptal edilmesi gerektiği  ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI:  Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
İdare Mahkemesi'nce mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen Bilirkişi Raporu'nda, Toplulaştırma öncesi eski ... nolu kadastro parselinin alanı; 588.800,00 m2 olduğu, toplulaştırma sonrası yeni tahsis edilen ... ada ... nolu parselin alanının; 356.470,05 m2, toplulaştırma sonrası yeni tahsis edilen ...... ada ... nolu parselin alanının ise 208.552,15 m2’olduğu, etüt alanında yaygın şekilde Büyük Toprak Grubu olarak Kırmızı Kahverengi Topraklar tespit edildiği, fazla ısı topraktaki demirin oksidasyonunu artırdığından renkleri daha kırmızı olduğu, bu toprakların organik madde, azot ve fosforca fakir olduğu, fakat verimliliği etkileyen esas faktörün toprağın nem içeriklerinin olduğu, bu toprakların biyolojik aktiviteleri düşük, doğal drenajları iyi olup potansiyel verimlerinin yüksek olduğu, etüt alanının fizyografik yapısı; taban, teras, etek, yamaç ve kısmen de tepe üstü düzlük (Plato) arazilerini kapsamakta olup; arazilerin pozisyonları fizyografik konumlara göre sırasıyla düz-düze yakın ve hafif ve orta eğimli şeklinde olduğu, platodaki arazilerin genelde kısmen kompleks eğimli olduğu, toprak derinliğinin genel olarak derin ve orta derin olmasının yanında sığ ve çok sığ alanlarda bulunduğu, ... Nolu  parselde yapılan incelemede, alanının % 2 - 3 eğimli, orta derin toprak (yaklaşık 60-90 cm), ağır bünyeli, bakımlı ve işlenmiş bir alan durumunda olduğu, Keşif sırasında alanın nadasta olduğunun görüldüğü, ... ada ...  parselde yapılan incelemede, % 2 - 3 eğimli, orta derin toprak (yaklaşık 60-90 cm), bakımlı ve işlenmiş bir alan durumunda ve keşif sırasında nadasa bırakılmış olduğunun görüldüğü, ... ada ... nolu parselde yapılan incelemede, alanının % 2-3 eğimli, orta derin toprak (yaklaşık 60-90 cm),ağır bünyeli  işlenmez kayalık bir alan durumunda olduğu, keşif sırasında alanın tarımsal nitelikte olmayıp, kayalık olduğunun görüldüğü, keşif anındaki inceleme sırasında alınan toprak örneklerinin bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri laboratuvarda analiz edildiği,  laboratuvarda dava konusu parsellere ait toprak örneklerinin yapılan analizler sonucu toprak tekstürleri killi, organik madde içerikleri 1.01 – 1.02 arası, kireç miktarı % 19.40 – 19.60, EC 0.72 – 0.73 dS/m ve pH 7.54 – 7.56 arasında bulunduğu, bu değerlerin alanın aynı özelliklere sahip olduğunu ve değişen veya farklılaşan toprak özelliğinin olmadığını gösterdiği, toplulaştırma öncesinde ... nolu parselin derecelendirme haritasına göre derecelendirme yapılırken parseln birçok toprak derecesine girdiğinden ortalama derecelendirme puanınn hesaplandığı, davacıya ait olan toplulaştırma öncesi ... nolu  parselde toplulaştırma işlemine girmeyen alan bulunmadığı, toplulaştırma mevzuatı gereği bütün parsellerin ilk başta 1.derece toprak sınıfına çevrildiği, ve 1.derece toprak sınıfına göre KYPKO kesintisi yapıldıktan sonra net alanın hesaplandığı, hesaplanan net alanın nereden tahsis edileceğine karar verildiği, eski parselden veya bir başka yerden tahsis edileceğine karar verildikten sonra tahsis edilen alanın toprak derecesine göre hesaplanan net alanın çevrildiği ve gerçek alanı hesaplanarak tahsis işleminin tamamlandığı,  dolayısıyla dava konusu parselin toplulaştırmaya giren alanı = 588,800.00 m² x 0.755405314714406 (Parselin 1.Dereceye Dönüştürme Katsayısı) = 1.Derece alanı = 444,782.65 m²  olduğu, KYPKO = 0.0245846630648088 kesintisi ile çarpılarak K.Y.P kesintisi = 10,934.83m² , kalan net alan = 433,847.81 m² , kalan gerçek alanı ise = 574,324.55 m² olduğu, söz konusu 574,324.55 m² olarak kalan net alann mümkün mertebe parselasyon planında eski ... nolu parseli kapsayan ... ada ile ... ada olarak planlanan yerlerden karşılandığının görüldüğü, keşif sırasında yapılan incelemeler ve davacının beyanlarında da dava konusu parselde eski kullandığı alanın büyük bir kısmının yine davacıda bırakıldığının görüldüğü, tahsis işlemine geçilirken söz konusu davacının eski kullandığı yerin büyük bir kısmı blok planında ... ada ... parsel ile ... ada ... nolu parseli kapsadığı, toplulaştırma öncesinde ... nolu parselin ortalama derecelendirme puanının 0.755405 olduğu, toplulaştırma sonrasında ... ada ... parselin 0.776685, ... ada ... parselin 0.752727  olduğundan dolayı davacıya benzer toprak özellikte bir alanın tahsis edildiğinin görüldüğü, derecelendirme ile ilgili olarak dosyadaki belgelerde ve keşif tarihindeki gözlemlere göre ilgili tüzüğün arazi derecelendirmesi ile ilgili maddesine göre  derecelendirme puanlarının benzer şekilde verildiği ve derecelendirme işlemlerinin usulune uygun olarak yapıldığının görüldüğü, aynı zamanda keşif tarihinde yapılan gözlemlerde eski ve yeni taşınmazların toprak özelliklerinin aynı olduğu, üzerindeki bitki desenleri