Esas No: 2022/2739
Karar No: 2023/3284
Karar Tarihi: 12.10.2023

**6. Hukuk Dairesi         2022/2739 E.  ,  2023/3284 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/471 E., 2022/510 K.

DAVA TARİHİ : 28.11.2014

HÜKÜM/KARAR : Esastan Red

İLK DERECE MAHKEMESİ : Erbaa 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2014/692 E., 2021/68 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın davanın kısmen kabul- kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı şirket tarafından ihale edilen Erbaa Kongre Merkezi inşaatı işini aldığını, ancak belediyenin inşaat fiziki gerçekleşme yüzdesi %95,5064 olmasına rağmen mevzuat hükümleri dikkate alınmadan haksız olarak sözleşmenin feshedildiğini, inşaatın başlangıcında idare tarafından proje değişikliği talep edildiğini, proje değişikliği gerçekleşinceye kadar müvekkili şirketin inşaata devam edemediğini, geçen süre inşaat süresinden sayıldığı için sözleşmeye göre 219 gün ek süre verilmesi zorunlu olduğunu, ayrıca mevsim itibariyle kış aylarında çalışılmayan dönem de dikkate alınmadan gecikme cezası hesap edildiğini, inşaat süresine ilave edilmesi gereken ek sürenin tespitini ve müvekkilinden haksız olarak kesilen cezaların müvekkiline iadesini talep ettiklerini,karşı taraf müvekkilinin taahhüdünde ve sözleşmesinde olmadığı halde yapılmasını istemiş olduğu imalatlara fiyat tutanağı düzenlemediğini, buna rağmen bu imalatlar geçici kabule engel olarak gösterildiğini, fiyat tutanağı düzenlenmeyen imalatlar için müteahhide ödeme yapılmadığını, bu hususun da tespiti ile tespit edilecek alacağın tahsili talep ettiklerini, %10 keşif artışı dahilinde yapılan imalatların da bedeli ödenmediğini, fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla verilmesi gereken ek sürenin yeniden hesaplanması ve kesilen ceza-i şartların iptali ile idareden tazmini, belirlenecek süre uzatımı dikkate alınarak müvekkiline ödenmesi gereken fiyat farkının tespiti ile davalıdan tazminini, %10 keşif artışı dahilinde projede bulunmayan veya değişiklik yapılan idarenin isteği ile yapılan ve ödenmeyen imalatların birim fiyatlarının tespiti ve dahili idareden tazminini, müvekkili şirketin sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle 4734 sayılı Yasa mucibinde yasaklı olması nazara alınarak yasaklı olduğu süre içinde çalışılmayacağı dikkate alınarak mahrum kalacağı kazanç kaybının davalıdan tazminini gerektiğini belirterek; fazlaya ilişkin dava ve talep hakları mahfuz kalmak kaydıyla; müvekkiline davalı idare tarafından ödenmesi gerekirken ödenmeyen alacak kalemlerinin tespiti ile şimdilik 40.000,00 TL, müvekkiline kesilmemesi gerekirken kesilen para cezalarının tespiti ile iptaline ve şimdilik 40.000,00 TL, müvekkilinin yasaklanacağı dönem içinde uğrayacağı kazanç kaybına karşılık olarak şimdilik 20.000,00 TL olmak üzere toplam 100.000,00 TL tazminatın davalıdan tazmin ve tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı şirketin projeyi ihalede belirtilen iş bitirme süresi içinde bitiremediği için belediyeden ek süre talep ettiğini, şirketin süre talebi üzerine 88 günlük süre uzatımı verildiğini, yeni iş bitirme tarihinin 25.03.2014 olarak belirlendiğini ve davacının verilen süre uzatımına hiçbir itirazı olmadığını, davacı tarafın hem eksik süre verildiğini, hem de işin bittiğini iddia ettiğini, verilen 88 günlük sürenin dolması üzerine, müvekkilleri tarafından belirlenen eksikliklerin giderilmesi için verilen sürede de tüm ihtarlara rağmen inşaattaki eksiklikleri gidermediğini, davacı şirketin kusuruyla sözleşmenin müvekkillerince feshedildiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

