Esas No: 2021/2384
Karar No: 2024/5908
Karar Tarihi: 30.04.2024

Danıştay 5. Daire Başkanlığı         2021/2384 E.  ,  2024/5908 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
BEŞİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/2384
Karar  No : 2024/5908      
 
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR): 1- ...  2- ...
 
KARŞI TARAF (DAVALI)	: ... Bakanlığı / ...
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU  :  ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ    :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, ortağı oldukları ... Fizik Tedavi Rehabilitasyon Eğitim ve Sağlık Hizmetleri İnşaat Turizm Sanayi Limited Şirketi'nin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesinin 3.  fıkrası hükmü uyarınca Milli Eğitim Bakanlığının... tarihli işlem ile kapatılmasına ve  malvarlıklarına el konulmasına ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K: ... sayılı kararında; Mahkemelerinin 29.11.2018 tarihli ara kararına cevaben ... Ağır Ceza Mahkemesi'nden gönderilen bilgi ve belgelerden; davacılardan ... hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet kararı bulunmasa da ...ile ilgili olarak  "Silahlı Terör örgütüne üye olma" suç isnadıyla ... Ağır Ceza Mahkemesi'nin E:...... esasına kayden dava açıldığı, ceza yargılamasının halen devam ettiğinin bildirildiği, 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı ve söz konusu KHK’nın "Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler" başlıklı 2. maddesi ile getirilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde ve dava konusu işlem bu çerçevede incelendiğinde, davacıların ortağı oldukları ... Fizik Tedavi Rehabilitasyon Eğitim ve Sağlık Hizmetleri İnşaat Turizm Sanayi Limited Şirketi'nin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2'nci maddesinin 3'ncü fıkrası hükmü uyarınca kapatılmasına ve anılan KHK'nın 2. maddesinin 2. fıkrası hükmüne dayanılarak kapatılan şirketin mal varlıklarına el konulmasına dair dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacılardan...'ın hakkındaki terör örgütü üyeliği suçlaması ile yargılandığı davadan beraat etmiş olduğu belirtilmiş olmakla birlikte oluşan hukuki duruma göre davacıların davalı idareye başvurabileceği ve davalı idarenin mevcut kurallara göre durumunun yeniden değerlendirilebileceği açıklaması ile  istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi  kararının sonucu itibarıyla hukuka uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, yukarıda belirtilen açıklama ile istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI      :  Davacılar tarafından; ... hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan adli yargıda beraatine karar verildiği,... hakkında adli herhangi bir soruşturma ve kovuşturmanın bulunmadığı, şirketlerinin milli güvenliğe tehdit oluşturmadığı, masumiyet karinesinin ihlal edildiği, şirketin ve malvarlıklarının suçtan elde edilmediği, suça konu olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının eksik inceleme nedeniyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY ve İLGİLİ MEVZUAT:  
Türkiye'de 15 Temmuz 2016 gecesi, kendilerini “Yurtta Sulh Konseyi” olarak isimlendiren bir grup Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensubu tarafından, demokratik biçimde halk tarafından göreve getirilen Türkiye Büyük Millet Meclisini (TBMM), Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ve Cumhurbaşkanı'nı devirmek ve anayasal düzeni ortadan kaldırmak amacıyla darbe teşebbüsünde bulunulmuş, bu teşebbüs Türk Milleti tarafından akamete uğratılmıştır. 
	Anayasa'nın olay tarihinde yürürlükte bulunan 118. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Milli Güvenlik Kurulu (MGK) tarafından 20/07/2016 tarihli toplantıda yapılan değerlendirmede, darbe teşebbüsünün TSK içindeki Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) mensupları tarafından başlatıldığı, bu örgütün kuruluş aşamasından itibaren etkisi altına aldığı eğitim kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, medya kuruluşları, ticari kuruluşlar ve kamu görevlileri aracılığıyla Milleti ve Devleti kontrol altında tutmayı amaçladığı belirtilmiştir.
