Esas No: 2023/14355
Karar No: 2024/423
Karar Tarihi: 23.01.2024

**10. Hukuk Dairesi         2023/14355 E.  ,  2024/423 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/445 E., 2023/715 K.

KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında Mahkemede görülen rücuan tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairemizce, mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davacı Kurum ile davalılardan ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili mahkememize vermiş olduğu dava dilekçesinde özetle; ... Valiliği Kadastro müdürlüğü işçilerinden ...'ın 17.11.2009 tarihinde iş kazası sonucu öldüğünü, Kurum tarafından hak sahiplerine 155.427,31 TL ilk peşin sermaye değerli gelir bağlandığını, olay ile ilgili ... müfettişi taralından soruşturma yürütüldüğünü, bu rapora göre davalı işverenin bu kazanın oluşumunda sorumlu olduğunu, işverenle birlikte bu kazanın oluşumundan 21/4 maddesi gereği diğer davalılarında sorumlu olduklarının tespit edildiğini, aynı iş kazasına ilişkin ... İş Mahkemesinin 2012/830 Es. sayılı dosyasının karara bağlandığını, kararın kesinleştiğini, bu yargılamada alınan bilirkişi raporuna göre; ... ve...'ün olayda % 70 oranında kusurlu olduklarını, Silvan Kaymakamlığının % 30 oranında kusurlu bulunduğunu belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 77.713,65 TL’nin her bir sarf ve ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, mahkeme masraf ve ücreti vekaletin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; yetki ve görev itirazında bulunduklarını, işin Silvan köylere hizmet götürme birliğinin işi olduğunu, bu kurumun Büyükşehir Kanunu ile lağvedildiğini, bu nedenle husumet itirazında bulunduklarını, olay ile zarar arasında illiyet bağı bulunmadığını, belirtilen nedenlerle davanın reddine karar verilmesini, mahkeme masraf ve ücreti vekaletin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini savunmuştur.

2.Davalı... cevap dilekçesinde özetle; sözlü olarak ...'la kaymakamlığa ait kazan dairesinin bakımı için anlaştıklarını, kazan dairesinin temizliğini kendisi ve ...'ın yapacağını, iş güvenliği için çalışma yapılan kapalı alanın camlarını açtıklarını, gerekli ekipmanlarında olduğunu, kazan dairesinin bulunduğu yerin kapılarının kapalı olduğunu, müteveffanın ne için oraya geldiğini bilmediğini, nedenini bilmedikleri bir sebepten asitilen tüpünün patladığını, kendisi ve arkadaşınında yaralandığını, kusurunun bulunmadığını, bilirkişi raporunu kabul etmediğini, işçi olduğunu üzerine düşeni yerine getirdiğini, tüpün neden patladığını bilmediğini belirtilen nedenlerle davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

3.Davalı ...'ın usulüne uygun davetiye tebliğine rağmen davaya cevap vermediği ve duruşmalara katılmadığı anlaşılmıştır.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin dairemiz bozma öncesinde verdiği kararı ile ...'na husumet yöneltmesi için süre verildiği, davacı tarafça dahil edildikten sonra ...'na dava dilekçesi ve bilirkişi raporlarının tebliğ edildiği, bakanlığın 08.09.2020 tarihli dilekçe ile cevap dilekçesi verdiği, bozma öncesi ... İş Mahkemesinin 2012/830 Esas, 2013/181 Karar sayılı dosyasında alınan kusur raporuna göre ... ve ...'ün %70 oranında, ..., İlçe Özel İdare Müdürlüğü ve Silvan Yazı İşleri Müdürlüğü'nün müştereken %30 oranında kusurlu oldukları tespit edildiği, temsilcide yanılma sonrası kaymakamlık yerine davalı olarak bakanlığın eklendiği, davacı tarafça raporda ...'nın 3. kişi değil de işveren olduğu yönündeki itirazı daha önce söz konusu rapora itiraz edilmemiş olması sebebi ile açılan davanın kabulüne, 23.314,10 TL peşin sermaye değerli gelirin 19.10.2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'ndan tahsili ile davacıya ödenmesine, 54.399,56 TL peşin sermaye değerli gelirin 19.10.2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... ve ...'ten müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, dair karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Kurum ve davalılardan ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin bozmaya dair ilamı ile sigortalının iş kazası veya meslek hastalığına uğramasına birden çok kişinin birlikte kusurlarıyla neden olmaları durumunda, anılan 50 ve 51 inci maddeler (6098 sayılı Kanun'un 61 ve 62 nci maddeleri) gereğince teselsül hükümleri kapsamında bu kişilerin birlikte sorumlulukları vardır ve 146 ncı maddeye (6098 sayılı Kanun'un 62 nci maddesine) göre, kendi payından fazlasını ödeyenin diğer müteselsil borçlulara karşı rücu hakkı saklı kalmak kaydıyla, her bir borçlu yönünden kusurlarına karşılık gelen miktar ayrılmaksızın teselsül kurallarına göre sorumluluklarına karar verilmelidir. İş kazası veya meslek hastalığına birlikte sebebiyet veren sorumluların işveren ve üçüncü kişi olması durumunda ise, işverenin müteselsilen sorumlu olacağı tutar, 1 inci fıkra gereğince kendi kusur payı gözetilerek sorumlu tutulacağı miktarın (gelirin ilk peşin sermaye değeri X işverenin kusur oranı), üçüncü kişinin 4 üncü fıkraya göre sorumlu olacağı tutar (gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı X üçüncü kişinin kusur oranı) ile toplamı kadar olmalı, Kanun koyucunun getirdiği “gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı” sınırlaması karşısında üçüncü kişinin müteselsilen sorumlu tutulacağı miktarın ise, gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı ile işveren de dahil olmak üzere tüm davalıların kusurları toplamının çarpımı sonucu elde edilecek tutar kadar olması gerekmektedir. Bu yaklaşım ve uygulama, işvereni, iç ilişkide üçüncü kişiye rücu edemeyeceği miktarı Kuruma ödemek zorunda bırakmadığından da hakkaniyete uygundur.

