Esas No: 2017/5099
Karar No: 2018/9314
Karar Tarihi: 13.12.2018

**21. Hukuk Dairesi         2017/5099 E.  ,  2018/9314 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ............ Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

TÜRK MİLLETİ ADINA

K A R A R

A)Davacı İstemi:

Dava, davacının ............ eden babasından almakta olduğu ............ ölüm aylığının kesilmesine dair Kurum işleminin iptali ve Kurum'a borçlu bulunmadığının tespiti istemine ilişkindir.

B)Davalı Cevabı:

Davalı Kurum vekili; davanın reddini istemiştir.

C)İlk Derece Mahkemesi Kararı:

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

D) İstinaf Başvurusu :

Davalı Kurum vekili tarafından sunulan dilekçe ile 5510 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılan 1479 sayılı Yasa'nın 46 ve 5434 sayılı Yasasınn 94. maddeleri uyarınca aynı anda iki ayrı aylık almanın mümkün olmadığını, resen gözetilecek sebeplerle kararın kaldırılması ile davanın reddine karar verilmesi gerektiği özet olarak belirtilerek istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

E)............Mahkemesi Gerekçesi ve Kararı:

............Mahkemesince “davalı Kurum işlemlerinin yerinde olduğu” gerekçesiyle,

............Mahkemesi Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun kabulü ile “ ............ 1.İş Mahkemesi'nin 07.03.2017 tarihli, 2016/316 Esas – 2017/155 Karar sayılı hükmünün Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.2. maddesi gereğince kaldırılmasına, davanın reddine,” karar verilmiştir.

F)Temyiz:

Davacı vekili tarafından sunulan dilekçe ile “yasaların geriye yürütülemeyeceği ve kesinleşen ve kazanılmış hak haline gelen olaylarda yeni kuralların uygulanamayacağı, kaldı ki davalı Kurumca davacıya babasından dolayı hak kazandığı yaşlılık aylığının yeniden bağlandığı” özet olarak belirtilmek suretiyle kurulan ............Mahkemesi hükmünün bozulmasına karar verilmesi talep olunmuştur.

G) Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:

Uyuşmazlık, davacının eşinin ölümü nedeniyle 5434 sayılı Yasa uyarınca aldığı ölüm aylığı yanında, 1479 sayılı Yasa'ya tabi olan anne veya babasının ölümü nedeniyle ayrıca ölüm aylığı alıp alamayacağı noktasında toplanmaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan yasal mevzuat aşağıda özetlendiği şekildedir;

1-01.10.1972 tarihinde yürürlüğe giren 1479 sayılı Yasanın 45/c maddesinde " geçimini sağlayacak başka bir gelirleri olmamak kaydı ile yaşları ne olursa olsun evlenmemiş ............ çocuklarının her birine %25'i," oranında aylık bağlanacağı hükmü yer almaktadır.

2-04.10.2000 tarihinde yürürlüğe giren 619 sayılı KHK ile 1479 sayılı Yasa'nın 45/c maddesinde değişiklik yapılarak " yaşları ne olursa olsun ............ olmayan, ............ olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve bu Yasa ile diğer sosyal güvenlik Yasaları kapsamında çalışmayan, bu yasalar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan ............ çocuklarının her birine %25'i," oranında aylık bağlanacağı hükmüne yer verilmiştir. Aynı KHK ile 46/2 maddesi değiştirilerek, " Ancak, ............liğin son bulması ile kocasından da aylık almaya hak kazanan ............ çocuklarına bu aylıklardan fazla olan ödenir” hükmü getirilmiştir.

3-04.10.2000 tarihli KHK Anayasa Mahkemesi'nin 26.10.2000 gün ve 61/34 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.

4-4956 sayılı Yasa, 08.08.2001 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiş ve bu kez 1479 sayılı Yasanın 45/c maddesi "yaşları ne olursa olsun ............ olmayan, ............ olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve bu Yasa ile diğer sosyal güvenlik Yasaları kapsamında çalışmayan, bu yasalar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan ............ çocuklarının her birine %25'i," oranında aylık bağlanır şeklinde değiştirilmiştir.

Aynı Yasa ile 1479 sayılı Yasa'nın 46/2 maddesine, "Ancak, ............liğin son bulması ile kocasından da aylık almaya hak kazanan ............ çocuklarına bu aylıklardan fazla olan ödenir." hükmü getirilmiştir.

