Esas No: 2021/4372
Karar No: 2024/4351
Karar Tarihi: 31.10.2024

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2021/4372 E.  ,  2024/4351 K.


"İçtihat Metni"
            T.C.
    D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas  No:2021/4372
Karar No:2024/4351
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Belediyesi  
VEKİLİ	: Av. ...
 
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...
VEKİLİ	: Av. ... 
İSTEMİN KONUSU	: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
	Dava konusu istem: Hakkari ili, Yüksekova ilçesinde faaliyet gösteren S.S. 3 Nolu ... Kooperatifi üyesi olan ve ... plakalı minibüs ile yolcu taşımacılığı yapan davacı tarafından, Yüksekova Belediyesi mücavir alanı içerisinde dönüşümlü olarak çalışmak üzere 80 adet 14+1 ve 17+3 kapasiteli ticari araç plakasının 10 yıllığına 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca kiraya verilmesine ilişkin 10/12/2020 tarihli ihale işleminin  iptali istenilmiştir.
	İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; 
dava konusu ihale, seksen (80) adet araç için yapılmasına ve seksen (80) adet ihale komisyonu kararı bulunmasına rağmen, ihale onay belgesinde, ihale ilanlarında ve idari şartnamesinde mezkur ihalenin saat 10:00'da yapılacağı belirtilmek suretiyle tek bir ihaleden bahsedildiği, her bir komisyon kararının saat 10:00'da alındığı, her bir araç için farklı ihale yapılmadığı, tek bir ihalenin söz konusu olduğu, ihaleye çıkıldığı tarih itibarıyla toplam tahmini bedelin KDV hariç 5.600.000,00-TL (70.000,00-TLx80 adet araç) olarak değerlendirilmesi gerektiği, her yıl yayımlanan Genel Bütçe Kanunu ekinde yer alan i-cetvelinde, 2886 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca yapılacak ilanlara ilişkin parasal sınırların belirlendiği, dava konusu ihalede toplam tahmini bedelin KDV hariç 5.600.000,00-TL olduğu, bu nedenle,  ihalenin yapılacağı yerde çıkan gazetelerde en az bir gün aralıkla yayımlanmak suretiyle iki defa duyurulması, bu ilanlardan başka ihale tarihinden en az on gün önce bir defa da diğer şehirlerde ilan edilmesi ve ihale tarihinden en az 10 gün önce bir defa da Resmî Gazete'de yayımlanması gerektiği hâlde yerel gazetede iki kez ilan edilmekle yetinildiği ve gerekli ilanların yapılmadığı, mevzuat gereği gazete ile yapılacak ilk ilan ile ihale günü arasının 10 günden az olamayacağı, dava konusu ihale ilanlarının 30/11/2020 ve 04/12/2020 tarihli ... Gazetesi'nde yayımlandığı, ihalenin ise 10/12/2020 tarihinde yapıldığı, buna göre ilk ilan ile ihale tarihi arasında dokuz (9) gün olduğu, ihalenin seksen (80) adet araç için yapılmasına ve seksen (80) adet ihale komisyonu kararı bulunmasına rağmen idari şartnamede on iki (12) hat için toplamda yetmiş dokuz (79) adet aracın yer aldığı anlaşıldığından, 2886 sayılı Kanun'a uygun olarak yapılmayan ve idari şartnamesinde eksik araç belirtilen dava konusu ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
	Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.   
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI	: Davalı idare tarafından, davacının ihaleye katılmadığı, istekli konumunda olmadığından dava açma ehliyetinin bulunmadığı, Belediye Meclisinin 07/09/2020 tarihli ve 35 sayılı kararına ilişkin açılan davaların halihazırda derdest olduğu, ivedi niteliği olan ihale işleminde ilan usulünün mutlak geçerlik şartı olmadığı, tek bir ihale değil birden fazla ve ayrı ayrı ihale yapılacağının ilan edildiği, ilanda belirtilen saatin ihalelerin başlama saati olduğu, ihaleyi yapıp yapmamakta idarenin mutlak bir takdir yetkisi olduğu, ilandaki süre hatasının kendilerinden kaynaklanmadığı, dava konusu işlemde hukuka aykırı bir yön bulunmadığı, zira yetkili karar organı olan Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararına istinaden ihalenin yapıldığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	: Davacı tarafından savunma verilmemiştir. 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
	MADDİ OLAY : 
	Yüksekova Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı kararları ile toplamda 100 adet "M" plakalı aracın  kiraya verilmesine ve kiralama ihalesi ile ilgili her türlü iş ve işlemleri yapmak üzere Encümene yetki verilmesine karar verilmiş, bu kararlara istinaden idari şartnamede ayrıntıları belirtilen Yüksekova Belediyesi sınırları içinde bulunan mahalle ve mücavir alanlar dahilindeki güzergahlarda 80 adet 14+1 ve 17+3 koltuklu küçük otobüs veya midibüsün, 10 yıl süreliğine çalışma hakkının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile her bir araç için ayrı ayrı 70.000,00-TL (KDV hariç) muhammen bedel ile 10/12/2020 tarihinde ihale edilmesi kararlaştırılmış, ihale ilanları 30/11/2020 ve 04/12/2020 tarihli ... Gazetesi'nde yapılmış, 10/12/2020 tarihinde açık teklif usulü ile gerçekleştirilen ihale neticesinde plakaların muhtelif bedeller mukabilinde 80 istekliye ayrı ayrı ihale şartnamesi dahilinde 10 yıllığına kiraya verilmesine karar verilmesi üzerine anılan ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT: 
	5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ...  f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67'nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir. ..."; "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek. ..." kuralları yer almıştır.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Aktarılan kurallardan, belediye sınırları dâhilinde toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla toplu taşıma vasıtalarının işletilmesi ve işlettirilmesinin kamu hizmeti olarak münhasıran belediyelere imtiyaz olarak verilmiş olduğu, toplu taşıma vasıtalarını işlettirmenin imtiyaz sözleşmesi, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma yoluyla gördürülebileceği anlaşılmaktadır.
