Esas No: 2024/10566
Karar No: 2024/11412
Karar Tarihi: 20.11.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/10566 E.  ,  2024/11412 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2024/91 E., 2024/212 K.

KARAR : Kabul

Taraflar arasındaki iş kazasının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda davanın kabulüne dair karara yönelik davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine dair Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davalılar vekilleri tarafından temyiz başvurusunda bulunulması üzerine Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; önceki kararda direnilmesine ve davanın kabulüne dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Hukuk Genel Kurulu tarafından İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi tarafından bozmaya uyularak davanın reddine dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda Dairece kararın bozulması üzerine İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi tarafından bozmaya uyularak davanın kabulüne dair verilen karar davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; davacıların murisi ... 'ün 19.08.2015 tarihinde Mezitli Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ve İnegöl Orman Müdürlüğü Mezitli Orman İşletme Şefliğinin işini yaparken meydana gelen trafik kazasında vefat ettiğini, SGK Rehberlik ve Teftiş Kurulu Başkanlığınca tanzim olunan 20.10.2016 tarih, 93464/26/İR/26 sayılı teftiş raporunda olayın iş kazası olmadığının rapor edildiğini, meydana gelen kaza ile ilgili soruşturmayı yürüten İnegöl Cumhuriyet Başsavcılığınca aldırılan raporda ise 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi B bendi gereğince kazanın iş kazası olduğunun mütalaa edildiğini, tüm bu nedenlerle davacıların murisi ... 'ün geçirdiği kazanın iş kazası olduğunun tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1- Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum müfettişlerince düzenlenen raporda 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi kapsamında olayın iş kazası olmadığına karar verildiğini, Kurumun iş ve işlemlerinin yasaya uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

2- Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; açılan davada ileri sürülen hususların hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, açılan davanın haksız ve hukuka aykırı olduğunu, davacılar murisinin üyesi ve ortağı olduğu kooperatiften almış olduğu işi yaparken vefat ettiğini, Orman İdaresinin kazada sorumluluğunun olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 01.06.2017 tarih, E. 2017/40, K. 2017/307 sayılı kararıyla; davacılar miras bırakanı ile davalı ... arasında hizmet ilişkisinin varlığı sabit olduğundan 19.08.2015 tarihinde meydana gelen kazanın iş kazası olduğu değerlendirilerek davanın kabulü ile, davacının 19.08.2015 tarihinde geçirdiği kazanın 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi kapsamında iş kazası olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 16.01.2018 tarihli ve 2017/2127 Esas, 2018/43 Karar sayılı kararıyla; davalı Kurum vekilinin ve davalı ... vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. İlk Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairenin 09.05.2019 tarih, E. 2018/1530, K. 2019/4155 sayılı kararında; "...Dosya içindeki belgelerden, davalı ... idaresi ile ilgili kooperatif arasında istisna akdine yönelik vahidi fiyat sözleşmesinin yapıldığı, kooperatifin yüklendiği kesim-sürütme ve taşıma işlerini kendi üyeleri ile yaptığı, üyeleri dışında üçüncü kişilere yaptırmadığı, davacılar murisinin ise 05.10.2010 tarihinden itibaren ticari kazanç nedeniyle vergi mükellefi olduğu, 5510 sayılı Kanun'un 4/1(b) kapsamında zorunlu sigortalı kaydının bulunduğu ve kazanın saat 19.00 civarında kendi traktöründe meydana geldiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, davacılar murisinin kaza sırasında yaptığı iş dolayısıyla davalı ... İdaresi ya da Kooperatif ile arasındaki ilişki hizmet akdinin unsurlarından olan bağımlılık ve zaman unsurlarını taşımamaktadır.

Dolayısıyla, davalı ... İdaresi ile ilgili Kooperatif arasında istisna akdine yönelik vahidi fiyat sözleşmesinin varlığı; keza kendi nam ve hesabına taşımacılık faaliyetinden dolayı vergi kaydı bulunan sigortalı müteveffanın kendi traktörü ile aynı yerde üyeleri dışında işçi çalıştırmayan kooperatifin ortağı sıfatıyla taşıma işi yapması karşısında, aradaki ilişki istisna akti kapsamında olup, iş kazasının varlığından bahsedilemez. Mahkemece yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyulmayarak Verilen Direnme Kararı

İlk Derece Mahkemesinin 20.02.2020 tarih, E. 2020/297, K. 2020/23 sayılı kararı ile Mahkeme kararı gerekçesinin yerinde olduğu ve vahidi fiyat sözleşmesinin ... sözleşmesi olarak değerlendirme olanağının bulunmadığı kanaati ile Yargıtay bozma ilamına karşı önceki kararda direnilmesi sureti ile davanın kabulüne dair aynı yönde karar verilmiştir.