2-Gerçek zarar hesaplanmasında ise; zarar ve tazminata doğrudan etkili olan işçinin net geliri, bakiye ömrü, iş görebilirlik çağı, iş görmezlik ve karşılık kusur oranları, destek görenlerin gelirden alacakları pay oranları, eşin evlenme olasılığı, gibi tüm verilerin hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde öncelikle belirlenmesi gerekir. Anlaşılacağı üzere rücu alacağından sorumluk belirlenirken gelirlerin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerleri ile yargılamada yöntemince hesaplanacak gerçek (maddi) zarar karşılaştırması yapılıp düşük (az) olan tutarın hükme esas alınması gerekir.

Gerçek zarar miktarı; işçinin olay tarihindeki bakiye ömrü esas alınarak aktif ve pasif dönemde elde edeceği kazançlar toplamından oluşmaktadır. Sigortalı veya hak sahiplerinin bakiye ömürleri daha önceki yıllarda Fransa’dan alınan 1931 tarihli “PMF” cetvelleri ile saptanmakta ise de; Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Aktüerya Bilimleri Bölümü, BNB Danışmanlık, Marmara Üniversitesi ve Başkent Üniversitesi’nin çalışmalarıyla “TRH2010” adı verilen “Ulusal Mortalite Tablosu” hazırlanmış olup, Sosyal Güvenlik Kurumunun 2012/32 sayılı Genelgesiyle de ilk peşin sermaye değerlerinin hesabında anılan tablolarının uygulanmasına geçilmiştir. Gerçek zarar hesabı özü itibariyle varsayımlara dayalı bir hesap olup, gerçeğe en yakın verilerin kullanılması esastır. Bu durumda ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH2010 tablosunun bakiye ömrün belirlenmesinde esas alınması gerekecektir.

İşçinin 60 yaşına kadar aktif dönemde günlük net geliri üzerinden, 60 yaşından sonra bakiye ömrü kadar pasif dönemde asgari ücret üzerinden, her yıl için ayrı ayrı hesaplama yapılacağı Yargıtay’ın yerleşmiş görüşlerindendir. İşçinin günlük net geliri tespit edilerek bilinen dönemdeki kazancı mevcut veriler nazara alınarak iskontolama ve artırma işlemi yapılmadan hesaplanmakta, bilinmeyen dönemdeki kazancı ise; önceki uygulamalarda yıllık olarak %10 arttırılıp %10 iskontoya tabi tutulmakta idi. Tazminatların peşin olarak hesaplanması, buna karşılık gelirin taksit taksit elde edilmesi, bu nedenle peşin belirlenen tazminatın her taksitte ödenen kısmın bakiyesinden faiz geliri elde edileceğinden sermayeye ekleneceği nazara alınarak, tazminata esas gelire artırım ve iskonto uygulanmaktadır. Peşin sermayeden elde edilecek yarar reel faiz kadardır. Buna göre önceki uygulamalardaki gibi %10 artırım ve iskonto oranı yerine, enflasyon dışlanarak, değişen ekonomik koşullar ve reel faiz oranları nazara alınıp, Sosyal Güvenlik Kurumu ilk peşin sermaye değeri hesaplamalarına paralel olarak %5 oranının uygulanması hakkaniyete uygun olacaktır.

Gerçek zarar hesaplanması yönteminde, hak sahibi eşin kalan ömür süresi daha uzun olsa bile, destek süresi, sigortalının kalan ömrü ile sınırlı olup çocuklardan erkeğin 18, ortaöğretimde 20, yükseköğretim durumunda 25 yaşını doldurduğu tarih itibarıyla gelirden çıkacağı kabul edilmeli, evlenme tarihine kadar gelire hak kazanacağı belirgin bulunan kızın, aile bağlarına, sosyal ve ekonomik duruma, ülke şartlarına ve yörenin töresel koşullarına göre evlenme yaşı değişkenlik arz ettiğinden bu konuda Türkiye İstatistik Kurumunca bölgelere göre hazırlanan istatistiklerden yararlanılmalıdır.

