Esas No: 2023/1471
Karar No: 2023/4290
Karar Tarihi: 15.06.2023

**1. Ceza Dairesi         2023/1471 E.  ,  2023/4290 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇLAR : Taksirle öldürme, ihmali davranışla kasten öldürme

HÜKÜMLER : Mahkûmiyet

Sanık ... müdafiinin temyiz istemi yönünden; sanık müdafiinin, kanunî süresi içinde öne sürdükten sonra dava dosyasında mevcut Kalecik Noterliğince tanzim olunan 15.06.2021 tarihli ve 780 yevmiye numaralı vekâletnamesinin vazgeçme hususunda içerdiği yetkiye dayanarak 31.05.2022 tarihli dilekçe ile temyiz isteğinden vazgeçtiğini bildirdiği anlaşılmıştır.

Katılan kurum vekili ve sanık ... müdafiinin temyiz istemi yönünden; sanıklar ve suça sürüklenen çocuk hakkında bozma üzerine kurulan hükümlerin; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükümleri temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, 291 ...

maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçelerinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 ... maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

A. Manisa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin, 13.10.2020 tarihli ve 2019/354 Esas, 2020/217 Karar sayılı kararı ile,

1. Sanık ... hakkında taksirle öldürme suçundan, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 85 ... maddesinin birinci fıkrası, 22 nci maddesinin üçüncü fıkrası, 62 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına,

2. Sanık ... ve suça sürüklenen çocuk ...'ün ihmali davranışla kasten öldürme suçundan, 5271 sayılı Kanun'un 223 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ayrı ayrı beraatlerine karar verilmiştir.

B. ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinin, 04.03.2021 tarihli ve 2021/404 Esas, 2021/473 Karar sayılı kararı ile sanıklar ve suça sürüklenen çocuk hakkında İlk Derece Mahkemesince kurulan hükme yönelik katılan ..., katılan kurum vekili, sanık ... müdafii ve sanık ... müdafiinin istinaf başvurularının 5271 sayılı Kanun’un 280 ... maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve 303 üncü maddesi uyarınca düzeltilerek esastan reddine karar verilmiştir.

C. ... Bölge Adliyesi Mahkemesi 4. Ceza Dairesi kararının, katılan kurum vekili ve sanık ... müdafii tarafından temyizi üzerine Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 24.01.2022 tarihli ve 2021/11120 Esas, 2022/504 Karar sayılı kararı ile "Dosya kapsamına göre; ... Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğü'nün 17.09.2019 tarihli balistik inceleme raporunda, sadece suça konu tüfek ve boş kartuşlar yönünden balistik açıdan inceleme yapıldığı, bu haliyle sanıkların savunmalarında belirtildiği şekilde tüfeğin kurulma, tetik ve ateşleme mekanizması gibi çalışma prensiplerinin neler olduğu, pompalı tüfeğin tetiğine basılması durumunda savunmada ileri sürüldüğü gibi "tık" sesi geldikten sonra ikinci kez tetiğe basıldığında ateş etmesinin mümkün olup olmadığı, elden yere düşme halinde mesafe de dikkate alınarak kendiliğinden ateşlenip ateşlenmeyeceği hususlarında bilgi ihtiva etmediği anlaşılmakla, ilgili Adlî Tıp İhtisas Dairesinden bu hususlar ile sanıkların savunmalarında anlattıkları olguların değerlendirildiği bir rapor alındıktan sonra sanıkların hukuki durumlarının yeniden değerlendirilmesinin zorunluluk arzetmesi" nedeniyle bozulmasına ve dava dosyasının 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

D. Manisa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin, 24.05.2022 tarihli ve 2022/66 Esas, 2022/164 Karar sayılı kararı ile,

1. Sanık ... hakkında taksirle öldürme suçundan, 5237 sayılı Kanun'un 85 ... maddesinin birinci fıkrası, 22 nci maddesinin üçüncü fıkrası, 62 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına,

2. Sanık ... ve suça sürüklenen çocuk ...'ün ihmali davranışla kasten öldürme suçundan, 5271 sayılı Kanun'un 223 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ayrı ayrı beraatlerine karar verilmiştir.

