Esas No: 2023/5795
Karar No: 2024/3666
Karar Tarihi: 04.06.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/5795 E.  ,  2024/3666 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/5795
Karar	No : 2024/3666     
TEMYİZ EDEN TARAFLAR: 
1- ... Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ   : Av. ...
 
 2- ... Belediye Başkanlığı  
VEKİLİ   : Av. ...	
 
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Zonguldak ili, Ereğli ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde imar planında otopark olan 9.800,00 m² yüzölçümlü taşınmazın 23/05/2015- 22/05/2020 tarihleri arasında fuzulen işgal edildiğinden bahisle 6.615.000,00 TL ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin ve bu ihbarnameye yapılan itirazın reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile hükme esas alınabilecek nitelikte bulunan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu taşınmazlara ilişkin olarak toplamda 982.760,96-TL ecrimisil istenilebileceği sonucuna varıldığından, dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin ve bu ihbarnameye yapılan itirazın reddine ilişkin işlemlerin; 982.760,96-TL'lik kısmında hukuka aykırılık, geriye kalan 5.632.239,04-TL'lik kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemlerin 5.632.239,04-TL'lik kısmının iptaline, 982.760,96-TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflar  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından, davaya konu taşınmazın DOP olarak ayrılan ve imar planında kamuya açık otopark alanı olarak düzenlendiğinden davalı idarenin ecrimisil isteme yetkisinin bulunmadığı, kendilerinden ecrimisil istenemeyeceği, ecrimisilin hesaplanmasında bilirkişinin yürürlükten kalkan Yönetmelik hükümlerini uyguladığı  ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, ecrimisil bedelinin mevzuata uygun olarak tespit edildiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMASI  : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ     : ...
DÜŞÜNCESİ	: Tarafların temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.'' hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde, belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Kamuya ait gayrimenkuller" başlıklı 11. maddesinde, "İmar planlarında; meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir. Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur." hükmü yer almaktadır.
İmar plânlarında park, yol gibi  alanlarda kalan yerlerin, belediyeye bedelsiz olarak terk edilerek tapuda terkin edilmesi gerektiği yolundaki kanun hükmü uyarınca, Hazinenin bu alandaki yetkisi bağlı yetki olup, yine anılan kural nedeniyle idarenin mülkiyetinde de olsa, bu tür taşınmazları üçüncü kişilere satma, kiraya verme, üzerinde irtifak hakkı tesisi gibi tasarruflarda bulunabilmesi mümkün olmadığından, imar plânlarında umumi hizmetlere ayrılmış yerlerden belediyelere devri zorunlu olan yerleri kullanan işgalcilerden belediyelerin ecrimisil isteyebileği sonucuna varılmaktadır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 74. maddesine dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 85. maddesinin 1. fıkrasında, "Hazine taşınmazlarının kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde, tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde "Taşınmaz Tespit Tutanağı"na dayanılarak, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere bedel tespit komisyonunca ecrimisil tespit ve takdir edilir" hükmü; aynı maddenin 2. fıkrasında ise, "Ecrimisilin tespit ve takdirinde; İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur. İşgalin şekli, Hazine taşınmazının konumu ve taşınmazdan elde edilen gelir gibi unsurlar itibariyle asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir" düzenlemesi yer almaktadır.
20/08/2011 tarih ve 28031 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 336 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Ecrimisilin Tespit ve Takdir Edilmesi" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında, Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde, taşınmaz tespit tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar için taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir edileceği; 5. fıkrasında, Emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri belirlenmemiş olan yerler için, birim değeri belirlenen en yakın emsal taşınmazın emlak vergisine esas metre kare birim değerinin dikkate alınacağı; 10. fıkrasında, ecrimisilin tespit ve takdirinde, İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı gelir elde edilip edilmediği gibi hususların göz önünde bulundurulacağı ve 11. fıkrasında ise ecrimisil tespit ve takdir edilirken, Hazine taşınmazının değerini etkileyebilecek; İmar durumu,	Yüzölçümü, Niteliği, Verimi (tarım arazilerinde), Alt yapı hizmetlerinden yararlanıp yararlanmadığı, konumu, taşınmazın kullanım şekli ve işgalden dolayı gelir elde edilip edilmediği gibi her türlü ölçütlerin dikkate alınacağı ve ayrıca 12. fıkrasında da aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurların göz önünde bulundurulacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, imar planında otopark olan 9.800,00 m² yüzölçümlü taşınmazın 23/05/2015- 22/05/2020 tarihleri arasında fuzulen işgal edildiğinden bahisle 6.615.000,00 TL ecrimisil tahakkuk  bedeli tahakkuk ettirildiği, bu işleme karşı açılan davada, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen  rapor hükme esas alınarak dava konusu işlemin kısmen iptaline, kısmen davanın reddine karar verilmiştir. 
