Esas No: 2023/2709
Karar No: 2023/3988
Karar Tarihi: 29.11.2023

**6. Hukuk Dairesi         2023/2709 E.  ,  2023/3988 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2019/421 E., 2023/79 K.

Taraflar arasındaki asıl ve birleşen davalarda tapu iptali ve tescil, sözleşmenin feshi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece asıl ve birleşen davalarda karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Mahkeme kararına karşı asıl davada davalılar vekili ve asıl ve birleşen davada davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur. Yargıtay (kapatılan) 23. Hukuk Dairesince karar bozulmuştur. Yargıtay bozma kararına karşı bir kısım davalılar vekilince karar düzeltme talebinde bulunulmuştur. Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesince kapsamlı araştırma yapılması gereğine değinilmiştir. Mahkemece 25 no.lu bağımsız bölüm yönünden davanın feragat nedeniyle reddine, diğer bağımsız yönünden reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacılar ve davalılar ..., ..., ..., ... ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Asıl ve birleşen davalarda davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; arsa sahibi olan davacılar ile birleşen 2009/395 Esas sayılı davada davalı şirket arasında arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi imzalandığını, davalı yüklenicinin üzerine düşen edimleri yerine getirmeden inşaat %25 seviyesinde iken inşaatı terk ettiğini, asıl davadaki davalıların yükleniciden kat irtifakı neticesinde bağımsız bölüm devralan üçüncü kişiler olduklarını, birleşen 2009/395 Esas sayılı davadaki diğer davalıların ise davaya muvafakat vermeyen arsa sahiplerinden oluştuğunu, davalı yüklenicinin sözleşme hükümlerine aykırı olarak henüz hak etmediği bağımsız bölümleri önce birleşen 2011/58 Esas sayılı davanın davalılarına devrettiğini, ardından onlardan altığı yetki ile asıl davanın davalılarına sattığını ileri sürerek, asıl davada davalılar adına olan tapu kayıtlarının iptali ile davacılar adına arsa payları oranında tescilini, birleşen davalarda sözleşmenin geriye etkili feshi ile tapu iptali ve tescili talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Asıl davada bir kısım davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkillerinin yükleniciden bağımsız bölüm satın alan iyiniyetli üçüncü kişiler olduklarını, ancak yüklenicinin inşaatı %25 seviyesindeyken bırakıp kaçtığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Asıl davada davalı ... vekili, müvekkilinin, bağımsız bölümü arsa maliklerinin verdiği yetkiye istinaden yükleniciden satın aldığını, müvekkilinin iyiniyetli olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

Birleşen davalarda davalı asillerin bir kısmı davaya cevap vermemiş, diğer bir kısmı ise davanın reddini istemişlerdir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 23.12.2014 tarihli ve 2008/4 Esas, 2014/838 Karar sayılı kararı ile; dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapıdaki bir kısım eksik ve ayıplı işlerin yükleniciden bağımsız bölüm satın alan asıl davada davalılar tarafından giderildiği, taşınmaz üzerindeki yapıya iskan ruhsatı alınması aşamasına gelindiği, iskan ruhsatı alınması için gerekli harç, masraf ve benzerlerinin davacı taraf adına depo ettirildiği, bu surette açılan davanın konusunun kalmadığı, asıl davada davalı bağımsız bölüm maliklerinin ve yüklenicinin haklarında dava açılmasına sebebiyet verdikleri, buna karşın birleşen davada davalı arsa sahipleri ... ve ...'in sorumluluklarının bulunmadığı gerekçesiyle, asıl ve birleşen davalarda karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl davada davalılar vekili ve asıl ve birleşen davada davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 23.Hukuk Dairesinin 29.03.2018 tarihli ve 2015/3164 Esas, 2018/2504 Karar sayılı ilamı ile asıl davada davalılar vekillerinin tüm, asıl ve birleşen davalarda davacılar vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi ile arsa sahiplerinin tapu iptal ve tescil istemlerine ilişkin olarak yeni bilirkişi heyetinden rapor alınmak suretiyle, sözleşmenin yükleniciden satın alan 3. kişiler tarafından ifa edilmesi kapsamında davacı arsa sahiplerine sözleşme uyarınca isabet eden yerler ile sözleşme dışı yapılmış bağımsız bölüm olup olmadığı araştırılıp varsa bu bağımsız bölümlerin sözleşme uyarınca davacı arsa sahiplerine düşecek olanlarının değerlendirilip tüm bunların tapularının davacılara tahsis edilmesi halinde edimin tam olarak ifa edilmiş olacağı üzerinde durulması hususunda karar bozulmuştur.

3.Yargıtay bozma ilamına karşı asıl dava davalılarından ... ile asıl davada asıl dosya davalıları ... vekili ile ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... vekillerince yasal süresi içerisinde karar düzeltme isteminde bulunulmuştur.

