Esas No: 2024/724
Karar No: 2024/3497
Karar Tarihi: 29.05.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/724 E.  ,  2024/3497 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2024/724
Karar	No : 2024/3497                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ...Tarım Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Valiliği 
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Davacının, hibe sözleşmesinin feshine ve kesin teminat mektubunun hazineye irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve E... sayılı Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; hibe sözleşmesi imzalanmasından sonra alınan 18/10/2018 tarihli inşaat ruhsatının veriliş amacının 921,50 m2 kullanım alanına sahip ilave yapı olduğu, 16/12/2019 tarihli yapı kullanma izin belgesinin ilave tesis niteliğinde ve 2.011,50 metrekare kullanım alanına sahip olup 1196 sayılı parselde daha önce yapılan 1.090 metrekare kullanım alanı bulunan yapı ve sonra yapılan 921,50 metrekare kullanım alanı bulunan ilave yapının toplamı olduğu, 04/06/2020 tarihli deneme izin ruhsatında kullanım alanının toplam 2.011,50 metrekare olarak  yer aldığı, ... Organize Sanayii Bölgesinin 03/04/2020 tarihli yazısında daha önce yapılmış olan 1.090,00 metrekare kullanım alanına sahip yapının "fıstık işleme tesisi" olarak kullanıldığının belirtildiği, dolayısıyla hibe sözleşmesinin yeni tesis başvurusuna yönelik iken yapı kullanma izin belgesi ve deneme izin ruhsatı incelendiğinde yapılan faaliyetin kapasite artışı - teknoloji yenileme kapsamına daha uygun olduğundan, hibe sözleşmesi ile yapılan faaliyetin arasında uyumsuzluk bulunduğu, aynı zamanda ... no'lu tebliğin 10. maddesinde yatırım projelerinin tamamlamasına yönelik olarak davacıya verilen 90 günlük ek sürenin 16/12/2019 tarihinde dolmasına karşın işyeri açma ve çalışma ruhsatının alınamadığı ayrıca bu süre geçtikten sonra 04/06/2020 tarihinde alınan deneme izin ruhsatının yürürlüğünün son tarihi olan 16/12/2020 tarihine kadar işyeri açma ve çalışma ruhsatının alınmaması hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı   tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ... Organize Sanayi Bölgesi içerisinde ... parsel üzerinde 1.090,00 metrekare alanda fıstık işleme tesisi mevcut iken ilgili Bakanlık ile 06/06/2017 tarihinde "badem işleme projesi" kapsamında imzalanan Hibe Sözleşmesi nedeniyle kendi öz kaynakları ile 1.500.000,00 TL harcama yaparak yeni bina inşasının gerçekleştirildiği, gerekli makine ve ekipmanların satın alındığı, 11/06/2020 tarihinde  tamamladığı projeye yönelik olarak Bakanlıktan ödeme yapılmasının talep edildiği, 18/10/2018 tarihli yapı ruhsatının bu projeye ait olduğu ve 10/05/2019 tarihinde işi bitirme tutanağının onaylandığı, 16/12/2019 tarihli yapı kullanma izin belgesinin badem işleme paketleme tesisine ait olduğu, davacıya ait tesisin yanında yeni bir tesis olmasına rağmen ve MAKS girişleri nedeniyle zorunlu olarak aynı adresin gösterilmesi gerektiğine dair Organize Sanayi Bölgesince de yazısında belirtildiği,  yeni tesis talebine ilişkin hibe yardımın reddi ve verilen teminatın irat kaydedilmesi kararının hukuk ile bağdaşmadığı ileri sürülerek temyiz konusu kararın bozulması gerektiği  ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
5488 sayılı Tarım Kanunun 19. maddesi ;" Tarımsal destekleme araçları şunlardır:
             a) Doğrudan gelir desteği: Üreticilere, tarımsal üretim amacıyla işledikleri araziler için Kurulun teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen birim ödeme miktarı üzerinden, doğrudan ödeme yapılır. Ödeme miktarları, üreticilerin tarım politikaları amaçları ve çevre koruma koşullarına uyumunu kolaylaştırmak üzere farklı düzeylerde belirlenebilir. Doğrudan gelir desteği ödemelerine ilişkin esas ve usûller, bu Kanunun temel yapısıyla çelişmeyecek şekilde, her yıl Kurulun tavsiyesi ile Bakanlık tarafından çıkarılacak uygulama tebliğleri ile belirlenir. Uygulama tebliğleri, ilgili yılın ilk iki ayı içerisinde yayımlanır. Bakanlık, gerektiğinde ek tebliğler çıkarabilir.(...)" hükmünü amirdir.
