Esas No: 2022/4350
Karar No: 2023/9811
Karar Tarihi: 17.10.2023

**10. Hukuk Dairesi         2022/4350 E.  ,  2023/9811 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2018/1144 E., 2018/2114 K.

KARAR : Kısmen kabul

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 4. İş Mahkemesi

SAYISI : 2011/508 E., 2018/35 K.

Taraflar arasında prime esas kazanç tespiti, davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.

Kararın davalılardan ... ve ... Yapı Kimyasalları Maden. Tur. İnş. Kireç. Yapı Malz. Nak. Ltd. Şti. ile dahili davalı ... Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. vekillerinin istinafa başvurması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının kısmen kabul kısmen reddine, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ile davalılardan ... ve ... Yapı Kimyasalları Maden. Tur. İnş. Kireç. Yapı Malz. Nak. Ltd. Şti. ile katılma yoluyla dahili davalı ... Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili, dilekçesiyle; davacının 25.05.2002-30.11.2003 arası ... A.Ş, 01.12.2003-23.10.2004 arası ... Yapı Kim. Ltd. Şti., 14.12.2004-01.05-2006 arası ... İnş. Ltd. Şti, 04.03.2008-16.09.2008 arası ... Yapı Kim. Ltd. Şti' de çalıştığını, 2002 yılında 450,00 TL, 2003 yılında 600,00 TL, 2004 yılında 800,00 TL, 2005/4 aydan itibaren 1.000,00 TL net maaş alarak çalışmasına rağmen çalışmasının asgari ücret üzerinden gösterildiğini, davacının ilk işe girişinden sonraki değişikliğin kendisinden habersiz yapıldığını, ortak kardeşler ayrılınca ... Ltd.Şti ye geçtiğini tekrar devirden sonra ... Yapı Kim. Ltd. Şti.'ye geçiş yaptığını şirketlerin tamamında tek yetkili dış ticaretten sorumlu uzman olarak çalıştığını, işyerinde bu işi davacıdan başka yapan ve yabancı dil bilen kimse olmadığını, bütün faturaları davacının imzaladığını, buna göre beyanname açılıp yurtdışında mal gönderildiğini, davacının vasıflı bir eleman olup tecrübe ve teknik bilgi gerektiren işyerinde asgari ücrette çalışamayacağının açık olduğunu, bu dönemde davacının asgari ücretten bazı bordrolar imzaladığını hatırladığını, 2005-2006 arasında banka dökümlerinin iddiaları ispatlayacağını, kendi hesabı ile yaptığı para giriş çıkış ve harcamaları nazar alındığında asgari ücret ile çalışmayacağının açık olduğunu ileri sürerek, davacının prime esas gerçek ücretinin belirtilen bedelleri üzerinden tespitine, emekli maaşının buna göre yeniden hesaplanmasına biriken maaş farkarının mevzuata uygulanan en yüksek banka faiziyle ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... İnş.Tic.Ltd. Şti davaya verdiği 06.03.2012 havale tarihli cevap dilekçesinde özetle; zaman aşımı, hak düşürücü süre ve husumet itirazında bulunarak sunulan delilleri kabul etmediklerini, davacının 01.05.2006 tarihinde kendi isteği ile işten ayrılıp hak ve alacağı kalmadığına dair ibraname düzenlendiğini, ücretinin Sosyal Güvenlik Kurumu' na bildirilen ücret tutarında olduğunu, bordrolar olduğunu ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı ... Yapı Kim. Mad. Tur. İnş. Kir. Yap. Malz. Nak. San. ve Tic. A.Ş. vekili davaya verdiği 24.07.2012 havale tarihli cevap dilekçesinde özetle; husumet, zaman aşımı hak düşürücü süre itirazında bulunarak davacının sunduğu belgeleri kabul etmediklerini davalının ibraname ve feragatname düzenlenerek 16.09.2008 tarihinde işyerinden ayrıldığını, imzasını taşıyan bordrolara uygun kuruma bildirim yapıldığını ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

3.Davalı Kurum vekili davaya verdiği 17.10.2011 tarihli cevap dilekçesinde, davacının davalı şirketlerde 14.12.2001-01.05.2006 arası ... İnş. Ltd. Şti'de çalışmasının kayıtlı olduğunu davaların kamu düzenine ilişkin olup çalışma olgusunun hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde ispati gerektiğini ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi, yukarıda tarih ve sayısı verilen kararı ile; davacının talepleri içerisinden, 25.02.2002-30.11.2003 ve 01.12.2003-23.10.2004 tarihleri arası için yapılan prime esas kazancın tespiti talebinin hak düşürücü sürenin geçirilmesi nedeniyle reddine, davacının sonradan ... Otomotiv San. ve Tic. Ltd Şti. ile birleştiği anlaşılan ... İnşaat Ticaret ve Nakliyat Ltd Şti'de 14.12.2004-31.03.2005 tarihleri arasında net 800 TL, 01.04.2005-01.05.2006 tarihleri arasında net 1.000 TL ücret ile çalıştığının tespitine, davacının sonradan ... Yapı Kimyasalları Madencilik Tur. İnş. Kireç Yapı Malz. Nakliyat Sanayi ve Ticaret AŞ. Unvanını aldığı belirlenen ... Yapı Kimyasalları Madencilik Tur. İnş. Kireç Yapı Malz. Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd Şti'de 04.03.2008-16.09.2008 tarihleri arasında net 1.000 TL ücret ile çalıştığının tespitine, diğer tüm davalılar hakkındaki taleplerin reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ile davalılardan ... Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. ve ... Yapı Kimyasalları AŞ. vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde özetle; kısmen kabul kararı verilmesine rağmen kurum lehine vekalet ücreti takdir edilmemesinin hatalı olduğunu, davanın hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini belirtmiştir.

