Esas No: 2023/2957
Karar No: 2024/1683
Karar Tarihi: 11.03.2024

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/2957 E.  ,  2024/1683 K.


"İçtihat Metni"
            T.C.
    D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE  
Esas  No : 2023/2957
Karar No : 2024/1683                                                              
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ...  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Valiliği 
VEKİLİ	: Av. ...
 
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
 
YARGILAMA SÜRECİ          :
Dava konusu istem: Mülkiyeti davacıya ait ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi,...... ada, ...ve ...parsel sayılı ve üzerinde bulunan yapıya ilişkin yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların bulunduğu alanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının... tarih ve ... sayılı işlemi ile "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak tescil edilerek yürürlükteki imar planlarının durdurulması nedeniyle yeni yapılacak koruma amaçlı imar planında ve belirlenecek geçiş dönemi yapılaşma koşullarında kazanılmış haklarının korunması ve taşınmazından tasarruf edilmesi yetkisinin verilmesi talebiyle 01/12/2021 tarihinde yapılan başvurunun; geçiş dönemi yapılaşma koşullarının söz konusu alanda belirlenmesine ilişkin dosyaya eklendiği, geçiş dönemi yapılaşma koşullarının bakanlıkça onaylandıktan sonra ilgili belediyesine başvurulabileceği gerekçesiyle reddine ilişkin ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararda; davacının maliki olduğu ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazların üzerinde yer alan turistik tesis için yapı kayıt belgesi alındığından bahisle geçiş dönemi yapılaşma koşulları belirlenirken bu hususun dikkate alınarak taşınmazından tasarruf edilememesinden doğan mağduriyetinin giderilmesine yönelik 01/12/2021 tarihinde davalı idareye yapılan başvuruya ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı cevabi yazıda davacının talebinin değerlendirilmek üzere geçiş dönemi yapılaşma koşullarının belirlenmesine ilişkin dosyaya alınmasına karar verildiğinin bildirilmesine karşın, bu konuda henüz talebe ilişkin nihai bir karar verilmediği gibi alana ilişkin olarak geçiş dönemi yapılaşma koşullarının da belirlenmediğinin anlaşıldığı, haliyle dava konusu edilen işlemin davacı yönünden hukuki etki doğuracak nitelikte olmadığı göz önüne alındığında, dava konusu işlemin tek başına idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmadığı, bakılan davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI  : Taşınmazlarla ilgili olarak yapılacak koruma imar planlarında kazanılmış olan haklarının korunması amacıyla davalı idareye yapılan başvuruya cevaben hakkın korunup korunmadığı hususunda ayrıntılı bir beyanda bulunulmadığı ve taşınmazlardaki kullanım talebine ilişkin değerlendirme yapılmadığı, İdari Yargılama Usulü Kanunun 10. maddesinin 2. fıkrasının 3. cümlesindeki düzenleme uyarınca talebinin kabul edilmediği, dava açılmasında herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Dosyanın incelenmesinden, davacının taşınmazlarının bulunduğu alanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak tescil edildiği, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 17. maddesi a bendinde yer alan "Bir alanın koruma bölge kurulunca sit olarak ilanı, bu alanda her ölçekteki plân uygulamasını durdurur." hükmü uyarınca yeni sit alanı ilan edilen alana ilişkin meri imar planlarının durdurulduğu, bunun üzerine davacı tarafından yeni yapılacak koruma amaçlı imar planında ve belirlenecek geçiş dönemi yapılaşma koşullarında kazanılmış haklarının korunması ve taşınmazından tasarruf edilmesi yetkisinin verilmesi talebiyle 01/12/2021 tarihinde yapılan başvurunun; geçiş dönemi yapılaşma koşullarının söz konusu alanda belirlenmesine ilişkin dosyaya eklendiği, geçiş dönemi yapılaşma koşullarının bakanlıkça onaylandıktan sonra ilgili belediyesine başvurulabileceği gerekçesiyle reddine ilişkin ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün...... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a bendinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları idari dava türleri arasında sayılmış olup, idare tarafından, bir kamu hizmetinin yürütülmesi dolayısıyla kamu gücü kullanılarak tek taraflı iradeyle tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idarî işlemlere karşı açılacak davalarda, aksi Yasa ile açıkça belirlenmedikçe idari yargı yeri görevli bulunmaktadır.
Aynı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendinde; dava dilekçelerinin dava konusu işlemin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı yönünden inceleneceği belirtilmiş, 15. maddesinin 1. fıkrasının  (b) bendinde de; kesin ve yürütülmesi zorunlu olmayan işleme karşı açılan davalarda davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.  
