Esas No: 2024/1849
Karar No: 2025/1545
Karar Tarihi: 11.03.2025

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/1849 E.  ,  2025/1545 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas  No : 2024/1849
Karar No : 2025/1545                                                                       
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Müdürlüğü	
VEKİLİ	: Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): ... Valiliği
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih  ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: ... ili, ... (...) Köyü'nde ve ... Köyünde .... Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan ... tarih ve ... sayılı toplulaştırma işleminin, ... Köyü ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel, ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel ve ... Köyü ... ada... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel, ... ada ...  parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının  iptali istenilmiştir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda;  dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki saptamalar dikkate alındığında, davacı tarafından, müştereken maliki olduğu ... ili, ... (...) Köyü ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel ve ... İli ... Köyünde bulunan ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parsel, ... ada ... nolu parselde bulunan alanda  yapılan toplulaştırmada, kısmi toplulaştırmaya dâhil edilen davacıya ait parseller ile yeni tahsis edilen yerlerin ilişkisinin gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun işlem tesis edilmediği, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen asgari tarımsal arazi büyüklüğüne riayet edilmeksizin tahsisi yapılan parsellerde tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu haliyle toplulaştırma işleminin toplulaştırma amaç ve ilkelerine, dağıtım esaslarına ve hukuka uygun olarak yapılmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mera gibi köylünün ortak menfaatine hizmet edecek tahsislerin yapılabilmesi için 2018 yılındaki kısmi toplulaştırma ile hatalı olarak Hazine ile davacının müşterek yapılması hususunun düzeltilmesi zaruretinin doğduğu, 2014 yılındaki toplulaştırma sonucu büyük parçalı olan vatandaş arazilerinin 2018 yılındaki hatalı kısmi toplulaştırma işlemi ile çok küçük parçalara ayrıldığı ve binlerce dönüm Hazine arazisi ile müşterek yapıldığı, dava konusu işlem ile müştereklik durumunun ortadan kaldırıldığı, ancak bu küçük parçaların hangi büyük parçalardan getirilerek kötü niyetle Hazine arazilerine müşterek yapıldığı hususunun göz önünde bulundurulmadığı, yapılabilecek en doğru işlemin vatandaş arazisinin bulunduğu yerde başka yere taşınmadan başka bir parsele müdahale edilmeden ifrazının yapılması olduğu belirtilerek, yapılan işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI:  Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun "Kanunun amacı" başlıklı 1. maddesinde: "Bu Kanunun amacı sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; a) Toprağın verimli şekilde işletilmesini,işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, b)  Yeterli toprağı bulunmayan ve topraksız çiftçilerin zirai aile işletmeleri kurabilmeleri için Devletin mülkiyetinde bulunan topraklarla topraklandırılmalarını, desteklenmelerini, eğitilmelerini, c) Ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasını ve küçülmesini önlemeyi, d) Yeni yerleşme yerleri kurmayı, mevcut yerleşme yerlerine eklemeler yapmayı, e) Zorunluluk halinde tarım arazisinin diğer amaçlara tahsisini düzenlemeyi, f) Dağıtılmayan tarım arazisinin değerlendirilme şeklini belirlemeyi, g) Bakanlar Kurulunca gerekli görülen diğer bölgelerde gayrimenkullerin Milli Güvenlik nedeniyle mülkiyet ve tasarruf şekillerinde ve yerleşim yerlerinde düzenlemeler yapmayı, sağlamaktır." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri" başlıklı  6. maddesinde; "Bu Kanunda belirtilen amaçları gerçekleştirmek üzere uygulama alanlarında ilgili kuruluşça, isteğe bağlı veya maliklerin muvafakati aranmaksızın arazi toplulaştırması yapılabilir, isteğe bağlı olanlara öncelik vermek kaydıyla arazi toplulaştırmasını teşvik için ilgili kuruluşça arazi genişletmek ve kredi imkanlarından daha fazla faydalandırmak gibi destekleyici tedbirler alınabilir. Toplulaştırma alanlarında gerçek kişilerle kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine ait araziden projenin özelliğine göre, yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için %10'a kadar katılım payı kesilir. Toplulaştırma nedeniyle kapanan yollarla, yol fazlalıkları da aynı amaç için kullanılır. Katılım payı için herhangi bir bedel ödenmez. Ancak, katılım payı dışında kesilen arazi, öncelikle varsa eşdeğer Hazine arazisinden karşılanır. Yoksa, kesilen arazi için kamulaştırma işlemi yapılır. Toplulaştırma sonunda dağıtılan veya sahibine bırakılan tarım arazisi malikleri adına, geriye kalan arazi ise Hazine adına uygulayıcı kuruluşun talebi ile tapuya tescil edilir. Malikleri adına tescil edilen arazi bu Kanun hükümleri dışında o bölge için tespit edilen dağıtım normundan daha küçük parçalara rızaen veya hükmen taksim edilemez ve ifraz işlemlerine konu olamaz. Bu husus tapu siciline şerh edilir. Toplulaştırma esas ve usulleri ile toprağın derecelendirilmesinin nasıl yapılacağı yönetmelikte belirtilir." kuralına yer verilmiştir.