Belirtilen usullerden herhangi birinin seçilmesi yoluyla toplu taşıma hizmetinin özel hukuk kişileri eliyle sağlanması hâlinde belediyenin kanunlarla kendisine verilen ulaşım hizmetlerine ilişkin imtiyazdan vazgeçmiş sayılacağı, vazgeçme iradesinin ise, ancak, belediye adına imtiyaz verilmesinde görevli ve yetkili kılınan belediye meclisince ortaya konulması hâlinde geçerli olacağı sonucuna varılmaktadır.
Dava konusu ihalenin dayanağı Yüksekova Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı olup anılan bu Meclis kararının iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizi üzerine Dairemizin 17/10/2024 tarih ve E:2023/1138, K:2024/4075 sayılı kararı ile "Davaya konu ... tarih ve ... sayılı Meclis kararının, ilçenin toplu taşıma hizmetlerinde kullanılan toplam 55 adet (M) plakalı şehir içi toplu taşıma hattının 2886 sayılı Kanun'un 64. maddesi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın "Toplu Taşıma Hatlarının Kira Süreci" konulu yazısı gereğince on yıllık süreleri dolduğundan iptaline yönelik kısmına ilişkin olarak SS  3 Nolu ... Kooperatifi üyesi bazı kişilerce davalar açılmıştır.
 Bu davalardan, ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı esasına kayıtlı açılan davada verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki ... tarih ve K:... sayılı karara yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın temyizi üzerine Danıştay Sekizinci Dairesinin 16/10/2024 tarih ve E:2023/1437, K:2024/5357 sayılı kararı ile anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının açıklamalı onanmasına karar verilmiştir.
... İdare Mahkemesinin E:... sayılı esasına kayıtlı açılan davada verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki ... tarih ve K:... sayılı karara yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın temyizi üzerine Danıştay Sekizinci Dairesinin 16/10/2024 tarih ve E:2023/868, K:2024/5356 sayılı kararı ile anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının açıklamalı onanmasına karar verilmiştir.
... İdare Mahkemesinin E:... sayılı esasına kayıtlı açılan davada verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki ... tarih ve K:... sayılı kararın temyizi üzerine Danıştay Sekizinci Dairesinin 17/10/2024 tarih ve E:2022/4302, K:2024/5377  sayılı kararı ile anılan İdare Mahkemesi kararının açıklamalı onanmasına karar verilmiştir.
Anılan dosyalarda verilen kararların işbu temyiz dosyası yönünden de dikkate alınması gerekmektedir.
Anılan Daire kararlarında, "(...) Her ne kadar İdare Mahkemesi'nce, tahditli plakalı hatlarla taşımacılık yapıldığı kabulünden hareketle değerlendirme yapılmış ise de, dosyada bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; belediyede yolcu taşımacılığının başladığı ve (M) plakaların ilk kez verildiği 1998 yılı ve sonrasında mevzuat hükümlerinde belirtilen şekilde İçişleri Bakanlığı onayı da dahil, gerekli hukuki usuller işletilerek plaka sayısının sınırlandığı/tahdit altına alındığının ortaya konulamadığı sonucuna varılmaktadır.
