Esas No: 2021/7871
Karar No: 2024/5492
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/7871 E.  ,  2024/5492 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/7871
Karar  No : 2024/5492  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ...Genel Müdürlüğü	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Endüstriyel Minareller San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Konya İli Bozkır İlçesi dahilinde şirketin uhdesinde bulunan Sicil:... sayılı II-b grubu mermer işletme ruhsatlı saha içerisinde 2012, 2013 yıllarında üretim faaliyetinde bulunulmadığı, 2016 yılında sadece 50m³ üretim yapıldığı, yapılan üç yıllık toplam üretim miktarının (50 m³) projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan (351 m³) az olduğu tespit edildiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12.maddesi uyarınca 95.161,00-TL idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile bu ceza için ödemiş olduğu tutarın ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile tarafına iadesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararında; davacının üretim hesabına  dahil edilen 2012 ve 2013 yılında, Kanunda anılan fiil karşılığı idari para cezası yaptırımı bulunmadığı, 2015 yılından sonra idari para cezası yaptırımı geldiği, bu nedenle idari para cezası yaptırımına esas üç yıllık süre hesabında 'Suçta ve cezada kanunilik' ilkesi uyarınca 2012 ve 2013 yılının değerlendirmeye alınmasına olanak bulunmadığı, 2015 ve 2016 yıllarında yürürlükte bulunan madde metninde üç yıllık sürenin tespitinde hangi yılların esas alınacağına ilişkin bir açıklık bulunmaması nedeniyle davacının lehine yorum yapılmak suretiyle üretimin en fazla olduğu yılların esas alınması gerekmekte iken, 2017 yılında yapılan değişiklikle bu boşluğun doldurulduğu ve en az üretimin yapıldığı üç yıllık sürenin esas alınacağı hükmünün getirildiği, ancak bu düzenlemenin aleyhe hüküm içermesi nedeniyle geçmişe yürür şekilde uygulanmasına olanak bulunmadığı, bu durumda, Kanunda idari para cezası yaptırımı bulunmaması nedeniyle 2012 ve 2013  yılının değerlendirme dışı tutulması halinde, 2016 yılında davacı şirket tarafından yapılan üretim miktarının her ne kadar projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'unun altına düştüğü görülse dahi kanunun aramış olduğu beş yıllık süre içerisinde gerçekleşmediği anlaşıldığından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12.maddesi uyarınca idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, öte yandan, Mahkemenin işbu kararıyla dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığından, davacının bu ceza için ödemiş olduğu kısma denk gelen 71.370,75-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile tarafına iadesi istemin de kabulü gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:	İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI         : Davalı idare tarafından, davacının projede beyan ettiği yıllık üretim miktarının %10 unun altında üretim yaptığı, mermer ocağının gayrisıhhi müessese ruhsat alanın dışında olduğu, tesis edilen dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI     : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
 DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlıkta; 2012 ve 2013 yıllarının değerlendirmeye alınamayacağı, idarenin denetleyebileceği tespit tarihinden önceki son beş yıldaki üretiminin ise projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının tespit tarihinde yer alan Kanundaki düzenlemeye göre %30 un üzerinde olduğu, ilaveten davalı idarece tespit tarihindeki ceza miktarı kadar davacı hakkında idari para cezası düzenlemesi gerekirken dava konusu işlemin tesis edildiği yıldaki ceza miktarı tatbik edilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırı olduğundan, temyiz isteminin reddi ile sonucu itibariyle usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının bu gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:	
MADDİ OLAY :  
Davacı şirketin uhdesinde bulunan Konya İli Bozkır İlçesi dahilinde bulunan Sicil:... sayılı II-b grubu mermer işletme ruhsatlı maden sahasında davacıya işletme izninin 09/08/2011 tarihinde verildiği, 05/12/2019 tarihinde yapılan tetkik ve değerlendirmeler sonucunda yıllık üretim miktarının 3510 m3 olarak beyan edildiği, 2012 ve 2013 yıllarında üretim yapılmadığı, 2015 yılında 400,55 m3,  2016 yılında ise 50 m3, 2017 yılında 864,00 ton ve 2018 yılında 973,35 ton üretim yapıldığı tespitleri üzerine davalı idarece 2012, 2013 yıllarında üretim yapılmadığı, 2016 yılında ise 50 m3 üretim yapılarak bu üç yılda toplam üretimin işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10' undan (351 m3) az olduğunun tespit edildiği gerekçesiyle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12.maddesi uyarınca 95.161,00-TL idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı  Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün işleminin iptali ile  bu ceza için ödemiş olduğu meblağın ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile tarafına iadesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
	3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine,  13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır. 
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacının işletme izninin 09/08/2011 de düzenlendiği, davalı idarece 06-09/12/2019 da sahada yapılan tetkikte yıllık üretim miktarının 3510 m3 olarak beyan edildiği, 2012 ve 2013 yıllarında üretim yapılmadığı, 2015 yılında 400,55 m3,  2016 yılında ise 50 m3, 2017 yılında 864,00 ton ve 2018 yılında 973,35 ton üretim yapıldığı tespitlerine yer verildiği, dava konusu işlemde 2012 ve 2013 yıllarında üretim yapılmadığı, 2016 yılında ise 50 m3 üretim yapıldığı ve anılan üç yılda yapılan toplam üretimin, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10' undan (351 m3) az olduğunun tespit edildiği gerekçesiyle dava konusu işlemin tesis edildiği görülmekte ise de; yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereği idarece yapılan incelemede tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin incelenebileceğinden 2019 yılında yapılan tetkikte 2018-2017-2016-2015 ve 2014 yıllarının denetlenebileceği, 2012 ve 2013 yıllarının değerlendirmeye alınamayacağı anlaşılmıştır. İdarenin denetleyebileceği tespit tarihinden önceki son beş yıldaki üretiminin ise projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının tespit tarihinde yer alan Kanundaki  düzenlemeye göre %30 un üzerinde olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Öte yandan, her ne kadar davalı idarece dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki miktar olan 95.161,00 TL idari para cezası verilmiş ise de; tespit tarihindeki mevzuat hükmünde yer alan miktar idari para cezası verilebileceğinden dava konusu işlemde bu yönden de hukuka uyarlılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle,
1.  Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama  kararının taraflara  tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın  İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.