	MGK'nın anılan toplantısında "demokrasinin, hukuk devleti ilkesinin, vatandaşların hak ve özgürlüklerinin korunmasına yönelik tedbirlerin etkin bir şekilde uygulanabilmesi amacıyla" Hükûmete olağanüstü hâl ilan edilmesi tavsiyesinde bulunulması hususu kararlaştırılmıştır. Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu 20/07/2016 tarihinde, ülke genelinde 21/07/2016 Perşembe günü saat 01.00'den itibaren geçerli olmak üzere doksan gün süreyle olağanüstü hâl ilan edilmesine karar vermiştir. Anılan karar 21/07/2016 tarih ve 29777 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve aynı gün TBMM tarafından onaylanmıştır.
	Anayasa'nın olay tarihinde yürürlükte bulunan 121. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı’nın başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından, 23.07.2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 'Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler' başlıklı 2. maddesinin 3. fıkrasında, "Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı belirlenen ve ekli listelerde yer almayan özel ve vakıf sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıflar, dernekler, vakıf yükseköğretim kurumları, sendikalar, federasyonlar ve konfederasyonlar, ilgili bakanlıklarda bakan tarafından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılır. Bu fıkra kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlar hakkında da ikinci fıkra hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
	Olayda;  davacıların kurucusu olduğu...Fizik Tedavi Rehabilitasyon Eğitim ve Sağlık Hizmetleri İnşaat Turizm Sanayi Limited Şirketi'nin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ... tarihli işlem ile kapatılması üzerine, anılan işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle görülen davada verilen ret kararının temyizen incelenerek bozulması talep edilmektedir.
	Öte yandan davacılardan ... hakkında yürütülen ceza yargılaması neticesinde, ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılmalarına yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin delil ve emarenin elde edilememiş olması nedeniyle Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun 223/2-(e) maddesi uyarınca beraatine kararı verildiği, bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi .... Ceza Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararıyla istinaf başvurusunun reddedildiği, anılan karara karşı yapılan temyiz başvuru incelemesinin Yargıtay ... Ceza Dairesinin E:... esasına kayıtlı dosyada  devam ettiği görülmüştür. 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
667 sayılı KHK'nın 2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlara irtibatı olduğu belirlenen ve 667 sayılı KHK eki listede yer almayan özel ve vakıf sağlık kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıflar, dernekler, vakıf yükseköğretim kurumları, sendikalar, federasyonlar ve konfederasyonların, ilgili bakanlıklarda bakan tarafından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile "kapatılmasına" ve 667 sayılı KHK'nın 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca "kapatılmasına" karar verilen vakıflar dışındaki kurum ve kuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrakın "Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılmasına" ilişkin kararlar, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınmasını amaçlayan “olağanüstü tedbir" niteliğindedir.
Anayasa Mahkemesi 14/11/2019 tarihli ve E:2018/89, K:2019/84 sayılı kararında iltisaklı kavramını ''kavuşan, bitişen, birleşen'', irtibatlı kavramını ise ''bağlantılı'' olarak tanımlamıştır. Bu kavramlar ile kişilerin cezai sorumluluğunu gerektiren örgüte üyelik ve mensubiyet kavramlarına nazaran terör örgütleri ile daha az yoğun ve atipik bir bağlantının vurgulandığı; bu kapsamda kişilerin terör örgütleri ile irtibat ve iltisaklarının ortaya konulabilmesi için, örgütün amaçlarının gerçekleştirilmesi ya da örgütten yarar sağlamak maksadıyla  gerek örgütten gelen talimatlar doğrultusunda gerekse inisiyatif alarak bulundukları hal ve hareketler neticesinde örgüte veya kendilerine yarar sağladıkları ya da örgüt ile amaç birliği veya sosyal birliktelik görünümü içinde oldukları yönünde kanaat oluşması yeterli olacaktır.  
Bununla birlikte iptal davaları, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalardır. İdari işlem ise, idarenin kamu gücü kullanarak tek taraflı olarak tesis ettiği hukuki sonuç doğuran işlemdir. İdareyi işlem yapmaya sevk eden maddi ve hukuki etkenler ise idari işlemin sebep unsurunu oluşturmaktadır. 
