Esas No: 2010/7014
Karar No: 2011/9645
Karar Tarihi: 27.09.2011

**4. Hukuk Dairesi         2010/7014 E.  ,  2011/9645 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı ... Köy İşleri Bakanlığı vekili Avukat ... ... vd. tarafından, davalı ... ve diğerleri aleyhine 21/04/2000, 24/04/2000, 27/07/2000, 29/05/2000, 21/04/2000, 27/07/2000, 21/04/2000 ve 11/05/2000 günlerinde verilen dilekçeler ile haksız eylem nedeniyle tazminat istenmesi üzerine yapılan yargılama sonunda; Mahkemece davanın kısmen kabulüne dair verilen 09/06/2009 günlü kararın Yargıtay’da duruşmalı olarak incelenmesi bir kısım davalılar vekilleri ile duruşmasız olarak incelenmesi de davacı ile bir kısım davalılar ve vekilleri taraflarından süresi içinde istenilmekle, sehven duruşma gününün tebliğ olunmadığı, duruşmalı temyiz eden davalılar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ..., ... ..., ..., ... ..., ..., ..., ..., ... ..., ..., ..., ..., ... ve ... ...'a varsa vekillerine ... duruşma gününün tebliğine dair 27/09/2011 duruşma günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalılar ..., ... ve diğerleri vekili Avukat ..., asil ... ve vekili Avukat ..., ... ve 17 arkadaşı vekili Avukat ..., asiller ..., ..., ..., ..., ... ile ... vekili Avukat ..., asil ..., ... vekili Avukat ... ... ... ile ... ve diğerleri vekili Avukat ... ve davacı hazine vekili Avukat ... geldiler. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve hazır bulunanların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra taraflara duruşmanın bittiği bildirildi. Dosyanın görüşülmesine geçildi. Tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre tarafların aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları reddedilmelidir.

2-Davacının diğer temyiz itirazına gelince:

Dava, çiftçilere ucuz kimyevi gübre temini amacıyla çıkarılan Bakanlar Kurulu kararları ve genelgelere aykırı işlemlerle gerçekte var olmayan gübre satışlarına haksız şekilde destekleme primi ödenmesi nedeniyle tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece istem kısmen kabul edilmiş; karar, davacı ... bir kısım davalılar tarafından temyiz olunmuştur.

a)Davacı birleşen Ankara 21. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/353 Esas sayılı dosyasında Yozgat İline bağlı ... ve Çandır İlçe Tarım Müdürlüğü görevlileri ile ilgili TÜGEM Genel Müdürlüğü ve haksız eylemi doğrudan gerçekleştiren kişileri davalı göstererek ... İlçesinde faaliyet gösteren gübre dağıtım şirketi bayiinden çiftçilere ... gibi gösterilen ve gerçekte var olmayan gübre karşılığı ödenen destekleme priminin haksız olduğu iddiasıyla ..., Çandır, Felahiye ve ... İlçelerindeki ödemeler karşılığı uğranılan zararın giderimini istemiştir.

Mahkemece bilirkişi raporu esas alınarak Yozgat'ın ... İlçesindeki bayii vasıtasıyla yapılan gübre satışlarının ... olduğu gerekçesiyle bu davadaki istem reddedilmiştir.

Dosya kapsamına göre Yozgat'ın ... İlçesinde faaliyet gösteren ve merkezi Eskişehir/Sivrihisar'da bulunup da yurt çapındaki bayiiliklerine gerçekte gübre satışı yapmadığı halde gübre satışı yapmış gibi faturalar düzenleyip il-ilçe tarım müdürlüklerine onaylatan Kirvem adlı şirketin bayii olan (... Ticaret) ... ... adına toplam 380 ton kimyevi gübre için kestiği 4 faturaya karşılık ..., Çandır, Felahiye ve ... İlçelerindeki çiftçilere toplam 389,5 ton kimyevi gübrenin yani 9,5 ton fazlasıyla ... gibi gösterilerekdestekleme primi ödendiği anlaşılmaktadır. Bu durum dahi, yurt çapındaki faaliyetleri şaibeli gübre dağıtım şirketinin Yozgat/...'daki bayisi aracılığıyla yaptığı kimyevi gübre satışlarının ... olduğunun kabulünü mümkün kılmamaktadır. Kaldı ki, anılan yerdeki gübre satışlarının ... olduğuna dair delil de bulunmamaktadır. Şu durumda, Yozgat/... ve Çandır İlçelerindeki gübre satışlarına dair faturalar üzerinden ödenen miktar yönünden davalı gösterilen .../Çandır İlçe Tarım Müdürlüğü görevlileri ile ilgili TÜGEM görevlileri ve haksız eylem faillerinin zarardan sorumlu tutulması gerekir. Bu yön gözetilmeden istemin reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan kararın bozulması gerekmiştir.

b)Asıl ve bir kısım birleşen davalarda davalı gösterilen Eskişehir İl Tarım Müdürlüğü bünyesinde teknisyen olarak görev yapan ... yönünden istem reddedilmiştir.

