Esas No: 2023/4931
Karar No: 2023/11862
Karar Tarihi: 28.11.2023

**5. Hukuk Dairesi         2023/4931 E.  ,  2023/11862 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/1130 Esas, 2023/384 Karar

KARAR : Esastan ret/ Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ : Yusufeli Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2021/131 Esas, 2022/356 Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazların davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalılar vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Artvin ili, Yusufeli ilçesi, ... köyü, 101 ada 62, 63 ve 65 parsel sayılı taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazların davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; kıymet takdir komisyonunca yapılan hesaplamanın hatalı olduğunu savunarak, davaya konu taşınmazın büyüklüğü, mevkisi, ilçe merkezine yakınlığı dikkate alındığında objektif değer artışı uygulanarak taşınmazın gerçek değerinin hesaplanmasını istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile işbu bedelden acele el koyma bedelinin mahsup edilmesi suretiyle tespit edilen ve depo edilen fark bedelin ilk kararla tespit edilen kısmına dava dört ay içinde sonuçlandırılamadığından bu sürenin bitim tarihi olan 20.11.2013 tarihinden ilk karar tarihi olan 04.01.2018 tarihine kadar; ikinci kararla tespit edilen kısmına 20.11.2013 tarihinden ikinci karar tarihi olan 04.02.2020 tarihine kadar; son kararla tespit edilen kısmına ise 20.11.2013 tarihinde son karar tarihi olan 26.04.2022 tarihine kadar yasal faiz işletilmesine, tespit edilen kamulaştırma bedelinden; ihtilaflı olan 130.340,92 TL'nin üçer aylık vadeli hesapta Yusufeli Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/412 Esas sayılı dosyasının kesinleşmesine kadar nemalandırılmasına, karar kesinleştiğinde hak sahibine ödenmesine, davalı ...'a ait olduğu anlaşılan 75.310,75 TL muhdesat bedelinin davalı ...'a derhal ödenmesine, kalan bedelin ise hisseleri oranında davalılara derhal ödenmesine, kamulaştırma konusu taşınmazların davalılar adına olan tapu kayıtlarının iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; hesaplama yapılırken Yusufeli Tarım ve Orman verilerinin tek başına dikkate alınamayacağını, üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ünden az olamayacağını, hesaplamanın hatalı yapıldığını, bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağını, rapora karşı itirazları karşılanmadan karar verildiğini, objektif değer artışı uygulamasının yerinde olmadığını, davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemiş olmasının hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

2. Davalılar ..., ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; hesaplama yapılırken münavebeye esas alınan ürünlerin hatalı seçildiğini, mısır ürünü için üretim masrafının yüksek alındığını, % 10 oranında uygulanan objektif değer artışının da hatalı olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının % 3 olarak uygulanması gerektiğini, tespit edilen kamulaştırma bedelinin çok düşük olduğunu, taşınmazların gerçek değerini yansıtmadığını, hükme esas alınan bilirkişi raporuna karşı itirazlarının karşılanmadığını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

3. Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; tespit edilen kamulaştırma bedelinin düşük olduğunu, taşınmazların gerçek değerini yansıtmadığını, hükme esas alınan bilirkişi raporuna karşı itirazlarının karşılanmadığını, hesaplamanın hatalı yapıldığını, % 10 oranında objektif değer artışı uygulamasının hakkaniyete uygun düşmediğini, bu oranın % 500 olması gerektiğini, üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılmasına karar verilen 130.340,92 TL bedelin 48.877,84 TL'sinin davalı ...'a ait olduğunu, bu nedenle 81.463,07 TL'nin vadeli hesapta nemalandırılması gerektiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; sulu tarım arazisi niteliğindeki davaya konu taşınmazların resmi verilere uygun olarak net gelirinin tespitinde, tespit edilen zemin birim metrekare bedellere % 10 oranında objektif değer artışı uygulanmasında, taşınmazlar üzerindeki yapılara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yayımlanan Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkındaki Tebliğe göre m² birim fiyatı uygulanıp yıpranma payı da düşülerek değer biçilmesinde, davacı lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesinde, ihtilaflı olan bedelin üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılmasında bir isabetsizlik görülmediği; ancak, Mahkemece verilen ilk kararın davalılardan ... tarafından istinaf edilmiş olması, Dairenin kaldırma kararında da diğer davalılar yönünden belirlenen bedelin davacı idare lehine kazanılmış hak oluşturduğunun gözetilmesi gerektiği açıklanmış olmasına rağmen, bu hususa riayet edilmeden karar verilmiş olmasının doğru olmadığı gerekçesiyle, davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili ile davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazlara 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak; üzerindeki yapılara aynı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca resmi birim fiyatlar esas alınıp yıpranma payı düşülerek; ağaçlara ise yaş, cins ve verim durumuna göre maktuen değer biçilmesi yerindedir.

3.Hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda Yusufeli İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün değerlendirme tarihindeki veri cetveli esas alınarak verim ve masraflar yönünden hesaplama yapılması uygun görülmüştür.

4. Dava konusu taşınmazların hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artış oranı yerindedir.

5. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 12055/17 numaralı başvuru sonucu verilen 23.10.2018 tarihli kararı ile 01.06.2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 2016/9364 başvuru numaralı kararı göz önüne alınarak davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi yerindedir.

6.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davacı idare vekili ile davalı ... vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalı ...'den peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.