Esas No: 2020/5378
Karar No: 2024/6638
Karar Tarihi: 11.12.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/5378 E.  ,  2024/6638 K.


"İçtihat Metni"
         T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2020/5378
Karar  No : 2024/6638  
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI)	: ... 
VEKİLLERİ	: Av. ... 
		Av. ... 
KARŞI TARAF (DAVALILAR)     : 1- ...  İl Özel İdaresi-... 
VEKİLİ	: Av. ... 
		2- ...  Valiliği-... 
		3- ...  Genel Müdürlüğü
VEKİLİ	: Av. ... 
İSTEMİN KONUSU	: ...  Bölge İdare Mahkemesi...  İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:... , K:...  sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Osmaniye ili, Hasanbeyli ilçesi, ...  Köyü mevkiinde "Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi” ruhsat sahası için Osmaniye Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nce verilen "Çed Gerekli Değildir" kararının yargı kararı ile iptaline karar verilmesi sonrasında Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilen ... nolu II-a grubu işletme ruhsatının ve Osmaniye İl Özel İdaresi tarafından verilen ... tarih ve...  sayılı İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatının yargı kararları gereği iptal edilmesi sonucunda yasal izinlerin verilmesine güvenerek kurulan ve faaliyete başlayamayan maden işletmesi için yapılan masraflar nedeniyle zarara uğradıklarından bahisle uğranıldığı ileri sürülen zararlar için şimdilik 10.000,00.-TL tazminatın yasal faizi ile birlikte davalı idarelerden müşterek ve müteselsil olarak tazminine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti:...  İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... ,  K:...  sayılı kararda; Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından davacıya, Osmaniye ili, Hasanbeyli ilçesi, ...  Köyü civarında bulunan orman vasfındaki arazide kalker madeni çıkarmak ve işletmek için II-a grubu işletme ruhsatı verildiği, İR:...  (ER: ... ) sayılı II-a grubu işletme ruhsatı düzenlendiği,  davacı tarafından planlanan Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi için hazırlanan Proje Tanıtım Dosyası ile yaptığı başvuru üzerine Osmaniye Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce yapılan inceleme neticesinde Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği uyarınca ...  tarih ve ...  sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verildiği, bu karar üzerine davacıya diğer izin ve ruhsatların verildiği,  "ÇED Gerekli Değildir" kararının yargı yerince iptaline karar verilmesi üzerine davacıya verilen diğer ruhsat ve izinlerin yine yargı kararları doğrultusunda davalı idarece iptal edilmiş olması karşısında, faaliyet konusu ÇED sürecine tabi olduğu halde hukuka aykırı olarak verilen "ÇED gerekli değildir" kararına dayanılarak verilen ruhsat ve izinlerin  yargı kararları gereğince yine davalı idarelerce iptal edilmesi nedeniyle davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğu sonucuna varıldığından, davalı idarelerce verilen ruhsat ve izinlere dayanılarak Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisine yönelik olarak yapılan masrafların tespiti için Osmaniye Sulh Hukuk Mahkemesi...  D.İş sayılı dosyasından bilirkişi marifetiyle tespitler yapıldığı, davacının da yaptığı masraflara ilişkin olarak bir kısım belgeleri dava dosyasına sunduğu dikkate alınarak, söz konusu ruhsat ve izinlerin iptal edilmesine buna bağlı olarak davacının uğramış olduğu belgelendirilebilen masraflardan dolayı oluşan maddi zararların tazminat olarak davacıya ödenmesi gerektiği, buna karşın söz konusu ruhsat ve izinlerin iptal edilmiş olması nedeniyle, dava konusu Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisine yönelik olmayan veya gerçekleştirilmeyen iş ve işlemlere yönelik ödemeler ile henüz kullanılmayan ve davacının icra ettiği işin doğası gereği başka şekilde kullanılabileceği anlaşılan malzemelerin alımına dair ödemelerin ve ayrıca uğranıldığı somut olarak ortaya konulamayan zararların ise ödenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılarak, ...  Sulh Hukuk Mahkemesi ... D.İş sayılı dosyasında dava konusu ruhsat ve izinleri iptal edilen Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisine yönelik olarak yapılan tespitlerde davacının uğradığı zarar miktarının, tazminat hesabına etki edebilecek diğer tüm saikler dikkate alınsa dahi davacının talep ettiği tazminat miktarının hayli üzerinde olduğu anlaşıldığından talep edilen tazminat miktarının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareler tarafından davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle  davanın kabulüne, 10.000,00.-TL maddi tazminatın dava açma tarihi olan 09/11/2015 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı İdareler tarafından davacıya ödenmesine karar verilmiştir. 
