Esas No: 2023/13718
Karar No: 2025/1561
Karar Tarihi: 12.03.2025

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/13718 E.  ,  2025/1561 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas   No : 2023/13718
Karar No : 2025/1561                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- ... İl Özel İdaresi	
VEKİLİ	: Av. ...
 2- MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): ... İnşaat Taahhüt İnşaat Malzemeleri Mühendislik Akaryakıt Petrol Ürünleri Turizm İmalat İthalat İhracat Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1- ..., 2- ... 3- ...,     4- ... 5- ...
VEKİLLERİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, ... ili ... ilçesi ... Köyü yakınındaki sahada faaliyette bulunması amacıyla ... erişim numaralı II-B grubu (mermer) maden ocağı için ... Mermer Madencilik İnş. Taah. Malz. Müh. Akr. Pet. Ür. Turz. İml. İht. Tic. A.Ş'ye verilen ... ve ... sayılı iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporunda da belirtildiği üzere fauna-flora ve ekosistem yönünden; proje tanıtım dosyasının fauna ve flora ile ilgili bölümde yer alan tür listeleri literatür bilgisine dayalı olarak hazırlandığı ve fakat bölgenin gerçek fauna ve flora envanterini belirlemek için yeterli literatür incelemesinin yapılmadığı, proje tanıtım dosyasında fauna ve flora türlerinin tespiti amacıyla saha çalışması yapıldığına dair herhangi bir veri veya tespitin bulunmadığı, aynı bölgede yer alan diğer iki işletmenin faaliyetleri de göz önüne alındığında, kümülatif etkiyle beraber, dava konusu projenin ekonomik ömrünün 64 yıl olacağı da düşünüldüğünde, işletmenin mevcut plan ve stratejilerinin biyolojik çevre, biyoçeşitlilik, ekosistemler ve bölge halkının doğal yaşam konforu üzerine yaratacağı potansiyel olumsuz etkisinin artacağı, dosyada proje faaliyetlerinin. bölgenin doğal fauna populasyonları ve flora temsilcileri üzerine yaratabileceği potansiyel zararların/tahribatın önlenmesi veya azaltılması yönünde hiçbir plana/faaliyete yer verilmediği, yalnızca birkaç taahhütte bulunulduğu, etki değerlendirmesi yapılmadığı ve etki azaltma önlemlerinin belirtilmediği gibi, tüm süreçlerin izlenmesine dair ise hiçbir faaliyetin de  planlanmadığı hususu, hidrojeoloji yönünden; ocak alanının akış aşağısında yer alan kaynak boşalımları (pınarlar) ile ilgili olarak proje tanıtım dosyasında, söz konusu pınarların proje alanından 520 metre ve 900 metre mesafelerde yer aldıkları ve proje kapsamında gerçekleştirilecek olan faaliyetlerden etkilenmeyecek mesafelerde oldukları belirtilmekle birlikte, keşif esnasında 200 metre uzaklıkta başka bir kaynak boşalım noktasının bulunduğunun ve bu kaynağın yöre halkı tarafından sulama suyu ve otlaktaki hayvanlar için içme suvu olarak kullanılmakta olduğunun tespit edildiği, firmanın bölgedeki bu kaynak ile ilgili olarak, kaynağın ocak işletmesi sırasında ve işletme sonrasında etkilenip etkilenmeyeceğini bilimsel veri ve analizlerle net olarak ortaya koyması ve eğer etkilenme durumu olursa gerekli tedbirleri alması gerektiği hususu, çevre yönünden: proses suyunun ocak sahasında kontrollü olarak toplanmadığında, çalışanlar için sağlıksız ve riskli bir ortam oluşturması ile birlikte içeriğindeki mermer tozunun zeminde birikmesi sonucu yağışlı dönemlerde araziden mermer tozu karışımı atıksuyun taşınması söz konusu olacağından, proses suyunun kontrollü olarak toplanması ve bertarafı ile ilgili uygulanacak yöntemin tanımlanması, ocak içi yollar, ve sahada oluşacak toz emisyonunu engellemek/azaltmak için sulama yapılması, toz ve gaz emisyonlarının hesaplanmasında sahaya daha yakın olan meteorolojik verilerin kullanılması sonuçların güvenilirliği açısından daha uygun olacağı ve yakın alanda faaliyet gösteren işletmelerin de kümülatif toz ve gaz emisyonlarına eklenmesi, pasa nakliyesi sonucu oluşan gürültü, toz ve gaz emisyon hesaplarının yapılması gerektiği hususu birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu maden faaliyetinin proje tanıtım dosyasında yer alan mevcut eksiklikler giderilmeksizin devamının çevreye vereceği tahribat kaçınılmaz olduğundan, ... ili ... ilçesi ... Köyü yakınındaki sahada faaliyette bulunması amacıyla II-B grubu maden ocağı için verilen iş yeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  ile davalı yanında müdahil tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :  Davalı İl Özel İdaresi tarafından; İdare Mahkemesinin iptal kararının gerekçesindeki hususların idarelerince inceleme yetki ve sorumluluğunda bulunmadığı, proje tanıtım dosyasında "Çed Gerekli Değildir" belgesi düzenlendiği, kararın gerekçesinde ruhsat işleminin hangi yönlerden hukuka aykırı olduğuna yer verilmediği, süre aşımı ve ehliyet itirazının dikkate alınmadığı, davanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ihbarı gerektiği, bilirkişi raporuna itirazların dikkate alınmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil tarafından; Çed proje tanıtım dosyasına göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği, yaklaşık 30.000.000,00 TL yatırım yapıldığı, tüm izinlerin alındığı, faaliyet alanında tarım alanı bulunmadığının İl Tarım Müdürlüğü yazısında belirtildiği, flora-fauna bilgisinin bilimsel esas ve temellere dayandığı, mermer atıklarının tehlikeli atık olmadığı, olumsuz herhangi bir kurum görüşü bulunmadığı, bölgenin yapısından dolayı bazı kaynak boşaltım noktalarının mevsimsel koşullara bağlı olarak görüldüğü, kaldı ki bu kaynak noktasının ÇED sınırı dışında olduğu ileri sürülmektedir. 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde, "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak."; 6. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, 3 üncü maddede belirtilen merciler tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilirler. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." kuralına yer verilmiştir.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesinde, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.
Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.
Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.
Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.
İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır..." düzenlemesi getirilmiştir.
Aynı Yönetmelik'in Örnek 7 kısmında ise, madencilik faaliyetleri için gayrısıhhi müesssese açma ruhsatı başvuru/beyan formu düzenlenmiş, formun not kısmında da, "Bu forma ÇED olumlu kararı ve ÇED Raporu veya ÇED Gerekli Değildir kararı ve proje tanıtım dosyası ya da ÇED kapsamı dışındadır belgesi eklenir." ifadesine yer verilmiştir.
Aktarılan bu hükümlerde, gayrisıhhi müessese açma ruhsatı başvurularında, madencilik faaliyetlerinin çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesi için ÇED Kararının başvuru belgesine eklenmesi zorunlu tutulmuştur. Başka bir ifade ile açılmak istenen işyerinin çevreye olan etkilerinin ÇED sürecinde değerlendirilmesi, bu süreç sonunda verilen ÇED Belgesinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi için yeterli görülmesi ilkesi kabul edilmiştir.
Yukarıda yer verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin düzenlemede, ikinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenen işyerlerinin, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve noksanlıkların tespitinin doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı, söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın idarece iptal edileceği öngörülmüştür. İdarenin kendiliğinden yapacağı kontrol ve denetim dışında, işyerlerinin faaliyeti nedeniyle menfaatleri ihlal edilenler tarafından yapılacak şikayet, ihbar veya iddia başvuruların da yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca değerlendirileceği açıktır.
	Dosyanın incelenmesinden, ... ili, ... ilçesi, ... Köyü Mevkinde, ... Mermer Madencilik İnş. Taah.İnş. Malz. Müh. Akr. Pet. Ür. Trz. İml. İth. İhr.Tic. ve San. A.Ş. tarafından yapılması planlanan "... no'lu Mermer Ocağı" projesine ... Valiliği tarafından ... tarih ve E... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir." kararı verildiği, anılan kararın iptali istemiyle aynı köyde ikamet eden davacılar tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla, süre aşımı nedeniyle davanın reddedildiği, bu kararın temyizi netivesinde Danıştay Altıncı Dairesince verilen 22/02/2021 tarih ve E:2012/1212, K:2021/2280 sayılı kararla onanarak kesinleştiği, söz konusu proje alanında faaliyette bulunması amacıyla ... erişim numaralı II-B grubu (mermer) maden ocağı için ... Mermer Madencilik İnş. Taah. Malz. Müh. Akr. Pet. Ür. Turz. İml. İht. Tic. A.Ş'ye ... İl Özel İdaresi tarafından 1... ve... sayılı 2. Sınıf Gayri Sıhhi Müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği anlaşılmaktadır.  
Uyuşmazlıkta, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında alınan  "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir." halen hukuki olarak geçerliliğini devam ettirmekte olup, anılan işleme karşı açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddedilerek kesinleştiği dikkate alındığında, işyerinin faaliyete geçmesinden sonra çevre ve insan sağlığına zarar verdiğinin ileri sürülmesi veya bu yönde bir tespitte bulunulması durumunda ise izlenmesi gereken süreç ve uygulanacak yaptırımların denetime yetkili idareler tarafından değerlendirileceği açıktır.
Bu durumda; İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 17. maddesinde, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracağı ve başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceğinin açıkça belirtilmesi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir." kararının halen hukuki olarak geçerliliğini devam ettirmesi, işyeri açma ve çalışma ruhsatının mevzuatta yer alan şartların sağlaması nedeniyle düzenlenmesi ve bu şartların kaybedildiğine dair bir tespitin de bulunmaması karşısında, dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali yönünde verilen İdare Mahkemesi kararı ile istinaf isteminin reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.         
KARAR SONUCU:
 Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz istemlerinin kabulüne,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin  ...... tarih ve E:..., K... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 12/03/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.