Esas No: 2023/10441
Karar No: 2024/6213
Karar Tarihi: 07.11.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/10441 E.  ,  2024/6213 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/10441
Karar	No : 2024/6213                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ...  Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
	Dava konusu istem: 19/06/2014 tarih ve 29035 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 21/05/2014 tarih ve 2014/6412 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Gülağaç 2. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Aksaray ili Ortaköy ilçesi, ... köyünde yer alan ve davacının hissedarı olduğu ..., ..., .., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
                İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacının hissedarı olduğu ..., ... ve ... parsellerden gelen hak edişe karşılık ... ada ... parselin, ... ve ... parselden gelen hak edişe karşılık ise ... ada ... parselin hisseli olarak kendisine tahsis edildiği,  davacının bir kısmında sadece annesi ve kardeşleri ile bir kısmında ise başka şahıslarla birlikte paydaş olduğu, bu parsellerden gelen hak edişlere karşılık annesi ve kardeşleri ile birlikte (..., ... ve ...'den gelen hak edişlere ayrı, ... ve ... parselden gelen hak edişe ayrı olmak üzere) müstakil  tahsis olanağı mevcut iken herhangi bir teknik, hukuki ve fiili zorunluluk bulunmamasına rağmen bu olanağın değerlendirilmediği, toplulaştırma işlemiyle dava dışı şahıslarla paydaş duruma getirilmek suretiyle taşınmazlarla ilgili bağımsız olarak tasarrufta bulunma imkanı ortadan kaldırılarak mülkiyet sorununa yol açıldığı, yine davacının hissedar olduğu ... parsel sayılı kadastro taşınmazının çayır niteliğinde olduğu, annesi ve kardeşleri ile birlikte hisselerine karşılık gelen 484,03 m2 hak edişin parsel katsayıları dikkate alınarak aynı blok içerisinde yer alan ... ve ... parselden gelen hak edişleri ile birlikte tek bir parselden verilebilecekken bu imkanın değerlendirilmediği, taşınmazı bu haliyle kullanmalarının kendileri açısından verimli olmadığı ve toplulaştırmanın amacına aykırı olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlık konusu toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
                    Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; dava açmayan üçüncü kişileri dava açmış gibi değerlendirerek davanın tarafının genişletilmesi sureti ile karar verildiği, ... sayılı kök parseldeki davacı hak edişi ile davacının diğer parsellerdeki hak edişlerinin, büyük kök parsel olan ... sayılı parselde birleştirilmemesinin sebebinin, ... sayılı parselin fiilen bahçe olarak kullanılmasından ileri geldiği, fiilen parselin bahçe niteliğinde kullanılması, üzerinde ağaçların bulunmasına istinaden, bahçenin sabit tesis kabul edildiği, ... sayılı kök parsel hak edişinin yerinden tahsis edildiği, ... sayılı parsel yönünden tahsis, dağıtım ve parselleme ilkelerine uygun davranıldığı, hisse sayısının azaltılması, yola cephesi mevcut olmayan parselin yola cephelendirilmesi, mümkün olduğunca köşe/kırık noktalarının azaltılması, (civar) sabit tesis durumunun göz önünde bulundurulması sureti ile kök parselin kâin olduğu yerden yapılan toplulaştırmanın, ... ve ... sayılı parseller yönünden de tahsis, dağıtım ve parselleme ilkelerine uygun olduğu, ... ve ... sayılı parseller yönünden işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, ..., ... ve ... parsele karşılık ... ada ... nolu parselin verildiği, ... ada ... sayılı toplulaştırma parseli maliklerinin, kök parselde de malik olan kişiler olduğu; bu yönüyle davacının durumunu kök parsele nazaran ağırlaştıran bir hususun mevcut olmadığı; aksine pay oranının iki parselde 32'den 10'a bir parselde ise 128'den 10'a düşürülerek, kök parsele nazaran genel mülkiyet durumunun iyileştirildiği, sadece davacıya müstakil tahsis yapılmasının da hak edişe karşılık gelen tarla alanı nedeniyle teknik olarak mümkün olmadığı, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle istinaf başvurusunun kabulüne, Mahkeme kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI   : Davacı tarafından, daha önce annesi ve kardeşleri ile birlikte malik olduğu taşınmazlara birçok kişi ile ortak olarak malik olduğu, tarlaları kullanamadığı  ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	:  Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
	Davacının  Aksaray ili Ortaköy ilçesi, ... köyü ... sayılı parsele ilişkin temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü temyiz nedenleri, kararın buna ilişkin kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davacının, kararın Aksaray ili Ortaköy ilçesi, ... köyü ..., ..., ..., ... ve ... sayılı parsellere  ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince;
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı           19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılması kurallarına yer verilmiştir.
