Esas No: 2024/1518
Karar No: 2025/2968
Karar Tarihi: 22.05.2025

**3. Hukuk Dairesi         2024/1518 E.  ,  2025/2968 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/331 E., 2024/185 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 32. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2021/370 E., 2021/145 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; taraflar arasında 05.10.2018 tarihinde ".... Malzeme Alımına Ait Sözleşme" imzalandığını, malzemelerin teslim süresinin işe başlama tarihinden itibaren 1.200 gün olduğunu, sözleşmenin imzalanmasına müteakip davalı İdareden istenilen son kullanıcı belgesinin müvekkili şirkete verildiğini, ihtilafın 20 adet "..." adlı malzemeden kaynaklandığını, son kullanıcı belgesinin orjinali ile dava dışı ... firmasına başvurunun yapıldığını, üretici firma tarafından ihraç lisansı onayı alınamadığından müvekkili şirkete gönderilmeyen ancak müvekkili tarafından tedarik edilen ikame "..." adlı malzeme ile sözleşmeye konu diğer malzemelerin 12.12.2018 tarihinde davalıya teslim edildiğini, diğer malzemelerin fonksiyon testinden geçerek onaylandığını ve ücretlerinin müvekkiline ödendiğini, "..." adlı malzemenin ise Muayene ve Kabul Komisyon Başkanlığı tarafından niteliklerine uygun bulunmadığından 08.02.2019 tarihinde reddedildiğini, reddedilen malzemenin yerine 29.07.2019 tarihinde mal teslimatının yapıldığını ve mezkur malzemenin 31.07.2019 tarihinde muayeneye sevk edildiğini, söz konusu malzemenin redde karşı kabul muayenesi sonucunda 14.10.2019 tarihinde tekrardan niteliklere uygun bulunmayarak reddedildiğinin bildirildiğini, bu sırada müvekkili şirketin "..." adlı malzeme için üretici ile sürekli iletişim halinde olduğunu, üretici firmanın her defasında ihraç lisansının onay aşamasında olduğunu bildirdiğini, dava dışı üretici firmadan gelen yazı üzerine davalı İdareye başvurulduğunu, ihraç lisansının alınmamasından kaynaklı malzeme üretimi yapılamadığından malzemenin teslimatının gerçekleşmediğini, ihraç lisansının ne zaman onaylanacağı bilinmediğinden imzalanan sözleşmenin "İhraç Lisansından Kaynaklı Mücbir Sebep" başlıklı (15.4) maddesi gereğince cezasız süre verilmesinin talep edildiğini, davalı İdarece ihraç lisansı alınmaması ve malzemenin teslim edilmemesinin sözleşmenin (15.4) maddesi gereğince mücbir sebep olarak kabul edildiğini ve teslim süresinin 01.04.2020 gününe kadar uzatıldığının bildirildiğini, 01.04.2020 tarihine kadar dava konusu malzemenin üretici firma tarafından ihraç lisans problemlerinin devam etmesi sebebiyle müvekkiline teslim edilmediğini, davalı İdare tarafından 02.04.2020 tarihli yazıyla 135 günlük ihtarlı ek süre verildiğini, bu sırada Covid salgının tüm artışıyla hissedildiğini, dava dışı U.S. ... firmasının Covid-19 salgın hastalığından etkilendiği ve üretimini kısıtladığına dair firmadan gönderilen belgenin davalı İdareye sunulduğunu, davalı tarafça sulh tekliflerinin ve teslim süresinin durdurulması taleplerinin açıklamasız olarak reddedildiğini, 06.08.2020 tarihli yazıyla ilgili malzemenin teslim edilmesi için taraflarına 90 günlük ihtarlı süre verildiğini, 20.11.2020 tarihli yazıyla sözleşmenin feshedildiğini, 24.11.2020 tarihinde nakit teminatın gelir olarak kaydedildiğini, davalının talebi üzerine 23.12.2020 tarihinde 5.700,24 TL tutarlı sözleşme fesih damga vergisinin davalı tarafa ödendiğini, müvekkilinin mücbir sebepten dolayı ediminin son kısmını ifa edemediğini belirterek, sözleşmenin davalı tarafından tek taraflı olarak feshinin haksız olduğunun tespitini, sözleşmenin yukarıda açıklanan mücbir sebep nedenleri ile kısmen feshini, davalı tarafından haksız fesih nedeniyle irat kaydedilen toplam 226.435,58 TL tutarındaki teminatın; 181.000,00 TL'sinin 24.11.2020 tarihinden, 45.435,58 TL ek teminatın 23.12.2020 tarihinden itibaren ve 5.700,24 TL tutarındaki damga vergisinin ise tahsil edildiği 23.12.2020 tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacı şirketin sözleşmenin kısmi sulhen feshi talebinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca uygun bulunmadığını, dava konusu malzemenin ihtarlı sürenin son teslim tarihi itibari ile teslim edilmediğini, davacının 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 20. maddesi hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle sözleşmesinin feshedildiğini, kesin teminatın Hazineye gelir kaydedildiğini, davacı tarafından teslim edilemeyen ve oldukça kritik öneme sahip olan malzemeye olan ihtiyaç halen giderilemediğinden müvekkili İdarenin mağduriyetinin ve zararının olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; toplanan deliller, denetime elverişli bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, davaya konu mal alım işi ihalesinde "..." ürününün davalı İdareye tesliminin gecikmesinin yükleniciden kaynaklı bir sebep olmadığı, bu durumun dünya genelinde küresel bir salgın olan Covid-19 pandemisinden kaynaklı olduğu, konunun 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 10. maddesinin (c) bendinde belirtilen genel salgın hastalık kapsamında mücbir sebep olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle, davanın kabulü ile, sözleşmenin davalı tarafından tek taraflı olarak feshinin haksız olduğunun tespitine, sözleşmenin mücbir sebepler nedeniyle kısmen feshine, davalı tarafından irat kaydedilen toplam 226.435,58 TL'lik teminatın 181.000,00 TL'sinin 24.11.2020 tarihinden, 45.435,58 TL'sinin 23.12.2020 tarihinden ve 5.700,24 TL damga vergisinin 23.12.2020 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş; süresi içerisinde, taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; hükme esas alınan bilirkişi raporunun yeterli, denetime ve somut olayın özelliklerine uygun olduğu, davacı yüklenici tarafından usulünce başlatılan süreç kapsamında, ABD'de bulunan üretici firma ... tarafından, sözleşmenin 121. Kısım "..." tank palet malzemesinin üretimine başlanılabilmesi için, öncelikle ABD Dış İşleri Bakanlığından alınacak "İhraç Lisansı" belgesinin onaylanmasının beklenmesinin gerektiği, malzemenin "ITAR" kontrollü olması nedeniyle onaylı ihracaat lisansı alınmasının zorunlu olması sebebiyle, sözleşmedeki mücbir sebep başlıklı hükümlere atıfla, İdarece verilen cezasız/cezalı uzatma süreleriyle beklemenin sürdürüldüğü, üretici firma ile yapılan tüm yazışmalardan İdarenin de bilgilendirildiği, en son tüm dünya genelinde 2020 yılı başında başlayan ve hızla yayılan salgın hastalık (Covid-19 pandemisi) çerçevesinde alınan tedbir kararları uyarınca, henüz ihraç lisansı alınması beklenen "..." tank palet malzemesinin üretiminde kısıtlamaya gidildiğinin yurt dışında bulunan üretici firma tarafından bildirilerek üretime ne zaman başlanabileceğinin ise belirsiz hale gelmesi şeklinde gerçekleşen süreçte, davacı yükleniciye atfedilecek herhangi bir kusur bulunmadığının anlaşıldığı, sözleşme uyarınca mücbir sebebin gerçekleştiği, mücbir sebebe ilişkin hallerin varlığı halinde ödenen avansın kanuni faiziyle iade edileceğine yönelik sözleşmedeki düzenleme dikkate alındığında, davacının avans faizi talebinin, sözleşme hükümlerine uygun olmadığı gerekçesiyle, tarafların istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; davacının 2020/5 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile sözleşmenin kısmi sulhen feshi talebinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca uygun bulunmadığını, davacı 1 kalem (121'nci kalem) malzemeyi ihtarlı sürenin son teslim tarihi itibari ile teslim etmediğinden taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmediğinin tespit edildiğini, bu nedenle sözleşmenin feshedildiğini, müvekkili İdarenin, davacı tarafından teslim edilemeyen ve oldukça kritik öneme sahip olan malzemeye olan ihtiyacının halen giderilemediğini, müvekkili tarafından yapılan işlemlerin ilgili yasa hükümlerine uygun olarak gerçekleştirildiğini ifade ederek; kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sözleşmenin tek taraflı feshinin haksız olduğunun tespiti ile sözleşmenin mücbir sebebe dayalı olarak kısmen feshi ve irat olarak kaydedilen teminat mektubunun tahsili istemine ilişkindir.

