Esas No: 2020/7428
Karar No: 2024/5510
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/7428 E.  ,  2024/5510 K.


"İçtihat Metni"
           T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2020/7428
Karar  No : 2024/5510
 
Temyiz İsteminde Bulunanlar             : 1- (Davalı) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı 
Vekili	         : Av. ...
2- (Davacılar)..., ...ve ...
Vekili	          : Av. ...
İstemlerin	Özeti	:... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmaların Özeti	          : Savunma verilmemiştir.
Danıştay Tetkik Hakimi	          : ...
Düşüncesi	                 : İstemlerin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
Dava; Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile yürürlüğe giren Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin, "Kılık Kıyafet" başlıklı 12. maddesinin (a), (b) ve (c) fıkralarının, "Taşımacılığa Katılma" başlıklı 18. maddesinin (b), (c), (ç), (d), (e) ve (f) fıkralarının, "Toplu Taşıma Araçları İçerisinde Uyulacak Kurallar
" başlıklı 29. maddesinin (a) ve (ç) fıkralarının, "Yaptırım Gerektiren Hal ve Davranışlar
" başlıklı 32. maddesinin (f), (g), (ğ), (p), (v), (y), (z), (dd), (hh), (ii) fıkralarının, "İdari Yaptırım Hükümleri
" başlıklı 33. maddesinin, "Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi" başlıklı 34. maddesinin (b) fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
	İdare Mahkemesince; Mahkemelerince verilen...tarih ve E:..., K:...sayılı kararın, Dairemizin 30/09/2019 tarih ve E:2015/5513, K:2019/8022 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak, dava konusu Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin, "Taşımacılığa Katılma" başlıklı 18. maddesinin (b), (c), (ç), (d), (e) ve (f) fıkraları yönünden, anılan Yönetmeliğin bazı maddelerinin iptali istemiyle Mahkemelerinin E:... sayılı esasına kayden açılan davada, 07/02/2014 tarihli ara kararı ile dava konusu Yönetmeliğe ilişkin UKOME kararı alınıp alınmadığının sorulduğu, davalı idarece ara kararına konu edilen nitelikte UKOME tarafından alınmış herhangi bir karar sunulamadığı, diğer yandan dava konusu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihi de kapsayan (01/01/2013 - 01/01/2014) tarihleri arasında Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince (UKOME) alınan kararların "http://diyarbakir.bel.tr/ukomequery.aspx" kayıtlı bulunduğu davalı idareye ait resmi internet sitesinden yapılan sorgulama sonucu dava konusu Yönetmeliğe ilişkin herhangi bir karar  alınmadığının görüldüğü; bu durumda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 9. maddesi ile bu maddenin atıfta bulunduğu Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği uyarınca araçların teknik özellikleri ile trafiğe katılmalarına ilişkin planlamalara dair kurallar içeren dava konusu düzenlemelerde yer alan hususlarda karar alma yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nde olduğu anlaşıldığından, yetkili bulunan Ulaşım Koordinasyon Merkezince herhangi bir karar alınmaksızın Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin "Taşımacılığa Katılma" başlıklı 18. maddesinin (b), (c), (ç), (d), (e) ve (f) fıkralarında yetki ve şekil yönünden hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı;  dava konusu Yönetmeliğin "Yaptırım Gerektiren Hal ve Davranışlar
" başlıklı 32. maddesinin (f), (g), (ğ), (p), (v), (y), (z), (dd), (hh), (ii) fıkraları ile "İdari Yaptırım Hükümleri
" başlıklı 33. maddesi yönünden, düzenleyici işlem tesis edilirken uyulması gereken temel ilkelerden biri olan ölçülülük ilkesi nedeniyle öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunması gerektiği, dava konusu edilen Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin "Yaptırım Gerektiren Hal ve Davranışlar
" başlıklı 32. maddesinin (f), (g), (ğ), (p), (v), (y), (z), (dd), (hh), (ii) fıkralarında yer alan yaptırım gerektiren hal ve davranışlar ile "İdari Yaptırım Hükümleri
" başlıklı 33. maddesinde yer alan yaptırımlar arasında fiil ile orantılı olmayan bir yaptırım öngörülmediği ve fiil ile yaptırım arasındaki dengenin bozulmadığı anlaşıldığından, dava konusu Yönetmeliğin bu kısımlarında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı; dava konusu Yönetmeliğin "Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi" başlıklı 34. maddesinin (b) fıkrası yönünden, dava konusu düzenlemede, aynı takvim yılı içinde üç kez faaliyetten men cezası verilen işleticiye ait çalışma ruhsatının Encümen kararı ile iptal edileceğine ilişkin Kanun hükümlerinde bulunmayan ve bu kanunlarda öngörülen idari yaptırımlardan daha ağır bir yaptırım öngörüldüğü, ayrıca fiil ile yaptırım arasındaki dengenin de bozulduğu anlaşıldığından, yasal dayanağı bulunmayan dava konusu düzenleyici işlemin bu kısmında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı; "Kılık Kıyafet" başlıklı 12. maddesinin (a), (b), (c) fıkralarının ve "Toplu Taşıma Araçları İçerisinde Uyulacak Kurallar
