Esas No: 2023/925
Karar No: 2024/1317
Karar Tarihi: 06.06.2024

DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2023/925 E.  ,  2024/1317 K.


"İçtihat Metni"
                      T.C.
           D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas   No : 2023/925
Karar No : 2024/1317                                                                       
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR): 1- ... Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği	
2- ...
3- ... Derneği	 
 4- ...
5- ... Kooparatifi	  
  6- ...Derneği
7- ...... Derneği
8- ... Derneği
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Bakanlığı
VEKİLİ  : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 03/10/2022 tarih ve E:2022/6543, K:2022/8315 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
 
YARGILAMA SÜRECİ       :
Dava konusu istem:  ... Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı I17 plan paftasında Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 11/07/2019 tarihinde yapılan ... Tarıma Dayalı İhtisas Sera Organize Sanayi Bölgesine yönelik plan değişikliği ile anılan değişikliğin iptali istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
Daire kararının  özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin  03/10/2022 tarih ve E:2022/6543, K:2022/8315 sayılı kararıyla, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/04/2022 tarih ve E:2022/244, K:2022/1336 sayılı bozma kararına uyularak;
... Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin iptali istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem yönünden;
  Davacılar ... Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği ve Doğa Derneği yönünden;
 Kuruluş tüzüklerinde davacı derneklerin amacının; dünyanın doğasını, biyolojik çeşitliliğini, ekonomik, ekolojik süreçlerini ve ekolojik bütünlüğünü doğrudan veya dolaylı olarak tanımaya, tanıtmaya ve korumaya katkıda bulunmak, başta ülke olmak üzere Dünya ölçeğinde ekolojik yaşam bilinci ve duyarlılığı oluşturmak; doğanın dönüşü olmayacak hız ve biçimde bozulması sonucunda ortaya çıkan sorunlara çözüm yolları sunmak ve doğa ile uyumlu yaşamı desteklemek olarak belirlendiği,
Bu durumda, çevre düzeni ve imar planlarının iptali isteminde çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunmasına dair uyuşmazlıklarda davacıların sübjektif ve objektif dava açma ehliyetleri bulunduğu, ancak  ilgililer 2577 sayılı Yasa'nın 10. maddesi kapsamında haklarında işlem tesis edilmesi için başvuruda bulunabileceklerinden, davacıların kendisine ait olmayan taşınmaza ilişkin olarak anılan Yasa maddesi uyarınca başvuruda bulunması hususunda dava açma ehliyetlerinin olmadığı,
 Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 31. maddesinin 4. fıkrasında, "İmar planı teklifleri, planın kapsadığı alanın maliki veya maliklerinin yasal vekilleri tarafından sunulabilir." düzenlemesinin yer aldığı, çevre düzeni planı değişikliği istemlerinin reddine dair işlemlere karşı açılan davalarda "ilgili" kavramından, uyuşmazlığa konu parsele ilişkin tapuda lehine kullanıcı ve muhdesata ilişkin şerh düşülen kişilerin anlaşılması gerektiği,
 Menfaat ihlalinde ilgilinin idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin kurulması gerektiği, çevre düzeni planı değişikliği taleplerinde ilgililerin ancak kendi mülkiyetlerinde bulunan taşınmazlara ilişkin kullanım kararlarının değiştirilmesini talep edebileceği dikkate alındığında, davacıların, uyuşmazlığa konu parselin malikleri olmadığından, bu parsel üzerinde yapılan çevre düzeni planı değişikliğinin isteminin reddine ilişkin işlemde kişisel, meşru ve güncel bir menfaatlerinin etkilenmediği, bu itibarla dava açma ehliyetlerinin de bulunmadığı,
Davacılar Yeşil Düşünce Derneği, ... Çevre Sağlığı ve Doğayı Koruma Derneği, Doğa Araştırmaları Derneği, SS. Proje Evi, Üretim, Eğitim, İşletme ve Çevre Koruma Kooperatifi, Zehra Erkün ve Gülşen Yördem yönünden;
Adı anılan davacıların, 11/07/2019 tarihinde onaylanıp 24/07/2019 tarihinde Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ilan panosunda 1 ay süre ile ilan edilen dava konusu Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğine askı süresi içinde itiraz etmedikleri ve 2577 sayılı Yasanın 10. maddesi kapsamında da herhangi bir başvuruda bulunmadığı,
 Kaldı ki belirtilen davacıların, uyuşmazlık konusu parselin malikleri olmadıklarından, çevre düzeni planında değişiklik yapılmasını isteyemeyecekleri, bu yönde yapılan bir başvurunun reddi ya da zımnen reddine ilişkin işleme karşı da dava açma ehliyetlerinin bulunmadığı,
Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının I17 sayılı plan paftasında ... Tarıma Dayalı İhtisas Sera Organize Sanayi Bölgesine (ETDİOSB) yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 11/07/2019 tarihinde yapılan Çevre Düzeni Planı Değişikliği yönünden;
 2577 sayılı Yasa'nın 7. maddesinin 4. fıkrası uyarınca ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, dava konusu Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin  11/07/2019 tarihinde onaylanıp 24/07/2019 tarihinde Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ilan panosunda 1 ay süre ile ilan edildiği, ilan askı süresinin son gününden itibaren 60 günlük yasal dava açma süresi içinde dava açılması gerekirken 06/09/2021 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine imkan bulunmadığı,
Diğer taraftan, çevre düzeni planı değişikliği istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işleme karşı davacıların dava açma ehliyetleri bulunmadığından, bu işlemin kaçırılmış olan dava açma süresini yeniden canlandırmayacağı gerekçesiyle,
 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı I17 plan paftasında ... Tarıma Dayalı İhtisas Sera Organize Sanayi Bölgesine (ETDİOSB) yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 11/07/2019 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle yapılan başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı  tarafından, temyize konu Daire kararının, daha önce bozulan kararı tekrarlamaktan ibaret olduğu, Dairenin imar planlarına dava açma ehliyetini alanda mülkiyet sahibi olmakla sınırladığı, dava açma ehliyetinin kişisel hak ihlaline indirgenmesinin Anayasa Mahkemesi kararlarına aykırı olduğu, menfaat ihlali kavramının, hak ihlali kavramından daha geniş bir anlam ifade ettiği, davacı Derneklerin kendi çalışma alanlarıyla ilgili konularda Türkiye'nin birçok bölgesinde doğa hakları ihlallerine yol açan idari işlem ve eylemlere karşı açtığı davalarda ehliyetli kabul edildiği ve bu kararların Danıştay tarafından onandığı,  Daire kararının çelişkili olduğu, dava konusu işlemler nedeniyle Kuzey Ege'nin son sulak alanı olan Akçay Sazlığı ve sulak alanının yok edileceği, alanın sulak alan niteliği göz ardı edilerek çevre düzeni planı değişikliği yapıldığı, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve hukuka uygun olan  Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... tarihinde onaylanan ve... tarihinde askıya çıkarılan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlar tarım ve mera alanından, ...a Organize Sanayi Bölgesi yapımı amacıyla organize sanayi bölgesi alanına alınmıştır.
Davacılar ... Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği tarafından 23/06/2021 tarihinde, Doğa Derneği tarafından ise 30/06/2021 tarihinde  ... Tarıma Dayalı İhtisas Sera Organize Sanayi Bölgesi yapımına yönelik olarak 11/07/2019 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği'nin iptal edilmesi (bu planda yeniden değişiklik yapılması) istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır. 
İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş, aynı Kanun'un dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde ise; "1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.
 2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
 3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı, 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği; aynı maddenin 6. fıkrasında, ilk incelemeye ilişkin hususların tespit edilmesi halinde davanın her safhasında 15. madde hükümlerinin uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının b bendinde ise süre aşımı bulunduğu tespit edilen davaların reddedileceği kurala bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ise; "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmünü içermektedir.
14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Planların ilanı, itirazlar ve kesinleşmesi" başlıklı 33. maddesinde de; "(1) Çevre düzeni planı ve imar planları onaylandığı tarihten itibaren en geç on beş iş günü içinde otuz gün süreyle herkesin görebileceği şekilde idarelerce tespit edilen ilan yerlerinde asılmak suretiyle ve idarelerin internet sayfalarında eş zamanlı olarak ilan edilir. 
(2) İmar planlarının nerede ve nasıl görülebileceği mahalli haberleşme araçları ile yerel veya ulusal basında veya ilgili muhtarlıklarda duyurulur.
(3) Planların askıya çıkarıldığına ve askıdan indirildiğine dair tutanaklar ilgili birim amiri dahil iki imzalı olarak düzenlenir.
(4) Planlara itiraz, otuz günlük ilan süresi içinde idareye yapılır ve itirazlar idarece değerlendirilir. İdarenin karar merciince itirazların reddedilmesi halinde, planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın red kararı tarihinde kesinleşir. İtiraz olmaması halinde planlar askı süresinin sonunda kesinleşir.
