Esas No: 2023/9089
Karar No: 2023/14094
Karar Tarihi: 26.12.2023

**4. Hukuk Dairesi         2023/9089 E.  ,  2023/14094 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2021/42 E., 2023/281 K.

HÜKÜM/KARAR : Davanın kısmen kabulüne

Taraflar arasında görülen rücuen tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı tüm taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirket nezdinde yangın sigorta poliçesi ile dava dışı Migros Türk A.Ş. ve "Güzel Market'in sigortalıları olduğunu, sigortalıların bulunduğu Çerkezköy Danış Center Alışveriş Merkezinde 22.06.2008 gecesi saat 21:33 sularında meydana gelen yangın nedeni ile sigortalılarına ait demirbaşlar, emtia ve sair muhteviyatın zarar gördüğünü, 25.03.2009 tarihinde 242.307,00 TL olarak tespit edilen tazminat tutarının Migros Türk A.Ş.'ne, 08.09.2008 tarihinde 2.500,00 TL olarak tespit edilen zarar tutarının ise e ödendiğini, bu ödemeler ile müvekkili şirketin, sigortalılarının hasar sorumlularına karşı mevcut dava ve talep haklarına halef olduğunu belirterek sigortalılara müvekkili şirket tarafında ödenen toplam 242.307,00 TL hasar tazminatının 25.03.2009 ödeme tarihinden, 2.500,00 TL hasar tazminatının 08.09.2008 tarihinden itibaren olmak üzere toplam 244.807,00 TL'sının ticari faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; yangının Migrosda (Şok Markette) çıkması nedeni ile husumet itirazlarının kabulüne, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun Migrosun külli halefi davacı ... firmasının davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Atılım İnşaat A.Ş. ve Danışlar Otomotiv A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; davayı kabul etmediklerini, müvekkillerinin mal sahibi sıfatı ile binanın kötü imal edildiğinden bahisle kusurlu addedilerek aleyhlerine dava açıldığını, halbuki müvekkillerine sırf yapı maliki olmaları sebebi ile kusur yöneltmenin imkânı olmadığını, davacının hasar ödemesinin market içindeki yangınla ilgili olduğunu, çatı yapım şekli sebebi ile yapı malikinin sorumluluğunun söz konusu olmadığını, davacının lehdarı soğutucu dolaplar kullandığı için elektrik hattını panodan kendisinin çektiğini bu nedenlerle davanın reddini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 10.09.2015 tarihli ve 2009/416 Esas, 2015/728 Karar sayılı kararıyla; dosya kapsamında alınan 26.05.2015 tarihli bilirkişi raporuna göre yangının meydana gelmesinde davalı ...-...'ün %20 oranında, Danış Center Alışveriş Merkezi sahipleri davalılar Danışlar Otomotiv ...ve Tic. A.Ş. ile Atılım İnş. Teks. Tic A.Ş.'nin %60 oranında kusurlu oldukları gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile kusurlarına göre hesaplanan 145.384,20 TL rucüen tazminatın 25.03.2009 tarihinden itibaren, 1.500,00 TL rucüen tazminatın ise 08.09.2008 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar Atılım İnş. Teks. Tic A.Ş. İle Danışlar Otomotiv San Tic A.Ş'den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, diğer davalının kusuruna göre hesaplanan 48.461,40 TL rucüen tazminatın 25.03.2009 tarihinden itibaren, 500,00 TL rucüen tazminatın ise 08.09.2008 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'den tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin tüm istemlerin reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı davacı vekili ile davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 2019/2562 Esas-2020/6101 Karar sayılı ve 22.10.2020 tarihli ilamı ile; "mahkemece, hükme esas alınan 26.05.2015 tarihli heyet raporunda, dava konusu yangın olayında yangının Danış Center isimli Alışveriş Merkezi dahilinde yer alan Şok Market ve Met Müzik isimli işyerlerinin birleştiği çatı arasında başladığı, davalı AVM sahiplerinin her ne kadar yapı ruhsatı aldığını iddia etmekte ise de yangın güvenliği açısından binanın yangına karşı korumasız olduğu ve yönetmelik esas ve usullerine göre yangın