Esas No: 2023/2275
Karar No: 2024/1228
Karar Tarihi: 30.05.2024

DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2023/2275 E.  ,  2024/1228 K.


"İçtihat Metni"
                      T.C.
           D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas     No : 2023/2275
Karar	No : 2024/1228                                                                       
TEMYİZ EDENLER		 I) (DAVACI): ... Odası	  
	 	VEKİLİ: Av. ...
	 	II) 1-(DAVALI): ... Bakanlığı
	   VEKİLİ: Huk. Müş. ...
		 2- (DAVALI İDARE YANINDA MÜDAHİL): ... AŞ
		 VEKİLİ: Av. ...
DAVALI İDARE YANINDA DİĞER
MÜDAHİLLER	: 1- ... İnşaat ve Turizm İşletmeciliği 
		 VEKİLİ: Av. ...
	 	2- ...  Gayrimenkul Yatırım ve Ticaret AŞ
		 VEKİLİ Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2022/6544, K:2023/5649 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ       :
Dava konusu istem: Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 07/02/2013 tarihinde onaylanan Muğla-Bodrum-Yalıçiftliği 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planı (ÇDP) ile 26/12/2012 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
               Daire kararının  özeti: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 26/05/2022 tarih ve E:2020/1896, K:2022/1883 sayılı kısmen onama, kısmen bozma kararına uyularak verilen Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2022/6544, K:2023/5649 sayılı kararıyla;
 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planının, 4.8 sayılı plan hükmü yönünden;
Dava konusu çevre düzeni planlarının onaylandığı tarihte yürürlükte bulunan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinin onuncu fıkrasına yer verilerek,
Çevre Düzeni Planlarının nitelikleri ve ölçekleri itibarıyla çevreye, yerleşme sistemlerine, iktisadi faaliyetlere, ulaşım ağına, bölgesel altyapıya ilişkin stratejileri ve yapıları belirleyen planlar olduğu,
Bu ölçekteki bir planda parsel bazında arazi kullanım kararlarının belirlenmesi söz konusu olmayıp, plan gösterimlerinin şematik ve grafik nitelikte olduğu, bu doğrultuda, çevre düzeni planlarında parsel sınırları belirlenemeyeceğinden, bu planlardan ölçü alınarak uygulama yapılamayacağı,
Öte yandan, çevre düzeni planlarının, alt ölçekli planlardaki uygulamaların şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun nitelikte gerçekleşmesinin sağlanabilmesi amacıyla, bu planlara  yol gösteren, ilke belirleyen ve hedefler koyan bir plan türü olduğu,
Uyuşmazlık bu çerçevede ele alındığında ve çevre düzeni planlarının yukarıda belirtilen niteliği göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu 4.8 sayılı plan hükmünün, alt ölçekli plan kararlarında ortaya çıkabilecek sorunların önüne geçilmesi ve uygulamanın sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilebilmesi amacıyla getirildiği, alt ölçekli planları yönlendirmeye yönelik olduğu,
Bu itibarla, niteliği gereği şematik olan çevre düzeni planlarından ölçü alınarak uygulama yapılamayacağından, alt ölçekli imar planlarında sınır belirlenirken parsel bütünlüğünün korunmasının sağlanması amacıyla getirildiği ve alt ölçek planlamalarında keyfi plan kararlarının önüne geçmek adına doğal eşiklerin dikkate alınacağı belirtilerek gerekli ve yeterli düzeyde tedbir geliştirdiği anlaşılan dava konusu 4.8 sayılı plan hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı,
1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planının 5.3 sayılı "Turizm Tesis Alanları (T2)" başlığı altındaki plan hükümleri yönünden;
1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planı Plan Açıklama Raporunda; plan sınırları içerisinde, Kargacık Mevkii olarak adlandırılan ve yerleşme alanlarının güney-güneydoğusunda kalan bölgede ve Torba kavşağından güneye doğru yönlenen arıtma tesis alanının doğu kesiminde olmak üzere toplam 51,26 hektar büyüklüğündeki alanın T2 Turizm Tesis Alanı biçiminde düzenlendiğinin belirtildiği,
Dairelerinin 24/02/2020 tarih ve E:2013/9073, K:2020/2272 sayılı kararında,  İtiraz - 6 başlığı altında, 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planında T2 turizm tesis alanı kullanım kararı getirilen yer ile birlikte, anılan planın 5.3 sayılı turizm tesis alanları (T2) başlığı altındaki plan hükümleri de birlikte değerlendirilmek suretiyle, 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planı ile getirilen T2 turizm tesis alanı kullanım kararının, 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında getirilen kullanım kararlarına aykırı olduğu ve 3. derece doğal sit alanında bulunan bu alanlarda, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 740 sayılı İlke Kararı ile değişik 728 sayılı İlke Kararı gereğince Koruma Kurullarınca bir karar alınmaksızın, yapılaşmaya ilişkin kuralların belirlendiği gerekçesiyle anılan T2 kullanım kararının iptaline karar verildiği, plan bütünlüğüne yönelik sakıncaların engellenebilmesi açısından,  plan sınırları içerisinde tek bir yerde bulunan T2 gösteriminin iptaline karar verilmiş olması nedeniyle, anılan plan hükümlerinin de iptaline karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığı,