4.Yargıtay (Kapatılan) 15.Hukuk Dairesi 10.06.2019 tarih ve 2018/3861 Esas, 2019/2681 Karar sayılı ilamı ile karar düzeltme talebinde bulunan asıl dava davalıların tapu payları ve bağımsız bölümleri arsa sahiplerinden satın aldıklarına ilişkin savunmaları kapsamında da araştırma yapılması gereğine değinilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamına uyularak davacı tarafa, sözleşme gereğince davacı arsa sahiplerine verilmesi öngörülen ancak davalı yüklenici tarafından üçüncü şahıslara satıldığı belirtilen 12, 20, 14, 7, 22 ve 6 numaralı bağımsız bölümlerin, yüklenici tarafından inşaat %25 seviyesinde iken bırakıldığı ve akabinde yükleniciden bağımsız bölüm satın alanlarca tamamlandığı, inşaatın bitirilme ve iskan ruhsatı alınması aşamasına gelindiği nazara alınarak, belirtilen bağımsız bölümlerin yapı maliyet bedellerinin depo edilmesi için süre verilmesine rağmen depo kararının yerine getirilmediği, ayrıca davacı arsa sahiplerine iskan ruhsatı almaları için yetki ve süre verildiği ancak bu hususun da gereğinin yerine getirilmediği, taşınmaz üzerinde kat irtifakı tapuları oluşturulduğunda sözleşme gereğince davacılara verilmesi öngörülen 6, 7, 12, 14, 20 ve 22 numaralı bağımsız bölümlerin davacılar adına kayıt ve tescil edilmediği, dava konusu yapılan diğer bağımsız bölümler yönünden ise, davalı yüklenicinin inşaatı %25 seviyesinde iken terk ettiği, bu aşamadan sonra taşınmaz üzerindeki yapının %75'lik kısmının, davacılardan, yükleniciden ve diğer arsa sahiplerinden bağımsız bölüm satın alan üçüncü şahıslar tarafından tamamlandığı, iskan ruhsatı alınması aşamasına gelindiği, bu aşamadan sonra davacılardan, yükleniciden ya da diğer arsa sahiplerinden taşınmaz hissesi ya da bağımsız bölüm satın alan üçüncü kişilerin kötü niyetli olmalarından söz edilemeyeceği nazara alınarak, feragat edilen 25 nolu bağımsız bölüm yönünden davanın feragat nedeniyle reddine, diğer bağımsız yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı arsa sahipleri ve davalılar ..., ..., ..., ... ve ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

vekili temyiz dilekçesinde; davada taraf olan 3.kişilerin davacıların bağımsız bölümleri olduğunu bilerek yüklenicinin nam ve hesabına inşaata devam ettiklerini, bu nedenle iyi niyet iddiasında bulunulmayacağını, bozma ilamında da bu hususa değinildiğini, mahkemece bağımsız bölümlerin bedelinin depo edilmesine ilişkin verilen ara kararın da hatalı olduğunu, iskan ruhsatı alma yükümlülüğünün de kendilerinde olmadığını ileri sürerek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalılar vekili temyiz dilekçesinde; davacıların müvekkillerine karşı aktif husumetleri olmadığını, müvekkillerinin arsa sahiplerinin halefi konumunda olduğunu, davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek, kararın bu yönüyle düzeltilerek onanmasını talep etmişlerdir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, kat karşılığı inşaat sözleşmesinden kaynaklanan tapu iptal ve tescil istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 177,369, 370 ve 371. maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 470-486 maddeleri.

3. Değerlendirme

Bir davada, mahkemenin veya tarafların yapmış olduğu bir usul işlem ile taraflardan birinin lehine (diğeri aleyhine) doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakka, usule ilişkin kazanılmış hak denir. Usuli kazanılmış hak kavramı usul hukukunun temel prensiplerinden olup, 1086 sayılı HUMK ve 6100 sayılı HMK'da bu yönde bir düzenleme bulunmamakla birlikte, gerek doktrinde gerek uygulamada kabul edilmiş ve uygulanagelmiştir. Nitekim, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı kararında vurgulandığı üzere, "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunumuzda bu şekildeki usule ait müktesep hakka ilişkin açık bir hüküm konulmuş değilse de, Yargıtay'ın bozma kararında hakka ve usule uygun karar verilmesini sağlamaktan ibaret olan gayesi ve muhakeme usulünün hakka varma ve hakkı bulma maksadı ile kabul edilmiş olması yanında, hukuki alanda istikrar gayesine dahi ermek üzere kabul edilmiş bulunması bakımından usule ait müktesep hak müessesesi, usul kanununun dayandığı ana esaslardandır ve kamu düzeni ile de ilgilidir. Kamu düzeni ile ilgili olması nedeniyle Yargıtayca da resen dikkate alınır.

