Esas No: 2025/1601
Karar No: 2025/1928
Karar Tarihi: 24.03.2025

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2025/1601 E.  ,  2025/1928 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas  No : 2025/1601
Karar No : 2025/1928                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Bakanlığı 
VEKİLİ	: Hukuk Müşaviri ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... Nakliyat İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Traverten üretim faaliyeti ile iştigal eden davacı şirket tarafından, kurumuş Çamlık Deresi yatağından izinsiz kum ve çakıl malzeme alındığından bahisle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/l ve Ek 1. maddesinin d bendi uyarınca 844.693,00 TL idari para cezası verilmesine dair ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Danıştay bozma kararı ve Bölge İdare Mahkemesinin gönderme kararı üzerine ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunda yer alan tespitler bir bütün halinde değerlendirildiğinde; davacı şirket tarafından ... Deresi yatağından 415,54 m3 (664,864 ton) kum-çakıl malzemesi alındığı, maden yolunun batısında yer alan yaklaşık 2 km maden yoluna, 10-15 cm yüksekliğinde malzeme dökülmüş ise de bu malzemenin davaya konu derenin malzemesi olmadığı, ... Mahallesi ... batısında kalan yola yaklaşık 30 cm yüksekliğinde malzeme döküldüğü, malzeme dökülen alanın yaklaşık 1195 m2 olduğu ve toplamda 358,50 m3 malzemenin buraya döküldüğü, bu malzemenin yuvarlaklaşmış ve farklı kayaç türlerini içeren bir vasıfta olduğu, bu haliyle davaya konu dere malzemesi ile uyumlu olduğu, davacı şirket tarafından ... Deresi yatağından 415,54 m3 (664,864 ton) kum-çakıl malzemesi alındığının bilirkişilerce tespit edildiği, ilgili mevzuat uyarınca idari para cezasının, araziden alınan malzemenin miktarına göre tespit edildiği dikkate alındığında, dava konusu para cezasının, bahsi konu dere yatağından alınan kum- çakıl malzeme miktarı yönünden doğru hesaplanmadığı anlaşıldığından davacıya Çamlık Deresi yatağından izinsiz kum ve çakıl malzeme alındığından bahisle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/l ve Ek 1. maddesinin d bendi uyarınca 844.693,00 TL idari para cezası verilmesine dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, bilirkişi raporunun objektif, nesnel ve teknik değerlendirmeye dayalı olmaksızın, eksik ve hatalı incelemeye bağlı olarak tanzim edildiği, dava konusu işleme dayanak alınan ölçümler yapılırken davacı şirket temsilcisinin de eşlik ettiği ve herhangi bir itirazının bulunmadığı, dava konusu olay ile keşif arasında 4 yıl geçtiği, alınan malzeme miktarının gözle görülebilir olacağını düşünmenin hayatın olağan akışına aykırı olduğu, işlemin tesisine gerekçe teşkil eden fiil ve hallerin belgeler ile sabit olduğu, dava konusu işlemin mevzuatın öngördüğü prosedüre uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin (l) bendinin 2. fıkrasında; ''Bu Kanunun Ek 1 maddesinin (d) bendi uyarınca tespit edilen esaslara aykırı olarak ülkenin egemenlik alanlarındaki denizlerden ve kazasına tâbi olan deniz yetki alanlarından, akarsular ve göller ile tarım alanlarından belirlenen esaslara aykırı olarak kum, çakıl ve benzeri maddeleri alanlara metreküp başına  120 Türk Lirası idarî para cezası verilir. '' hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanunun Ek 1. maddesinin (d) bendinde ise; ''Ülkenin egemenlik alanlarındaki denizlerden, akar ve kuru dere yataklarından, göl yataklarından ve tarım arazilerinden kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ile ilgili esaslar ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.
