Esas No: 2023/8444
Karar No: 2023/10100
Karar Tarihi: 23.10.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/8444 E.  ,  2023/10100 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/1187 E., 2023/469 K.

HÜKÜM/KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2018/144 E., 2020/157 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı gerekçesiyle yetim aylığının kesilmesine yönelik Kurum işleminin iptali ile kesildiği tarihten itibaren aylıklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile SGK denetim raporunda ifadesi alınan yönetici ve site görevlisinin beyanı ve site yöneticisine dava dışı ...'in aidat alma yönündeki makbuzun kendi adına yazılmaması ve ... adına yazılmasını talep etmesi, ... 'in nufüs adres bilgileri tablosunda 2012 yılında ... Mah. 1371 Sok. No:14 adresinde oturduğunun bildirilmesi, davacı ...'in adres bilgilerinde 24.10.2013 tarihinde ... Mah. 1371 Sok. No:14 Esenyurt adresinde oturduğunun görülmesi, ayrıca dava dışı ...'in belirtilen adreslerde oturduğuna dair kira kontratı, tapu senedi ve İski, doğalgaz, elektrik abonelikleri ile ilgili bir belge sunulmaması karşısında raporun aksinin davacı tarafından ispat edilmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili, boşanma tarihinden itibaren davacı ile eşinin ayrı yerlerde yaşadıklarını, Mahkemeye sunmuş olduğu yerleşim yeri bilgileri raporunun bu konuda ileri sürülen iddia ve görüşleri ciddi bir şekilde ortadan kaldırdığını, davacının rahatsızlıkları ve iki genç kız evladının sorunları için davacı eşinin sırf bu nedenle aynı eve bir kaç kez gitmesi hali aslında takdir edilecek bir durum olarak nitelendirilmesi gerektiği, boşanmanın sırf maaş teminine yönelik olarak muvazaalı olarak yapıldığına ilişkin iddia ve görüşlerin gerçek dışı olup hukuka aykırı olan red kararının kaldırılmasını, davanın kabulü gerektiğini belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince denetmen raporunda dinlenen tanık beyanları ve Medula kayıtlarından davacı ve boşandığı eşinin birlikte yaşadıkları sonucuna ulaşıldığı, nüfus aile kayıtlarının incelemesinden davacının boşandıktan sonra ayrı yaşadığını iddia ettiği halde boşandığı eşinden olma 2. çocuğunun doğduğu, dosya kapsamına ve toplanan delillerin değerlendirilmesine göre davalı ve eşinin boşandıktan sonra Kurum raporunda tespit edildiği üzere birlikte yaşadıkları, denetim raporunun aksinin ispat edilemediği, kurum işleminin yerinde olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, istinaf dilekçesinde belirttiği sebeplere dayalı olarak temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı gerekçesiyle hak sahibi sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının kesilmesine dair Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 56/2 nci maddesidir.

3. Değerlendirme

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanununun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56 ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki,boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56 ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