Uyuşmazlıkta; davacının işgalci olmadığı yönündeki iddialarına karşın hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının işgalci olup olmadığı, işgal edilen alanın ne kadar olduğu ve ne zaman başlayıp ne zaman sona erdiği yolunda bir araştırma ve inceleme yapılmaksızın ecrimisil bedeli hesaplamasına geçildiği, taraflarca dosyaya sunulan emsallerin kabul edilmeyerek dava konusu taşınmaza yakın konumda bulunan iki taşınmaza ait satış bedelinin piyasa rayicinin biraz altında kaldığı, taşınmazdan elde edilen gelir hesabına göre ise aylık 21.420,00 TL olacağı, taşınmazın bulunduğu mevki, konumu yapılaşma şartları, emsal satışlarla yapılan kıyaslamalar gözönünde bulundurulduğunda ecrimisil bitiş tarihindeki birim değerinin 600,00 TL/m² olarak tespit edildiği, taşınmazın toplam değerinin 5.588.000,00 TL olarak bulunduğu, (Mülga) 16/12/1984 tarih ve 18607 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlete Ait Mal Satış, Trampa, Kiraya Verme, Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesis, Ecrimisil ve Tahliye Yönetmeliğinin 8. maddesinde yer alan, kiraya verilecek yerler için yıllık ecrimisil değeri, satış bedellerinin % 5'inden az olamaz, hükmüne göre hesaplama yapılarak (5.588.000,00 TL'nin % 5 inin 294.000,00 TL) Mayıs 2020 aylık 24.500,00 TL toplam ecrimisil bedeli ise 982.760,96 TL olarak tespit edildiği görülmektedir.
Ecrimisilin; işgal nedeniyle alınan bir tazminat olduğu, ecrimisil tutarının hesaplanmasında; taşınmazın mevkii, kullanım şekli, elde edilen gelir, işgalcisine sağlamış olduğu ekonomik değer, altyapı, ulaşım kolaylığı gibi tüm faktörlerin etkili olduğu dikkate alındığında, bilirkişilerce ecrimisilin fahiş olduğu iddiasının Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ve bu Yönetmelik uyarınca yayımlanan 336 sıra nolu Milli Emlak Genel Tebliğ hükümleri uyarınca emsal oluşturabilecek yerlerin ecrimisil ve kira bedelleri dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Bu durumda, yukarıda yer verilen açıklamalar gözönünde bulundurularak Mahkemece, davacının iddiaları karşılanarak işgalin olup olmadığının tespiti yapıldıktan sonra idarece takdir edilen ecrimisil bedelinin usul ve kanuna uygun olup olmadığının  uyuşmazlığa konu taşınmazlar için emsal oluşturabilecek yerlerin ecrimisil ve kira bedeli ile bu tür taşınmazların serbest piyasada kiralanması halinde rayiç kirasının ne olacağının belirlenmesi ve elde edilen yararın da göz önünde tutulması suretiyle yapılacak inceleme sonucu düzenlenecek rapor dikkate alınarak ecrimisil bedelinin belirlenmesi ve buna göre bir karar verilmesi gerekirken; eksik inceleme sonucu verilen bilirkişi raporu hükme esas alınarak dava konusu işlemin kısmen iptal, kısmen de davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık, tarafların istinaf başvurularının reddine dair verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
 Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz istemlerinin kabulüne,
2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 04/06/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.