667 sayılı KHK'nın 2. maddesinin öngördüğü üzere milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlara irtibatı olduğu değerlendirilen ve 667 sayılı KHK eki listede yer almayan özel ve vakıf sağlık kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıflar, dernekler, vakıf yükseköğretim kurumları, sendikalar, federasyonlar ve konfederasyonların, ilgili bakanlıklarda bakan tarafından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile "kapatılır" hükmü gereğince davacıların kurucusu olduğu şirket hakkında dava konusu işlem tesis edilmiştir.
Bu kapsamda davacıların kurucusu olduğu şirket hakkındaki kapatma işleminin milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlara irtibatı olduğu yönünde davalı idarece yapılan tespitlere dayanması gereklidir.
Dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuki denetiminin yapılabilmesi; bu değerlendirmeyi haklı kılan maddi sebeplerin yargılama esnasında davalı idarece ortaya konulmasına ve izah edilmesine bağlıdır. Bu konudaki yükümlülük şüphesiz öncelikle dava konusu işlemi tesis eden davalı idareye aittir. Bununla birlikte idari yargı mercilerince 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinde öngörülen resen araştırma ilkesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için her türlü inceleme ve araştırmanın yapılması da mümkün, hatta olayın niteliğine göre gereklidir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davalı idarece, davacıların kurucusu olduğu şirketin  667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca kapatılmasına ilişkin işlemin gerekçesi olarak bünyelerinde oluşturulan komisyon tarafından söz konusu kurumların milli güvenliğe tehdit olduğunun tespit edildiği yönündeki değerlendirmenin gösterildiği, İdare Mahkemesince ara kararlar alınarak davalı idareden, ... Cumhuriyet Başsavcılığından, ......Ağır Ceza Mahkemesinden şirket kurucuları ... hakkında ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... esasına kayıtlı dosyada karar verilip verilmediği; ... hakkında ise ... Cumhuriyet Başsavcılığından herhangi bir soruşturma bulunup bulunmadığının ve varsa dosya numaralarının bildirilmesine  yönelik bilgi ve belgelerin istenildiği, ara kararı cevabından ... hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçuna ilişkin iddianamenin ve duruşma tutanağının gönderildiği, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan açılan ceza davasının devam ettiği; ... hakkında hiçbir bilgi ve belgenin gönderilmediği, İdare Mahkemesi kararında,  davacılardan ... hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet kararı bulunmasa da... ile ilgili olarak  "Silahlı Terör örgütüne üye olma" suç isnadıyla ... Ağır Ceza Mahkemesi'nin E:... esasına kayden dava açıldığı, ceza yargılamasının halen devam ettiğinin bildirildiği, dolayısıyla 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı ve söz konusu KHK’nın "Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler" başlıklı 2. maddesi ile getirilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde ve dava konusu işlem bu çerçevede incelendiğinde, davacıların ortağı oldukları ... Fizik Tedavi Rehabilitasyon Eğitim ve Sağlık Hizmetleri İnşaat Turizm Sanayi Limited Şirketi'nin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2'nci maddesinin 3'ncü fıkrası hükmü uyarınca kapatılmasına ve anılan KHK'nın 2. maddesinin 2. fıkrası hükmüne dayanılarak kapatılan şirketin mal varlıklarına el konulmasına dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık  bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
