Esas No: 2023/1600
Karar No: 2023/2787
Karar Tarihi: 20.03.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/1600 E.  ,  2023/2787 K.**

**"İçtihat Metni"**

...

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/2375 E., 2022/1656 K.

...

...

HÜKÜM/KARAR : Esastan Red

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... İş Mahkemesi

SAYISI : 2020/274 E., 2022/368 K.

Taraflar arasındaki iş kazasının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının, ... ili ... yolu mevkiinde davalı ...'ya ait depoda yük boşaltma taşıma işçisi olarak çalıştığını, 14.08.2016 tarihinde davalı işverenin sahibi ve işletmecisi olduğu saman ve yem fabrikasına ait saman tırının boşaltılması esnasında araç üzerinde yük boşaltılan yerin fazla yüksek olması nedeni ile saman çuvallarının müvekkilin üstüne devrildiğini, çuvalların altında kalmamak için müvekkilinin aracın üzerinden atlamak zorunda kaldığını, işyeri yetkililerinden ...'ün olayı polise anlatmadığını ve müvekkiline sürekli olarak yardım edeceklerini telkin ettiklerini, işverenin sigortasız işçi çalıştırmış olması nedeni ile cezalandırılmasını engellemek amacıyla iradesinin bu şekilde fesada uğratıldığını belirterek, dava konusu olayın iş kazası olarak tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili ... yanında çalışmadığını, davacının soruşturma dosyasına verdiği ifadede hayvanlara yem verirken düştüğünü beyan ettiği dikkate alındığında müvekkilinin yanında çalıştığının ispatlanamadığını, olayın hemen akabinde sıcağı sıcağına verilen ifadenin doğru olduğunu, davacının davalıya ait işyerinde çalışırken kaza geçirmediğini beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; gerek işveren gerekse davacı tarafından kurumlarına bir bildirim yapılmadığını, kurum kayıtlarında iş kazası dosyasının bulunmadığını, öncelikle davacının sigortalı işçi olarak çalışıp çalışmadığının tespitinin gerektiğini, davanın açılmasına kurumlarının sebebiyet vermediğini, davacının sigortalı işçi olarak çalıştığına dair kayıt bulunmadığını, davacın açılmasına sebebiyet vermediklerinden dolayı davanın husumet nedeni ile reddine, davacının davasının usul ve yasaya aykırı olması sebebi ile de davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kolluk araştırma tutanağında davacının sürekli çalıştığına dair bilgi edinilemediği, komşu işyeri tanıkları ile dönem bordro tanıkları işyerinde devamlı çalışan hamal olmadığını ve bir kısım tanıklar davacıyı tanımadığını beyan ettiği, tanık ... davacının davalı işyerinde sürekli olarak çalışan olduğuna dair bir beyanda bulunmadığı, davacı tarafça keşif ve bilirkişi ücretlerinin yatırılmaması nedeniyle işyerinin kapasitesinin belirlenmesi noktasında tespit yapılmadığı, işveren tarafından dosyaya ibraz edilen bilgi ve belgelerde davacının isminin yer almadığı, kamu tanığı olarak beyanlarına başvurulan muhtar ve azalar sürekli hamallık yapması söz konusu olmayıp ne iş çıkarsa o işi yaptığını beyan ettiği, davacı tanıklarının beyanları doğrultusunda davacının yevmiye usulü ile kendi nam ve hesabına çalıştığı, olay günü olan 14.08.2016 tarihinde meydana gelen kaza her ne kadar davalı ...'nun işinin yapılması sırasında meydana gelmiş ise de; davacının yevmiye usulüne göre kendi nam ve hesabına çalışması, davacıya ait hizmet döküm cetvelinin incelenmesinde davacı ...'un olayın olduğu 14.08.2016 tarihinde davalı ...'ya ait işyerinde sigortalı işçi olarak çalışmadığının tespit edilmiş olması, hizmet sözleşmesinin zorunlu unsurlarından olan bağlılık unsurunun; davacının kendi nam ve hesabına çalışması nedeni ile somut olayda gerçekleşmediği, ayrıca davacının ücret ödemlerini gösterir banka kayıtları, ücret tediye makbuzları vs. olmadığı, davacının eşinin hesabına gönderilen ödemenin tek başına ispata elverişli olmadığı bu haliyle davacının davalı ...'ya ait işyerinde hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışmadığı anlaşıldığından olayın iş kazası olmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde, davacının yevmiye usulü ile günlük çalışması karşılığı ücretini iş verenden almak surtetiyle çalıştığını, ne söz konusu iş yeri ve depo ile ne de taşımacılık faaliyetiyle herhangi bir bağlantısının olmadığını, yalnızca ücreti karşılığı yüklerin taşınması işlemini yerine getirmekte olduğunu, hal bu iken kendi nam ve hesabına çalışıyor olduğu tespitinin gerçeği yansıtmadığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında davacı serbest piyasa hamalı olup, davacı açısından hizmet akdinin unsurlarının bulunmadığı, davanın reddine karar verilmesinin yerinde olduğu; mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık olmadığı değerlendirilerek davacı tarafın istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353-(1)-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık 14.08.2016 tarihinde meydana gelen kazanın iş kazası sayılmasının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 13 ve devamı maddeleridir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında iş kazası,

"a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b)İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır." şeklinde belirlenmiştir.

