Esas No: 2022/5086
Karar No: 2023/5449
Karar Tarihi: 24.10.2023

**8. Hukuk Dairesi         2022/5086 E.  ,  2023/5449 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/271 E., 2022/603 K.

HÜKÜM/KARAR : İstinaf Başvurusunun Esastan Reddine

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... Kadastro Mahkemesi

SAYISI : 2020/300 E., 2021/613 K.

Taraflar arasındaki kadastro tespitine itiraz davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı Hazine vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. 3402 ... Kadastro Kanunu’nun (3402 ... Kanun) Geçici 8 inci maddesi uyarınca yapılan kadastro çalışması sırasında ... ili ... ilçesi Sülekler Mahallesi çalışma alanında bulunan 303 ada 4, 12, 305 ada 9, 19, 27, 306 ada 10 ve 15 parsel ... ve sırasıyla 1.909,75, 1.571,33, 3.153,72, 2.729,56, 6.532,98, 1.653,03 ve 1.255,99 metrekare yüzölçümündeki taşınmazlar, tapu kaydı, taksim, ifraz ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle tarla vasfıyla davalı ... adına tespit edilmiştir.

2. Kadastro komisyonu tarafından itirazı red edilen davacı Hazine vekili dava dilekçesinde; 303 ada 4 ve 12, 305 ada 9, 19 ve 27, 306 ada 10 ve 15 parsel ... taşınmazların, Hazine'ye ait olup tespit dışı bırakılan ve ilk tesis kadastrosu yapılırken kimsenin kullanımında olmayan devletin hüküm ve tasarrufu altında sayılan yerlerden iken yapılan çalışma sonucunda taşınmazların davalı adına tespit edildiğini, 3402 ... Kanun'un 14 inci ve 17 inci maddesinde yer alan zilyetlikle iktisap koşullarının davalı açısından oluşması gerektiğini, yapılan çalışmaların yasa ve genelge hükümlerine aykırı olduğunu belirterek taşınmazların kadastro tespitinin iptali ile taşınmazların Hazine adına tespit ve tesciline karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; taşınmazların dayanak tapu kaydı kapsamında kaldığını, 1982 yılında davacının taşınmazları satın aldığını ve 100 yıldan fazla süredir kullanılan alan olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taşınmazlara uygulanan 10.01.1984 tarih ve 1 sıra nolu tapu kaydının keşif ile dinlenilen mahalli-tespit bilirkişilerine sorulduğu, tapu kaydının batı hududunun "Ulucaktan inen Koca Dere, Dikmen'e kadar" okuduğu, taşınmazların batısından geçen derenin Koca dere olduğu, bu derenin Ulucaktan Dikmene kadar inerek ... Barajına ulaştığını, tapunun doğu hududunun "Çamköy Yaylası" okuduğu, Çamköy yaylasının taşınmazların kuzeyinde bulunduğu, güneyde okunan "Cebel ve Gökbel" in taşınmazın güneyinde bulunduğu ve tapunun doğu hududunun "Müfrez Rıfat ... hissesi ve Bokdurmaz ve Kavaklı Dere" okuduğu, Kavaklı derenin taşınmazın doğusunda bulunduğu, Bokdurmaz'ın ise kavaklı derenin devamında bulunduğu, Rıfat ...'yi ise bilmediklerini, taşınmazların bulunduğu mevkiyi Eğrek Yaylası olarak bildiklerini, taşınmazların evvelde ... ...'nin çocukları Remzi ve Cavit Yasinciler'e ait iken 1980'li yıllarda Sarı soy isimli kişilere satıldığını ve onların da taşınmazlara ekin ekmek sureti ile zilyet olduklarını beyan ettikleri, Sülekler Mahallesi'nde uygulanamayan tapu kaydı listesinde, taşınmazların tespitinde