Kurumun bu yasal değişiklikler sırasında ............ çocukları bakımından uygulamasına gelince; davalı Kurum, 4956 sayılı Yasa ile 08.08.2003 tarihinde yapılan değişiklikten sonra, 45/2. madde hükmünde yer alan " bu Yasa ile diğer sosyal güvenlik Yasaları kapsamında çalışmayan, bu yasalar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan ............ çocuklarının her birine " aylık bağlanır" hükmünü dikkate alarak, 08.08. 2003 tarihinden sonra hak sahipleri yararına getirilen yasal düzenleme uyarınca bu tarihten önce ölen ............ sigortalılarının ............ çocuklarına da ölüm aylığı bağlamıştır. Kurum, farklı sigortalılık kanunlarına göre bağlanan aylıklar söz konusu olduğundan 1479 sayılı Yasa'nın 46/2 maddesini hiçbir zaman uygulamamıştır. Zira, 1479 Yasa'nın 46/2. maddesi aynı yasa kapsamında hem ana veya baba ile kocadan hak edilen aylıklardan fazla olanın bağlanacağını ifade etmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu 2011/58 sayılı ............gesi'nin 90. sayfasında yer alan örnek:3 te, "5434 sayılı Yasa'ya göre eşten ve 1479 sayılı Yasa'ya göre babadan 5510 sayılı Yasanın 4/1-a maddesinden aynı anda ölüm aylığı alınabileceğini, Aynı ............ge'nin 99. sayfasında, "eşten 506, anneden 5434 sayılı Yasa, ve babadan 1479 sayılı Yasalar kapsamında her üç aylığın tam olarak bağlanabileceğini örnek göstermiştir.

Davalı Kurum, yeni bir yasal düzenleme olmadığı halde 2013/ 26 sayılı ............gesiyle farklı uygulamaya başlamış, 1479 sayılı Yasa ile ilgili olarak, 01.10.1972-03.10.2000 ve 08.08.2001-01.08.2003 dönemleri içerisinde ölen sigortalılar yönünden, sigortalının geçimini sağlayacak bir geliri bulunmama koşulu varsa aylık bağlanacağını kabul etmiştir. ............ge, 04.10.2000-07.08.2001 ve 08.08.2003-01.10.2008 döneminde ölen sigortalılar bakımından da, "1479 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmayan, bu kanunlar kapsamında kendi çalışmalarından dolayı gelir ve aylık almayan" ............ çocuklarına aylık bağlanacağını düzenlemiştir.

Davalı Kurum, 04.10.2000-01.08.2001 ve 07.08.2003-01.10.2008 döneminde ölen ............ sigortalılarının ............ çocuklarına aylık bağlamış ve daha önce bağlanan aylıklara, ölen eşlerinden dolayı 5434 sayılı Yasa veya 506 sayılı Yasa'dan bağlanan ölüm aylığının engel olmadığını kabul etmiştir. ............ çocuklarına dönemlerde ölen ana veya babalarından dolayı 1479 sayılı Yasa kapsamında bağlanan aylıklar için iptal işlemi yapılmamıştır.

Davalı Kurum, diğer aylıklara dokunmazken, 01.10.1972-03.10.2000 ve 08.08.2001-01.08.2003 döneminde ölen sigortalıların hak sahibi ............ çocuklarına sonraki lehe olan yasal düzenlemeler gereğince bağladığı ölüm aylıklarını, diğer sosyal güvenlik kanunlarına göre eşlerinden bağlanan ölüm aylıklarını gelir testine tabi tutmuştur. Kurum, geçimini sağlayacak gelirleri bulunduğu gerekçesiyle bağlanan aylıkları iptal etmiş ve ödenen aylıklar nedeniyle borç tahakkuk ettirmiştir.

Son olarak, ............ ............ Müdürlüğü 02.09.2017 gün ve 333-03003-E-5040387 tarihle "............ Yazı" ile, 01.10.1972-03.10.2000 ve 08.08.2001-01.08.2003 dönemlerinde ölenlerin ............ çocuklarına gelir testi yapılmadan, kendi sigortalılıkları veya kendi sigortalılıkları nedeniyle bağlanan gelir ve aylık almamaları halinde ölüm aylıklarının bağlanmasına Yönetim Kurulunca karar verildiğini bildirmiştir.

Gerçekten, davalı Kurum bu son işlemi ile ............ çocuklarına bağladığı aylıkları, 1479 sayılı Yasaya aykırı olarak kestiğini veya bağlamadığını kabul etmiştir. Ancak SGK kestiği aylıkları Yönetim Kurulu Kararı uyarınca 2017 Ekim ayından itibaren yeniden bağlamasına karşın, daha önce ödediği aylıkları borç kaydetmiş ve tahsil ettiği aylıkları da iade etmemiştir.

