Esas No: 2020/1278
Karar No: 2024/2188
Karar Tarihi: 28.05.2024

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2020/1278 E.  ,  2024/2188 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas     No : 2020/1278
Karar	No : 2024/2188                                                                                
DAVACILAR: 1- ... İlaç Sanayi ve Tic. A.Ş.	
                                                              2- ... İlaç Sanayi ve Tic. A.Ş.
3- ... Sağlık Ürünleri Danışmanlık ve Tic. A.Ş. 
4- ... İlaç İthalat ve Pazarlama A.Ş.
5- ... İlaç Sanayi ve Tic. A.Ş.
6- ... İlaç Sanayi ve Tic. A.Ş.
7- ... İlaç ve Sağlık Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş.	   
VEKİLİ: Av. ...
DAVALI: ... Bakanlığı
VEKİLİ: Huk. Müş. ...
DAVANIN KONUSU:Sağlık Bakanlığının ... tarih ve E... sayılı işlemi ile ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
DAVACILARIN_İDDİALARI: Davacılar tarafından, dava konusu edilen işlemlerde belirtilen plazma ürünlerinin tedarikçisi oldukları ve bu ürünlerin en büyük alıcısının kamu hastaneleri olduğu, söz konusu yazılar uyarınca, kamu hastanelerince plazma ürünlerinin ihale yoluyla tedariki ve ayrıca bu ürünlerin eczaneler tarafından hastalara sunulmasının artık mümkün olamayacağı, bu nedenle pazar payının %80’ini kaybedecekleri, ilaç piyasasında yıllık planlamalar göz önünde tutularak plazma ürünlerinin tedariki amacıyla üçüncü kişilerle sözleşmeler yapıldığı ve taahhütler altına girildiği, mali yılın ortasında alınan bu kararlar nedeniyle anılan sözleşme ve ihalelerin iptal edilmeye başlandığı, Sağlık Bakanlığı ve Bakanlığa bağlı kamu hastanelerinin 4734 sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğu, mal veya hizmet alımı ile yapım işi ihalelerini anılan Kanun hükümlerine göre gerçekleştirmek zorunda olduğu, davalı Bakanlığın ve kamu hastanelerinin belirtilen usul ve tedarik yöntemlerinin dışında, ürün tedarik etmesine yasal olanak bulunmadığı, Sosyal Güvenlik Kurumunun 5510 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat ile verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş bir sigorta kurumu olduğu, dava konusu edilen işlemlerde belirtilen plazma ürünlerinin tedarik edilmesi ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumunun bir görevinin bulunmadığı, yapılan protokol ve sözleşmeler kapsamında ... firmasına ürün alım garantisi verildiği ve verilen garanti kapsamında alınacak olan ürünlerin kamu hastanelerine dağıtılacağının anlaşıldığı, davalı Bakanlığın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ... firmasına verilen ürün alım garantisi kapsamında bir alım yükümlülüğünün bulunmadığı gibi söz konusu ürünlerin Sosyal Güvenlik Kurumunundan alımına izin veren bir mevzuat düzenlemesinin de bulunmadığı, aksinin 4734 sayılı Kanun hükümlerine aykırılık teşkil edeceği, dava konusu edilen işlemler ile bu işlemlerin dayanağı yapılan sözleşmenin, plazma ürünleri için oluşan piyasayı tamamen ortadan kaldıracağı, tekelci bir piyasanın oluşmasına neden olacağı, hastalar için yaşamsal öneme sahip ürünlere erişim imkânının ortadan kalkacağı ve böyle bir sonucun telafi edilemez zararlara yol açacağı, bu nedenlerle anılan işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI:  Davalı idare tarafından, “Sağlık Endüstrilerinde Yapısal Dönüşüm Programı” eylem planının 64. Hükümet Programına uygun olarak 10. Kalkınma Planına alınması ve “Plazma Ürünleri ve Aşıların Yurtiçinde Üretiminin, Geliştirilecek İşbirliği Modeli Çerçevesinde Sağlanması” adlı eylemin tanımlanması ile sürecin başladığı, bu çerçevede 2015 yılında Sosyal Güvenlik Kurumu, Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılayı arasında “Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Protokolü” akdedildiği, 19/05/2017 tarihinde Protokol'ün revize edilerek tekrar imzalandığı, “Yerli Plazmadan Plazma Ürünleri Üretimi Projesi” geliştirme