Esas No: 2024/555
Karar No: 2024/3547
Karar Tarihi: 30.05.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/555 E.  ,  2024/3547 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas  No : 2024/555
Karar No : 2024/3547     
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Valiliği 
VEKİLİ	: Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): ... Yapı ve Turizm Anonim Şirketi  
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ...  İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ... mevkii,  ... ada, ... parsel, ... ada, ..., ..., ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu İle Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz" projesine ilişkin olarak ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; aynı işlemin iptali istemiyle başka bir davacı tarafından Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında açılan davada Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden,  dava konusu  ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, kapsam ve kapasitesi itibarıyla projenin ÇED Yönetmeliğinin Ek 1 listesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, gerçekleştirilmesi planlanan projenin turizm tesisi, toplu konut, yat yanaşma yeri ve denizde mahmuz projelerini içeren entegre bir proje olduğu, sayılan tesis ve yapıların çevresel etkilerinin kümülatif olarak değerlendirilebilmesi amacıyla  projenin ÇED Yönetmeliğinin Ek 1 listesi kapsamında değerlendirilerek Çed Raporu hazırlanması gerektiği, proje tanıtım dosyasından proje alanında yer alan ... Deresi ile onun yan kolu ... Deresinin ıslahlarının yapılmasındaki amacın olası bir taşkın durumuna karşı tedbir alınması olduğu, her ne kadar DSİ 21. Bölge Müdürlüğünden derelerin ıslahı çalışması için uygun görüş alınmış olsa da doğal azmak ve nehir yapısına müdahale edilerek söz konusu derelerin akışının proje alanındaki su kanallarına yönlendirildiği ve ... Deresinin denize olan bağlantı kısmının da proje kapsamında planlanan yat yanaşma yerine ulaşmak amacıyla bir deniz ulaşım bağlantı yolu olarak yatlar tarafından kullanılacağının anlaşıldığı, bu hususların doğal nehir yapısı ile nehir ekosistemi üzerinde geri dönülmez zararlara yol açacağı, yat limanının ÇED Yönetmeliğinin Ek 1 listesi kapsamında, yat yanaşma/bağlanma yerinin ise ÇED Yönetmeliğinin Ek 2 listesi kapsamında yer aldığı, proje kapsamında planlanan yat yanaşma alanının ise yat limanı olarak değil de yat yanaşma/bağlanma yeri olarak sınıflandırılmasının teknik nedenlerinin proje tanıtım dosyasında ortaya konulmadığı, bu hususu değerlendirebilecek olan deniz ulaştırma ve işletme mühendisinin ise hükme esas alınan bilirkişi raporunu hazırlayan bilirkişi heyetinde yer almadığı, bu durumun Çed sürecinin eksik yürütüldüğünü ortaya koyduğu, proje kapsamında yapılması planlanan deniz suyu arıtma (ters osmoz) sistemi ile denizden su alma ve denize deşarj yapılarının olumsuz çevresel etkilerine, bu etkileri önlemeye yönelik alınacak tedbirlere ilişkin olarak proje tanıtım dosyasında hiç bir değerlendirmenin yapılmamış olduğu, proje kapsamında yapılması planlanan turizm tesisi ve yat yanaşma alanını da içinde alan onaylanmış bir imar planının mevcut olmadığı, onaylı kıyı kenar çizgisinin kara tarafında yapılması planlanan yat yanaşma / bağlanma yerinin Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine aykırı olduğu, yat yanaşma/bağlanma yerinin denizle doğrudan bağlantısının bulunmadığı ... Deresine bağlandığı, kıyıda var olan ya da önerilen bir tesisin kara tarafındaki (sahil şeridi) devamı niteliğinde olmadığından Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesi kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, yat yanaşma/ bağlanma yerinin geçiş dönemi yapılaşma koşullarına esas teşkil eden ve Arkeolojik Sit tescili öncesi onaylanmış imar planlarında turizm tesisi alanı ve günübirlik turizm tesisi alanı içinde kalan (... ada, 6 parselin içerisinde) yer aldığı, bu alan için "su yüzeyi" önerisi getirilmesinin koruma imar planı çalışmalarının bütünlüğünü bozucu nitelikte olduğu, projenin büyük kısmının 3.derece arkeolojik sit alanında, proje kapsamında yapılması planlanan mahmuzların ise 1.derece arkeolojik sit alanı kapsamında kaldığı, proje alanın ÇED Yönetmeliği uyarınca korunması gerekli alan statüsünde olduğu, mahmuzların yapılmasının planlandığı alan, yat yanaşma/bağlanma yeri ve kara tarafındaki turistik tesislerin yapılmasının planlandığı alan için ... Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünden görüş alınmadan ÇED sürecinin işletildiği, proje kapsamında yapılması planlanan dere ıslahları ile yat yanaşma yeri ve derelerin yat trafiğine maruz bırakılacak olmasından kaynaklanacak çevresel etkilerin ve bu etkilerin giderilmesine yönelik olarak alınması planlanan tedbirlerin proje tanıtım dosyasında değerlendirilmemiş olduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun dava dilekçesinde belirtilen hususlara ilişkin herhangi bir inceleme değerlendirme içermediği, hükme esas alınan bilirkişi raporunda 1/1000 ve 1/5000 ölçekli alt planları dikkate alan bütüncül bir değerlendirmenin, Kıyı Kanunu kapsamında bir değerlendirmenin yapılmamış olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: 1-... Valiliği tarafından; cevap verilmemiştir.