C. Yargıtay Hukuk Genel Kurul Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemiz 17.12.2020 tarihli 2020/2881 Esas, 2020/7328 Karar sayılı kararı ile direnme Dairemizce yerinde görülmediğinden ve bu durumda kararın inceleme yeri Yargıtay Hukuk Genel Kurulu olduğundan dava dosyasının Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna sunulmak üzere Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunun 08.12.2022 tarih, 2021/10-87 Esas, 2022/1681 Karar sayılı kararında; davacıların murisi ... ’ün 05.10.2010 tarihi itibariyle zorunlu 5510 sayılı Kanun’un 4/1-b maddesi kapsamında Bağ-Kur sigortalısı olduğu, Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının 20.10.2016 tarihli ve 93464/İR/26 sayılı raporunda olayın işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca iş kazası olmadığının belirtildiği, bu itibarla vahidi fiyat usulüyle ... ile orman köylülerinin üyesi olduğu S.S. Mezit Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi arasında düzenlenen orman envalinin kesimi, sürütme ve taşıma işlerinin yapılması amacıyla düzenlenen sözleşme gereğince Orman İdaresi tarafından yapılacak iş ve koşulların belirlendiği, kooperatif üyesi olan orman köylülerinin kendi aralarında sözleşme şartlarına göre yapılacak işe dair kura ile görev dağılımı yaparak Orman İdaresine teslim etmek üzere orman envalinin kesimi, sürütme ve taşıma işlerini yerine getirdiği gözetildiğinde sözleşme gereğini yerine getirmek üzere Kooperatif üyelerinin aralarında yaptığı görev dağılımına ilişkin kura gereğince 19.08.2015 tarihinde kendisine ait traktör ile kesilen tomrukları çekmek isterken traktörün devrilmesi sonucunda vefat eden davacıların murisi ... ’ün yaptığı işte zaman ve bağımlılık unsurlarının bulunmadığı, bu nedenle ... sözleşmesi kapsamında çalıştığı ve 19.08.2015 tarihinde meydana gelen kazanın iş kazası olmadığının kabul edilmesi gerektiği, önceki hükümde direnilmesinin doğru olmadığı belirtilerek davalılar vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen direnme kararı bozulmuştur.

D. Mahkemece Verilen Yargıtay Hukuk Genel Kurul karar sonrası kararı

İlk Derece Mahkemesinin 01.06.2023 tarih ve 2023/57 Esas, 2023/167 Karar sayılı belirtilen kararı ile Hukuk Genel Kurulu'nun bozma kararı doğrultusunda davanın reddine karar verilmiştir.

E. 3 üncü Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin 27.11.2023 tarih ve 2023/11753 Esas, 2023/11828 Karar sayılı kararında; "....Gerek Dairenin bozma kararı, gerekse bunu teyit eden Hukuk Genel Kurulunun bozma kararı içeriklerinden dava konusu uyuşmazlığın zararlandırıcı sigorta olayının hizmet akdine dayalı iş kazası sayılamayacağı, aradaki ilişkinin istisna akdi ilişkisine dayalı olduğunun anlaşılması, giderek somut uyuşmazlıkta söz konusu zararlandırıcı sigorta olayının davacılar murisinin kaza tarihinde 4/1-b sigortalısı olduğu gözetilerek davacının istemi halinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında iş kazası durumunun değerlendirilmesi gerekirken, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı biçimde karar verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

" gerekçeleriyle söz konusu karar bozulmuştur.

F. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen 4 üncü Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekilinin bozma ilamı doğrultusunda işlem yapılmasını talep ettiği, davacılar miras bırakanının 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b maddesi kapsamında sigortalı olduğu ve sigortalı olduğu iş nedeniyle, diğer bir anlatımla nakliye işi yaparken kaza geçirdiği anlaşıldığından davanın kabulüne ve davacılar miras bırakanının 5510 sayılı Kanun'un 13/1-b maddesi kapsamında iş kazası olduğunun tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1- Davalı Kurum vekili, dava dilekçesinde talebin 4/1-a kapsamında iş kazası tespitine ilişkin olduğunu, ancak Mahkemece talep aşılarak 4/1-b kapsamında iş kazası tespiti yapılmasının hatalı olduğunu, taleple bağlılık kuralının dikkate alınmadığını, dosyada dinlenen tanıkların görgüye dayalı bilgisi olmadığını, salt duyuma dayalı beyanlarla hüküm kurulmasının hatalı olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2- Davalı ... vekili, Mahkemece Hukuk Genel Kurulu kararına uyulması ile usuli kazanılmış hak oluştuğunu, buna göre İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacılar murisi ile vahidi fiyat ile iş yapıldığını, istisna akdi bulunduğunu ve hizmet akdi bulunmadığını, davalı Kurum müfettişlerince düzenlenen raporda da olayın iş kazası olmadığının belirtildiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacılar murisinin vefatı ile sonuçlanan olayın iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Kanunun ilgili maddeleri.

3. Değerlendirme

1. İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bozma sonrasında mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda; davacılar miras bırakanının 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b maddesi kapsamında sigortalı olduğu değerlendirilerek davanın kabulüne karar verilmiş ise de bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.

2. Mahkemece davacılar murisinin kendi nam ve hesabına çalışması nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b maddesi kapsamında sigortalı olduğu kabul edilerek davalı Kurum yönünden iş kazasının tespitine karar verilmesi yerinde ise de davalı ... yönünden taraflar arasında hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği gözetilerek taraf ehliyeti bulunmayan bu davalı hakkında davanın kabulüne yönelik hüküm kurulması usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

20.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.