Esas No: 2023/9811
Karar No: 2024/6818
Karar Tarihi: 28.11.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/9811 E.  ,  2024/6818 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/9811
Karar	No : 2024/6818                                                                       
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Genel Müdürlüğü	
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
	Dava konusu istem: 27/05/2009 tarih ve 27240 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 11/05/2009 tarih ve 2009/14992 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının maliki/hissedarı olduğu ... (yeni ... ada, ..., ... (yeni ... ada, ... ve ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının iptali istemiyle yapılan başvurunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmektedir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen  ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler değerlendirilmesinden, mülkiyeti ihtilaflı parsellerin toplulaştırmaya dahil edildiği, derecelendirme katsayılarına bakıldığında yeni parsellerin konum ve tarımsal verimlilik yönünden eski parsellerden daha değerli göründüğü, oysa ki eski parsellerin sulanabilir, sulu tarıma uygun ve pamuk ekili olduğu, arazi derecelendirme katsayısının eski parsellerde daha yüksek olması gerektiği, yeni parsellerin ise taşlık, sulanamayan kuru tarıma uygun vasıflarda olduğundan derecelendirme katsayısının daha düşük olması gerektiği, arazi derecelendirme işleminin usulune aykırı bir şekilde arazi görülmeden yapıldığı, bu derecelendirmeye dayanılarak yapılan tahsis işleminin de hatalı olduğu, davacı mülkiyetinden daha fazla kesinti yapıldığı, toplulaştırma işleminin toplulaştırma amacı ile ilkelerine uygun yapılmadığı anlaşıldığından toplulaştırma işlemine karşı yapılan itirazın reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Bilirkişi raporlarına karşı yapılan itirazların dikkate alınmadığı, yapılan toplulaştırma işleminin usul ve yasaya uygun olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	:  Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
 	... (yeni ... ada, ...) ve ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmazlar yönünden;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
           ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmaz yönünden;
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini  sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının maliki/hissedarı olduğu ... (yeni ... ada, ...), ... (yeni ... ada, ...) ve ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının iptali talebiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 
Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu arazi toplulaştırma işleminin dağıtım ilke ve esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; "Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, ... mahallesinde bulunan ve dava konusu edilen Köy Orta Malı mülkiyeti altında işlem gören eski ... parsel sayılı taşınmazın toplam gerçek alanının 574.000 m², Köy Orta Malı hisse oranının 1/1, köy orta malı mülkiyetindeki mera parselinin 1. sınıf araziye dönüşüm katsayısının 0,64344, parselin 1. derece alan cinsinden karşılığının ise 369.335,21 m² olduğu, eski ... parsele karşılık yine Köy Orta Malı adına tahsisi yapılan yeni parselin ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz olduğu, yeni parselin toplam alanının 603.942,37 m², Köy Orta Malı hisse oranının 577499/603942, Köy Orta Malı payına düşen alanın 577.499,05 m², yeni parselde Köy Orta Malı hissesinin birinci sınıf alan karşılığının 369.335,21 m², yeni parselin 1. sınıf araziye dönüşüm katsayısının ise 0,63954 olarak toplulaştırma kayıtlarına geçtiği, ... parsel sayılı taşınmazın ... Kadastro Mahkemesinin ...esas sayılı dosyasında dava konusu iken bu taşınmazın da idarece toplulaştırma kapsamına alındığı, davanın derdest olduğu, 3083 sayılı Toplulaştırma Kanunu'na göre mülkiyeti ihtilaflı parsellerde toplulaştırma işlemi yapılamayacağı, eski ... parselin toplulaştırma işlemleri kapsamında eski sınırlarının değiştiği ve eski parsel üzerinde kısmen ... ada;..., ..., ... ve ... yeni parsellerin oluşturulduğu ve bu yeni parsellerin özel şahıslara dağıtımının yapıldığı"  kanaatinin belirtildiği görülmektedir.
