Esas No: 2023/393
Karar No: 2023/1354
Karar Tarihi: 21.12.2023

**Hukuk Genel Kurulu         2023/393 E.  ,  2023/1354 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla)

SAYISI : 2021/5 E., 2022/8 K.

KARAR : Davanın reddine

1. Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı Yargıtay 6. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi sıfatıyla yapılan yargılama sonunda davanın reddine karar verilmiştir.

2. Karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği düşünüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi

4. Davacı vekili dava ve 09.06.2022 havale tarihli açıklama dilekçelerinde; yüklenici firma tarafından müvekkili ve diğer hissedarlara karşı Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde 2019/307 Esas sayılı sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı tazminat davası açıldığını, ikinci davanın ise müvekkili tarafından yükleniciye karşı aynı Mahkemede 2019/595 Esas numarası ile açılan riskli yapı nedeniyle yıkım bedelinin tespiti davası olduğunu, yüklenici şirket vekilinin ölümle tehdidi nedeniyle duruşmaya ara veren ihbar olunan hâkimin tutanak tutmadığını, aldığı ara kararların gereklerini yerine getirmediğini, ön sorun mahiyetindeki görev itirazını bir yıla yakın süre geçmesine rağmen karara bağlamadığını, yüklenicinin açtığı davada keşif kararı alınmasına rağmen aynı gün duruşması bulunan müvekkilinin açtığı davada keşif kararı verilmediğini, maddi hatalarla ilgili taleplerinin dikkate alınmadığını, dava dosyasındaki inşaat ruhsatının aslının davacı şirket vekiline ihbar olunan hâkimin izni ile verildiğini, vekâletsiz iş görmeden kaynaklanan zararın tazmini için Afyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde 2019/582 Esas numarası ile açılan davanın 2019/307 Esas sayılı dava ile birleştirildiğini ancak delillerin toplanmadığını, kat karşılığı arsa payı sözleşmesinin feshine ilişkin belgelerin dosyaya sunulduğunu, ilgili diğer belgelerin ise celbedilmediğini, yıkım tehlikesi arz eden inşaata ilişkin tedbir ve kayyım taleplerinin karşılanmadığını, yüklenici tarafından idari yargıda açılan dava dosyasının getirtilmediğini, bu suretle hakkın yerine getirilmesinden kaçınıldığını ileri sürerek maddi tazminata ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1,00 (Bir) TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı

5. Davalı ... Hazinesi vekili; davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Özel Daire Kararı

6. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 14.12.2022 tarihli ve 2021/5 Esas, 2022/8 Karar sayılı kararı ile; "...İlk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay'a gönderilmek üzere Afyonkarahisar adliyesi UYAP tevzi birimine teslim edilen dava dilekçesi tevzien Afyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2021/52 Esasına kaydedilmekle, mahkemece 28.01.2021 tarih 52-63 sayısıyla, dava dilekçesinin Yargıtay'a gönderilmesine, esasın bu şekilde kapatılmasına karar verilmiş, davacı tarafın anılan kararı istinaf etmesi sonrası dava açıldıktan sonra dava dilekçesi 15.09.2021 tarihinde takriben 9 ay sonra Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'ne ulaşmıştır.

Dilekçelerin gönderilmesi safhasından sonra 18.01.2021 tarihli ön inceleme oturumu, davacı tarafın mazereti sebebiyle 15.03.2022 tarihine, yine ikinci kez mazeret bildirimi üzerine 29.05.2022 tarihine bırakılmış, davacı taraf hakim sorumluluğu sebepli eldeki davada, ayrım ve tasnif yapmadan, esas davadaki dilekçe ve eklerini her bir talep ve dilekçesinde yinelemesi sebebiyle, 29.05.2022 tarihli oturumda, HMK 31, 48 ve 194 maddesi uyarınca davacı taraftan açıklama istenmiş, 09.06.2022 havale tarihli açıklama beyan dilekçesi alındıktan sonra HMK 137/2, 140/4 uyarınca iki oturumda ön inceleme duruşması yapılamamış, 27/09/2022 tarihli oturumda ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulh olamamışlar, davacı taraf yazılı kayıtları dosyaya kazandırdığı imzalı beyanıyla belirterek talep gibi karar verilmesini istemiştir.

