Esas No: 2022/7420
Karar No: 2024/5518
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/7420 E.  ,  2024/5518 K.


"İçtihat Metni"
           T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2022/7420
Karar  No : 2024/5518
 
Temyiz İsteminde Bulunanlar		: 1- (Davacılar)
									 Kendi adına asaleten	..., ...								...,... 'ya  velayeten							  ...
Vekili	            : Av. ...
									2- (Davalı)
					 ... Belediye Başkanlığı 
Vekili	            : Av. ...
İstemin	Özeti				: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, taraflarca aleyhlerine olan kısımların 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti	          : Savunma verilmemiştir.
Danıştay Tetkik Hakimi	          : ...
Düşüncesi					: İdare Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
	Dava; davacıların murisi ...'nın Tokat ili, Zile ilçesi, ... köyü, ... Irmağı'nda 31/07/2014 tarihinde boğularak yaşamını yitirmesinde davalı idarenin, kendisine ait kum eleme tesisi ruhsat sahası dışına çıkarak boğulma olayının gerçekleştiği yerden kum alması ve gerekli önlemleri almamış olması nedeniyle hizmet kusuru bulunduğundan bahisle 250.000,00 TL manevi ve fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla 1.000,00 TL  (ıslah edilen 904.942,09-TL) maddi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
	İdare Mahkemesince, Dairemizce verilen bozma kararına uyulduğu belirtilerek davacıların maddi tazminat talebinin kabulü ile; Davacı ... için 670.612,43-TL maddi tazminatın (başlangıçta ortak talep edilen 1.000,00-TL'den 4/16 hissesine isabet eden) 250,00-TL kısmı için davalı idareye başvuru tarihi olan 29/09/2015 tarihinden itibaren, 670.362,43‬-TL'sinin ise ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 03/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacı ...'ya ödenmesine, Davacı ... için 3.577,29-TL maddi tazminatın (başlangıçta ortak talep edilen 1.000,00-TL'den 3/16  hisse payına isabet eden) 187,50-TL kısmı için davalı idareye başvuru tarihi olan 29/09/2015 tarihinden itibaren, 3.389,79‬-TL'sinin ise ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 03/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacı ...'ya ödenmesine, Davacı ... için 13.319,13-TL maddi tazminatın  (başlangıçta ortak talep edilen 1.000,00-TL'den 3/16  hisse payına isabet eden) 187,50-TL kısmı için davalı idareye başvuru tarihi olan 29/09/2015 tarihinden itibaren, 13.131,63‬‬-TL'sinin ise ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 03/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacı...'ya ödenmesine, Davacı ... için 45.565,92-TL, maddi tazminatın (başlangıçta ortak talep edilen 1.000,00-TL'den 3/16  hisse payına isabet eden) 187,50-TL  kısmı için davalı idareye başvuru tarihi olan 29/09/2015 tarihinden itibaren, 45.378,42-TL'sinin ise ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 03/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacı ...'ya ödenmesine, Davacı ... için 171.867,32-TL, maddi tazminatın (başlangıçta ortak talep edilen 1.000,00-TL'den 3/16  hisse payına isabet eden) 187,50-TL kısmı için davalı idareye başvuru tarihi olan 29/09/2015 tarihinden itibaren, 171.679,82‬‬-TL'sinin ise ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 03/10/2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacı ...'ya ödenmesine, Davacıların manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile; 100.000,00-TL manevi tazminatın davalı idareye başvuru tarihi olan 22/09/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacılara hisseleri oranında (...'ya 4/16, ...'ya 3/16,...'ya 3/16, ...'ya 3/16, ...'ya 3/16 oranında) ödenmesine, bu miktarı aşan manevî tazminat (150.000,00-TL) talebinin ise reddine karar verilmiştir.
	İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinde yazılı nedenlerin bulunmasına bağlı olup; temyiz incelemesi sonunda karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise kararın düzeltilerek onanmasına karar verileceği kurala bağlanmıştır.
	Tam yargı davalarında istemle bağlı olma kuralının sebep olduğu hak kayıplarının giderilmesi amacıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin 4. fıkrasına, 30/04/2013 tarihinde yürürlüğe giren 6459 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile; "Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir." cümlesi; aynı Kanun'un 5. maddesi ile de, 2577 sayılı Kanun'a Geçici 7. madde ile "Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, bu Kanunun 16. maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen hüküm, kanun yolu aşaması dâhil, yürürlük tarihinde derdest olan davalarda da uygulanır." hükmü eklenmiştir.