uygulanan 10.01.1984 tarih ve 1 sıra nolu tapunun bulunduğu ve "YAYLADA" belirtmesi ile uygulanamama sebebinin belirtildiği, taşınmazlara kadastro çalışmalarında uygulanan tapu kaydının dava konusu taşınmazlara mevkii ve hudutları itibari ile uyduğu, taşınmazların yüz ölçümünün tapu kayıt miktarını aşmadığı, mahallinde dinlenilen mahalli/tespit bilirkişi beyanları ve zeminde gösterilen hudutların ise memleket haritasında belirtilen mevkii, tepe ve dereler ile uyumlu olduğu, bilirkişi heyet raporu ile tapu kaydının hudutlarının memleket haritası üzerinde işaretlendiği, taşınmazlara uygulanan tapu kaydının taşınmazlara uyduğu gerekçesiyle davanın reddine, 303 ada 4 ve 12, 305 ada 9, 19 ve 27, 306 ada 10 ve 15 parsel ... taşınmazların kadastro güncelleme komisyon tutanaklarındaki yüzölçüm ve nitelikleri ile ... adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davacı Hazine vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı Hazine vekili istinaf dilekçesinde; ilk derece mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı olduğu gibi eksik araştırma ve inceleme yapıldığını ve davalı lehine zilyetlikle iktisap koşullarının oluşmadığını, tescil harici bırakma işlemininde kadastro tespiti olduğunu 1994 yılında yapılan ilk tesis kadastrosu sırasında tescil harici bırakılan taşınmaz bakımından eski tapuların artık hükümsüz kaldığını ve bu tapuların zeminle uyumlu olsa dahi taşınmaz mülkiyetinin kazanılması yönünden hukuki bir değere sahip olmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taşınmaların 3402 ... Kanunu'nun Geçici 8 inci maddesi uyarınca tapu kaydı, miras yoluyla gelen hak, paylaşma ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle davalı adına tespit edildiği; 6831 ... Orman Kanunu’na (6831 ... Kanun) göre 1993 yılında yapılarak askı ilanı sonucunda 29.12.1994 tarihinde kesinleşen orman kadastrosu ve 2/B madde uygulaması çalışmaları sonucunda orman sayılmayan alanda kaldıkları ve orman sayılmayan yerlerden oldukları; hava fotoğrafları, memleket haritaları ve uydu görüntüleri ile zemin durumu ve keşif beyanlarına göre tamamının imar ve ihyasının dava tarihinden en az 30 yıl öncesinde tamamlandığı ve dolayısıyla tespit tarihi ve öncesindeki 20 yıldan fazla zaman önce tamamlanarak ıslah edilerek tarım toprağı sıfatlarının oluştuğu ve davalı yararına kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği yoluyla taşınmaz kazanma koşullarının oluştuğu, bu nedenle ilk derece mahkemesi kararının usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle davacı Hazine vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davacı Hazine vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı Hazine vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçelerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, çekişmeli taşınmazların kadastro tespitlerinde esas alınan tapu kayıtları kapsamında kalıp kalmadığı, taşınmazın tamamının veya bir kısmının anılan tapu kayıtları kapsamında kalmaması halinde davalı taraf lehine zilyetlikle iktisap koşullarının oluşup oluşmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