...tarih ve ... sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Kırsal Kalkınma Destekleri kapsamında tarıma dayalı yatırımların desteklenmesine ilişkin kararın "desteklenecek yatırım konuları ve nitelikleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında; tarıma dayalı yatırımların desteklenmesine ilişkin yatırım konuları düzenlenmiş; (a) bendinde; Tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi, depolanması, paketlenmesi ve pazarlanmasına yönelik yatırımlar. (b)  bendinde, Tarımsal üretime yönelik sabit yatırımlar ve bu yatırımlara ait yeni teknolojiler içeren makine ekipman alımları (...) nın destekleme kapsamında olduğu sıralanmış, 2. fıkrasının (a) bendinde, yeni yatırımların, (b) bendinde ise;  kısmen yapılmış yatırımların tamamlanmasına yönelik yatırımların (c) bendinde de; kapasite artırımı, modernizasyon ve /veya teknoloji yenilenmesine yönelik yatırımların destekleme kapsamında kalan yatırımlardan olduğu belirtilmiştir.	
  Sözü edilen  Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan  Kararın  uygulamasını gösteren ... Sayılı Tebliğin m. 4/1. fıkrasının (e) bendinde Hibe sözleşmesi: Proje sahipleri ile il müdürlüğü arasında imzalanan ve hibeden yararlanma esasları ile tarafların yetki ve sorumluluklarını düzenleyen sözleşme olarak tanımlanmış, (i) bendinde;  Kapasite artırımı ve/veya teknoloji yenilenmesine yönelik yatırım: Faal olsun veya olmasın, çalışma ve üretim izinleri başvuru sahibi adına olmak üzere yasal izinleri alınmış ve tarımsal ürünlerden belli bir ürünün işlenmesi, depolanması ve paketlenmesine yönelik olarak yapılmış tesisler, kırsal turizm hariç kırsal ekonomik altyapı yatırımları ile tarımsal üretime yönelik sabit yatırımlar için yeni teknolojiler içeren makine-ekipman alımları ve gerekli olması halinde hibeye esas proje tutarının en fazla %20’ine kadar inşaat giderini kapsayan yatırımı, ifade ettiği belirtilmiş, (z) bendinde; Yeni yatırım tesisi: Tarımsal ürünlerden belli bir ürünün işlenmesi, depolanması, paketlenmesi ile yenilenebilir enerji kullanan sera, kırsal ekonomik altyapı yatırımlarından kırsal turizm ve tarımsal üretime yönelik sabit yatırım projelerine yönelik olarak henüz yapı ruhsatı alınmamış yatırım yerinde temelden yapılacak inşaat ve makine ekipman alımını kapsayan tesis olduğu düzenlenmiştir. Tebliğin "Yatırım konuları" başlıklı 8. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde, anılan Bakanlar Kurulu Kararı ekindeki Kararın 5. maddesine paralel olarak kural ihdas edilmiş, tarımsal üretime yönelik ekonomik yatırım konularında; gerek tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesine yönelik yeni tesislerin yapımı gerekse de bu amaçla yapılmış bulunan mevcut  ancak  faal olan veya olmayan tesislerin kapasite artırımı ve/veya teknoloji yenilenmesi,.. hibe desteği kapsamında değerlendirileceği kurala bağlanmıştır. Tebliğin  10. maddesinde de; yatırım projelerinin son tamamlanma tarihi olarak 16/9/2019 öngörülmüş, tamamlanamayan projelerin ise yatırımcıların talebi ve il müdürlüğünün uygun görmesi halinde kendi kaynakları ile doksan günü aşmamak üzere verilecek süre içinde tamamlanacağı belirtilmiş, 35/4. maddesinde; hibe