Esas No: 2019/89
Karar No: 2021/1370
Karar Tarihi: 09.11.2021

**Hukuk Genel Kurulu         2019/89 E.  ,  2021/1370 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “işçilik alacağı” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Diyarbakır 1. İş Mahkemesince verilen davanın kabulüne ilişkin karar davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı asıl işverene ait işyerinde ... işveren şirketler nezdinde arıza bakım ve onarım teknisyeni olarak 20.07.2009 tarihinden iş sözleşmesinin haklı neden bulunmaksızın feshedildiği 29.11.2011 tarihine kadar çalıştığını, yol ve yemek ücretlerinin ödenmediğini ileri sürerek, kıdem ve ihbar tazminatları, yıllık izin, yol ve yemek ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı ... Elektrik Taah. Müh. San. ve Tic. Ltd. Şti. (DEDAŞ) vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin taraf sıfatının bulunmadığını, talep edilen alacakların zamanaşımına uğradığını, davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, davacının alacağının bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkeme Kararı:

6. Diyarbakır 1. İş Mahkemesinin 05.06.2015 tarihli ve 2014/1750 E., 2015/1123 K. sayılı kararı ile; davalı işveren tarafından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği ispatlanamadığından davacının kıdem ve ihbar tazminatlarına hak kazandığı, yıllık izinlerinin kullandırıldığına dair yazılı belge ve ücret bordrosu sunulmadığı, emsal Yargıtay kararları dikkate alınarak davacının yol ve yemek ücreti alacaklarına hak kazandığına ilişkin karine oluştuğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Diyarbakır 1. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesinin 12.02.2018 tarihli ve 2017/12309 E., 2018/2749 K. sayılı kararı ile; davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine karar verildikten sonra “…2-Taraflar arasında, davacının yol ve yemek ücreti alacaklarının bulunup bulunmadığı noktasında uyuşmazlık vardır.

Mahkemece, emsal dava dosyalarında verilen kararlar, ... şirketlerle DEDAŞ arasında yapılan Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin sayfa 14, madde 38, sayfa 15, madde 39 ve sayfa 16, madde 41 ile diğer hükümlerde işverenin yemek ve yol yardımı yapacağı hususu belirtildiği, bilirkişi raporunun dosya kapsamına uygun usul ve denetime açık olduğu, davacı vekilince zamanaşımı süreleri dikkate alınarak davanın ıslah edildiği gerekçeleri ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

Somut olayda, Mahkemece idari şartnameler ve davalı ... Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin Diyarbakır İl Müdürlüğü’nün 31.10.2012 tarihli yazısına dayanılarak, davacının beyan ettiği aylık yemek ve yol ücreti tutarları esas alınarak yapılan hesaplamaya göre yol ve yemek ücreti alacakları hüküm altına alınmıştır. Ancak yapılan araştırma ve inceleme yeterli değildir.

Şöyle ki; davacının çalıştığı ... işverenlerin davalı ile yaptıkları hizmet alım sözleşmesi ve ekleri dosyaya kapsamında bulunmamaktadır. Emsal dava dosyasına atıf yapılmış ise de, dosya ekinde emsal olduğu belirtilen dava dosyası fiziken dosya içerisinde yer almadığından bu aşamada bir değerlendirme yapılması mümkün değildir. Anılan sebeple, öncelikle, davacının çalıştığı ... işveren şirketlere dikkat edilerek, herbir sözleşme döneminde çalışmaya dayanak hizmet alım sözleşmeleri, teknik ve idari şartnameler ile hizmet sözleşmeleri sair ekleri davalıdan ve davacının çalıştığı ... işverenden celp edilerek incelenmeli, şartnamede yemek ve yol yardımına ilişkin hüküm bulunup bulunmadığı ve ihale sözleşmelerinde şartnameye atıf olup olmadığı ve sözleşmede birim fiyata yol ve yemek ücretinin dahil edilip edilmediği denetlenmelidir. Emsal dava dosyası da dosya ekine alınarak, içeriğindeki bilgi ve belgeler incelenmeli, aylık 200,00 TL yol ücreti ve aylık 300,00 TL yemek ücreti ödenmesine ilişkin kabullerin dayanaklarının ne olduğu belirlenmelidir.