kararı alındığı ve proje hedeflerinin belirlendiği, konu hakkında ürünleri üretebilecek kriterlere uyan 18 firmanın taleplerinin dinlendiği, yürütülen ihale süreçleri sonunda Türkiye'de plazma ürünlerinin üretilmesi için yatırım yapılarak tesis kurulması, fraksinasyon teknolojisinin ülkemize transferinin sağlanması, yeterli kalitede plazma toplanması ve bağışlanan plazmanın değerlendirilerek ürün elde edilmesi, ülkenin plazma ürünleri alanında kendi kendine yeterliliğinin sağlanması amacıyla 14/06/2017 tarihinde son iki yeterli firma ile ihale gerçekleştirildiği ve 15/09/2017 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu ve ... İlaç San. A.Ş. arasında “Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Sözleşmesi” imzalandığı, ilk iki yılın yüklenici firma ürünleri ithal ederek temin edeceği, sonraki iki yıl Kızılaydan bankacılık yoluyla bağışlardan edinilmiş ve plazmaferezle elde edilen plazmaları yurtdışında işleyip bitmiş ürünü teslim edeceği, devam eden yıllarda ise tamamen yerli üretime geçeceği, böylelikle Kızılay tarafından bağışla toplanan ve ayrıştırıldığında atık durumuna gelen plazmaların da değerlendirilmesinin sağlanmış olacağı, plazma ürünlerinin ihtiyaç planlarının oluşturulması, teminlerinin gerçekleştirilmesi, tüketimi ve ödemelere ilişkin yetki ve sorumluluklar ile karşılıklı hak ve yükümlülüklerin belirlenmesi amacıyla “Sağlık Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasında Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol”ün 01/11/2017 tarihinde imzalandığı, Sosyal Güvenlik Kurumunun 30/07/2019 tarihli “Plazma Ürünleri Hazırlık Bildirimleri Hakkında” konulu Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğüne iletilen yazısında, yazı ekinde belirtilen sağlık hizmet sunucularının yazıda bahsi geçen ilaçların en fazla reçetelendiren veya faturalandıran sunucular olarak belirtildiği, kamu alımı kapsamında yürütülen projedeki stratejik ürünlerin yerli üretimi ile ülkemizde tedarikinin sağlanması ve ihracat hedefi ile cari açığın azaltılacak olması hususlarının öncelikli olarak değerlendirilmesi gerektiği, davaya konu işlemlerin ilgili özel mevzuat hükümlerine istinaden ve üst hukuk normlarına uygun olarak kamu yararı gayesiyle tesis edildiği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI:...
DÜŞÜNCESİ	: Sağlık Bakanlığının ... tarihli ve E... sayılı işlemi ile ... tarihli ve E... sayılı işleminin iptali  istenilmektedir.
19.05.2017 tarihinde Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türk Kızılayı arasında "Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Protokolü"nün imzalandığı, bu protokol ile Sağlık Hizmet Sunucularının (SHS) ihtiyacı oları ürünler (Plazmadan elde edilen İnsan Albümin (Albümin), insan Normal İmmünoglobülin (IVIG), Plazma Faktör VIII (Faktör V(III) ve Plazma Faktör IX (Faktör IX) yerli olarak üretileceğinin kararlaştırıldığı, Sağlık Bakanlığı'nın 05.08.2019 tarihli ve E.970 sayılı işlemi ile Protokolün "6.1.2. Bakanlık, SHS'lerde yatarak tedavilerde kullanılacak ürünlerin sözleşmede SGK tarafından geri ödemesi taahhüt edilen yıllık plan ve ihtiyaçlarını karşılamak üzere ihtiyaç planlarını oluşturur. İhtiyaç planları üçer ve/veya altışar aylık dönemler halinde yapılarak SGK'ya bildirilir" maddesi gereğince dağıtım aşamasına gelen ve yatan hastalarda kullanılacak olan plazma ürünlerinin (Faktör VIII etkin madde içeren Haemoctin SDH IV Enjeksiyon için Toz İçeren Flakon 500 IU/10 ml, IVIG İnsan immünoglobülini etkin maddeli İntratect IV İnfüzyon İçin Çözelti İçeren Flakon 5 g/100 ml ile İnsan Albümini etkin maddesini içeren Albiomin %20 200 g/l.