Esas No: 2021/7552
Karar No: 2024/4104
Karar Tarihi: 04.07.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/7552 E.  ,  2024/4104 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/7552
Karar  No : 2024/4104  
TEMYİZ EDEN (DAVACI): ... Tur Turizm Taşımacılık İnşaat Sanayi  ve Ticaret Limited Şirketi	  
VEKİLİ	: Av. ...  
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı 
VEKİLİ	: Av. ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL: ...  Servis Aracı İşletmecileri Esnaf Odası
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek  bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem:  Davacı şirkete ait ... plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan 09/07/2019 tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı ... tarih ve ... tarihli UKOME kararı ile alınan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin (... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile revize edildiği) Geçici 1. maddesindeki mevcut taşımacılığın belirlendiği kapsamın yeni hali (b) ve (c) maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:.... sayılı kararda; davalı idarenin, öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin olarak gerek mevcut taşımacı, gerekse de yeni taşımacının kimler olduğunun belirlenmesi bakımından idari düzenleme yapma ve takdir yetkisi kapsamında kabul ettiği dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin (... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile revize edildiği) Geçici 1. maddesindeki mevcut taşımacılığın belirlendiği kapsamın yeni hali (b) ve (c) maddelerinde kamu yararına, mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı gibi, anılan Yönerge maddesi gereği, davacı tarafından 25/05/2015 tarihinden sonra adına tescil edilen dava konusu aracın, mevcut taşımacılık kapsamında değerlendirilemeyeceği görüldüğünden, başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu düzenlemenin hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkesine, idari işlemlerin geriye yürümezliği kuralına aykırı olduğu; 25/05/2015 tarihinden sonra, fakat tahdit uygulamasına yönelik UKOME kararlarından önce 10.08.2015 tarihinde satın alınan davaya konu aracın yeni taşımacı kapsamında değerlendirilmesinin kazanılmış hak ilkesine ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyize konu kararın bozularak, Bölge İdare Mahkemesince yeniden karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince,Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla Öğrenci ve Personel Taşımacılığı Yönergesi kabul edilmiş, söz konusu kararın, mahkeme kararıyla iptal edilmesi üzerine kararın uygulanmasını teminen ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi yeniden kabul edilmiş, Yönerge'nin Geçici 1. maddesinde, "25/05/2015 tarihinde geçerli Güzergah Kullanım İzin Belgesi ile öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapanlar, TUHİM'e 25/05/2015 tarihi öncesinde ... adresinden online başvuru yapmasına rağmen 25/05/2015 tarihinden sonra Güzergah Kullanım İzin Belgesi alarak öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapmaya hak kazanan ve Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden Yenilenen Geçici/Süreli Güzergah İzin Belgesi alan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir." düzenlemesine yer verilmiştir.
... tarih ve ... tarihli UKOME kararı ile Yönerge'nin Geçici 1. maddesi "(1) Aşağıda belirtilen (a) veya (b) veya (c) maddesindeki hususlara uyan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir.... b. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) ibraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir. c. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtını/taşıtlarını 25 Mayıs 2015 tarihinden sonra herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerden; 25 Mayıs 2015 tarihindeki adına kayıtlı taşıtlarının plaka, motor ve şasi numarasını da içeren detaylı bilgileri ve sayılarını Trafik Tescil Şube Müdürlüğünün imzalı yazısıyla ibraz eden kişiler,                     
 25 Mayıs 2015 tarihindeki taşıtının/taşıtlarının sayısı kadarı mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilecek olup ilave edilmiş olan her taşıt yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir." şeklinde değiştirilmiştir.
.... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla da, maddenin (b) ve (c) fıkrası; "b. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dahil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) ibraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir. c. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dahil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtını/taşıtlarını 25 Mayıs 2015 tarihinden sonra herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerden, 25 Mayıs 2015 tarihindeki adına kayıtlı taşıtlarının plaka, motor ve şasi numarasını da içeren detaylı bilgileri ve sayılarını Trafik Tescil Şube Müdürlüğünün imzalı yazısıyla ibraz eden kişiler, 25 Mayıs 2015 tarihindeki taşıtının/taşıtlarının sayısı kadarı mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilecek olup ilave edilmiş olan her taşıt yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir." şeklinde revize edilmiştir.
Dava; davacı şirkete ait ...  plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan 09/07/2019 tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem ile ...  Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (...) ... tarih ve ... sayılı kararının Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) ve (c) bentlerine ilişkin kısmının 08/02/2018 tarih ve 2018/2-4 sayılı UKOME kararı ile revize yeni halinin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis   ve   toplu   taşıma   araçları   ile   taksi   sayılarını,   bilet   ücret   ve   tarifelerini,  zaman  ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer" hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesinde de, idari dava türleri arasında sayılan iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış ve bu davaların da idari yargı yerinde görülmesi gerektiği hükme bağlanmıştır		İptal davalarının hukuki nitelikleri gözönüne alındığında; idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen, yeni bir hukuki durum yaratan ya da değiştiren idari işlemlerinin iptal davasının konusunu teşkil ettiği açıktır.