             Bununla birlikte, davacılardan ... hakkında yapılan yargılama sonucunda silahlı terör örgütüne üye olma suçundan beraatine ilişkin ... Ağır Ceza Mahkemesinin 1... tarih ve E:..., K...sayılı kararında; davacı ile aynı suçtan ... Ağır Ceza Mahkemesince hakkında yargılama yapılan A.Ç.'nin yargılama aşamasında...tarihli Ağır Ceza Mahkemesi'ndeki sorgusunda "......müvekkilimdir kendisi bana cemaaten olduğunu söylemişti..." şeklinde beyanda bulunduğu, davacıya ait HTS kayıtları incelendiğinde; davacının örgütün ... yapılanması içerisinde yer alan haklarında FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü üyeliği suçundan soruşturma yürütülen S.D. ile 1327 defa, M.A.A. ile 280 defa, M.K. ile 256 defa, hakkında beyanda bulunan A.Ç. ile 240 defa, A.T. adına kayıtlı ... numaralı gsm hattının gerçek kullanıcısı olan ve örgüt içerisinde ... ilçe imamı olarak faaliyet gösteren S.A.A.  ile 1 defa, M.B. adına kayıtlı... numaralı GSM hattının gerçek kullanıcısı olan ve örgüt içerisinde Büyük Bölgeci olarak faaliyet gösteren S.K. ile 192 defa, S.D. ile 104 defa, M.A. ile 60 defa, A.U. ile 34 defa, C.A. ile 25 defa, M.U. ile 5 defa, M.F.K.  ile 5 defa, Zaman gazetesi ... il temsilcisi İ.Ü. ile 4 defa, S.C. ile 3 defa, Y.K. ile 3 defa, S.Ç. ile 2 defa, H.D. ile 40 defa, R.Y. ile 1 defa, M.A. ile 1 defa, S.D. ile 1 defa, K.Ö. ile 1 defa, A.K. ile 20 defa ve haklarında FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü üyeliği suçundan soruşturma yürütülen birçok şahısla görüşme kaydının bulunduğu, davacının FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü tarafından 2014 yılında örgüt üyelerine verilen Bank Asya’da kendisinin, eş ve çocuklarının üzerine hesap açılması ve bu hesaplara para yatırılması talimatı üzerine Bank Asya'da açtırdığı 21/05/2010 tarihli hesabına 23/07/2014 tarihinde 1260 TL para yatırdığı ayrıca örgütün ... yapılanması içerisinde örgüte ait yurtların sorumluluğunu yapan M. K. tarafından davacının Bank Asya'daki hesabına 25/07/2014 tarihinde 10.000 TL para yatırıldığı, davacının HTS kayıtlarına göre M. K. ile 256 adet görüşme kaydının bulunduğu, sanığın FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütünün talimatı ile örgüt üyeleri tarafından kurulduğu ve yine örgütün talimatları ve amaçları doğrultusunda örgüt üyeleri tarafından yönetildiği tespit edilen ... Aktif Sanayicileri ve İş Adamları (KASİAD) Derneği'ne üye olduğu ve dernek bünyesinde Denetim Kurulu yedek üyeliği, Denetim Kurulu Başkanlığı ve en son 15/12/2013 tarihli genel kurul kararı ile Yönetim Kurulu Asli üyesi olduğu, derneğe 2014 yılında 240 TL aidat ödediği, ayrıca yönetim kurulunun 30/12/2013 tarihinde aldığı kararla dernek bünyesinde komisyonlar oluşturulduğu, ... il imamı M.A. ve ... Özel Sabah Eğitim Hizmetleri A.Ş. Yönetim kurulu başkanı ve il imam yardımcısı O.T. ile birlikte Hizmet ve Eğitim Sektörü komisyonuna seçildiğine ilişkin tespitlerin olduğu görülmüştür.
Bu nedenle, Mahkemece öncelikle; davalı idarece dava dosyasına sunulan ve davacılardan ...'ın yargılandığı ... Ağır ceza Mahkemesinin  hakkında milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlara irtibatı olduğu yönünde değerlendirme yapılmasına dayanak teşkil eden ceza davası sonucunda verilen beraat kararındaki tespitlerin somutlaştırılmak suretiyle  değerlendirilmesi gerekmektedir.	
Kuşkusuz yukarıda anılan değerlendirme yapılırken davacı hakkındaki ceza soruşturmasındaki ve ceza kovuşturmasındaki (kesinleşmiş takipsizlik ya da beraat kararı ile sonuçlanmış olsa dahi) tespitlerin de irtibat ve iltisak noktasında göz önüne alınması gerekmektedir.
Bu itibarla, belirtilen hususlarda araştırma yapılmaksızın, eksik incelemeyle davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
 KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
 1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne; 
  2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu  ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesine gönderilmesine,  30/04/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.