İnfüzyon için Solüsyon) sağlık tesisi tüketim miktarlarına göre son kullanma süresi içerisinde kullanılabilecek 3 aylık ihtiyaç planlarının mevcut ihale sözleşmelerinde yer alsa dahi ivedilikle Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na bildirilmesi gerektiği ve bildirilen planlar doğrultusunda ivedi bir şekilde ürünlerin sevkiyatının gerçekleştirileceğinin, bu amaçla Tedarik Paylaşım Platformu (TPF) "SGK Plazma Ürünleri İhtiyaç Talep Bildirim İşlemleri" modülü üzerinden; sağlık tesislerinin ilgili ürünlere ait 3 aylık ihtiyaçlarının, 05 - 06 Ağustos 2019 tarihleri arasında girilmesi ve il sağlık müdürlüğü medikal depo stok yönetim sorumlularının da 07 Ağustos 2019 mesai bitimine kadar ilgili talepleri değerlendirerek onaylamasının gerektiğine karar verilerek Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ile koordineli olarak hazırlanan ''Yatan Hastalarda Kullanıma Verilecek Plazma ürünleri Algoritması" 09 Ağustos 2019 tarihine kadar yayınlanarak izlenecek iş adımlarının belirtileceğinin söz konusu iş ve işlemlerin İl Sağlık Müdürlüğü ve bağlı sağlık tesislerindeki ilgili personele bildirilmesi ve titizlikle yürütülmesi husunda gereği için 81 İl Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü'ne bildirim yapıldığı ancak bu işlemden önce yine Sağlık Bakanlığı'nın ... tarihli ve E.... sayılı işlemi ile de bazı sağlık tesislerinde ilacın hastalara temin edilmesi ile ilgili işlemlerin belirtilen şekilde yürütülmesi, ihtiyaç duyulan hallerde Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü tarafından irtibata geçilerek koordinasyonun sağlanması amacıyla bir eczacının görevlendirilmesi hususunda gereği için Adana, Adıyaman, Ankara, Batman, Bursa, Diyarbakır, Malatya, İstanbul, Şanlıurfa İl Sağlık Müdürlüğü'ne bildirim yapıldığı; davacı tarafından, söz konusu mevcut durumda davalı Bakanlığa bağlı sağlık hizmet sunucuları (kamu hastaneleri) tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre tedarik edilerek hastalara verilen veya reçete ile eczanelerden tedarik edilen  İnsan Albümin (Albümin), insan Normal İmmünoglobülin (IVIG), Plazma Faktör VIII (Faktör V(III) ve Plazma Faktör IX (Faktör IX) ürünlerinin, SGK tarafından "Sosyal Güvenlik Kurumu - ... İlaç Sanayii A.Ş. Arasında Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Sözleşmesi" kapsamında kamu hastanelerine dağıtılması ve böylelikle söz konusu ilaçların, ihale kurallarına tabi olmaksızın ... İlaç Sanayii A.Ş.'den tedarik edilmesinin planlandığı, davalı Bakanlığın söz konusu yazıları uyarınca kamu hastanelerinin plazma ürünlerini ihale yoluyla tedariki ve ayrıca bu ürünlerin eczaneler tarafından hastalara sunulmasının mümkün olmayacağı, davacı firmaların plazma ürünlerinin tedarikçisi (ithalatçı) olup, dava konusu işlemler nedeniyle pazar payının %80'nini kaybedecekleri, Kamu hastaneleri tarafından dava konusu yazılar üzerine Ağustos 2019 ayı itibariyle plazma ürünlerin temini için yapılan ihalelerin iptal edilmeye başlandığı ve yeni ihale yapılmayacağı yönünde kararlar alındığı, plazma ürünlerin tedarik edilmesi ile ilgili olarak SGK'nın bir görevinin bulunmadığı ileri sürülerek iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi uyarınca çağdaş tıbbi bilgi ve teknolojinin ülkeye getirilmesini sağlamak görevi Sağlık Bakanlığına ait olup aynı maddenin (k) bendine göre de koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde kullanılan ilaç, aşı, serum ve benzeri biyolojik maddelerin üretiminin ve kalitesinin teşvik ve temininin esas olduğu, her türlü müstahzar, terkip, madde, malzeme, farmakope mamülleri, kozmetikler ve bunların üretiminde kullanılan ham ve yardımcı maddelerin ithal, ihraç, üretim,dağıtım ve tüketiminin, amaç dışı kullanılmak suretiyle fizik ve psişik bağımlılık yapan veya yapma ihtimali bulunan madde, ilaç, aşı, serum ve benzeri biyolojik maddeler ile diğer terkiplerin kontroluna, murakabesine ve bunların yurt içinde ve yurt dışında ücret karşılığı kalite kontrollerini yaptırmaya, özel mevzuata göre ruhsatlandırma, izin ve fiyat verme işlerini yürütmeye Sağlık Bakanlığının yetkili olduğu düzenlenmiştir.
