Esas No: 2022/5765
Karar No: 2024/4529
Karar Tarihi: 03.07.2024

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/5765 E.  ,  2024/4529 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 ALTINCI DAİRE  
Esas  No : 2022/5765
Karar No : 2024/4529                                                                    
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Belediye Başkanlığı	  
VEKİLİ: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Mimarlar Odası 
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN	KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.   
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Uşak ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza yönelik 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ilişkin 05/06/2020 tarihli, 115 sayılı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğine ilişkin ... tarihli, ... sayılı Uşak Belediye Meclisi kararlarının iptali istenilmiştir.
               İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, ticaret alanı kullanımında artışa neden olan kat artışının nesnel ve teknik gerekçelere dayanmadığı, plan değişikliği ihtiyacını ortaya çıkaran ve kamu yararını gerektiren bir zorunluluğun bulunmadığı, yapılaşma oranında ve kat adedinde artışa ve kullanım değişikliğine neden olan plan değişikliği kararının plan bütünlüğüne uygun olmadığı, taşınmazın çevresindeki park ile bütünleşerek konut çevresi için açık alan potansiyeli oluşturduğu ve güneşlenme açısından konut çevresine iki katlı olarak katkı sağladığı, buna karşın beş katlı yapılaşamaya izin veren imar planı değişikliğinin yerleşme dokusunu, yoğunluğunu ve siluetini olumsuz yönde etkilediği, tüm bu nedenlerle dava konusu imar planı değişikliklerinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
	Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak iptaline karar verilmiştir.
               Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Usul açısından; davacının iş bu davayı açmada ehliyetli olmadığı, esasa yönelik olarak ise; yapılan plan değişikliği ile dava konusu alanın etrafında bulunan konut alanlarının ihtiyacının karşılanmasının amaçlandığı, değişiklik yapılırken çevredeki yapılaşmalar, kullanım kararları ve imar planında planlanmış yükseklikler dikkate alınarak kent silüetinin bozulmaması amacıyla yapı yüksekliğinin değiştirilmediği, plan değişikliğinin fiilen yaşanmakta olan sorunların çözümüne yönelik olduğu, bölge insanının günlük ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla zaten bir kısmı ticari alan olan taşınmazın tamamının ticari alana dönüştürüldüğü, böylece konut fonksiyonu ortadan kaldırılarak sözkonusu bölgenin yoğunluğunun azaltıldığı, yapılan işlemde kamu yararı olduğu, tesis edilen işlemlerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.  
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY	TETKİK	HAKİMİ	...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY: Dosyanın incelenmesinden; Uşak İli, Merkez İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı mülkiyeti davalı belediyeye ait olan taşınmaza ilişkin olarak Uşak Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve ... tarihli, ... sayılı kararı ile de 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapıldığı, anılan imar planı değişikliklerinin 24.06.2020-23.07.2020 tarihleri arasında askıya çıkarılarak ilan edildiği, davacı tarafından 20.07.2020 tarihinde yapılan itirazın reddine yönelik ... tarihli, ... sayılı Uşak Belediye Meclisi kararının davacı tarafa 14.09.2020 tarihinde tebliği üzerine anılan plan değişikliklerinin iptali istemiyle 15.10.2020 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
	 İLGİLİ MEVZUAT:
	 3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle, 5. maddesinde nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral  durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluğunu, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak; uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların  yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Genel planlama esasları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrası, "Bu Yönetmeliğe göre hazırlanacak her tür ve ölçekteki mekânsal planlar aşağıda yer alan planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılır...."; i) Planlama süreci; araştırmaların yapılması, sorunların ortaya konulması, veri ve bilgi toplama ile ilgili analiz aşaması; bilgilerin bir araya getirilmesi, birleştirilmesi ve sonuçların değerlendirilmesi ile ilgili sentez aşaması ve plan kararlarının oluşturulması aşamalarından oluşur."; j) "Planların hazırlanmasında plan türüne göre katılım sağlanmak üzere anket, kamuoyu yoklaması ve araştırması, toplantı, çalıştay, internet ortamında duyuru ve bilgilendirme gibi yöntemler kullanılarak kurum ve kuruluşlar ile ilgili tarafların görüşlerinin alınması esastır."; k) "Planların iptal edilmesi halinde, daha önce alınan kurum ve kuruluş görüşleri ile birlikte yapılan analiz ve sentez çalışmaları yeni plan hazırlanmasında bu Yönetmelik kapsamında yeniden değerlendirilir." hükmünü; aynı Yönetmeliğin "Araştırma ve analiz" başlıklı 8. maddesi, "(1) Mekânsal planların, plan değişiklilerinin, revizyon ve ilavelerin hazırlanması sürecinde, kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerince planın türüne ve kademesine göre bu Yönetmelikte genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve öneriler elde edilerek gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmalar yapılır."; (3) Kurum ve kuruluşların plan yapım aşamasında plan alanına yönelik ihtiyaç duydukları eğitim, sağlık, sosyal ve kültürel tesis, emniyet ve güvenlik vb. hizmet alanları ile bu alanlara ilişkin standartları bildirmeleri esastır. Bu amaçla nazım imar planı yapım aşamasında kurumların görüşü alınır."; aynı Yönetmeliğin "Nazım imar planı" başlıklı 23. maddesi, "Nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır."; 'İmar planı değişiklikleri' başlıklı 26. maddesi, (1) İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır. (2) İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz. (3) İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik yapılabilmesi için: a) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik altyapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı Bakanlık veya kuruluşların görüşü alınır. b) İmar planında yer alan yol hariç sosyal ve teknik altyapı alanlarının ve kamuya ait sosyal ve kültürel tesis alanlarının kaldırılabilmesi veya küçültülmesi ancak bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir. Eşdeğer alanın ayrılmasında yüzölçümü ve konum özellikleri korunur. Bu alanların yerinin değiştirilmesinde, mevcut plandaki hizmet etki alanına göre aynı uygulama etabı veya bölge içinde kalması, yaya erişim mesafelerinin dikkate alınması ve yeni tespit edilen alanın tesisin yapılmasına müsait olması zorunludur..." hükmünü içermektedir.   