Davanın reddine karar veren mahkemeler, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi Kararlarına dayalı olarak 1479 sayılı Yasa'nın 4956 sayılı Yasa ile değişik 46/2 maddesine göre hem kocadan hem ana veya babadan aylığa hak kazanılması durumunda fazla ödeneceği gerekçesine dayanmaktadır. Bu değerlendirme, sosyal güvenlik hukukunun ............ yapısını gözden kaçırmaktadır. 5510 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden önce, .................. Sandığı ayrı ayrı tüzel kişiliğe sahip ayrı ayrı yasalara göre sosyal güvence sağlayan kurumlardır. Her bir Yasa kendi sigortalıları açısından hüküm ifade eder. Açıkça atıf yapılmadıkça diğer yasa hükümleri dikkate alınamaz. Zira 45/3. maddedeki "1479 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmayan, bu kanunlar kapsamında çalışmalarından dolayı gelir ve aylık almayan" ............ çocuklarına aylık bağlanacağı ifadesi bu niteliktedir. Bu ifade dahi ............ çocuklarının, diğer sosyal güvenlik kurumlarından kendi çalışmaları dışında (kocalarından- çocuklarından) aylık almalarını 1479 sayılı Yasaya tabi ana veya babadan ölüm aylığı bağlanmasına engel olarak kabul etmemektir. Özetle, 1479 sayılı Yasanın 46/2. maddesi hükmü sadece 1479 sayılı Yasaya göre hem kocadan hem ana veya babadan ölüm aylığına hak kazanılması halinde uygulanabilir. Öte yandan, 5510 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesine göre, ölüm aylıklarının bağlanmasında vs..yürürlükten kalkan 1479, 506, 2926, 2925 sayılı Yasa hükümleri uygulanacağından, 5510 sayılı Yasa'nın 54. maddesinin de somut uyuşmazlıkta uygulama yeri yoktur.

Sigortalılık hakkı veya sigortalılıktan kaynaklanan yaşlılık aylığı hakkı veya ölüm aylığı hakkı, asla tamamen hakdüşürücü süreye tabi olmadığı gibi zamanaşımına da uğramaz. 1479 sayılı Yasa'nın 43. maddesine göre ölüm aylıklarının beş yıl geçtikten sonra talep edilmesi halinde talep tarihinden itibaren ölüm aylığının bağlanması gerekmektedir. ............sı'nın 10. maddesine göre "Herkes kanun önünde eşittir. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun hareket etmek zorundadırlar" 1479 sayılı Yasa'nın 4956 sayılı Yasa ile değişik 45/c maddesinde yer alan, " yaşları ne olursa olsun ............ olmayan, ............ olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve bu Yasa ile diğer sosyal güvenlik Yasaları kapsamında çalışmayan, bu yasalar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan ............ çocuklarının her birine %25'i," oranında aylık bağlanır" hükmü yasanın yürürlük tarihinden ölen sigortalıların ............ çocukları için de uygulanmalıdır. Çeşitli yasal değişiklikler nedeniyle hak sahipleri açısından ölüm tarihlerine göre dört ayrı dönemin ikisi yönünden aylık bağlanması diğer iki dönem yönünden aylık bağlanmaması gerektiği yönündeki yorum açıkça ............sı'nda yer alan eşitlik kuralına aykırı olduğu gibi ............ hukuk ilkelerine de aykırıdır.

Dosyadaki belge ve kayıtlardan, davacı ............nun 31.07.1997 tarihinde ............ eden eşinden dolayı 5434 sayılı Kanun kapsamında ölüm aylığı aldığı, 1479 sayılı Yasa (5510-4/b) kapsamında çalışmaları bulunan babasının 08.02.1983 tarihinde ............ ettiği, davacı ............nun 25.02.2003 tarihli müracaatı ile Kurum'dan babasından dolayı da ölüm aylığı aldığı, Kurum tarafından davacının gelirinin brüt asgari ücretin üzerinde olması dolayısıyla yersiz ödenen ölüm aylıklarının davacıdan talep olunduğu anlaşılmıştır.

Somut olayda; yukarıda yazılı yasal mevzuat dikkate alınmadan, ............ ............ Müdürlüğü 02.09.2017 gün ve 333-03003-E-5040387 tarihli "............ Yazı" gereğince işlem yapılıp yapılmadığı araştırılmadan karar verilmesi hatalıdır.

İlk Derece Mahkemesince yapılacak iş, davalı Kurum'a yazı yazılarak; ............ ............ Müdürlüğü 02.09.2017 gün ve 333-03003-E-5040387 tarihle "............ Yazı" gereğince davalı Kurum tarafından davacı ............ hakkında işlem yapılıp yapılmadığını sormak, işlem sonucuna göre davanın konusuz kalıp kalmadığını değerlendirerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ............Mahkemesince verilen “davanın reddine" ilişkin yeni karar bozulmalıdır.

H- SONUÇ :

Temyiz olunan ............Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı 6100 sayılı HMK’nun 373/2. maddesi uyarınca BOZULMASINA, dosyanın kararı veren ............Mahkemesi'ne gönderilmesine, temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, 13.12.2018 gününde oy birliğiyle karar verildi.