Esas No: 2024/1399
Karar No: 2024/10683
Karar Tarihi: 25.06.2024

Danıştay 5. Daire Başkanlığı         2024/1399 E.  ,  2024/10683 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
BEŞİNCİ DAİRE
Esas  No : 2024/1399
Karar No : 2024/10683
 
TEMYİZ EDEN (DAVACI)        : ... İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 
VEKİLİ                                      : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı / ANKARA 	
                                         2- ... Valiliği / ... 
VEKİLLERİ                               : Av. ...                                    
İSTEMİN KONUSU          : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ           :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kapatılan Şifa Üniversitesinden olan ticari alacaklarının ödenmesi istemiyle 7075 sayılı Kanun'un Geçici 4.maddesinin 1.fıkrası kapsamında yaptıkları başvurunun reddine ilişkin İzmir Valiliği Defterdarlık KHK İşlemleri İl Bürosu'nun ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmektedir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; davacı ile 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükmü ile kapatılan Gediz (Şifa) Üniversitesi arasında ticari alacak ilişkisi olduğu, davacı tarafından 16/02/2021 tarihli dilekçe ile 685 sayılı Kanun Hükmüne Kararname ile kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna yaptığı başvurudan olumlu ya da olumsuz bir cevap alamadığı, 7075 sayılı Kanunun Geçici 4. maddesinin 1. fıkrası kapsamında alacağın ödenmesi için başvurulduğu ve yapılan başvurunun reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; davacının 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükmü ile kapatılan Gediz (Şifa) Üniversitesi'nden olan ticari alacağının ödeme işlemlerinin 7091 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca değerlendirmeye alındığı, davacı tarafından alacağının 7075 sayılı Kanunun Geçici 4. maddesinin 1. fıkrası kapsamında ödenmesi için yapılan dava konusu işleme esas başvurunun ise 7075 sayılı Kanunun 2. maddesi uyarınca sayılan tahdidi işlemler arasında olmaması nedeniyle reddedildiği anlaşılmış olup davacının alacak iddiasının 7256 sayılı Kanun'a 7075 sayılı Kanun eklenen Geçici 4. madde kapsamına girmediğinden anılan yasa hükmü uyarınca yapılan başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
  Belirtilen gerekçelerle, davanın reddine karar verilmiştir.
	Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.   
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI 					  : Şifa Üniversitesinden ticari alacakları bulunmaktayken söz konusu Üniversitenin 667 sayılı KHK ile kapatılarak Hazineye devredildiği, bu durumun İzmir 20.İcra Müdürlüğünde devam eden icra takibinin kapatılmasına neden olduğu ve bu tedbir nedeniyle ticari alacaklarının ödenmediği, alacaklarının tahsili için yaptıkları başvurunun 7075 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 4. madde uyarınca reddedildiği, ancak 7091 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca başvurusuna cevap verilmesi ve sonuçlandırılması gerektiği, söz konusu işlemle hak arama hürriyetlerinin ihlal edildiği belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI              :  Temyiz isteminin reddi gerektiğini savunmuşlardır. 
 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ :  Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, işin gereği görüşüldü: 
İNCELEME VE GEREKÇE:	
	MADDİ OLAY : 
	Davacı şirket tarafından, 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kapatılan Şifa Üniversitesinden olan ticari alacaklarının ödenmesi istemiyle 7075 sayılı Kanun'un Geçici 4.maddesinin 1.fıkrası kapsamında davalı idareye başvuru yapılmıştır. 
	 İzmir Valiliği Defterdarlık KHK İşlemleri İl Bürosu'nun ... tarih ve ... sayılı işlemiyle alacak başvurusunun 7075 sayılı Kanun'un Geçici 4.maddesi kapsamında değerlendirme imkanı bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. 
	Bunun üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır. 
	İLGİLİ MEVZUAT:
	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun “İdari	dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlıklı 2. maddesinde, idari dava türleri, "...idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar." olarak sayılmıştır.
	7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun ile kanunlaşan 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Dava ve takip usulü" başlığını taşıyan 16. maddesinin 1. fıkrasında, "1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce açılan davalar ile bu kapsamda  Hazine veya Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumet yöneltilen davalarda mahkemelerce, 15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle red kararı verilir. Bu kararlar duruşma günü beklenmeksizin dosya üzerinden kesin olarak verilir ve davacılara resen tebliğ edilir..." kuralı; "2) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce başlatılan icra ve iflas takipleri ile bu kapsamda Hazine veya Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumet yöneltilen takipler hakkında icra müdürlüklerince, 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi uyarınca düşme kararı verilir. Bu kararlar dosya üzerinden kesin olarak verilir ve takip alacaklısına re'sen tebliğ edilir..." kuralı;
	...