E. Dava dosyası, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca tanzim olunan, 25.01.2022 tarihli ve 2022/112128 sayılı, düzelterek onama görüşlü Tebliğname ile Daireye tevdi olunmuştur.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

1. Katılan kurum vekilinin temyiz nedenleri, sanık ... yönünden suç vasfına, sanık ... ve ... yönünden sübuta, eksik inceleme ile karar verildiğine, vekalet ücretine,

2. Sanık ... müdafiinin temyiz nedenleri, suç vasfına,

İlişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

İlk Derece Mahkemesinin Kabulüne Göre;

1. Maktul ve erkek arkadaşı sanık ... ile suça sürüklenen çocuk ... ve erkek arkadaşı sanık ...'ın maktulün öldürüldüğü günden bir gün önce akşam saatlerinde ...'ün evinde bulundukları sırada gecenin ilerleyen saatlerinde ...'ün babasının rahatsızlanması üzerine hastaneye kaldırıldığı, maktul, ..., ... ve annesinin hastaneye gittikleri, gece yarısı 03.00 sularında maktul, ... ve ...'ün, ...'ün ikametine döndükleri sırada ...'ı eve çağırdıkları, maktul ve ...'ün mutfakta yemek hazırladıkları sırada, ... ve ...'ın, ...'ün babasına ait yatak odasında bulunan tüfekleri alarak aralarında şakalaşmaya başladıkları ve mutfağa geldikleri, burada da ...'ın tüfeği ...'e doğrulttuğu, ...'in de ...'a doğrulttuğu, ...'ün "boş silahlarla bizi mi korkutacaksınız" dediği, ...'ın bu sırada tüfeği maktule doğrulttuğu ve tetiğe bastığı, tüfeğin ateş alması üzerine maktul ...'nin başından yaralandığı, olayın şokuyla ...'in ilk olarak evi terk ettiği, maktulün tepkisiz bir şekilde yerde yatıyor olarak bulunması ve seslenmelerine rağmen ses vermemesi üzerine ... ve ...'ün de evden ayrıldıkları ve ...'ın evine gittikleri, ...'ın üzerini değiştirdiği, sonrasında ... ve ...'ın olayda kullanılan tüfek ile birlikte karakola giderek teslim oldukları, ...'in de bir süre sonra Manisa otogarında yakalandığı, maktulün yaralanmasından sonra polis ya da ambulans çağırmadıkları belirlenmiştir.

2. Sanık ... üzerine atılı eylemi ikrar etmiş, kasten hareket etmediğini savunmuştur. Sanık ... ve suça sürüklenen çocuk ... ise atılı suçu inkar etmişlerdir.

3. Suça sürüklenen çocuk ...'ün babası tanık ...'nın, Cumhuriyet Başsavcılığınca alınan beyanlarında "yatak odasında kapının arkasında tüfeklerim durur, evimize torunlarım ve yeğenlerim sık sık geldikleri için ben hiçbir zaman tüfeği dolu bırakmam, fişeklerde yine yatak odamızda bilgisayar masası vardır, masanın üzerinde bulunan bir saklama kutusu gibi düşünebileceğimiz bir kutunun içinde

bulunur, rafın üst tarafına koyarım, çocuklar burada üst rafa ulaşamazlar, fişekler kutunun dışında görülmez" şeklinde beyanda bulunmuştur. Tanık ...'nın Mahkemece alınan beyanlarında "Ben hiçbir zaman tüfeği dolu tutmazdım. Fişekler bilgisayar masasının ikinci rafındaydı. Dışarıdan büyük insan görürdü..." şeklinde beyanda bulunmuştur. Aynı şekilde suça sürüklenen çocuk ...'ün Cumhuriyet Başsavcılığınca alınan beyanlarında "babam avdan döndükten sonra tüfekleri yatak odasına içleri boş ve ... bırakır." şeklinde beyanda bulunmuştur.

4. Sanık ...'in kollukta müdafii huzurunda alınan beyanlarında "... eline aldığı tüfeğin tetiğine bastı ve TIK diye bir ses geldi, bu sesin ardından ... elindeki tüfekten tekrar ŞAK ŞAK diye bir ses daha geldiğini duydum, o zaman bu sesin kurma sesi olduğunu anladım, ben ...'u bu ses sonrası dikkat et, tüfek doludur diye söyledim, uyardım" şeklinde beyanda bulunmuştur. Yine Sanık ...'in kollukta müdafii huzurunda alınan beyanlarında "... elindeki tüfeği ...'a doğru doğrultarak vurayım mı seni diye şakasına söyledi" şeklinde beyanda bulunmuştur. Aynı şekilde suça sürüklenen çocuk ...'ün beyanlarında "Hepimiz mutfakta idik. ... elindeki tüfeği ...'ye doğrultarak vurayım mı seni dedi. Daha önce bana doğrulttu" şeklinde beyanda bulunmuştur.

