Esas No: 2021/6752
Karar No: 2024/5718
Karar Tarihi: 07.11.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/6752 E.  ,  2024/5718 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/6752
Karar  No : 2024/5718  
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) ...  San. ve Tic. A.Ş.  
VEKİLİ : Av. ...
	             2- (DAVALI) ... Genel Müdürlüğü 
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımların temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dava, Kayseri ili, Yahyalı ilçesinde kain olan ve davacı şirket uhdesinde bulunan 7277 sicil sayılı maden işletme sahasında 2012, 2013 ve 2015 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde yapılan üretimin projede beyan yıllık üretimin % 10'undan az olduğundan bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12.maddesi uyarınca davacı şirketin 52.790,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
                         İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; dava konusu maden sahasına ilişkin işletme projesinde beyan edilen yıllık üretimin 15.000 ton olduğu,  maden sahasında 2012 yılında üretim yapılmadığı, 2013 yılında 610 ton üretim yapıldığı, 2015 yılı için davalı idareye verilen faaliyet bilgi formunda ise üretim yapılmadığının beyan edildiği, bu tespitler uyarınca davacı şirket tarafından işletilen maden sahasında 2012, 2013 ve 2015 yıllarında yapılan toplam üretimin (610 ton) projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan (1.500 ton) az olduğunun  anlaşılması karşısında, davacı şirketin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca 52.790,00-TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle karar verilmiştir.
                        Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: davalı idarece lehe olan hükümlerin uygulanacağı genel hukuk ilkesinden hareketle ruhsat iptali yerine para cezası verilmesi yolundaki dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmakta olup;  üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde idari para cezası verileceğine ilişkin yasal düzenlemenin 18/02/2015 tarihinde yürürlüğe girdiği, anılan tarih itibarıyla ruhsat hukukunun devam ettiği dolayısıyla davacıya eylemi nedeniyle idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık görülmediğinden, davacı şirket tarafından işletilen maden sahasında 2012, 2013 ve 2015 yıllarında yapılan toplam üretimin (610 ton) projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan (1.500 ton) az olduğu anlaşıldığından, davacı şirkete fiil tarihi itibarıyla 18/02/2015 tarih ve 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6592 sayılı Kanunla getirilen lehe hüküm uyarınca 50.000,00 TL idari para cezası verilmesi gerekirken, işlem tarihine göre 2016 yılı yeniden değerleme oranı dikkate alınarak davacıya 52.790,00 TL tutarında idari para cezası verilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararını kaldırılmasına dava konusu işlemin iptaline  karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından;  herhangi üç yılda yapılan üretimin projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10 undan az olduğu açık olan davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu,  Davacı tarafından; 2014 yılının hesaplamaya dahil edilmemesinin hukuka aykırı olduğu, salt miktar yönünde değil gerekçe yönünden de hatalı işlem tesis edildiği, işlemin tesis edildiği dönemde üç yılın 'herhangi bir üç yıl olacağı' yönünde bir ibare bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI     :  Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
	İNCELEME VE GEREKÇE:	
MADDİ OLAY : 
 Kayseri ili, Yahyalı ilçesinde kain olan ve davacı şirket uhdesinde bulunan 7277 sicil sayılı maden işletme sahasında ... tarih ve ... sayılı Makam Olur'u ile yapılan tetkik neticesinde 2012 yılında üretim yapılmadığının, 2013 yılında 610 ton, 2014 yılında 2000 ton üretim yapıldığının, 2015 yılı için davalı idareye verilen faaliyet bilgi formunda ise üretim yapılmadığının beyan edildiği, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretimin 15.000 ton olduğu, bu tespitler ışığında 2012, 2013 ve 2015 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen yıllık üretimin % 10'u olan 1500 ton üretime ulaşamadığının tespit edildiği, anılan tespitin esas alınması suretiyle 2016 yılı yeniden değerleme oranı dikkate alınarak davacıya  3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 52.790,00 TL tutarında idari para cezası verilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.   
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine,  13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır. 
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	1- Davalı idarenin temyiz istemi yönünden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. 
                         2- Davacının temyiz istemi yönünden; 
Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı şirket uhdesinde bulunan 7277 sicil sayılı maden işletme sahasında 02/09/2015 tarihli makam oluru ile yapılan tetkik neticesinde 2012 yılında üretim yapılmadığının, 2013 yılında 610 ton, 2014 yılında 2000 ton üretim yapıldığının, 2015 yılı için davalı idareye verilen faaliyet bilgi formunda ise üretim yapılmadığının beyan edildiği, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretimin 15.000 ton olduğu, bu tespitler ışığında 2012, 2013 ve 2015 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen yıllık üretimin % 10'u olan 1500 ton üretime ulaşamadığı gerekçesiyle dava konusu işlem tesis edilmiş ise de, yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca işletme izninin alındığı yıl ile denetimin yapıldığı yılın değerlendirme kapsamına alınması mümkün olmadığından somut olayda değerlendirilebilecek yılların 2012, 2013 ve 2014 olduğu, bu yıllarda yapılan üretim miktarının toplamının (2610 ton) ise projede beyan edilen yıllık üretimin miktarının %10 undan (1500 ton) fazla olup, davacının yasada aranılan üç yılda üretim yapılmaması veya en az üretimin yapıldığı herhangi üç yılın toplamının projede beyan edilen miktarın %10 undan az olması durumlarının gerçekleşmediği açık olduğundan tesis edilen dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığından temyiz isteminin belirtilen gerekçe ile reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, ... İdare Mahkemesi tarafından verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararı neticesi itibarıyla hukuka uygun bulunmuştur.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle,
1.  Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 
a) Davacının temyiz istemi yönünden yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 
b) Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama  kararının taraflara  tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın  İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 07/11/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.