Başka bir dava dosyasına cevaben düzenlendiği anlaşılan...Elektrik Dağıtım A.Ş. Diyarbakır İl Müdürlüğü’nün 31.10.2012 tarihli yazısında, yol ve yemek ücretlerinin nakdi olarak ödendiğine ilişkin ifade bulunmakta olup, bu yazı üzerinde durularak, hangi tarih aralıklarında ne miktarda ödeme yapılması hususunun kararlaştırılmış olduğu, ilgili müdürlükten sorularak, alınacak cevabi yazı ve ekleri incelenmelidir.

Yukarıda belirtilen eksiklikler tamamlandıktan sonra davalının yemek ve yol ücreti ödemesi gerektiği anlaşılıp da ödenecek yemek ve yol yardımının miktarının belirlenememesi halinde ilgili oda ve kurumlara müzekkere yazarak, davacının çalıştığı döneme ilişkin her yıl için ayrı ayrı ve gidiş geliş toplu taşıma ücreti sorulmalı, yine davacının çalıştığı döneme ilişkin her yıl için ayrı ayrı günlük yemek ücreti konusunda emsal araştırması yapılmalı, gelen yazı cevapları ve araştırma yazıları ile birlikte dosya bilirkişiye tevdi edilerek ek rapor alınmalı ve sonucuna göre hüküm kurulmalıdır...” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı :

9. Diyarbakır 1. İş Mahkemesinin 01.06.2018 tarihli ve 2018/176 E., 2018/500 K. sayılı kararı ile; önceki gerekçeye ilaveten emsal nitelikteki birçok kararın Yargıtay tarafından onandığı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca incelenen dosyalarda da bu yönde bozma kararı verilmediği belirtilerek direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda, davacının yemek ve yol ücretlerine hak kazanıp kazanmadığı ile mahkemece bu yönde yapılan araştırmanın yeterli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle asıl işveren-... işveren kavramına değinmekte yarar bulunmaktadır.

13. Asıl işveren- ... işveren ilişkisi 4857 sayılı İş Kanunu'nun (İş Kanunu) “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde düzenlenmiştir.

14. Anılan madde uyarınca “...Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-... işveren ilişkisi denir”.

15. Bu hükme göre, asıl işveren-... işveren ilişkisinin varlığından söz edebilmek için; iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin varlığı, işçilerin sadece asıl işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve tarafların muvazaalı bir ilişki içine girmemeleri gerekmektedir. Kanuna uygun biçimde asıl işveren-... işveren ilişkisi kurulmuş ise, asıl işveren; ... işveren işçilerinin Kanundan, iş sözleşmesinden ve ... işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesi bulunması hâlinde bundan doğan yükümlülüklerden ... işveren işçilerine karşı ... işveren ile birlikte sorumlu olacaktır.

16. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca çıkarılan ... İşverenlik Yönetmeliğinin (Yönetmelik) 4. maddesi uyarınca, asıl işveren-... işveren ilişkisinin kurulabilmesi için; asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalışan kendi işçileri de bulunmalı, ... işverene verilen iş, işyerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek ... işverene verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır. Öte yandan ... işveren, üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır. Ayrıca ... işveren, daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse olmamalıdır. Ne var ki, daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, ... işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.

17. Görüldüğü üzere İş Kanunu’nun ... işveren ilişkisini düzenleyen maddelerinde asıl işveren-... işveren ilişkisinin tanımı yapılmış, bazı yasak ve sınırlamalar getirilmiş ve bu yasak ve sınırlamalar ile genel olarak muvazaa hâllerinde bu işçilerin başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçileri sayılacağı hükme bağlanmıştır.

18. Somut olayda davacı vekili, davalı DEDAŞ’ın asıl işveren olduğunu, bir kısım işçilik alacaklarının yanında yol ve yemek ücretlerinin ödenmediğini ileri sürerek bu alacaklarının davalıdan tahsilini talep etmiş, davalı vekili ise davacının işvereni olmadığını, öncelikle davanın taraf sıfatı yokluğundan reddi gerektiğini savunmuştur.

19. Mahkemece, davalının asıl işveren olduğu, ücret bordrolarının sunulmamasının davacının yemek ve yol ücretlerini hak ettiğine dair bir karine oluşturduğu, emsal Yargıtay kararları da dikkate alındığında davacının yol ve yemek ücreti alacaklarına hak kazandığı belirtilerek hüküm kurulmuştur.

20. Öncelikle belirtmek gerekir ki, davalı DEDAŞ’ın asıl işveren olduğu hususunda Özel Daire ile Mahkeme arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Bununla birlikte, yol ve yemek ücreti alacaklarının hüküm altına alınması için yapılan araştırma yeterli değildir.