	6459 sayılı Kanun'un 4. maddesinin gerekçesinde; "AİHM, devletin sorumluluğuna ilişkin tazminat davalarında, davacıların yargılamanın yavaş işlemesinden doğan zararlarını ortadan kaldıracak yeterli bir çözüm bulunmadığı yönünde ülkemiz aleyhinde ihlal kararları vermektedir. Düzenlemeyle, idarî yargıda açılan tam yargı davalarında talep edilen tazminatın daha yüksek olduğunun dava devam ederken anlaşılması durumunda, davacıya talep edilen miktarı arttırma hakkı verilmemesinin adil yargılama hakkının ihlali olarak kabul edilmesi sebebiyle, nihai karar verilinceye kadar ıslah suretiyle talep edilen tazminat miktarını arttırma hakkı tanınmaktadır." ifadesine yer verilmiştir.
Faiz, idarenin tazmin borcu bağlamında, kişilerin, idarenin eylem ve/veya işlemlerinden dolayı uğradıkları zararların giderilmesi istemiyle başvurmalarına karşın, idarenin zararı kendiliğinden ödemeyip, yargı kararıyla tazminata mahkûm edilmesi sonucunda, idarenin temerrüde düştüğü tarihten tazminatın ödendiği tarihe kadar geçen süre için 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'a göre hesaplanacak tutarı ifade etmektedir.
Tazminatın ödenmesi istemiyle idareye yapılan başvuru üzerine, bu istemin idare tarafından açıkça veya zımnen reddi üzerine, idarenin, tazminat istemi karşısında direnmeye (temerrüde) düşürüldükten sonra davacıların tazminat miktarını dava açarak talep edebileceği, açılacak davada talep edilecek tazminat miktarının serbestçe tayinine hukuki bir engel bulunmamakla birlikte, talep edilecek tazminat miktarının yüksek tutulması durumunda davacıların talep ettiği tutar ölçüsünde ödemek zorunda kalacağı ve bu tür davalarda nispi olarak belirlenen yargılama harçlarının da yüksek olacağı, bunun da mahkemeye erişim hakkını kısıtlayacağı açıktır.
	Yapılan bu açıklamalar karşısında, uğranılan zararın gerçek miktarının Mahkeme tarafından net bir şekilde ortaya çıkması durumunda, ortaya çıkan bu gerçek zararın tamamının tazmini amacıyla verilen miktar artırımına (ıslah) ilişkin dilekçenin yeni bir dava niteliğinde olmayıp, mevcut davada talep edilen tazminat miktarının ıslah suretiyle artırımına olanak sağlayan yasal bir hakkın kullanımına ilişkin olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, artırılan tazminat miktarı yönünden davanın kabul edilmesi halinde, yasal faizin başlangıcının bu miktar yönünden de, idarenin uyuşmazlığın esasında ihtilafa düştüğü tarih olduğu sonucuna varılmaktadır.
Yukarıda aktarılan hususlar birlikte değerlendirildiğinde, esasen davacıların dava açarken yüksek oranlı yargılama harçları vb. nedenlerden dolayı tazmini isteminde bulundukları bedel dava dilekçesinde düşük belirtilmiş ise de, davacıların tazminine karar verilmesi konusunda gerçek iradelerini yansıtan miktarın, ıslah ile arttırılan gerçek zararları olduğunun, bu gerçek zararın esasen idarelere başvuru tarihinde bir başka deyişle idarelerin temerrüde düşürüldüğü tarihte ortaya çıktığı, ancak davacılar tarafından miktarı tam olarak bilinemediğinden ve tespit edilemediğinden dava açılırken talep edilemeyen bir zarar olduğunun kabulü, bu kabul doğrultusunda da ıslahla arttırılan dava değerinin tamamına davalı idarenin temerrüde düştükleri idareye başvurma tarihi, idareye başvuru yapılmadan açılan davalarda ise dava tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu durumda; temyize konu Mahkeme kararının, davacılara ödenecek maddi tazminatın ıslah ile artırılan kısma yürütülecek yasal faizin başlangıç tarihinin ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 03/10/2022 tarihinden itibaren ödenmesine ilişkin kısımlarının kaldırılarak, her davacı yönünden, tespit edilen maddi tazminatın tamamına yürütülecek yasal faizin başlangıç tarihinin, davalı idareye başvuru tarihi olan 29/09/2015 olarak uygulanması gerektiği kanaatine varılmıştır.
	İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz istemlerinin reddi ile anılan kararın ıslah ile artırılan kısma yürütülecek yasal faizin başlangıç tarihinin yukarıda belirtilen şekilde düzeltilerek onanmasına ve temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,  23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.