Davacı taraf esas davadaki talep ve dilekçe ve suretlerini her bir talep dilekçesine ekleyerek, eldeki davanın hakim sorumluluğuna bağlı dava olduğu ayrımını yapmadan, dilekçeler arasında ayrım ve tasnif yapmadan aynı dilekçe ve suretlerini defaatle yinelemiş, 4 klasör dolusu aynı dilekçe ve suretleri fiziki inceleme zorluğuna sebep olacak şekilde, müşkülatı barındırır biçimde dosyasına sunulmuştur.

Davacı taraf hakkın yerine getirilmesinden kaçınıldığından bahisle, maddi tazminat istekli davayı açmış ise de, iş bölümü ve görev itirazlarının karşılanmaması, tazminat davasında keşif kararı verilmesi, kentsel dönüşüm temelli davada keşif isteğinini karşılanmamış olması, tedbir ve kayyım isteklerinin cevap bulmamış olması, ilgili esas dosyalarında itiraz ve kanun yolu incelemesi ile tartışılması yapılacağından, bu sebeplere bağlı tazminat isteği kabule değer görülememiştir. Yapı ruhsatı aslının karşı tarafa verilmiş olması belge ibrazında müşkülata sebep olur ise de ruhsata bağlı olarak verilen bir belge sıra dahilinde incelenerek kayıt altına alınarak belediyelerce ruhsat belgesi verildiği bilindiğinden, ruhsat veren birimden suretinin alınması mümkün görüldüğünden, konuya ilişkin tazminat isteği de karışlanamamıştır. Duruşmada ölümle tehdit konusu ceza yargılamasının konusu olup bunun takip, ispat ve sonuçlandırılması da ceza yargılaması ile olacaktır.

UYAP sistemi teknolojik gelişmelere bağlı olarak adli hizmette kaliteli ve seri hizmet alınması için hizmete alınmış ise de, sistemde kayıt altına alma, sonuç çıkarma birimlerinde ayrı ayrı hizmet sağlandığından kayıt altına alınmadaki eksiklikten sonuç çıkarma birimindeki yargılama sujesinin sorumlu tutulmaması gerekir. Zira sistem bir bütün olup, yargılama sujesinin kendinin müdahil olmadığı bir durumdan ötürü sorumluluğuna gidilmesi düşünülemez. Bilakis kaydı esas merciine ulaştıracak kararı alarak dava dilekçesinin Yargıtaya gönderilmesini sağlamış, üzerine düşeni tamamlamış, bu sebeple sorumluluğu olamaz.

Herkes haklarını kullanırken dürüst davranmak zorundadır. Kimse kanuni hakkını kullandı diye kınanamaz ise de, mesleki liyakati olan ruhsata bağlı olarak mesleğini yürüten birinin talep konusu ile sınırlı ve yeterli olacak şekilde talep dilekçesini hazırlaması incelemeye yetkili merciye verme ile yetinmesi işin mahiyetine uygun düşer iken, bundan sarfınazar edilerek aynı talep ve dilekçelerin fiziki takip ve müşkülata düşürür biçimde, ayrım ve tasnifi yapılmadan, yargılama sujesi önüne getirilmesinde yargılamanın sağlıklı şekilde yürütülmesine ilerlemesine hizmet ettiği düşünülemez. Aynı şekilde ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtayda açılan bir dava için gönderilmek üzere ilk basamak adli yargı merciine verilen dava dilekçesinin UYAP sistemindeki işleyiş sebepli ilgili mahkemede esas numarası alması, esastan çıkarılması ve gönderme kararına karşı istinaf edilmiş olmasında, dava dilekçesinin 9 ay sonra açılan merciye ulaşmasında, geçen süreçte, hakkın dürüstlük kuralına uygun isabetle kullanılmış olduğunu söylemeye imkan yoktur. Bir hakkın sırf ızrar gibi kullanılmasını kanun korumaz.

