Esas No: 2023/746
Karar No: 2024/876
Karar Tarihi: 02.10.2024

DANIŞTAY VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2023/746 E.  ,  2024/876 K.


"İçtihat Metni"
                       T.C.
	D A N I Ş T A Y
VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas     No : 2023/746
Karar	No : 2024/876
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: .... İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret
	  Limited Şirketi - ... Adi Ortaklığı
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Defterdarlığı - ... - (E-Tebligat)
	  (... Vergi Dairesi Müdürlüğü)
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN	KONUSU	:	... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin .... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihale edilen "Kırşehir İli Merkez İlçesi Kayabaşı Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 1126 Adet Konut, 1 Adet Aile Sosyal Tesisi İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi" uhdesinde kalan davacı ortaklık tarafından, ihtirazi kayıtla verilen beyannameye istinaden tahakkuk eden damga vergisinin ihale kararı ile sözleşmeden kaynaklanan kısmının kaldırılması ve mahsuben ödenen tutarın faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı:
775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun 33. maddesinin birinci fıkrasında bu kanun hükümlerine dayanılarak yapılan ivazlı veya ivazsız devir, temlik, kamulaştırma, alım, satım, kira, geri alma, geri verme, ifraz, tevhit, tescil, cins değişikliği, rehin tesis ve terkini, ıslah, değişiklik, onarım, inşa ve ikmal gibi her türlü işlemler, sözleşmeler, beyannameler ve benzerlerinin tasarruf bonosundan ve her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu belirtilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, ihale konusu işin bölgedeki yapıların belediyece yıkılarak yerlerine kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarına uygun yeni yapıların inşa edilmesi şeklinde Gecekondu Kanunu kapsamında yapılan işlerle aynı mahiyette inşaat işlerinden olduğu, sözleşmeye konu inşaat işlerinin amaçları ve özleri itibarıyla aynı nitelikte olduğu, ayrıca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile Kırşehir Belediyesi arasında imzalanan protokolde "Kentsel Yenileme (Gecekondu Dönüşüm)" ibaresinin yer aldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, söz konusu işin Gecekondu Kanunu kapsamında yapıldığı sonucuna varıldığından, dava konusu damga vergisinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Vergi Mahkemesi bu gerekçeyle davanın kabulüne, dava konusu verginin faiziyle birlikte davacıya iadesine karar vermiştir.
Davalının istinaf istemini inceleyen ... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı:
Toplu Konut İdaresi Başkanlığının 28/07/2017 tarih ve 5293 sayılı yazısında ihale konusu işin 775 sayılı Gecekondu Kanunu kapsamında gecekondu önleme bölgesi olarak ilan edilen bir alana ait olmadığının bildirilmesi karşısında, söz konusu yapım işinin Gecekondu Kanunu kapsamında ihale edilmediği açıktır. Bu nedenle davacının anılan Kanun'un 33. maddesinde öngörülen muafiyetten yararlanamayacağı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Vergi Dava Dairesi bu gerekçeyle istinaf isteminin kabulü ile Vergi Mahkemesi kararını kaldırarak davayı reddetmiştir.
Davacının temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 15/06/2021 tarih ve E:2018/8381, K:2021/3764 sayılı kararı:
Toplu Konut İdaresi Başkanlığının... tarih ve ... sayılı yazısında, ihale konusu işin 775 sayılı Gecekondu Kanunu kapsamında bulunmadığı ifade edildikten sonra söz konusu bölgenin ... tarih ve ... sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10/02/2011 tarih ve 2011/1438 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 73. maddesi uyarınca kentsel dönüşüm gelişim alanı ilan edildiği ve işlemlerin bu kapsamda yürütüldüğünün belirtildiği görülmüştür.
Bu durumda, 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesi uyarınca bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçeyle verilen Vergi Dava Dairesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Daire bu gerekçeyle kararı bozmuştur.
Bozma kararına uyduğunu belirten ... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K...sayılı kararı:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinin altıncı fıkrasının olay tarihinde yürürlükte bulunan halinde kentsel dönüşüm ve gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkullerin harca esas değer üzerinden belediyelere devredileceği, kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte birinin alınacağı hükümlerine yer verilmiştir.