sistemi bulunmadığının değerlendirildiği, %60 oranında AVM sahiplerinin sorumlu (asli kusurlu) olacağını, diğer davalı ... Aksu-Aksu Ekmek Fırının unlu mamul üretimi aşamasında çatı aralarına sızan un tozlarının sirayetini önleme bakımından fırın dahilinde gerekli ve yeterli izolasyon önlemi almadığını, yeterli özen ve yükümlülüklerini yerine getirmediğinden %20 oranında tali kusurlu olacağı, dava dışı Kapaklı Belediyesinin ise, 2007/12937 sayılı "binaların yangından korunması hakkında Yönetmelik" hükümlerine göre AVM'nin işyeri açma ruhsatını verirken yeterli inceleme ve denetim görevini yerine getirmediği değerlendirildiğinden %20 oranında kusurlu olacağı tespitleri sonucunda Mahkemece belirtilen kusur oranlarına göre davalıların tazminat ödemesine karar verildiği, aynı olay nedeniyle davalı ... tarafından Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2014/758 Esas sayılı dosyasında sigortalı Migros A.Ş.'ye aleyhine zararları için 24.09.2008 tarihinde açılan davada davalı sigortalı Şok Marketin bulunduğu binanın yapısı nedeni ile elektrik tesisinde yönetmelikler ile belirtilen hususlar ile gerekli tesis işlemini yapmayarak tedbirsizliği ile olay konusu yangına neden olduğundan" %50 kusurunun bulunduğu, Danışlar Otomotiv ...ve Tic. A.Ş ile Atılım İnş. Tekstil ve Tic. A.Ş'nin yapı sahibi olarak %25 oranında kusurlu olduğu, davacı ... Fırının gerekli yangın önlemlerini almayarak iş yerinin yanmasına yol açmasına sebep olduğu gerekçesi ile %15 oranında kusurlu olduğu ve son olarak dava dışı Kapaklı Belediyesinin yönetmeliklere aykırı şekilde tesis edilmiş bir yapıya izin vermesi sebebi ile %10 kusurlu olduğunun belirlemesine göre bilirkişi raporunda belirlenen kusur oranları uyarınca davalı sigortalı Migros A.Ş.'nin 104.662,00 TL maddi tazminat ödemesine hükmetmiş, mahkemece verilen karar 4. Hukuk Dairesi 2016/3217 Esas sayılı dosyasında incelemeden geçerek kararı ile onandığı, bu hali ile raporlar arasında çelişki bulunduğu, bu durumda mahkemece, raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi ve yangın nedeniyle oluşan zararın ve sorumlulukların belirlenmesi açısından yeni bir uzman bilirkişi heyetinden, mevcut bilirkişi raporlarını irdeleyen, çelişkileri gideren, tarafların itirazlarını değerlendiren, ayrıntılı, denetime açık bir rapor alındıktan sonra, sonucuna göre karar verilmesi gerektiği" gerekçesiyle kararın bozulmasına, bozma sebep ve şekline göre davacı vekili ve davalılar Danışlar A.Ş. ile Atılım İnş. A.Ş. vekilinin vekalet ücretine ilişkin temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Yargıtay bozma ilamına uyulduktan sonra yapılan yargılamada dosyada mevcut raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi için alınan 13.04.2023 tarihli bilirkişi heyeti raporuna göre yangının Şok Market’in çatı arasında başladığı, yangının alışveriş merkezinin ana dağıtım panosu ile Şok Market içindeki pano arasına tesis edilmiş olan ve Şok Market’in çatısından geçen kablolardan başladığı, kabloların dayanabileceği akım değerinden daha fazla aşırı yüklenmesi sebebiyle oluşan aşırı ısıdan dolayı önce yoğun duman çıkışı ve akabinde yangının başladığı, yangına sebep olan kabloların aşırı yüklenmesinden dolayı bu hususta gerekli dikkat ve özeni göstermeyen Şok Market’in olayın meydana gelmesinde %30 oranında kusurlu olduğu, yangına sebep olan kabloları aşırı akım ve kısa devreye karşı koruması gereken alışveriş merkezinin ana dağıtım panosundaki NH sigorta, termik-manyetik şalter vb. koruma elemanlarının yeterli korumayı yapmamış olması sebebiyle, çatıda bölümler arasında olması gereken yangın duvarlarının olmaması, yangın güvenlik sistemlerinin yaptırılmasının gerekli olduğu yapılarda, bina standartlara uygun yaptırılmamış ise, yapı sahibinin sorumlu olması gerektiğinden ve yangının gelişerek büyümesinde binanın mimari ve teknik eksikliklerinden dolayı yangın olayının meydana geldiği Danış Center alışveriş merkezininnin sahipleri olan davalı Danışlar Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. ile davalı Atılım İnşaat Tekstil ve Tic. A.