Hal böyle olunca, HMK 46. maddesinde sayılan hallerin varlığı ve ispatı yerine getirilmediğinden, hakların kullanılmasının dürüstlük kuralına uygun ve sakınılarak kullanılması asıl olduğundan kanuni şartları taşımadığından, tazminat istekli davanın reddi gerekmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davacı tarafından davalı aleyhine açılan davanın sabit olmadığından REDDİNE,

2-HMK'nın 49/1. maddesi gereğince 3.000,00 TL disiplin para cezasının davacıdan tahsiline,

3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Ücret Tarifesi 13/2. maddesi uyarınca davalı yararına takdir edilen 17.800,00 TL maktu avukatlık ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

4-Alınması gereken 80,70 TL ret harcından 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 21,40 TL harcın davacıdan alınıp Hazineye irat kaydına,

5-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, 6100 Sayılı Kanunun 338. maddesi uyarınca hükmün kesinleşmesinden sonra yatırılan avanstan kullanılmayan kısmın davacıya iadesine,..." karar verilmiştir.

Kararın Temyizi

7. Özel Daire kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. ÖN SORUN

8. Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında Özel Dairece davanın reddine karar verildiği, kararın davacı vekiline 30.01.2023 tarihinde tebliğ edildiği, davacı vekilinin 09.02.2023 havale tarihli dilekçesi ile kararı temyiz ettiği ancak temyiz harçlarını yatırmadığı, Özel Dairece miktar belirtilmeksizin temyiz başvurma ve maktu temyiz karar harçları ile 200,00 TL gider avansını tebliğden itibaren 7 günlük kesin süre içerisinde yatırması aksi hâlde temyiz isteminden vazgeçmiş sayılacağına karar verileceği ihtaratını içeren 10.02.2023 tarihli muhtıra düzenlenerek davacı vekiline tebliğe çıkarıldığı, 22.02.2023 tarihinde muhtıranın tebliği üzerine davacı vekilinin 27.02.2023 havale tarihli dilekçesi ile adli yardım talebinde bulunduğu, Özel Dairenin 27.02.2023 tarihli ek kararı ile adli yardım talebinin reddine karar verildiği, ek kararın 06.03.2023 tarihinde tebliği üzerine davacı vekilinin 06.03.2023 havale tarihli dilekçesi ile adli yardım talebinin reddi kararına itiraz ettiği ve hâlen temyiz harçlarının yatırılmamış olduğu, dosyanın ise bu hâli ile adli yardım talebinin reddi kararına ilişkin itirazın incelenmesi için Hukuk Genel Kuruluna gönderildiği, dosya Hukuk Genel Kurulunda iken davacı vekili tarafından verilen 10.03.2023 ve 30.10.2023 kayıt tarihli “Kanun Yararına Temyiz” dilekçelerinin de üst yazı ekinde hem Hukuk Genel Kuruluna hem de Adalet Bakanlığına gönderildiği anlaşılmakla;

a) Temyiz başvurusu bakımından yapılan adli yardım talebini inceleme görevinin Özel Daireye mi yoksa Hukuk Genel Kuruluna mı ait olduğu; buradan varılacak sonuca göre adli yardım talebinin reddine ilişkin Özel Dairece verilen ek karar kaldırılarak davacı vekilinin adli yardım talebinin incelenmesinin gerekip gerekmediği;

b) Hukuk Genel Kurulunca adli yardım talebi incelenerek talebin reddine karar verildiği takdirde yatırılmamış olan temyiz başvurma ve maktu temyiz karar harçlarının ve gider avansının yatırılması bakımından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 366 ncı maddesi atfıyla uygulanması gereken aynı Kanun’un 344 üncü maddesi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için dosyanın Özel Daireye geri çevrilmesinin gerekip gerekmediği hususları ön sorun olarak tartışılıp değerlendirilmiştir.