"Münferit" sözcüğünün Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlüğü'nde "tek, ayrı, kendi başına olan", Türk Hukuk Sözlüğü'nde ise "tek tek, ayrı ayrı, tek başına" olarak açıklanmış olması karşısında 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde geçen "münferit yapı" ibaresinin tek-ayrı yapıları işaret ettiği; bu yapıların da 5393 sayılı Kanun kapsamında ilan edilen uygulama alanı içerisinde daha önce mevcut olup uygulama kapsamında yıkılarak yeniden inşalarının söz konusu olması halinde maddede öngörülen kısmi istisnanın uygulanabileceği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davacıya ihale edilen işin, 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinin altıncı fıkrası kapsamında kentsel dönüşüm ve gelişim alanı içerisinde kalan mevcut yapıların yıkılarak yeniden yapımına değil, bu uygulama alanında inşası planlanan "yeni" konut ve iş yerlerinin yapımına ilişkin olması karşısında davacı tarafından yapımı üstenilen yapıların münferit yapı niteliğini taşıdığından söz edilemeyeceğinden, davacının anılan maddede öngörülen kısmi istisnadan yararlandırılmasına olanak bulunmadığı açık olup dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Vergi Dava Dairesi bu gerekçeyle istinaf istemini reddetmiştir.
Tarafların temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 13/10/2022 tarih ve E:2022/701, K:2022/4780 sayılı kararı:
Davacının temyiz istemi yönünden yapılan inceleme:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinin gerekçesinde, sağlıksız ve hızlı kentleşmenin ülkemizin önemli sorunlarının başında geldiği, kentlerimizin özellikle ülkemizin batı bölgelerinde aşırı şekilde büyüdüğü fakat buna uygun sosyal imkanlarla donatılmadığı, büyük kentlerde trafik, hava kirliliği, yetersiz konut, çarpık yapılaşma, altyapı hizmetleri ve benzeri sorunların acilen çözüm beklediği, bu düşünceden hareketle büyükşehir belediyeleri ve nüfusu 50.000'in üzerinde olan belediyelerin kentin gelişimine uygun konut alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları ve sosyal donatılar oluşturmak, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak ve restore etmek amacıyla kentsel gelişim alanları ilan etme ve uygulayabilmelerine imkan vermenin kaçınılmaz olduğu, maddenin bu amaçla düzenlendiği belirtilmiştir.
Değinilen maddenin ve gerekçesinin birlikte değerlendirilmesinden, yeni yapının yapılacağı alanın kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında yer alması ve bu alanda yer alan mevcut (eski) yapının yıkılarak yeni bir yapının inşa edilmesi koşullarının gerçekleşmesi halinde yapılacak bu yapılarla ilgili alınması gereken vergi, harç ve resmin dörtte üçünün tahsil edilmeyeceği, "yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda" ibaresinde yer alan "münferit" kelimesinin yapının niteliğini belirtmek amacıyla kullanıldığı, eski yapıların hak sahipleri veya üçüncü kişiler tarafından yıktırılarak yeniden yapılması yönünden kısmi ödemeye ilişkin herhangi bir ayrıma gidilmediği sonucuna varılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında söz konusu bölgenin 10/02/2011 tarih ve 2011/1438 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 5393 sayılı Kanun kapsamında kentsel dönüşüm gelişim alanı ilan edildiğinin belirtildiği, Kırşehir Belediyesi ile TOKİ arasında düzenlenen Kırşehir - Kayabaşı Mahallesi Kentsel Yenileme (Gecekondu Dönüşüm) Projesine İlişkin Protokol'ün 7. maddesi uyarınca tüm yapı ve eklentilerin tasfiyesi, yıkımı ve molozların temizlenmesinin belediye tarafından üstlenildiği, bu çerçevede mevcut (eski) yapıların yıkıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu olayda 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmesi nedeniyle davacının söz konusu kısmi istisnadan faydalanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Davalının temyiz istemi yönünden yapılan inceleme:
Vergi Dava Dairesince davacının 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde öngörülen kısmi istisnadan yararlandırılmasına olanak bulunmadığı sonucuna varılmasına rağmen davanın kabulü yolunda verilen Vergi Mahkemesi kararına davalı tarafından yöneltilen istinaf isteminin reddine karar verildiği görülmüştür.