5. Maktul'ün babası tanık ...'ın olaydan yaklaşık 3 saat sonra "...'ün, ... isminde bir erkek arkadaşı vardı. Daha önceden de ona kaçmıştı. ..., ...'ün ...'a kaçtığını söylemiş. ...'ün geri getirdiler. ... da ...'yi öldüreceğim diye söylemiş. Biz bunu ...'den duyduk" şeklinde beyanda bulunmuştur. Yine suça sürüklenen çocuk ..., Cumhuriyet Başsavcılığınca alınan beyanlarında "Biz daha önceki bir tarihte ... ile kaçmıştık. ... bunu etrafa yaymıştı" şeklinde beyanda bulunmuştur.

6. Manisa Adlî Tıp Şube Müdürlüğünün, 27.01.2020 tarihli otopsi raporuna göre, maktulün, sol gözünün alt dış kısmında ve sağ bacak arkasında av tüfeği giriş yaraları bulunduğu, ölümünün, ateşli silah saçma taneleri yaralanmasına bağlı kafa kubbesinde ve kafa tabanında kırıklar ile birlikte beyinde ve beyincikte yaralanma, C1 servikal vertebrada kırık ile medulla spinalis yaralanması sonucu meydana geldiği, otopsi raporu ve fotoğraflarına göre atışların yukarıdan aşağı doğru olduğu tespit edilmiştir.

7. Olay yeri inceleme raporuna göre, olay yerinde iki av tüfeği boş kartuşu bulunduğu, ... Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğünün, 17.09.2019 evrak tarih sayılı uzmanlık raporuna göre, olay yerinde bulunan iki boş kartuşun suçta kullanılan "Torun X5 Süper Magnum" marka silahtan atıldığı tespit edilmiştir.

8. Yargıtay bozmasından sonra aldırılan, Adlî Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesinin, 23.03.2022 tarihli raporuna göre;

"1.4- Atış poligonumuzda çap ve tipine uygun fişekler (12 kalibre) kullanılarak yapılan uygulamalı incelenmesinde, fişek haznesine el ile kapasitesince fişek yüklendikten sonra kurma mekanizmasına ait kolun çekilip bırakılmasıyla fişek yatağına haznedeki fişeklerden birini aldığını ve tetiğine basınç kuvveti uygulandığında fişek yatağındaki fişeği patlatığını, kullanılmaya elverişli olup, ateş etmesine mani mekanik arızası bulunmadığını,

1.5- Atışa hazır halde yani fişek yatağında fişek var ve emniyeti açık iken tetiğine basınç kuvveti uygulanmadan çekme, çekiştirme veya sarsıntı gibi etkenlerle kendiliğinden patlamadığını,

Yine atışa hazır halde iken (fişek yatağında fişek var ve emniyeti açık ) beton gibi sert bir zemine üzerine düşürülmesi ya da dipçiği yere gelecek şekilde düşmesi veya vurulması sırasında da kendiliğinden patlamadığını,

Fişek yatağındaki fişeğin patlaması için elektronik tetik ölçme cihazı ile yapılan ölçüm sırasında tetiğine 2.5 kg civarında basınç kuvveti uygulanması gerektiğinin tespit edildiği" vurgulanmıştır.

9. Katılan beyanları, tanık beyanları, uzmanlık raporları, kollukça tutulan tutanaklar, olay yeri fotoğrafları, nüfus ve adlî sicil kayıtları dosyada mevcuttur.

IV. GEREKÇE

A. Katılan Kurum Vekilinin, Suça Sürüklenen Çocuk ... ve Sanık ... Yönünden Sübuta Yönelen Temyiz Nedenleri

Otopsi raporuna göre maktulün vücudundaki isabet yerinin kafa bölgesi oluşu ve maktulün olay yerinde hayatını kaybettiğine dair kayıtlar, sanık ... ve suça sürüklenen çocuğun ikametten ayrıldığında maktulün yaşadığına dair bir tespitin olmaması, dosya kapsamında olay anına ilişkin görgü tanığının bulunmaması ve olayın hemen sonrasında maktule seslenildiğinde tepki vermemesi hususları birlikte değerlendirildiğinde, sanık ... ve suça sürüklenen çocuğun ihmali davranışlarıyla maktuldeki ölüm sonucunun gerçekleştiğine dair dosya kapsamında her türlü şüpheden uzak, kesin, yeterli ve inandırıcı deliller bulunmadığı anlaşıldığından, Mahkemece yapılan uygulamalarda hukuka aykırılık bulunmamıştır.

