Esas No: 2023/2867
Karar No: 2024/956
Karar Tarihi: 12.02.2024

**11. Hukuk Dairesi         2023/2867 E.  ,  2024/956 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2020/420 Esas, 2022/559 Karar

DAVALILAR :1.....

2.Gaurier Tohum Üretim Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.

DAVA TARİHİ :

HÜKÜM : Davanın reddi

Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda mahkemece yetkisizlik nedeni ile davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine, hüküm, dairemizce yapılan inceleme sonunda bozulmuş, mahkeme tarafından söz konusu ilama karşı direnilmiştir.

Direnme kararının davacı vekili tarafından temyizi üzerine Dairemizce bozma kararı yerinde bulunarak direnme kararı incelenmek üzere dosya Hukuk Genel Kuruluna gönderilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.10.2019 tarihli ve 2017(11)-143 Esas, 2019/1055 Karar sayılı ilâmı ile; davacı vekilinin direnme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bozma ilamına uyularak yapılan yargılaması sonucunda Mahkemece davanın esastan reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin tohumculuk alanında araştırma ve üretim yapma haklarına sahip bir Türk tohum şirketi olduğunu, davalılardan ....'in ise sektörde tedarikçilik ve üreticilik yaptığını, adı geçen davalı ile davacı arasında 2005 yılında gerçekleştirilen ticari ilişki kapsamında tek satıcılık sözleşmesi imzalandığını, söz konusu sözleşme uyarınca davalının, sözleşme konusu ürünleri inhisari olarak yalnızca davacıya göndereceğini, davacının da ürünleri kendi adına ve hesabına satacağını, bu malların sürümünü arttırmak için faaliyetlerde bulunacağını, bu nedenle davacı firmanın sürümü arttırmak ve ürünleri piyasaya tanıtmak için 2005 yılından itibaren büyük yatırımlarda ve promosyonlarda bulunduğunu, ürünleri piyasaya tanıttığını, ürünlerin piyasada kabul görmesinin 1-2 yıl arasında bir zaman aldığını, firmalarının işin niteliği gereği yasal koşulları yerine getirdiğini, Tohumculuk Tescil Sertifikasyon Müdürlüğü kapsamında tescil işlemlerini tamamladığını, davalı ....'in kendilerini bu tescili yapabilecek tek firma olarak yetkilendirdiğini, 2010 yılı itibariyle davalı firmanın sözleşmeye ve taraflar arasındaki güven ilişkisine aykırı eylemlere başladığını, sektörün niteliği gereği dikim sezonunda teslim edilmesi gereken tohumları zamanında vermemeye, ürünün ücreti ödenmesine rağmen taleplerin zamanında yerine getirilmemeye başlanıldığını, bu nedenle firmalarının zarar ettiğini, sözleşme devam ederken davalı ....'in diğer davalı şirketi kurup piyasaya girdiğini, müvekkilince piyasada kabul görmesi sağlanan ürünleri piyasaya sürdüklerini, davalı .... tarafından ihtarname keşide edilerek aralarındaki sözleşmenin 6 ay sonrasına kadar geçerli olacak şekilde tek taraflı feshedildiğini, taraflarınca söz konusu ihtarın dikim sezonunun başlangıcında olduğundan firmalarını zarara uğratacağı için kabulünün mümkün olmadığının ve sözleşme gereği edimlerinin yerine getirmeleri gerektiğinin ihtar edildiğini, davalı tarafın eylemlerinin sözleşmeye aykırı olduğunu, fesih bildiriminin hakkın kötüye kullanılmasını oluşturduğunu, davalı tarafın firmalarını ekonomik açıdan kötü bir duruma sokması nedeniyle denkleştirme tazminatı ödemesi gerektiğini ileri sürerek, davalının fesih bildiriminin geçersizliğine ve hakkaniyete uygun bir süre verilmesine, haksız rekabetin tespiti ile men'ine, 100.000,00 euro maddi, 50.000,00 TL manevi tazminatın davalılardan tahsiline ve hükmün ilanına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... Tohum Üretim Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; sözleşme tarihinden sonra kurulmuş bir şirket olarak sözleşmeye taraf olmamaları nedeniyle şirketlerinin davacının talepleri için taraf gösterilemeyeceğini savunarak; davanın husumet yönünden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; yetkili mahkemenin Fransız Mahkemeleri olup, Fransa Kanunlarının uygulanmasının gerektiğini, Gautıer Semences şirketinin, Fransa'da mukim bir şirket olarak tohumculuk alınında araştırma ve üretim haklarına sahip olduğunu, sebze tohumculuğu konusunda uzmanlaşmış bir şirket olduğunu, 2007 yılının Ocak ayından Haziran ayına kadar yalnızca 6 aylık kısa süreli tek yetkili dağıtıcılık konusunda Manier şirketi ile anlaştıklarını, Gauter şirketinin 2008 yılında başlayıp, devam eden taklit ve haksız rekabet sorunları nedeniyle bazı sıkıntılar yaşadığını, bu çerçevede, davacı şirketin, müvekkili şirketten etiketlerinin üzerinde "Dağıtıcı Manier Ltd. Adana" yazılmasını talep ettiğini, 2009 yılından itibaren karşı yanın talebi üzerine, tarafların distribütörlük ilişkisi konusunda anlaşmak üzere uzun bir müzakere sürecine girdiklerini ve Manier şirketinden cevap alınamaması nedeniyle Gautier şirketinin, ticari ilişkilerini sonlandırmaya karar verdiğini, Noter kanalıyla tebliğ ettiği 1 Haziran 2010 tarihli fesihname ile uluslararası şirketler ticari uygulamaları ve aynı zamanda Fransız Ticaret Kanunu'nun ticari ilişkilerinin feshine ilişkin maddesine uygun olarak Gautier şirketinin 6 aylık bir süre tanıdığını, gümrük formalitelerini yerine getirmek amacıyla Gautier şirketi tarafından talep edilen belgeler serisinin 9 Haziran 2006 tarihinde Noter kanalıyla düzenlendiğini, aynı sayfada Fransızca ve İngilizce olarak düzenlenmiş olup, ilginç bir şekilde çevirilerin tutmadığını, tutmayan çeviriler üzerinde anlaşılan metinden farklı bir çeviri yapılmak suretiyle Gautier aleyhine bir sonuç çıkarıldığını, Manier Şirtetinin talebinin açıkça yetkili merciler ve özellikle Gümrük İdareleri tarafından artık Manier Şirketinin Erin Tarım Şirketinin yerine geçtiğinin kabul edilmesine ilişkin olduğunu, 4 satırdan oluşan bu belgenin bir distribötürlük anlaşması veya sözleşmesi niteliğinde olmadığını, davacı Manier Şirketinin tecrübeli ve basiretli bir şirket olduğunu, huzurdaki ihtilafta ise, basiretli tacir ve uluslararası çalışan bir şirket gibi davranmayarak, adeta reddedilen bir anlaşmayı yasal yoldan elde etmeye çalıştıklarını, haksız feshin söz konusu olmaması nedeni ile haksız rekabetin varlığından da söz edilemeyeceğini, Manuer şirketinin rakamlar ve hedefler öne sürerek mahkemeyi yanıltmaya çalıştığını, kötü niyetli olup haksız yere yargıyı kullanan Gautier şirketinin, 5 yıl boyunca açıkça vermeyi reddettiği münhasırlık pozisyonunu kabul etmesini sağlamaya çalıştığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A.Mahkemece Verilen ilk Karar