incelendiğinde, toplulaştırma öncesi ve sonrası alanlar kıyaslandığında aynı tarımsal faaliyetlerin devam ettirilebileceğinden, toplulaştırma işleminde derecelendirme işlemlerinin mevzuata ve amacına uygun olduğu kanısına varıldığı, planlama yapılırken proje alanında uygulanmış ve uygulanacak sulama, drenaj, ulaşım şebekesi vb. tesislere ait projeler ilgili kuruluşlardan temin edilerek parsel boyları, sulama uzunluğu, ulaşım, drenaj, yerleşim yerleri, mevcut kadastral ve kullanım durumları dikkate alınarak ve proje alanı çevresindeki tesislere de uyum sağlayacak şekilde blokların planlandığı, mahallinde yapılan incelemelerde ve dosyada yer alan dağıtım listeleri, parselasyon planları, derecelendirme haritaları gibi teknik bilgiler doğrultusunda ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel planlanırken DSİ tarafından hazırlanan sulama blokları ve ulaşımı sağlayan tarla içi yolların dikkate alındığının görüldüğü, konuyla ilgili ... nolu parsel toplulaştırma öncesinde ekli krokilerde görüldüğü gibi tek parçadan oluştuğu ancak mahallinde yapılan incelemelerde ve dosyada yer alan dağıtım listeleri, parselasyon planları, derecelendirme haritaları gibi teknik bilgiler doğrultusunda ... nolu parsel, toplulaştırma sonrası ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel şeklinde ... ayrı parsele ayrılması ilgili toplulaştırma mevzuatına uygun bir durum olduğu ve bu parsellerin ayrılmasındaki en büyük durumun DSİ tarafından hazırlanan, parselasyon planlarına altlık teşkil eden blok planlarının bu şekilde tescil edilmesinden olduğu, blok planlarının herhangi bir parseli ikiye bölmek gibi bir amaç gütmeyip tamamıyla sulama sistemleri ve drenaj şebekeleri doğrultusunda hazırlandığından dolayı bu blokların alanının fazlasıyla büyük olabildiği, dosyada yer alan dağıtım listeleri, parselasyon planları, derecelendirme haritaları gibi teknik bilgiler doğrultusunda ayrıntılı olarak yapılan incelemelerde KYPKO kesinti oranı 0.0245846630648088 kadar bütün parsellerden bu oranda kesinti yapıldığının görüldüğü, eski parsel ile tahsis edilmiş parseller dikkate alındığında; tahsis edilen yeni parsellerin toplam olarak 412,164.71 m²’lik kısmının eski parsel olan ... nolu parselden verildiğinin görüldüğü, keşif sırasında davacının  planlanmış ve kesintileri yapılmış olan toplulaştırma yollarının yapılmamış olması ve yeni tahsis edilen parsel sınırlarının davacıya gösterilmeden tescil aşamalarının tamamlandığı yönünde şikayetinin olduğu, mevzuat uyarınca tarla içi yolların yapılması ve yeni parselasyon planına göre yer teslimleri yapılmasının toplulaştırmayı yapan kurumun yetkisinde olduğu, dolayısıyla davacının keşif sırasında sözlü olarak ibraz etmiş olduğu eksikliklerin bilirkişi heyeti tarafından da tespit edilmiş olduğu, bu eksikliklerin ilgili kurum tarafından yapılması ya da yaptırılması gerektiği, sonuç olarak, ... İli ... İlçesi ... Mahallesi’nde yapılan toplulaştırma işleminin 3083 sayılı yasa ve uygulama yönetmeliğinde öngörüldüğü şekilde yapıldığı ve amacına uygun olduğu, toplulaştırma işlemi sonucunda verilen taşınmaz ile önceki taşınmazların bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer oldukları, davacıya ait parsel ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek 3083 ve 5403 nolu yasanın vermiş olduğu yetkilerden dolayı, hukuka ve fiili duruma uygun olduğu, toplulaştırma işleminden önceki taşınmazların bulunduğu yerden veya yakınından yer verilmesinin mümkün olduğu ve büyük ölçüde bu esasa göre uygun işlem tesis edildiği, toplulaştırma işlemi ile davacının taşınmazından yapılan kesintide katılım payı oranlarına uyulduğu, dava konusu parselde yapılan toplulaştırma işleminin mevzuata uygun şekilde yapıldığı, fakat ilgili yönetmeliğe göre tarla içi yolların ve yer tesliminin ilgili kurum tarafından yapılır ve yaptırılır hükmü uyarınca ... İli ... İlçesi ... Mahallesi’nde yapılan toplulaştırma işleminde heyetce de tespit edilen açılmayan tarla içi yolların ve dava dosyasında dava konusu parsele ait herhangi bir yer teslim tutanağı görülmediğinden, yer teslimi gibi var olan bu eksikliklerin ilgili kurum tarafından yapılması gerektiği kanaatine varıldığı" tespitlerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, dosyaya ibraz edilen bilirkişi raporunda, ... ada, ... parsel yönünden yapılan incelemede, bahse konu taşınmazın "ağır bünyeli işlenmez kayalık bir alan durumunda olduğu, keşif sırasında alanın tarımsal nitelikte olmayıp, kayalık olduğu" tespit edilmesine rağmen, bilirkişiler tarafından buna ilişkin bir değerlendirmede bulunulmadığı gibi, davalı idare ve bilirkişiler tarafından, toplulaştırma işlemi sonucunda davacıya ait tek parselin, ... parsel olarak tahsis edilmesinin teknik ve hukuki gerekçesinin açıklanmadığı dikkate alındığında, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu esas alınarak verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.