2- Davalı yanında müdahil tarafından, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda projenin çevreye olumsuz bir etkisinin bulunmadığının ortaya konulduğu, proje alanının üzerinde en az 25-30 yıldır beton temelli turizm tesisleri bulunan imarlı bir alan olduğu, dava konusu işlemin ilişkin olduğu projenin mevcut turizm tesislerinin revizesinden ibaret olduğu, dava konusu projeye ilk verilen ... tarihli  ÇED Gerekli Değildir kararının ... İdare Mahkemesince iptaline karar verilmesi üzerine söz konusu Mahkeme kararında belirtilen iptal gerekçeleri dikkate alınmak suretiyle 310 oda kapasiteli turizm tesisi ile 175 konut kapasiteli toplu konut projesine ilişkin proje tanıtım dosyasının hazırlanarak idareye sunulması üzerine ... tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının verildiği ancak davalı idarece ... tarihli yazıyla proje kapsamındaki yat yanaşma alanının ÇED Yönetmeliğinin Ek 2 listesinin 28. maddesi kapsamında yat yanaşma/bağlanma yeri olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek proje tanıtım dosyası hazırlanmasının istenilmesi üzerine hazırlananan proje tanıtım dosyası değerlendirilmek suretiyle işbu davaya konu 02/01/2023 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının tesis edildiği, bu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu projede turizm tesis alanında oda ya da alan artışının kesinlikle söz konusu olmadığı, turizm tesis alanı ve konut projesine ilişkin ÇED sürecinin ... tarihli ÇED Yönetmeliğinin yürürlük tarihinden önce başladığı ve tamamlandığı,  işbu davaya konu ... tarihli ÇED Gerekli Değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında yalnızca yat yanaşma yeri ve mahmuz projesinin değil turizm tesis alanı ve toplu konut projesi de dahil olacak şekilde projenin tamamına yönelik kümülatif bir değerlendirmenin yapılmış olduğu, DSİ onayının proje kapsamındaki kanalları da kapsadığı ve dere ıslahı projesinin DSİ'nin gözetim ve denetiminde gerçekleştirildiği, kanallarla ilgili projenin DSİ'nin taşkın havza koruma projesinin konut yerleşimlerini dikkate alacak biçimde, gerçekleştirilmesi planlanan projeyle uyumlaştırılmasından ibaret olduğu, ... Deresi ıslah projesinin zaten ÇED muafiyeti olan bir proje olduğu, kanalların ve yat yanaşma yerinin nehir ekosistemine olumsuz herhangi bir etkisinin bulunmadığı, proje tanıtım dosyası ekinde yer alan ekosistem değerlendirme raporunda inşaat çalışmalarından sonra fauna ve flora yerleşiminin gözlenmesinin kaçınılmaz olduğu tespitine yer verildiği, ... İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından ...  Üniversitesi Sualtı Araştırma ve Uygulama Merkezinin sualtı inceleme raporuna istinaden söz konusu proje kapsamında yapılacak olan inşaat çalışmalarında sakınca bulunmadığı yolunda 20/05/2022 yazıyla görüş verildiği, proje kapsamındaki yat alanının otel ve villa/apartlarda konaklayacak konukların yat ve teknelerini bağlayabilecekleri ve ticari alandan faydalanabilecekleri bir alandan ibaret olduğu, bu alanda yatlara karaya çekme, bakım, onarım, yakıt sağlama gibi hizmetlerin verilmediği, söz konusu alanın Deniz Turizmi Yönetmeliği uyarınca yat yanaşma yerlerinin sağlaması gereken kriterleri sağladığı ve davalı idare tarafından da yat yanaşma yeri olarak nitelendirildiği, kıyıda ve sahil şeridinde yat yanaşma yerinin yapılmasının kıyı mevzuatı uyarınca mümkün olduğu, yat yanaşma yerinin kıyı kenar çizgisinin kara tarafında, denizden içeride, özel mülkiyete konu bir alanda, DSİ projesinde ... Deresinin taşkın su toplama alanı olarak planlanan ancak ihtiyaç kalmayınca da yat yanaşma yeri olarak planlanan  bir alan olduğu, ters osmoz siteminin gerekli bilimsel analizler ve tetkikler yapılıp tüm izinler alındıktan sonra proje kapsamında kullanılmaya başlandığı, davacının ters osmoz sistemine ilişkin açıklamalarının gerçeği yansıtmadığı, projenin kültürel varlıklara olumsuz bir etkisinin olmayacağı, ... Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla aynı kararda yer verilen hükmün eklenmesi koşuluyla mevcut plan hükümlerinin geçiş dönemi koruma esasları ve yapılaşma şartları olarak belirlenmesine karar verildiği, bu doğrultuda proje alanında ... Sualtı Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen sondaj kazıları sonucunda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamına giren korunması gerekli herhangi bir kültür ve tabiat varlığına rastlanmadığı, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının hukuka uygunluğunun teknik ve bilimsel verilerle hazırlanan bilirkişi raporunda tespit edilmiş olduğu savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Uyuşmazlığın çözümü amacıyla mahallinde yeniden  keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
MADDİ OLAY : 
 ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ...-... Mevkii, ... ada, 1 parsel ve ... ada,...parsel sayılı taşınmazlarda yapılması planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Kapasite Artışı ve Revizyonu Projesi" ile ilgili olarak ... Valiliği tarafından ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
 Anılan ÇED Gerekli Değildir kararının iptali yolundaki 
