Esas No: 2021/1130
Karar No: 2024/5482
Karar Tarihi: 23.10.2024

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/1130 E.  ,  2024/5482 K.


"İçtihat Metni"
          T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas   No : 2021/1130
Karar  No : 2024/5482  
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Genel Müdürlüğü	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI)	: ... İnşaat Turizm Sanayi ve
	  Ticaret A. Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Manisa ili, Kırkağaç ilçesi sınırlarında ve davacı uhdesinde bulunan ... sicil numaralı IV. grup linyit maden işletme ruhsat sahasında 2013, 2014 ve 2016 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'undan az olduğundan bahisle 3213 sayılı Maden Kanunun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 77.632,00-TL tutarında idari para cezası verilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen  ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararında; suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca idari yaptırım/ceza gerektiren fiiller nedeniyle uygulanacak mevzuatın, fiilin işlendiği tarihte yürürlükte bulunan kanun hükmünün olması gerektiği, somut uyuşmazlıkta ise, 10/06/2010-04/02/2015 arasında üç yıldan fazla üretim yapılmayan maden ruhsatları için herhangi bir idari para cezası öngörülmediği, sonraki dönemlerde 2015 ve 2017 yıllarında 2 defa değişikliğe uğrayarak her ikisinde de idari para cezası öngörüldüğü, bu durumda, davalı idare tarafından, 2013 ve 2014 yıllarındaki fiillerin işlendiği tarihlerde cezai yaptırım bir başka ifadeyle idari para cezası öngörülmeyen ve sonraki yıllarda idari para cezası getiren düzenlemelerin geçmişe etkili olacak şekilde ve hatta farklı düzenleme hükümlerinin de birleştirilmek suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, öte yandan, Yasa koyucunun bilahare çıkardığı/çıkaracağı aynı konudaki kanun hükümleri bu hukuki durumu ortadan kaldırmayacak olup kanunların geçmişe ve aleyhe sonuç doğuramayacağı ilkesinden hareketle yeni kanunun yürürlük tarihinden sonra tesis edilecek yeni işlemlerin yasal dayanağı (sebebi-konusu) olabileceği sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:	İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI         : Davalı idare tarafından, mevzuatta üç yıllık dönemin ardışık olmasına ilişkin bir ibare bulunmadığı, davacının denetime konu 3 yıllık süredeki toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının yüzde 10'undan az olduğunun sabit olduğu, 2010-2015 tarihleri arasında işletme izinli olarak geçirilen beş yıllık bir süre bulunmadığından işlem tesis edilemediği, 2015 tarihli değişiklik öncesi öngörülen ruhsat iptali yaptırımının idari para cezasından daha ağır bir yaptırım olduğu, yeni uygulamanın ruhsat sahiplerinin lehine olduğu, MAPEG idaresi harçtan muaf olduğundan ilk derece mahkemesi kararında aleyhe harca hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI     :  Davacı tarafından, davalı idarenin harca ilişkin iddiası yerinde olsa dahi kararın bozulmasını gerektirmediği, 2013 ve 2014 yıllarında yürürlükte olan mevzuatta idari para cezası yaptırımının bulunmadığı, idarenin yeni düzenlemeyi geçmişe etkili olacak şekilde uyguladığı, proje beyanının yüzde 10'undan fazla üretim yapma şartının yerine getirildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
 
İNCELEME VE GEREKÇE:	
MADDİ OLAY: 
Manisa ili, Kırkağaç ilçesi hudutları içerisinde yer alan, ... sicil sayılı IV. grup maden (linyit) ruhsat sahasında, davalı idare görevlilerince 18-21/11/2016 tarihleri arasında yapılan tetkiklerde; söz konusu sahaya ilişkin temdit işletme izninin 11/12/2012 yılında düzenlendiği, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 10.000 ton olduğu, sahada 2012 yılında 810 ton, 2014 yılında 550 ton, 2015 yılında 2800 ton, 2016 yılında 700 ton üretim yapıldığı, 2013 yılında ise üretim yapılmadığı tespitlerine yer verildiği, 2013, 2014 ve 2016 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının, projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğunun tespit edildiği, akabinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile ruhsat sahasında 2013, 2014 ve 2016 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'undan az olduğundan bahisle 3213 sayılı Maden Kanunun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 77.632,00-TL tutarında idari para cezası  ile cezalandırılmasına karar verilmesi üzerine anılan idarî para cezasına ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.    
04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 
28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine,  13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.
(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:
a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 
21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.
Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.
İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davalı idarece 18-21/11/2016 tarihlerinde mahallinde yapılan tetkik ve denetim neticesinde söz konusu sahaya ilişkin işletme izninin 2012 yılında düzenlendiği, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 10.000 ton olduğu, sahada 2012 yılında 810 ton, 2014 yılında 550 ton, 2015 yılında 2800 ton, 2016 yılında 700 ton üretim yapıldığı, 2013 yılında ise üretim yapılmadığı tespitlerine yer verildiği, yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca işletme izninin alındığı yıl ile denetimin yapıldığı yılın üç yıllık değerlendirme kapsamına alınması mümkün olmadığından 2016 yılının işleme dayanak olarak alınamayacağı anlaşılmış ve geriye kalan yıllarda yapılan toplam üretim miktarının ise projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan fazla olduğu ve üç yıl üretimde bulunmama koşulunun da gerçekleşmediği görülmüştür.
Bununla beraber, davacı şirketin idari para cezasına konu eyleminin tespitin yapıldığı tarihte gerçekleştiğinin kabulü gerektiği, dolayısıyla eylemin 2016 yılı itibariyle gerçekleştiği, bu sebeple davalı idarece 3213 sayılı Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrasında cezalandırılan eylemin gerçekleştirildiği yıl için öngörülen tutarda idari para cezası verilmesi gerekirken, dava konusu işlem tarihinde geçerli olan yeniden değerleme oranı uygulanarak 2019 yılı için geçerli olan idari para cezası ile tecziyesi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığından temyiz isteminin belirtilen gerekçe ile reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, dava konusu işlemde bu yönlerden hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığından temyiz isteminin belirtilen gerekçe ile reddi gerektiği sonucuna varılmış ve İdare Mahkemesi tarafından verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararı neticesi itibarıyla hukuka uygun bulunmuştur.
KARAR SONUCU:
            Açıklanan nedenlerle,
1.  Temyiz isteminin reddine,
2.  ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama  kararının taraflara  tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın  İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 23/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.