1.Dava dışı ... 'ın davacı ... A.Ş.'ye gönderdiği 15.04.2020 tarihli ve "COVID-19 Pandemisi" konulu ... Eyaleti Noteri tarafından onaylanmış yazıda; "Sayın yetkili, P/N: GD1090B1A,(... P/N:475650), jiroskopu ile alakalı olarak Türkiye Cumhuriyeti Savunma Bakanlığı ile yapmış olduğunuz sözleşmeye atfen, gerekli son kullanıcı sertifikası ile birlikte iki adet satın alma siparişinizin tarafımıza ulaşmış olduğunu teyit ederiz. Bununla birlikte, COVID-19 Pandemisine bağlı olarak ... 'ın faaliyetleri durumdan olumsuz etkilenmiş olup, planlanan üretim geçici olarak kısıtlanmıştır. Bu jiroskopların üretim hattımıza ne zaman dahil edilecek oldukları hususunda şu an için bir öngörüde bulunamıyoruz. Bir çalışma takvimi uygulamaya alınabilecek olduğu zaman sizlere bilgi vereceğiz. Ayrıca, COVID-19 Pandemisi nedeniyle yürürlükte bulunan olağanüstü hal nedeniyle normal koşullarda olması gerektiği gibi Türk Konsolosluğuna onay sürecine dahil edemiyoruz. Daha fazla bilgiye gereksinim duyulması halinde lütfen müşterinizden bizimle irtibata geçmesini rica ediniz. Anlayışınız için teşekkür ederiz." denildiği görülmüştür.

