Esas No: 2021/5134
Karar No: 2024/3584
Karar Tarihi: 01.10.2024

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2021/5134 E.  ,  2024/3584 K.


"İçtihat Metni"
       T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas     No : 2021/5134
Karar	No : 2024/3584                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ...Kurumu Başkanlığı	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN_KONUSU	: ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem:  Davacı tarafından, işyerinde çalıştırılan 2 işçi ile ilgili işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesi gereğince 214.411,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Ostim Sosyal Güvenlik Merkezinin ...tarih ve ...sayılı işleminin ve bu işleme karşı yapılan itirazın reddine dair, ...tarih ve ...sayılı işlem ile bildirilen, ...tarih ve ...sayılı itiraz komisyonu kararının söz konusu idari para cezasına ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla, davacının işyerinde çalıştırdığı işçilerin işe giriş ve işten çıkış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerini vermediği tespit edildiğinden, bu ihlaller için 5510 sayılı Kanun'da öngörülen idari para cezalarının verilmesine dair dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince; şikayetçilerin davacıya ait iş yerinde  belirtilen süre kadar fiilen çalıştıklarının somut olarak ortaya konulamadığı, dosyaya ekli İş Mahkemesi kararında da şikayetçi işçinin kısmi sürelerde çalıştığının tespit edildiği ancak bu sürenin 86 ay olmadığı anlaşıldığından, idari para cezası verilmesine dair dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık, davanın reddine dair idare mahkemesi kararında hukuki isabet  bulunmadığı gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davacının istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI	: Davalı idare tarafından, Kurum denetmeni tarafından yapılan denetim sonucunda iki kişinin davacının iş yerinde çalıştığının tespit edildiği, denetim raporunda tespiti yapılan hususların geçersizliğinin ispat edilemediği, Kurum işlemlerinin hukuka uygun olduğu ve Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI	: Davacı tarafından,  temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. 
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:	
	MADDİ OLAY : 
	Dosyanın incelenmesinden, ...Mah...Sok. ...Çarşısı No:...Yenimahalle / Ankara adresinde bulunan ve davacı tarafından işletilen Batıkent Ankara Kıraathanesi unvanlı işyerinde sigortasız işçi çalıştırıldığı yönünde yapılan ihbar üzerine başlatılan incelemede sosyal güvenlik denetmeni tarafından 09/11/2017 tarihinde tutulan işyeri durum tespit tutanağında, ...ve ...adlı kişilerin anılan işyerinde fiilen çalıştıklarının tespit edildiği, yapılan tespitlere istinaden düzenlenen ...tarih ve ...sayılı durum tespit raporunda anılan şahıslar için işe giriş bildirgelerinin, aylık prim ve hizmet belgelerinin ve işten ayrılış bildirgelerinin istenmesi, verilmemesi halinde idari para cezası uygulanması, sigortalı bildirimlerinin yapılmaması ve ücret tediye bordrolarının düzenlenmemesi nedeniyle de 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinin (e-5) bendi uyarınca idari para cezası uygulanması gerektiği sonucuna varıldığı, anılan rapor uyarınca Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Ostim Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından 2 işçi ile ilgili işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmemesine istinaden ...tarihli ve ...sayılı dava konusu işlemle 214.411,00 TL idare para cezası uygulandığı, davacı tarafından para cezasına yapılan itirazın reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalı bildirimi ve tescili" başlıklı 8. maddesinde, "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmüne; "Sigortalılığın sona ermesi" başlıklı 9. maddesinde, "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten,... itibaren sona erer... Birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından,... en geç on güne içinde Kuruma bildirilir." hükmüne; "Prim belgeleri ve iş yeri kayıtları" başlıklı 86. maddesinde, "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar için işverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, verilme süresi ve diğer hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir... Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz... Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır." hükmüne; "Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 2 numaralı alt bendinde, "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne; 3 numaralı alt bendinde, "İşyeri esas alınmak suretiyle bildirgenin verilmediğine ilişkin; mahkemenin karar tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarının tespit tarihinden, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanlarının rapor tarihinden, bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum  ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerin Kuruma intikal tarihinden itibaren bir yıl içinde bu bendin (2) numaralı alt bendinde sayılan durumlardan biriyle tekrar bildirge verilmediğinin anlaşılması halinde, bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında bu defa her bir sigortalı için asgari ücretin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne; (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne; j) bendinde "9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
 