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdari işlemlerden dolayı hakları ihlal edilen ilgililerin isterlerse açacakları iptal davaları ile birlikte, isterlerse iptal davasının sonuçlanması üzerine tam yargı davası açabilmelerine olanak sağlandığı, ilgililerin zararı doğuran işleme karşı öncelikle bir iptal davası açmaları halinde bu konudaki kararın kendilerine tebliğinden itibaren altmış gün içerisinde idareye başvurmaları veya doğrudan tam yargı davası açmaları mümkün olduğu gibi, kararlara karşı kanun yoluna gidilmiş olması halinde de bu hususta verilecek kararların kendilerine tebliğden itibaren altmış gün içerisinde idareye başvurmaları ya da doğrudan tam yargı davası açmaları da mümkün olduğu, uyuşmazlıkta; davacının tazminat isteminin, maden faaliyetleri ile ilgili olarak verilen "ÇED Gerekli Değildir" kararının ve ruhsatlarının iptal edilmesi nedeniyle maden faaliyetine başlayamadığından bahisle bu süreçte maden sahası ile ilgili olarak yapmış olduğu harcamalar nedeniyle doğduğu ileri sürülen zararlarının karşılanması  talebine yönelik  olduğu dikkate alındığında, bahsi geçen zararlara ilişkin olarak  en geç maden ruhsatının iptaline yönelik işleme karşı açılan davada ...  İdare Mahkemesince verilen...  tarih ve E:...   K:...  sayılı kararın kesinleşmesi üzerine yani söz konusu kararın taraflarca temyiz edilmemesi nedeniyle 24/01/2015 tarihinde kesinleşmesi üzerine altmış günlük yasal dava açma süresi içinde veya bu süre içinde idareye yapılacak başvurunun reddi üzerine kalan dava açma süresi içinde  davanın açılması gerekirken, anılan sürenin geçirilmesinden sonra 06/11/2015 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan davada süreaşımı bulunduğu görüldüğünden, davanın esasının incelenerek tazminat isteminin kabulü yolunda verilen mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, ...  İdare Mahkemesince verilen ...  gün ve E:... , K:... sayılı  "davanın kabulü ile 10.000 TL maddi tazminatın dava açma tarihi olan 09/11/2015 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idareler tarafından davacıya ödenmesine" ilişkin kararın kaldırılarak, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 14/6 ve 15/1-b maddeleri uyarınca  süreaşımı nedeniyle reddine, karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI    :  Davacı  tarafından, yöre halkı tarafından ruhsatının iptali istemiyle ilk açılan dava, kanun yolu aşamasında iken bakılan davanın açıldığı, kendisince açılan ikinci davanın, ilk davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne ilişkin kararının icra edilmesi nedeniyle ruhsat iptali işleminin geri alınması için yapılan başvurunun reddine ilişkin işleminin iptali istemiyle açıldığı belirtilerek ilk dava ile bağlantılı olduğu, süre hesabında yöre halkı tarafından açılan davanın esas alınması gerektiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı Osmaniye İl Özel İdaresi tarafından, idarelerinin davacının iddia ettiği zararlardan sorumlu olmadığı, temyize konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
 Davalı Osmaniye Valiliği tarafından, Çed Gerekli Değildir kararının yatırıma başlamak için tek başına yeterli bir izin olmadığı, ilgili kurumlardan alınması gereken izinler alınmadan yatırıma başlanmasının davacının kendi sorumluluğunda olduğu, izinlerinin iptalinde idarelerinin herhangi bir sorumluluğu bulunmadığı savunulmaktadır. 
Davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, davacının işletme ruhsatının mahkeme kararı nedeniyle iptal edildiği, davacı ruhsat sahibinin 7. madde izinlerinin alınması konusunda kendisinin sorumlu olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:	
	MADDİ OLAY : 
	Davacı adına Osmaniye ili, Hasanbeyli ilçesi, ...  Köyü civarında bulunan orman vasfındaki arazide kalker madeni çıkarmak ve işletmek için 20.02.2012-2022 tarihleri arasında geçerli olmak üzere  II-a Grubu İşletme Ruhsatı düzenlenmiştir. 
	Davacı tarafından 28.06.2012 tarihli ÇED Gerekli Değildir belgesi ile 29.03.2013 tarihli iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınmıştır.  Davacı tarafından, Maden Kanunu'nun 7. maddesi gereği alınması zorunlu olan izinlerin Maden İşleri Genel Müdürlüğüne ibraz edilmesi üzerine davacı adına 11.04.2013 tarihinde işletme izni düzenlenmiştir. 
	Davacının ruhsatının bulunduğu köyde yaşayanlar tarafından, davacının işletme ruhsatı ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılan davada, ...  İdare Mahkemesinin ...  tarih ve E...  K:...  sayılı kararı ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. 
	Dava dışı bir şirket tarafından, davacının ÇED Gerekli Değildir belgesinin iptali istemiyle açılan davada ise,... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:...  sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay 14. Dairesinin 08.04.2015 tarih ve E:2014/10328 K:2015/2746 sayılı kararı ile "faaliyet konusunun ÇED sürecine tabi olduğu ve çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı verilemeyeceği açık olduğu " gerekçesi ile kararın onanmasına kesin olarak karar verilmiştir. 
