Esas No: 2019/17067
Karar No: 2024/4832
Karar Tarihi: 23.09.2024

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/17067 E.  ,  2024/4832 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 ALTINCI DAİRE  
Esas  No : 2019/17067
Karar No : 2024/4832                                                                       
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Bakanlığı - ANKARA	  
VEKİLİ	: Av. ...
 
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1-...
		         2- ...
		         3- ...
İSTEMİN KONUSU	: Danıştay Altıncı Dairesinin 23/10/2017 tarih ve E:2016/1592, K:2017/8142 sayılı bozma kararına uyularak ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ       :
Dava konusu istem:  Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... pafta, ... ada ... sayılı parsel (eski 789 sayılı parsel) sayılı taşınmazı kapsayan alanda Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/25000 ölçekli ilave-revizyon çevre düzeni planının iptali istenilmiştir.
               İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararda;  yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında yer alan kavşak alanının 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında yer alması sebebiyle planların kademeli birlikteliği ilkesi sağlanmış ise de; kavşak kollarının yol eksen çizgilerinin birbirleri ile örtüşmediği ve geometrik açıdan trafik güvenliğini tehlikeye atacak nitelikte olduğu , yeni yapılacak olan yolun halihazırda kullanılmakta olan yolun statüsünü değiştirerek bir alt kademeye indireceği ve durumun toplu taşıma seçenekleri de dahil bölgedeki bir çok ulaşım parametresini değiştirebileceği, dava konusu plan ile önerilen yeni ulaşım ağının orman alanları üzerinde kentsel yayılıma neden olacağı, yeni gelişim alanları ile kentsel yerleşik alanların fiziksel büyümesine olanak sunacağı görüldüğünden dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına uygun olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir. 
 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :Çevre düzeni planlarının şematik nitelikte olduğu,  plan notlarında doğal ve kültürel dokunun korunması amacıyla zorunlu durumlarda yol güzergahlarının yeniden düzenlenebileceğinin belirtildiği, arazi kullanım kararları kapsamında ulaşım sistemlerinin kesin sınırlarının alt ölçekli planlarda gösterileceği, dava konusu işlemin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına uygun olduğu ileri sürülerek temyize konu Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI           : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile   sonucu itibariyle usul ve yasaya uygun olan  İdare Mahkemesi kararının aşağıda yer alan gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra  gereği görüşüldü:
	MADDİ OLAY : 
Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... pafta, ... ada ... sayılı parsel (eski ... sayılı parsel) sayılı taşınmazı kapsayan alanda Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/25000 ölçekli ilave-revizyon çevre düzeni planının 10/05/2023-10/06/2023 tarihleri arasında askıya çıkarılmış, anılan planda davacılar taşınmazının kavşak düzenlemesi alanına isabet etmesi üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
	 Dava konusu çevre düzeni planlarının onaylandığı tarihte yürürlükte olan, Çevre Düzeni Planlarına Dair  Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı", ülke ve bölge plan kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşme ve arazi kullanılması kararlarını belirleyen plan olarak tanımlanmıştır
Dava konusu çevre düzeni planlarının onaylandığı tarihte yürürlükte olan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinin onuncu fıkrasında, "Çevre düzeni planı", konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi sektörler ile kentsel-kırsal yapı ve gelişme ile doğal ve kültürel değerler arasında koruma-kullanma dengesini sağlayan ve arazi kullanım kararlarını belirleyen yönetsel, mekansal ve işlevsel bütünlük gösteren sınırlar içinde, varsa bölge planı kararlarına uygun olarak yapılan, idareler arası koordinasyon esaslarını belirleyen, 1/25.000, 1/50.000, 1/100.000 veya 1/200.000 ölçekte hazırlanan, plan notları ve raporuyla bir bütün olan plan şeklinde tanımlanmıştır.
Öte yandan, dava konusu işlem tarihinden sonra 14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin; 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, çevre düzeni planı; varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak şehircilik, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan plan olarak tanımlanmıştır.
	6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinde; "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebilir. Hakimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiştir. 
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; İdare Mahkemelerinin, davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilemeyeceği açıktır. 