5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanun'un amacının kan, kan bileşenleri ve ürünleri ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek olduğu, kan, kan bileşenleri ve ürünleri hizmetlerini yürüten kamu kurum ve kuruluşları ile bu alanda faaliyette bulunmak üzere Bakanlıkça izin verilmiş gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişileri kapsadığı, 2. maddesinde de, kan bileşenleri, kan ürünleri, plazma ürünleri, plazma ürünleri üretim tesisi gibi tanımlara yer verilmiş, anılan Kanuna göre yurt içinde toplanan plazmanın ürün üretimi amacıyla yurt içinde ve yurt dışında değerlendirilmesinin ancak Bakanlığın izni ile mümkün olduğu hususu düzenlenmiş, ürün üretimi amacıyla yurt dışından plazma getirilmesi de Bakanlığın iznine tâbidir. 
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 381. maddesinde de tıbbi ürün ve hizmetlerin üretiminin teşvik edilmesi düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, “Sağlık Endüstrilerinde Yapısal Dönüşüm Programı” eylem planının 64. Hükümet Programına uygun olarak 10. Kalkınma Planına alınması ve “Plazma Ürünleri ve Aşıların Yurtiçinde Üretiminin, Geliştirilecek İşbirliği Modeli Çerçevesinde Sağlanması” adlı eylemin tanımlanması ile sürecin başladığı, bu çerçevede 2015 yılında Sosyal Güvenlik Kurumu-Sağlık Bakanlığı-Türk Kızılayı arasında “Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Protokolü” imzalandığı, 19/05/2017 tarihinde protokolün revize edilerek tekrar imzalandığı, “Sağlık Endüstrilerinde Yapısal Dönüşüm Programı” eylem planı çerçevesinde 2015/19 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile Sağlık Bakanlığı Müsteşarı başkanlığında Bilim, Sanayi ve Teknoloji, Ekonomi, Kalkınma, Maliye bakanlıkları müsteşarları ile Hazine Müsteşarı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanı ve TÜBİTAK başkanının üye olduğu “Sağlık Endüstrileri Yönlendirme Komistesi (SEYK)” kurulduğu, koordinasyon görevinin Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna verildiği, SEYK tarafından “Yerli Plazmadan Plazma Ürünleri Üretimi Projesi” geliştirme kararı alındığı ve proje hedeflerinin belirlendiği, konu hakkında SEYK tarafından ürünleri üretebilecek kriterlere uyan 18 firmanın taleplerinin dinlendiği, proje süreçlerinin yürütülmesi görevinin Sosyal Güvenlik Kurumu Alternatif Geri Ödeme Komisyonuna (AGÖK) SEYK kararı ile devredildiği, AGÖK tarafından yürütülen ihale süreçleri sonunda Türkiye'de plazma ürünlerinin üretilmesi için yatırım yapılarak tesis kurulması, fraksinasyon teknolojisinin ülkemize transferinin sağlanması, yeterli kalitede plazma toplanması ve bağışlanan plazmanın değerlendirilerek ürün elde edilmesi, ülkenin plazma ürünleri alanında kendi kendine yeterliliğinin sağlanması amacıyla 14/06/2017 tarihinde son iki yeterli firma ile ihale gerçekleştirildiği ve 15/09/2017 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu ve ... İlaç San. A.Ş. arasında “Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Sözleşmesi” imzalandığı, bu sözleşmenin 12 yıl alım garantili olduğu, ilk 2 yılın yüklenici firma ürünleri ithal ederek temin edeceği, sonraki 2 yıl Kızılay’dan bankacılık yoluyla bağışlardan edinilmiş ve plazmaferezle elde edilen plazmaları yurtdışında işleyip bitmiş ürünü teslim edeceği, devam eden yıllarda ise tamamen yerli üretime geçeceği, böylelikle Kızılay tarafından bağışla toplanan ve ayrıştırıldığında atık durumuna gelen plazmaların da değerlendirilmesinin sağlanmış olacağı, Plazma ürünlerinin ihtiyaç planlarının oluşturulması, teminlerinin gerçekleştirilmesi, tüketimi ve ödemelere ilişkin yetki ve sorumluluklar ile karşılıklı hak ve yükümlülüklerin belirlenmesi amacıyla “Sağlık Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasında Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol”ün 01/11/2017 tarihinde imzalandığı, SGK’nın 30/07/2019 tarihli “Plazma Ürünleri Hazırlık Bildirimleri Hakkında” konulu Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğüne iletilen yazısında, yazı ekinde belirtilen sağlık hizmet sunucularının yazıda bahsi geçen ilaçların en fazla reçetelendiren veya faturalandıran sunucular olarak belirtildiği, Plazma ürünlerinin stratejik ürünler olduğu, söz konusu ürünlerin yerli üretiminin hem halk sağlığı, hem ilaç tedariki, hem de ekonomik açıdan büyük önem arz ettiği, projenin bir kamu alımı olarak Sosyal Güvenlik Kurumu ve Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü uhdesinde gerçekleştirildiği, bu çerçevede kamu alımı kapsamında yürütülen projedeki stratejik ürünlerin yerli üretimi ile ülkemizde tedarikinin sağlanması ve ihracat hedefi ile cari açığın azaltılacak olması hususlarının öncelikli olarak değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılayı arasında imzalanan 19/05/2017 tarihli Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Protokolü'nün, Sosyal Güvenlik Kurumu ile ... İlaç Sanayi A. Ş. arasında imzalanan 15/09/2017 tarihli Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Sözleşmesi'nin ve Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu arasında imzalanan Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol'e karşı açılmış herhangi bir davada iptal hükmü verilmemiş veya protokollerin idarece iptal edilmemiş olması nedeniyle hukuken yürürlükte olması karşısında anılan Protokollerdeki hukuki sürecin işletilmesi için tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, duruşma için önceden taraflara bildirilen 28/05/2024 tarihinde davacılar vekili Av. ...'ın, davalı Sağlık Bakanlığını temsilen Hukuk Müşaviri Av....'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Hazır bulunan tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra hazır bulunan tarafa son kez söz verilip duruşma tamamlandı. Tetkik hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E.. sayılı işleminde, Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu arasında imzalanan “Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol” gereği Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık hizmeti sunucularının ihtiyacı olan ürünlerin hazırlık bildirimlerine ait yazının ekte olduğu belirtildikten sonra dağıtım listesinde yer alan İl Sağlık Müdürlükleri tarafından yazı ekinde belirtilen sağlık tesislerinde söz konusu ilacın hastalara temin edilmesi ile ilgili işlemlerin belirtilen şekilde yürütülmesi gerektiği 9 İl Valiliğine bildirilmiş;
Ardından ... tarih ve E... sayılı işlemi ile de, 19/05/2017 tarihinde Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türk Kızılayı arasında “Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Protokolü” imzalandığı, bu Protokol ile sağlık hizmet sunucularının ihtiyacı olan ürünlerin yerli olarak üretileceği, Protokol'ün 6.1.2. maddesi gereği dağıtım aşamasına gelen ve yatan hastalarda kullanılacak olan plazma ürünlerinin sağlık tesisi tüketim miktarlarına göre son kullanma süresi içerisinde kullanılabilecek üç aylık ihtiyaç planlarının (mevcut ihale sözleşmelerinde yer alsa dahi) ivedilikle Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi gerektiği, bildirilen planlar doğrultusunda ivedi bir şekilde ürünlerin sevkiyatının gerçekleştirileceği, bu amaçla Tedarik Paylaşım Platformu (TPP) “SGK Plazma Ürünleri İhtiyaç Talep Bildirim İşlemleri” modülü üzerinden, sağlık tesislerinin ilgili ürünlere ait üç aylık ihtiyaçlarının, 05-06 Ağustos 2019 tarihleri arasında girilmesi ve il sağlık müdürlüğü medikal depo stok yönetim sorumlularının da 07 Ağustos 2019 mesai bitimine kadar ilgili talepleri değerlendirerek onaylaması gerektiği, il sağlık müdürlüklerinin söz konusu ihtiyaçlarının tekrar yazı ile iletmesi gerektiği, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ile koordineli olarak hazırlanan “Yatan Hastalarda Kullanılan Verilecek Plazma Ürünleri Algoritması”nın 09 Ağustos 2019 tarihine kadar yayınlanacağı ve izlenecek iş adımlarının belirtileceği, iş ve işlemlerin buna göre yürütülmesi gerektiği 81 İl Valiliğine bildirilmiştir. 
