Esas No: 2024/2089
Karar No: 2024/7050
Karar Tarihi: 24.06.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/2089 E.  ,  2024/7050 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/1964 E., 2023/2433 K.

KARAR : Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Trabzon 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2020/109 E., 2023/128 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ile prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekili ile davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalılar iş yerinde 28.09.2006 - 28.11.2006 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile davalılardaki hizmetleri süresince prime esas kazançlarının tespitine ve emeklilik ücretinin yeniden belirlenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı ... Karadeniz Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, çalıştığı süre içinde işverenden, asgari ücret aldığını, yurt dışı seyahatlerde, harcırah olarak kendilerine ayrıca para verildiğini, ancak verilen paranın, harcırah olduğundan, yasalara göre, ücret kabul edilmesi mümkün olmadığını, bu nedenle, prime esas kazanç olarak mütalaa edilmesine imkan bulunmadığını, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kararlarında, harcırah adında ödenen paranın bir kısmının kıdem tazminatında göz önüne alınacağını belirtmiş ise de harcırahın ücrete ilave edilerek ücret olarak sigorta Kurumuna bildirilmesi ve prime esas kazanç olarak göz önüne alınmasının mümkün olmadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı ... Transport Uluslararası Nakliyat ve Ticaret A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacıya hiçbir zaman asgari ücret dışında ücret olarak para verilmediğini, seyahatlerde harcırah olarak bir kısım para verilmiş ise de, bu paraların davacının iddia ettiği gibi astronomik bir rakam da olmadığını, yol boyunca yemek yatak vs gibi ihtiyaçları için ödenen bir para olduğunu beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının asgari ücretin üzerinde ücret aldığına ilişkin iddiasının afaki olduğunu, bu hususun varsa resmi belgelerle ispat edilmesi gerektiğini, Kuruma bildirilen prim bordrolarına göre davacının asgari ücretle çalışmakta olduğunu, resmi belgenin yanlışlığını ancak başka bir gerçek belge ile ispat edebileceğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın kısmen kabul kısmen reddine,

1-Davacının 28.09.2006 - 28.11.2006 tarihleri arasında Sosyal Güvenlik Destek Primine tabi çalıştığının tespitine,

2-Davacının 1997/7. ay SPEK tutarı 12,31 TL, 1997/8,9,10,11,12. ay SPEK tutarı 76,52 TL, 1998/1,2,3,4,5,6,7,8 ay SPEK tutarı 76,52 TL, 1998/9,10,11,12. ay SPEK tutarı 103,44 TL, 1999/1,2,3,4,5,6 ay SPEK tutarı 168,65 TL, 1999/7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 202,17 TL, 2000/1,2,3,4,5,6 ay SPEK tutarı 237,16 TL, 2000/7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 256,60 TL, 2001/1,2,3,4,5,6 ay SPEK tutarı 302,29 TL, 2001/7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 317,41 TL, 2002/1,2,3,4,5,6 ay SPEK tutarı 362,75 TL, 2002/7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 476,52 TL, 2003/1,2,3,4,5,6 ay SPEK tutarı 541,908 TL, 2003/7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 660,96 TL, 2004/1,2,3,4,5,6 ay SPEK tutarı 913,68 TL, 2004/7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 959,36 TL, 2005/1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12 ay SPEK tutarı 1.055,59 TL, 2006/1,2,3,4,5,6,7,8,9 ay SPEK tutarı 1.146,96 TL olduğunun tespitine,

3-Davacının emeklilik maaşının yeniden belirlenerek fark emeklilik ücretinin ödenmesi ve sair taleplerinin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili ile davalı Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:

1.Davalılar vekilinin İstinaf Sebepleri

Hak düşürücü sürenin geçtiğini, hüküm altına alınacak prime esas kazancın bulunmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekilinin İstinaf Sebepleri

Hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının davasını ispat edemediğini, eksik araştırma yapıldığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile işçi alacağı davasının iş bu davada kuvvetli delil mahiyetinde olduğu; işçi alacağı dosyasında davacının üzerinde kalan harcırah miktarı dahil edilmek suretiyle ücretin tespit edildiği ve kararın kesinleştiği, aynı davalılara karşı açılan seri davada; Trabzon 2. İş Mahkemesi 2015/964 Esas ve 2019/561 Karar sayılı ilamı ile karar verilmiş ve anılan kararın Yargıtay İlamı ile kesinleştiği anlaşılmakla istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava; davacının davalılar iş yerinde 28.09.2006 - 28.11.2006 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile davalılardaki hizmetleri süresince prime esas kazançlarının tespitine ve emeklilik ücretinin yeniden belirlenmesine karar verilmesi isteminden ibarettir.

2.İlgili Hukuk

1.Davanın yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77 nci maddesinin birinci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 nci maddesinin birinci fıkrasında, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır. Diğer taraftan 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinin onuncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin dokuzuncu fıkralarına dayalı olarak açılan bu tür hizmet tespiti davalarında kesinleşen Mahkeme ilamı, işverence Kuruma verilmeyen belgelerin yerine geçecek nitelikte olduğundan hükümde ayrıca 77 nci ve 80 inci maddelere göre hesaplanacak olan 1 günlük ücretin belirtilmesi de gerekmektedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun; 200 üncü maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belirli bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belirli bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, bu madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 202 nci maddesinde de, senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça veya temsilcisi tarafından verilen belgeler olduğu belirtilmiştir.