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Gerek Danıştay içtihatlarında gerekse doktrinde idarenin tek yanlı ve kamu gücüne dayalı olarak tesis ettiği ve icrai nitelik taşıyan işlemler, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülebilir işlem olarak tanımlanmaktadır. Başka bir ifadeyle, kesin ve yürütülmesi zorunlu, idari davaya konu olabilecek işlemler, idarenin kamu gücüne dayanarak, tek yanlı irade beyanıyla tesis ettikleri, hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir deyişle ilgililerin hukukunu etkileyen işlemlerdir.
... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde davacıya ait yapı kayıt belgesi alınmış turistik tesisin bulunduğu, uyuşmazlık konusu taşınmazları da kapsayan alanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının... tarih ve ... sayılı işlemi ile "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak tescil edildiği, söz konusu bakanlık işlemi nedeniyle alana ilişkin yürürlükteki imar planlarının durdurulduğu, yeni yapılacak koruma amaçlı imar planında ve belirlenecek geçiş dönemi yapılaşma koşullarında kazanılmış haklarının korunması ve taşınmazından tasarruf edilmesi yetkisinin verilmesi talebiyle davacı tarafından 01/12/2021 tarihinde yapılan başvuruya, ilgili talebin geçiş dönemi yapılaşma koşullarının söz konusu alanda belirlenmesine ilişkin dosyaya eklendiği, geçiş dönemi yapılaşma koşullarının bakanlıkça onaylandıktan sonra ilgili belediyesine başvurulabileceği yönünde verilen davalı idare yanıtı, uyuşmazlık konusu taşınmazları kapsayan alanda henüz nihai bir karar verilmediği ve geçiş dönemi yapılaşma koşullarının ilerleyen süreçte belirleneceğini belirten haliyle dava konusu edilen işlemin davacı yönünden hukuki etki doğuracak nitelikte olmadığı, dolasıyla da davacının fiili ve hukuki durumunda değişiklik yaratmayan bir işlem olduğu, bu nedenle, idari davaya konu edilebilecek niteliği bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.  Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle incelenmeksizin reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine,  11/03/2024 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğuyla karar verildi. 
KARŞI OY(X): Dava, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazları da kapsayan alanda, yapılacak koruma amaçlı imar planında ve belirlenecek geçiş dönemi yapılaşma koşullarında kazanılmış haklarının korunması ve taşınmazından tasarruf edilmesi yetkisinin verilmesi talebiyle ... tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Bir idari işlemin iptal davasına konu olabilmesi için kesin ve yürütülmesi zorunlu olması gerekmektedir. Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem, hukuk aleminde bir sonuç doğuran, başka bir makamın onayına ihtiyaç göstermeyen ve muhataplarının hukukunda değişiklikler meydana getiren işlemdir. Bir idari işlemin kesin ve yürütülebilir hale gelmesi için işlemdeki iradenin yaptırımsal içeriğe sahip olması yeterli olup, işlemin icrasına başlanmamış olması ya da daha önceden tesis edilen ve kesinleşen bir idari işleme dayanması, yaptırımsal içeriğe sahip işlemin kesin ve yürütülebilir nitelikte olmadığı anlamına gelmez.     
Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlık konusu taşınmazları da kapsayan alanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakanlık Olur'u ile "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak tescil edildiği, davacının uyuşmazlık konusu taşınmazı üzerinde yer alan turistik tesisine ilişkin yapı kayıt belgesi bulunduğundan bahisle alandaki mevcut imar planlarının söz konusu "Olur Kararı" üzerine durdurulduğu ve bu durumda yeni yapılacak koruma amaçlı imar planında ve belirlenecek geçiş dönemi yapılaşma koşullarında mağduriyetinin giderilmesine ilişkin talebi içeren başvurunun "yeni sit alanı ilanında bu ilandaki imar planı uygulamalarının durdurulduğu, geçiş dönemi yapılaşma koşullarının söz konusu alanda belirlenmesine ilişkin dosyaya ilgili talebin eklendiği, geçiş dönemi yapılaşma koşullarının bakanlıkça onaylandıktan sonra ilgili belediyesine başvurulabileceği" gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmaktadır. 
Bu durumda, dava konusu işlemin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından uyuşmazlık konusu taşınmazları da kapsayan alanın...tarih ve ... sayılı Bakanlık Oluru ile "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak ilan edilmesi üzerine, davacı tarafından, mülkiyet hakkının korunması ve mağdur edilmesinin önlenmesi amacıyla İdari Yargılama Usulü Kanunun 10. maddesi kapsamında yapılan başvurunun reddedilmesi üzerine tesis edildiği, davacının talebi doğrultusunda olumlu bir karar alınmadığı, aksine davalı idarece verilen cevap kesin olmadığından istemin reddedilmiş sayılarak dava açıldığı hususu dikkate alındığında, ilgilinin hukukunda etki ve sonuç doğuran, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli bir işlem olduğu, bu nedenle uyuşmazlığın esasının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının da hasım mevkiine alınarak incelenmesi suretiyle karar verilmesi gerektiği, bu itibarla davanın incelenmeksizin reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun İdari Dava Dairesince reddine dair temyize konu kararın bozulması gerektiği oyuyla Dairemiz kararına katılmıyorum.