Bununla birlikte, somut uyuşmazlık ve davacının hukuki durumu Anayasa Mahkemesinin 07/04/2021 tarih ve B.No:2018/20720 sayılı kararı ışığında değerlendirildiğinde, dava konusu işlem sonrasında oluşacak yeni duruma uyum gösterilmesi için süre ve imkân tanınmadan hattın iptal edilmesi, verilen kararın olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem alınmaması, hattın iptalinden önce buna ilişkin objektif koşullar belirlenmemesi nedeniyle taşımacılara öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yüklendiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline yönelik verilen kararda sonuç itibarıyla hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava konusu Belediye Meclis kararı ile yalnızca davacının (M) plakası değil, toplam 55 (M) plaka iptal edilmiş, diğer bir anlatımla; ayrı ayrı 55 (elli beş) plaka işleme konu edilmiş olup, Mahkemece verilen iptal kararının (M) plakası iptal edilmek suretiyle kişisel menfaati ihlal edilen davacının kendisi yönünden uygulanacağı da tabiidir." açıklamasıyla ... tarih ve ... sayılı Meclis kararının bahse konu kısmının iptaline karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca anılan Daire kararlarında "ulaşım yönünden şehir içi toplu taşıma hattı ihalesi yapılmasına ilişkin karar alınması öncesinde, toplu taşıma kapasitesi, ihtiyacı, güzergahı gibi hususlara ilişkin gerekli teknik inceleme ve araştırma da yapılmadan tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesine de yer verilmiştir.
Yine davaya konu işlemde, Yüksekova Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı Meclis kararı ile kararlaştırılan 40 adet (M) plakaya ek olarak 60 adet (M) plakanın 14 güzergahla birlikte ihaleye çıkarılmasına karar verilmiştir. 
Yüksekova Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı Meclis kararına yönelik olarak açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile "davalı idare tarafından, ihaleye çıkarılmasına karar verilen güzergahlar somut olarak belirtilmeden, güzergahlardaki araç kapasitesinin, nitelik ve niceliği yönünden yeterli olup olmadığı, bu sayının yolcu talebini karşılayıp karşılamadığı, dava konusu hatlarda taşımacılık ihtiyacının bulunup bulunmadığı, yolcu taşımacılığına izin verilmesi halinde atıl kapasite yaratılıp yaratılmayacağı ve trafik düzeni ile güvenliğinin olumsuz yönde etkilenip etkilenmeyeceği hususlarında güncel, somut, sayısal verilere dayalı, yeterli ve kapsamlı herhangi bir araştırma ve inceleme yapılmadan, soyut ve subjektif  kanaatlere, eksik inceleme ve tespite dayalı olarak alınan dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, anılan karar Dairemizin 17/10/2024 tarih ve E:2022/4352, K:2024/4066 sayılı kararı ile onanmıştır. 
Özetle, dava konusu Meclis kararı üç kısımdan oluşmaktadır. 
İlk kısmı, toplam 55 adet (M) plakalı şehir içi toplu taşıma hattının 2886 sayılı Kanun'un 64. maddesi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın "Toplu Taşıma Hatlarının Kira Süreci" konulu yazısı gereğince on yıllık süreleri dolduğundan iptaline yönelik olup yukarıda aktarıldığı şekilde bir kısım davacılar tarafından bu işlemin iptaline ilişkin açılan davalarda verilen iptal kararları "Mahkemece verilen iptal kararının (M) plakası iptal edilmek suretiyle kişisel menfaati ihlal edilen davacının kendisi yönünden uygulanacağı da tabiidir." açıklamasıyla ve "diğer yandan, ulaşım yönünden şehir içi toplu taşıma hattı ihalesi yapılmasına ilişkin karar alınması öncesinde, toplu taşıma kapasitesi, ihtiyacı, güzergahı gibi hususlara ilişkin gerekli teknik inceleme ve araştırma da yapılmadan tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle onanmıştır. 
İkinci kısmı, Belediye Meclisinin ... tarih ve  ... sayılı kararı ile kararlaştırılan 40 adet (M) plakaya ilişkin olup, anılan ... sayılı Meclis kararının iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararı da yukarıda aktarıldığı üzere temyiz incelemesi neticesinde onanmıştır. 
Dolayısıyla, dava konusu Meclis kararının toplamda 100 adet (M) plakanın 14 güzergahla birlikte ihaleye çıkarılmasına ilişkin üçüncü kısmının; hem hat iptaline, hem de 40 adet yeni M plaka ihalesine çıkılmasına ilişkin kısımlarına yönelik verilen yukarıda aktarılan kararlar dikkate alındığında hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. 
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir." şeklinde gerekçeli onanmıştır.
Bu durumda, Yüksekova Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının ... tarih ve ... sayılı karar ile kararlaştırılan 40 adet (M) plakaya ek olarak 60 adet (M) plaka daha eklenerek toplamda 100 adet (M) plakanın 14 güzergahla birlikte ihaleye çıkarılmasına ilişkin kısmı iptal edildiğinden, dava konusu ihalenin de dayanağı kalmamıştır.
 Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
	Açıklanan nedenlerle;
	1. Davalının temyiz isteminin reddine,
	2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
	3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
	4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,
	5. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
	6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 31/10/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.