	(4) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca verilen kararlarda davacı veya alacaklının 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinde belirtilen usule uygun olarak ilgili idari makama, tebliğ tarihinden itibaren otuz günlük hak düşürücü süre içinde başvurabileceği belirtilir. İdari başvuru üzerine idari merci tarafından verilecek karar aleyhine idari yargıda dava açılabilir. İdari yargının verdiği karar kesin olup, uyuşmazlık adli yargıda hiçbir şekilde dava konusu yapılamaz." kuralı yer almakta idi.
	7082 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 4 numaralı fıkrasının 3. cümlesinin iptali istemiyle yapılan başvuru sonucunda, Anayasa Mahkemesinin, 22/11/2023 tarih ve 32377 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 31/05/2023 tarih ve E:2018/77, K:2023/105 sayılı kararıyla; söz konusu maddenin ilgili cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline hükmedildiği, anılan kararın gerekçesinde; "...kamuya devredilen kurum ve kuruluşların hak, alacak ve/veya mal varlıkları üzerinde mülkiyet iddiasında bulunanların bu iddialarla ilgili olarak açacakları davaların hangi yargı kolunda görüleceği meselesi bir yargılama usulü politikası olarak kanun koyucunun takdirindedir. Anayasa’nın 36. veya 40. maddesi bu tür uyuşmazlıkların adli yargıda karara bağlanmasına ilişkin bir güvence içermemektedir. İdari yargı mercilerinin özel borç ilişkilerine ilişkin uyuşmazlıkların çözümlenmesi hususunda yeterli tecrübeye sahip olup olmaması da bir yerindelik meselesi olup anayasal bir sorun değildir. Dolayısıyla kamuya devredilen kurum ve kuruluşların hak, alacak ve/veya mal varlıkları üzerinde hak iddia edenlerin açacakları davaların idari yargı mercileri tarafından karara bağlanması tek başına Anayasa’nın 40. maddesine aykırılık taşımamaktadır.
	Bununla birlikte Anayasa’nın 40. maddesi oluşturulacak dava yolunun uyuşmazlığın esasını inceleme ve karara bağlama kapasitesini haiz olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu da idari yargı yerlerinin bu tür uyuşmazlıkların esasının incelenmesini ve karara bağlanmasını temin edecek uygun araçlarla donatılmasını gerektirmektedir. İdari yargının bu tür özel borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların esasını tüm yönleriyle inceleyebilecek araçlardan yoksunluğu bu tür uyuşmazlıkları inceleyebilecek yegâne yolun idari yargı olmasını öngören kuralın Anayasa’nın 40. maddesindeki gereklilikleri karşılamaması sonucunu doğurabilir. Bu bakımdan Anayasa Mahkemesinin üzerinde durması gereken mesele idari yargının kamuya devredilen kurum ve kuruluşların hak, alacak ve/veya mal varlıkları üzerinde hak iddia eden kişiler ile bu kurum ve kuruluşlar arasındaki özel hukuk uyuşmazlıklarını her yönüyle çözüme kavuşturacak araçlara sahip olup olmadığıdır. İdari yargılama usulü 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca yazılı yargılamaya dayanmaktadır. İdari yargılama usulünde tanık dinlenmesini yasaklayan açık bir hüküm bulunmamakla birlikte tanık dinleme usulünü düzenleyen hükümler 2577 sayılı Kanun’da yer almadığından ve bu konuda hukuk muhakemesi usulüne atıfta da bulunulmadığından idari yargılamada tanık dinlenip dinlenmeyeceği meselesi tartışmalı bir konu olmayı sürdürmüştür. Özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların bir kısmı yazılı belgelere dayandığından yazılı yargılama usulünü uygulayan idari yargının bunların çözümlenmesi için gereken araçları haiz olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte bazı özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde yazılı belgeler üzerinde inceleme yapılması yeterli olmamakta sözlü yargılama yapılması da gerekebilmektedir. Özellikle sadece tanık deliline dayalı olarak ispatlanması mümkün olabilecek iddiaların incelenmesinde sözlü yargılama yapılması ve tanık dinlenmesi zorunlu olabilmektedir. İdari yargılama usulünde tanık dinlenmesinin mümkün olup olmadığı hususunda süregelen tartışmanın varlığı da gözetildiğinde tanık dinlenmesini gerektiren özel hukuk uyuşmazlıkları yönünden idari yargının etkili bir yol olduğunun kesin bir biçimde söylenmesi mümkün görünmemektedir. Bu durumda kamuya devredilen kurum ve kuruluşların hak, alacak ve/veya mal varlıkları üzerinde hak iddia eden kişiler ile bu kurum ve kuruluşlar arasındaki özel hukuk uyuşmazlıklarının, sahip olduğu araçlar bakımından idari yargının kapasitesini aşıp aşmadığı yönünden bir ayrım yapılmaksızın, tümünün tek çözüm mercii olarak idari yargının tayin edilmesi Anayasa’nın 40. maddesinde öngörülen etkili yargısal başvuru yolları oluşturma yükümlülüğünü ihlal etmektedir." hususları belirtilerek iptaline karar verilmiştir. 