Gelirin yansıma oranına gelince; 5510 sayılı Kanun'un 19 ve 34 üncü maddeleri uyarınca, ölenin gelirinin % 70’i dağıtıma esas tutulmalı, çocuk yoksa bu meblağın % 75’i eşe bağlanmalıdır. Çocuk varsa eşin payı (% 70 üzerinden) % 50’ye düşmeli, her bir çocuk için % 25 gelir bağlanmalıdır.

Eldeki davada, teselsül hükümleri çerçevesinde hüküm verilmediği, hesap raporu alınmadığı gereklerine işaret edilerek karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı verilen kararı ile tüm dosya kapsamı, bozma ilamı ve usuli kazanılmış haklar da göz önünde bulundurularak; davacı tarafa ...'na husumet yöneltmesi için süre verildiği, davacı tarafça dahil edildikten sonra ...'na dava dilekçesi ve bilirkişi raporlarının tebliğ edildiği, bakanlığın 08.09.2020 tarihli dilekçe ile cevap dilekçesi verdiği, bozma öncesi ... İş Mahkemesinin 2012/830 Esas, 2013/181 karar sayılı dosyasında alınan kusur raporuna göre ... ve ...'ün %70 oranında, ..., İlçe Özel İdare Müdürlüğü ve Silvan Yazı İşleri Müdürlüğü'nün müştereken %30 oranında kusurlu oldukları tespit edildiği, bozma sonrası temsilcide yanılma sonrası kaymakamlık yerine davalı olarak bakanlığın eklendiği, davacı tarafça raporda ...'nın 3 üncü kişi değil de işveren olduğu yönündeki itirazı daha önce söz konusu rapora itiraz edilmemiş olması ve bu hususun bozma sebebi yapılmamış olması sebebi ile Yargıtay bozma ilamı doğrultusunda usulü kazanılmış haklar gözetilerek davanın kısmen kabul, kısmen reddine, davanın ... yönünden husumetten reddine, 46.663,87 TL peşin sermaye değerli gelirin 19.10.2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Bakanlığından tahsili ile davacıya ödenmesine, 54.441,24-TL peşin sermaye değerli gelirin 19.10.2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... ve ...'ten müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Kurum ve davalılardan ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı Kurum, kısmen kabule dair verilen kararın hatalı olduğunu, Silvan Kaymakamlığına husumetin düşeceğinin, eksik alacağın belirlendiğini belirterek, kararın bu yönlerden bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ..., husumet derdestlik ve diğer konular ile birlikte özellikle kusur yönünden kararın bozulması gerektiğini, Mahkemenin kararının eksik araştırmaya dayalı olduğunu belirterek, kararın bu yönden bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, rücuan tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesi delaletiyle 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun 438 ve 439 uncu maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre tarafların aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Eldeki davada davacı Kurum tarafından teselsüle dayalı olarak davanın açılmış olduğunun dikkate alınmaması usul ve yasaya aykırı olduğu gibi, uyulan bozma ilamı ve oluşan usuli kazanılmış hak çerçevesinde, üçüncü kişi ve işverenin yasal sorumluluğunun davacının talebine göre net bir şekilde belirlenmemiş olması da usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden karar bozulmamalı, hükmü temyiz etmeyen davalı şirket yönünden davacı Kurum yararına oluşan usuli kazanılmış hak durumu gözetilerek 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesi delaletiyle 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun 438 inci maddesi hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Taraf vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Temyiz olunan, Mahkeme kararının tamamen silinmesi ile yerine;

"Davanın kısmen kabulü ile,

1-Davacı Kurumun ... aleyhine açtığı davanın husumetten reddine,

2-Davacı Kurum talebine göre, üçüncü kişilerin peşin sermaye değerli gelirin yarısının kusur karşılığı ile sorumlu olması karşısında;,

A-Tüm davalılar müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğundan, 77.773,18 TL tutarlı gelirin 19.10.2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile tüm davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı Kuruma verilmesine, fazla istemin reddine,

B-Davalılardan ... hakkında ise, bakiye 23.331,93 TL'lik peşin sermaye değerli gelirin, 19.10.2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte sadece bu davalıdan tahsili ile davacı kuruma verilmesine,

3-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan AAÜT hükümlerine göre hesaplanan 17.900,00 TL ücreti vekaletin davalı ..., ... ve ...'ten müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,

4-Davalı ... kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan AAÜT hükümlerine göre hesaplanan 17.900,00 TL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalı ... Kaymakamlığına verilmesine,

5-Karar tarihinde alınması gereken 5.312,68 TL harcın davalı ... harçtan muaf olduğundan diğer davalılar ... ve ...'ten müştereken ve müteselsilen tahsili ile hazineye irad kaydına,

6-Davacı tarafça yatırılan toplam 2.455,85-TL yargılama giderinin kısmen kabule göre taktiren 1.955,85 TL'sinin davalılar ..., ... ve ...'ten müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine,

7-Davalı ... tarafından yatırılan toplam 80,00-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı ... Kaymakamlığına verilmesine,

8-HMK 333 üncü maddesi gereğince karar kesinleştiğinde gider ve delil avansının kullanılmayan kısmının ilgililerine iadesine," hükmünün yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

23.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.