Esas No: 2024/3207
Karar No: 2024/4101
Karar Tarihi: 04.07.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2024/3207 E.  ,  2024/4101 K.


"İçtihat Metni"
 T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2024/3207
Karar  No : 2024/4101
 HAKİMİN REDDİ İSTEMİ HAKKINDA KARAR
Davacı ... vekili Av. ... tarafından, ... Barosuna kayıtlı Avukatlar ... ve ...hakkında Adalet Bakanlığı'nın soruşturma izni vermemesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara çekinmeye mecbur olan hakimlerin  katılımıyla karar verildiği gerekçesi ile yapılan 2577 sayılı Kanunun 53. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi isteminin reddi yolunda ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine ilişkin  ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi Başkanı ve bir üyesinin reddi isteminde bulunulması üzerine söz konusu talep hakkında karar verilmek üzere Dairemize gönderilen dosyada gereği görüşüldü: 
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Mahkemelerde çekinme ve ret" başlıklı 57. maddesinde; 
 "1. Tek hakimle görülen davalarda hakimin reddi istemi, reddedilen hakimin katılmadığı idare veya vergi mahkemesince incelenir.
2. İtiraz üzerine veya doğrudan davaya bakmakta olan bölge idare mahkemesi ile idare ve vergi mahkemesi başkan ve üyelerinin reddi istemi, reddedilen başkan ve üyenin katılmadığı bölge, idare ve vergi mahkemesince incelenir.
3. İdare ve vergi mahkemelerinde reddedilen başkan ve üye birden çok ise istem bölge idare mahkemesince incelenir. Bölge idare mahkemelerinde reddedilen başkan veya üye birden çok ise istem Danıştayca incelenir.
4. Danıştayca ve bu mahkemelerce ret istemleri yerinde görülürse işin esası hakkında da karar verilir.
5. Davaya bakmaktan çekinme halinde diğer bir hakimin görevlendirilmesi ile mahkemenin noksan üyesinin tamamlanması veya görevli mahkemenin belirlenmesinde yukarıdaki hükümler uygulanır." hükmünü içermektedir.
 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na atıf yapılan konular arasında hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi konusu da yer almaktadır.
 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yasaklılık Sebepleri" başlıklı 34. maddesinde, hakimin kendisine ait olan veya doğrudan doğruya ya da dolayısıyla ilgili olduğu davada; aralarında evlilik bağı kalksa bile eşinin, kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyunun, kendisi ile arasında evlatlık bağı bulunanın, üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı kalksa dahi kayın hısımlığı bulunanların, nişanlısının davasında ve iki taraftan birinin vekili, vasisi, kayyımı veya yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği davada davaya bakamayacağı, talep olmasa bile çekinmek zorunda olduğu; aynı Kanunun "Ret Sebepleri" başlıklı 36. maddesinde ise, Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâli hâkimin reddi sebebi olarak kabul edilirken; maddenin (a) bendinde, "Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması."; (b) bendinde, "Davada, iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması."; (c) bendinde, "Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş veya hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması."; (ç) bendinde, "Davanın, dördüncü derece de dâhil yansoy hısımlarına ait olması."; (d) bendinde ise, "Dava esnasında, iki taraftan birisi ile davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması." hallerinde hâkimin reddi sebebinin var olduğunun kabul edileceği kurala bağlanmıştır.
Aynı Kanun'un "Ret usulü" başlıklı 38. maddesinde de; "(1) Hâkimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerekir. Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez. 
(2) Hâkimin reddi, dilekçeyle talep edilir. Bu dilekçede, ret talebinin dayandığı sebepler ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesi ve varsa belgelerin eklenmesi gerekir.  
(3) Hâkimin reddi dilekçesi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir.
(4) Ret talebi geri alınamaz.
(5) Hâkimi reddeden taraf, dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir. Karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Bu süre geçtikten sonra yazı işleri müdürü tarafından ret dilekçesi, varsa karşı tarafın cevabı ve ekleri, dosya ile birlikte reddi istenen hâkime verilir. Hâkim bir hafta içinde dosyayı inceler ve ret sebeplerinin kanuna uygun olup olmadığı hakkındaki düşüncesini yazı ile bildirerek, dosyayı hemen merciine gönderilmek üzere yazı işleri müdürüne verir..." hükmüne yer verilmiştir.