Mahkemenin 19.09.2013 tarih, 2010/642 E. ve 2013/287 K. sayılı kararı ile; Gautier Tohum Üretim Dağıtım Sanayi ve Ticaret Limited şirketi yönünden husumet nedeni ile davanın reddine, diğer şirket bakımından ise Türk mahkemelerinin yetkisiz olduğundan bahisle davanın usulden reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.

B. Bozma Kararı

Dairemizin 20.01.2015 tarih, 2014/2059 E. ve 2015/712 K. sayılı ilamı ile; davacı istemleri de gözetildiğinde sözleşmenin ifa yeri ile haksız fiile ilişkin zararın meydana geldiği yerin Antalya ili olduğu, bu itibarla yetki itirazının reddi ile işin esasına girilmesi gerektiği, öte yandan, mahkemece, diğer davalı şirketin davaya dayanak yapılan sözleşmeye taraf olmadığı gerekçesiyle bu davalı yönünden davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiş ise de yabancı uyruklu davalı şirketle ilgili tüm deliller ibraz ettirilip denetlemeye elverişli bir şekilde değerlendirilmeden davacı tarafın bu davalı ile ilgili iddiaları nazara alınmadan salt sözleşmenin tarafı olmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesinin de doğru görülmediği gerekçesi ile hüküm bozulmuştur.

C. Mahkemece Verilen Direnme Kararı

Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin, 11.06.2015 tarihli, 2015/375 E. ve 2015/557 K. sayılı kararı ile; direnme kararı verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.

D. Dairemizin İnceleme Kararı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 373 üncü maddesinin beşinci fıkrası gereğince yapılan incelemede, Daire kararının yerinde olduğu belirtilerek temyiz incelemesi yapılmak üzere dosyanın Hukuk Genel Kuruluna gönderilmesine karar verilmiştir.

E.Hukuk Genel Kurulu Kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.10.2019 tarih, 2017/11-143 E. ve 2019/1055 K. sayılı ilâmı ile; dairemiz kararının usul ve yasaya uygun olduğu işaret edilerek, direnme kararı bozulmuştur.

F. Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının dosyaya delil olarak sunduğu belgenin davalı ... firmasınca tek taraflı düzenlenerek verildiği, içeriğinde davacıya açıkça tek satıcılık hakkı tanınmadığı, sözleşmelerde davalının davacıdan başka kişi ve kurumlara sözleşme konusu ürünlerin satış ve dağıtım hakkını vermemeyi, satış ve dağıtım hakkını başkasına veremeyeceği gibi bizzat davalının da "tek satıcılık" sözleşmesinden dolayı münhasır bölgede sözleşme konusu ürünleri satamayacağı yönünde bir taahhüt bulunmadığı, davacı şirketin davalı şirketle olan ticari ilişkisinin tek satıcılık veya acentelik olarak nitelendirilmesinin mümkün olmadığı, yine dava tarihinde yürürlükte olan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 19 uncu ve 20 nci maddelerinde sözleşme serbestisine bir takım sınırlamalar getirilmiş olup gerçekten bir sözleşmenin geçerli olması için, onun taraflara yüklediği hak ve borçların tereddüde yer vermeyecek şekilde açık, başka bir deyimle konusunun gereği ve yeteri kadar belli ve sınırlı olması gerektiği, anlatılan nedenlerle davacı ile davalı ... firması arasında akdedilmiş bir tek satıcılık sözleşmesi bulunmadığı kanaati ile; davacının davalılar aleyhine açtığı davaların reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda sayısı ve tarihi belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesince taraflar arasındaki sözleşmenin tek satıcılık ya da acentelik olarak nitelendirilemeyeceğine yönelik yorum yapıldığını, davalı firmanın müvekkiline verdiği taahhüde rağmen satış yapılabileceği şeklindeki kararın tek satıcılık sözleşmesi ruhuna aykırı olduğunu ileri sürerek hükmün bozulmasını istemiştir.

E. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, tek satıcılık sözleşmesinden kaynaklanan haksız rekabetin önlenmesi ile maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

818 sayılı Kanun'un 19 uncu ve 20 nci maddeleri.

3. Değerlendirme

Tek satıcılık sözleşmesi, borçlar hukukunda düzenlenen, isimsiz sözleşme türleri arasında yer alan, özellikle ticari hayatta ve bu nedenle de rekabet hukukunda sıkça karşılaşılan sözleşme türlerindendir. Bu sözleşme ile yapımcı, ürünlerinin tamamını veya bir kısmını belirli bir coğrafi bölgede inhisari olarak satmak üzere sadece tek satıcıya gönderme yükümlülüğünü, buna karşılık tek satıcı da sözleşme konusu malları kendi adına ve kendi hesabına satarak bu malların sürümünü arttırmak için faaliyette bulunmak yükümlülüğünü üstlenir (Arslan, A.S.: Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XII, Y. 2008, sayı 1-2, s. 3).

Tek satıcının yükümlülüklerini başka bir şekilde açıklamak gerekirse, tek satıcılık sözleşmelerinde tek satıcının asgari alım, sürümü arttırmak için faaliyette bulunma, bilgi verme, müşteri hizmetlerini yerine getirme, yapımcının menfaatlerini koruma, sır saklama, rekabet yasağı gibi yükümlülükleri bulunmaktadır (Tandoğan, H.: Borçlar Hukuku, Özel Borç İlişkileri, C.1, Ankara 1985, s.27-28, 42vd., İşgüzar, H.:Tek Satıcılık Sözleşmesi, Ankara1989, s.14, 61-69 vd.).

Tarafların tek satıcılık sözleşmesinde yetkili hukuk belirlememiş olmaları hâlinde, yetkili hukuk objektif bağlama kurallarına göre hâkim tarafından belirlenecektir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718 sayılı Kanun) 24 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına göre tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde sözleşmeden doğan ilişkiye, o sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuk uygulanır ve bu hukuk, karakteristik edim borçlusunun, sözleşmenin kuruluşu sırasındaki mutat meskeni hukuku, ticarî veya meslekî faaliyetler gereği kurulan sözleşmelerde karakteristik edim borçlusunun iş yeri, bulunmadığı takdirde yerleşim yeri hukuku, karakteristik edim borçlusunun birden çok iş yeri varsa söz konusu sözleşmeyle en sıkı ilişki içinde bulunan iş yeri hukuku olarak kabul edilir. Ancak hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşme, bu hukuka tâbi olur. Tek satıcılık sözleşmeleri tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmeler olması sebebiyle, burada uygulanacak hukukun tespiti açısından ağırlıklı edim yani karakteristik edimin tespiti gerekir. Bir sözleşmedeki karakteristik edim, o sözleşmeyi diğer sözleşmelerden ayıran, o sözleşmeye kendine has bir özellik veren yani sözleşmeye ayırt edicilik katan edimdir. Tek satıcılık sözleşmesinde karakteristik edim ise tek satıcının edimi olduğu doktrinde ve içtihatlarda neredeyse birlik hâlinde kabul edilmektedir (Demir Gökyayla, C.: Milletlerarası Özel Hukukta Tek Satıcılık Sözleşmeleri, Ankara 2005, s.368 vd.).

Yapılan bu açıklamalar ışığında somut olaya gelindiğinde; taraflar arasındaki sözleşme tek satıcılık sözleşmesi olup, bu husus Hukuk Genel Kurulunca yetkiye ilişkin direnme kararı incelenirken de belirlenmiştir.

Bu durumda davanın esasına girilerek davacının iddiaları ve talepleri incelenip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, taraflar arasında tek satıcılık sözleşmesinin bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş olup, hükmün bozulması gerekmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Bozma sebebine göre davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

12.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.