 ... ili, ... (...) Köyü'nde ve ... Köyünde .... Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan ... tarih ve ... sayılı toplulaştırma işleminin, ... Köyü ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel, ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel ve ... Köyü ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel, ... ada ...  parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ...  parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının  iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davaya konu parsellere ilişkin olarak taşınmaz mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda özetle; kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 668,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 666,08 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin bahçe ve tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 7.891,25 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (Yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı  adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 1.872,02 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 1.837,84 m2 alan tahsisi yapıldığı, toplulaştırma kapsamında derecelendirme işleminin uygun ölçütlerde yapılmadığı, yeni parselin bahçe ve tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 8.424,41 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (Yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı  adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 837,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 833,18 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin 12.606,16 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 2.747,97 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 2.778,64 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin bahçe ve tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 9.726,25 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı  adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 1.216,02 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 1.186,84 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 1.186,84 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 1.267,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında... nolu yeni parselde; 1.250,08 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 1.250,08 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı,  kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 3.256,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 3.173,50 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 3.173,50 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 2.485,85 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 2.485,87 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin 2.485,87 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 146,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında... nolu yeni parselde; 130,89 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 130,89 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi... nolu parseldeki 634,02 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 571,74 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 571,74 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 821,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 815,34 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin tarla ve ham toprak vasfını taşıdığı, yeni parselin 571,74 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi... nolu parseldeki 851,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 818,84 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin 818,84 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, kısmi toplulaştırma işlemlerinde davacı adına toplulaştırma öncesi ... nolu parseldeki 901,96 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde; 817,24 m2 alan tahsisi yapıldığı, yeni parselin 817,24 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen ... Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin dava konusu ... (yeni ...) nolu parselde mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.  " şeklinde görüş bildirildiği görülmüştür.
Taşınmazların eski ve yeni çakıştırılmış raster görüntüsünden de anlaşılacağı üzere, yapılan kısmi toplulaştırma işlemi ile Hazine parsellerinin ifraz edilmesi doğru olmakla birlikte, davacıya ait toplulaştırma öncesi parsel ile yeni tahsis edilen yerlerin ilişkisinin gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun işlem tesis edilmediği, toplulaştırma uygulaması yapılırken toprağın verimli şekilde işletilmesi amacıyla aynı kişilere ait olan parsellerin mümkün olan ölçüler içerisinde ve aynı kadastral parsellerin yer aldığı mahalde birleştirilmesinin sağlanması ve aksine uygulamanın ise teknik gerekçelerinin açıklanması gerektiği dikkate alındığında, kısmi toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle  hukuka aykırılık görülmemiştir. 
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın  İdare Mahkemesine gönderilmesine, 11/03/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
 
(X) KARŞI OY : 
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu Dava Dairesi kararının gerekçeli olarak onanmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi ve Dava Dairesi kararının aynen onanması gerektiği görüşüyle karara katılmıyorum.