Esas No: 2019/8405
Karar No: 2024/4933
Karar Tarihi: 01.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2019/8405 E.  ,  2024/4933 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2019/8405
Karar  No : 2024/4933  
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	:...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ...Bakanlığı 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi  .... İdari Dava Dairesinin   ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dava, davacı tarafından,... numaralı D4 Yetki belgesinin ... plakalı araç üzerinden yenilenmesi talebinin, il içi hattı olduğundan dolayı dosyanın Sakarya Büyükşehir Belediyesine UKOME'ye gönderildiği, bu nedenle yenileme işlemi yapılmayıp evrakların iade edildiği ve Sakarya ilinden 100km'ye kadar il sınırları dışına ait bir hatta taşımacılık yapmak için uygunluk belgesiyle beraber yenileme için başvurması halinde belgenin yenileceğine yönelik Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı  13. Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda;  davacının D4 yetki belgesi talebine dair başvurusunun Büyükşehir Belediyesi sınırları dahilinde il içi taşımacılık hizmetleri olarak değerlendirilmek sureti ile Sakarya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Kordinasyon Merkezine yönlendirilmesine dair davaya konu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine  karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:	İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI:  Davalı idare tarafından, D4 yetki belgelerine ilişkin olarak bütün yetkilerin Büyükşehir Belediyelerinde olduğu, yetki belgelerinin Belediyelere devredildiği, bu anlamda kendilerinin yetkisinin bulunmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:	
	MADDİ OLAY : 
	Davacının  Adapazarı- Alifuatpaşa/Geyve arası hatlı yolcu taşımacılığı yaptığı ve şahıs ünvanı adına kayıtlı ... başlangıç ...geçerlilik tarihli  ... numaralı D4 Yetki belgesi bulunduğu, bu  yetki belgesinin geçerlilik süresinin sona erdiği, ... tarihinde belgenin ... plakalı araç üzerinden yenilenmesine dair Davalı idareye yapmış olduğu başvuru üzerine, il içi hattı olduğundan dolayı dosyanın Sakarya Büyükşehir Belediyesi UKOME'ye gönderildiği, bu nedenle yenileme işlemi yapılamayıp evrakların iade edilediği ve Sakarya ilinden 100 km'ye kadar il sınırları dışına ait bir hatta taşımacılık yapmak için uygunluk belgesiyle beraber yenileme için başvurması halinde belgenin yenileceğine yönelik Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 13. Bölge Müdürlüğü'nün ...tarih ve E... sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine işlemin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin üçüncü fıkrasında; il sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesinin il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımaların belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabileceği; 5. maddesinde, taşımacılık yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, bu maddeye ilişkin usul ve esasların da Yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 11.6.2009 tarihli ve 27255 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 6/4-ç maddesinde, D4 yetki belgesinin; tarifeli ve tarifesiz olarak 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası ve taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ticari yolcu taşımacılığı yapacaklara verileceği belirlenmiştir. Aynı yönetmeliğin "Yetki belgesi almak ve yenilemek için gerekli belgeler" başlıklı 14.maddesinin ilk fıkrası "(1) Yetki belgesi almak isteyen gerçek ve tüzel kişilerin aşağıdaki belgeleri Bakanlığa vermeleri zorunludur:" hükmüne haizdir.
Dava konusu işlem tarihinden sonra 08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin "Yetki belgesi alma zorunluluğu" 5.maddesinde  "(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur." hükmü, "Yetki belgesi türleri" başlıklı 6.maddesinin 4.fıkrasında "D4 yetki belgesi: Ticari olarak,  taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara verilir" hükmüne, "İliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları" başlıklı 7.maddesinde  "(1) Bu Yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin;
 a) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararını Bakanlığa sunmaları, 
b)(Değişik:RG-14/1/2023-32073) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili ilerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ilerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarını (bu ilerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iler olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyeleri UKOME kararlarını) Bakanlığa sunmaları, 
c)(Ek:RG-14/1/2023-32073) (a) ve (b) bentlerine göre Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek D4 yetki belgesi için kulandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi, şarttır." hükmüne yer veilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. Maddesinin (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış; anılan Yasanın 9. maddesinde, “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.
15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde, “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle… d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir hükümlerine  yer verilmiştir.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. Maddesinde "Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Eskişehir, Erzurum, Gaziantep, İzmir, Kayseri, Konya, Mersin, Sakarya ve Samsun büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıdır." hükmü yer almaktadır.