3. İş kazası nedeniyle sosyal sigorta yardımlarının yapılabilmesi öncelikle Kurumun zararlandırıcı sigorta olayının iş kazası olduğunu kabul etmesine bağlıdır. İş kazası olgusu Kurumca kabul edilmezse somut olayda olduğu gibi sigortalının ya da hak sahiplerinin olayın iş kazası olduğunu dava yolu ile tespit ettirmesi gerekmektedir.

3. Değerlendirme

İnceleme konusu eldeki davada, mahkemece, davacının, olayın olduğu 14.08.2016 tarihinde davalı ...'ya ait işyerinde sigortalı işçi olarak çalışmadığı, hizmet sözleşmesinin zorunlu unsurlarından olan bağlılık unsurunun; davacının kendi nam ve hesabına çalışması nedeni ile somut olayda gerçekleşmediği, bu haliyle davacının davalı ...'ya ait işyerinde hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Somut uyuşmazlıkta davalı ...'ya ait olduğu iddia olunan saman ve yem fabrikası/deposunda olay günü tırdan saman balyalarının indirilmesi sırasında saman çuvallarının davacı üzerine düşmesi ve davacının da araç üzerinden atlaması sonucu yaralanması ile kazanın meydana geldiği, davacının kazanın meydana geldiği 14.08.2016 tarihinde sigorta kaydının bulunmadığı, davalı Kurum tarafından yapılan soruşturma sonucu düzenlenen 04.02.2020 tarihli raporda davacının davalı yanında 4/a kapsamında sigortalı olarak çalıştığının tespit edilemediği ve maruz kaldığı olayın da iş kazası olduğu kanısına ulaşılamadığının değerlendirildiği, yine davalı Kurumdan getirtilen işyeri sicil dosyalarına göre davalı ... adına 15.11.2011 tarihinde kapsama alınan... sicil nolu Akaryakıt LPG Parekende Satışı işinden işyeri dosyasının bulunduğu, adresinin "... Mah. ... Merkez" olduğu, ayrıca davalı ...'nun ortak ve yetkilisi olduğu ... Gıda Malz. ... Ltd. Şti adına kayıtlı 2330 nolu sicil nolu " ... Köyü ... Beldesi" adresinde bulunan, 21.04.1995 tarihinde kapsama alınan ve mahiyeti bakkaliye olan işyeri kaydının bulunduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece öncelikle davacının talebi bakımından iddia olunan iş kazasının gerçekleştiği işyeri ve işveren netleştirilmeli, bu kapsamda davacının iddiasına konu kaza sırasında tam olarak hangi adreste hangi işyerinde çalıştığı ayrıntılı olarak açıklatılmalıdır. Davalı adına kayıtlı işyerinin mahiyetinin Akaryakıt LPG Parekende Satışı olduğu gözetilerek davalı Kurumdan bahsi geçen depo işyeri ile ilgili olarak ayrı sicilde işyeri dosyası bulunup bulunmadığı araştırılmalı, ayrıca davalı adına saman ve yem fabrikası/depo işyerinden dolayı vergi mükellefiyeti bulunup bulunmadığı, ilgili Belediye Başkanlığından ise ruhsat kayıtları sorularak getirtilmeli, buna göre işverenin tam olarak belirlenmelidir.

Diğer taraftan bahsi geçen saman ve yem fabrikası/depo işyerinde sürekli hamalların bulunup bulunmadığı araştırılmalı, gerekirse beyanlarına başvurularak yapılan saman balyası taşıma işinin süreklilik arz edip etmediği üzerinde durulmalı, iş yerinde hamaliye işlerinin nasıl ve ne sıklıkta yapıldığı, bu indirme ve yükleme sırasında, taşıma işine sürekli davacının çağrılıp çağrılmadığı, davalı iş yerlerindeki mevcut sevk ve irsaliyelerde davacının imzasının bulup bulunmadığı araştırılmalı, piyasa hamallığı ve günü birlik iş yaptığı iddia edilen davacının geçimini gerçekten bu şekilde sağlayıp sağlamadığı tespit edilerek, davalı tarafça davacının serbest piyasa hamalı olduğunun öne sürülmesi karşısında, davacının kendi nam ve hesabına bağımsız çalışıp çalışmadığı araştırılmalı ve bu yönde piyasa hamallarının bağlı bulunduğu Serbest ... Odası veya Yük Taşıyıcıları Odası vs. gibi oda veya derneklerden davacının kaydı olup olmadığı sorulmalı, bilahare tarafları bilen, tarafsız başkaca kamu tanıkları dinlenerek tanık ifadeleri arasındaki çelişkiler giderilmeli, taraflar arasında hizmet akdinin unsurlarının mevcut olup olmadığı tespit edilmek suretiyle, davacının çalışmasının varlığı, süresi ve sürekliliği belirlendikten sonra meydana geldiği iddia olunan iş kazasına ilişkin toplanan tüm kanıtlar birlikte değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

20.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...