2.Davalı ... Yapı Kimyasalları Şirketi vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporuna itirazları gözetilmeden hüküm kurulduğunu, dosyada bulunan ücret bordrosu, ibraneme ve tazminat ödeme bordrosu gözardı edilerek dava dışı başka bir şirketin davacıya yaptığını iddia ettiği ödemeler üzerinden hüküm kurulmasının hatalı olduğunu belirtmiştir.

3.Davalı ... Otomotiv şirketi vekili istinaf dilekçesinde özetle; usulen mümkün olmamasına rağmen müvekkili şirketin dahili dava yoluyla davalı yapılarak hüküm kurulduğunu, davacının ... Otomotiv Şirketinde hiçbir zaman çalışması bulunmadığından husumetten red kararı verilmesi gerektiğini, savunma hakları kısıtlanarak hüküm kurulduğunu, diğer davalı tarafın haklı itirazları gözetilmeden karar verilmesinin hatalı olduğunu belirtmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı verilen kararı ile, İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucu toplanan delillere, ticaret sicil kayıtlarına, tanık beyanlarına, SGK hizmet cetveline ve banka kayıtlarına göre mahkeme kabulünün dosya kapsamına uygun olduğu, davalı şirketlerin ortaklarının aynı kişiler olması, davacının dava dışı Başaran Otomotiv Şirketinde hiçbir çalışması olmamasına rağmen bu şirket tarafından davacının banka hesabına yapılan düzenli ödemelerin bulunması, bu ödemelerin davacının aleyhlerine hüküm kurulan davalı şirketlerdeki çalışmasının karşılığı olarak ödendiğinin anlaşılması karşısında davalılardan ... Otomotiv Şirketinin tüm, diğer davalılar ... Yapı Kimyasalları Şirketi ile SGK'nın bu yönlere ilişkin istinafları yerinde bulunmamıştır. Ancak davanın kısmen kabul, kısmen reddine karar verilmiş olması karşısında yargılama sırasında kendisini vekille temsil ettiren davalı kurum ve davalı ... yapı Kimyasalları Şirketi lehine vekalet ücreti takdir edilmemesi yerinde olmayıp, davalı kurum ve davalı ... Yapı Kimyasalları Şirketinin bu yöne ilişkin istinafı yerinde olmakla dahili davalı ... Otomotiv Şirketi vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine, dahili davalı ... Otomotiv Şirketi tarafından istinaf harcı peşin yatırıldığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına, dahili davalı ... Otomotiv Şirketi tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına, davalı SGK ve ... Yapı Kimyasalları Şirketi vekillerinin istinaf başvurularının kısmen kabulü ile HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile 25.02.2002-30.11.2003 ve 01.12.2003-23.10.2004 tarihleri arası için yapılan prime esas kazancın tespiti talebinin hak düşürücü sürenin geçirilmesi nedeniyle reddine, davacının sonradan ... Otomotiv San. ve Tic. Ltd Şti. ile birleştiği anlaşılan ... İnşaat Ticaret ve Nakliyat Ltd Şti'de 14.12.2004-31.03.2005 tarihleri arasında net 800 TL, 01.04.2005-01.05.2006 tarihleri arasında net 1.000 TL ücret ile çalıştığının tespitine, davacının sonradan ... Yapı Kimyasalları Madencilik Tur. İnş. Kireç Yapı Malz. Nakliyat Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanını aldığı belirlenen ... Yapı Kimyasalları Madencilik Tur. İnş. Kireç Yapı Malz. Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'de 04.03.2008-16.09.2008 tarihleri arasında net 1.000 TL ücret ile çalıştığının tespitine, diğer tüm davalılar hakkındaki taleplerin reddine, dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davacı ile davalılardan Kurum, dahili davalı ... Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti., davalı ... İnşaat Nakliyat Limited Şirketi ve ... Yapı Kimyasalları A.Ş. vekilleri tarafından davalı ... vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle; kısmen kabul kararı verilmesine rağmen Kurum lehine vekalet ücreti takdir edilmemesinin hatalı olduğunu, davanın hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini belirtmiştir.

2.Davalı ... Yapı Kimyasalları Şirketi vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporuna itirazları gözetilmeden hüküm kurulduğunu, dosyada bulunan ücret bordrosu, ibraneme ve tazminat ödeme bordrosu gözardı edilerek dava dışı başka bir şirketin davacıya yaptığını iddia ettiği ödemeler üzerinden hüküm kurulmasının hatalı olduğunu belirtmiştir.

