Esas No: 2024/365
Karar No: 2024/3069
Karar Tarihi: 15.05.2024

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/365 E.  ,  2024/3069 K.


"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 DÖRDÜNCÜ DAİRE  
Esas     No : 2024/365
Karar	No : 2024/3069                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	:... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdare Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
	Dava konusu istem: Davacıya ait Sivas ili, Hafik ilçesi, ... Köyü, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin arazi toplulaştırması işleminin iptali istenilmiştir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda; davacının arazi toplulaştırma işlemine konu ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada .. parsel, ... ada ... parsel sayılı taşınmazları 07/03/2018 tarihinde satın aldığı, davacının toplulaştırma alanında bulunan tüm parselleri dikkate alındığında, dava konusu toplulaştırma işlemi ile, tahsis edilen parsellerin tam hisse yapılma imkanı var iken, anılan parsellerin, dava konusu edilen söz konusu parsellerle hiç bir bağı olmayan üçüncü bir kişi ile hisseli olarak tahsis yapıldığı anlaşıldığından, anılan parseller yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin; toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olmadığı, ... ada ... numaralı kadastro parseli ile ... adına kayıtlı ... ada ... numaralı kadastro parselinin dava konusu toplulaştırma işlemi ile birleştirilerek ... ada ... numaralı parsele hisseli tahsis edildiği, dava konusu toplulaştırma projesi kapsamında yapılan askı ilanında ve mülakatlarda dava konusu ... ada ... numaralı parselin ve bu parsel ile birleştirilen ... ada ... numaralı parselin her ikisinin malikinin de ... olduğu, dava konusu ... ada ... numaralı kadastro parselinin, toplulaştırma işleminin son aşaması olan tescil aşamasında davacı tarafından ...'dan satın alındığı, ... ada ... numaralı parsel ile ... ada ... numaralı parsel, dava konusu işlem ile birleştirilip mülkiyeti ... adına ... ada ... numaralı parsele tam hisse olarak tahsis edilmişken, davacının ... ada ... numaralı parseli satın aldığı için tapunun davacı adına çıktığı ve tescil işlemlerinden dolayı toplulaştırma işleminde değişiklik yapmanın, o bloktaki tüm parselleri etkileyecek olması nedeniyle mevcut haliyle bırakıldığı anlaşıldığından, anılan parsel yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olduğu, ... ada ... numaralı kadastro parselinin, arazi toplulaştırma projesi kapsamında ... ada ... numaralı parsele hisseli ve 6.358,03 m² yüzölçümlü ... ada ... numaralı parsele ise tam hisse olarak tahsis edildiği, dolayısıyla, tam hisseli olarak maliki olduğu ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden, davacıya eşdeğer bir yerden ve eşdeğer özellikli bir alandan ... ada ... numaralı parsele tam hisse olarak tahsis yapıldığı anlaşılmakla, anılan parsel yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle  Sivas ili, Hafik ilçesi, ... köyü ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden dava konusu işlemin iptaline, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ... ada ... sayılı parseli tapuya güvenerek 07/03/2018 tarihinde tam hisse olarak satın aldığını, müstakil tapuya hisseli parsel verilmesinin hukuka uygun olmadığı, ... Ada ... parselinin de ikiye bölündüğü, bu parsele karşılık ... parselden verilen hisseli kısmın eşdeğer olmadığı, raporda toprağın verimi, derecelendirilmesi hususunda bir inceleme yapılmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	:  Cevap verilmemiştir. 
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
	Davacıya ait Sivas ili, Hafik ilçesi, ... köyü, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin arazi toplulaştırması işleminin iptali istemiyle açılan davada  ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:...,  K:... sayılı kararda  ... ada ...parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden dava konusu işlemin iptaline, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden ise davanın reddine karar verilmiş, davacının istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedilmiş, bahse konu Bölge İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idare temyiz yoluna başvurmuş, davalı idarenin temyiz istemi, istinaf yoluna başvurulmamış olması nedeniyle Dairemizin 12/12/2023 tarih ve E:2023/13835, K:2023/6957 sayılı kararı ile incelenmeksizin reddedilmiş ve ... ada ... parsel, .. ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden karar kesinleşmiş olduğundan, davacının ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin temyiz incelemesine geçilmiştir.
Sivas ili, Hafik ilçesi, ... köyü ... ada ... sayılı parsele ilişkin temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri, kararın buna ilişkin kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Kararın Sivas ili, Hafik ilçesi, ... köyü, ... ada ... parsele ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince;
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının,  toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
 "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Buna göre, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılacak, bu mümkün olmadığı takdirde, verimliliğin artırılması, optimum büyüklüğün sağlanması, işletme bütünlüğünün tesis edilmesi amacıyla, teknik gereklilikler ortaya konularak, kişilere farklı alanlarda taşınmaz tahsisleri yapılabilecektir. Bununla birlikte, idarelerce farklı alanlardan yapılan tahsislerin hukuki ya da teknik gerekliliğinin belirtilmesi gerekmektedir. 
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu 8.007,41 m² büyüklüğündeki ... ada ... numaralı kadastro parselinin tapu kayıtlarında tarla vasfında olduğu, davacının parseli 12/03/2018 tarihinde satın aldığı, toplulaştırma projesi kapsamında 4.249,92 m2 büyüklüğündeki ... ada ... numaralı parsele hisseli ve 6.358,03 m2 büyüklüğündeki ... ada... numaralı parsele tam hisse olarak tahsis edildiği, dosyaya sunulan 19/04/2022 tarihli bilirkişi raporunda, davacıya eşdeğer bir yerden ve eşdeğer özellikli bir alandan tahsis yapıldığı, toprak derecelendirmesinin dikkate alınarak parsel endeksi değerinin hesaplandığı, dönüşüm tablolarında toprak derecelendirmelerinin dikkate alındığı,  toprak derecelendirmesinin mevzuata uygun olduğu belirtilmiş, ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden, davacıya eşdeğer bir yerden ve eşdeğer özellikli bir alandan ... ada ... numaralı parsele tam hisse olarak tahsis yapıldığı belirtilerek anılan parsel yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olduğu gerekçesiyle bahse konu parsel yönünden davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
 Davacının 8.007,41 m2 büyüklüğündeki müstakil parseline karşılık bir tanesi hisseli olmak suretiyle iki parça parsel tahsis edildiği, bu uygulamanın gerekçesinin idarece açıklanmadığı gibi, bu durumun hukuki ya da teknik gerekçelerinin olup olmadığı hususunda inceleme yapılmadığı, davacıya müstakil parsel verme imkanı olup olmadığı da ortaya konulmadığından, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli olmadığı, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu esas alınarak davanın reddi yolunda verilen kararın bu kısmında  isabet bulunmamaktadır.
 
KARAR SONUCU	:
	Açıklanan nedenlerle;
	1.	Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
	2.	... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, ... ada ... sayılı parsele ilişkin kısmının ONANMASINA,
3.	Anılan İdari Dava Dairesi kararının ... ada ... parsele ilişkin kısmının BOZULMASINA, 
4.	Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 15/05/2024  tarihinde oybirliğiyle karar verildi.