21. Bu çerçevede; davalı ile davacının çalıştığı ... işverenler arasında yapılan hizmet alım sözleşmeleri ve ekleri dosya kapsamında bulunmadığı gibi, emsal dava dosyalarından bahsedilmiş ise de, emsal dava dosyaları fiziken dosya içerisinde bulunmadığından bu aşamada bir değerlendirme yapılması mümkün değildir.

22. Bu itibarla öncelikle davacının çalıştığı ... işveren şirketler göz önüne alınarak, davacının çalışmasına dayanak olan davalı asıl işveren ile ... işverenler arasında yapılan hizmet alım sözleşmeleri, teknik ve idari şartnameler ile iş sözleşmeleri ve sair ekleri davalıdan ve davacının çalıştığı ... işverenden celp edilerek incelenmeli; şartnamede yemek ve yol ücretlerine ilişkin hüküm bulunup bulunmadığı, ihale sözleşmelerinde şartnameye atıf olup olmadığı ve sözleşmede birim fiyata yol ve yemek ücretlerinin dâhil edilip edilmediği denetlenmelidir. Ayrıca emsal dava dosyaları dosya içerisine alınarak içeriğindeki bilgi ve belgeler incelenmeli ve aylık 200TL yol ücreti ile aylık 300TL yemek ücreti ödenmesine ilişkin kabullerin dayanaklarının ne olduğu belirlenmelidir.

23. Diğer taraftan başka bir dava dosyasına cevaben düzenlendiği anlaşılan... Elektrik Dağıtım A.Ş. Diyarbakır İl Müdürlüğünün 31.10.2012 tarihli yazısında, yol ve yemek ücretlerinin nakdi olarak ödendiğine ilişkin ifade bulunmakta olup, bu yazı üzerinde durulmalı; hangi tarih aralıklarında ne miktarda ödeme yapılmasının kararlaştırıldığı ilgili müdürlükten sorularak alınacak cevabi yazı ve ekleri incelenmelidir.

24. Ayrıca belirtilen hususlara ilaveten yapılan hizmet alım sözleşmelerinin dayanağı olan ve dava dilekçesinde de özellikle değinilen Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin dosya arasında bulunmadığı görülmekle, davalı DEDAŞ’dan istenilerek anılan Şartnamede talep konusu yol ve yemek ücretlerine ilişkin bir düzenleme olup olmadığı belirlenmelidir.

25. Yine davalının davaya cevap dilekçesinde, ... işverenlerin tamamından kayıtların ve belgelerin celp edilmesi talebi bulunmaktadır. Mahkemece davacının çalıştığı ... işveren şirket ya da şirketlere talep doğrultusunda yazı yazıldığına dair dosya içeriğinde bilgi bulunmamaktadır. Anılan sebeplerle, davacının çalıştığı bütün ... işveren şirket ya da şirketlerden de uyuşmazlık konusuna ilişkin işyeri kayıtları (bordro, ödeme belgeleri ve banka hesap bilgileri vs) istenilmeli, ibrazı hâlinde yol ve yemek ücreti ödemelerinin yapılıp yapılmadığı belirlenmeli, banka hesap bilgilerinin sunulması durumunda ilgili banka hesap özetleri de dosya arasına alınmalıdır.

26. Yukarıda belirtilen eksiklikler tamamlandıktan sonra davalının yol ve yemek ücretleri ödemesi gerektiğinin anlaşılması ancak ödenecek yol ve yemek ücretlerinin miktarının belirlenememesi hâlinde, ilgili oda ve kurumlara müzekkere yazılarak, davacının çalıştığı döneme ilişkin her yıl için ayrı ayrı gidiş ve geliş toplu taşıma ücreti sorulmalı, yine davacının çalıştığı döneme ilişkin her yıl için ayrı ayrı günlük yemek ücreti konusunda emsal ücret araştırması yapılmalı, gelen yazı cevapları ve araştırma yazıları birlikte değerlendirilerek oluşacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

27. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 07.03.2019 tarihli ve 2018/22-1177 E., 2019/264 K.; 2018/22-1112 E., 2019/261 K.; 2018/22-1113 E., 2019/262 K. sayılı kararlarında da aynı sonuca varılmıştır.

28. Hâl böyle olunca direnme kararı Özel Daire bozma kararı yanında yukarıda belirtilen ilave nedenlerle bozulmalıdır.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen sebepler yanında yukarıda belirtilen ilave nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 09.11.2021 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.