Esas No: 2013/4093
Karar No: 2013/4790
Karar Tarihi: 28.03.2013

**7. Hukuk Dairesi         2013/4093 E.  ,  2013/4790 K.**

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

1-Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle davacının davalı şirketin yurtdışı işyerine çalıştırılmak üzere gönderildiğinin, yurtdışı işyerinde de davalının organik bağ içinde olduğu ve o yer mevzuatına göre kurulmuş şirket tarafından çalıştırıldığının anlaşılmasına göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Davacı, davalının yurt dışı şantiyelerinde çalıştığını, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilerek Türkiye’ye gönderildiğini ileri sürerek, kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacaklarının tahsilini istemiştir.

Davalı, dava dilekçesine cevap vermemiş, daha sonra dosyaya sunduğu dilekçesi ile davacıya kıdem ve ihbar tazminatının dava dışı şirket tarafından ödenerek çalışma döneminin tasfiye edildiğini bildirerek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, dava dışı Gama Al Moushegah Arabia Ltd. Şirketinin, davalı şirketin Suudi Arabistan’da iş yapabilmesi için Suudi Arabistan yasalarına göre kurulmuş bir şirket olduğu, aralarında işveren-işveren vekili ilişkisi bulunmadığı, ancak dosya içerisindeki sözleşmesine göre iş ilişkisinden kaynaklanan ihtilaflarda işveren ve işveren vekilinin birlikte sorumlu olduğu, davalının husumet ve yetki itirazının yerinde olmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. ./...

2013/4093-4790 S.2

Taraflar arasında düzenlenen ibranamenin geçerliliği konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.

İşçi ve işveren arasında işverenin borçlarının sona erdirilmesine yönelik olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihi öncesinde yapılan ibra sözleşmeleri yönünden geçersizlik sorunu aşağıdaki ilkeler dahilinde değerlendirilmelidir:

Dairemizin yerleşmiş içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçersizdir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak veya bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmesi mümkün olup, Dairemizin kararlılık kazanmış uygulaması bu yöndedir.

İbranamenin tarih içermemesi ve içeriğinden de fesih tarihinden sonra düzenlendiğinin açıkça anlaşılamaması durumunda ibranameye değer verilemez.

İbranamenin geçerli olup olmadığı 01.07.2012 tarihine kadar yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri yönünden de değerlendirilmelidir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın veya üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde, ibra iradesinden söz edilemez.

Öte yandan 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 21 nci maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir.

İbranamedeki irade fesadı hallerinin, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 31 nci maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gerekir. Ancak, işe girerken alınan matbu nitelikteki ibranameler bakımından iş ilişkisinin devam ettiği süre içinde bir yıllık süre işlemez.

İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir.

Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş

./...

2013/4093-4790 S.3

olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde, ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir. Miktar içeren ibranamenin çalışırken alınmış olması makbuz etkisini ortadan kaldırmaz.

Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise, geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi yapılmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır.

Yine, işçinin ibranamede yasal haklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kayda yer vermesi ibra iradesinin bulunmadığını gösterir.

İbranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından, borcun sona erdiği söylenemez. İbranamede yer alan işçilik alacaklarının bir kısmı yönünden savunma ile çelişkinin varlığı ibranameyi bütünüyle geçersiz kılmaz. Savunma ile çelişmeyen kısımlar yönünden ibra iradesine değer verilmelidir. Başka bir anlatımla, bu gibi durumlarda ibranamenin bölünebilir etkisinden söz edilebilir. Bir ibraname bazı alacaklar bakımından makbuz hükmünde sayılırken, bazı işçilik hak ve alacakları bakımından ise çelişki sebebiyle geçersizlikten söz edilebilir.

İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek itiraz niteliğinde olmakla yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.

Somut olayda; davacı iş sözleşmesinin işveren tarafından Türkiye’ye gönderilerek feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili 12.07.2012 havale tarihli dilekçesi ile dava dışı Gama Industry Arabıa Ltd. şirketi tarafından davacıya ödeme yapıldığını ve ibraname alındığını beyanla dosyaya yabancı dilde düzenlenen ve miktar içeren bir kısım belgelerle birlikte miktar içermeyen, iş bitimi nedeniyle hazırlandığı belirtilen ve Türkçe olarak düzenlenmiş ibranameleri sunmuştur.

