Esas No: 2023/7881
Karar No: 2023/9467
Karar Tarihi: 10.10.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/7881 E.  ,  2023/9467 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/803 E., 2022/1242 K.

KARAR : Esastan red

İLK DERECE MAHKEMESİ : Dörtyol 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/559 E., 2022/122 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Hazine ve davalı Kurum vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Hazine ve davalı Kurum vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dilekçesinde özetle; davacının ... Partisinin (1985 yılındaki adı ... Partisi) ... / Dörtyol şubesinde odacı ve çaycı olarak 1985 Nisan ayında çalışmaya başladığını ve bu tarihten işten ayrıldığı tarih olan 2009 yılına kadar da aynı işyerinde tam zamanlı işçi olarak aralıksız çalıştığını, davacının bu çalışması esnasında işveren tarafından sigortalı yapıldığını ve sigorta primlerinin ödendiğini zannederken işten ayrıldıktan sonra işverenin bildirmde bulunmadığını öğrendiğini, davacının emeklilik işlemleri ile ilgili olarak SGK'ya başvurduğunu, ancak emeklilik süresinin dolmadığının kendisine bildirildiğini, SGK'nun ilgili Bölge Müdürlüğünün bu çalışmaları sigortalılık hizmetlerinden sayabilmesi ve davacının sigorta başlangıç tarihinin 1985 Nisan ayı olarak tespiti için bu davanın açılma zorunluluğu doğduğunu, bu nedenlerle davacının davalılardan ... Şubesinde yukarıda belirtilen tarihler arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin Nisan 1985 tarihi olarak tespiti ile bu süreler içinde yatırılmayan primlerin davalı tarafından yatırılmasına davacının bu hizmetlerinin diğer hizmetleri ile birleştirilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1. ... vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum kayıtları incelenmesinde davacı adına herhangi bir işe giriş bildirgesi bulunmadığının tespit edildiğini, davacının hizmet tespit talebinin kuruma hiç bildirim yapılmadığından dolayı 506 sayılı Kanun'un 79/8 maddesine göre hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini, diğer davalıya ait işyeri sicil numarasının bildirilmesi halinde anılan tarihlerde 506 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığı hususunun araştırılıp dönem bordrolarına bakılabileceğini, 506 sayılı Kanun kapsamındaki davaların hakime resen delil toplama yetkisi veren davalar olduğunu, bu nedenle diğer davalı işyerinin 506 sayılı Kanun kapsamına alınış ve 506 sayılı Kanun kapsamından çıkarılış tarihlerinin belirlenmesi açısından işyeri kayıtlarının Kurumlarına getirilmesini, bordrolarda kayıtlı ismi geçen çalışma arkadaşları ile diğer davalının işyerine müdür, şef konumundaki kişilerin ve komşu işyerlerinde bu işlerini bilen ve tanıyan kişilerin tanık olarak dinlenmesini, işyerlerinde yapılan işin konusu gereği, sürekli, kesintili veya mevsimlik mi olduğunun belirlenmesini ve davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın zamanaşımına uğradığını, dava şartlarının Mahkemece resen araştırılmasını ve usule aykırılığın tespiti halinde, dava şartlarının yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesini, davanın hak düşürücü süre yönünden de reddi gerektiğini, bütün bu hususlar nazara alınarak davanın öncelikle usulden, aksi halde esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Davacı vekili tarafından davacının, Nisan 1985 tarihinden, Nisan 1995 tarihine kadar ... Partisinin işçisi, Nisan 1995 tarihinden işten çıktığı Mayıs 2009 tarihine kadar ... Partisinin işçisi olarak çalıştığı beyan edilmiş olup, davacı tarafından tespiti istenilen çalışmalar Nisan 1985 - Mayıs 2009 dönemine ilişkindir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 nci maddesi uyarınca davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu maddesidir. Anılan Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde araştırma yapılmış, yargılama sırasında dinlenen, İlçe Dernekler Şefliği tarafından sunulan listede adı geçen parti yöneticisi yada üyesi olan tanıkların; kolluk tarafından bildirilen tanıkların; komşu iş yeri sahibi olan tanıkların beyanlarından davacının Dörtyol ilçesinde bulunan ... Partisinin ve sonrasıda ... Partisinin faaliyet gösterdiği iş yerinde çay servisi, temizlik işleri gibi işleri yaptığı, çalışmalarının kesintisiz olduğu anlaşılmış, davacının ücreti ile işe başlama ve işten ayrılma tarihinin gün ve ay olarak ortaya konulamaması 1987 yılı olarak beyan edilmesi karşısında davacının işe başlama tarihi 1987 yılının son günü "31.12.1987" olarak; işten ayrılış tarihi, tanıklardan ... ve ... tarafından 2010 yılı olarak beyan edilmiş ise de davacı vekili tarafından sunulan 13.06.2017 tarihli dilekçede davacının Mayıs 2009 tarihine kadar çalıştığının beyan edilmiş olması nedeniyle taleple bağlı kalınarak beyan edilen tarihin başı "01.05.2009" olarak esas alınmıştır. Davacının ... Partisinde ve ... Partisindeki çalışmalarının tarih aralığı olarak ayrı şekilde tanıklar tarafından beyan edilmemiş olması, bu hususta müzekkere yazılan Kurumlarca muteber yazılı belge ve kayıt sunulmamış olması, ... Partisinin 11.04.1995 tarihinde kurulmuş olması, davacının Nisan 1995 tarihine kadar ... Partisinde çalıştığının beyan edilmiş olması bir arada değerlendirilerek Mahkememizce davacının 30.04.1995 tarihine kadar ... Partisine ait iş yerinde, bu tarihten sonra ... Partisine ait iş yerinde çalıştığı, davacının ücretinin tanıklar tarafından tam olarak beyan edilmemiş olması, bu hususta dosya kapsamında kayıt ve belge bulunmaması dikkate alınarak ücreti asgari ücret olarak kabul edilmiş, yapılan yargılama sonunda davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacının 31.12.1987 - 30.04.1995 tarihleri arasında ... Partisi ... Şubesinde; 01.05.1995 - 01.05.2009 tarihleri arasında ... ... Şubesinde hizmet akdi ile fiilen ve kesintisiz olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine..." dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ve davalı Kurum vekillerince istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı ... vekili, hizmet tespit davaları için Kanun gereği düzenlenen zamanaşımı sürelerine uyulmadığını, bu nedenle verilen kararın usul ve kanulara aykırı olduğunu beyanla İlk Derece Mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın ispatlanamadığını, ayrıca davanın kısmen redine karar verildiği halde Kurum lehine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesinin kanuna hukuka aykırı olduğunu beyanla İlk Derece Mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Somut olayda, Mahkemece davacının çalıştığı iddia edilen partilerin o dönem ki yönetici ve idarecilerin tanık olarak dinlendiği, kolluk araştırması ile komşu iş yeri tanıklarının belirlenerek dinlendiği, dinlenen tanık beyanlarına göre davacının belirtilen tarihlerde, davalı iş yerlerinin davalıya ait iş yerinde kesintisiz ve sürekli olarak çalıştığı anlaşılmakla verilen kabulün yerinde olduğu kanaatine varılmaktadır.