2.Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır. Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 tarihli ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 tarihli ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

3.5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlığını taşıyan 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde prime esas kazanca dahil edilecek kazançların neler olduğu düzenlenmiş, (b) bendinde ise sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının belirlenmesinde dikkate alınmayacak ödeme ve yardımlar sıralanarak bunlar arasında yolluklara yer verilmiştir. Buna göre, maddenin 2 nci bendinde sayılan istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen gelirlerden sigorta primi kesilmesi asıldır.

Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde yolluk; yol gideri olarak ödenen para, harcırah olarak tanımlanmış, 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 3 üncü maddesinde, bu Kanunda geçen harcırahın, bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol gideri, gündelik, aile gideri ve yer değiştirme giderinden birini, birkaçını veya tamamını ifade ettiği, 5 inci maddesinde, harcırahın; yol gideri, yevmiye, aile gideri ve yer değiştirme giderini içerdiği, ilgilinin, bu Kanun hükümlerine göre bunlardan birine, birkaçına veya tamamına hak kazanabileceği belirtilmiştir.

4.Diğer taraftan 28.08.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 103 üncü maddesinde, değinilen 77 inci ve 80 inci maddelere koşut düzenleme yapılmış, 28.09.2008 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) ve (b) bentleri Kapsamındaki Sigortalılar İle Sadece Genel Sağlık Sigortasına Tabi Sigortalıların Prime Esas Tutulacak Kazançlarına Dair Tebliğ’in “Prime tabi tutulmayacak kazançlar” başlığını taşıyan 2.3 üncü maddesinde,

“2.3.1 - Ayni yardımlar;

2.3.3 - Görev yollukları;

Görev yolluklarından ne anlaşılması gerektiği, işverenlerin sigortalılar için ödediği yollukların neleri kapsadığı, 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 3 üncü maddesinde açıklanmıştır.

Buna göre, anılan maddede belirtilen yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı niteliğinde yapılan ödemeler yolluk kapsamındadır.

Bu bakımdan, sigortalılara bireysel iş sözleşmesine veya toplu sözleşmeye dayanılarak ve işveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka yere gönderilmesi veya görev yerini değiştirmesi dolayısıyla verilen ve yolluk kavramına giren ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeyecektir….” düzenlemesine yer verilmiş, 01.09.2012 günü Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girip anılan Tebliği ilga eden İşveren Uygulama Tebliği’nin “Prime Esas Kazancın Tespitine İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı 7 nci maddesinde,

“7.8 - Prime Tabi Tutulmayacak Kazançlar

7.8.1- Ayni Yardımlar

7.8.3- Görev Yollukları

Görev yolluklarından ne anlaşılması gerektiği 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 3 üncü maddesinde açıklanmıştır.

Anılan maddede belirtilen yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı niteliğinde yapılan ödemeler yolluk kapsamındadır.

Bu bakımdan, sigortalılara bireysel iş sözleşmesine veya toplu sözleşmeye dayanılarak ve işveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka yere gönderilmesi veya görev yerini değiştirmesi dolayısıyla verilen ve yolluk kavramına giren ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.” hükmü öngörülmüştür.

Hizmet tespiti yönünden ise davanın yasal dayanağı; 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi Mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip Mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

3.Değerlendirme

Dava hizmet tespiti ile prime esas kazanç tespiti davasıdır. Davacı, 28.09.2006 - 28.11.2006 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile davalılarda bildirim yapılan tüm süre boyunca prime esas kazançlarının tespitini talep etmiştir. Mahkemece, davacının talep döneminde yurt dışı giriş çıkışlarının olması ve işçilik alacağı davasında belirlenen ücretin kesinleşmiş olmasından dolayı tüm hizmetleri boyunca hesaplanan prime esas kazançlarının tespitine karar verilmiştir.

Mahkemece, davacının prime esas kazançlarının, işçilik alacaklarındaki kabul doğrultusunda belirlenmiş olması hatalı değerlendirmeye dayalıdır. Zira ayni yardımlar ve görev yolluklarının, prime esas kazanç olarak değerlendirilmeyeceği işveren uygulama tebliği ile belirlenmiştir.

Hizmet tespiti yönünde de verilen karar eksik araştırmaya dayalıdır. Davacının, talep dönemindeki yurt dışı giriş çıkış kayıtlarının bulunmasına rağmen, giriş çıkışlarda kullanılan araçların giriş çıkış tarihlerinde davalı şirketlere ait olup olmadığının araştırılmadığı, bu şekliyle verilen kararın eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Davalı ... Transport Uluslararası Nakliyat ve Ticaret A.Ş.'nin 10.11.2017 tarihinde ... Karadeniz Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.'ye tüm aktif ve pasifiyle birlikte devrolunması nedeniyle ticaret sicil kaydının re'sen terkin edildiği, dolayısıyla taraf sıfatı kalmadığı, karar başlığında gösterilmesinin hatalı olduğu, ayrıca ... Karadeniz Nakliyat ve Ticaret A.Ş.'nin de limited şirket olmayıp anonim şirket olduğu ve karar başlığında Ltd. Şti. şeklinde gösterilmesi hatalı olmuştur.

Tüm bu sebeplerden dolayı verilen karar eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeyle verilmiş olup bu nedenle karar bozmayı gerektirmiştir.

VI.KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davalılar vekili ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.06.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.