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	İdari yargının görev alanı; idare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetinin yürütülmesi  amacıyla, kamu gücü kullanılarak tek taraflı olarak tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idarî işlemler, idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar nedeniyle açılan davaların görüm ve çözümüyle sınırlı bulunmaktadır.	
	İdarenin işlemleri veya eylemleri nedeniyle hak ihlaline uğradığını öne süren kişilerce, ihlal edilen haklarının mali olarak telafisini teminen idari yargı mercilerinde açılacak tazminat istemli tam yargı davalarında; öncelikle, zararın idari bir işlem yahut eylemden mi kaynaklandığı hususunun; başka bir anlatımla, "işlemler" için; idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanarak, diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın, ilgilinin hukuki durumunda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren idari bir işlem olup olmadığının ortaya konulması; "eylemler" için ise, idarece yürütülen kamu hizmetinin kuruluşunda, örgütlenmesinde veya işleyişinde meydana gelen bir aksaklığı içeren idarenin kusur sorumluluğuna dayalı veya kusursuz sorumluluk hallerine dayalı bir hak ihlalinin bulunup bulunmadığının ortaya konulması gerekmektedir. Bu bağlamda, idari makamlar tarafından tesis edilmiş olsa bile, özel hukuk hükümlerine tabi olan işlem ve sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar ile kamu hizmetinin kuruluşu, örgütlenişi ve işleyişinden kaynaklanmayan eylemlerden doğan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargı mercileri görevlidir.
	Dava konusu uyuşmazlığı çözümlemekle görevli yargı kolunu belirleyen kanuni düzenlemenin Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan kararıyla iptal edildiği ve bu kararın Resmi Gazete'de yayımlandığı 22/11/2023 tarihinde yürürlüğe girdiği, Anayasa Mahkemesi kararlarının derdest olan davalarda uygulanacağı açıktır. 
	Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında uyuşmazlığın niteliğine göre, adli veya idari yargının görevli olup olmadığı konusunda dava dosyasını elinde bulunduran idari yargı mercii tarafından karar verilmesi gerekir. 
	Dava dosyasının incelenmesinden; davacı şirket tarafından, Şifa Üniversitesinden olan alacağının tahsili için İzmir 20. İcra Müdürlüğünde icra takipleri başlatıldığı, söz konusu Üniversitenin 667 sayılı KHK uyarınca kapatılması üzerine bu takipler hakkında düşme kararı verildiği, bunun üzerine yasal zorunluluk olarak ticari alacaklarının ödenmesi istemiyle 7075 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesinin 1. fıkrası kapsamında idareye başvuruda bulunulduğu, bu başvurunun reddi üzerine de anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 
	Olayda, her ne kadar davacı şirket tarafından, zorunlu idari başvurunun 7075 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesinin 1. fıkrası kapsamında yapıldığı belirtilmiş ise de, dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden yapılan bu başvurunun ticari alacağın tahsili amacıyla yapılan icra takipleri hakkında düşme kararı verilmesinden sonra 670 sayılı KHK'nın 5. maddesinin (4) numaralı fıkrasında belirtilen usulün işletilmesi amacıyla yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. 
	Bu itibarla, mahkeme tarafından ticari alacağın ödenmesi istemiyle yapılan başvuru sonrasında açılan iş bu davanın idari yargının görevinde olup olmadığı değerlendirilerek, uyuşmazlığın adli yargı düzeninin görev alanında olduğu sonucuna ulaşılması halinde davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerektiğinden, işin esasına girilerek davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun’un 49.  maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne; 
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesine  gönderilmesine,  25/06/2024 tarihinde oybirliğiyle, kesin olarak karar verildi.