Esas No: 2021/5829
Karar No: 2024/5486
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/5829 E.  ,  2024/5486 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/5829
Karar  No : 2024/5486  
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... Genel Müdürlüğü 
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ...	  
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin  ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Nevşehir İli merkez sınırları dahilinde bulunan ... sicil sayılı maden işletme ruhsatı sahibi olan davacı tarafından, maden sahasında  beş yıllık sürede 3 yıl üretim yapılmaması veya 5 yıl içerisindeki toplam üretimin projede beyan edilen yıllık üretimin %10'undan az olması nedeniyle 3213 Sayılı Maden Kanununun 24/12.maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemine 09/12/2019 tarihli dilekçe ile yapılan itirazın reddine dair Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ...tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; dava konusu işlemin, beş yıllık sürede 2012, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmaması gerekçesi ele alındığında;  uyuşmazlıkta davalı idarenin tespit yılı olan 2019 yılından önceki 2018,2017,2016,2015 ve 2014 yıllarını kapsayan beş yıllık dönemden herhangi üç yıllık bir periyotta üretim yapılmaması halinde idari para cezası uygulanabileceği açık olup, 2019 yılında yapılan tespitten geriye doğru beş yıllık dönemi aşan 2012 yılında da üretim yapılmadığı tespiti dikkate alınarak üretim azlığından bahisle uygulanan dava konusu idari para cezası işleminde bu gerekçe yönünden hukuka uyarlık görülmediği, dava konusu işlemin, beş yıllık sürede 2014, 2015 ve 2016 yıllarında yapılan üç yıllık toplam üretimin beyan edilen yıllık üretimin %10'unun altında kaldığı gerekçesi ele alındığında; dava konusu maden sahasına ilişkin işletme projesinde beyan edilen yıllık üretimin 20.000 m3 olduğu, davalı idareye sunulan işletme faaliyet raporlarında 2014 yılında 400 m³ üretim yapıldığının, 2015 ve 2016 yıllarında ise üretim yapılmadığının beyan edildiği, bu tespitler uyarınca davacı tarafından işletilen maden sahasında 2014, 2015 ve 2016 yıllarında yapılan toplam üretimin (400 m³) projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan (2.000 m³) az olduğunun anlaşılması karşısında, davacı şirkete 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanması için öngörülen şartın vuku bulduğu anlaşılmış olup, açıklanan tespitler ışığından gelinen noktada; her ne kadar dava konusu işlemin, beş yıllık sürede 2012, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmaması gerekçesinde hukuka uyarlık bulunmamakta ise de beş yıllık sürede 2014, 2015 ve 2016 yıllarında yapılan üç yıllık toplam üretimin beyan edilen yıllık üretimin %10'unun altında kaldığı gerekçesinin yerinde olduğu ve bu gerekçenin tek başına idari para cezasının uygulanması için yeterli olduğu anlaşıldığından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacının 77.632,00-TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:	Dava konusu işlemin; 2012, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmamasına ilişkin sebep unsuru yönünden incelenmesinden; dava konusu işlemin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 18/02/2015 günlü, 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6592 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değişik 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca tesis edildiği görüldüğünden, maddenin uygulanan halinin ilk cümlesinde "Beş yıllık sürede mücbir sebep ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmaması halinde para cezası verileceği" nin öngörülmesi karşısında; denetimin yapıldığı 5 yıllık süre içinde davacı şirketçe 2012, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığından bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği belirtildiğine göre, öncelikle dava konusu olayda, "üç yıldan fazla üretim yapılmaması" koşulunun oluşmadığı, diğer taraftan, dava konusu işlemde 2015 ve 2016 yıllarıyla birlikte üretim yapılmayan ve  tespit  tarihinden geriye doğru beş yıllık süre içinde kalmayan 2012 yılı da, tetkik edilen beş yıllık dönem içinde değerlendirmeye alınmış bulunduğu, dava konusu işlemde; 2014, 2015, 2016 yıllarında üç yıllık üretim toplamının 400 m³ olmasına (üretim projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'nun altında kalan) ilişkin sebep unsuru yönünden incelenmesinden;   maddenin uygulanan halinde "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde para cezası verileceği" nin öngörülmesi karşısında; denetimin yapıldığı 5 yıllık süre içinde davacı şirketçe 2014, 2015, 2016 yıllarında