Esas No: 2020/2476
Karar No: 2024/3354
Karar Tarihi: 29.05.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/2476 E.  ,  2024/3354 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2020/2476
Karar  No : 2024/3354  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	      : ... Bakanlığı	  
VEKİLİ	: Hukuk Müşaviri ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin  ... gün ve E:.., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, ... ruhsat nolu kuvars kumu madeni sahasında izin süresinin Orman Kanunun 16/1 maddesine ve ilgili yasal mevzuata göre ruhsat süresi olan 27/01/2026 tarihine kadar olması gerekirken davalı idarenin 31/12/2020 yılına kadar izin vermesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Olur işleminin izin süresi açısından iptali ile, arazi izin bedelleri tespitinde bir önceki yılın bedeli üzerinden belirlenen oran ile artışının yapılması gerekirken yeni izin şeklinde yeni arazi izin bedelinin belirlenmesi ve bu bedel üzerinden artışlar yapılmasına dair ... tarih ve ... sayılı işlemlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen .. tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; davanın, izin süresinin ruhsat süresi olan 21/01/2026 tarihine kadar olması gerekirken davalı idarenin 31/12/2020 yılına kadar izin vermesine ilişkin ...tarih ve  ... sayılı Olur işlemi yönünden; davacıya ait ... ruhsat nolu kuvars kumu maden sahasına ait Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü IV. Grup İşletme Ruhsatta, ruhsatın yürürlüğe giriş tarihinin 27.01.2016, ruhsatın bitiş tarihinin 27.01.2026 olarak düzenlendiği, davacının ...  ruhsat nolu kuvars kumu madeni sahasında 37.116,37 m² açık işletme, 20.543 m² toz indirgeme sistemi kurularak kapalı sistem alması şartıyle kırma-eleme tesisi, 3.262 m² ENH, 7.249 m² yol, 2.977m² pasa döküm alanı, 1010 m² üst toprak depolama alanı olarak  ormanlık alanda faaliyetlerinin maden işletme izin süresi sonuna kadar devam ettirilmesi talebiyle yaptığı başvurusunun davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı Olur'u ile 31.12.2020 tarihine kadar uzatılmasına karar verildiği, ancak iznin 31.12.2020 tarihine kadar sınırlı olarak uzatılmasını gerektirecek herhangi bir inceleme, araştırma, herhangi bir olumsuz tespit ve gerekçenin ortaya konulamadığı görüldüğünden, dava konusu işlemde kamu yararına ve hukuka uygunluk bulunmadığı; davanın, ... tarih ve E. ... sayılı izin bedeli yönünden; davalı idare tarafından, davacının izin bedeline yaptığı itiraza verilen cevapta, davacıya ... ruhsat nolu kuvars kumu maden sahasına 01.08.2016 tarihine kadar izin verildiği, izin süresi bittiği ve davacı tarafından temdit talebinde bulunulduğu ve talep değerlendirme aşamasında iken henüz sürenin uzatılmasına ilişkin bir olur bulunmadığından bir öncek bedelin BAK oranında artırılması suretiyle değil 2017 yılına ait ağaçlandırma birim katsayısı ile hesaplanarak ve Makam tarafından olur verildiği takdirde yeni olura istinaden güncellenip mahsuplaşma yapılmak üzere tespit-tebliğ ve tahsil edidiği belirltilmiş ise de, davacının 2007 tarihinden itibaren söz konusu alanda sürekli faaliyet içinde bulunduğu, 01.08.2016 tarihinde biten süresi için temdit talebinde bulunduğu ve kendisine 31.12.2020 tarihine kadar izin verildiği, yeni bir faaliyet talebinde bulunulmadığı, daha önceki faaliyetine devam ettiği, bu itibarla güncellemenin Yönetmeliğin Geçici 1. Maddesi hükmü gereğince "BAK" oranında yapılması gerekirken, yeni izin şeklinde, bu oranın üzerinde bir artışa gidilmek suretiyle arazi tahsis bedeli hesaplanarak davacıdan talep edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:	İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI       : Davalı idare tarafından, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca maden ruhsat süresinin izin verilebilecek en uzun süreyi ifade ettiği, öte yandan süre uzatımlarında Yönetmelikte belirtilen bedel katsayılarından bedelin güncellenmesi gerekmekte olup, mevzuata uygun olarak tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY : 