	Davacılar tarafından,  taşınmazlarının uyuşmazlığa konu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında kavşak alanına isabet etmesi nedeniyle parsel üzerindeki yapıların, zeytin ve narenciye ağaçlarının zarar göreceği, kavşak düzenlemesinin orman ile taşınmazları arasındaki geniş açıklık alana kaydırılması halinde herhangi bir zarar doğmadan sorunun çözülebileceği iddialarıyla işbu dava açılmıştır. Temyize konu İdare Mahkemesi kararı incelendiğinde Bodrum ile Mumcular bölgesini birbirine bağlayan yolun tamamına yönelik değerlendirmelerde bulunarak dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı hakkında iptal hükmü kurulmuştur. Bu itibarla, davanın sadece kavşak noktasına ilişkin açıldığı ve anılan yolun üst ölçekli plan olan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planından gelen bir karar olduğu hususları göz önüne alındığında  Bodrum ile Mumcular bölgesini birbirine bağlayan yolun tamamına yönelik değerlendirmelerle iptal hükmü kurulmasında isabet görülmemiştir.
Öte yandan, planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde her alt ölçekli planlama kademesinin bir üst ölçeğin ana kararlarını korumakla birlikte üst ölçektekinden daha fazla bilgi ve ayrıntı içermesi gerekir. Bu nedenle, farklı ölçekteki imar planlarının, birbirlerinin büyütülmüş kopyaları olmayıp soyuttan somuta inen plan kararlarının alındığı farklı özellikleri ve ayırıntıları içeren belgeler olduğu bilinmektedir. Alt ölçekli planları denetleyen, yönlendiren ve esneklik çerçevesini çizen üst ölçekli planlar, kentin ana gelişme kararlarını ve arazi parçalarının kullanış biçimlerini ilke düzeyinde veren belgelerdir. Bu açıklamalar ışığında 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında ilke düzeyinde gösterilen kavşak noktasının alt ölçekli 1/25000 ölçekli çevre düzeni planında ölçeğin gerektirdiği düzeyde daha ayrıntılı olarak gösterilmesi gerekmektedir.
İdare Mahkemesince  yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda kavşak düzenlemesine ilişkin  kavşak kollarının yol eksen çizgilerinin birbirleri ile örtüşmediği ve geometrik açıdan trafik güvenliğini tehlikeye atacak nitelikte olduğu tespitlerine yer verilmiştir.
Ölçeği gereği daha ayrıntı plan kararları içermesi gereken 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında plan kararları üretilirken trafik güvenliğini sağlayacak nitelikte kararlar alınması elzemdir. 
Bu itibarla, yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda  kavşak kollarının yol eksen çizgilerinin birbirleri ile örtüşmediği ve geometrik açıdan trafik güvenliğini tehlikeye atacak nitelikte olduğu tespiti dikkate alındığında planlamanın bu açıdan şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olmadığı sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemin iptali yolundaki temyiz konu İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmamıştır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 23/09/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.                         
(X)- KARŞI OY:
	Dava dilekçesinin incelenmesinden, davacılar tarafından,  taşınmazlarının uyuşmazlığa konu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında kavşak alanına isabet etmesi nedeniyle parsel üzerindeki yapıların, zeytin ve narenciye ağaçlarının zarar göreceği, kavşak düzenlemesinin orman ile taşınmazları arasındaki geniş açıklık alana kaydırılması halinde herhangi bir zarar doğmadan sorunun çözülebileceği iddialarıyla işbu davanın açıldığı görülmektedir. Bu durumda, 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında Bodrum ile Mumcular bölgesini birbirine bağlayan yolun sadece kavşak noktasına ilişkin bölümünün dava konusu edildiği anlaşılmaktadır.
	Dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni plan paftasında yer verilen kavşak noktasının, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni plan paftasıyla uyumlu olduğu, dolayısıyla planların kademeli birlikteliği ilkesinin sağlandığı görülmektedir.
Yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda kavşak düzenlemesine ilişkin  kavşak kollarının yol eksen çizgilerinin birbirleri ile örtüşmediği ve geometrik açıdan trafik güvenliğini tehlikeye atacak nitelikte olduğu tespitlerine yer verilmiş olmakla birlikte çevre düzeni planlarının şematik olduğu hususu göz önüne alındığında anılan sorunun uygulama projelerinde çözümlenebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına uygun olarak 1/25000 ölçekli çevre düzeni planında planlanan kavşak noktasının şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olduğu sonucuna varıldığından davanın reddi gerekirken dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.