Esas No: 2021/614
Karar No: 2024/5475
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/614 E.  ,  2024/5475 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/614
Karar  No : 2024/5475  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Müdürlüğü	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Bentonit Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin  ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ 	       :
Dava konusu istem: ... İli, ... İlçesi dahilinde ve davacı şirket uhdesinde bulunan S:... sayılı IV. (a) grubu (alçıtaşı) işletme ruhsatlı sahaya ilişkin olarak 2014, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan üretim miktarının proje beyanının %10'unun altında kaldığından bahisle 3213 sayılı Kanunun 24/12 maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası uygulanmasına yönelik ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararda; davacının üretim yapmadığı belirtilen ve üç yıllık süreye dahil edilen 2014 yılında, Kanunda anılan fiil karşılığı idari para cezası yaptırımı bulunmadığı, 2015 yılından sonra idari para cezası yaptırımı geldiği, bu nedenle idari para cezası yaptırımına esas üç yıllık süre hesabında 'Suçta ve cezada kanunilik' ilkesi uyarınca 2014 yılının değerlendirmeye alınmasına olanak bulunmadığı, 2015 ve 2016 yıllarında yürürlükte bulunan madde metninde üç yıllık sürenin tespitinde hangi yılların esas alınacağına ilişkin bir açıklık bulunmaması nedeniyle davacının lehine yorum yapılmak suretiyle üretimin en fazla olduğu yılların esas alınması gerekmekte iken, 2017 yılında yapılan değişiklikle bu boşluğun doldurulduğu ve en az üretimin yapıldığı üç yıllık sürenin esas alınacağı hükmünün getirildiği, ancak bu düzenlemenin aleyhe hüküm içermesi nedeniyle geçmişe yürür şekilde uygulanmasına olanak bulunmadığı, bu durumda, Kanunda idari para cezası yaptırımı bulunmaması nedeniyle 2014 yılının değerlendirme dışı tutulması halinde, 2015, 2016, 2017 ve 2018 yılları içinde üç yıllık herhangi bir dönemde davacı şirket tarafından yapılan üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'unun altına düşmediği görüldüğünden, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davaya konu ruhsata ilişkin mahallinde yapılan tetkikte işletme projesindeki yıllık üretim beyanı 25.000 ton olmasına rağmen 2014, 2016 ve 2017 yıllarındaki toplam üretimin 2.500 tondan az olduğunun tespit edildiği, denetimin yapıldığı ve işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan mevzuatın uygulandığı, idare harçtan muaf olmasına rağmen bu hususa aykırı olarak hüküm kurulduğu ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, denetime konu dönemde üç yıllık toplam üretim miktarının hiçbir zaman projede beyan edilen tutarın yüzde 10'unun altına düşmediği, üretim yapılan yıllardan sonraki yıllarda mevzuatta gerçekleşen değişikliklerin aleyhe sonuç yaratacak şekilde geçmişe yürütülemeyeceği, aksi durumun hukuki güvenlik ilkesine aykırılık teşkil edeceği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
 
MADDİ OLAY : 
Davacı şirketin uhdesinde bulunan ... ili, ... ilçesindeki S:... (ER:...) sayılı alçıtaşı işletme ruhsat sahasında 17-20/05/2019 tarihleri arasında yapılan denetim sonucunda, 09/07/2012 tarihinden geçerli olmak üzere işletme izni düzenlenen sahada, yıllık 25.000 ton üretim yapılacağının işletme projesinde beyan edildiği, ancak 2014 yılında üretim yapılmadığı, 2015 yılında 2.800 ton, 2016 yılında 500 ton, 2017 yılında 200 ton ve 2018 yılında 7.500 ton üretim yapıldığının tespit edilmesi üzerine, beş yıllık denetim süresi içindeki en az üretimin yapıldığı 2014, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının 700 ton olduğu ve bu miktarın işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğundan bahisle dava konusu işlemle davacı şirkete, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası verildiği ve bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
 
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası    verilir...  " düzenlemesine, 13.  maddesinin   2. fıkrasında;  "....bu   kanun    gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılması sağlanarak, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. 
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır. 	
Uyuşmazlıkta; idarece 17-20/05/2019 tarihlerinde mahallinde yapılan incelemeler sonucunda davacı tarafından 2014 yılında üretim yapılmadığı, 2016 yılında 500 ton, 2017 yılında ise 200 ton üretim yapıldığının tespit edildiği, davacı tarafından sunulan işletme faaliyet raporlarında da aynı üretim miktarlarının beyan edildiği görülmüş olup, davacının uhdesindeki ruhsat sahasında tetkik tarihinden geriye doğru beş yıl içerisindeki 2014, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan toplam üretimin (700 ton), projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'u olan 2500 tondan az olduğu, buna ilişkin olarak mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun söz konusu da olmadığı açıktır. 
Bu durumda; tespit tarihinden geriye dönük beş yıllık süre içerisindeki üç yılda yaptığı toplam üretim projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olan davacı hakkında tespit tarihinde öngörülmüş olan Maden Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 77.632 TL idari para cezası uygulanmasına dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. 
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 
4. Kesin olarak 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.