(5) İtirazlar; askı süresinin dolduğu tarihten itibaren en geç otuz gün içinde ilgili idare karar merciine gönderilir ve en geç otuz gün içinde karara bağlanarak planlar kesinleşir.
(6) İlan ve askı süresinde yapılan itirazlar üzerine idarelerce, planlarda değişiklik yapılması halinde planın değişen kısımlarına ilişkin olarak yeniden ilan süreci başlatılır.
(7) Onaylanmış planlarda yapılacak revizyon, ilave ve değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar ve çevre düzeni planları; 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 4. fıkrasında belirtilen “ilanı gereken düzenleyici işlemlerden” olup, aynı madde gereğince dava açma süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesi ile Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 33. maddesi gereği, imar ve çevre düzeni planları otuz gün süreyle askıda ilan edilerek duyurulmakta ve bu süre içerisinde imar planlarına yapılan itiraz başvuruları hakkında bir karar verilmek üzere, askı süresinin bitiminden sonra ilgili karar merciine gönderilmektedir.
 Bu nedenle, imar ve çevre düzeni planlarına karşı askı süresi içerisinde yapılan itirazların, askı süresi dolduktan sonra, bu itirazlara yönelik idari işlem tesis edilmesi için yetkili mercie gönderildiği hususu ile 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi birlikte ele alındığında, dava açma süresinin başlangıcında, askıda yapılan itiraz tarihi yerine, itirazlar hakkında değerlendirme yapılacak sürecin başladığı askıdan inmeyi takip eden tarihin esas alınması gerekmektedir.
Sonuç olarak, 3194 sayılı Kanun'un 8. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile üst makamlara başvurmayı düzenleyen 11. maddesi hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; imar ve çevre düzeni planlarına karşı, bir aylık askı süresi içerisinde 3194 sayılı Kanun'un 8/b maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan ilan-askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün (2577 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik ile bu süre 30 güne indirilmiştir.) içerisinde bu başvuruya cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, zımni ret işleminin oluştuğu bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içerisinde veya ilan-askı süresinin son gününü izleyen 60 gün içerisinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde, bu cevabın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde idari dava açılabileceği; imar ve çevre düzeni planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise davanın, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, imar planının ilan-askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılması gerekmektedir.
Öte yandan, bu süreler geçirildikten sonra yapılacak başvuruların ise, dava açma süresini ihya etmeyeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; iptal edilmesi (yani dava konusu 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile organize sanayi bölgesi kullanımına alınan uyuşmazlık konusu alanın, önceki 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında ayrıldığı tarım ve mera alanı kullanımına ayrılması suretiyle yeniden değiştirilmesi) istenilen 11/07/2019 onay tarihli 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği'nin 24/07/2019 tarihinde askıya çıkarıldığı, davacılar tarafından askı süresi içinde anılan plan değişikliğine itiraz edilmediği ve askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün içerisinde dava açılmadığı, davacılar ... Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği tarafından 23/06/2021 tarihinde, Doğa Derneği tarafından ise 30/06/2021 tarihinde ... Tarıma Dayalı İhtisas Sera Organize Sanayi Bölgesi yapımına yönelik olarak 11/07/2019 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği'nin iptal edilmesi (bu planda yeniden değişiklik yapılması) istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine 06/09/2021 tarihinde Bölge İdare Mahkemesi kayıtlarına giren dilekçe ile davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Çevre düzeni planına askı süresi içinde itiraz etmeyen davacıların, askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün içerisinde dava açması gerekirken, uyuşmazlık konusu taşınmazların organize sanayi bölgesi kullanımından çıkarılması (dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinin iptal edilmesi) yönünde çevre düzeni planında yeniden değişiklik yapılması talebiyle yapılan ve yeni bir dava açma süresi başlatmasına hukuken olanak bulunmayan 23/06/2021 ve 30/06/2021 tarihli başvuruların reddi üzerine, 06/09/2021 tarihinde açılan davanın, süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmamaktadır.
Bu durumda, davanın kısmen süre aşımı nedeniyle, kısmen ehliyet yönünden reddi yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin reddine,
2.Davanın kısmen süre aşımı nedeniyle, kısmen ehliyet yönünden reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 03/10/2022 tarih ve E:2022/6543, K:2022/8315 sayılı kararının, yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 06/06/2024 tarihinde esasta oybirliği, gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.
 
KARŞI OY 
X- Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 03/10/2022 tarih ve E:2022/6543, K:2022/8315 sayılı kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, karara gerekçe yönünden katılmıyoruz.