üretim projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'nun altında kaldığından  bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği belirtildiğine göre, öncelikle dava konusu olayda, "üç yıldan fazla süre içinde üretim projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'nun altında" koşulunun oluşmadığı, bu durumda, 2012, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığı, 2014, 2015, 2016 yıllarında üç yıllık üretim toplamının 400 m³ olduğu, işletme projesinde ise yılda 20.000 m³ üretim yapılacağının beyan edildiği, hem 5 yıl içerisinde üç yıl üretim yapılmayan sürenin bulunması, hem de 5 yıl içerisinde toplam üretim projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'nun altında kaldığından bahisle davacı şirket hakkında 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde mevzuata ve hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI           : Davalı idare tarafından, Bölge İdare Mahkemesince yapılan yorumun hatalı olduğu, Kanun maddesinde aranılan şartın üç yıl olduğu ve somut olayda da herhangi üç yıl içerisinde yapılan toplam üretimin %10 dan az olduğu ve herhangi üç yılda üretim yapılmadığı sabit olup tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI      : Davacı tarafından, aleyhe hükmün suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği geriye dönük olarak uygulanamayacağı, ruhsat sahalarının çakışması nedeniyle 26/05/2017 tarihinde ruhsat hukukunun sona erdirildiği, Kanunda aranılan üç yıldan fazla üretim yapmama koşulunun somut olayda gerçekleşmediği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY : 
	Davacının uhdesinde bulunan, Nevşehir ili merkez sınırları dahilinde kain 69185 sicil sayılı maden işletme ruhsatlı maden işletme sahasında 08-11/03/2019 tarihleri arasında yapılan tetkik neticesinde, işletme izninin 30/09/2011 tarihinde düzenlediği ve ruhsatın 26/05/2017 tarihinden itibaren iptal edildiği, 2012, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığı, 2014-2015-2016 yıllarında yapılan üç yıllık üretim toplamının 400 m³ olduğu, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretimin 20.000 m³ olduğu tespitlerinin yapıldığı, bu tespitler ışığında hem beş yıl içerisinde üç yıl üretim yapılmayan dönemin bulunması, hem de 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen yıllık üretimin % 10'u olan 2.000 m³ üretime ulaşamadığı gerekçesiyle 3213 sayılı Maden Kanununun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirketin 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziyesine karar verildiği, anılan idari para cezası işlemine karşı davacı tarafından  09/12/2019 tarihinde yapılan itirazın dava konusu ... tarih ve E... sayılı itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
 
İLGİLİ MEVZUAT:
	3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine,  13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır. 
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır. 
Uyuşmazlıkta; davacının işletme izninin 30/09/2011 tarihinde düzenlendiği, maden işletme sahasında 08-11/03/2019 tarihleri arasında mahallinde tetkik yapıldığı, yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca tetkik tarihi olan 2019 yılından geriye doğru beş yıllık dönem olarak 2018, 2017, 2016, 2015 ve 2014 yıllarının değerlendirilebileceği, yapılan tetkikte 2014 yılında 400 m3, 2015, 2016, 2017 ve 2018 yıllarında üretim yapılmadığının tespit edildiği ve tespit tarihinden geriye doğru son beş yıllık dönemde 2014, 2015 ve 2016 yılında yapılan toplam üretimin (400 m3), projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10 undan (2000m3) az olduğu sabittir. 
Öte yandan, somut olayda her ne kadar davacı tarafından termal otel alanıyla maden sahasının çakışması nedeniyle çalışamadığını, söz konusu durumun 2015 yılında öğrenildiği, bu durumun beklenmeyen hal kapsamında olduğu ve ruhsat sahalarının çakışması nedeniyle 26/05/2017 tarihli Kurul Kararı ile ruhsat hukukunun sona erdirildiği öne sürülmüş ise de; dosyada davacının mevcut durumu idareye bildirerek geçici tatil talebinde bulunduğuna dair bilgi/belge veyahut söz konusu durumun öğrenilmesinden sonra ruhsat sahasına dair terk talebinde bulunmadığı ve davalı idarece yapılan değerlendirmede de ruhsatın yürürlükte olduğu yıllara dair değerlendirme yapılarak idari para cezasının tatbik edildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, yukarıda anılan mevzuat hükmü gereği projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az üretim yaptığı sabit olan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabul edip, dava konusu işlemi iptal eden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.