Bu durumda, değinilen hususlarda değerlendirme yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere Vergi Dava Dairesi kararının bozulması gerekmektedir.
Karar sonucu:
Daire bu gerekçeyle kararı bozmuştur.
... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kısmen bozmaya uyma, kısmen ısrar kararı:
Vergi Dava Dairesi, önceki kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar etmiş ve söz konusu kararında yer alan gerekçe ile hüküm fıkrası arasındaki aykırılığın maddi hatadan kaynaklandığını belirttikten sonra bu yönden bozmaya uyarak "davalının istinaf isteminin kabulü ile Vergi Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddi" yolunda hüküm kurmuştur.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Bölge İdare Mahkemesinin, işin 775 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmemesi nedeniyle uyuşmazlıkta bu Kanun'un uygulanamayacağı yolundaki gerekçesinin dayanağının olmadığı, 775 sayılı Kanun'un 33. maddesinin uygulanması için ihalenin anılan Kanun'a göre yapılmış olması gerektiğine dair bir şart bulunmadığı, Toplu Konut İdaresi ile Kırşehir Belediyesi arasında imzalanan protokol incelendiğinde işin bizzat gecekondu tasfiyesi işi olduğunun anlaşıldığı, 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesindeki hükmün kentsel dönüşüm ve gelişim alanı içinde yıkılan yapıların bulunması durumunda vergi ve harç muafiyetinin yıkılan kısımlar için uygulanacağı şeklinde anlaşılması gerektiği, kentsel dönüşüm ve değişim alanı içinde tek gecekondunun yıkılıp devlet eliyle yeniden yapılması durumunda vatandaşlar tarafından vergi ve harç muafiyetinden yararlanılacağı, gecekondu sayısının birden fazla olması durumunda ise anılan muafiyetten yararlanılamayacağı şeklinde anlaşılması halinde ise madde metninde geçen "münferit" ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olacağı ve iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması gerektiği belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyizen incelenen ısrar kararının, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçe uyarınca bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
I- ANAYASA'YA AYKIRILIK İDDİASININ İNCELENMESİ
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi" başlıklı 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin, bu davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi halinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması halinde iptali istenen kuralların Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslını; başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğini; dava dilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerini dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiştir.
Maddenin (2) numaralı fıkrasında ise taraflarca ileri sürülen Anayasa'ya aykırılık iddiası davaya bakan mahkemece ciddi görülmezse bu konudaki talebin gerekçeleri de gösterilmek suretiyle reddedileceği ve bu hususun esas hükümle birlikte temyiz konusu yapılabileceği ifade edilmiştir.
Davacı tarafından, temyiz dilekçesinde, 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde yer alan "münferit" ibaresinin, kentsel dönüşüm ve gelişim alanı içinde yıkılan yapıların bulunması durumunda vergi ve harç muafiyetinin yıkılan kısımlar için uygulanacağı şeklinde anlaşılması halinde Anayasa'ya aykırılık teşkil etmeyeceği, kentsel dönüşüm ve gelişim alanı içinde tek bir gecekondunun yıkılıp yeniden yapılması durumunda vergi ve harç muafiyetinden yararlanılacağı, gecekondu sayısının birden fazla olması durumunda ise yararlanılamayacağı şeklinde anlaşılması halinde ise Anayasa'nın 10. maddesine aykırılık teşkil edeceği ve bu halde Anayasa'ya aykırılık iddiasında bulunulduğu ifade edilmiştir.
Bu durumda, davacı tarafından 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinin Anayasa'ya aykırılığının net bir şekilde ifade edilmemesi ve terditli olarak ileri sürülmesi karşısında anılan iddia ciddi görülmemiştir.
II- TEMYİZ İSTEMİNİN İNCELENMESİ
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay Dokuzuncu Dairesinin yukarıda yer verilen kararının dayandığı aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar kararının bozulması gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1-	Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2-	... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3-	Yeniden verilecek kararda karşılanacağından, yargılama giderleri hakkında hüküm kurulmasına gerek bulunmadığına,
02/10/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
X - KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçe karşısında ısrar kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığından, istemin reddi gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.