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Dosyanın incelenmesinden; davaya konu 2328 ada, 1 parsel sayılı davalı idare mülkiyetindeki taşınmazın dava konusu imar planı değişiklileri öncesinde yürürlükte olan  09.01.1987 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planında "ticaret+konut alanı”, 03.09.2018 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise "emsal:0.70, Hmaks 6.50 yapılaşma koşullu ticaret+ konut alanı" olarak tanımlı iken dava konusu edilen ... tarihli, ... sayılı ve ... tarihli, ... sayılı Uşak Belediye Meclisi kararları ile yapılan değişikliklerle, taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planında "ticaret + konut alanı”  olan fonksiyonun "ticaret alanı" olarak, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise  "emsal:0.70, Hmaks 6.50 yapılaşma koşullu ticaret+ konut alanı" olan fonksiyonun "ayrık nizam 5 kat yapı düzeni ve TAKS/KAKS : 0.40/2.00 yapılaşma koşullu ticaret alanı" olarak belirlendiği anlaşılmaktadır. 
 Plan Açıklama Raporunda; imar planı değişikliğinin gerekçelerinin, "yakın çevredeki kullanım kararları, çevredeki yapılaşmalar ve imar planlarında planlanmış yükseklikler dikkate alınarak kent siluetinin bozulmaması, kullanım fonksiyonunun ticaret alanı olarak değiştirilerek etrafında bulunan konut alanlarının ihtiyacını karşılaması" olarak açıklandığı, yapılan imar planı değişikliği ile ticaret alanı kullanımının 1289.46 m2 olacağının belirtildiği görülmektedir. 
İdare Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda; plan açıklama raporunda belirtilen değişiklik nedenlerinin teknik ve nesnel gerekçelere dayanmadığı, çevredeki konut alanlarında yapılaşmanın 5 katlı olması nedeniyle ticaret alanında 5 kat yapılaşma önerilerek siluetin uyumlu hale getirilmesi gerekçesinin teknik ve nesnel bir gerekçe  olmadığı, davaya konu parselde ticaret alanı kullanımında artışa neden olan kat artışının nesnel ve teknik gerekçelere dayanmadığı ve plan değişikliği ihtiyacını ortaya çıkaran kamu yararına bir zorunluluk durumunun bulunmadığı, taşınmazın mevcut haliyle çevresindeki park ile bütünleşerek konut çevresi için açık alan potansiyeli oluşturduğu ve güneşlenme açısından konut çevresine iki katlı olarak katkı sağladığı, dava konusu imar planı değişikliğinin tek bir parseli kapsayan plan bütünlüğünü bozan, sosyal ve teknik alt yapı dengesi ile uyumlu olmayan bir planlama kararı olduğu, imar planlarının bütüncül olarak hazırlanmasının gerektiği, imar planı yapım sürecinden bağımsız olarak parsel bazında nüfus ya da yapı yoğunluğunu arttıran plan değişikliklerinin planın bütünlüğünü ve sosyal-teknik alt yapı dengesini bozacağı, konut çevresi içerisinde 5 katlı ticaret alanı kararı taşıt kullanımının ve otopark ihtiyacının artışına neden olacağı, bu nedenle dava konusu parselde yapılaşma oranında ve kat adedinde artışa ve kullanım değişikliğine neden olan imar planı değişikliği kararının plan bütünlüğüne uygun olmayan bir plan kararı olduğu değerlendirmelerine yer verildiği görülmüştür. 
Uyuşmazlıkta,1/1000 ölçekli uygulama imar planında ve mevcut yapılaşma durumunda  davaya konu taşınmazın geniş çevresinin tümünün 5 katlı olduğu, bu açıdan dava konusu imar planı değişikliği ile taşınmaza getirilen kat yüksekliğinin çevresi ile uyumlu olduğu, mevcut durumda taşınmaz çevresinin tamamının yapılaştığı bu nedenle de parsel bazlı değişiklik yapılmak dışında bir seçeneğin bulunmadığı, taşınmazın değişiklik öncesi "ticaret-konut" kullanımın "ticaret" olarak değiştirildiği bunun esaslı bir değişiklik olarak kabul edilemeyeceği, ayrıca bu durumun imar planı değişikliği açıklama raporunda konut çevresinin ticari fonksiyon ihtiyacı olarak açıklandığı kaldı ki yakın çevrede başka da ticari kullanım kararının bulunmadığı ve ticari kullanımın yerleşik nüfus artışına neden olmayacağı da göz önüne alındığında taşınmazda yapılan değişikliğin çevresi ile uyumlu ve değişikliğin gerekçelerinin oluştuğu söylenebilecektir.
Bu durumda; Mahkemece yeniden oluşturulacak bir bilirkişi kurulu marifetiyle tekrar keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle yukarı da yer verilen hususlar göz önünde bulundurularak emsal artışının çevreye olan etkisinin şehircilik ilkeleri, planlama esasları yönünden incelenerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin  yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin  Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 03/07/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.