	 Davacı adına Osmaniye İl Özel İdaresince düzenlenen ...  tarih ve ...  sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 20.02.2012-21.02.2022 tarihleri arasında geçerli olmak üzere verilen ...  (ER: ... ) sayılı II-a grubu işletme ruhsatının iptali istemiyle açılan davada, ...  İdare Mahkemesinin ...  tarih ve E:...  sayılı kararı ile anılan işlemlerin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine yargı kararının uygulanması amacıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın ...  tarih ve ...  sayılı  işlemi ile davacının maden işletme ruhsatının iptaline karar verilmiştir. Davacı tarafından maden işletme ruhsatının iptaline yönelik Bakanlık işleminin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ...  tarih ve E:...  K:...  sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir. Anılan karar 24/12/2014 tarihinde davacı vekiline, 22/12/2014 tarihinde de davalı idareye  tebliğ edildiği, karara yönelik herhangi bir itirazın bulunmaması nedeniyle sözkonusu kararın kesinleştiği anlaşılmıştır. 
	 Bakılan davanın ise davacı tarafından yasal izinlerin verilmesine güvenerek  maden faaliyetin başlayabilmek için yapmış olduğu masraflar nedeniyle uğradığını iddia ettiği  zararların tazminine karar verilmesi istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır. 
 
	İLGİLİ MEVZUAT:
	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş;  Kanunun 11. maddesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılmasının, geri alınmasının, değiştirilmesinin veya yeni bir işlem tesis edilmesinin üst makamdan, üst makam yoksa işlemi tesis etmiş olan makamdan idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması durumunda ise dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçen sürenin de hesaba katılacağı hükme bağlanmış; Kanunun 12. maddesinde ise, ilgililerin haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi, ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliğ tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilecekleri, bu halde de ilgililerin 11. madde uyarınca idareye başvurma haklarının saklı olduğu hükmüne yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	 Davacı tarafından ruhsatının iptal edilmiş olması nedeniyle uğradığını ileri sürdüğü zararın tazmin edilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	Olayda davacının ruhsatının iptali istemiyle yargı yerlerinde farklı kişiler tarafından açılmış iki dava bulunmaktadır.
	Bu davalardan ilki, davacının işletme ruhsatının iptali istemiyle yöre halkı tarafından açılan davadır. İlgili davanın yargılama süreci ise şu şekilde gerçekleşmiştir: ...  İdare Mahkemesinin ...  tarih ve E:...  K:...  sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Kararın Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, Osmaniye İl Özel İdaresi ve davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Danıştay Sekizinci ve İkinci Dairelerinin müşterek heyeti ile görüşülmesi neticesinde 17.05.2022 tarih ve E:2017/551 K:2022/3320 sayılı kararı ile işletme ruhsatı yönünden verilen iptal kararının eksik incelemeye dayalı olduğu, mahallinde yaptırılacak yeni keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenecek rapor dikkate alınarak işlemin mevzuata uygun olarak tesis edilip edilmediğinin tespiti gerektiği belirtilerek ilk derece mahkemesinin iptal kararı bozulmuştur. İlgili dava dosyasının Osmaniye İdare Mahkemesinin E:...  esasına kaydedilmiş olduğu ve henüz bir karar verilmediği anlaşılmıştır. 
	Davacının ruhsatının iptali istemiyle yöre halkı tarafından açılan...  İdare Mahkemesinin E:...  sayılı dosyasında verilen 30.07.2013 tarihli yürütmeyi durdurma kararının gereğinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca yerine getirilmesi amacıyla davacının ruhsatı Genel Müdürlüğün ... tarihli ... sayılı oluru ile iptal edilmiştir.
	Bunun üzerine davacı tarafından ... İdare Mahkemesinin E:...  esasına kaydedilen dava ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ...   tarih ve ...  sayılı işlemi ile bu işlemin geri alınması amacıyla yapılan başvurunun reddedilmesine ilişkin  Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ...  tarih ve ...  sayılı işlemlerinin iptali istemiyle ikinci bir dava daha açılmıştır. 
	Temyize konu karar ile davacı tarafından...  İdare Mahkemesi'nde E:...  esas numarası ile açılan dava esas alınarak davanın süresinde açılmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak ...  İdare Mahkemesi'nde E:...  esasına kayıtlı davanın açılma sebebi; yöre halkı tarafından davacının ruhsatının iptali istemiyle açılan ... İdare Mahkemesi E:...  esasına kayıtlı davada verilen yürütmeyi durdurma kararıdır.
	Bakılan davanın süresinin, davacının ruhsatının iptali istemiyle yöre halkı tarafından açılan ... İdare Mahkemesinin E:...  esasına kayıtlı dava dosyası esas alınarak hesaplanması gerekmektedir. Davacı tarafından ...  İdare Mahkemesi'nde E:...  esasına kayden açılan dava; ...  İdare Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulü üzerine açılmış olduğundan, esas alınması gereken davanın ... İdare Mahkemesinin E:...  sayılı esası ile görülen dava olduğu sonucuna varılmıştır. ...  İdare Mahkemesinin E:...  sayılı dava dosyası neticelenmeden de davacı tarafından zararlarının tazmini istemiyle işbu dava açılmış olduğundan davanın süresinde açıldığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kararda hukuki isabet bulunmamıştır.
Bu itibarla, davanın kabulü yönündeki ...  İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.  2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2.  Bölge İdare Mahkemesi  ... İdari Dava Dairesinin  ...  tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4.  Kesin olarak 11/12/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.