Aksaray İli Ortaköy İlçesi, Balcı Köyü'nde bulunan davacının hissedarı olduğu ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazları da kapsayan alanda zorunlu toplulaştırma yapıldığı, davacının maliki olduğı bu parsellerden gelen hakedişlerine karşılık toplulaştırma uygulaması sonucu oluşan ... ada ... parselin ve ... ada ... parselin hisseli olarak davacıya tahsis edildiği, bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Aksaray İli Ortaköy İlçesi, ... Köyü ... ve ... parseller yönünden;
Davacının hissedarı olduğu ..., ... nolu parsellerde toplulaştırma öncesi annesi ve kardeşleri ile toplam dokuz hissedar iken, toplulaştırma sonrası bu iki parsele karşılık tahsis edilen ... ada ... parselde hissedar sayısı onbeş olmuştur. Dosyaya sunulan 03/09/2020 tarihli bilirkişi raporunda davacıya annesi ve kardeşleri ile birlikte ... ve ... parsellerden gelen hak edişe karşılık müstakil  tahsis olanağı mevcut iken herhangi bir teknik, hukuki ve fiili zorunluluk bulunmamasına rağmen bu olanağın değerlendirilmediği belirtilmektedir.
Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümleri uyarınca, arazi toplulaştırması; toprağın verimli şekilde işletilmesini sağlama, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi, tarım arazilerinin parçalanmasının ve küçülmesinin önlemesi amacına yönelik olup, bu amaç çerçevesinde yapılacak uygulamaların ne şekilde olacağı da yukarıda anılan  Talimat'ta belirlenmiştir. Buna göre, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine  eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılacak, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilecektir. Parselde hissedar sayısının artması halinde yapılan tahsislerin hukuki ya da teknik gerekliliğinin belirtilmesi gerekmektedir. Hukuki ya da teknik bir gerekçesi olmadan, hissedar sayısının artırılması, mülkiyet ve fiili tasarruf sorunlarına yol açacak bir uygulamadır.
 Davacının hissedarı olduğu ..., ... nolu parsellere karşılık tahsis edilen  ... ada ... parselin hissedar sayısının hukuki, teknik veya fiili bir zorunluluk olmamasına rağmen arttığı, kullanım kolaylığı ve mülkiyet hakkı yönünden, yeni tahsis edilen parsellerde hissedar sayısının artmamasının esas olduğu dikkate alındığında, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık, Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmadığı anlaşılmaktadır. 
Aksaray İli Ortaköy İlçesi, ... Köyü ... ve ... numaralı parseller yönünden;
... ve ... nolu parsellerde toplulaştırma öncesi annesi ve kardeşleri ile toplam dokuz hissedar, ... nolu parselde onaltı hissedar iken, söz konusu üç parsele karşılık  tahsis edilen ... ada ... parselde hissedar sayısı ondur. 2040 nolu parsel yönünden hissedar sayısı onaltıdan ona düşmüş olmakla beraber diğer iki parselde davacı, annesi ve kardeşlerinin yanına bir hissedar eklenmiştir.
 Dosyaya sunulan 03/09/2020 tarihli bilirkişi raporunda davacıya annesi ve kardeşleri ile birlikte ..., ... ve ...'den gelen hak edişlere müstakil  tahsis olanağı mevcut iken herhangi bir teknik, hukuki ve fiili zorunluluk bulunmamasına rağmen bu olanağın değerlendirilmediği belirtilmektedir.
Hissedar sayısının hukuki, teknik veya fiili bir zorunluluk olmamasına rağmen arttığı, kullanım kolaylığı ve mülkiyet hakkı yönünden, yeni tahsis edilen parsellerde hissedar sayısının artmamasının ve hasımlık hısımlık ilişkilerinin dikkate alınması gerektiği dikkate alındığında, aileye tek parsel tahsis edilmemesi yönünden, dava konusu toplulaştırma işleminde  ... ve ... numaralı parseller yönünden de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
	Açıklanan nedenlerle;
	1.	Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
	2.	 ...  Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının,  Aksaray ili Ortaköy ilçesi, ... köyü ... sayılı parsele ilişkin kısmının ONANMASINA,
                        3.	Anılan İdare Dava Dairesi kararının  Aksaray ili Ortaköy ilçesi, ... köyü ..., ..., ..., ... ve ... sayılı parsellere ilişkin kısmının BOZULMASINA, 
                        4.	Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 07/11/2024  tarihinde oybirliğiyle  kesin olarak karar verildi.