" başlıklı 29. maddesinin (a) ve (ç) fıkraları yönünden, dava konusu düzenlemelerde, hizmetten yararlananlara ve hizmeti sunanlara yansıyacak aykırılıkların giderilerek hizmetin olumsuz etkilenmesinin önüne geçilmesinine yönelik genel ilke ve kurallar belirlenerek trafik emniyetinin sağlanmasının amaçlandığı ve kamu yararı, kamu güvenliği ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu Yönetmeliğin bu kısmında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile yürürlüğe giren Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin, "Taşımacılığa Katılma" başlıklı 18. maddesinin (b), (c), (ç), (d), (e) ve (f) fıkraları ile "Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi" başlıklı 34. maddesinin (b) fıkrasının iptaline; Yönetmeliğin,"Kılık Kıyafet" başlıklı 12. maddesinin (a), (b) ve (c) fıkraları, "Toplu Taşıma Araçları İçerisinde Uyulacak Kurallar
" başlıklı 29. maddesinin (a) ve (ç) fıkraları, "Yaptırım Gerektiren Hal ve Davranışlar
" başlıklı 32. maddesinin (f), (g), (ğ), (p), (v), (y), (z), (dd), (hh), (ii) fıkraları ve "İdari Yaptırım Hükümleri
" başlıklı 33. maddesi yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
  İdare Mahkemesi kararının; taraflarca, temyizen incelenerek bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." ve (p) fıkrasında, "Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek." Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun'un "Ulaşım Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde, "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. 
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. 
Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.
 Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.
 Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." hükümlerine yer verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin (b) bendinde, Kanunların belediyeye verdiği yetkiler çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak; (p) bendinde ise, kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taşıt sayılarının bilet ve ücret tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek, durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek, kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yapmak belediyelerin yetki ve imtiyazları arasında sayılmış ve Belediye Meclisinin görev ve yetkileri başlıklı 18. maddesinde, belediye tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek Belediye Meclisinin görevleri arasında olduğu ifade edilmiştir.
 15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinde ise; UKOME'nin, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haiz olduğu, bu amaçla kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla görevli ve yetkili olduğu hüküm altına alınmış, 28. maddesinin ikinci fıkrasında; taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretlerinin UKOME tarafından tespit edileceği hükmü yer almaktadır.
 Dava konusu Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin "Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi" başlıklı 34. maddesinin (b) fıkrası yönünden;
Bakılan uyuşmazlıkta; yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil ve şartlarının belirlenmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi'ne ait olduğu açıktır.
Bu durumda; Ulaşım Koordinasyon Merkezince herhangi bir karar alınmaksızın, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin 34. maddesinin (b) fıkrasında, yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla; İdare Mahkemesince verilen ve hüküm fıkrası itibarıyla hukuka uygun bulunan kararın bu kısmının, yukarıda yer verilen gerekçeyle onanmasına karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin temyiz istemlerine konu diğer maddeleri yönünden;
	İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.
	İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, bu kısımlar yönünden temyiz istemlerinin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, tarafların temyiz istemlerinin reddiyle, ... İdare Mahkemesince verilen kararın, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin "Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi" başlıklı 34. maddesinin (b) fıkrası yönünden yukarıda belirtilen gerekçeyle onanmasına, Yönetmeliğin temyiz istemlerine konu diğer maddeleri yönünden onanmasına, temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.