B. Katılan Kurum Vekili ve Sanık ... Müdafiinin Suç Vasfına Yönelen Temyiz Nedenleri

Olay ve Olgular kısmında belirtilen hususlar ve Adlî Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesinin raporuna göre, silahın, kurma mekanizmasına ait kolun çekilip bırakılmasıyla fişek yatağına haznedeki fişeklerden birini aldığı, mekanik bir arızasının, bulunmadığı, çarpma gibi dış etkenlerce patlamayacağı, tetiğe 2,5 kg bir ağırlık uygulandığında patlamanın gerçekleşeceği tespit edildiğine göre;

Sanıklar ... ve ...'ın olay tarihinde ...'ün ikamet ettiği evin yatak odasına girerek av tüfeklerine yöneldikleri, sanık ...'in eski av tüfeğini, sanık ...'ın ise suçta kullanılan yeni av tüfeğini eline aldığı, sanık ...'ın av tüfeğinin tetiğine bastıktan sonra "TIK" sesi geldiği, pompa mekanizmasını harekete geçirerek fişeği atım haznesine sürdüğü (sanık ...'in beyanında geçen şak şak sesi), sanık ...'in eski av tüfeğini, sanık ...'ın ise yeni av tüfeğini alarak mutfağa girdikleri, sanık ...'ın maktule tüfeği doğrulttuğu ve "seni vurayım mı" dediği, devamında 2,5 kilogram basınç uygulayarak, bilerek ve isteyerek tetiğe bastığı, av tüfeği saçma tanelerinin yakın atış mesafesinden maktulün yüzüne isabet ettiği, maktulün ateş etkisi ile yüz üstü yere düştüğü sırada sanığın bir kez daha tetiğe bastığı ve maktulü uzak atış mesafesinden sağ bacak arkasından vurduğu (ATK Fizik İhtisas Raporu 1.5 ... maddesi),

Bu şekilde, sanık ...'ın bilerek ve isteyerek maktule av tüfeği ile iki kez ateş etmek suretiyle doğrudan kasıtla ölümüne sebebiyet verdiği anlaşıldığından, 5237 sayılı Kanun'un 21 ... maddesinin birinci fıkrası delaletiyle kasten öldürme suçundan hüküm kurulması yerine yanılgılı ve yetersiz gerekçeyle taksirle öldürme suçundan hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.

C. Katılan Kurum Vekilinin Vekalet Ücretine Yönelen Temyiz Nedeni

Katılan kurum kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 14 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca maktu vekalet ücretinin sanık ...'ten tahsili ile katılana verilmesine hükmedilmemesi, hukuka aykırı bulunmuştur.

V. KARAR

A. Sanık ... Müdafiinin Temyiz İstemi Yönünden

Sanık müdafiinin usûlüne uygun şekilde temyiz isteğinden vazgeçmesi nedeniyle, 5271 sayılı Kanun’un 266 ncı maddesinin birinci ve ikinci fıkraları gereği sanık müdafiinin temyiz istemi yönünden dava dosyasının, oy birliğiyle İNCELENMEKSİZİN İADESİNE,

B. Katılan Kurum Vekilinin, Suça Sürüklenen Çocuk ... ve Sanık ...'in Beraatlerine İlişkin Temyiz İstemleri Yönünden

Gerekçe bölümünün "A" paragrafında açıklanan nedenle Manisa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin, 24.05.2022 tarihli ve 2022/66 Esas, 2022/164 Karar sayılı kararında katılan kurum vekilince öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun’un 289 uncu maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKÜMLERİN ONANMASINA,

C. Katılan Kurum Vekili ve Sanık ... Müdafiinin Suç Vasfına Yönelen Temyiz Nedenleri Yönünden Sanık ... Hakkında Verilen Kararın İncelenmesinde

Gerekçe bölümünün "B" ve "C" bentlerinde açıklanan nedenlerle katılan kurum vekili ve sanık ... müdafiinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden Manisa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin, 24.05.2022 tarihli ve 2022/66 Esas, 2022/164 Karar sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy çokluğuyla BOZULMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca Manisa 5. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