Davacılar tarafından anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır. 
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Anayasa'nın 56. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu; üçüncü fıkrasında, Devletin, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenleyeceği; dördüncü fıkrasında da, Devletin, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getireceği hükme bağlanmıştır. 
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacının, sağlık hizmetleri ile ilgili temel esasları belirlemek olduğu; 2. maddesinde, Milli Savunma Bakanlığı hariç bütün kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzelkişileri ve gerçek kişileri kapsadığı; 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, sağlık kurum ve kuruluşlarının yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunacak şekilde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, diğer ilgili bakanlıkların da görüşü alınarak plânlanacağı, koordine edileceği, mali yönden destekleneceği ve geliştirileceği; (i) bendinde, sağlık hizmetlerinin yurt çapında istenilen seviyeye ulaştırılması amacıyla, bakanlıklar seviyesinden en uçtaki hizmet birimine kadar kamu ve özel sağlık kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında koordinasyon ve işbirliği yapılacağı, sağlık kurum ve kuruluşları coğrafik ve fonksiyonel hizmet alanları, verecekleri hizmetler, yönetim, hizmet ilişki ve bağlantıları gibi konularda tespit edilen esaslara uymak ve verilen görevleri yapmakla yükümlü oldukları ve çağdaş tıbbi bilgi ve teknolojinin ülkeye getirilmesi ve teşvikinin sağlanacağı; (k) bendinde, koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde kullanılan ilaç, aşı, serum ve benzeri biyolojik maddelerin üretiminin ve kalitesinin teşvik ve temini esas olup, her türlü müstahzar, terkip, madde, malzeme, farmakope mamülleri, kozmetikler ve bunların üretiminde kullanılan ham ve yardımcı maddelerin ithal, ihraç, üretim,dağıtım ve tüketiminin, amaç dışı kullanılmak suretiyle fizik ve psişik bağımlılık yapan veya yapma ihtimali bulunan madde, ilaç, aşı, serum ve benzeri biyolojik maddeler ile diğer terkiplerin kontroluna, murakabesine ve bunların yurt içinde ve yurt dışında ücret karşılığı kalite kontrollerini yaptırmaya, özel mevzuata göre ruhsatlandırma, izin ve fiyat verme işlerini yürütmeye Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığının yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. 
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 352. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerinin yürütülmesi görevi Sağlık Bakanlığına verilmiş olup, 362. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, sağlık kuruluşlarında her türlü koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak, faaliyetleri izlemek ve değerlendirmek, iyi uygulama örneklerini yaygınlaştırmak, Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır. 
Aynı Kararname'nin "Tıbbî ürün ve hizmetlerin üretiminin teşvik edilmesi" 381. maddesinde ise "(1) Bakanlık, ileri teknoloji gerektirenler başta olmak üzere, ülkenin sağlık sektöründeki tıbbî cihaz, ürün, hizmet ve ilaç sanayisinin geliştirilmesine ve desteklenmesine yönelik politikalarının belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapar. Bu amaçla girişimcileri yönlendirir, yerli sanayiye malî ve diğer teşvikleri uygulayabilir, yerli sanayinin teknolojik altyapı ve yeteneklerini araştırır, bunların geliştirilmesine yönelik önlemleri alır, gerektiğinde yurtdışından yerli sanayiye teknoloji transferi yapılmasını sağlar.