Dosyada bulunan müfettiş fezlekesi ekindeki destekleme primi ödemelerine dair belgeler arasında yer ... bir kısım (form-4) adlı belgede davalı ...'nun da imzası bulunmaktadır. Bu haliyle davalı ... da ödemelere esas belgelere imza atarken imza yetkisi karşılığı olan inceleme ve denetleme görevini yerine getirmemiştir. Şu durumda, anılan davalının da imzaladığı belgeler karşılığı ödenen miktar yönünden diğer bir kısım davalılarla birlikte müşterek-müteselsil sorumluluğu bulunmaktadır. Bu yönün gözetilmemesi doğru olmadığından kararın bozulması gerekmiştir.

3-Davalıların diğer temyiz itirazlarına gelince:

a)Dosyada bir kısım davalılar Bakanlar Kurulunun 95/6488 sayılı ve 97/10244 sayılı kararları ile ilgili genelgeler doğrultusunda çiftçilere ucuz kimyevi gübre temini çerçevesinde ödeme yapılan çiftçiler tarafından dava konusu edilen kısımlar için ödeme yapıldığını, yine bir kısım idare görevlisi davalıların maaşlarından kesintiler yapıldığını savunmuşlardır. Mahkemece bu konuda herhangi bir araştırma yapılmadan karar verilmiştir. Şu durumda, mahkeme dava konusu edilen ödemeler yönünden ödeme yapılan çiftçiler ve bayiler ile müfettiş incelemesi sonucu sorumluluğu belirlenen Tarım Bakanlığı'nın Merkez ve Taşra

Teşkilatı görevlileri ile haksız eylemi gerçekleştirenlerin herhangi bir ödeme yapıp yapmadıkları, memur olanların maaşlarından kesinti yapılıp yapılmadığı araştırılıp ödeme varsa ilgili davalardaki tazminat miktarlarından indirilmesi gerekir. Bu yön gözetilmeden eksik inceleme sonucu karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

b)Hükümde Tarımsal Üretimi Geliştirme Genel Müdürlüğü (TÜGEM) görevlileri Eskişehir İl Tarım Müdürlüğü görevlilerinden sıralamada daha üst fıkrada sorumlu tutulmuşlardır. Oysa 97/10244 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca usulsüzlükleri gerçekleştiren Kirvem adlı gübre dağıtım şirketinin merkezi Eskişehir/Sivrihisar'da olduğundan Eskişehir İl Tarım Müdürlüğü Merkezi TİM olarak geçmekte ve ödemelerin yapılmasına neden olan form-4 adlı belgeler bu müdürlükte düzenlenip onaylanmaktadır. TÜGEM'in görevi ise gübre dağıtım şirketlerinin faaliyetlerinin takibini yapmaktır. Şu durumda, Eskişehir İl Tarım Müdürlüğü görevlilerinin sorumluluk sırası TÜGEM görevlilerinden önce gelmelidir. Mahkemenin bu yönü gözetmemesi doğru görülmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.

c)Dosya içeriğinden davacı idarenin dava konusu ödeme uygulamasının işleyişini izlemek konusundaki düzenleme eksiğinin bulunması, gübre bayiilerinin denetim yöntemi hakkında, davalılara belli bir eğitim verilmeden, bir bölümü uzmanlık alanları dışında kalan konularda da inceleme yapmalarının beklenmesi, davalıların görev alanlarının genişliği ve çalışanların yetersizliği gibi nedenlerinde zararın doğmasında ve artmasında etkili olduğu anlaşıldığından, tüm bu nedenlerle birlikte değerlendirilerek, gerçekleşen zarardan davacı bakanlığın merkez ve taşra teşkilatında görev yapan davalılar yönünden, haksız eyleme doğrudan iştirak eden ... dışındakilere yönelik tazminattan BK'nun 43. ve 44. maddeleri uyarınca uygun bir miktar indirim yapılmalıdır.

Anılan yön gözetilmeden verilen karar usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

d)Birleşen Ankara 30. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/244 Esas sayılı davasındaki davalılardan birisi mühendis Haki Ergül olup bu dava ile ilgili hüküm fıkrasında isminin davada hiç yer almayan ... ... şeklinde yazılması maddi hata olup hükümdeki sorumlu tutulan kişinin Haki Ergül olarak benimsenerek bu husus bozma nedeni yapılmamıştır.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda (2) nolu bentte gösterilen nedenlerle davacı yararına, (3) nolu bentte gösterilen nedenlerle davalılar yararına BOZULMASINA; tarafların öteki itirazlarının ilk bentteki nedenlerle reddine ve temyiz eden davacı yararına takdir olunan 825.00 TL duruşma avukatlık ücretinin davalılara ve davalılar ... vdl., ... ve ... vdl. ... ve ... ve ... vdl. yararlarına takdir olunan 825.00 TL duruşma avukatlık ücretinin de davacıya yükletilmesine ve davalılardan peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 27/09/2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.