Esas No: 2021/5846
Karar No: 2024/5037
Karar Tarihi: 03.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/5846 E.  ,  2024/5037 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/5846
Karar  No : 2024/5037  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	:... Beton ve Kum Sanayi A.Ş.	  
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin  ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket vekili tarafından, ... İli ... İlçesi hudutlarında bulunan ... sicil numaralı II-a grubu kalker işletme ruhsatlı maden sahasında belirlenen miktarın altında (2014,2015 ve 2018 yıllarında hiç üretim yapılmadığı) üretim yapıldığı gerekçesi ile 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin... gün ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca idari yaptırım/ceza gerektiren fiiller nedeniyle uygulanacak mevzuatın, fiilin işlendiği tarihte yürürlükte bulunan kanun hükmünün olması gerektiği, somut uyuşmazlıkta ise,  davacı şirketin 2019 yılından geriye doğru 3 yıllık süre içerindeki fiillerinden dolayı idari para cezasının uygulandığı ve fiillerin işlendiği (2014,2015 ve 2018) tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükmü uyarınca işlem tesis edildiği görüldüğünden davalı idarece mevzuat hükmünün doğru uygulandığı, uyuşmazlıkta uygulanacak kanun hükmüne göre, tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık süre içerisinde üç yıl süre ile üretim yapılmaması veya üç yıllık süre içerindeki toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde idari para cezasının uygulanacağı, dosya içeriğinde bulunan işletme projesinde ise maden sahasında yapılacak yıllık üretim miktarının 200.000 ton  olarak beyan edildiği, somut olayda, davacı şirkete ait maden sahasında davalı idare ekiplerince 25/04/2019 tarihinde denetim yapıldığı, denetimin yapıldığı 2019 yılından önceki beş yılın (2014, 2015, 2016, 2017 ve 2018 yılları dahil olmak üzere beş yıllık süre içerisindeki) üretim miktarlarına göre değerlendirme yapıldığı ve sonucunda idari para cezasının uygulandığı görülmüş olup, incelemenin mevzuata uygun olarak yapıldığı, inceleme neticesinde tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan  2018, 2017, 2016, 2015 ve 2014 yıllarındaki üretim miktarları değerlendirildiğinde herhangi bir üç yıllık dönemlerdeki üretim miktarlarının toplamın projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan (200.000 tondan) az olduğu (hiç üretim yapılmadığı) anlaşıldığından davacı şirket hakkında idari para cezası uygulanmasına ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık  bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:Dava konusu işlemin sebep unsuru, ruhsat sahasında  2015, 2016 ve 2018 yıllarında üretim yapılmaması olduğuna göre, uyuşmazlık bu çerçevede inceleneceği, dava konusu işlemin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 18/02/2015 günlü, 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6592 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değişik 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca tesis edildiği görüldüğünden, maddenin uygulanan halinin ilk cümlesinde "Beş yıllık sürede mücbir sebep ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmaması halinde para cezası verileceği" nin öngörülmesi karşısında; denetimin yapıldığı 5 yıllık süre içinde davacı şirketçe 2014, 2015 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığından bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği belirtildiğine göre, öncelikle dava konusu olayda, "üç yıldan fazla üretim yapılmaması" koşulunun oluşmadığı, dava konusu işlemde 2014 ve 2015 yıllarıyla birlikte üretim yapılmayan 2018 yılı da, tetkik edilen beş yıllık dönem içinde değerlendirmeye alındığı, ancak 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasında 28/11/2017 tarihli, 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesiyle yapılan değişiklik 05/12/2017 tarihli, 30261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğine ve anılan düzenlemede fiilin niteliği değiştiğine göre, anılan maddede yapılan değişiklikten önceki yıllar (2014, 2015, 2016 ve 2017 yılları) ile birlikte Kanun değişikliğinden sonraki 2018 yılındaki durumun bir bütün olarak  beş yıllık dönem içinde değerlendirilmesi suretiyle Kanun değişikliğinden önceki mevzuata göre idari para cezası verilemeyeceğinden, işletme projesinde yıllık üretim miktarına ilişkin beyanın 200.000 ton/yıl olmasına rağmen 2014, 2015 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığının tespit edildiğinden bahisle davacı şirket hakkında 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde mevzuata ve hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI  : Davalı idare tarafından,  beş yıl içerisinde üç yıl üretim yapılmadığının açık olduğu, kanunun önceki ve sonraki halinde olay yönünden fark olmadığı, kanun maddesinin her iki halinde de idari para cezasının öngörüldüğü, 2018 yılının beş yıllık süre içerisinde içerisinde değerlendirilemeyeceği yönündeki gerekçenin kabulüne olanak bulunmadığı, 2018 yılının değerlendirme dışı bırakılarak lehe değerlendirme yapılmaması gerektiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:	
MADDİ OLAY : 
	... İli ... İlçesi hudutları dahilinde ve davacı şirketin uhdesinde bulunan Sicil:... sayılı II-(a) grubu işletme ruhsat sahasında davalı idare ekiplerince 25.04.2019 tarihinde inceleme yapıldığı, yapılan incelemeler sonucunda şirketin işletme projesinde yıllık üretim miktarının 200.000 ton olduğu, yıllara göre üretim miktarlarının hesaplandığı, 2014, 2015 ve  2018 yılında üretim yapılmadığının tespit edilmesi üzerine  Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün... tarih ve... sayılı işlemi ile 3213 sayılı Kanun'un 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 2019 yılı için uyarlanan 77.632,00-TL idari para cezası ile cezalandırılması üzerine anılan idari para cezasının iptali  istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine,  13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır. 
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davalı idarece 25/04/2019 tarihinde mahallinde yapılan tetkikte 2016 yılı  20,050 ton, 2017 yılı  650 ton, 2018 ve 2019 yılı üretim yapılmadığı tespitlerine yer verildiği, 2014, 2015 ve 2018 yılına ilişkin işletme faaliyeti bilgi formunda üretim yapılmadığının beyan edilmiştir. Tespit tarihi itibariyle uygulanması gereken mevzuat hükmü gereği beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretimin, projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %30'undan az olmaması gerektiği, somut olayda ise 2014, 2015 ve 2018 yıllarında hiç üretim yapılmadığı görülmektedir. 
Her ne kadar dava konusu işlem, yukarıda anılan Kanun hükmünün 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında yürürlükte olan halinde yer alan %10 şartı dikkate alınarak işlem tesis edilmiş ise de, denetim tarihi olan 2019 yılı değişiklik sonrası yıllar için %30 barajının dikkate alınması gerektiği, somut olayda ise 2014, 2015 ve 2018 yıllarında hiç üretim yapılmadığı ve buna ilişkin olarak mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun söz konusu da olmadığı sabittir.
Bu durumda, yukarıda anılan mevzuat hükmü gereği projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının herhangi üç yılda üretim yapmadığı sabit olan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, davanın reddi yönündeki .... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabul edip dava konusu işlemi iptal eden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 03/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.