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Dosyanın incelemesinden, davacıya ait iş yerinde kayıt dışı çalışma yapıldığına yönelik ihbar üzerine davalı idare denetmeni tarafından iş yerinde yapılan durum tespitinde ... ve ...isimli kişilerin çalıştığı tespit edilmiş akabinde yapılan inceleme ve araştırma neticesinde söz konusu kişilerin alınan beyanları ile davacıya ait Batıkent Ankara Kıraathanesi unvanlı iş yerinde çalıştıklarına dair sağlık muayene evrakı, polis denetim tutanakları, banka dekontları, anılan kişilerin imzasını taşıyan faturalar ve kıraathane müşterisi olan tanıkların beyanları ile bu kişilerin davacıya ait iş yerinde 2006 yılından itibaren çalıştıkları sonucuna varılmıştır. 
             Öte yandan, dava dışı sigortasız çalıştırılan ...'nın ...İş Mahkemesinde E: ...sayılı dosya ile açtığı hizmet tespiti davasında verilen ...tarih ve K:...sayılı kararla, "dinlenen taraf tanıkları ve kamu tanıklarının beyanları ile ...'nın hizmet akdi ile davacıya ait iş yerinde 04/05/2007-28/01/2010 tarihleri arasında, 01/03/2011-01/01/2013 tarihleri arasında ve 01/09/2015-08/11/2016 tarihleri arasında çalıştığının tespit edildiği, davalı idare denetmeni tarafından hazırlanan ve tespit edilen sigortalılığa esas süreler açısından ...'nın çalıştığı tespit edilen süreler hariç olmak üzere 14/09/2006 ile 09/11/2017 tarihleri arasındaki hizmetin idarenin yaptığı denetim sonucunda hizmet kaydına işlendiğinden bu kısım yönünden davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği" gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, kısmen karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, anılan karara karşı davalı ...ve müdahil Kurum tarafından yapılan istinaf başvuruları da ...Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesinin  ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla esastan reddedilmiştir.  
              Uyuşmazlıkta ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ...İdare Mahkemesi kararının  şikayetçilerin davacıya ait iş yerinde  belirtilen süre kadar fiilen çalıştıklarının somut olarak ortaya konulamadığı, dosyaya ekli İş Mahkemesi kararında da şikayetçi işçinin kısmi sürelerde çalıştığının tespit edildiği ancak bu sürenin 86 ay olmadığı anlaşıldığından, idari para cezası verilmesine dair dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık, davanın reddine dair idare mahkemesi kararında hukuki isabet  bulunmadığı  gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
   	Bu durumda davacıya ait iş yerinde dava dışı ... ile ...'nın sigorta bildirimleri yapılmadan çalıştığı, ...İş Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararla ...'nın hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı tespit edilen süreler hariç olmak üzere 14/09/2006 ile 09/11/2017 tarihleri arasındaki hizmetin idarenin yaptığı denetim sonucunda hizmet kaydına işlendiği için bu kısım yönünden davanın konusuz kaldığı belirtilerek idare tarafından idari para cezasına esas alınan dönem bakımından davanın kabulüne karar verildiği, böylelikle 14/09/2006 ile 09/11/2017 tarihleri arasında çalışmanın kesintisiz olduğu ve bu çalışanın dava konusu idari para cezası uygulanmadan önce işten ayrıldığı anlaşılmış olmakla açık ve duraksamaya yer vermeyen kayıt dışı çalışma için işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmemesinden dolayı idari para cezası uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bununla birlikte, Bölge İdare Mahkemesince yeniden yapılacak yargılamada her iki çalışan tarafından açılan hizmet tespiti davalarının yargılama ve kesinleşme süreçleri araştırılarak verilmiş olan kararların da dikkate alınması gerektiği açıktır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin temyize konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin ...İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemlerin iptali yolundaki temyize konu ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/10/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.