  Reddedilen Bölge İdare Mahkemesi başkan ve üye sayısı birden fazla olduğu için istemin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 57. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Dairemizce incelenmesi gerekmektedir.
Davacının dilekçesinde;
a- ... Barosuna kayıtlı Avukatlar... ve ... hakkında Adalet Bakanlığı'nın soruşturma izni vermemesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda imzası bulunan üyeler ... ve ... hakkında HSK'ya şikayette bulunulduğu ve Yargıtay ... Hukuk Dairesi'nde ... tarihinde ... esasına kayıtlı dosyasında hakimin hukuki sorumluluğundan kaynaklanan tazminat davası açıldığı ve ilgili hakimlere davanın ihbarında bulunulduğu, 6100 sayılı Kanunun "Yasaklılık sebepleri" başlıklı 34/1. maddesinde yer alan düzenleme çerçevesinde iş bu davayla doğrudan doğruya ya da dolayısıyla ilgili olduklarından davaya bakamayacakları ve talep olmasa bile çekinmek zorunda olmalarına rağmen istinaf kararında imzaları bulunduğu ve 2577 sayılı Kanunun 53. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi isteminin hukuka aykırı olarak reddedildiği, 
b- Yargılamanın yenilenmesi davasının istinaf incelemesi üzerine verilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda imzası bulunan Başkan ... ve üye ...  hakkında Yargıtay ... Hukuk Dairesi'nde ... tarihinde ...kayıtlı dosyasında hakimin hukuki sorumluluğundan kaynaklanan tazminat davası açıldığı ve üyelere davanın ihbarında bulunulduğu, 6100 sayılı Kanunun "Yasaklılık sebepleri" başlıklı 34/1. maddesinde yer alan düzenleme çerçevesinde istinaf Mahkemesi heyetinin verdiği kararın iptal olunacak bir karar olduğu, 6100 sayılı Kanunun 35. maddesinde, "Çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabilir. Yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren, o hâkimin huzuru ile yapılan bütün işlemler, üst mahkemenin kararı ile iptal olunabilir. Hüküm ve kararlar ise herhâlde iptal olunur. Bu durumda, hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir." düzenlemesine yer verildiği, ayrıca, 6100 sayılı Kanunun 36. maddesinin (d) bendi uyarınca da davaları bulunduğundan hakimin reddi talebinde bulunulmaktadır.	
Hakimin reddi; görülmekte olan bir davada, hakimin davada tarafsızlığı konusunda kuşkuya düşülen önemli sebeplerin varlığında başvurulan bir yoldur.
 6100 sayılı Kanun'un ret usulünü düzenleyen 38. maddesinde; hâkimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerektiği, tarafın, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorunda olduğu, belirtilen sürede yapılmayan ret talebinin dinlenemeyeceği kuralına yer verilmiştir. 
Bu durumda, bir davada reddi hakim isteminde bulunabilmek için, dava dosyasının derdest olması, reddi istenen hakimlerin davaya bakmak durumunda olan hakimler olması gerekmektedir. Başka bir anlatımla, açılmış ve süre gelen bir davaya bakmakla görevli ve yetkili olan hakim veya hakimler için kanunda öngörülen sebeplerle Kanunda yer alan usul ve sürede reddi hakim isteminde bulunulabilir.
Davacının, (a) bendinde belirtilen isteminin yargılamanın yenilenmesi istemi olduğu ve istinaf aşamasından geçerek kesinleştiği, (b) bendinde belirtilen ... Bölge İdare Mahkemesinin ... İdari Dava Dairesinin başkan ve üyesinin reddine ilişkin talebinin ise; dava hakkında mahkemesince esastan karar verildiğinden bu aşamada incelenmesine olanak bulunmamaktadır. 
Açıklanan nedenlerle, yukarıda isimleri belirtilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi başkan ve üyelerine ilişkin reddi hakim talebinin incelenmeksizin reddine, 04/07/2024  gününde oybirliğiyle karar verildi.