6100 ... Kanun'un 369/1, 370 ve 371 inci maddeleri, 3402 ... Kanun'un 14, 20, Geçici 8 inci maddesi.

3. Değerlendirme

1.İlk ve Bölge Adliye Mahkemesince yukarıda yazılı şekillerde karar verilmiş ise de hem tapu kayıt uygulaması yönünden hem de zilyetlik araştırması yönünden yapılan araştırma ve inceleme yeterli değildir. Şöyle ki, çekişmeli taşınmazların kadastro tespitlerine esas alınan tapu kayıtlarının tesislerinden itibaren tüm tedavülleri ve varsa haritası ve revizyon durumu ilgili yerlerden sorulmak suretiyle revizyon gördüğü taşınmazların tutanakları getirtilmemiş, tapu kayıtlarının kapsamı usulünce belirlenmemiş, taşınmazları dıştan çevreleyen komşu parsellerin kadastro tutanak suretleriyle dayanağı olan belgeler ile oluşmuş ise tapu kayıtları getirtilerek kayıtlar yöntemince uygulanarak dava konusu parselleri ne okuduğu üzerinde durulmamıştır.

Diğer taraftan, zilyetlik araştırması yönünden ise, çekişmeli taşınmazların öncesinde hangi nedenle tescil harici bırakıldığı kadastro müdürlüğünden sorulup saptanmamış, tespit bilirkişisi ve tanıkların, taşınmazın ilk olarak ne zaman kulanılmaya başlandığı, ilk malikinin kim olduğu, zilyetliğin hangi tarihten beri, kim tarafından, hangi hukuki nedene dayalı olarak ve hangi tasarruflarla sürdürüldüğü hususlarına ilişkin soyut nitelikteki beyanlarına itibar edilmiş ve İlk Derece Mahkemesince yapılan gözlemde taşınmazların hududlarında dere bulunduğu belirtilmesine rağmen, taşınmazların dere yatağı vasfında olup olmadıkları, dere yatağından kazanılıp kazanılmadıkları yada derenin aktif etki alanından kalıp kaldıkları hususunda jeolog bilirkiden rapor alınmamıştır.

Öte yandan, İlk Derece Mahkemesince 1953, 1980 ve 1992 tarihli hava fotoğrafları getirtilmiş ve bilirkişi kurulunun müşterek raporunda, bu hava fotoğrafları ile 2010, 2013, 2016 ve 2021 tarihli uydu fotoğrafları üzerinde inceleme yapılmış ise de, tespit tarihinden (2020 yılı) 15-20-25 yıl öncesine ilişkin hava fotoğraflarının bulunup bulunmadığı ilk derece mahkemesince araştırmamış, bu tarihlere ilişkin hava fotoğrafı bulunmamakta ise bu tarihlere yakın tarihli başkaca hava fotoğrafı ile uydu fotoğraflarının bulunup bulunmadığı da araştırılmadığı gibi hava fotoğrafı ve uydu fotoğraflarının incelenmesinde taşınmazların bir kısmı üzerinde yoğun çalılık alanların bulunduğu görünmesine rağmen zirai yönden taşınmazların evveliyatları, imar-ihya gerektiren yerlerden olup olmadığı, nitelikleri ve kullanım süreleri hususu bilimsel esaslara uygun ve denetime elverişli olacak şekilde tespit edilmeden taşınmazların tamamının bütün halde imar ihyasının 30 yıl önce tamamlandığı belirtilmek suretiyle yetersiz bilirkişi raporu hükme esas alınarak karar verilmiştir.

İlaveten, UYAP üzerinden yapılan sorgulamada, eldeki dava dosyasındaki taşınmazların kadastro tespitlerine esas alınan tapu kayıtlarının, aynı zamanda dava konusu taşınmazlara komşu durumunda olan diğer taşınmazların da kadastro tespitlerine de esas alındığı ve bu taşınmazlar hakkında da derdest davalar bulunduğu anlaşılmış ise de, bu taşınmazlara ilişkin olarak Bölge Adliye Mahkemesince tapu kayıt uygulaması ile zilyet araştırmasının yetersiz olduğuna dair ilk derece mahkemesi kararlarının kaldırılmasına karar verildiği anlaşılmış olup eldeki dosya ile bu davalar arasında irtibat bulunup bulunmadığı ile birlikte görülüp görülmemesi gerekip gerekmediği hususları üzerinde de durulmamıştır.

Bu şekilde eksik araştırma ve inceleme ile karar verilemez.