Ş.’nin birlikte % 50 oranında kusurlu olduğu, yangının meydana geldiği alışveriş merkezinin binasında yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yangın ile ilgili yönetmeliğe uygun olarak tesis edilip edilmediğini denetlemeyen Kapaklı Belediyesi’nin olayın meydana gelmesinde % 10 oranında kusurlu olduğu, Aksu Ekmek fırınının sürekli sıcak olan baca gövdesine zamanla elektrik tesisat kablolarının temas etmesinin söz konusu olabileceği ya da çatı arasındaki alanı sürekli olarak ısıttığı bilinmekte olup, ayrıca fırın çatısında zamanla biriken un tozlarının kemiriciler (fare vb.) için hem sıcak alan hem de gıda maddesi olarak yaşam alanları olabileceği, kemiricilerinde kabloları kemirerek hasar vereceği ve de kablolarda kısa devrelere bağlı yangın meydana gelmesine sebebiyet verebilecekleri dikkate alındığında, davalı ...’ün (Aksu Ekmek Fırını’nın) % 10 oranında kusurlu olduğu kabul edilerek davanın kısmen kabulü ile kusurlarına göre hesaplanan 121.153,50 TL rucüen tazminatın 25.03.2009 tarihinden itibaren, 1.250,00 TL rucüen tazminatın ise 08.09.2008 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar Atılım İnş. Teks. Tic A.Ş. ile Danışlar Otomotiv San Tic A.Ş'den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, diğer davalının kusuruna göre hesaplanan 24.230,70 TL rucüen tazminatın 25.03.2009 tarihinden itibaren, 250,00 TL rucüen tazminatın ise 08.09.2008 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'den tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin tüm taleplerin ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde tüm taraf vekillerince temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; yerel mahkemece yeniden alınan bilirkişi raporunda, yangının meydana geliş şekli yönünden dosyada alınan ilk raporla çelişkili tespitlerde bulunulduğunu, çatı arasından geçen tesisatın Şok Market tarafından değil, davalı malikler tarafından yaptırıldığını, aksine Şok Marketin söz konusu kabloların kendi işyerine denk gelen kısmında tedbirlerini alarak yalıtım yaptığını, dolayısıyla sigortalı Şok Market'e kusur atfının hatalı olduğunu, yangına ilişkin fotoğraflar incelendiğinde elektrik kablolarına un tozlarının yapışarak bir tabaka oluşturduğunun tespit edildiğini, davalı ... tarafından bu un tozlarının bakım ve temizliğinin yapılmadığı açıkça ortada iken bilirkişi heyetinin bu kadar yoğun bir tabaka oluşturabilen un tozları hakkında çatıda fazla birikmediği ve bu fırının üreteceği tozun çok sınırlı olacağı tespitinde hatalı olduğunu, Türk Borçlar Kanunu'nun 69 uncu maddesi hükmü uyarınca yapı malikinin kusursuz sorumluluğu bulunduğunu, davalıların kusur oranıyla sınırlı olmayıp müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, davalı şirketlerin yangının meydana geldiği alışveriş merkezinin malik ve işleticisi, diğer davalı ...'ün ise ekmek fırını sahibi olmaları itibariyle tüzel kişi tacir oldukları ve haklarına halef oldukları şirket sebebiyle de ticari faize hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Davalılar Atılım İnşaat A.Ş. ve Danışlar Otomotiv A.Ş. vekili temyiz dilekçesinde; kesinleşen Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 2014/758 Esas sayılı dava dosyasının aynı olay nedeni ile açıldığını, kesin hüküm kesin delil teşkil etmekte olup kesin delil bulunan bir konuda, mahkemenin o konunun doğruluğunu yeniden araştırması ve inceleme konusu yapmasının hukuken mümkün olmadığını, davacı lehine hükmedilen vekalet ücretinin yanlış hesaplandığını, tazminat miktarından müşterek ve müteselsilen sorumluymuş gibi tüm tazminat üzerinden vekalet ücreti hesaplanmasının hatalı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasına talep etmiştir.

Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; müvekkilinin kusursuz olduğunu belirtmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık; davalı ... şirketi tarafından İşyeri Sigorta Poliçesi ile teminat altına alınan işyerinde yangın sebebiyle ödenen zararın rücuen tazmini talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1301 inci maddesi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1439, 1472, 1453 ve 1459 uncu maddeleri, Yangın Sigortası Genel Şartları, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesi atfıyla mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası.

3. Değerlendirme

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere, göre taraf vekillerinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Davalıların diğer temyiz itirazları yönünden;

22.06.2008 tarihli olay nedeniyle davalı ... tarafından Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/758 Esas sayılı dosyasında davacının sigortalısı Migros A.Ş. aleyhine zararlarının tazmini için açılan davada davalı sigortalı Şok Marketin bulunduğu binanın yapısı nedeni ile elektrik tesisinde yönetmelikler ile belirtilen hususlar ile gerekli tesis işlemini yapmayarak tedbirsizliği ile olay konusu yangına neden olduğundan" %50 kusurunun bulunduğu, Danışlar Otomotiv San. ve Tic. A.Ş ile Atılım İnş. Tekstil ve Tic. A.Ş'nin yapı sahibi olarak %25 oranında kusurlu olduğu, davacı ... Fırının gerekli yangın önlemlerini almayarak iş yerinin yanmasına yol açmasına sebep olduğu gerekçesi ile %15 oranında kusurlu olduğu ve son olarak davadışı Kapaklı Belediyesinin yönetmeliklere aykırı şekilde tesis edilmiş bir yapıya izin vermesi sebebi ile %10 kusurlu olduğunun belirlemesine göre bilirkişi raporunda belirlenen kusur oranları uyarınca davalı sigortalı Migros A.Ş.'nin 104.662,00 TL maddi tazminat ödemesine hükmetmiş, mahkemece verilen karar Dairemizin 2016/3217 Esas sayılı dosyasında incelemeden geçerek onanmış ve kesinleşmiştir.

Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince 2019/2562 Esas-2020/6101 Karar sayılı 22.10.2020 tarihli bozma ilamı ile Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/758 Esas sayılı dosyasında alınan kusur raporlarının değerlendirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Değerlendirilmesi istenen dosya ile eldeki dava dosyalarında yüklenen tali ve asli kusurlarda farklılıklar vardır. Davalı ... ile dava dışı sigortalı Migros T.A.Ş. arasındaki tazminat davasındaki karar kesin hüküm oluşturmaz ise de rücu davası yönünden sorumluluk davasının kararı güçlü delil oluşturmaktadır.

Davalılara izafe edilen kusur durumu ve kusur raporu kesin delil teşkil etmese de Yargıtay denetiminden geçerek kesinleşen bu davada belirlenen kusur durumu eldeki dava dosyası açısından güçlü delil teşkil ettiği de dikkate alındığında, gerçekleşen olaya ilişkin ciddi farklılıklar olduğundan kesinleşen dava dosyasındaki kusur oranlarının olaya uygun olduğu ve taraflar yönünden güçlü delil teşkil ettiğinden mahkeme kararı taraflar yararına bozulmuştur.

3. Davacı vekilinin diğer temyiz itirazları yönünden;

Dava, tacir şirketler arasındaki iş ve işleme dayalı olarak davacı ... şirketinin davalılara karşı rücuen tahsil isteminde ilişkin olup TTK'nın 3 üncü maddesi uyarınca ticari iş niteliği taşımasına göre davalılar bakımından istem gibi ticari işlerde öngörülen avans faizine hükmedilmesi gerekirken yasal faize hükmedilmesi de doğru görülmemiştir.

VI. KARAR

1-Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bentte açıklanan sebeplerle taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle taraflar vekillerinin ve (3) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan mahkeme kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davacı ve davalıya iadesine,

Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,

26.12.2023 tarihinde Başkan ... ve Üye ...'ün karşı oyları ve oy çokluğuyla karar verildi.

(Karşı Oy)

(Karşı Oy)

KARŞI OY

Uyuşmazlık, davacı ... şirketi tarafından işyeri sigorta poliçesi ile teminat altına alınan işyerinde meydana gelen yangın nedeniyle ödenen zararın, sorumlulukları oranında davalılardan rücuan tahsili isteminden ibarettir.