Davacı vekili 21.12.2012 tarihli duruşmada ödeme belgelerinin bilirkişi tarafından değerlendirildiğini, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda; ibraname olduğu beyan edilen bir kısım yabancı dilde düzenlenen belgelerin tercümeleri bulunmadığından dikkate alınamadığı, diğer ibranamelerin ise dava dışı şirket tarafından verildiği, davalının ödemeyi usulüne uygun olarak ödeme belgeleri ile ispat edemediği gerekçesiyle ibranamelerin dikkate alınmadığı belirtilmiştir. ./...

2013/4093-4790 S.4

Davalı vekili tarafından daha sonra ödeme belgelerinin tercümelerinin dosyaya sunulduğu anlaşılmaktadır.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davalı tarafından, dava dışı şirket tarafından ödeme yapıldığı belirtilerek yabancı dilde düzenlenen bir kısım belgelerle, miktar içermeyen ve kıdem ve ihbar tazminatı ödendiği belirtilen Türkçe düzenlenmiş ibranameler dosyaya sunulmuş ise de düzenlenme anında yabancı dilde hazırlandığı anlaşılan ve davacı vekilinin işçinin içeriğini anlayamayacağı belgenin işçi açısından bağlayıcı olamayacağı savunması ile miktar içermeyen ve Türkçe olarak düzenlenen belgelerin ise matbu olarak ve tarih doldurularak düzenlendiği tespiti karşısında bir yılın altında olmasına rağmen kıdem tazminatı ödendiğinin belirtildiğinin anlaşılması karşısında davacıya ödeme yapılıp yapılmadığının varsa davacının banka kayıtları üzerinde inceleme yaptırılarak belirlendikten sonra sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması hatalı olmuştur.

3-Davacı, davalı şirkete ait yurt içi ve yurt dışı şantiyelerinde 1999-2010 yıllarında çalıştığını ileri sürmüştür.

Davacı ve davalı tanıkları davacının çalışma süresine ilişkin beyanda bulunmamışlardır.

Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının davalı işyerinde üç dönem halinde 05.11.1999- 30.11.2000, 16.08.2003-24.01.2004 ve 05.10.2007-30.03.2010 tarihleri arasında toplam 4 yıl 22 gün çalıştığı kabul edilerek hesaplama yapılmıştır.

Hizmet süresini ispat yükü davacı taraftadır.

Davacıya ait hizmet cetvelinde davacının çalıştığını iddia ettiği döneme ilişkin hizmet bildirimlerini yapan işverenlerin kimler olduğu anlaşılamamaktadır.

Dosyaya sunulan 06/09/2007 tarihli ve 1 yıl süreli olarak Türkiye İş Kurumunda düzenlenmiş yurt dışında çalışacak işçilere ilişkin sözleşme bulunduğu, sözleşmenin taraflarının davacı ile davalının işveren vekili olarak imzalarının bulunduğu görülmektedir.

Davalı temyiz dilekçesinde davacının davalı işyerinde 11.11.1999-12.11.2001, 14.01.2002-31.03.2005, 13.07.2005-15.10.2006 ve 01.06.2007-07.06.2008 tarihleri arasında kesintili çalışmasına rağmen mahkemece davacının 05.11.1999-30.11.2000, 16.08.2003-24.01.2004 ve 05.07.2007- 30.03.2010 tarihleri arasında çalıştığının kabul edilmesinin hatalı olduğunu beyanla kararı temyiz etmiştir. ./...

2013/4093-4790 S.5

Dosyaya davalı tarafça sunulan yabancı dilde düzenlenen ödeme belgelerinde davacının 11.11.1999- 12.10.2001, 14.01.2002-31.03.2005, 13.07.2005-15.10.2006, 01.06.2007-07.06.2008 tarihleri arasında çalıştığı gösterilmiştir. Davalı tarafından Ankara 12. İş Mahkemesi'nin 2010/957-2012/1032 E.K. sayılı dosyasına sunulan belgelerde ise davacının 05.11..1999-30.11.2000 tarihlerinde Türkiye/Tüpraş Aliağa şantiyesinde çalıştığı, taşeron işçisi olabileceği, 16.08.2003-24.01.2004 tarihleri arasında Libya WCB şantiyesinde çalıştığı, mücbir sebep nedeniyle Libya arşivlerine ulaşılamadığı belirtilmiştir.

Davacının yurda giriş çıkış kayıtları dosyada bulunmamaktadır.

Mahkemece davacının çalışma döneminin belirlenmesi için davacının yurda giriş çıkış kayıtlarının getirtilmesi, uyuşmazlık konusu olan dönemde davacının hizmet cetvelinde görülen işverenlerin kimler olduğu SGK'dan sorularak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle hizmet süresi belirlenerek çıkacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucunda yazılı şekilde karar verilmiş olması bozma nedenidir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine, 28.03.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.