Yine, 2577 sayılı Kanunu'nun 14/3-d maddesinde, dava dilekçelerinin "İdarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı" yönünden inceleneceği, 15/1-b maddesinde ise, kesin ve yürütülmesi gerekli olmayan işlemlere kaşı açılan davaların reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Davanın; davacı şirkete ait ... plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan ... tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı ... tarih ve... tarihli ... kararı ile alınan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin (... tarih ve ... sayılı ... kararı ile revize edildiği) Geçici 1. maddesindeki mevcut taşımacılığın belirlendiği kapsamın yeni hali (b) ve (c) maddelerinin iptali istemiyle açıldığı, uyuşmazlığın esası incelenerek davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi kararının, davacının temyizen incelenerek bozulması istemi üzerine dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Dairemizce 02.04.2024 günlü Ara Kararıyla davalı belediyeden, dava konusu işlemin dayanağı Yönergenin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanıp onaylanmadığının bildirilmesi, onaylanmış ise dava konusu Yönergenin bir örneğinin gönderilmesi istenilmiştir. 
Bunun üzerine, davalı belediyenin Dairemiz Ara Kararına verdiği 20.06.2024 tarihli cevap yazısı ve eklerinden; dava konusu edilen yönergenin .... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanmadığı, ancak ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla dava konusu edilen Yönergenin revize edildiği ve belediye başkanınca bu kararın onaylandığının bildirildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 9. maddesinde düzenlenen "... .... kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer." hükmüne uygun şekilde dava konusu Yönergenin belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği, dava konusu işlem tarihinde kesin ve yürütülmesi gereken düzenleyici işlem niteliğini kazanmadığı, buna bağlı olarak yürürlüğe girmeyen Yönergeye dayanılarak bireysel işlem de tesis edilemeyeceğinden, dava konusu Yönerge yönünden davanın incelenmeksizin reddine; davacı şirkete ait ... plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan 09/07/2019 tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin bireysel işlemde de hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
 Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle dava hakkında hüküm tesis edilmesi gerekirken, davanın esası incelenmek suretiyle verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, dava konusu bireysel işlemin idari yargı merciince iptal edilmesi durumunda, işlemde tespit edilen hukuka aykırılık ve iptal gerekçesinin dava konusu araca doğrudan 'servis taşıma kartı' verilmesi sonucunu doğurmayacağı; davalı idarece düzenleyici işlemdeki usulü eksiklik giderildikten sonra yeniden işlem tesis edilebileceği açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:...,K:.... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak, 04/07/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. 
 
KARŞI OY :
(X)- Dava; davacı şirkete ait ... plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan .... tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı... tarih ve ... tarihli ... kararı ile alınan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin (... tarih ve ... sayılı .... kararı ile revize edildiği) Geçici 1. maddesindeki mevcut taşımacılığın belirlendiği kapsamın yeni hali (b) ve (c) maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
Mahkemece, davalı idarenin, öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin olarak gerek mevcut taşımacı, gerekse de yeni taşımacının kimler olduğunun belirlenmesi bakımından idari düzenleme yapma ve takdir yetkisi kapsamında kabul ettiği dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin (.... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile revize edildiği) Geçici 1. maddesindeki mevcut taşımacılığın belirlendiği kapsamın yeni hali (b) ve (c) maddelerinde kamu yararına, mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı gibi, anılan Yönerge maddesi gereği, davacı tarafından 25/05/2015 tarihinden sonra adına tescil edilen dava konusu aracın, mevcut taşımacılık kapsamında değerlendirilemeyeceği görüldüğünden, başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı ile davacının istinaf başvurusu reddedilmiş, bunun üzerine davacı temyiz başvurusunda bulunmuştur.
Her ne kadar, Dairemiz bozma kararı gerekçesinde belirtildiği üzere, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte geçerli olan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesinde belediye başkanının onayı bulunmamakta ise de, davalı belediyenin ara kararına verdiği cevapta da belirttiği gibi dava konusu yönergenin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla revize edilen halinde belediye başkanı onayının yer aldığı, dava konusu işlem tarihinde yönergedeki usulü eksikliğin sonradan tamamlandığı, dava konusu yönergenin belediye başkanı onaylı revize haliyle yürürlükte bulunduğu, dolayısıyla işlemin dayanağı yönergedeki usulü eksikliğin sonradan tamamlandığından, dava konusu işlemin bu gerekçeyle sakatlamayacağı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu yönergedeki usulü eksiklik giderildiğinden, davanın esası hakkında temyizen incelenerek karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, temyize konu kararın usul yönünden bozularak yeniden karar verilmesi gerektiğine ilişkin Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.