Somut olayın özellikleriyle olay ve olgulara yukarıda ilâm içeriğinde değinildiğinden ayrıca yer verilmemiştir.

Sayın çoğunluk ile farklı düşünceye ulaşmamızın temel nedeni, eldeki dosyada Çerkezköy 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 10.09.2015 tarihli ve 2009/416 Esas, 2015/728 Karar sayılı kararının temyizen incelenmesi sonucu Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 22.10.2020 tarihli ve 2019/2562 Esas, 2020/6101 Karar sayılı bozma ilamına mı yoksa davacı ... ile davalı Migros Türk A.Ş. arasında görülen ve Koç Allianz Sigorta A.Ş, ile Atılım İnş. Tekstil ve Tic. A.Ş. ve Danışlar Otomotiv San. ve Tic. A.Ş’nin (Danış Center sahibi şirketler) ihbar olunan olarak yer aldıkları ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesince onanıp karar düzeltme isteği reddedilmekle kesinleşen Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 31.03.2015 tarihli ve 2014/758 Esas, 2015/418 Karar sayılı kararına mı itibar olunacağı hususlarına ilişkindir.

Kabul edilmelidir ki tarafları, konusu, hukuki sebebi ve talep sonucu aynı olmadığı için kesin hüküm olarak kabul edilmese de maddi vakıanın aynı olması nedeniyle Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin kesinleşen kararı güçlü delil teşkil eder.

Bununla birlikte Çerkezköy 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 10.09.2015 tarihli ve 2009/416 Esas, 2015/728 Karar sayılı kararının temyizen incelenmesi sonucu Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 22.10.2020 tarihli ve 2019/2562 Esas, 2020/6101 Karar sayılı bozma ilamına ilk derece mahkemesince uyulmakla usuli kazanılmış hak doğmuştur.

Bilindiği üzere bir davada, mahkemenin veya tarafların yaptıkları bir usul işlemi sebebiyle taraflardan biri lehine doğan ve göz önüne alınması zorunlu olan hakka, usuli kazanılmış hak denir. Bu müessese, Yargıtay uygulamaları ile benimsenmiş ve akademik çalışmalarla da kabul görmüş bir ilkedir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 04.02.1959 tarihli ve 1957/13 Esas, 1959/5 Karar sayılı yine Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 09.05.1960 tarihli ve 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı içtihatları). Usuli kazanılmış hak müessesesi, Yargıtayın bozma ilamına mahkemece uyulduktan sonra bozma ilamının bağlayıcı etkisinin kapsamını belirlemek amacıyla Türk hukuk sistemine girmiştir.

Usuli kazanılmış hak; usul ve esasa yani hukuka uygun karar verilmesinin, yargı kararlarında istikrarın, yargılamanın hızlı sonuçlandırılmasının ve kamu düzeninin sağlanması amaçlarına hizmet eden müessesedir. Yukarıda tarih ve sayıları verilen içtihadı birleştirme kararlarında bu husus şöyle açıklanmıştır:

“Usul Kanunumuzda bu şekildeki usule ait müktesep hakka ilişkin açık bir hüküm konulmuş değilse de temyizin bozma kararının hakka ve usule uygun karar verilmesini sağlamaktan ibaret olan gayesi ve muhakeme usulünün hakka varma ve hakkı bulma maksadıyla kabul edilmiş olması yanında hukuki alanda istikrar gayesine dahi ermek üzere kabul edilmiş bulunması bakımından usule ait müktesep hak müessesesi; Usul Kanununun dayandığı ana esaslardandır ve amme intizamıyla da ilgilidir.”