...  İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 28/04/2020 tarih ve E:2019/20877, K:2020/3862 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ...  İdare Mahkemesinin ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 12/10/2021 tarih ve E:2021/6771, K:2021/11263 sayılı kararıyla kesin olarak onanmıştır.
... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla iptali üzerine söz konusu proje  ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ... Mevkii, ... ada 1 parsel ile ... ada ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesi olarak revize edilmiş ve yeniden hazırlanan proje tanıtım dosyası ... tarihinde davalı idareye sunulmuştur. 
Söz konusu proje tanıtım dosyasına konu "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesine ilişkin olarak ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
Anılan ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu proje kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesine ilişkin olarak hazırlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi" başlıklı proje tanıtım dosyasının idareye sunulması üzerine dava konusu ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararı verilmiştir. Bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
  İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde,  "Çevre korunması": Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü, "Sürdürülebilir çevre": Gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan, hem bugünün hem de gelecek kuşakların çevresini oluşturan tüm çevresel değerlerin her alanda (sosyal, ekonomik, fizikî vb.) ıslahı, korunması ve geliştirilmesi sürecini, "Sürdürülebilir kalkınma": Bugünkü ve gelecek kuşakların, sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi": Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; "Proje tanıtım dosyası": Gerçekleşmesi planlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile  tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı... ifade eder.'' şeklinde tanımlanmış, "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir. 
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan ve 29/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "... h) Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir Kararı: Ek-2'deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararını,..." şeklinde tanımlanmış,  Yönetmeliğin, "Yetki" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe tabi projeler hakkında "ÇED Olumlu", "ÇED Olumsuz", "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir. Ancak Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüğüne devredebilir. (2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED süreci aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır..." düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. ... " düzenlemesine, "Çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; ... b) "ÇED Gereklidir" Kararı verilen projelere ... ÇED raporu hazırlanması zorunludur." düzenlemesine, Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı" başlıklı 17. maddesinde; "(1) Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde  "ÇED Gereklidir" veya  "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir... (4)  "ÇED Gereklidir" kararı verilen projeler için ÇED başvuru dosyası hazırlanarak Bakanlığa başvuru yapılması gerekmektedir. Ancak  "ÇED Gereklidir" kararına esas şartların değişmesi halinde, 15. madde hükümlerine göre yeniden başvuru yapılabilir. " düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ... Mevkii, ... ada, ... parsel ile ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesi" ile ilgili olarak, ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının verildiği, söz konusu proje kapsamında yer  alan yat yanaşma yeri ile mahmuz projesine ilişkin olarak...2 tarihli ve ... sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek 2 listesinin 28 Altyapı tesisleri; (c)Yanaşma, bağlanma, yaslanma yeri olarak kullanılmayan, mahmuz ve mendirek projeleri (bunların bakımı onarımı hariç) ve (ı) Yat yanaşma/bağlanma yerleri kapsamında proje tanıtım dosyası hazırlanarak idareye sunulduğu ve söz konusu proje tanıtım dosyasının incelenmesi neticesinde dava konusu ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ... Mevkii, ... ada, ... parsel ile ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilmesi plânlanan "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesi" ile ilgili olarak, ... Valiliği tarafından verilen... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davada, davanın reddi yolunda verilen ... 2. İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 30/05/2024 tarih ve E:2024/752, K:2024/3549 sayılı kararıyla  "projenin çevresel etkileri dikkate alındığında, ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesi kapsamında değerlendirilmesinin doğru olmadığı, dolayısıyla proje tanıtım dosyasının içeriği ve projenin etkileri itibarıyla ÇED Gerekli Değildir kararı verilmesinin uygun olmadığı, kapasite itibarıyla ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesine tabi olan bu proje için çevresel etkileri itibarıyla ÇED raporu hazırlanması başka deyişle, dava konusu projenin, ÇED Yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek çevresel etki değerlendirmesi sürecine tabi tutulması gerektiği" gerekçesiyle bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu işlem her ne kadar "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi" başlıklı proje tanıtım dosyasının incelenmesi suretiyle ve proje tanıtım dosyasında belirtilen söz konusu başlık dikkate alınarak tesis edilmiş ise de, söz konusu proje dosyasının ve dava konusu işlemin esasen ... Valiliği tarafından verilen 24/01/2020 tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının ilişkin olduğu "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesi kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, esas proje niteliğindeki "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesine ilişkin ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davanın reddi yolunda verilen ... 2. İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 30/05/2024 tarih ve E:2024/752, K:2024/3549 sayılı kararıyla bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olduğu, söz konusu proje ilişkin olduğu açık olan  "yat yanaşma yeri ve mahmuz" projesinin de esas proje niteliğindeki "Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut" projesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, işbu dava konusu işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
 Açıklanan nedenlerle;
 1.Temyiz isteminin kabulüne,
 2.Temyize konu ...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,  2577 sayılı Kanunun 20/A-2(i) maddesi uyarınca dava konusu işlemin İPTALİNE,
3. Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 
4. Davalı yanında müdahil tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen ...TL
 yargılama giderinin davalı yanında müdahil üzerinde bırakılmasına,
5. Varsa artan posta avansının istemleri halinde taraflara verilmesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 
7.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 30/05/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
 
(X) KARŞI OY :
Dosyanın incelenmesinden, davanın ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ... mevkii, ... ada, ... parsel, ... ada, ..., ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu İle Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz" projesine ilişkin olarak ... Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle ... tarihinde  açıldığı, Mahkemece... tarihli karar ile uyuşmazlığın çözümü bakımından mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verildiği, ancak dava konusu işlemin ilişkin olduğu Turizm Konaklama Tesisi ve Toplu Konut Proje Revizyonu ile Yat Yanaşma Yeri ve Mahmuz Projesi bakımından dayanak proje niteliği taşıyan Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesine dair ... Valiliği'nin ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle açılan aynı Mahkemenin E:... sayılı dosyasında mahallinde icra edilen keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunun dava dosyasının tebliğ ve itiraz süreçlerinin halen devam ettiği, söz konusu dosyada Turizm Konaklama Tesisi Revizyonu ve Toplu Konut Projesine dair Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararının hukuka uygunluğu hususunda verilecek kararın işbu davanın neticesini etkileyeceği, gelinen aşamada söz konusu dava dosyasında yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeden işbu dosyada  keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasının usul ekonomisi ilkesine aykırılık teşkil edeceği gerekçesiyle Mahkemenin anılan E:... sayılı, dava dosyasının işbu dava bakımından bekletici mesele sayılmasına ... tarihli ara kararla karar verildiği, diğer taraftan aynı Mahkemenin E:...sayılı dosyasında işbu davanın da konusu olan ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle başka bir davacı tarafından açılan davada Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporunun işbu dosyada taraflara tebliğine ... tarihli ara karar ile karar verildiği, bilirkişi raporuna karşı taraf beyanları alındıktan sonra anılan bilirkişi raporu ile dosyadaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilmek suretiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu projenin dayanağı olarak kabul edilebilecek ve aynı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Kapasite Artışı ve Revizyonu Projesi" ile ilgili olarak ... Valiliği tarafından...... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolunda verilen ... 2. İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 12/10/2021 tarih ve E:2021/6771, K:2021/11263 sayılı kararıyla kesin olarak onandığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, daha önce ...  İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına esas proje tanıtım dosyasında tespit edilmiş olan eksikliklerin işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında giderilmiş olduğu, işbu dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının uygun olduğu tespitlerine yer verilmiş olması, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararına esas projenin geldiği aşama, aynı zamanda söz konusu projeye ilişkin ÇED Gerekli Değildir kararlarına ilişkin yargılama süreçleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde temyiz dilekçesinde öne sürülen hususların, sonucu itibarıyla davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, belirtilen gerekçe ile temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.