Tarafların iddia ve savunmalarına, dosya kapsamına, hükmün dayandığı deliller ve kanuni gerektirici sebeplere, delillerin taktirinde isabetsizlik görülmemesine göre HMK 355 inci maddesi kapsamında kamu düzenine de aykırı bir husus bulunmayan mahkeme hükmüne karşı yapılan istinaf taleplerinin, HMK 353/1 –b1 maddesi gereğince esastan reddine..." dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı ... ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı ... vekili, hizmet tespit davaları için kanun gereği düzenlenen zamanaşımı sürelerine uyulmadığını, bu nedenle verilen kararın usul ve kanunlara aykırı olduğunu beyanla kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın ispatlanamadığını, ayrıca davanın kısmen redine karar verildiği halde Kurum lehine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesinin kanuna hukuka aykırı olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkinidir.

2. İlgili Hukuk

1. Anayasa'nın 60 ncı maddesi şöyledir:

"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 nci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, anılan Kanunun yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20 nci maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu sürenin bir kısmı itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79 uncu maddeleridir.

3. 506 sayılı Kanun'un mülga 2 nci maddesinin 1 inci fıkrası şöyledir:

"Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı sayılırlar."

4. 506 sayılı Kanun'un mülga 6 ncı maddesi şöyledir:

"Çalıştırılanlar, işe alınmalariyle kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.."

5. 506 sayılı Kanun'un mülga 79 uncu maddesinin ilgili fıkrası şöyledir:

"...Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 (10 yıl 01.06.1994 tarih ve 3995 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..."

6. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;

a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

7. 5510 sayılı Kanun'un 7 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;

a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

8. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.

"

9. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir:

"Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.

10. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 üncü maddesinde, taraf ve dava ehliyetine sahip olunması, dava şartı olarak düzenlenmiş ise de; anılan Kanun'un tarafta iradi değişikliği düzenleyen 124/3 üncü maddesinde, maddi bir hatadan kaynaklanan ve ya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebinin, karşı tarafın rızası aranmaksızın hakim tarafından kabul edileceği belirtilmiştir.

3. Değerlendirme

Eldeki davada, öncelikle taraf teşkili sağlanması gereği üzerinde durulmalı, davacının dava dilekçesinde ... yerine kurulan ... Partisi ... İlçe Başkanlığı nezdinde 1985 yılı Nisan ayı ile 2009 yılları arasında çalışmalarının geçtiğini belirttiği, Mahkemece, ... Partisi olarak kurulan eski ... Partisinin 1995 yılında kurulan ... ile aynı parti olup olmadığı hususları araştırılarak taraf sıfatının devam edip etmediği, tüzel kişiliğinin olup olmadığı tespit edilmeli, bu kapsamda yapılacak araştırma ile Demokrat Parti'nin eski ... yerine kurulan ... Partisinin devamı olup olmadığı belirlenmeli ve buna göre davalıların tüzel kişiliklerinin devam edip etmemesine göre husumetin Hazine'ye yönlendirilmesi gerekip gerekmediği tespit edildikten sonra oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının sair yönleri incelenmeksizin BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

10.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.