(2) Bakanlık ve bağlı kuruluşları, sağlık hizmeti sunumunda ihtiyaç duyulan tıbbî cihaz, ilaç ve diğer ürün ve hizmetlerin alımında mümkün olduğunca yurtiçi sanayi imkanlarından faydalanır, bu amaçla yurtiçi firmalara araştırma, geliştirme, prototip ve seri üretim faaliyetlerini yaptırır. İhtiyaç halinde yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerle alım garantili sözleşmeler yapılabilir ve yedi yıla kadar gelecek yıllara yaygın yüklenmeye girişilebilir.
(3) Sağlık hizmeti sunumunda ihtiyaç duyulan tıbbî cihaz, ilaç ve diğer ürün ve hizmetlerin yurtdışından alınması ya da bu yönde yurtdışı kaynaklı yatırım yapılması durumunda, karşılığında satıcı firmadan yerli sanayi katılımı, Ar-Ge, teknolojik işbirliği ve off-set yükümlülüğü istenmesine ilişkin hususlar Bakanlıkça düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir. 
Öte yandan, kan, kan bileşenleri ve ürünleri ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan 5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Hakkında Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde, plazma ürünleri, insan plazmasının işlenmesi suretiyle elde edilen tedavi maksatlı bütün ürünler; (i) bendinde ise plazma ürünleri üretim tesisi, taze donmuş plazmadan, tedavi amacıyla ihtiyaç duyulan proteinlerin ayrıştırılarak kullanılabilir hale getirildiği millî ve milletlerarası standartlara uygun olarak üretim yapan tesis olarak tanımlanmıştır. 
Anılan Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, bu Kanun kapsamındaki hizmetlerin planlanması, yürütülmesi ve denetlenmesi hususlarında, Sağlık Bakanlığının münhasıran yetkili ve sorumlu olduğu; (d) bendinde de, yurt içinde toplanan plazmanın ürün üretimi amacıyla yurt içinde ve yurt dışında değerlendirilmesinin ancak Sağlık Bakanlığının izni ile mümkün olduğu ve ürün üretimi amacıyla yurt dışından plazma getirilmesinin de Bakanlığın iznine tâbi olduğu hükme bağlanmıştır. 
Hukuki Değerlendirme:
Dava dosyasının ve Dairemizin 09/07/2020 tarihli ara kararına verilen cevapların ve eklerinin incelenmesinden;
Onuncu Kalkınma Planına uygun olarak Türkiye'de plazma ürünlerinin üretimi için yatırım yapılarak tesis kurulması, fraksinasyon ve/veya rekombinant DNA teknolojisinin ülkeye transferinin sağlanması, yeterli kalitede plazma toplanması, toplanan ve bağışlanan plazmaların değerlendirilerek ürün elde edilmesi, ülkenin plazma ürünleri alanında kendi kendine yeterliliğinin sağlanması konusunda 20/08/2015 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu, Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılayı arasında Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Protokolü imzalandığı, anılan Protokol'ün 19/05/2017 tarihinde yürürlükten kaldırılıp yeniden imzalanarak revize edildiği, anılan Protokol ile yasal mevzuat ve güncel bilimsel çalışmalar çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu, Sağlık Bakanlığı ve Türk Kızılayının konuya ilişkin yetki ve sorumluluklarının belirlenmesinin amaçlandığı;
Söz konusu Protokol kapsamında yerli plazmanın işlenerek ürünlere dönüştürülmesi, üretime ilişkin teknolojinin ülkemize kazandırılması ve sürekliliğinin sağlanması suretiyle ülke ihtiyacının elde edilmesi hedefinin yerine getirilmesi maksadıyla 15/09/2017 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu ve ... İlaç Sanayi A.Ş. Arasında Plazma Ürünleri Elde Edilmesi Projesi Sözleşmesinin imzalandığı, Sözleşme'de bu Proje sürecinin "Doğrudan ürün ithalatı ve temin" başlıklı birinci safha, "Toll fraksiyonasyon ile ürün ithalatı ve temin" başlıklı ikinci safha ve "Ülkemizde ürün imalatı ve teslim" başlıklı üçüncü safha olmak üzere üç safha olarak belirlendiği, on iki yıl alım garantili olan Sözleşme uyarınca ilk iki yıl şirketin, plazma ürünleri ithal ederek temin edeceği, sonraki iki yıl Kızılaydan bağışlardan edinilmiş ve plazmaferezle elde edilen plazmaları yurt dışında işleyip bitmiş ürünü teslim edeceği, devam eden yıllarda ise tamamen yerli üretime geçeceği, böylece bu süreçlerde Sosyal Güvenlik Kurumu ve ... A.Ş. Şirketinin yetki ve sorumlulukları ile karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlendiği;
