Esas No: 2025/499
Karar No: 2025/1274
Karar Tarihi: 18.03.2025

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2025/499 E.  ,  2025/1274 K.


"İçtihat Metni"
            T.C.
    D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas  No:2025/499
Karar No:2025/1274
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... Endüstrisi A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
 
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Valiliği 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: .... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: ... İl Emniyet Müdürlüğünce, Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, Hek İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmeliğin (Yönetmelik) 38. maddesi uyarınca 10/10/2024 tarihinde gerçekleştirileceği ilan edilen ekonomik ömrünü doldurmuş 222 adet muhtelif marka ve model aracın 31.626.857,50-TL muhammen bedel üzerinden mübadelesine yönelik ihalenin iptal edilerek ihaleye konu araçların davacı şirkete devrinin sağlanması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin  ... tarih ve ... sayılı işlem ile ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; Mahkemelerinin ara kararına cevaben sunulan bilgi ve belgelerden, 10/10/2024 tarihinde  açık artırma usulü ile gerçekleştirilen mübadele ihalesi üzerinde kalan isteklinin taahhüt ettiği araç ve malzemeleri süresi içerisinde idareye teslim etmemesi nedeniyle ihalenin iptal edilerek, mübadeleye ait iş ve işlemlerin sonlandırıldığının anlaşıldığı, 
Uyuşmazlıkta, gerek, ihale üzerinde bırakılan isteklinin ihale mevzuatından doğan yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle 10/10/2024 tarihli ihale sürecinin sonlandırılmış olması, gerekse de, davacının dava açma sebepleri ve ihale sonuçlanmasa bile, istekli, aday v.s. gibi bir sıfatı bulunmadığından, sözleşme imzalanmamasının yaptırımları olan geçici teminatının irat kaydedilmesi, ihalelere katılmaktan yasaklanma gibi bir durumla karşı karşıya kalmasından sözedilemeyeceği gözönüne alındığında, işin esasının incelenmesini zorunlu kılan başkaca bir neden de bulunmadığından, davanın konusuz kaldığı; 
Öte yandan, gelinen aşamada, haksızlık değerlendirilmesi yapılamadığından ve bu aşamada doğrudan davanın açılmasına davalı idarenin sebebiyet verdiği yolundaki değerlendirmenin de hakkaniyetle bağdaşmayacağı dikkate alındığında, yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılarak, taraflar lehine vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 1.157,00-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, taraflar lehine vekalet ücretine hükmedilmemesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, İdare Mahkemesince, ihalenin davalı idarece iptal edilmesi nedeniyle davanın konusuz kaldığına karar verilmiş ise de uyuşmazlığa konu ihalenin iptal edilerek ihaleye konu taşıtların 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca kendilerine devrinin sağlanmasına yönelik başvurularının reddine ilişkin 11/10/2024 tarih ve 1025940 sayılı işlemin iptali istemine ilişkin olarak esastan inceleme yapılmadığı, 7330 sayılı Kanun hükümleri uyarınca davalı idare uhdesindeki ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan mübadele ihalesine konu araçların kendilerine satışının gerektiği, HEK taşıtların hurda vasfında olduğu, hurda taşıtların 3. kişilere satışının, davalı idarenin tabi olduğu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 44. maddesine dayanılarak çıkarılan taşınır mal yönetmeliğine de aykırılık oluşturduğu, 4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, Hek ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun ile hurda/HEK taşıtlar yönünden, 3284 ve 7330 sayılı Kanunlar kapsamında getirilmiş bir muafiyetin mevcut olmadığı, 7330 sayılı Kanun'un 4645 sayılı Kanun'dan daha sonra yürürlüğe girdiği, davalı idarenin hurda vasfındaki mal ve malzemeleri yalnızca ... A.Ş. ile mübadele edebileceği, dava konusu işlemin kamu yararına uygun olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir. 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulünün gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY: 
... İl Emniyet Müdürlüğünce, ekonomik ömrünü doldurmuş 222 adet muhtelif marka ve model aracın 10/10/2024 tarihinde Yönetmeliğin 38. maddesi uyarınca mübadelesine ilişkin ihale ilanı üzerine davacı şirket tarafından 01/10/2024 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunularak anılan ihalenin iptali ile ihaleye konu taşıtların ... A.Ş.'ye devrinin sağlanması talep edilmiştir. 
Davacının başvurusu, mübadele ihalesinin 4645 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan mevzuata göre yapıldığı, bu doğrultuda ihalenin iptal edilmesi ve ihaleye konu araçların ... A.Ş.'ye devredilmesini gerektirecek hukuksal bir durum bulunmadığından bahisle ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedilmiştir.
Bunun üzerine 10/10/2024 tarihli ihalenin ve söz konusu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Öte yandan, davalı idarece, 10/10/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından taahhüt edilen malzemeler süresi içerisinde idareye teslim edilmemesi üzerine mübadele ihalesinin iptaline karar verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
1. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu ihalenin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına yönelik kısmında hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
