Esas No: 2023/5738
Karar No: 2023/6223
Karar Tarihi: 01.06.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/5738 E.  ,  2023/6223 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/412 E., 2022/573 K.

HÜKÜM/KARAR : Ret

Taraflar arasında Mahkemesinde görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı vekili tarafından tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalıların adi ortaklık şeklinde çalıştığını, davacının 01.01.1997 tarihinden 31.12.2011 tarihine kadar kesintisiz olarak davalıların önce ... plakalı ve sonra ... plakalı araçlarında taksi şoförü olarak çalıştığını, davacının işçi alacakları için davalılara dava açtığını, 12. İş mahkemesi 2012/583 E. sayılı dosyada devam ettiğini ve SGK 'dan istenen hizmet dökümü incelendiğinde, davacının sigortaya bildirimi yapılmadığının, primlerinin ödenmediğinin anlaşıldığını, açıklanan nedenlerle davacının kesintisiz çalıştığının tespitini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının talebinin zamanaşımına uğradığını, bu sebepten davanın reddi gerektiğini, davacının davalılara ait araçlarında hiçbir zaman iş akdi ile çalışmadığını, davacı ile davalılar arasında bağımlılığın söz konusu olmadığını, hizmet akdinde bulunması gereken bağımlılık, zaman ve ücret unsurunun söz konusu olmadığını, davalıların araçlarında başkalarının çalışmasına ihtiyaç olmadığını, davalının kendisi bizzat ve oğullarının taksi şoförlüğü yaptığını, davacının iddiasının kabul edilse dahi dava konusu dönemde davacının sigortaya tabi olmadığını, açıklanan nedenlerle davanın reddi gerektiğini, tüm dava giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini, talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü itirazlarının olduğunu, dava da çalışmanın hizmet akdi niteliği taşıyıp taşımadığı, davanın tüm yönleri ve delilleri ile incelenmesi gerektiğini, iş sözleşmesinin tüm unsurlarının birlikte değerlendirildiğinde taksi işletmeciliğinin bir iş sözleşmesi olarak değerlendirilemeyeceğini ancak hasılat kirası olarak değerlendirilmesi gerektiğini,dosya kapsamında eksiklik olması halinde mahkemece re'sen delil ceibi yapılarak sonuca gidilmesini, kurum kayıtlarının getirtilmesini, tanık dinlenilmesi halinde mutlaka dönem bordro tanıklarının dinlenmesini, yok ise yakın işyeri çalışanlarının tanık olarak dinlenmesini, işe giriş bildirgesinin verilmesinin fiili çalışma olgusunu göstermemekte olduğunu, fiili çalışma olgusunun kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespit edilmesi gerektiğini, tanık beyanlarının titizlikle değerlendirilmesini, somut olayın özeliklerine göre gerçekliğinin sorgulanmasını, beş yıllık hak düşürücü sürenin göz ardı edilmemesi gerektiğini, davalı işyerinin kanun kapsamına alındığı ve kapsam dışına çıkartıldığı tarihin araştırılmasını, kapsam öncesi ve kapsam sonrası çalışmaların dikkate alınmaması gerektiğini, davanın reddini, yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesin, talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 14.05.2019 tarihli ve 2018/66 Esas, 2019/164 Karar sayılı kararıyla; tanık beyanları, Mahkemece de yeterli ve isabetli görülüp iştirak edilen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde davanın davalı ... yönünden rapor doğrultusunda sübuta erdiği; davalı ... yönünden sübuta ermediği kanaatine varıldığından;

Davalı ... yönünden:

Davanın kabulü ile davacının davalı nezdinde geçmiş olan ve sigortalılık hizmet cetvelinde bildirilmeyen sürelerin ve ücretin:

1.7.2011 31.12.2011 tarihleri arasında 180 gün 27,90TL günlük taban ücretle

1.1.2011 30.06.2011 tarihleri arasında 180 gün 26,55TL günlük taban ücretle

1.7.2010 31.12.2010 tarihleri arasında 183 gün 25,35TL günlük taban ücretle

1.1.2010 30.06.2010 tarihleri arasında 180 gün 24,30TL günlük taban ücretle

1.7.2009 31.12.2009 tarihleri arasında 180 gün 23,10TL günlük taban ücretle

1.1.2009 30.06.2009 tarihleri arasında 180 gün 22,20TL günlük taban ücretle

1.7.2008 31.12.2008 tarihleri arasında 180 gün 21,29TL günlük taban ücretle

1.1.2008 30.06.2008 tarihleri arasında 180 gün 20,28TL günlük taban ücretle

1.7.2007 31.12.2007 tarihleri arasında 180 gün 19,50TL günlük taban ücretle

1.1.2007 30.06.2007 tarihleri arasında 180 gün 18,75TL günlük taban ücretle

1.1.2006 31.12.2006 tarihleri arasında 360 gün 17,70TL günlük taban ücretle

1.1.2005 31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün 16,29TL günlük taban ücretle

