Esas No: 2023/13137
Karar No: 2023/13422
Karar Tarihi: 26.12.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/13137 E.  ,  2023/13422 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/574 E., 2023/1626 K.

KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi

SAYISI : 2019/203 E., 2021/261 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.

Kararın davalı ... vekili ile birlikte fer'i müdahil Kurum vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı ve fer'i müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalılara ait ... Pansiyon adında öğrenci yurdu olarak kullanılan işyerinde işçi olarak çalıştığını, hem yemek hem temizlik işlerine baktığını, halen aralarında boşanma davası devam eden ... ve onun kardeşi ...'ya ait olan işyerinde işe 16.09.2013 tarihinde başladığını, 23.04.2018 tarihinde işten çıkarıldığını, Yurt-pansiyon olarak çalışıldığı için müvekkilinin her gün sabah kahvaltı akşam yemek hazırladığını, kışın kazan dairesinde kömür attığını, kalorifer yaktığını ve yurt-pansiyonun temizlik işlerini yaptığını, sabah saat 06:00'da işe başlayıp akşam 20:00'de paydos ettiğini, ayrıca yurtta çalışırken 2014 yılında Otel/Motel yöneticileri hijyen eğitimi kursunu tamamladığını, hatta 2013-2015 yılları arasında kız yurdu iken oğluyla birlikte çalıştığı yurtta yatılı olarak kaldığını , eşi ...'a gittiğinde uzun süre eve dönmediği için yurtta kalmak zorunda kaldığını, eşi ve kaynının işyeri olduğu için onlara güvenerek sigortasını hiç kontrol etmediğini, maaşını genelde eşinden aldığını, onun adına biriktirdiğini araba alacağını söylediğini, bu nedenle eşinin kendisinden vekalet alarak her türlü işlemi yapmak için yetki aldığını, ancak müvekkili evden ve işten kovulduktan sonra bu vekaletnameyi iptal ederek ...'yı vekillikten azlettiğini, daha sonra davalılar tarafından sigortasının sadece 1 ay yatırıldığını öğrendiğini belirterek davanın kabulü ile 4 yıl 7 aylık hizmetin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalılar vekili, özetle: müvekkilleri ile davacı arasındaki hukuki ilişkinin hizmet akdinin unsurlarının yer olmadığını, davacı arasındaki hukuki ilişkinin istisna akdi olduğunu ve aksi durumda dahi davacı bakımından yapılan bildirimlerinin tam ve eksiksiz yapıldığını, bildirimsiz geçen günlerinin bulunmadığı belirterek, ispatlanamayan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevabında, davacı hakkında yapılan bildirimlerin uygun ve mevzuat ile yerinde olduğunu, davacının iddiasının ispatlanması gerektiğini belirterek, davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dinlenen tanık beyanları ve tüm dosya kapsamına göre, davacının davalılardan ...'nın eşi olduğu, davacının, diğer davalı ...'ya ait olan ... pansiyon isimli iş yerinde çalıştığının dinlenen davacı tanıklarının beyanları ile sabit olduğu, belirtilen tanıklardan ...'ın pansiyonda kalan öğrenci ,diğer tanık ...'in ise Halk eğitimde eğitici olduğu bu haliyle belirtilen işyerindeki çalışmaya ilişkin bilgi sahibi olabilecek olmaları sebebiyle beyanlarına itibar edilerek, iş yerinin ruhsat başvuru belgelerinin celbi için ... Belediye Başkanlığı'na yazılan müzekkereye verilen cevaba göre iş yerinin davalı ... tarafından 11.05.2015 tarihli ruhsat ile işletildiği davacının da 16.01.2014 tarihli tutanakta işletme sahibi olarak yer aldığı anlaşılmıştır. Her ne kadar davacı 16.09.2013 tarihinde işe başladığını beyan etmiş ise de iş yeri açma ve çalıştırma ruhsatı başvurusunun dava dışı Abdulkadir Yüce tarafından yapıldığı davalı ... adına 11.05.2015 tarihinde ruhsat verildiği bu haliyle davacının alınan bilirkişi raporunda da tespit edildiği üzere 16.09.2013-11.05.2015 tarihleri arasında tespit edilecek hizmetinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Davacının SGK'ya bildirimleri dışlanmak suretiyle düzenlenen ve mahkememizce itibar edilen dosyada mevcut bilirkişi raporuna göre 11.05.2015-31.05.2015 ve 27.06.2015-23.04.2018 tarihleri arasında davalı ...'ya ait ... unvanlı iş yerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı tespit edilmiş davalı ...'nın iş yeri ile fiili-hukuki herhangi bir bağı olmadığı iş yerinin işletmecisi olmadığı anlaşılmakla davalı ... yönünden davanın pasif husumet yokluğundan usulden reddine, davalı ... yönünden; kısmen kabul kısmen reddi ile davacının davalıya ait 1017099 sicil numaralı ... unvanlı iş yerinde 11.05.2015-31.05.2015 ve 27.06.2015-23.04.2018 tarihleri arasında hizmet akdine bağlı olarak çalıştığının tespitine ,fazlaya ilişkin talebin reddine, dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı işveren vekili ile birlikte fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.İstinaf kanun yoluna başvuran davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili davalı ... yönünden kararı istinaf ettiğini, ... yönünden ilk derece kararını kabul ettiklerini, davacının çalışmasının olmadığının deliller ve tanık ifadeleriyle sabit olduğunu, çalışmayı ispatlar herhangi bir delil olmadığını belirterek, kararın kaldırılmasını, davanın reddini istemiştir.