2. Temyize konu Mahkeme kararı, ihale konusu araçların davacı şirkete devrinin sağlanmasına yönelik başvurunun reddine ilişkin işlem bakımından incelendiğinde; 
Uyuşmazlıkta, davacı tarafından 01/10/2024 tarihinde davalı idareye başvurularak, ekonomik ömrünü doldurmuş 222 adet muhtelif marka ve model aracın mübadelesine ilişkin 10/10/2024 tarihinde gerçekleştirilecek ihalenin iptali ile ihaleye konu araçların kendilerine devrinin sağlanmasının talep edildiği, anılan başvurunun, mübadele işlemlerinin 4645 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan mevzuata göre yapıldığı, bu doğrultuda ihalenin iptal edilmesi ve ihaleye konu malzemelerinin MKE A.Ş.'ye devredilmesini gerektirecek hukuksal bir durumun bulunmadığından bahisle davalı idare tarafından reddedildiği, bunun üzerine 31/10/2024 tarihli dava dilekçesi ile, 10/10/2024 tarihli ihalenin yanı sıra başvurunun reddine ilişkin... tarih ve ... sayılı işlemin de iptalinin talep edildiği anlaşılmaktadır.
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi ile idari yargıda başvuru, inceleme ve yargılama usuIüne ilişkin olarak bazı yenilikler getirilmiş, genel yargılama usulüne göre yargılama sürecini hızlandıracak önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, temyiz incelemesine ilişkin olarak, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde öngörülen özel yargılama usulünde genel kural, temyiz incelemesine konu olan kararda hukuki isabet görülmediğinin temyiz mercii tarafından tespit edilmesi halinde, dosyanın kararı veren mahkeme veya daireye geri gönderilmesi yerine, uyuşmazlığın esasının bizzat çözümlenerek karara bağlanması olup, bozma ile birlikte dosyanın geri gönderilmesi sadece ilk inceleme üzerine verilen kararlarla sınırlı tutulmuştur.
Bununla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde yer alan "Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir." hükmünde geçen "nihai kararlar”dan anlaşılması gereken, davaya konu edilen işlemlerin ilk derece yargı yeri olarak hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve bu konularda verilmiş nihai bir kararın varlığı olduğundan, ilk derece yargı yerince davanın konusunun yanlış nitelendirilerek uyuşmazlık ile ilgili hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı durumlarda, ilk derecede uyuşmazlıkla ilgili verilmiş nihai bir karardan söz edilmesi mümkün olmayıp temyiz aşamasında Danıştay'ca, ilk derece mahkemesi tarafından hüküm kurulmayan işlemle ilgili olarak uyuşmazlığın esası incelenerek hüküm kurulması halinde Kanun'un öngördüğü iki aşamalı yargısal denetimin gerçekleşmeyeceği açıktır. 
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde, ilk derece mahkemelerince, uyuşmazlığa konu edilen işlemlerin hukuka uygunluk denetiminin yapılmamış olması halinde, üst derece mahkemesince ne yönde bir karar verileceği hususunda açık bir kural öngörülmemiş ise de bu konunun kanun koyucu tarafından önceden öngörülmesinin mümkün olmaması ve hukuka uygun olanın, uyuşmazlığın tüm boyutuyla ele alınıp, bu çerçevede bir hüküm kurulması olduğundan, bu istisnai durumun ayrıca yasal metinlerde düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, dava konusu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi kapsamında ivedi yargılama usulüne tabi "ilk derece" ve "temyiz" olmak üzere iki aşamalı olarak incelenmek zorunda olunması nedeniyle, ilk derece mahkemesince uyuşmazlıkla ilgili hüküm kurulmayan bir konuda, temyiz mercii tarafından dava konusu işlemin esasına ilişkin doğrudan yargılama yapılarak bir hüküm kurulmaması gerekir.
Bu durumda, her ne kadar Mahkeme tarafından, dava konusu ihalenin yüklenicinin yükümlülüklerini süresi içerisinde yerine getirmediği nedeniyle davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de, bakılan davada davanın konusunun sadece 10/10/2024 tarihli ihalenin iptaline yönelik olmadığı, aynı zamanda ihale konusu taşıtların MKE A.Ş.'ye devrinin sağlanmasına yönelik başvurunun reddine ilişkin işlemin de iptalinin istenildiği, bu kısma ilişkin davanın konusunun kalmadığının kabul edilemeyeceği dikkate alındığında, Mahkeme tarafından davanın bu kısmı hakkında inceleme yapılıp hüküm kurulması gerekirken, davanın konusu kalmadığından bahisle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Bu itibarla, Mahkemece, dava konusu işlemin, ihaleye konu taşıtların davacı şirkete  devredilmesi talebinin reddine ilişkin kısmı hakkında hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı anlaşıldığından, iki aşamalı olması gereken yargısal denetimin ilk aşaması olan ilk derece yargısal denetiminin gerçekleştirilmesi için bu kısım hakkında bir hüküm kurulmak üzere dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesi gerekmektedir. Karar verilmesine yer olmadığı yolundaki temyize konu Mahkeme kararının bu kısmında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen reddine,
2.... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, ihalenin iptali talebine yönelik olarak karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan Mahkeme kararının bu kısmının ONANMASINA,
3. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne;
4. Temyize konu Mahkeme kararında, ihale konusu malzemelerin davacı şirkete devredilmesi talebinin reddine yönelik işlem yönünden hüküm kurulmadığından, anılan kararın bu kısmının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 18/03/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.