1.7.2004 31.12.2004 tarihleri arasında 180 gün 14,80TL günlük taban ücretle

1.1.2004 30.06.2004 tarihleri arasında 180 gün 18,31TL günlük taban ücretle

1.7.2003 31.12.2003 tarihleri arasında 183 gün 15,27TL günlük taban ücretle

1.4.2003 30.06.2003 tarihleri arasında 90 gün 13,10TL günlük taban ücretle

1.7.2002 31.03.2003 tarihleri arasında 270 gün 10,92TL günlük taban ücretle

1.4.2002 30.06.2002 tarihleri arasında 90 gün 9,26TL günlük taban ücretle

1.1.2002 31.03.2002 tarihleri arasında 90 gün 7,40TL günlük taban ücretle

1.4.2001 31.12.2001 tarihleri arasında 270 gün 7,00TL günlük taban ücretle

1.8.2000 31.03.2001 tarihleri arasında 240 gün 5,00TL günlük taban ücretle

1.4.2000 31.07.2000 tarihleri arasında 120 gün 5,00TL günlük taban ücretle

1.1.2000 31.03.2000 tarihleri arasında 120 gün 4,00TL günlük taban ücretle

1.7.1999 31.12.1999 tarihleri arasında 180 gün 3,79TL günlük taban ücretle

1.1.1999 30.06.1999 tarihleri arasında 180 gün 3.11TL günlük taban ücretle

1.10.1998 31.12.1998 tarihleri arasında 90 gün 2,34TL günlük taban ücretle

1.7.1998 30.09.1998 tarihleri arasında 90 gün 2,10TL günlük taban ücretle

1.1.1998 30.06.1998 tarihleri arasında 180 gün 1,66TL günlük taban ücretle

1.7.1997 31.12.1997 tarihleri arasında 180 gün 1.23TL günlük taban ücretle

1.3.1997 30.06.1997 tarihleri arasında 120 gün 0,85TL günlük taban ücretle

1.1.1997 28.02.1997 tarihleri arasında 60 gün 0,72TL günlük taban ücretle

davalı ... yanında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine,

Davalı ... yönünden:

Davanın reddine, karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. 1. Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı kurum ile davalı ... vekillerince temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 30.03.2021 tarihli ve 2019/5412 Esas, 2021/4276

Karar sayılı Bozma ilamında;

2.1.Eldeki davada; 01.01.1997-31.12.2011 tarihleri arasında kalan dönemde davacılar murisinin davalılar adına tescilli taksilerde öncelikle çalışma şekillerinin irdelenmesi ve hâsılat kirası mı yoksa hizmet akdi ile çalışmanın varlığı olgusu belirlenmeli, bu kapsamda davacının çalışma iddiasına konu edilen taksilerin plaka kayıtlarının kimin üzerinde durduğu, bu araçlara ilişkin olarak davacının ehliyeti ile ilişkilendirilmiş trafik cezalarının varlığı, araçların servis bakım formları ile yolcu kayıtları, araçlara alınan yakıt alım belgelerinin olup olmadığı, yargılama aşamasında dinlenen tanık beyanlarından yola çıkılarak, Kuruçeşme ve Üsküdar Taksi Durağında kayıtlı olarak çalışanların beyanlarına başvurulması ile, davacının ikametgah kayıtları ve çalıştığı iddia olunan işyerine yakın işyerlerinin kolluk görevlileri aracılığıyla tespiti ve buralarda çalışan ve davacının çalışmalarını bilebilecek şekildeki tanıkların beyanlarının alınması ile UKOME kayıtlarının irdelenmesi ile Büyükşehir Belediyesine tescile esas kayıtların varlığının araştırılması ve davacının çalışma iddiasının yeterli şekilde ve resen araştırma ilkeleri çerçevesinde araştırılması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Son Kararı

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; taraflara aradaki ilişkinin bir kira ilişkisine dayanıp dayanmadığı, kira ilişkisi var ise buna ilişkin delillerinin ne olduğu, hizmet ilişkisi yahut kira ilişkisi iddialarının doğrultusunda çalışma anlaşmasının ne şekilde yapıldığı, plaka kayıtlarının kimin adına kayıtlı olduğu yönünde beyanda bulunmak ve yargılamaya konu araca ait servis bakım formaları var ise ve de yakıt alım belgeleri var ise bunları ibraz etmek üzere süre verilmiş olup bu yönde hükme esas alınabilecek yeni bir delil ibraz edilemediği görülmüştür. Taraflar arasında hasılat kirası ilişkisi bulunduğu hususu ispatlanamamıştır. Bu doğrultuda Mahkemece davacının davalı nezdinde fiili olarak çalışıp çalışmadığı hususunu araştırmak gerekmiş, fiili çalışma olgusunun ispatlanabilmesi adına yapılan tüm araştırmalara karşın hükme esas alınabilecek düzeyde kamu tanığı, komşu iş yeri tanığı ve bordro tanığı beyanına ulaşılamamış, dava konusu dönemi kapsar şekilde davacının çalışma iddiasını ispata yarar UKOME kaydı, ... Taksiciler Odası kaydı veya trafik cezası kaydı bulunamadığı değerlendirilmiş, sadece 1 adet trafik cezası kaydının davacının fiili tam zamanlı çalışma iddiasını tek başına ispata muktedir olmadığı değerlendirilmekle;

Davanın reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili dilekçesinde; eksik araştırma belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının davalılara ait takside 01.01.1997 tarihinden 31.12.2011 tarihine kadar kesintisiz olarak tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

3. Değerlendirme

1.Davacının 01.01.1997 tarihinden 31.12.2011 tarihine kadar kesintisiz olarak davalıların önce ... plakalı ve sonra ... plakalı araçlarında taksi şoförü olarak çalıştığı iddiasıyla açılmış olan eldeki davada; Mahkemece; Kuruçeşme ve Üsküdar Taksi Durağında kayıtlı olarak çalışanların beyanlarına başvurulmalı, davacının ikametgah kayıtları ve çalıştığı iddia olunan iş yerine yakın iş yerlerinin ve taksi duraklarının kolluk görevlileri aracılığıyla tespiti ve buralarda çalışan ve davacının çalışmalarını bilebilecek şekildeki tanıkların beyanları alınmalı, dava konusu edilen ve davacının çalıştığını iddia ettiği araçların şoförler odasından tescil kayıtları getirtilmeli ve elde edilecek tüm deliller bir arada değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir.

2.Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,01.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.