Ardından 01/11/2017 tarihinde anılan Sözleşme kapsamında ödemesi taahhüt edilen plazma ürünlerinin ihtiyaç planlarının oluşturulması, teminlerinin gerçekleştirilmesi, tüketimi ve ödemelere ilişkin yetki ve sorumlulukları ile karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi amacıyla Sağlık Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Arasında Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol'ün imzalandığı, bu Protokol hükümlerinin sağlık hizmeti bedelleri Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanan kişileri, bu kişilerin tedavilerinde kullanılması gerekli görülen plazma ürünlerinin temin edileceği Sağlık Bakanlığına bağlı yataklı sağlık tesislerini ve Sağlık Bakanlığı ile ortak kullanım protokolü imzalayan tıp fakülteleri bulunan devlet üniversitelerini (SHS), plazma ürünlerinin ihtiyaç planlarının oluşturulması, teminlerinin gerçekleştirilmesi, tüketimi ve ödemelere ilişkin iş ve işlemleri kapsadığı görülmektedir. 
 Sağlık Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Arasında Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol'ün "6.1. Bakanlığın yükümlülükleri" başlığı altında 6.1.1. maddesinde, Sağlık Bakanlığının anılan Protokol süresince Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından geri ödemesi taahhüt edilen ürünlerin Sözleşme'de belirtilen yıllık plan ve miktarlarda farmasötik formlar da dikkate alınmak suretiyle SHS'lerde kullanımını ve/veya reçete muhteviyatı ürünlerin SHS bünyesindeki eczanelerden karşılanmasını kabul ve taahhüt edeceği kurala bağlanmış; aynı Protokol'ün 6.1.2. maddesinde "Bakanlık, SHS'lerde yatarak tedavilerde kullanılacak ürünlerin Sözleşme'de SGK tarafından geri ödemesi taahhüt edilen yıllık plan ve miktarlarını karşılamak üzere ihtiyaç planlarını oluşturur. İhtiyaç planları üçer ve/veya altışar aylık dönemler halinde yapılarak SGK'ya bildirilir" kuralına; 6.1.5 maddesinde "Bakanlık, ayakta tedavilerde SHS bünyesindeki eczanelerden karşılanacak ürünler için Sözleşmede SGK tarafından geri ödemesi taahhüt edilen yıllık plan ve miktarları karşılamak üzere ihtiyaç planlarını oluşturur. İhtiyaç planları üçer ve/veya altışar aylık dönemler halinde yapılarak SGK'ya bildirilir" kuralına yer verilmiştir. 
Bu çerçevede dava konusu işlemlere bakıldığında, Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu arasında imzalanan “Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol” gereği Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık hizmeti sunucularının ihtiyacı olan ürünlerin hazırlık bildirimlerine ilişkin yapılacak iş ve işlemlerin İl Sağlık Müdürlüklerine bildirildiği, bu haliyle dava konusu işlemlerin anılan Protokol kapsamında Sağlık Bakanlığının yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve Protokol'ün uygulanması amacıyla tesis edildiği görülmektedir. 
Bu durumda, davacılar tarafından Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu arasında imzalanan “Plazma Ürünlerinin Temin ve Kullanımına İlişkin Protokol"ün dava konusu edilmemiş olması, Protokol hakkında verilmiş herhangi bir iptal kararı bulunmaması ve halen yürürlükte bulunması karşısında yukarıda aktarılan görev ve yetkiler kapsamında davalı idarece dava konusu işlemlerin anılan Protokol'e dayanılarak plazma ürünlerinin temin ve kullanımına ilişkin sürecin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi amacıyla tesis edildiği görüldüğünden anılan işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU	:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE, 
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına, 
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine, 
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacılara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 28/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.