	Dava, ... ruhsat nolu kuvars kumu madeni sahasında izin süresinin Orman Kanunun 16/1 maddesine ve ilgili yasal mevzuata göre ruhsat süresi olan 27/01/2026 tarihine kadar olması gerekirken davalı idarenin 31/12/2020 yılına kadar izin vermesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Olur işlemi ile, arazi izin bedelleri tespitinde Orman Kanunun 16 maddesinin Uygulam Yönetmeliğinin 20 ve ilgili maddelerinde müteakip yıllara ait arazi izin bedelinin BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edileceği hükmünün yer aldığı, bir önceki yılın bedeli üzerinden belirlenen oran ile artışının yapılmasının gerektiği, ancak yeni izin şeklinde yeni arazi izin bedelinin belirlendiği ve ... tarih ve ... sayılı işlemlin tesis edildiği her iki işlemin 25.05.2018 tarihinde tebliğ edildiği,  davacı tarafından 09.07.2018 tarihli dilekçesi ile her iki işleme itiraz edildiği, davalı idare tarafından cevap verilmeyerek itirazlarının zımmen reddedildiği ve  hek iki işlemin  hukuka aykırılıkları ileri sürülerek iptalleri istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde, idari dava türleri; iptal, tam yargı ve kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmış; 14. maddesinde, dava dilekçelerinin ilk inceleme sırasında "idari merci tecavüzü" ve "husumet" yönlerinden de inceleneceği ve bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, davanın yanlış hasım gösterilerek açılması halinde dava dilekçesinin mahkemece tespit edilecek gerçek hasma tebliğine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Davada taraf olabilme ya da kendisine karşı açılmış bir davayı yürütebilme yeteneği olarak da tanımlanan husumet (taraf sıfatı), idari yargılamada kamu düzeninden sayılan, gerek ilk inceleme gerekse kanun yolu aşaması dahil davanın tüm aşamalarında taraflarca ileri sürülebilen, ileri sürülmese bile idari yargı mercilerince kendiliğinden dikkate alınması gereken bir husustur.
	İdari davaların doğru hasımla görülmesi, sağlıklı ve adil bir yargılama yapılması,  savunma hakkına riayet edilmesi ve nihayet doğru ve uygulanabilir bir karar verilebilmesi açısından hayati bir öneme sahiptir. Bu önemi nedeniyle husumet, kanun koyucu tarafından yalnızca taraflarca ileri sürülen bir hukuki sav olmaktan öte, idari yargı mercileri tarafından re'sen dikkate alınması zorunlu kılınan bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle idari yargılamada husumete ilişkin hususlardan sarfı nazar edilerek veya eksik, fazla ya da yanlış hasımla karar verilmesine hukuken imkan bulunmamaktadır.
	Dava dosyasının incelenmesinden, davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından uyuşmazlığın Orman Genel Müdürlüğü'nün yetki ve görev alanına giren bir işlemle alakalı olup söz konusu Olurun da Orman Genel Müdürlüğü teklifi üzerine alındığı, Orman Genel Müdürlüğü'nün Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı ancak ayrı bir tüzel kişiliğe haiz özel bütçeli bir kuruluş olduğu ve bu nedenle hasım mevkiine alınması gerektiği belirtilmiş ise de; ilk derece safhasında İdare Mahkemesince, istinaf safhasında da Bölge İdare Mahkemesince bu hususta herhangi bir araştırma ve değerlendirme yapılmaksızın ve husumet itirazı yargı kararlarında karşılanmaksızın işin esası hakkında karar verildiği görülmüştür.
Bu itibarla; Mahkemece, dava konusu işlem dikkate alınarak, husumetin doğru hasıma yöneltilmesi suretiyle uyuşmazlığın çözümü gerekmekte iken, Tarım ve Orman Bakanlığı gerçek hasım olarak kabul edilmek suretiyle verilen kararın yargılama usulü bakımından hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin .. gün ve E:.., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 29/05/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.