Esas No: 2023/7748
Karar No: 2023/9541
Karar Tarihi: 11.10.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/7748 E.  ,  2023/9541 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/113 E., 2023/492 K.

HÜKÜM/KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Diyarbakır 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/468 E., 2022/411 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin davalılara ait işyerinde 20.02.1985-16.02.1993 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak geçen çalışmalarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili, davanın hak düşürücü süre nedeni ile reddi gerektiğini, davacının D.Ü. Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü'nün emrinde çalıştığına dair herhangi bir kayda rastlanmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı şirket davaya cevap vermemiştir.

3.Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, çalışma olgusunun hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle, müvekkili ile aynı yıllarda çalışan kamu tanıklarının çalışmayı doğruladığını, 20.09.1988 tarihli kurum müfettişleri tarafından yapılan incelemede, kurumda sigortasız işçi çalıştırıldığının tespit edildiğini, müvekkilinin nizalı dönemde çalıştığının dosya kapsamından açıkca ortaya konulduğunu ileri sürerek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davacı vekili istinaf isteminin 6100 sayılı HMK 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili istinaf gerekçelerini tekrarla, kararın eksik inceleme ve araştırma sonucu verildiğini beyanla, kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim,m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme

Eldeki davada, davacının davacının 20.02.1985-16.02.1993 tarihleri arasında aralıksız çalıştığı halde bildirilmeyen hizmetlerin tespitini talep ettiği, Mahkemece davacının resmi kayıtlara geçmeyen dönemlerde çalıştığını ve ücret aldığını gösterir belgelerin mevcut olmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verildiği görülmektedir. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır.

Somut olay bakımından davacının talebine konu dönemde bir kısım çalışmalarının, ... Döner Sermaye İşleri ve İntursa Ltd. Şti.(... Tur. Ltd. Şti.) unvanlı iş yerinden Kuruma bildirildiği, davalı Üniversiteye bağlı iş yerinden, 20.02.1985 tarihli işe giriş bildirgesinin Kuruma intikal ettiği, yine diğer davalı şirkete ait iş yerinden 20.06.1991, 03.202.1992 tarihli işe giriş bildirgelerinin mevcut olduğu anlaşılmakla, Mahkemece öncelikle davacı yanın beyanı alınmak suretiyle, hangi tarihte, hangi iş yerinde ne şekilde çalıştığı, o dönemki amir/şef/müdürünün kimler olduğu sorulmak suretiyle, sorumlu kişiler tespit edilerek, beyanları alınmalı, davacının çalışmalarının geçtiğini ileri sürdüğü iş yerinin kamu kuruluşu olduğu, bu bağlamda kamu kuruluşu olan davalı iş yerinde geçen çalışmaların resmî kayıtlara dayanılması ve ücretlerin yazılı belge ile ödenmesi esas olmakla, davacıya ödemeleri elden mi banka kanalıyla mı aldığı sorularak ödemelerin bankadan yapılması halinde belgeler celbedilmeli, uyuşmazlık konusu dönemde bir kısım bildirimlerinin yapıldığı Dicle Üniversitesi Döner Sermaye İşleri ve İntursa Ltd. Şti. unvanlı iş yerlerinden davacıya ait şahsi sicil dosyası, puantaj kayıtları ile bilgi ve belgeler celp edilmeli, bildirim dışı kalan sürelerin hangi sebeple kayıtlara geçmediği araştırılmalı, talebe konusu dönemde çalıştığı belirlenen yeteri kadar bordro tanığı dinlendikten sonra, toplanan deliller ışığında, varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcını istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.10.2023 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.