2.Davacı şirketin 15.05.2020 tarihli ve "Dünyayı Etkisi Altına Alan Covid-19 Salgını Nedeniyle Yurt Dışından Temin Edilecek 1 Kalem Malzeme İçin "Kısmi Sulhen Fesih" İşleminin Yapılması Hk." konulu yazısıyla; Covid-19 salgını nedeniyle ortaya çıkan durumun firmalarından kaynaklı bir kusurdan ileri gelmediği, bu durumun firmalarının sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmesine engel nitelikte olduğunu ve firmalarının bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi sebebiyle sözleşme konusu olan "475650"(GD1090B1) parça numaralı "..." adlı 1 kalem malzemenin temin ve teslim edilemeyeceğini, bu malzeme için kısmi sulhen fesih işleminin yapılmasını, kesin teminat mektubunun yarısının iade edilmesini ve bu işlemler sonuçlanıncaya kadar teslim süresiyle ilgili işlemlerin durdurulmasını talep ettiği, bu yazıyla birlikte 15.04.2020 tarihli ve "COVID-19 Pandemisi" konulu yazının da davalı Bakanlığa sunulduğu görülmüştür.

Davalı Bakanlık tarafından yüklenicinin "Kısmi Sulhen Fesih" talebi uygun bulunmamış olup, davalı Bakanlığın davacı şirkete gönderdiği 20.11.2020 tarihli ve "Sözleşmenin Feshi(CT-122)" konulu yazıyla; sözleşmenin toplam tutarının 3.016.000,00 TL olduğu, yüklenicinin yükümlülüğünün 1.436.000,00 TL'lik (%47,61) kısmını yerine getirmediği, genel hükümler çerçevesinde fesih işlemlerinin başlatıldığının belirtildiği görülmüştür.

3. Taraflar arasında imzalanan 05.10.2018 tarihli "122 Kalem ... Yedek Parça Malzeme Alımına Ait Sözleşme" nin "Süre Uzatımı Verilebilecek Haller ve Şartlar" ana başlıklı ve "Mücbir Sebep Halleri" alt başlıklı (15.1) maddesinde; "İdare, Yükleniciden kaynaklanan kusurdan ileri gelmemiş olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması halinde bu durumun (15.3) maddesinde belirtilen yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi kaydıyla aşağıda belirtilen mücbir sebep olarak kabul eder....(3) Genel salgın hastalık...olması veya bu nedenler ile giriş ve çıkışın işçi veya malzeme ulaşımının engellenmesi", "Mücbir sebep/sebeplerin ihbarı ve süre uzatımı verilmesi şartları" başlıklı (15.4) maddesinde; "(4) 15.1 ve 15.2. maddelerinde belirtilen mücbir sebep hallerinden birinin veya bir kaçının vukuunca bu hallerin taahhüde tesir derecesine göre idarece sözleşme süresi uzatılabilir veya sözleşmenin yerine getirilemeyeceği anlaşılmış ise sözleşme tasfiye edilir. Bu maddeye göre tasfiye halinde İdare de kesin teminatı ve varsa ek kesin teminatı serbest bırakır. Yükleniciye ihalelere katılma ile ilgili herhangi bir yasaklama cezası verilemez.", (15.5) maddesinde ise; "Mücbir sebeplerden dolayı sözleşmenin feshedilmesi halinde hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilerek yukarıdaki esaslar doğrultusunda kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar iade edilir..." düzenlemelerinin yer aldığı görülmüştür.

4.Yapılan bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde; dosyadaki tüm bilgi ve belgelerden, davacı şirket ile üretici firma ... şirketi arasında yapılan tüm yazışmalardan davalı Bakanlığın bilgilendirildiğinin görüldüğü, davaya konu "..." adlı ürünün davalı Bakanlığa tesliminde gecikmenin davacıdan kaynaklanmadığı, dava dışı ... firması tarafından davacı şirkete gönderilen ve davalı Bakanlığa sunulan 15.04.2020 tarihli yazıda; Covid-19 Pandemisine bağlı olarak firmanın faaliyetlerinin durumdan olumsuz etkilendiği, planlanan üretimin geçici olarak kısıtlandığı, bahse konu jiroskopların üretim hattına ne zaman dahil edilecekleri hususunda öngörüde bulunamadıklarını belirtmeleri karşısında, bu durumun dünya genelinde küresel bir salgın olan Covid-19 pandemisinden kaynaklı olduğunun kabulünün gerektiği, somut olayda yukarıda belirtilen sözleşme maddeleri kapsamında mücbir sebep hallerinden genel salgın hastalık durumunun gerçekleştiğinin anlaşılmasına göre, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

22.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.