1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planında öngörülen "Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı" gösterimi yönünden;
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 05/04/2018 tarih ve YD İtiraz No:2018/21 sayılı kararıyla, uyuşmazlıkta, Bodrum Yarımadası bütünü ve kıyı yapılarının öncelikle plan bütünlüğü içerisinde değerlendirilmesi suretiyle  itiraza konu bölgede, dava konusu 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ile "Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı" kullanımı getirilmesinde hukuka aykırılık bulunmamakta ise de, davacı tarafından, söz konusu alanın üst ölçekli plan kararlarına aykırı olarak orman alanından çıkarıldığının iddia edilmesi,  davalı idarece söz konusu plan kararının üst ölçekli plana uygun olduğunun savunulması karşısında, söz konusu alanın üst kademedeki 1/100.000 ölçekli   Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planında hangi kullanımda kaldığı ve bu planda alt ölçekli planları yönlendirecek nitelikte hangi  temel ilke, strateji ve plan kararlarının oluşturulduğunun açıklığa kavuşturularak, dava konusu 1/25.000 ölçekli planın üst ölçekli plana uygun olup olmadığının incelenmesi gerektiği, bilirkişi raporunda, dava konusu 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında “Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı" olarak genişletilmesi önerilen alanın 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında ağaç dokusuyla kaplı ormanlık alan olarak görüldüğü belirtilmekte ise de; raporda, bu hususa ilişkin ayrıntılı bir tespit yer almadığı gibi, söz konusu kullanımın şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına uygunluğu yönünden de yeterli incelemenin bulunmadığı  gerekçesiyle Dairelerince verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilşkin kararın kaldırılmasına karar verildiği,
Bu itibarla, uyuşmazlığa konu husus yönünden ek rapor alındığı, anılan ek raporun değerlendirilmesinde, 
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17. maddesine ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 8. maddesine yer verilerek, orman sayılan yerlerin belli şartlar dahilinde çeşitli kullanımlara tahsisi mümkün olup, "Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı" kullanımının da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği,
1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planının dayanağı olan, 26/12/2012 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Çevre Düzeni Planı değişikliği ile, Yalı Beldesi'nin "Turizm Merkezi" olarak plana işlendiği ve anılan planın "Limanlar, Yat Limanları, İskeleler, Balıkçı Barınakları ve Tersaneler" başlıklı 8.27 (güncel halinde 8.29) sayılı plan hükmünün 8.27.1 (güncel halinde 8.29.1) maddesinde, "Bu alanlarda 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve ilgili Yönetmelikleri ile yürürlükteki ilgili diğer mevzuat hükümleri doğrultusunda uygulama yapılacaktır." düzenlemesine yer verildiği, "Bodrum İlçesi Özel Plan Hükümleri" başlıklı 8.34 (güncel halinde 8.36) sayılı plan hükmünün 8.34.10 (güncel halinde 8.36.10) maddesinde ise, "Bodrum ilçesi açısından sürdürülebilirliği çok önemli olan İçmeler Tersanesinin kapasitesi dolmuş olup, genişletilmesi gereklidir. Bu doğrultuda, Bodrum ve Yalı Beldeleri arasında koordineli bir planlama çalışmasının yapılması sağlanacaktır." düzenlemesine yer verildiği,
Aynı şekilde 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Çevre Düzeni Planının Plan Açıklama Raporunda, "İçmeler Bölgesi Bodrum için son derece önem taşıyan bir bölgedir. Burada yat yapımı için tersaneler bulunmaktadır. Bodrum’da denizcilik sektöründe yat yapımı ve yat turizminde istihdam edilenlerin sayısı çok yüksektir. Bu amaca hizmet eden İçmeler Bölgesinin kapasitesi tamamen dolmuştur ve imar problemlerinin çözülmesi şarttır. Bu bölgenin Yalı yönünde geliştirilmesi gerekli görülmüştür ve bu alan Muğla-Bodrum-Yalıçiftliği 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planı ile bütünleştirilmiştir." açıklamasına yer verildiği,