2. Hal böyle olunca; doğru sonuca ulaşılabilmesi için Mahkemece öncelikle, taşınmazların kadastro tespitlerine esas alınan tapu kayıtlarının tesislerinden itibaren tedavülleri ve varsa haritalarıyla birlikte mahalli Tapu Müdürlüğünden veya Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Arşiv Dairesi Başkanlığı’ndan sorulup getirtilmeli, tapu kayıtlarının başka taşınmazlara da revizyon görüp görmedikleri belirlenmeli ve revizyon görmüşlerse revizyon gördükleri taşınmazların kadastro tutanakları ve kesinleşmiş iseler tapu kayıtlarının onaylı örnekleri ile hükmen kesinleşenler var ise dava dosyaları dosya arasına alınmalı, bu taşınmazlara komşu taşınmazları da bir arada gösterecek birleşik harita, çekişmeli taşınmaza komşu parsellerin tamamının kadastro tutanakları ve varsa dayanakları ile davalı iseler dava dosyaları temin edilmeli, çekişmeli taşınmazlara ait Harita Genel Müdürlüğü web sitesinin hava fotoğrafı sorgulama sayfasına girilerek taşınmaz bölümünün bulunduğu köyü/mahalleyi/mevkiyi kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafları bulunduğu araştırılıp belirlenmek ve (denetimin sağlanması bakımından) ilgili sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmak suretiyle belirlenmeli, tespit tarihinden (2020 yılı) 15-20-25 yıl öncesine ait (bulunmadığı taktirde bu tarihlere yakın dosya içerisindeki hava fotoğrafları dışındaki hava fotoğrafları istenerek) stereoskopik hava fotoğraflarının en az üç tanesi tarihleri açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden getirilerek dosya arasına konulmalı, belirtilen tarihlere ilişkin uydu fotoğrafları da bulunmakta ise bunlarda temin edilmeli, dosya bu şekilde keşfe hazır hale getirildikten sonra mahallinde, elverdiğince yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen ve davada yararı bulunmayan taşınmazların bulunduğu yerde yaşayan şahıslar arasından seçilecek üç kişilik mahalli bilirkişi kurulu, tespit bilirkişileri ve taraf tanıkları ile fen bilirkişisi, jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi, jeolog bilirkişi ve üç kişilik ziraatçi bilirkişi kurulu ile dava konusu taşınmazlar başında, taşınmazlar tek tek gezilmek ve her bir parselle ilgili mahkeme hakiminin gözlemi tutanağa geçirilmek suretiyle yeniden keşif yapılmalı, 3402 ... Kanun'un 20 inci maddesinde de belirtildiği üzere, öncelikle tapu kayıtlarının dayanağı harita mevcut ise, mahalli bilirkişi yardımı ve fen bilirkişi eliyle bu harita yöntemince yerine uygulanmalı ve uygulama yapılırken de haritası bulunan kayıtların kapsamlarının uygulama olanağı bulunan haritasına göre belirlenmesi gerektiği gözetilmeli, tapu kaydının haritasının bulunmadığının ya da haritanın uygulama kabiliyetinin olmadığının anlaşılması durumunda ise, ilke olarak tapu kaydının tesis tarihindeki sınırlarına değer verileceği, bu sınırlarda sonradan bir değişiklik olmuş ise ancak bu değişikliğin doğru bir esasa dayanması durumunda değişen sınırlara itibar edilebileceği gözetilerek, kayıttaki sınırların tespiti bakımından mahalli bilirkişi ve tanık beyanlarına başvurulmalı ve kayıtta yazılı hudutlar yerel bilirkişilerce zeminde göstertilmeli ve ayrıca mahalli bilirkişi ve tanıklardan, tapu kayıtlarının ihdası, intikali, intikal sırasında hudutlarında ve miktarlarında değişiklik olmuş ise bu değişikliğin nedeni ve hudutların arz ettikleri özelliklere ilişkin bilgi alınmalı, kayıtlarda yazılı olup yerel bilirkişilerce zeminde gösterilemeyen hudutların tespiti için ise taraflara tanık dinletme imkanı sağlanmalı ve yapılacak tapu kayıt uygulaması sırasında dinlenecek yerel bilirkişi ve tanıkların kayıt uygulamasına ilişkin beyanları, komşu parsel tutanakları ve dayanak kayıtlarıyla denetlenmeli, denetleme yapılırken; tapu kaydının sınırlarında şahıs, yer ve mevkii olarak tarif edilen taşınmazların tutanak ve dayanak kayıtları da getirtilerek bu belgelerden yararlanılmalı, tapu kayıtlarının revizyon gördüğü parseller ile bunlardan hükmen kesinleşenler varsa bu dosyalardaki kayıt uygulamaları, tapu kaydına kapsam tayin edilirken göz önünde bulundurulmalı, taşınmazların tamamının ya da bir kısmının tapu kaydı kapsamı dışında kaldığının anlaşılması halinde uyuşmazlığın zilyetlik hükümlerine göre çözümlenmesi gerektiğinden tespit tarihten geriye doğru 3402 ... Kanun'un 14 üncü