İhbar olunan İller Bankası A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili bankanın işin sadece kontrollük kısmında yer almakta olduğunu, işin projelendirilmesi ve ihalesinin Erbaa Belediyesince yapıldığını, sözleşmenin davacı firma ile davalı ... arasında yapıldığını, davalı cevap dilekçesinde işin Erbaa Belediyesi'nce yürütüldüğünü, muhataplığın ve yetkinin kendilerinde olduğunu belirtmesine rağmen müvekkili Bankanın da sorumlu olduğunu iddia etmesi çelişkili, hukuka ve gerçeğe aykırı olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacıya verilen ek sürenin yapılan hesaplamalar neticesinde makul olduğu, bu doğrultuda kesilen ceza-i şartın haklı olduğu kanaatine varıldığı, belirlenen süre uzatım neticesinde davacıya ödenmeyen fiyat farkı bedelinin 06.05.2019 tarihli bilirkişi raporunda gösterildiği üzere 24.815,19 TL olması gerektiği, davacının ilave imalat bedel farkı talebi yönünden incelendiğinde davacının ilk 14 hak edişe süresinde itiraz etmediği, bu hak edişlerin kesinleştiği anlaşılmış, bu sebeple yalnızca 15 no.lu hak ediş üzerinden ilave imalat bedel farkı hesap edilmiş 19/12/2017 tarihli bilirkişi raporunda hesap edildiği üzere, 45.343,48 TL ödeme yapılması gerektiği ancak, ödenmesi gereken bedelin 54.103,73 TL olması gerektiği anlaşılmış, 8.905,41 TL ilave imalat fiyat farkı bedeli ödenmesi gerektiği, davacının mahrum kaldığı kazanç kaybının tazmini açısından ise, davalının bu durumun oluşmasında bir kusuru olmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabul kısmen reddi ile; 8.905,41 TL ilave imalat bedel farkı ve 24.815,19 TL fiyat farkı bedeli olmak üzere toplam 33.720,6 TL nin davalı ... Başkanlığından alınarak davacıya verilmesine, İhbar olunan İller Bankası yöneltilen dava açısından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle, müvekkili firmanın 16.12.2013 tarihinde süre uzatımı talebinde bulunduğunu, yapılan değerlendirmeler sonucu 25.12.2013 tarihli yazıyla 88 gün ilave süre verildiğini, ancak anılan yazının 1.maddesinde temel iksa projesi hatalı ve eksik olduğundan 27.07.2012 tarihinde iksa projesi yaptırılmak üzere proje müellifi ile anlaşılmış ve ilgili proje İller Bankası Genel Müdürlüğünce onaylanarak 14.11.2012 tarihinde Erbaa Belediye Başkanlığına ulaşarak uygulanmak üzere taraflarına verildiğini, bilirkişi heyeti geçen bu süre içerisinde iksa kazık çakma işlemine eski projeye uygun izin verildiğini gerekçe göstererek proje yenilenmesinden doğan süreyi 10 gün gecikmiş varsaydığını, yeni projede ankraj kirişleri boyut, yer ve donatı olarak tamamen değiştiğinden yeni proje davacıya teslim edilinceye kadar ankraj kiriş imalatına dolayısı ile de kazı dahil hiçbir imalata başlanması mümkün olamadığını, yer teslimi tarihi olan 26.06.2012 tarihi ile temel iksa projesinin teslim edildiği 14.11.2012 tarihi arasında geçen süre dikkate alındığında 138 gün yaptığını, verilen 10 günlük sürenin eksik ve yetersiz olacağı görüleceğini belirterek kararın kaldırılması için istinaf talebinde bulunmuştur.

