Esas No: 2021/7039
Karar No: 2023/5455
Karar Tarihi: 16.05.2023

**10. Hukuk Dairesi         2021/7039 E.  ,  2023/5455 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2019/945 E., 2021/711 K.

KARAR : Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 20. İş Mahkemesi

SAYISI : 2017/181 E., 2018/353 K.

Taraflar arasındaki davacının davalı işveren yanında 01.11.1994-30.08.1998 tarihleri arasında geçen çalışmalarının 5953 sayılı Basın İş Kanunu kapsamında geçtiğinin tespiti ve buna göre itibari hizmet süresinin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı SGK vekilinin başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının 01.11.1994-31.12.2005 tarihleri arası davalıya ait işyerinde sayfa editörü olarak çalıştığını, tüm çalışma döneminde 2098-3395 sayılı yasalara göre dönem bordroları düzenlenmesi gerekirken davalı işverenin bu yükümünü yerine getirmediğini beyanla davacının 01.11.1994-30.08.1998 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarının 506-2098-3395-5953 sayılı Kanun'a tabi geçen çalışmalar olduğunun tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı vekili ibraz etmiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davacının davalı işyerinde çalıştığı dönemlerde sigorta bildirimlerinin mevzuata uygun olarak yapıldığını, hak düşürücü süre bakımından zamanaşımı itirazında bulunduklarını beyanla haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini talep etmiştir.

2.Fer'i Müdahil kurum vekili ibraz etmiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davalı kurumun "davalı" sıfatını taşımadığını, "feri müdahil" olduğunu, davanın kamu düzenini ilgilendirdiğini, duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini, salt tanık anlatımlarına dayanarak tespit yapılmasının hatalı olacağını, davalı kurumun resmi kurum olduğunu ve kurum belgelerinin kesin kanıt niteliğinde olduğunu, hak düşürücü süre bakımından zamanaşımı itirazında bulunduklarını beyanla haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Davada çözülmesi gereken husus, davacının 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışıp çalışmadığıdır. 5953 sayılı Kanun kapsamını düzenleyen 1 inci maddesi, Türkiye'de yayınlanan gazete ve mevkutelerle, haber ve fotoğraf ajanslarında fikir ve sanat işinde çalışan ve İş Kanunu'ndaki işçi tarifi dışında kalanlar hakkında uygulanması öngürülmüş olup, ayrıca 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunu'nun 38 inci maddesindeki düzenlemeye göre de, radyo ve televizyon kuruluşlarının haberle ilgili birimlerinde çalışanlar hakkında 5953 sayılı Kanun'un uygulanacağının düzenlenmiştir. (Yargıtay 10. HD. 22.12.2011 Tarih, 2010/9962 E. - 2011/19379 K. Sayılı ilamı.)

Davacının, davalı işverenlere ait işyerinde 5953 sayılı Kanun kapsamında çalıştığı iddiasına yönelik olarak; davacı ile aynı dönemde çalışan tanıkların davacının yaptığı işi açıkça belirttiklerinden, beyanlardan anlaşıldığı üzere davacının editör sıfatıyla çalıştığı, bu haliyle davacının basın çalışanı olduğu anlaşılarak talebi kabul edilmiştir.

Yukarıda açıklanan tüm sebepler doğrultusunda davanın kabulüne, davacının davalı 273809 sicil numaralı iş yeri nezdinde 01.11.1994 - 30.08.1998 tarihleri arasındaki çalışmalarını 506 sayılı Kanun'a 11.08.1977 tarih ve 2098 sayılı Kanun ile eklenen 20.06.1987 tarih ve 3395 sayılı Kanun ile değişik ek 5 inci madde IV. bendi kapsamında itibari hizmeti gerektirir çalışma olduğunun tespitine, kurum kayıtlarının bu şekli ile düzeltilmesine, dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil SGK vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı SGK vekili özetle, davacının çalışmalarının kurum kayıtlarında görüldüğü gibi olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, iddianın yazılı delil ve belge olmadan sadece dinlenen tanıklar beyanı ile ispatının kabul edilemeyeceğini, tanıkların Yargıtay'ın aradığı nitelikte olmadığını, çalışmanın basın iş kapsamında olmadığını, kurumun fer'i müdahil olup aleyhine vekalet ücreti yargılama giderine hükmedilemeyeceğini beyanla kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....Dava, davacının 506 sayılı Kanun'un Ek 5'inci maddesinin II.fıkrasına göre itibari hizmet süresi zammından yararlanma hakkı bulunduğunun tespiti istemine ilişkindir.

506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddenin II.fıkrasına göre, basım ve gazetecilik işyerlerinden 1475 sayılı Kanun ve değişikliklerine göre çalışan sigortalılardan;

a) Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışan işyerleri,

b) Fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri,

c) Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışan işyerleri,

d) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri,

e) Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran sun'i ışık altında çalışılan işyerleri,

f) Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00'den sonra çalışarak yapılan işyerleri itibari hizmet süresi zammından yararlanırlar.