III. GEREKÇE

A) Birinci ön sorun yönünden:

9. Adli yardıma ilişkin usul ve esaslar 6100 sayılı Kanun'un 334 ilâ 340 ıncı maddelerinde düzenlenmiş olup anılan Kanun’un 336 ncı maddesinin üçüncü fıkrasına göre, “Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.”

10. Mahkeme kararını adli yardım talepli olarak temyiz eden taraf, adli yardımı Yargıtaydan talep etmelidir. Yargıtay tarafından öncelikle adli yardım talebi incelenir.

11. Bu kapsamda davacı vekilinin temyiz başvurusu bakımından yaptığı adli yardım talebi hakkında karar vermeye yetkili merci, ilk derece mahkemesi sıfatıyla yargılama yapan Özel Daire olmayıp Hukuk Genel Kurulu olduğundan Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 27.02.2023 tarihli ve 2021/5 Esas, 2022/8 Karar sayılı ek kararının ortadan kaldırılmasına karar verilerek davacı vekilinin temyiz aşamasındaki adli yardım talebinin incelenmesine geçilmiştir.

B) İkinci ön sorun yönünden:

12. Sosyal hukuk devletinin bir gereği olarak kabul edilmiş olan adli yardım, ekonomik bakımdan yetersiz olan kimselere yargı organları önünde haklarını arayabilmeleri veya savunma yapabilmeleri için parasal kolaylıklar sağlanması anlamına gelir. Bu anlamdaki kolaylıklar yargılama giderlerinden muafiyet ve ücretsiz hukuki yardım sağlanması yoluyla gerçekleştirilebilir (Pekcanıtez, .../Özekes, .../Akkan, Mine/Taş Korkmaz, Hülya: Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku, Cilt III, İstanbul 2017, s. 2410-2411).

13. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Adli yardımdan yararlanacak kişiler” başlıklı 334 üncü maddesinin birinci fıkrası, "Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.” hükmünü içermektedir.

14. Adli yardımdan yararlanmanın ilk koşulu ödeme gücünden yoksunluktur. Hukuki yollara müracaatta ve süreç boyunca gerekli olacak giderleri, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksunluk, aslında nakit ya da nakde dönüştürülebilecek kaynak yetersizliğini ifade etmektedir.

15. Talepte bulunan kişinin adli yardımdan yararlanabilme bakımından mali yetersizlik içinde olup olmadığı, kişinin mali durumu, bu çerçevede geliri, mal varlığı, borçları ve sosyal durumu yani kendisinin ve ailesinin yaşam düzeyi ve ihtiyaçları da göz önüne alınarak her olay kendi koşullarına göre tespit edilecektir (Pekcanıtez vd s. 2417-2419).

16. Adli yardımdan yararlanabilmenin ikinci koşulu ise asıl davadaki taleplerin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Haksız yargılama ve takiplerin çoğalıp mahkemelerin ve icra organlarının gereksiz yere uğraştırılmaması ve adli yardım kurumunun kötüye kullanılmaması için taleplerin açıkça dayanaktan yoksun olmaması koşulu özenle incelenmelidir.

17. Adli yardım talebinde bulunan kişi iddiasının ve adli yardım talebinin dayanağı olan delilleri göstermeli ve mahkemeye sunmalıdır. Bu husus 6100 sayılı Kanun'un 336 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, “Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.” şeklinde düzenlenmiştir.

18. Adli yardım talep eden kişi, elinde bulundurduğu veya o sırada bilinen delilleri sunmamışsa mahkemece başka bir inceleme yapılmaksızın dosya üzerinden adli yardım talebi derhâl reddedilmelidir.