08/12/2007 tarih ve 26724 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kum Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliğinin 3. maddesinde; Bu Yönetmelik 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek–1 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine  dayanılarak hazırlanmıştır'' hükmüne, ''Kum, çakıl alımıyla ilgili sınırlamalar ve yasaklar'' başlıklı 5. maddesinde ise; ''(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerle ilgili sınırlamalar ve yasaklar şunlardır; a) İçme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su kaynaklarında ve bunları besleyen, akar ve kuru derelerde, b) Termal su kaynaklarının birinci ve ikinci derece koruma alanları içerisinde, c) Yeraltısuyu rezervlerini haiz akifer karakterindeki her türlü formasyonlarda, ç) Denizlerde kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki bölge ve deniz sahil şeritlerinde, d) Kıyı çizgisinden deniz istikametine doğru 20 metreden daha az derin denizlerde, e) Her iki kıyısı, taşkın tesisleri ile ıslah edilmiş olan mecralarda, f) Mendereslerin sık olduğu mecraların dış kurblarında, g) Yatak şev diplerine şev yüksekliğinin iki katından daha az bir mesafe bırakarak yaklaşmak suretiyle şev stabilitesini tehdit edecek durumlarda, ğ) Her iki sahilinde kum, çakıl katmanları devamlılık gösteren mecralarda mevcut yatağın genişletilmek istenmesi durumunda, h) Talep edilen ocak yerinin bir akarsu ya da derenin boğaz çıkışından sonraki rüsup konisi üzerinde olması durumunda, ı) Akarsu ve dere yataklarından ocak açılması istenen sahanın akış aşağısı veya akış yukarısı ile yatağın herhangi bir sahilinde, konumlanmış ve mevcut durumda taşkın yönünden emniyetli olan yerleşim birimleri ve tarım arazilerinin söz konusu kum-çakıl ocağının açılmasından sonra taşkına maruz kalacağının anlaşıldığı hallerde, i) Akarsu ve dere yatakları üzerinde inşa edilmiş köprü, menfez ve benzeri sanat yapıları bulunan akarsu ve dere yataklarında, anılan sanat yapılarından herhangi birine menba yönünde 750 metre ve mansap yönünde 1000 metreden daha yakın mesafe bırakarak yaklaşılacak hallerde, j) Diğer mevzuat ve uluslararası sözleşmelerle koruma altına alınmış alanlarda belirlenen mesafelerde, kum, çakıl ve benzeri maddelerin alımına yönelik kum ve çakıl ocağı açılması ve işletilmesine izin verilmez.'' hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirket tarafından, işletme sahasının yanında bulunan kuru dere yatağından izinsiz kum ve çakıl malzeme alınarak, işletme sahasına ulaşımı sağlayan yola döküldüğünden bahisle 28/04/2019 tarihinde ... İl Jandarma Komutanlığı personeli tarafından yapılan araştırma üzerine, durumun davalı idare İl Müdürlüğüne haber verilmesiyle ... tarih ve ... Seri Nolu tutanakla kazının yapılıp malzemenin alındığı yerde çevre denetim ekiplerince denetim yapılarak düzenlenen tespit tutanağına dayanılarak 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/l ve Ek 1. maddesinin (d) bendi uyarınca 844.693,00-TL para cezası verilmesine dair ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce ... tarih ve E... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır. 
Danıştay Altıncı Dairesi tarafından; dava konusu para cezasının belirlenebilmesi için gerekli olan davacı tarafından kuru dere yatağından alınan malzeme miktarının tespiti için  "kuru derenin önceki ve sonraki durumunun ilgili kurumlara yazı yazılarak araştırılması, denetim sırasında çekilen fotoğraflar ile uydu resimlerinden yararlanılması ve yukarıda belirtilen hesaplama yöntemleriyle gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi de yaptırılarak"  karar verilmesi gerektiği sonucuna varılarak İdare Dava Dairesi kararının bozulması üzerine Bölge İdare Mahkemesince, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verildiği; İdare Mahkemesince de keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu, "dava konusu para cezasının, bahsi konu dere yatağından alınan kum- çakıl malzeme miktarı yönünden doğru hesaplanmadığı anlaşıldığından davacıya ... dere yatağından izinsiz kum ve çakıl malzeme alındığından bahisle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/l ve Ek 1. maddesinin d bendi uyarınca 844.693,00 TL idari para cezası verilmesine dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu para cezasının tamamının iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır. Ancak söz konusu bilirkişi raporu incelendiğinde; davacı şirket tarafından ... Deresi yatağından 415,54 m3 (664,864 ton) kum-çakıl malzemesi alındığının bilirkişilerce tespit edildiği dikkate alındığında; 2872 sayılı Kanunun 20/l maddesi gereğince, kum, çakıl ve benzeri maddeleri alanlara metreküp başına verilecek 120 TL para cezasının, 2872 sayılı Çevre Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Tebliğ (2019/1) ekinde yer alan tabloya göre metreküp başına 360,98 TL uygulanacağı; buna göre 415,54 m3 (664,864 ton) kum-çakıl malzemesi karşılığı davacı şirkete uygulanacak para cezasının, aynı Kanunun 20. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenmiş "Bu maddenin (ı) bendinin (1), (2), (3) ve (4) numaralı alt bentleri ile (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir." hükmü de göz önünde bulundurulduğunda  450.004,88 TL olması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; davalı idarece alınan kum- çakıl malzemesinin yanlış hesaplandığından bahisle tesis edilen idari para cezası işleminin iptaline karar veren İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf istemini reddeden İdare Dava Dairesi kararında, dava konusu para cezasının 450.004,88 TL'lik kısmı yönünden hukuka uyarlık, kalan 394.688,11TL'lik kısmı yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
2.... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu idari para cezasının ...TL'sine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3.Anılan İdare Dava Dairesi kararının dava konusu idari para cezasının ... TL'sine  ilişkin kısmının ise BOZULMASINA, 
4.Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 24/03/2025  tarihinde oyçokluğuyla  kesin olarak karar verildi.
 
(X) KARŞI OY : 
Temyize konu kararında 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.