Her ne kadar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 05/04/2018 tarih ve YD İtiraz No:2018/21 sayılı kararı uyarınca alınan ek bilirkişi raporunda, 1/25.000 ölçekli dava konusu çevre düzeni planında “Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı” olarak gösterilen alanın 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında tamamen orman alanı ve doğal sit alanı olarak gösterildiği  ve bu haliyle üst ölçekli plan kararına aykırılık oluşturduğu belirtilmiş ise de, üst ölçekli çevre düzeni planının dava konusu alana ilişkin gösteriminin orman ve doğal sit alanı ile sınırlı olmadığı, üst ölçekli çevre düzeni planında, bu alana ilişkin, ayrıca, "Tersane", "Liman", "Yat Limanı" ve "Liman Gerisi Alan" gösterimlerinin de bulunduğu ve bu haliyle 1/25.000 ölçekli dava konusu çevre düzeni planıyla getirilen “Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı” kullanımının üst ölçekli çevre düzeni planı kararları ile çelişmediği,
Ayrıca, orman olarak belirlenen yerlerin, alt ölçekli planlarda orman tahsisi mümkün olan kullanımlar olarak gösterilmesinin, planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık oluşturduğundan söz edilebilmesine de hukuken olanak bulunmadığı,
Öte yandan, 1/25.000 ölçekli dava konusu çevre düzeni planıyla getirilen “Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı” kullanımına yönelik, plan hükümleriyle (Daire kararında İtiraz - 5 ve İtiraz - 6 başlıkları altında açıklanan hususlar gibi) yapılaşmaya yönelik herhangi bir kural belirlenmediğinden ve anılan planın 5.15 sayılı genel hükmünde, tüm sit alanlarında alınmış Kurul kararlarının geçerli olduğu belirtilerek, bu alanlarda ilgili mevzuat doğrultusunda uygulama yapılacağına yönelik kural getirildiğinden, “Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı” kullanımının üst ölçekli çevre düzeni planındaki doğal sit kararıyla da çelişmediği,
Bu durumda, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının ölçeği itibarıyla alt ölçekli planları yönlendiren ilke ve stratejileri ortaya koyan, genel arazi kullanım kararları belirleyen, leke plan niteliğinde olduğu ve mekansal kullanım kararlarının alt ölçekli planlar ile belirleneceği göz önünde bulundurulduğunda, üst ölçekli çevre düzeni planında orman alanı ve doğal sit olarak gösterilen ve aynı zamanda "Tersane", "Liman", "Yat Limanı" ve "Liman Gerisi Alan" gösterimlerinin de bulunduğu alanın, alt ölçekli 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında, orman tahsisi Kanun gereği mümkün olan “Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı” olarak gösterilmesinin, üst ölçekli plan kararına imar mevzuatına, şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına aykırılık görülmediği gerekçesiyle, 
 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planının, 4.8 sayılı plan hükmü ile "Geleneksel Yat Yapım, Bakım ve Çekek Alanı" gösterimi yönünden davanın reddine, 5.3 sayılı "Turizm Tesis Alanları (T2)" başlığı altındaki plan hükümleri yönünden ise anılan planın iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı  tarafından, Daire kararının, davanın reddine ilişkin kısmının, davalı idare ile davalı idare yanında müdahil Halikarnas Turizm ve   Yatırım AŞ tarafından, iptale ilişkin bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI  : Davalı idare ve davalı idare yanında müdahil Halikarnas Turizm ve  Yatırım AŞ tarafından, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş olup, davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
		   TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idare ve davalı idare yanında müdahil ... AŞ'nin yürütmenin durdurulması istemleri hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2. fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulmasının;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkün olduğu belirtilmiş; 4. fıkrasında, "Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümleri kıyasen uygulanır." denilmiş; 50. maddesinin dördüncü fıkrasında ise, Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesinin, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu kararı; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 26/05/2022 tarih ve E:2020/1896, K:2022/1883 sayılı kısmen bozma kararında belirtilen gerekçeler göz önüne alınarak verilmiş bir karar olduğundan, usul ve hukuka uygun bulunmakta ve bozulmasını gerektirecek bir hukuka aykırılık taşımamaktadır.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle;
1.Tarafların temyiz istemlerinin reddine,
2.Davanın kısmen reddine, kısmen 1/25.000 ölçekli İlave-Revizyon Çevre Düzeni Planının iptaline ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 07/06/2023 tarih ve E:2022/6544, K:2023/5649 sayılı kararının ONANMASINA, 
3.Kesin olarak, 30/05/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.