Esas No: 2019/5432
Karar No: 2024/984
Karar Tarihi: 28.02.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2019/5432 E.  ,  2024/984 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2019/5432
Karar  No : 2024/984  
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: S.S. ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Başkanlığı
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	      : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ	: Av. ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL	: S.S. ... Term. Min. Mot. Taş. Koop
VEKİLLERİ	: Av. ... - Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Uzunköprü ilçesinde taşımacılık hizmetleri yapan davacı kooperatif tarafından, Uzunköprü ilçesinin nüfusunun artmaması nedeni ile yeni hat açma ve araç artırımına gerek olmadığına, mevcut sistemdeki araçların çalışmasının uygun olacağına ve şehiriçi toplu taşımacılık yapacak minibüsler için 2019 yılında yapılacak mahalli yerel seçimlerini 6 ay geçmemek üzere 30/09/2019 tarihine kadar ruhsat verme yöntemi ile izin verilmesine ilişkin Uzunköprü Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda;  belediye hudutları içerisinde toplu taşıma yönteminin ne suretle yapılacağı, toplu taşıma araçlarının sayıları, bilet ücret ve tarifeleri, zaman ve güzergahları, Belediye Kanunu çerçevesinde doğrudan belediyeler tarafından belirleneceği, belediyelerin, toplu taşıma işini "emanet", "imtiyaz", "ihale" veya "tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat verme" usulü ile görmesi/gördürmesinin gerektiği, ruhsat verme yöntemi ile bile olsa tekel ve ayrımcılık  oluşturulmadan bir yol izlenmesi ve toplu taşıma hatlarını kiraya verme, hizmet satın alma veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat verme yoluyla objektif ve aleniyet ilkelerine uygun olarak sadece belirli bir kooperatif üyelerinin değil idarenin belirlediği kurallar çerçevesinde istekli olanların katılımını sağlamak suretiyle işlem yapılması gerektiği, bu yöntemlere başvurulmaksızın şehiriçi yolcu taşıma faaliyetinin sadece bir kooperatif üyelerine ruhsat verme  yöntemi ile yolcu taşımacılığı yaptırılması sonucunu doğuran dava konusu işlemde, fiilen adı geçen  kooperatif üyeleri bakımından imtiyaz veya tekel oluşturulacak şekilde ayrıcalık tanınmış olduğu, işlemin bu kısmında bu yönü ile hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak  dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,  Uzunköprü ilçesinin nüfusunun artmaması nedeni ile yeni hat açma ve toplu taşıma araç sayısının artırılmamasına ilişkin kısmında ise, davalı idarenin hizmetin görülmesindeki yetkisi kapsamında ve somut bir nedene dayalı olarak işlem tesis edildiğinden bu kısım yönünden işlemde hukuka aykırılık bulanmayarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacı S.S. ... Kooperatifin istinaf başvurusunun incelenmesinden, davacı kooperatif tarafından, dava konusu işlemin  "yeni hat açma ve toplu taşıma araç sayısının artırılmasına ilişkin" kısmının iptali yönünde talepleri bulunmadığından davanın kısmen reddine yönelik kısmının usul ve yasaya aykırı olduğu, bu nedenle yargılama gideri ile vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği ileri sürülerek istinaf başvurusunda bulunulduğu, dava dilekçesinin incelenmesinden Uzunköprü Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının bir kısmının iptalinin istenilmediği işlemin tamamının iptalinin istenildiğinden davacı S.S. ... Kooperatifin iddiası yerinde görülmeyerek  davacının istinaf talebinin reddine karar verildiği, Davalı belediye ile davalı yanında davaya katılan  S.S. ... San. Term. Min. Mot. Taş. Kooperatifinin istinaf başvurusunun incelenmesinden, 15.01.1998 tarih ve 1998/1 sayılı  Edirne İl Trafik Komisyonu kararı ile taksi durak ve minibüs hattında çalışmak üzere ticari otomobil sayısının 581, hatlı otobüs ve minibüs sayısının ise toplam 236 olarak sınırlandırılmasına ve ticari plaka tahdidi uygulanmasına, plaka tahdit kararının onay tarihinden önce plaka ya da hat, durak hakkı olanların kazanılmış hakkının bulunduğuna, ilçelerin plaka tahdidi uygulaması kapsamı dışında tutulmasına karar verildiği, Edirne İli Uzunköprü İlçesinde 1990 yılından itibaren İlçe ve İl Trafik Komisyon kararları uyarınca, 5393 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra da ... tarih ve ... sayılı Uzunköprü Belediye