3.Dahili davalı ... Otomotiv şirketi vekili temyiz dilekçesinde özetle; usulen mümkün olmamasına rağmen müvekkili şirketin dahili dava yoluyla davalı yapılarak hüküm kurulduğunu, davacının ... Otomotiv Şirketinde hiçbir zaman çalışması bulunmadığından husumetten red kararı verilmesi gerektiğini, savunma hakları kısıtlanarak hüküm kurulduğunu, diğer davalı tarafın haklı itirazları gözetilmeden karar verilmesinin hatalı olduğunu belirtmiştir.

4.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle iddiasının ispatlandığını, esasen tüm davalılar bakımından davasının tam kabul edilmesi gerektiğini, buna göre aksi yönde ve kısmen kabule dair verilen kararın hatalı olduğunu belirterek, verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacı adına yapılan bildirimler nedeniyle prime esas kazançlarının hangi miktarlarda olması ile eksik prime esas kazançlarının tespitinin gerekip gerekmediği hususuna ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 üncü maddesinin birinci fıkrasının d bendi, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddesi.

3. Değerlendirme

1.Dava ehliyeti, kişinin bizzat veya vekili aracılığıyla bir davayı davacı veya davalı olarak takip etme ve usuli işlemleri yapabilme ehliyetidir. Dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetinin usul hukukunda büründüğü şekildir; dolayısıyla, medeni hakları kullanma ehliyetine (fiil ehliyetine) sahip gerçek ve tüzel kişiler dava ehliyetine de sahiptirler.

2.Taraf sıfatına gelince; bir hakkı dava etme yetkisi (dava hakkı) kural olarak o hakkın sahibine aittir. Bir hakkın sahibinin kim olduğu, dolayısıyla o hakkı dava etme yetkisinin kime ait olduğu, (o davada davacı sıfatının kime ait olacağı) tamamen maddi hukuk kurallarına göre belirlenir. Ancak, bir davanın davacısının o dava yönünden davacı sıfatına sahip bulunmadığının belirlenmesi halinde, mahkeme dava konusu hakkın mevcut olup olmadığını inceleyemeyeceği ve sıfat yokluğundan davanın reddine karar vermek zorunda olduğu için, taraf sıfatı usul hukukunun da düzenleme alanındadır.

3.Eş söyleyişle, sıfat, dava konusu sübjektif hak (dava hakkı) ile taraflar arasındaki ilişkidir. Taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi, davanın taraflarının kişilikleriyle ilgili olduğu halde, taraf sıfatı dava konusu sübjektif hakka ilişkindir (Baki Kuru-Ramazan Arslan-Ejder Yılmaz, Medeni Usul Hukuku, 7. baskı, ... 1995, s. 231). Bu nedenle, davanın tarafları, taraf ehliyetine sahip olmalıdır. Yani, bir davada taraf olabilmek için, ya, hakiki şahıs; ya da, hükmi şahıs olmak gerekir. Zira, taraf ehliyeti, medeni hukukun haklardan istifade ehliyetine tekabül eder (Saim Üstündağ, Medeni Yargılama Hukuku, C. I-II, 7. Baskı, ... 2000, s.288).

4.Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 06.06.2007 tarih, 2007/10-358 Esas, 2007/337 Karar sayılı kararında da benimsendiği üzere; ticari şirketin tüzel kişiliği ticaret sicilinden silinmesi (terkini) ile sona erer. Tüzel kişiliğin sona ermesi için tasfiye işlemlerinin eksiksiz yapılmış olması gerekir. Şayet tasfiye işlemleri gerektiği gibi tamamlanmamış ve tasfiyesi gereken hususlar eksik bırakılmış ise, tüzel kişilik ticaret sicilinden silinse bile şirketin tüzel kişiliğinin sona erdiğinin kabulü olanaksızdır. Bu durumda, tüzel kişiliğin yeniden ihyasına gidilerek taraf teşkili sağlanmak suretiyle yargılamanın devamının sağlanması gerekir.

5.Dosya kapsamından, davalılardan ...'nin ticaret sicil kaydının TTK’nın geçici 7 nci maddesi uyarınca ticaret sicilinden 30.09.2015 tarihi itibari ile ilk derece mahkeme kararı öncesinde, resen terkin edildiğinin anlaşılması karşısında, mahkemece taraf teşkili sağlanmaksızın sonuca gidilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

6. Buna göre, adı geçen davalı şirket hakkında kayıtlı bulunduğu Ticaret Sicil Müdürlüğü'nden ticaret sicil kayıtlarını celp edilmesi, sonrasında davacı tarafa adı geçen şirketi ihya etmesi için dava açmak üzere önel verilmesi ile ihya davası açıldığı takdirde bu davanın sonucunun beklenerek, tüzel kişiliğin yeniden ihyası ve taraf teşkili sağlanarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde taraf teşkili sağlanmaksızın karar tesisi isabetsizdir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının sair yönleri incelenmeksizin BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

17.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.