sözleşmesinin, sözleşmede yer alan nedenlerle feshedilmesi halinde, yatırımcıya herhangi bir hibe ödemesi yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın teminat mektubu veya hesapta bulunan miktarın Hazine adına irat kaydedileceği  öngörülmüş, “Proje Uygulamalarının İzlenmesi” başlıklı 39. maddesinde;  "(2) Projelerin uygulamalarının kontrolü ve izlenmesi, il proje yürütme birimlerince yapılır. Gerek duyulması halinde il proje yürütme birimlerinde ilgili kamu kurumu elemanları da görev alabilir. (3) Proje uygulamalarının kontrolü ve izlenmesi ihtiyaç duyulduğunda Genel Müdürlükçe de yapılır. (4) Yatırımcılar, proje ile ilgili gelişmeleri içeren ilerleme raporlarını üç ayda bir il müdürlüğüne vermekle yükümlüdürler. Nihai rapor ile birlikte işyeri açma ve çalışma ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi (Ek ibare:RG-24/6/2019-30811) ve/veya yapı kayıt belgesi, demirbaş kayıt listesi, yatırıma ait fotoğraflar ile uygulama rehberinde belirtilen belgeleri il müdürlüğüne ibraz etmekle yükümlüdür. (5) Proje uygulamalarının bu Tebliğ ve hibe sözleşmesi hükümlerine uygun olarak yürütülmediğinin tespiti halinde, bu durum tutanağa bağlanarak tutanak tarihinden itibaren on gün içerisinde proje sahiplerine uygulamaların hibe sözleşmesi hükümlerine uygun olarak yürütülmesi konusunda il müdürlüğü tarafından bir ihtar yazısı yazılır ve konu hakkında Genel Müdürlük on gün içerisinde bilgilendirilir. (6) Yazının karşı tarafa tebliğ tarihini izleyen bir ay içerisinde projenin bu Tebliğ ve hibe sözleşmesi hükümlerine uygun olarak yürütülmediğinin tespit edilmesi halinde il müdürlüğü fesih için Genel Müdürlüğün uygun görüşü doğrultusunda hibe sözleşmesinin fesih işlemini başlatır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirket ile davalı idare arasında 06/06/2017 tarihinde "Ruhat Badem İşleme Projesi" adı altında yeni tesis konulu maliyetin bir kısmının idare tarafından karşılanmasına yönelik hibe sözleşmesinin imzalandığı, yatırımcının talebi üzerine 01/08/2019 ve 16/12/2019 tarihlerinde 90 günlük ek süre verildiği, yatırımcı tarafından 23/03/2018 tarihinde inşaat ihalesi yapılarak İl Yürütme Kurulunun onayıyla 22/05/2018 tarihinde uygulama sözleşmesinin yapıldığı, 29/03/2019 tarihinde mal alımı ihalesi yapıldığı, İl Yürütme Kurulunca proje yerinde ilki 20/09/2019 tarihinde ve ikincisi de verilen süre sonunda  17/12/2019 tarihinde olmak üzere yerinde tespit yapıldığı, yatırımcı tarafından 16/12/2019 tarihi ve 21/02/2020 tarihlerinde hibe ödeme talebinde bulunulduğu, inşaat ve mal alımı  hak edişi için yapılan başvurunun,  tamamlanması gereken evrakların bulunmadığı gerekçesiyle iade edildiği, 11/06/2020 tarihinde tekrar inşaat ve mal alımı için ödeme talebinde bulunulması üzerine, İl Proje Yürütme Biriminin 19/06/2020 tarihli raporunda; yatırımcının talebi üzerine Organize Sanayii Bölgesinden 16/12/2019 tarihinde verilen ve 16/02/2020 tarihine dek geçerli olan yapı kullanma izin belgesinin "ilave tesis" olarak alındığı ve iş yeri ruhsatı yerine geçen 04/06/2020 tarihli 16/12/2020 tarihine kadar geçerlilik süreli deneme izin ruhsatının bulunduğu, yapı kullanma izin belgesinin neden ilave tesis olarak verildiğine dair