Esasen, hukukun kaynağı sadece kanun olmayıp, mahkeme içtihatları dahi hukukun kaynaklarından oldukları cihetle, söz konusu usuli müktesep hak için kanunda açık hüküm bulunmaması, onun kabul edilmemesini gerektirmez." denilmiştir. Yargıtay'ın bozma kararı nedeniyle doğan hak iki çeşit olup, (1) mahkemenin Yargıtayın bozma kararına uyması ile, bozma kararı lehine olan taraf yararına kazanılmış hak, (2) bazı konuların bozma kararının kapsamı dışında kalması ile doğan usuli kazanılmış haklardır. Mahkemenin Yargıtay bozma kararına uymuş olması halinde bu uyma kararı ile bağlı olup, usuli kazanılmış hak ilkesi uyarınca lehine bozulan taraf yararına araştırma ve inceleme yapması zorunludur. Yargıtayın ve Dairemizin istikrarlı uygulamaları da bu yöndedir. Usuli kazanılmış hak açık bir kanun hükmüyle düzenlenmiş olmasa da önemli ve temel bir hukuk ilkesidir. Ancak usuli kazanılmış hak ilkesinin de istisnaları bulunmaktadır. Geriye etkili kanun değişikliği, görev kuralına aykırılık, sonradan ortaya çıkan içtihadı birleştirme kararı, hak düşürücü süre, kamu düzeni, açık maddi hataya düşülmesi gibi hususlar kazanılmış hak kuralının istisnalarından olup, bu durumlarda usuli kazanılmış haktan söz edilemeyecektir.

Bu anlatımlar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde; mahkemece ilk verilen kararın temyizi neticesinde verilen bozma ilamında, sözleşmenin yükleniciden satın alan 3. kişiler tarafından ifa edilmesi kapsamında davacı arsa sahiplerine sözleşme uyarınca isabet eden yerler ile sözleşme dışı yapılmış bağımsız bölüm olup olmadığı araştırılıp varsa bu bağımsız bölümlerin sözleşme uyarınca davacı arsa sahiplerine düşecek olanlarının değerlendirilip tüm bunların tapularının davacılara tahsis edilmesi halinde edimin tam olarak ifa edilmiş olacağı belirtilmesine ve karar düzeltme talebinden sonra Dairenin bozma ilamına ilaveten, asıl dava davalıların tapu payları ve bağımsız bölümleri arsa sahiplerinden satın aldıklarına ilişkin savunmalarının da değerlendirilmesi gerektiğinin belirtilmesine ve mahkemece 17.10.2019 tarihli celsede bozma ilamına uyulmasına rağmen yapılan araştırmanın bozma gereklerini tam olarak karşıladığı ve usuli kazanılmış hakka riayet edildiği söylenemez.

Taraflar arasındaki sözleşme eki paylaşım listesine göre, vefat eden davacılardan ...'ya 7 numaralı bağımsız bölümün 61,7 hissesinin ve 14 numaralı bağımsız bölümün, davacılardan ...'a 7 numaralı bağımsız bölümün 38/3 hissesinin ve 22 numaralı bağımsız bölümün vefat eden ...'a 12 ve 20 numaralı bağımsız bölümlerin ve vefat eden davacılardan ...'e 6 numaralı bağımsız bölümün verilmesinin öngörüldüğü, yüklenicinin inşaatı en geç 10.04.2006 tarihinde davacı arsa sahiplerine teslim etmesi gerekirken henüz inşaat tamamlanmadan bir kısım davalı asillere temlik ettiği, Ankara 2.Sulh Hukuk Mahkemesinin 2007/706 D.İş sayılı dosyası üzerinden yaptırılan tespit ve alınan bilirkişi raporuna göre, yüklenicinin inşaatı henüz %25 seviyesindeyken bıraktığı, mahkemenin kabulünde de olduğu üzere inşaatın yükleniciden temlik alanlarca tamamlanıp, iskan alımı aşamasına getirildiği, bu nedenle sözleşmenin geriye etkili feshi koşullarının oluşmadığı anlaşıldığından, mahkemece ileriye etkili fesih koşulları değerlendirilerek, gerekirse bilirkişi heyetinden ek rapor alınmak suretiyle arsa sahiplerinin sözleşmeden kaynaklı payları göz önüne alınarak adlarına tescili gerekirken, fesih talebi konusunda olumlu olumsuz değerlendirmede bulunulmadan yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olmuştur.

Kabule göre de; mahkemece yükleniciden bağımsız bölümleri satın alanlarca inşaatın tamamlandığı gerekçesiyle inşaatın bitirilme ve iskan ruhsatı alınması aşamasına gelindiği nazara alınarak, belirtilen bağımsız bölümlerin yapı maliyet bedellerinin arsa sahipleri tarafından depo edilmesine ilişkin kararı da usul ve yasaya aykırı bulunmuş, mahkeme kararının yazılı gerekçelerle Bozulması gerekmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeple ;

Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden taraflara iadesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

29/11/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.