Esas No: 2022/1533
Karar No: 2024/4102
Karar Tarihi: 04.07.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/1533 E.  ,  2024/4102 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2022/1533
Karar  No : 2024/4102 
 
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) ...
VEKİLİ	: Av. ...
2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca temyizen incelenerek  bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının, ... plakalı aracına ilişkin olarak, 21.09.2020 tarihli, ... sınırları içerisinde öğrenci ve personel servis taşımacılığı hakkı verilmesi talebinin 14.10.2020 tarihinde kısa mesajla gönderilen "25.06.2015 tarihi itibariyle oda faaliyet belgesi bulunmadığından" bahisle reddine ilişkin işlem ile anılan işlemin dayanağı olan ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1/b maddesinde yer alan "Müracaat tarihi itibariyle ... tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olanlar" ibaresinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu yönergenin incelenmesinden; davalı idarenin, öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin olarak gerek mevcut taşımacı, gerekse de yeni taşımacının kim olduğunun belirlenmesi bakımından idari düzenleme yapma ve takdir yetkisi kapsamında, davaya konu ... tarih ve ... sayılı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendindeki şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişilerin mevcut taşımacı, bu şartları sağlamayan gerçek ve tüzel kişilerin ise yeni taşımacı olarak kabul edilmesinin sonucu itibariyle kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu sonucuna varıldığı; davanın, dava konusu araç için servis taşıma kartı verilmesine ilişkin talebin reddine ilişkin işlem kısmı yönünden, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (UKOME 08.02.2018 tarih ve 2018/2-4 ek ibare: 25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dahil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/tescil belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir.) ibraz eden gerçek ve tüzel kişilerin mevcut taşımacı olarak kabul edileceğinin belirtildiği, davacının 14.07.2015 tarihinde oda kaydının yapıldığı, davacının müracaat tarihi itibariyle 25.06.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olmadığı dikkate alındığında, davacı tarafından UKOME kararıyla belirlenen mevcut taşımacı kriterlerine uygun olmayan servis taşıma kartı verilmesine yönelik 21.09.2020 tarihinde yapılmış başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu edilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; dava konusu yönerge yönünden, istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddialar, dayandığı hukuki ve kanuni gerekçeleri uygun bulunan ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K: .... sayılı kararının yönergeye ilişkin kısmının kaldırılmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığından bu kısma yönelik istinaf talebinin reddedilmesi gerektiği; dava konusu işlem yönünden ise, davacının mevcut taşımacı servis taşımacılığı hakkı verilmesi istemiyle yaptığı başvurusunun Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından incelenip karara bağlanması gerekirken, bu konuda yetkisi bulunmayan  ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce tesis edilen dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçeleriyle;... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının dava konusu yönergenin iptali istemiyle açılan davanın reddine yönelik kısmı için yapılan istinaf başvurusunun reddine, anılan Mahkeme kararının dava konusu işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddine yönelik kısmı için yapılan istinaf başvurusunun ise kabulüne, Mahkeme kararının bu kısmının kaldırılmasına, bu kısım yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACI İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu düzenlemenin hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkesine, idari işlemlerin geriye yürümezliği kuralına aykırı olduğu; 25/05/2015 tarihinden sonra da olsa 14.07.2015 tarihli oda faaliyet belgesi bulunduğu, bu tarihlerden önce 08.05.205 tarihinde servis taşımacılığı faaliyetine başladığı, 15.06.2015 tarihinin somut ve hukuki kriterlere göre belirlenmediği hususları ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Dava konusu işlemin Ulaşım Müdürlüğünce uygulamaya yönelik olarak tesis edildiği, evveliyatında muhtelif UKOME kararları ve işleme dayanak yönerge hükümleri uyarınca dava konusu istemin usulüne uygun olarak reddedildiği, yeniden bir UKOME kararına gerek bulunmadığı hususları ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI  : Davanın taraflarınca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ....'IN DÜŞÜNCESİ: Temyize konu edilen kararın bozularak, Bölge İdare Mahkemesince yeniden karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davalının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; davacının, ... plakalı aracına ilişkin olarak, 21.09.2020 tarihli, ... sınırları içerisinde öğrenci ve personel servis taşımacılığı hakkı verilmesi talebinin 14.10.2020 tarihinde kısa mesajla gönderilen "25.06.2015 tarihi itibariyle oda faaliyet belgesi bulunmadığından" bahisle reddine ilişkin işlem ile anılan işlemin dayanağı olan ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1/b maddesinde yer alan "Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olanlar" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis   ve   toplu   taşıma   araçları   ile   taksi   sayılarını,   bilet   ücret   ve   tarifelerini,  zaman  ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer" hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesinde de, idari dava türleri arasında sayılan iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış ve bu davaların da idari yargı yerinde görülmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.		İptal davalarının hukuki nitelikleri gözönüne alındığında; idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen, yeni bir hukuki durum yaratan ya da değiştiren idari işlemlerinin iptal davasının konusunu teşkil ettiği açıktır.
Yine, 2577 sayılı Kanunu'nun 14/3-d maddesinde, dava dilekçelerinin "İdarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı" yönünden inceleneceği, 15/1-b maddesinde ise, kesin ve yürütülmesi gerekli olmayan işlemlere kaşı açılan davaların reddedileceği hükme bağlanmıştır.
... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (UKOME ... tarih ve ... ek ibare: 25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dahil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil Belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) ibraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir." hükümlerine yer verilmiştir. 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Davanın; davacının, ... plakalı aracına ilişkin olarak, 21.09.2020 tarihli, ... sınırları içerisinde öğrenci ve personel servis taşımacılığı hakkı verilmesi talebinin 14.10.2020 tarihinde kısa mesajla gönderilen "25.06.2015 tarihi itibariyle oda faaliyet belgesi bulunmadığından" bahisle reddine ilişkin işlem ile anılan işlemin dayanağı olan ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1/b maddesinde yer alan "Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olanlar" ibaresinin iptali istemiyle açıldığı, uyuşmazlığın esası incelenerek davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun işleme ilişkin kısmının kabul edilerek dava konusu işlemin iptaline, yönergeye ilişkin istinaf başvurusunun ise reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istemiyle temyiz edilmesi üzerine dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Dairemizce 02.04.2024 günlü ara kararıyla davalı belediyeden, dava konusu işlemin dayanağı yönergenin ... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanıp onaylanmadığının bildirilmesi, onaylanmış ise dava konusu yönergenin bir örneğinin gönderilmesi istenilmiştir. 
Bunun üzerine, davalı belediyenin Dairemiz ara kararına verdiği 30.05.2024 tarihli cevap yazısı ve eklerinden; dava konusu edilen yönergenin ... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanmadığı, ancak ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla dava konusu edilen yönergenin revize edildiği ve belediye başkanınca bu kararın onaylandığının bildirildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 9. maddesinde düzenlenen "... UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer." hükmüne uygun şekilde dava konusu yönergenin belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği, dava konusu işlem tarihinde kesin ve yürütülmesi gereken düzenleyici işlem niteliğini kazanmadığı, buna bağlı olarak yürürlüğe girmeyen yönergeye dayanılarak bireysel işlem de tesis edilemeyeceğinden, dava konusu yönerge yönünden davanın incelenmeksizin reddine; davacının, ... plakalı aracına ilişkin olarak, 21.09.2020 tarihli, ... sınırları içerisinde öğrenci ve personel servis taşımacılığı hakkı verilmesi talebinin 14.10.2020 tarihinde kısa mesajla gönderilen "25.06.2015 tarihi itibariyle oda faaliyet belgesi bulunmadığından" bahisle reddine ilişkin bireysel işlemde de hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle dava hakkında hüküm tesis edilmesi gerekirken, davanın esası incelenmek suretiyle verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, dava konusu bireysel işlemin idari yargı merciince iptal edilmesi durumunda, işlemde tespit edilen hukuka aykırılık ve iptal gerekçesinin dava konusu araca doğrudan mevcut taşımacı statüsünde servis taşımacılığı plaka hakkı verilmesi sonucunu doğurmayacağı; davalı idarece düzenleyici işlemdeki usulü eksiklik giderildikten sonra yeniden işlem tesis edilebileceği açıktır.
KARAR SONUCU:
 Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacı temyiz isteminin kabulüne, davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kullanılmayan yürütmenin durdurulması harcının davalı idareye iadesine,
4. Kesin olarak, 04/07/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. 
KARŞI OY :
(X)- Dava; davacının, ... plakalı aracına ilişkin olarak, 21.09.2020 tarihli, ... sınırları içerisinde öğrenci ve personel servis taşımacılığı hakkı verilmesi talebinin 14.10.2020 tarihinde kısa mesajla gönderilen "25.06.2015 tarihi itibariyle oda faaliyet belgesi bulunmadığından" bahisle reddine ilişkin işlem ile anılan işlemin dayanağı olan ... Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1/b maddesinde yer alan "Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olanlar" ibaresinin iptali istemiyle istemiyle açılmıştır.
Uyuşmazlığın esası incelenerek davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun işleme ilişkin kısmının kabul edilerek dava konusu işlemin iptaline, yönergeye ilişkin istinaf başvurusunun ise reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istemiyle temyiz edilmesi üzerine, dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Dairemiz çoğunluk kararıyla istinaf kararı usul yönünden bozulmuştur.
Her ne kadar, Dairemiz bozma kararı gerekçesinde belirtildiği üzere, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte geçerli olan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesinde belediye başkanının onayı bulunmamakta ise de, davalı belediyenin ara kararına verdiği cevapta da belirttiği gibi dava konusu yönergenin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla revize edilen halinde belediye başkanı onayının yer aldığı, dava konusu işlem tarihinde yönergedeki usulü eksikliğin sonradan tamamlandığı, dava konusu yönergenin belediye başkanı onaylı revize haliyle yürürlükte bulunduğu, dolayısıyla işlemin dayanağı yönergedeki usulü eksikliğin sonradan tamamlandığından, dava konusu işlemin bu gerekçeyle sakatlanmayacağı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu yönergedeki usulü eksiklik giderildiğinden, davanın esası hakkında temyizen incelenerek karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, temyize konu kararın usul yönünden bozularak yeniden karar verilmesi gerektiğine ilişkin Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.