Usuli kazanılmış hak, esasen Yargıtayın bozma ilamı sonrası karar veren ilk Derece Mahkemesinin yapacağı yargılamanın sınırlarını belirlemek amacı ile gündeme gelmiştir. Böylece, Yargıtay içtihatlarında sıklıkla tekrarlandığı üzere, bozma ilamı ile davanın, usul ve kanuna uygun bir yola sokulması amaçlanmıştır. İlk Derece Mahkemesince artık Yargıtay tarafından gösterilen ve doğru olduğu kabul edilen usul ve esaslar dairesinde yargılama yapılması zorunlu hâle gelmektedir. İlk Derece Mahkemesinin bozma ilamına uyması hâlinde artık Yargıtay tarafından gösterilen yolda ilerlemesi beklenir. Böylece; hem yargılamanın, Yargıtayca bozma ilamıyla çizilen esaslar dâhilinde devam ettirilerek doğru, adil ve hızlı bir biçimde sonuçlanması amacına ulaşılır, hem de mahkemeler arasındaki hiyerarşi, uyum, kararlardaki istikrar ve dolayısıyla da kamu düzeni sağlanmış olur.

Bu açıklamalardan sonra usuli kazanılmış hakkın konusunu oluşturan, Yargıtayın bozma ilamındaki tespit ve kabulü önem taşımaktadır. Yargıtay bozma ilamında şu tespitlere yer vermiştir:

“… Aynı olay nedeniyle davalı ... tarafından Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/758 Esas sayılı dosyasında, … bilirkişi raporunda belirlenen kusur oranları uyarınca davalı Migros A.Ş’nin …TL tazminat ödemesine hükmetmiş, Mahkemece verilen karar Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin … sayılı dosyasında incelemeden geçerek onanmıştır.

Bu hali ile raporlar arasında çelişki bulunduğu anlaşılmıştır. Eksik inceleme ile hüküm verilemez.

Bu durumda mahkemece, raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi ve yangın nedeniyle oluşan zararın ve sorumlulukların belirlenmesi açısından yeni bir uzman bilirkişi heyetinden, mevcut bilirkişi raporlarını irdeleyen, çelişkileri gideren, tarafların itirazlarını değerlendiren, ayrıntılı, denetime açık bir rapor alındıktan sonra sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu şekilde karar verilmiş olması doğru görülmemiştir. ...”

Yargıtayın bu tespit ve kabulü, bozma ilamına uyulmasıyla taraflar bakımından usuli kazanılmış hak oluşturmuştur. Bozma ilamında, Yargıtay 4. Hukuk Dairesince onanıp karar düzeltme isteği reddedilmekle kesinleşen Çerkezköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 31.03.2015 tarihli ve 2014/758 Esas, 2015/418 Karar sayılı kararına (dolayısıyla hükme esas alınan bilirkişi raporuna) da değinilmek suretiyle bilirkişi raporları arasında çelişki bulunduğu ve bu çelişkinin giderilmesi gerektiğinden bahsedilmektedir. Bozma ilamıyla ve bozma ilamına uyulmakla artık anılan kararın güçlü delil olma özelliği ortadan kalkmıştır. Aynı şekilde bu karara dayanak yapılan ve farklı kusur dağılımlarına yer veren bilirkişi raporuna itibar edilebilmesi mümkün değildir.

Öte yandan, bozma sonrası mahkemece, yangın olayı nedeniyle alınan tüm bilirkişi ve ek bilirkişi raporları da irdelenmek suretiyle yeni bir bilirkişi raporu alınmış, 13.04.2023 tarihli rapor, daha önce verilmiş tüm raporları da irdeleyip değerlendirmek suretiyle kapsamlı bir sonuç ortaya çıkarmış, mahkemece bu rapora itibar olunarak temyize konu hüküm kurulmuştur.

Hükme esas alınan 13.04.2023 tarihli bilirkişi raporunun kapsamına ve somut olayın özelliklerine uygun, gerekçeli, ayrıntılı, denetlenebilir ve uyuşmazlığı çözmeye elverişli olmasına, daha önce (kesinleşen dosyada hükme esas alınan bilirkişi raporu da dâhil) alınan tüm raporları değerlendirerek kanaate varılmış olmasına, bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin giderilmiş olmasına, usuli kazanılmış hak nedeniyle onanmakla kesinleşen kararın güçlü delil niteliğini kaybetmiş olmasına, tarafların her aşamada bilirkişi raporlarına itiraz etmiş olmaları nedeniyle kesinleşen bilirkişi raporundan bahsedilmesinin mümkün olmamasına, sonuç itibariyle temyize konu kararın bozmaya uygun olmasına göre tarafların temyiz itirazlarının reddiyle avans faizi yönünden ise düzeltilmek suretiyle ilk derece mahkemesi kararının onanması gerektiği düşüncesindeyiz.