Kahta OSB tarafından verilmiş yazının da yer aldığı ödeme talep dosyası ve eklerinin 11/06/2020 tarihinde il müdürlüğüne sunulduğu, ilgili Müdürlük tarafından  yapılacak iş ve işlemler için ilgili Bakanlıktan görüş istenilmesi üzerine Bakanlığın 22/07/2020 tarihli görüş yazısında; 16/12/2019 tarihli yapı kullanım izin belgesinin ilave tesis ruhsatı olarak alındığı, bu halde ancak mevcut bulunan bir tesisin "kapasite artırımı - teknoloji yenileme" şeklinde bir projeye başvurmasının mümkün olduğu, bu uyumsuzluk nedeniyle nihai raporun kabul edilemeyeceği ve yatırımcıya ödeme yapılamayacağı, ... no'lu tebliğ gereği alınması gerekli izin, ruhsat, denetim işleri ve uygulamalarda yapılması zorunlu olan tüm işlemlerin yerine getirilmesinden yatırımcının sorumlu olduğu, yatırımcı sorumlu olduğu gerekli izin ve ruhsatları yasal mevzuatlara uygun olarak alamadığı için yatırımın tamamlanmadığı varsayılarak hibe sözleşmesinin 14/2.maddesi uyarınca fesih işlemlerinin başlatılmasının uygun olacağının bildirilmesi üzerine dava konusu ... tarih ve E. ... sayılı işlemle davacının hibe sözleşmesi feshedilerek 26/12/2017  tarihli  ve 125.000 TL miktarlı teminatının hazineye irat kaydedilmesine karar verilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı görülmektedir.
Dosyada mevcut olan belgelerin incelenmesinden, uyuşmazlık konusu tesisin İş Yeri Açma ve Çalışma Yönetmeliğinin 21. maddesine göre düzenlenmiş bulunan ve iş yeri ruhsatı alınıncaya kadar ruhsat yerine geçen 04/06/2020 tarihinden 16/12/2020 tarihine kadar geçerlilik süreli deneme izni ruhsatının mevcut bulunduğu, anılan iş yerine sonrasında 12/11/2021 tarihinde  sert kabuklu yemişlerin işlenmesi, ezme ve şekerleme imalatı konulu iş yeri açma ve çalışma ruhsatının verilmiş olduğu, ilk olarak iş yerinin inşa edildiği arazinin 1090 metrekarelik kısmı üzerinde 27/01/2014 tarihli fabrika binası konulu  yapı ruhsatı verilerek "fıstık işleme" konulu tesis için  faaliyete geçirildikten sonra, ihtilaf konusu Hibe Sözleşmesi kapsamında 921,50 metrekare alanlı kısım için de fabrika konulu 18/10/2018 tarihli ve 18/10/2020 tarihine kadar geçerlilik süresi bulunan yeni bir yapı ruhsatı düzenlendiği, yatırımcının talebi üzerine bahsi geçen OSB tarafından düzenlenen söz konusu tesise ait 16/12/2019 tarihli yapı kullanma izin belgesi yüzölçümünün sonra inşa edilen binayı da kapsar şekilde 2.011,5 metrekare  olarak düzenlendiği, tesisin üzerinde yer aldığı ...  parsel sayılı toplamda 4.053,53 metrekare yüzölçümlü  alana yönelik olarak ... tarih ve ... sayılı arsa tahsis kararı  veren ... OSB Yönetim Kurulu Başkanlığının söz konusu taşınmazın ilave tesis mi yoksa yeni tesis mi olduğu hususunda belirleyici bilgiler içeren ... tarihli ve ... sayılı yazısında da; anılan iş yerinin, ... Organize Sanayii Bölgesi sınırları dahilinde bulunan ... nolu parsel üzerinde ... tarih ve ... ruhsat onay numarasıyla yapılan 1.090,00 metrekare kullanım alanına sahip mevcut yapının fıstık işleme tesisi olarak kullanılmakta olduğu mevcut yapının yanında badem işleme ve paketleme tesisi olarak kullanılacak ve 921 metrekare kullanım alanına sahip yeni kullanım alanının yapılacağı talebi üzerine ... tarih ve ... ruhsat