15.06.2023 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY

Sanık ... ve maktul ...'nin mutfakta yemek hazırladıkları sırada sanıklar ... ve ...'ın ... babasına ait yatak odasına girdiklerinde kapının arkasında muhafaza edilen iki adet tüfekleri fark ettiklerinde sanık ...'ın süper magnum torun x5 marka tüfeği aldığı, gerek sanık ...'in savunması gerekse Sanık ...'ın beyanlarına göre sanık ...'in bu tüfeği doldurmadığı, sanık ...'in bu tüfeğe manevra yaptırdığı, daha sonra sanıklar ... ve ...'in mutfağa geldikleri, ...'in de tüfeği ... doğrulttuğu, ...'in de ...'e tüfeği doğrulttuğu, ...'ün "Bu silahlarla bizi mi korkutacaksınız?" dediği, sanık ...'ın bu sırada tetiğe bastığı, tüfeğin ateş alması üzerine ...'nin başından yaralandığı, akabinde sanık ...'in olayın etkisiyle tüfeğin tetiğine bir kez daha basması sonucunda ikinci atışın maktulün sağ bacağına isabet ettiği olayda;

Sanık ... ile maktul arasında önceye dayalı bir husumet bulunmadığı, husumet olması durumunda maktulun sanık ... ile bir araya gelmeyi kabul etmeyeceği, ayrıca olay gecesi sanıkları ... ve maktul ...'nin çağırdıkları, maktulü doğrudan kasten öldürmek istemesi durumunda kız arkadaşı ...'ün ve sanık ...'in gözleri önünde böyle ağır bir eylemi yapacak olmasının mantıklı olmadığı, zira olayı bu şekilde gerçekleştirmesi durumunda olayın şahitlerinin bulunması, akabinde ... yıllar cezaevinde kalacak olmasının yanında kız arkadaşının bu durumdan ziyadesiyle etkilenebileceğinden akıl ve mantık dışı olduğu, kaldı ki ilk atışı maktulün kafasına doğru yapmış olmasından sonra ikinci atışıda maktulün sağ ayak tarafına doğru yapmasınında mantıklı olmadığı, sanık ...'in kollukta ...'ın tüfeğin tetiğine bastığında tık diye bir ses geldiği ve ardından tüfekten şak şak diye bir ses daha geldiğini duyduğu ,o zaman bu sesin kurma sesi olduğunu anladığından ...'a "Dikkat et tüfek doludur" diye söyleyip uyardım şeklindeki beyanından da anlaşılacağı üzere av tüfeği konusunda deneyim sahibi olmadığının anlaşılan sanık ...'ın tetiğe ilk bastığında tık diye bir ses duyması sonrasında tüfeğe şak şak diye bir ses gelecek şekilde manevra yaptırmış olmasının tüfeğin dolduğuna dikkat etmemiş olabileceği sonucunu çıkarmak gerektiği, zira tüfeğin dolduğunu, atışa hazır hale geldiğini tam olarak kavraması durumunda tüfeği önce kız arkadaşı ... 'a doğrultması, ...'ünde boş tüfeklerle bizi mi korkutacaksınız demesi, daha sonra sanık ...'in tüfeği ... doğrultarak "vurayım mı seni" demesi şeklinde hadisenin gerçekleşmiş olmaması gerektiği, ancak olayın şakavari gerçekleştiği yönündeki savunmanın diğer sanıklar tarafından da doğrulanması karşısında sanık ...'in tüfeğin boş olduğu düşüncesiyle hareket etmiş olmasının ön plana çıktığı, her ne kadar şaka amaçlı tüfek bu şekilde patlamış olduğu şeklindeki savunmaya karşılık sanığın yaşı itibariyle tüfeğe manevra yaptırması durumunda bu tüfeğin dolmuş olabileceğini, yani tüfeğin kurma mekanizmasına ait kolun çekilip bırakılmasıyla fişek yatağına haznedeki fişeklerden birini aldığını, atışa hazır durumuna gelmiş olabileceğini düşünerek bu şekilde tüfeği doğrultmaması, tetiğe hiç bir şekilde basmaması gerektiği, sanığın tüfeğin tetiğine iradi olarak 2.5 kg civarında basınç kuvveti uygulayarak basmıs olduğu, dolayısıyla sanığın bu eyleminin gelişimine göre kasten öldürme fiilinden ziyade olursa olsun kastıyla hareket ettiğinin kabulüyle TCK'nın 81, 21/2 maddeleri kapsamında olası kastla öldürme suçundan cezalandırılmasına karar verilmesi gerektiği görüşündeyim. 15.06.2023