Davalı ... Başkanlığı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle, müvekkili tarafından ihale yolu ile yaptırmış olduğu işte yüklenici firmaya tüm ödemeler yapıldığını, yapılan ödemelerin tamamı kredi kullanılan İller Bankası tarafından denetlenerek onaylandığını, davalı belediyenin davacı yüklenici firmaya herhangi bir borcu bulunmadığını belirterek kararın kaldırılması için istinaf talebinde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları delillere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, vakıa mahkemesi hakiminin dosyadaki delillerle çelişmeyen tespit ve değerlendirmesine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, HMK nun 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve re'sen kamu düzeni yönünden yapılan inceleme sonucu, ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle; davacı vekili ile davalı ... Başkanlığı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK nın 353/(1)-b-1.madde ve bendi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeler ve re'sen dikkate alınacak nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılması ve davanın kabulüne karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, taraflar arasındaki eser sözleşmesinin haklı nedenle feshedilip feshedilmediği, davacı yüklenicinin ek imalatlardan kaynaklı alacağının bulunup bulunmadığı ve iş sahibi belediye tarafından kesilen gecikme cezasının hukuka uygun olup olmadığı hususundadır.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 369 ncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 nci maddeleri, 6098 sayılı TBK 470-486 maddeleri

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanunun 371 nci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.1.Taraflar arasında Erbaa Belediyesi Kongre Ve Kültür Merkezi Yapımı işi için 19.06.2012 tarihli sözleşme imzalanmıştır. Davacı yüklenici ve davalı iş sahibidir.

2.2.Sözleşmede işin süresinin yer tesliminden itibaren 550 gün ve iş bitim tarihinin 27.12.2013 tarihi olduğu anlaşılmaktadır. Davacı temyizinde proje değişikliği sebebiyle yapılan işin durdurulduğunu davacı tarafından verilen ek sürenin yapılan işlere yetmeyeceğini ve yer teslim tarihi ile onaylı revize projelerin kendisine teslim edilme tarihi arasında geçen sürenin kendisine ek süre olarak verilmesi gerektiğini belirtmiş ise de; ilave imalatlar olarak belirlenen 389-391-393-396-397 numaralı kazıkların yapılmasına 06.08.2012 tarihinde tutulan tutanakla başladığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Yüklenici revize projelerin kendisine teslim edilmesini beklemeden işe başlamış ve imalat bedelleri 1,2 ve 3 no.lu hakedişlere girmiş, ödemesini de almıştır. Tüm bu hususlarla birlikte dosya kapsamında alınan her iki rapor ve ek raporda değerlendirildiğinde, idare tarafından verilen ek süre makul bulunmuş ve davacının bu yöndeki temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2.3.Yapılan ilave işlerin bedeli ve fiyat farkına ilişkin itirazlar ise bilirkişi ek raporunda değerlendirilmiş, yapılan hesaplamalar hukuka uygun bulunmuştur. Yine %10 keşif artışından kaynaklı imalat bedellerinin ödenip ödenmediği hususunda ise taraflar arasında biri %1,3508 oranında diğeri %0,2526 oranında 2 adet iş artış oluru alındığı, bu bedellerin ara hak edişler ile ödendiği görülmüştür.

2.4. Davacı her ne kadar yaptırılan tespit raporunda yapılan işin %95 seviyesinin üstünde kaldığını, sözleşmenin haksız olarak feshedildiğini beyan etmiş ise de, mahkemece iki kez keşif yaptırılmış ve alınan her iki bilirkişi raporunda da işin fiziki seviyesinin %95'in altında kaldığı, tespit dosyasında iş seviyesi belirlenirken makinelerin çalıştırılması ve devreye alınması için gerekli olan bağlantı ve kuruluma ait malzeme ve işçilik bedellerinin de hesap edilerek işin seviyesinden düşülmesi gerektiği, durum tespit tutanağında belirlenen eksik ve kusurlu imalatların doğru olarak belirlendiği, yüklenicinin sunduğu hakediş seviyesi de göz önünde bulundurulduğunda işin fiziki gerçekleşme oranının %95 oranının altında kaldığı ve söz konusu eksikliklerin geçici kabule engel oluşturduğu belirtildiğinden, davacı iş sahibinin sözleşmeyi haklı nedenle feshettiği anlaşılmıştır.

Tüm bu nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddine karar verilmesi gerekmiştir.

3.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanunun 370 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.