 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
          	Davanın, yukarıda anılan mevzuat hükümleri ve dosya içeriğiyle birlikte değerlendirilmesinden; uyuşmazlığın çözümü için il içi taşımacılık kapsamında D4 yetki belgesinin yenilenmesi hususunda anılan yetkinin ilgili Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından mı yoksa Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı bünyesinde yer alan Bölge Müdürlükleri tarafından mı kullanılacağının tespit edilmesi gerekmektedir.
	Dairemizin 28/03/2024 tarihli Ara Kararı ile davalı idareden, il içi taşımacılığına ilişkin olarak bakanlıkça düzenlenmiş olan D4 yetki belgelerinin ilgili Büyükşehir belediyelerine devrinin yapıldığı, bu nedenle D4 yetki belgelerinin yenilenmesi hususunda davalı idarenin herhangi bir görev ve yetkisinin bulunmadığı iddiasına ilişkin olarak, devredildiği iddia olunan yetki belgelerinin devrine ve bahse konu devrin dayanağı olan yasal düzenlemelere ilişkin tüm bilgi, belgelerin istenilmesine karar verilmiş, davalı idarece verilen cevapta, Belediye sınırları içerisindeki taşımaların 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu ile düzenlendiği, 6360 sayılı Kanunla büyükşehir belediye sınırlarının il mülki sınırları olarak tanımlanmış olması nedeniyle il içinde yapılan yolcu taşımalarının şehir içi yolcu taşımaları kapsamına girdiği bu nedenle yapılacak yolcu taşımalarının düzenlenmesi ilgili büyükşehir belediyesinin yetkisinde olduğu, söz konusu Kanun hükümlerine göre Büyükşehir Belediyelerinin sınırları içerisinde yolcu taşımacılığı yapmak üzere Bakanlıkça düzenlenmiş olan D4 yetki belgelerinin ilgili Büyükşehirlere devrinin yapıldığı, Bu kapsamda...adına Alifuatpaşa- Adapazarı arası taşımacılık yapmak üzere düzenlenmiş olan ... numaralı D4 yetki belgesinin Genel Müdürlüğün ...tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı yazılarına istinaden 19.12.2016 tarihi itibariyle Sakarya Büyükşehir Belediyesinin yetkisine geçmiş olduğu ve bu hususun Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile firmaya bildirildiği,  söz konusu D4 yetki belgesinin yenilenmesi ile ilgili Bakanlık Bölge (Bolu) Müdürlüğünün herhangi bir görevinin ve yetkisinin bulunmadığı ifadelerine yer verilmiştir.
	4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 11/06/2009 tarihli ve 27255 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin ilgili hükümleri incelendiğinde, D4 yetki belgesi ile 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası ve taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ticari yolcu taşımacılığı yapılabileceği, bahse konu taşımacılığın yapılabilmesi için gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini Bakanlıktan almaları gerektiği, aynı belgenin süresinin bitiminde yenilenmesi hususunda yine Bakanlığa başvurulması gerektiği bu hususta il içi veya 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımacılığı anlamında başvuru merci olarak herhangi bir uygulama farklılığı bulunmadığı açıktır. Keza dava konusu işlem tarihinden sonra 08/01/2018 tarihinde yürürlüğe giren yeni Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde benzer ifadelere yer verilerek D4 yetki belgesine ilişkin hem başvuru hem de yenilemeye ilişkin yetkili makamın ilgili Bakanlık olduğu hüküm altına alınmıştır.
	Öte yandan 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un yürürlüğe girdiği 30/03/2014 tarihinden sonra büyükşehir belediyesi sınırları il mülki sınırları olarak belirlenmiş böylece tüm büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesi ile toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek ve bu minvalde tanımlanabilecek tüm görev ve yetkilerin, büyükşehir belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezine geçtiği anlaşılmaktadır. Ancak bahse konu yasal düzenlemelerde D4 yetki belgelerine yönelik yenileme taleplerinin Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından incelenmesi gerektiğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.
	Bu durumda; D4 yetki belgelerine yönelik olarak yenileme başvurularının değerlendirilmesi ile gerekli işlemlerin yapılmasına ilişkin yetkinin yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına ait olduğu, halde, davacıya ait D4 Yetki belgesinin ... plakalı araç üzerinden yenilenmesi talebinin, il içi hattı olduğundan dolayı dosyanın Sakarya Büyükşehir Belediyesi UKOME'ye gönderilmesine, bu nedenle yenileme işlemi yapılmayıp evrakların iade edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... gün ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 01/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.