Esas No: 2023/12805
Karar No: 2024/6573
Karar Tarihi: 21.11.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/12805 E.  ,  2024/6573 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2023/12805
Karar	No : 2024/6573                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ...Genel Müdürlüğü	(E-Tebligat)  
VEKİLİ	: Av.  ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR)	: 1-...7- ... 12- ...	
VEKİLİ	: Av. ...
 
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. 
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: 07/11/2012 tarih ve 28460 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 12/10/2012 tarih ve 2012/3857 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Ankara Bala Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Ankara ili, Bala ilçesi, Yeniyapançarsak mahallesinde yer alan ve davacıların hissedarı olduğu ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen  ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından planlanan Ankara-Niğde-Pozantı Otoyol Projesinin davacılara ait ... parseli 3 parçaya  böldüğü, proje sebebiyle zorunlu toplulaştırma kararı alındığı, toplulaştırma işlemi sonucu davacılara ... parsel yerine ... ada ... parsel ve ... ada ... ila ... parsel olmak üzere ... parsel verildiği, her ne kadar tahsis edilen alanlar  düz ve ekilebilir nitelikte ise de, ... ada ... parsel ile diğer tahsis edilen ... ada ... ve ... parseller arasından dere geçtiği birbirleri ile doğrudan ulaşım sağlanamadığı ve taşınmazların doğusunda bulunan ve yaklaşık 2 km ileride bulunan köy üzerinden ancak ulaşım sağlanabildiği anlaşıldığından Kanuna uygun olmayan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı  tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI	 : Davalı idare tarafından, davacıların parselinin tarıma elverişsiz bir yerden çok daha verimli bir alana taşındığı, toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı, ayrıca harçtan muaf olan idare aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	:  Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
          3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, ilk toplulaştırma işlemi tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Ankara İli, Bala İlçesi, Yeniyapançarsak ... parselde davacılar adına kayıtlı taşınmazın, 07/11/2012 tarih ve 28460 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 12/10/2012 tarih ve 2012/3857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında toplulaştırma işlemine tâbi tutulduğu, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak Ankara-Niğde-Pozantı Otoyol Projesinin davacılara ait ... parseli ... parçaya  böldüğü, bölgede yapılan arazi toplulaştırması işlemi ile ... ada ... parsel ve ... ada ... ve ... parsellerin davacılara tahsis edilmesi üzerine, kamulaştırma bedeli ödenmeksizin otoyola yer teminine yönelik olarak toplulaştırma işlemi yapıldığı, iddiasıyla
 bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dosyaya sunulan 14/09/2021 tarihli bilirkişi raporunda; Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak Ankara-Niğde-Pozantı Otoyol Projesinin davacılara ait ... parseli 3 parçaya ayırdığı, 72776,25 m2’lik kısmın otoyol güzergâhında 11734,60 m2’lik kısmın otoyolun güneyinde 9739,15 m2’lik kısmın da otoyolun kuzeyinde kaldığı, otoyolun kuzeyinde ve güneyinde kalan arazinin verimli işletme kabiliyetinin kalmadığı, dava konusu eski ... parselin ekilemez alanda dağlık, eğimi yüksek ve kıraç arazi iken yeni parsellerin düz ekilebilir alandan verildiği bu bağlamda üstün nitelik taşıyan tarım arazileri olduğu, toplulaştırma yapılmadan kamulaştırma yapılacak olsaydı, otobanın kuzey ve güneyinde kalan kısımların tarımsal olarak kullanılamayacağı, yapılan işlemin 3083 Sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve bu kanunun Uygulama Yönetmeliği ile Toplulaştırma Teknik Talimatına uygun olduğu, ancak tek parça olan eski ... parsel yerine ... ada ... parsel ve ... ada ... ila ... parsel olmak üzere ... parsel verildiği, ... ada ... parsel ile diğer tahsis edilen ... ada ... ve .. parseller arasından dere geçtiği, birbirleri ile doğrudan ulaşım sağlanamadığı ve taşınmazların doğusunda bulunan ve yaklaşık 2 km ileride bulunan köy üzerinden ancak ulaşım sağlanabilmesi nedeni ile 3083 sayılı Kanun'un 1. maddesinin c bendine aykırı olduğu belirtilmektedir.
Davacılara ait ... parselin otoban güzergahında olduğu, toplulaştırma yapılmadan kamulaştırma yapılması halinde tarımsal olarak kullanılamayacağı, bu anlamda toplulaştırma işlemi ile tarımsal faaliyetin devamının sağlandığı, otoyol alanında kalan arazilerin karşılığında arazi verilmek suretiyle toprağın işletilmesinin sağlandığı anlaşıldığından, davacının  kamulaştırma bedeli ödenmeksizin otoyola yer teminine yönelik olarak toplulaştırma işlemi yapıldığı yönündeki iddiaları bakımından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Davalı idarenin, davacıların ekilemez nitelikteki dağlık eğimi yüksek, kıraç arazilerine karşılık, düz ve ekilebilir alandan üstün nitelik taşıyan tarım arazileri tahsis ettiği, her ne kadar dosyaya sunulan bilirkişi raporunda, tek parsele karşılık üç parsel verilmesi ve parsellerin arasından dere geçmesi nedeniyle ulaşımın zorluğu eleştirilmekte ise de otobanın kuzeyinden geçen derenin,  ekonomik üretime imkan verecek şekilde düz ve tek parça olarak parsel planlanmasına elverişli olmadığı, derenin bazı yerlerde otobana çok yakın yerlerden geçtiği, davacılara derenin tamamen güneyinden parsel tahsis edilmesi halinde, tamamen bozuk şekilli ekimi ve biçimi zor tek bir parsel verilebileceği, derenin tamamen kuzeyinden parsel tahsis edilmesi halinde ise yine dağlık ve kıraç kesimler nedeniyle bozuk şekilli bir parsel tahsis edilmek durumunda kalınacağı, şekil olarak mümkün olan en düzgün, verim yönünden eski parsellerine göre çok daha üstün parseller tahsis edilmek suretiyle davacıların menfaatlerinin korunduğu anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminde, davacıya tahsis edilen parseller yönünden de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. 
KARAR SONUCU	:
            Açıklanan nedenlerle;
1.	Temyiz isteminin kabulüne,
2.	Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının  BOZULMASINA,
3.	Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 21/11/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.