Meclis kararı ile  ruhsat yöntemiyle şehir içinde minibüs taşımacılığı yapan müdahil kooperatifin kazanılmış hakkının bulunduğu, dava konusu Uzunköprü Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının, mevcut sistemdeki 6 hattaki 49 aracın çalışmasının uygun olacağına ve şehiriçi toplu taşımacılık yapacak minibüsler için 2019 yılında yapılacak mahalli yerel seçimlerini 6 ay geçmemek üzere 30/09/2019 tarihine kadar ruhsat verme yöntemi ile izin verilmesine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı, Edirne İl merkezinde tahdit uygulamasına geçilldiği, Uzunköprü İlçesinde geçilmemiş olduğundan Anayasa'da yer alan eşitlik ilkesi uyarınca zorunlu ve istisnai hallerde belli kesimler için uygulanan pozitif ayrımcılık dışında hukuki nitelikleri ve durumları benzer olanlar arasında değişik uygulamalar yapılamayacağı ve aynı durumda bulunanlar için farklı düzenlemelere gidilmesinin bu ilkeye aykırılık oluşturacağı, aynı tarihlerden itibaren taşımacılık faaliyeti ile iştigal edenlerin ihaleye girmeden tahdit kapsamına alınırken müdahil kooperatife bu hakkın verilmemesinde bu yönüyle de hukuka uyarlık görülmediği, Uzunköprü İlçesinde uyuşmazlığa konu 49 aracın yeterli gelmemesi, ihtiyaç oluşması  halinde Yönetmeliğe göre belirlenecek sayıdaki araç için şehiriçi minibüs taşımacılığı yapmak isteyenler arasından ihale ile belirleneceğinin açık olduğu sonucuna varılarak davalı idare ve davalı idare yanında müdahilin istinaf taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI         : Davacı  tarafından, dava konusu karar ile ihalesiz ruhsatlandırma yapılarak kooperatif üyeleri ile birlikte Uzunköprü halkının da zarara uğratıldığı, davalı belediyenin tekel oluşturmayacak şekilde sadece belirli kooperatif üyelerinin değil belirlediği kurallar çerçevesinde istekli olanların katılımı sağlamak suretiyle işlem yapması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI     :  Davalı yanında müdahil tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının temyize kabil bir karar olmadığı, davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı, müdahil kooperatif üyelerinin kazanılmış hakkının bulunduğu savunulmuştur. 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle,
1.  Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA, 
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama  kararının taraflara  tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın  İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 28/02/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
 
 
 
 
KARŞI OY :
(X)- Dava, Uzunköprü ilçesinde taşımacılık hizmetleri yapan davacı kooperatif tarafından, Uzunköprü ilçesinin nüfusunun artmaması nedeni ile yeni hat açma ve araç artırımına gerek olmadığına, mevcut sistemdeki araçların çalışmasının uygun olacağına ve şehiriçi toplu taşımacılık yapacak minibüsler için 2019 yılında yapılacak mahalli yerel seçimlerini 6 ay geçmemek üzere 30/09/2019 tarihine kadar ruhsat verme yöntemi ile izin verilmesine ilişkin Uzunköprü Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Bölge İdare Mahkemesince, 15.01.1998 tarih ve 1998/1 sayılı  Edirne İl Trafik Komisyonu kararı ile taksi durak ve minibüs hattında çalışmak üzere ticari otomobil sayısının 581, hatlı otobüs ve minibüs sayısının ise toplam 236 olarak sınırlandırılmasına ve ticari plaka tahdidi uygulanmasına, plaka tahdit kararının onay tarihinden önce plaka ya da hat, durak hakkı olanların kazanılmış hakkının bulunduğuna, ilçelerin plaka tahdidi uygulaması kapsamı dışında tutulmasına karar verildiği, Edirne İli Uzunköprü İlçesinde 1990 yılından itibaren İlçe ve İl Trafik Komisyon kararları uyarınca, 5393 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra da ... tarih ve ... sayılı Uzunköprü Belediye Meclis kararı ile  ruhsat yöntemiyle şehir içinde minibüs taşımacılığı yapan müdahil kooperatifin kazanılmış hakkının bulunduğuna karar verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dahil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmış;  aynı maddenin üçüncü fıkrasında da; "Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve içişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir, toplu taşıma hizmetlerinin imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67. maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir." hükmü yer almıştır.