Davacı ile birlikte ... parsel sayılı taşınmazda hissesi bulunan ...'ın açtığı Danıştay Dördüncü Dairesinin E:2024/1353 esas sayılı dosyasında görülen davada; Mahkemece verilen ehliyet ret kararı İdare Dava Dairesince "Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, ... mahallesi, ... mevkiinde kain 574,000 m² miktarındaki 349 nolu parselin kadastro tespitinin iptali istemiyle aralarında davacının da bulunduğu bir kısım vatandaş tarafından açılan dava neticesinde Bismil Kadastro Mahkemesinin ...tarih ve ..., ... sayılı kararı ile Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, Pınarbaşı mahallesi, ... mevkiinde kain 574,000 m² miktarındaki 349 nolu parselin kadastro tespitinin iptaline, toplam 102,463.86 m²'lik kısmın davalı parselden ifraz olunarak toplam 2 pay üzerinden 1 payın davacı ...adına tapuya kayıt ve tesciline karar verildiği, anılan Mahkeme kararının temyizi neticesinde ise Yargıtay... Hukuk Dairesi'nin ... tarih ve E..., K... sayılı kararı ile Bismil Kadastro Mahkemesi'nin anılan kararın onanmasına karar verildiği, buna göre; Yargıtay'ın anılan onama kararı sonrasında tapu kayıtlarında değişiklik yapılması gerektiğinden, İdare Mahkemesi'nce öncelikle ilgili Tapu Müdürlüğünden anılan yargı kararının tapu kayıtlarına işlenip işlenmediği hususu da sorularak güncel tapu kayıtlarının getirtilmesi ve davacının eski ... parselde malik olma sıfatının yeniden değerlendirilmesi suretiyle davacı tarafından dava konusu edilen toplulaştırma işleminin eski ... parsel yönünden hukuka uygunluk denetiminin yapılabilmesi için bilirkişi kurulundan ek rapor alınması gerektiği" gerekçesiyle kaldırılmış, bunun üzerine Mahkemece mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen 08/04/2022 tarihli ek bilirkişi raporunda özetle; "Yapılan değerlendirmede kök ... nolu parselin yerine tahsis edilen ... ada ... ve ...  nolu parsellerin üzerinden tescil edilmesi gereken A1 ve kısmen A2 harfi ile gösterilen alanların derece katsayısı itibariyle kök ... nolu parselden daha yüksek olduğu görülmekle birlikte ... ada ... ve ... nolu parsellerin üzerinden tescil edilmesi gereken kısmen A2 harfi, B1 ve B2 harfi ile gösterilen alanların derece katsayısı itibariyle kök ... nolu parselden daha düşük dereceli olarak tahsis edildiği, taşınmazın üzerinde tahsis edilen ... ada, ... ile ... ada ... parselin daha düşük dereceli tahsis edilmesiyle toplulaştırma öncesi ve sonrası taşınmazların verimlilik bakımından eşdeğerliliğinin sağlanamadığı, yeni tahsis edilen taşınmazların geometrik şekilleri itibariyle Toplulaştırma Teknik Talimatında belirtilen 1/3-1/7 oranına uygun olmadığı, yeni ... ada ... parsel sayılı taşınmazın zeminde farklı şekil ve yönlerde sürülerek tarımsal faaliyete konu edildiği parsel tahsisinde bu sürüm yönlerinin dikkate alınmadığı, yapılan işleminin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu" kanaati belirtilmiştir.
Bu durumda; işbu dosyada ve Danıştay Dördüncü Dairesinin E:2024/1353 sayılı dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi ve ek bilirkişi raporlarının birlikte değerlendirilmesinden; yeni 161 ada, 18 parsel sayılı taşınmaz derecelendirme katsayısı itibariyle eski ... parsel sayılı taşınmazdan daha düşük dereceli olarak tahsis edildiğinden toplulaştırma öncesi ve sonrası taşınmazların verimlilik bakımından eşdeğer olmadığı, taşınmazların geometrik şekilleri itibariyle Toplulaştırma Teknik Talimatında belirtilen dikdörtgen şeklinde ve en-boy oranının da 1/3-1/7 aralığında olmadığı anlaşıldığından toplulaştırma işlemine karşı yapılan itirazın reddine ilişkin dava konusu işlemin ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmında hukuka uygunluk, temyize konu kararda sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU	:
	Açıklanan nedenlerle;
	1.	Temyiz isteminin reddine,
	2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının ... (yeni ... ada,...) ve ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının ONANMASINA, ... (yeni ... ada, ...) parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
	3.	Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
	4.	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın  İdare Mahkemesine gönderilmesine, 28/11/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.