19. Öte yandan talepte bulunanın mali gücüyle ilgili ispat konusunda hâkim tam bir kanaate sahip olmalıdır, bu yönüyle mali yetersizlik koşulunun ispatı için tam ispat ölçüsünün geçerli olduğunun kabulü gerekir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12.04.2023 tarihli ve 2023/4-126 Esas, 2023/317 Karar sayılı kararı).

20. Kanun yoluna başvuru aşamasında ise temyize müracaat için gerekli olan giderleri karşılamak zorunda kalındığında, talepte bulunanın kendisinin ve ailesinin geçiminin ciddi ölçüde zor duruma düşüp düşmeyeceği araştırılır. Temyiz aşamasındaki açıkça dayanaktan yoksun olmama koşulu ise temyiz talebinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şeklinde anlaşılmalıdır. Yargıtay, adli yardım talebini bu aşamada reddederse temyiz incelemesine geçilmez, dosya ilgili mahkemeye çevrilerek bu mahkemece temyiz harcının yatırılması için talepte bulunana süre verilir (Pekcanıtez vd s. 2427).

21. Somut olayda davacının, ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay 6. Hukuk Dairesine maddi tazminat haklarını saklı tutarak 1.00 (Bir) TL manevi tazminat davası açtığı, Özel Dairece davanın esastan reddine karar verildiği, kararı temyiz eden davacı vekilinin temyiz harç ve giderlerinin yatırılması bakımından muhtıra tebliği üzerine adli yardım talebinde bulunduğu, dilekçesine davacı asıl hakkında kısıtlanması talebiyle Büyükçekmece 1. Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan davanın tensip tutanağını eklediği, tutanağın tetkikinde davacı adına kayıtlı taşınmazların tapu kaydına vesayet şerhi işlenmesine karar verildiği, Özel Dairece UYAP ortamında TAKBİS veri tabanı üzerinden davacı adına kayıtlı taşınmaz mal varlığı sorgulaması yapıldığı ve sorgulama sonucunun dosya içinde bulunduğu anlaşılmıştır.

22. Şu hâlde dosya kapsamı itibariyle adli yardım talebi değerlendirildiğinde, davacının belirlenen taşınmaz mal varlığına ve semereler üzerine tedbir konulmamış olmasına göre yatırılması gereken temyiz harç ve giderlerinin yüklü bir miktar olmadığı da dikkate alındığında Kanun'da öngörülen koşulların oluşmamış olması nedeniyle adli yardım talebinin reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

23. Hâl böyle olunca temyiz dilekçesinin süresinde temyiz defterine kaydedildiği ancak davacı vekili tarafından temyiz harç ve giderlerinin yatırılmadığı anlaşıldığından;

a) 6100 sayılı Kanun'un 366 ncı maddesi yollamasıyla uygulanması gereken aynı Kanun'un 344 üncü maddesi uyarınca;

i) Temyiz harç ve giderlerinin bir haftalık kesin süre içerisinde yatırılması, aksi hâlde temyiz başvurusundan vazgeçmiş sayılacağı hususunun davacı vekiline yazılı olarak bildirilmesi,

ii) Verilen kesin süre içinde temyiz harç ve giderleri yatırılmadığı takdirde temyiz başvurusunun yapılmamış sayılmasına karar verilerek davacı vekiline tebliğ edilmesi,

b) Verilen kesin süre içinde;

i) Temyiz harçlarının tamamlanması hâlinde,

ii) Temyiz harçlarının tamamlanmaması sebebiyle temyiz başvurusunun yapılmamış sayılmasına dair verilen kararın, tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde temyiz edilmesi durumunda ise temyiz harç ve giderleri de yatırıldıktan sonra,

dosya temyiz incelemesi yapılmak üzere Hukuk Genel Kuruluna gönderilmelidir.

IV. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1-Davacı vekilinin adli yardım talebinin REDDİNE,

2-Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 366 ncı maddesi yollamasıyla aynı Kanun’un 344 üncü maddesi gereğince işlem yapılmak üzere dosyanın YARGITAY 6. HUKUK DAİRESİNE GERİ ÇEVRİLMESİNE,

21.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.