2886 sayılı Kanunun 1. maddesinde; Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği hükme bağlanmış, 64. maddesinde ise; Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Uzunköprü ilçesinde Uzunköprü Belediyesi'nin görev ve sorumluluğunda yapılması gereken toplu yolcu taşımacılık faaliyetinin S.S ... San.Term. Min. Mot. Taş. Koop üyeleri tarafından 49 araçla yapıldığı, ... tarih ve ... sayılı Uzunköprü Belediye Meclis kararında; “şehir içinde çalışacak minibüs sayısının 49 adet ile sınırlandırılmasına, ruhsat verme yöntemi ile minibüslerin çalıştırılmasına, minibüslere verilecek ruhsatların mevcut çalışan 49 adet minibüsçülere verilerek sürelerinin ilk mahalli idareler genel seçimini izleyen 6. ayın sonunu geçmemek üzere düzenlenmesine, şehir içi minibüslerin çalışma yönetmeliğinin ruhsat verme yönteminin başlatılmasından sonra bir dahaki meclis toplantısına sunulmak üzere şehiriçi minibüsleri yönetmeliğinin hazırlanması teklifinin onaylanmasına karar verildiği, ancak Yönetmelik düzenlenmediği, davacı S.S. ...  Minibüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin “belediye sınırları içerisinde şehir içi yolcu  taşımacılığı yapılacak hatların ve hatlarda çalışacak araç sayılarının tekrar gözden geçirilmesi ve mağduriyetlerinin önlenmesi” yönündeki başvurusu üzerine üzerine dava konusu ... tarih ve ... sayılı  işlem ile; “ Uzunköprü ilçesinde taşımacılık hizmetleri yapan davacı kooperatif tarafından, Uzunköprü ilçesinin nüfusunun artmaması nedeni ile yeni hat açma ve araç artırımına gerek olmadığına, mevcut sistemdeki 6 hattaki 49 aracın çalışmasının uygun olacağına ve şehiriçi toplu taşımacılık yapacak minibüsler için 2019 yılında yapılacak mahalli yerel seçimlerini 6 ay geçmemek üzere 30/09/2019 tarihine kadar ruhsat verme yöntemi ile izin verilmesine ilişkin karar verildiği, anılan kararın iptali istemi ile bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Anayasa Mahkemesi'nin 07/04/2021 tarih ve 2018/20720 başvuru numaralı kararında; yolcu taşımaya ilişkin minibüs hattı tahsisinin iptali nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin yapılan başvuruda, uzun yıllardan beri yolcu taşımacılığı imtiyazını elinde bulunduran başvurucuların alınan karar öncesinde bilgilendirilmediği, yeni duruma kendilerini hazırlayabilmeleri yönünde bir imkân sahibi olmadıkları, idarenin herhangi bir uyarı yapmadan ve geçiş süresi de öngörmeden bir anda almış olduğu karar ile başvurucuların toplu taşıma faaliyeti sona erdirildiği, başvurucuların bu kararın alınma sürecinde herhangi bir etkisi de olmadığı, idarece başvurucuların etki etmesinin mümkün olmadığı ve tek taraflı olarak almış olduğu kararla ekonomik bir değer teşkil eden imtiyazı kendisinin belirlediği bir zamanda iptal ettiği, bu hususun imtiyaz sahibi olan başvurucular yönünden öngörülemez bir durum olduğu, başvurucuların bu nedenle karşılaşacakları muhtemel zararların tazmini amacıyla herhangi bir tedbir almadığı, hak sahiplerine faaliyetlerini sürdürebilecekleri başka bir alan da gösterilmediği, bütün bu hususlar bir araya geldiğinde imtiyaz sahiplerine iptal sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkân tanınmadan, iptalin olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi iptalden önce buna ilişkin objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona erdirilmesi bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğurduğundan başvurucuların mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasında olması gereken adil dengenin başvurucular aleyhine bozulduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, Mevzuat hükümlerinin ve anılan Anayasa Mahkemesi kararının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; belediye hududu içerisinde, toplu taşıma araçlarının sayıları, bilet ücret ve tarifeleri, zaman ve güzergahları, Belediye Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde doğrudan belediyeler tarafından belirlenmekte olup, belediyelerin, toplu taşıma hizmetlerinin imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun olarak ihale yoluyla objektif ve aleniyet ilkelerine uygun olarak herkesin ihaleye katılımını sağlamak suretiyle işlem yapması ve  uzun yıllardan beri yolcu taşımacılığı imtiyazını elinde bulunduran davacı kooperatife yeni duruma kendilerini hazırlayabilmeleri yönünde geçiş süresi öngörmesi gerektiğinden bu yönteme başvurulmaksızın mevcut sistemdeki araçların çalışmasının uygun olacağına ve şehiriçi toplu taşımacılık yapacak minibüsler için 2019 yılında yapılacak mahalli yerel seçimlerini 6 ay geçmemek üzere 30/09/2019 tarihine kadar ruhsat verme yöntemi ile izin verilmesine ilişkin Uzunköprü Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararda hukuka uygunluk bulunmadığından, mahkeme kararının bozulması gerektiği düşüncesi ile çoğunluk kararına katılmıyorum.