Sonuç olarak; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasına dayalı açılan bu tür davalarda eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönem yönünden ortaya konulması önem arz etmektedir. Bu aşamada, özellikle Anayasa'nın 20., 5510 sayılı Kanunun 59 uncu, 100 üncü, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 28 inci, 45 inci, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 3 üncü, 45 – 53 üncü, 4857 sayılı İş Kanununun 32 inci, 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 6 ncı, 24 – 33 üncü, 189 uncu, 190 ıncı, 191 inci, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 6 ncı, 19 uncu, 20 inci, maddeleri ve diğer ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yöntemince araştırma yapılmalı, tarafların göstereceği tüm kanıtlar toplanmalı, bildirilen ve dinlenilmesi istenilen tanıkların ifadeleri alınmalı, davacı ile boşandığı eşinin yerleşim yerlerinin saptanmasına ilişkin olarak; muhtarlıktan ikametgah senetleri elde edilmeli, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden sağlanan nüfus kayıt örnekleri ile yerleşim yeri ve diğer adres belgelerinden yararlanılmalı, adres değişiklik ve nakillerine ilişkin bilgilere ulaşılmalı, özellikle ilgili Nüfus Müdürlüğü’nden adres hareketleri, tarihleriyle birlikte istenilmeli, ilgililerin su, elektrik, telefon aboneliklerinin hangi adreste kimin adına tesis edildiği saptanmalı, seçmen bilgi kayıtları getirtilmeli, varsa çalışmaları nedeniyle resmi-özel kurum ve kuruluşlara verilen belgelerde yer alan adresler dikkate alınmalı, boşanan eşler 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yer almakta iseler adlarına ödeme yapılabilecek özel olarak açılan banka hesabı bulunup bulunmadığı belirlenmeli, boşanan eşlerin kayıtlı oldukları bölge-bölgeler yönünden kapsamlı Emniyet Müdürlüğü-Jandarma Komutanlığı araştırması yapılmalı, anılan mahalle-köy muhtar ve azalarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

Eldeki dosyada, davacının 09.05.2000 tarihinde kesinleşen ilamla eşinden boşandığı, davacıya 25.05.1981 tarihinde vefat eden babasından dolayı ölüm aylığı bağlandığı, 2. çocuğun iddet müddeti içinde 05.01.2001 tarihinde doğduğu, Kurum tarafından 26.02.2017 tarihli denetim raporuna dayalı olarak ölüm aylığının kesildiği ve 18.6.2014-17.2.2018 tarihleri arası yersiz ödenen aylıkların borç çıkarıldığı, SGK denetim raporunda beyanı alınan ...'ın 04.12.2017 tarihli imzalı beyanında, ... Tatil Evleri sitesinde 10 yıldır site görevlisi olduğunu, ... ve eşi ...'ın C Blok 28 numarada 2-3 seneden beri 2 yetişkin kızıyla ikamet ettiğini ifade ettiği, yine ... 'ın 04.12.2017 tarihli imzalı beyanında, ... Tatil Evleri sitesinde 19.1.2017 tarihinden beri yönetici olduğunu, ... ve eşi ... 'ın C Blok 28 numarada 2-3 seneden beri 2 yetişkin kızıyla ikamet ettiğini, 6-7 ay önce ...’in kapıya asılan borç listesinde kendi adının değil de eşi ...’in adının yazılmasını istediğini,bu yüzden makbuzları Zeynep adına kestiğini, dairede birlikte yaşadıklarını ifade ettiği, adres bilgileri raporunda, davacının eski eşi ...'in 13.2.2014-25.3.2018 arası ... Mah.1369 sok No 14-16/9 Esenyurt adresinde, davacının ise 12.09.2014 sonrası denetimin yapıldığı Cumhuriyet Mah. ... Tatil Evleri sitesi C blok No 28 adresinde kayıtlı olduğu, davacının ve boşandığı eşinin MEDULA, abonelik ve seçmen kayıtlarının araştırıldığı, MEDULA kayıtlarında 27.01.2014 tarihinde ... Hastanesi Ruh Hastalıkları bölümünde ikisinin de muayene olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece yapılması gereken iş; denetmen raporuna esas alınan 04.12.2017 tarihli tutanaklarda beyanı alınan apartman yöneticisi ... ile apartman görevlisi ...'ın beyanlarına başvurulmalı, yersiz ödeme dönemi içerisinde davacının ve boşandığı eşinin nüfusta kayıtlı adreslerinde kolluk vasıtasıyla, bu adreslerde kimlerin yaşadığı, birlikte yaşama olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılmalı, bu adreslerde muhtar, komşu, kapıcı, yönetici gibi kişiler tespit edilerek dinlenmeli, birlikte yaşama olgusu yukarıdaki paragrafta açıklanan yönteme uygun şekilde ayrıntılı araştırılarak sonucuna göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle ;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

23.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.