Esas No: 2014/8137
Karar No: 2014/23445
Karar Tarihi: 10.11.2014

**21. Hukuk Dairesi         2014/8137 E.  ,  2014/23445 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Babaeski Asliye Hukuk İş Mahkemesi

TARİHİ : 27/01/2014

NUMARASI : 2013/203-2014/30

Davacı, kesilen yetim aylığının yeniden bağlanmasına karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Davacı, aldığı ölüm aylığının 5510 sayılı Yasanın 56/2. fıkrası uyarınca kesilmesine ilişkin Kurum işlemine karşı açtığı davanın reddine dair mahkeme kararının onanarak kesinleştiğini, halihazırda eski eşi ile birlikte yaşamadığını iddia ederek, yeniden aylık bağlanmasına yönelik talebinin davalı Kurum tarafından reddedilmesi nedeni ile boşandığı eşi ile fiilen birlikte yaşamadığının tespiti ve ölen babasından dolayı yeniden aylık bağlanması istemi ile dava açtığı anlaşılmıştır.

Mahkemece, davanın kabulüne, davacının boşandığı eşi ile birlikte yaşamadığının tespiti ile dava tarihi olan 07/06/2013 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere davacıya babasından dolayı yetim aylığı bağlanmasına karar verilmiştir.

Somut olayda; davacının eski eşinden 13/09/2000 tarihinde boşandığı, talebi doğrultusunda davacıya, davalı Kurum tarafından 1981 yılında ölen babasından dolayı yetim aylığı bağlandığı, davacı hakkında düzenlenen 30/11/2010 tarihli kontrol memuru raporu ile, beyanı alınan mahalle muhtarının 10 seneden beri davacının eski eşi ile aynı adreste yaşadığını beyan etmesi ve adres kayıtlarının da aynı olduğunun tespit edilmesi üzerine davacının aldığı ölüm aylığının Kurum işlemi ile kesildiği, davacının bu işleme karşı açtığı davanın reddine karar verildiği, ilgili mahkeme kararının Dairemizin 18/12/2012 tarihli ilamı ile onanarak kesinleştiği tespit edilmiş olup, davacının 09/04/2013 tarihinde Kuruma yeniden aylığa bağlanmak için başvurması üzerine, Kurum tarafından verilen tarihsiz cevap yazısında, davacıya yeniden aylık bağlanabilmesi için eski eşi ile birlikte yaşamadığını mahkeme kararı ile ispat etmesi gerektiği bildirilmiş olup, davacının da ilgili yazı uyarınca işbu davayı açtığı anlaşılmıştır. Mahkemesince temin edilen adres hareketleri incelendiğinde, davacının eski eşinin, işbu dava açılmadan iki ay öncesine kadar davacı ile aynı adreste kayıtlı olduğu, 03/04/2013 tarihinde yerleşim yerini H.. Mah. S.. Y.. E.. Sok. No:.Babaeski/Kırklareli adresine naklettiği; davacının ise halen H.. Mah. Doğru Sok. No:../.. Babaeski/Kırklareli adresinde kayıtlı olduğu anlaşılmış, 27/11/2011 tarihli kolluk araştırmasında ise, davacının eski eşi ile birlikte yaşamadığı bildirilmiş, yine adres kayıtları ile zıtlık oluşturacak şekilde eski eşin H.. mah.'de; davacının ise H.. Mah. S.. Y.. E.. Sok. No:.. Babaeski/Kırklareli adresinde yaşadığı belirtilmiştir. H.. mahallesi muhtarlığı tarafından verilen 05/12/2013 tarihli cevabi yazıda; davacının halen H.. mah. Doğru Sok. No:../.. Babaeski/Kırklareli adresinde kayıtlı olduğu, eski eşinin ise mahallede adres kaydının bulunmadığı belirtilmiş, davacı adına 04/04/2013 tarihinden beri H.. Mahallesindeki adresinde elektrik aboneliğinin bulunduğu belirlenmiş, ancak diğer aboneliklerin davacı ve boşandığı eşinin adres kayıtları itibari ile araştırılmadığı görülmüştür.Mahkemesince dinlenen davacı tanığı B.. Y..'ın, davacının eşinden boşandıktan sonra çocukları ile yaşadığını, oğlunun babası ile birlikte pazarcılık yaptığını, eski eşinin L..'da kızının yanında kaldığını; davacı tanığı R.. E.. K..'in ise davacının boşanma sonrasında yalnız yaşadığını, ara sıra yanına kızları ve torunlarının geldiğini, babası ile birlikte pazarcılık yapan oğlunun aynı avlu içerisinde evi olduğunu, eski eşin Lüleburgaz'da kızı ile yaşadığını beyan ettikleri görülmüştür. Mahkemesince mahalle muhtar ve azalarının dinlenmediği, geçmişe yönelik seçmen kayıtlarının araştırılmadığı, davacı ve boşandığı eşinin bildirdiği adresler itibari ile, abonelik kayıtlarının araştırılmadığı, ayrıntılı kolluk araştırması yapılarak, bilgisine başvurulabilecek tarafsız kamu tanıklarının ve bu adreslerde fiilen kimlerinin yaşadığının tespit ettirilmediği, mahalle muhtar ve azalarının dinlenmediği, davacı tanıklarının beyanları ile eski eşin yerleşim yeri olarak bildirdiği adresler uyuşmadığından, davacı ve eski eşinin Lüleburgaz'da yaşadığı bildirilen kızlarının yerleşim yeri tespit edilerek, kollukça yapılacak çevre araştırması ile belirtilen adreste kimlerin yaşadığının araştırılmadığı anlaşılmıştır.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56 maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun, sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak

öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi Öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

Sonuç olarak; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasına dayalı açılan bu tür davalarda eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönem yönünden ortaya konulması önem arz etmektedir. Bu nedenle Anayasa'nın 20'nci maddesi ile 5510 sayılı Kanun, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri Ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yöntemince araştırma yapılmalı, tarafların göstereceği tüm kanıtlar toplanmalı, bildirilen ve dinlenilmesi istenilen tanıkların ifadeleri alınmalı, yerleşim yerlerinin saptanmasına ilişkin olarak; muhtarlıktan ikametgah senetleri elde edilmeli, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden sağlanan nüfus kayıt örnekleri ile yerleşim yeri ve diğer adres belgelerinden yararlanılmalı, adres değişiklik ve nakillerine ilişkin bilgilere ulaşılmalı, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden davacı ve boşandığı eşinin geçmişe yönelik adres hareketleri, tarihleriyle birlikte istenilmeli, ilgililerin su, elektrik, sabit telefon, cep telefonu, doğalgaz, internet, kablolu TV vb. aboneliklerinin hangi adreste kimin adına tesis edildiği saptanmalı, geçmişe yönelik seçmen bilgi kayıtlarının tamamı(Seçsis-seçmen bilgileri geri izleme eknanından temin edilen) getirtilmeli, varsa çalışmaları nedeniyle resmi/özel kurum ve kuruluşlara verilen belgelerde yer alan adresler dikkate alınmalı, boşanan eşler 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yer almakta iseler, adlarına ödeme yapılabilecek özel olarak açılan banka hesabı bulunup bulunmadığı, yine davacı ve eski eşinin kredi kartı ve banka hesapları varsa, hesap açılış tarihi ve yerleşim yeri olarak beyan edilen adresler sorulmalı, davacı ve boşandığı eşinin, geçmişten bugüne kayıtlı olduğu bölge/bölgeler yönünden kapsamlı Emniyet Müdürlüğü/Jandarma Komutanlığı araştırması yapılarak, tarafsız kamu tanıkları belirlenmeli ve bu adreslerde fiilen kimlerinin yaşadığı tespit edilmeli, anılan mahalle/köy muhtar ve azalarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacı tanıklarının beyanları ile eski eşin yerleşim yeri olarak bildirdiği yerleşim yerinin uyuşmadığı anlaşılmakla, davacı ve eski eşinin Lüleburgaz'da yaşadığı bildirilen kızlarının yerleşim yeri tespit edilerek, kolluk marifeti ile belirtilen adreste kimlerin yaşadığı çevreden araştırılarak tespit ettirilmeli, böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

Somut olayda; belirtilen şekilde araştırma yapılmadan karar verildiği görülmüştür.

Yapılacak iş, davacı ile boşandığı eşinin birlikte yaşayıp yaşamadığının tespiti için, yukarıdaki açıklamalar kapsamında ayrıntılı araştırma yaparak sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu davanın kabulüne karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O halde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 10/11/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.