onay numaralı yapı ruhsatının düzenlendiği, 18/10/2018 tarihinde iş yeri teslimi yapılarak inşai faaliyete başlanıldığı, 10/05/2019 tarihinde yapı denetim firmasının düzenlemiş olduğu iş bitirme tutanağının onaylandığı,... tarih ve ... onay numaralı yapı izin belgesinin badem işleme ve paketleme tesisi olarak düzenlendiği, inşa edilen yapı yeni olsa da meri kanunlar ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne ait Mekansal adres kayıt sistemi (MAKS) üzerinden yapılan ruhsat girişleri sonucunda projeleri kendilerine sunulan yapının sistem girişinin ilave yapı kapsamında olması gerekliliği nedeniyle yapı ruhsatının ilave yapı olarak düzenlendiğinin belirtildiği görülmektedir.
Dava konusu hibe sözleşmesinin feshi ile teminatın irat kaydına yönelik işlemin dayanağının, ... OSB Yönetim Kurulu Başkanlığının yazısından hareketle hibe sözleşmesine konu inşaatın ilave yatırım niteliği arz ettiği ve destekleme kapsamında başvurulduğu şekliyle yeni tesis olarak değerlendirilmemesi olduğu; buna karşılık anılan yazıda yer verilen "... tarih ve ... onay numaralı yapı izin belgesinin badem işleme ve paketleme tesisi olarak düzenlendiği, inşa edilen yapı yeni olsa da meri kanunlar ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne ait Mekansal adres kayıt sistemi (MAKS) üzerinden yapılan ruhsat girişleri sonucunda projeleri kendilerine sunulan yapının sistem girişinin ilave yapı kapsamında olması gerekliliği nedeniyle yapı ruhsatının ilave yapı olarak düzenlendiği"ne ilişkin değerlendirmeden ve  aynı arsa üzerine yapılan inşaatın önceki iş yerine bitişik olacak şekilde yapılmış olmasının anılan tesisin yeni yapılmış bir tesis değil ilave tesis olduğunun delili olamayacağı; davalı İdarece denetim ve gözetim yükümlüğü çerçevesinde anılan projeye ilişkin olarak yapılan denetimlerde, davacının idareyi yanıltmaya yönelik hileli, hatalı bir işlemi olduğuna veya "badem işleme ve paketleme tesisi" olarak düzenlenen yapı izin belgesinin aksine yeni fabrika binası inşa edilmediğine dair herhangi bir tespitin bulunmadığı, salt aynı arsa üzerine yapılan inşaatın önceki iş yerine bitişik olacak şekilde yapılmış olmasının, o iş yerinin kapasite artımı-ilave tesis olduğunu ispat için yeterli olmadığı, yeni inşa edilen hibe konusu yatırım kapsamında bir üretim gerçekleştirilmediğine yönelik herhangi bir tespitin de bulunmadığı görülmüştür. Ayrıca yatırımcı tarafından, fıstık ürünü işleme tesisi mevcut iken aynı arsasının kalan kısmına, davacı tarafından alınan yapı kullanma izni ve yapı ruhsatına uygun şekilde fıstık işlenen eski fabrikanın yanında badem işleme ve paketleme, şekerleme vb. imalatı konulu temelden inşa edilerek tamamlanmış bir fabrika binası olduğu, bu tesisin eski ve yeni kısmının  toplamda 2.011,5 metrekare için deneme izin ruhsatı sonrasında iş yeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk belirtilen gerekçe ile verilen temyiz konusu kararda ise hukuka uyarlık bulunmamaktadır. 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 29/05/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
 
(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının onanması gerektiği görüşüyle Daire kararına katılmıyoruz.