2.İstinaf kanun yoluna başvuran fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, hüküm tesis edilirken sadece yetersiz tanık anlatımına itibar edildiğini beyanla, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının hizmet tespitinin kabulüne karar verilen dönemler yönünden çalışmanın fiili olduğunun Yargıtay'ın yerleşik uygulamaları doğrultusunda mahkemece yöntemince araştırılarak delillerin değerlendirilmesi sureti ile belirlenerek karar verildiği, verilen kararda usul ve yasaya aykırı bir hususun bulunmadığı görülmekle; ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleri ile dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince davalılar ile fer'i müdahilin istinaf başvurusunun esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili, temyiz dilekçesinde özetle; müvekkili davalı ... yönünden kararın hatalı olup bozulması gerektiğini, ... yönünden ilk derece kararını kabul ettiklerini, davacının çalışmasının olmadığının deliller ve tanık ifadeleriyle sabit olduğunu, çalışmayı ispatlar herhangi bir delil olmadığını belirterek, kısmen kabule dair verilen kararın bozulmasını ve davanın reddini istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir:

"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2.31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;

a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar.

3. 5510 sayılı Kanun'un 7 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;

a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.

"

5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir:

"Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.

3. Değerlendirme

1.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 2 nci maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6 ıncı maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

2. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Eldeki davada ise, öncelikle davacının çalışma iddiasına ilişkin olarak, yapılan araştırmanın karar vermeye yeterli olmadığı dikkate alınarak, davacının çalışmasının geçtiği yurt ve pansiyon işletmesi hakkında iş yeri açılış ve emniyet veyahut Kurum denetimlerinin bulunup bulunmadığı araştırılmalı, bu denetimlerde davacının imzası veya davacı ile birlikte başkaca çalışanların olup olmadığı belirlenmeli, yurt işletmesi nedeniyle ve davacının yemek yaptığına ilişkin iddiası karşısında yapılan yemekler bakımından dönemsel olarak portör muayenelerinin varlığı, bu muayenelerde yemeklerin kim/kimler tarafından yapıldığı ile iş yerinde gıda denetimlerin olup olmadığı tespit edilmeli, mahkemece davacı hakkında dinlenen kamu tanığının 2016 yılında çalışmalarının varlığı dikkate alındığında, diğer dönemler (2017 ve 2018 yılı) bakımından da çalışma kaydının olduğu anlaşılan bordrolu tanıklar veya komşu iş yeri tanıklarının olup olmadığı hususunda emniyet tarafından tespit edilecek komşu tanıklar belirlenmeli, iş yerinin açılış ve ruhsat kayıtları ile birlikte kimlerin çalıştığına ilişkin emniyette tutulması gereken (çalışanlara ait kimlik bildirme kanunu çerçevesindeki yükümlülük nedeniyle) kayıtların getirtilmesi ile davacının çalışma iddiası bakımından gerektiğinde pansiyonda uzun süreli ve davacının çalışmaları hakkında bilgi sahibi olabilecek şekilde konaklayan kimselerin varlığı araştırılmalı ve çalışma konusunda tüm kayıtlar ve tanıkların dinlenmesinden sonra oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

26.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.