maddesindeki zilyetlikle iktisap koşullarının oluşup oluşmadığı araştırılmalı, dava konusu taşınmazların tamamı ayrı ayrı gezilmek ve gösterilmek suretiyle mahalli bilirkişi ve tanıklardan taşınmazların geçmişte ne durumda bulunduğu, kime ait olduğu, kimden kime ve nasıl intikal ettiği, kim tarafından, ne zamandan beri ve ne suretle kullanıldığı, taşınmazların sınırlarında geçmişten bugüne kadar herhangi bir değişiklik olup olmadığı, taşınmazların kullanımlarına ara verilip verilmediği, önceki niteliklerinin ne olduğu, evveliyatları itibariyle devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerden olmaları halinde imar ve ihyaya konu edilip edilmedikleri, edilmişlerse ihyanın hangi tarihte başlayıp ne zaman tamamlandığı, dava konusu taşınmazların derenin taşkınına maruz kalıp kalmadığı hususları etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı; beyanlar arasında çelişki oluştuğu takdirde, gerektiğinde yüzleştirme yapılmak suretiyle çelişkilerin giderilmesine çalışılmalı, yerel bilirkişi ve tanıkların kayıtların uygulanması ve taşınmazların tasarrufu hususundaki beyanları komşu parsel tutanak ve dayanak kayıtlarıyla denetlenmeli; tapu kayıt uygulaması ile zilyetlik araştırmasında önceki keşiflerde alınan beyanlarından da yararlanılmalı; komşu parsellere ilişkin dava dosyaları arasında irtibat olup olmadığı hususları üzerinde durulmalı, ayrıca ilgili dava dosyaları getirtilerek dava konusu taşınmazların niteliklerinin ve zilyetlik durumlarının değerlendirilmesi sırasında bu dosyalarda alınan beyan ve raporlar da dikkate alınmalı, fen bilirkişisinden, taşınmazların tespitine esas alınan tapu kayıtlarının kapsadığı alanı farklı renklerle gösterilerek, komşu taşınmazların varsa oluşumundaki dayanak kayıt ve belgeler uygulanmak suretiyle çekişmeli taşınmazların bulunduğu sınırları ne olarak okuduklarının belirlendiği, kroki üzerinde işaretlenmek suretiyle tapu kaydının sınır denetiminin yapıldığı ve kaydın kapsamının kesin olarak gösterildiği, taşınmazlar üzerinde tarafların kullanımındaki bölümler ile ve varsa tapu kaydının revizyon gördüğü parsellerin de dikkate alındığı; dava konusu taşınmazların geçmişteki ve kadastro sınırlarındaki değişmelerini irdeleyen, taşınmazların sınırlarında ve üzerinde kalan dere, yol, mera vs. sınırlarını gösteren, somut bulgulara ve bilimsel esaslara dayanan, keşfi izlemeye elverişli ayrıntılı rapor ve harita/kroki hazırlaması istenilmeli, jeolog bilirkişisinden, taşınmazların önceki ve halihazırdaki niteliğinin ne olduğu, taşınmazların, dere yatağında kalıp kalmadıkları, dere yatağından kazanılıp kazanılmadıkları, derenin etkisi altında kalıp kalmadıkları, derenin ... riski taşıyıp taşımadığı, taşınmazların jeolojik yönden zilyetlikle iktisap edilmeye olanaklı yerlerden olup olmadıkları hususlarında ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı; ziraatçi bilirkişi kurulundan, taşınmazların tamamının veya bir kısmının zilyetlikle iktisap edinilebilecek yerlerden olup olmadığını, taşınmazların önceki ve şimdiki niteliklerinin ne olduğunu açıklayan, zilyetliğin sürdürülüş şeklini ve süresini somut verilerle ortaya koyan, taşınmazların birbirleriyle ve komşu parsellerle karşılaştırmalı biçimde toprak yapısını, eğimini, bitki desenini açıklayan, önceki keşifte alınan raporunda değerlendirildiği, taşınmazların değişik yönlerden çekilmiş fotoğrafları ile desteklenmiş ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı, jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişiye, getirtilecek olan ve aynı zamanda dosya içerisindeki hava fotoğraflarının stereoskop aletiyle incelenmesi suretiyle, taşınmazların sınırlarını ve niteliğini, öncesinin ne olduğunu, imar-ihyaya konu edilip edilmediğini, imar-ihyası tamamlanmış ise tamamlandığı tarih ile üzerinde sürdürülen zilyetliğin başlangıcını, şeklini ve süresini belirtir şekilde rapor düzenlenlettirilmeli ve bu şekilde davalı lehine zilyetlikle iktisap koşullarının oluşup oluşmadığı üzerinde durulmalıdır.

3. Yukarı belirtilen hususlar gözetilmeksizin, eksik araştırma ve incelemeye dayalı olarak karar verilmesi usul ve yasaya uygun bulunmadığından, Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının dava konusu parsellerin tamamı yönünden bozulmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.