Dosyadaki kayıt ve belgelere göre, 23.07.1974 doğumlu davacı ...'in 01.11.1994 tarihinde 273809 sicil sayılı davalı işyerinde işe başladığı, bu çalışmasının 31.12.2005 tarihine kadar devam ettiği, 01.11.1994-31.08.1998 tarihleri arasındaki çalışmasının itibari hizmet süresi zammı kapsamında olmayacak biçimde bildirildiği, 01.09.1998-2004/1.dönem çalışmasının 2 belge türünden 2098 sayılı Kanun'a göre bildirildiği, 2004/5-31.12.2005 dönem çalışmasının 3 belge türünden itibari hizmet süresi zammı kapsamında olacak biçimde bildirildiği,

Davalı ... Ofset AŞ.'nin 01.06.1994 tarihinde Kanun kapsamına alındığı anlaşılmaktadır.

... Valiliği Basın-Yayın ve Enformasyon İl Müdürlüğü'nün yazısında , davacının "Dünya Gazetesi Haber Editörü" unvanıyla 140843 numaralı basın kartının sahibi olduğu bildirilmiştir.

İş güvenliği uzmanının 10.09.2018 tarihli raporunda, davacının davalı işyerinde 01.11.1994-01.09.1998 tarihleri arasında geçen çalışmasının 506 sayılı Kanun'a 11.08.1977 tarih ve 2093 sayılı Kanun ile eklenen 20.06.1987 tarih ve 3395 sayılı Kanun ile değişik ek 5 inci maddenin IV. bendi kapsamında itibari hizmet süresi zammından yararlanma hakkı bulunduğu yönünde görüş bildirilmiştir.

Davacının işten ayrılış bildirgesinde görevi "editör-gazete, dergi vb" olarak gösterilmiştir.

Dinlenen tanıklar ... (25.01.1990 - 31.03.1997, 01.05.1998-29.07.2011 tarihleri arasında 394590 sicil sayılı Dünya Yayıncılık AŞ adlı işyerinden sigortalı ) ve ... (1988/1 - 31.03.1997, 01.05.1998 - 31.01.2010 tarihleri arasında 394590 sicil sayılı Dünya Yayıncılık A.Ş. adlı işyerinden sigortalı ) davacı ile birlikte Dünya Gazetesi'nin matbaasında davacı ile birlikte çalıştıklarını, matbaa içeresinde kimyasal ürünlere maruz kaldıklarını söylemişlerdir.

Uyuşmazlık,davacının 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışıp çalışmadığına ilişkindir.

5953 sayılı Kanun kapsamını düzenleyen 1 inci maddesi, Türkiye'de yayınlanan gazete ve mevkutelerle, haber ve fotoğraf ajanslarında fikir ve sanat işinde çalışan ve İş Kanunu'ndaki işçi tarifi dışında kalanlar hakkında uygulanması öngürülmüş olup, ayrıca 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunu'nun 38 inci maddesinde de, radyo ve televizyon kuruluşlarının haberle ilgili birimlerinde çalışanlar hakkında 5953 sayılı Kanun'un uygulanacağı düzenlenmiştir.(Yargıtay 10.HD.22.12.2011 gün ve 2010/9962 E - 2011/19379 K. sayılı ilamı da bu yöndedir)

Yukarıda yer alan maddi ve hukuki açıklamalar ışığında, davacının davalı işyerinde editör olarak çalıştığı, davanın konusu bildirimsiz çalışmaya ilişkin hizmet tespiti olmayıp Kurum kayıtlarının düzeltilmesi niteliğinde olduğundan hak düşürücü sürenin söz konusu olmadığı, yeterli inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulduğu, ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, istinaf başvurusunda bulunan taraf ve istinaf sebepleri gözetilerek Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 inci bendi uyarınca esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, verilen kararın eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeye dayalı olduğunu çalışma olgusunun tam olarak ispatlanamadığını, davacı hakkında davanın reddine dair karar verilmesi gerektiğini belirterek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının davalı işveren yanında 01.11.1994-30.08.1998 tarihleri arasında geçen çalışmalarının 5953 sayılı Basın İş Kanunu kapsamında geçtiğinin tespiti ve buna göre itibari hizmet süresinin tespiti gerekip gerekmediğine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, mülga 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme

1.İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmış ve 506 sayılı Kanun kapsamında düzenlenmiştir.

2.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun Ek 5 inci maddesinde:

“506 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanların, aşağıda sayılan görevlerde geçen sigortalılık sürelerine, bu sürelerin her tam yılı için, hizalarında gösterilen süreler, sigortalılık süresi olarak eklenir.

Sigortalılar Hizmetin Geçtiği Yer Eklenecek Süre

I-a) 212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı Kanunu Değiştiren

5953 sayılı basın mesleğinde 212 sayılı Kanunun birinci maddesi 90 gün,

çalışanlarla çalıştıranlar kapsamına giren,

arasındaki münasebetleri

düzenleyen kanun kapsamına

tabi olarak çalışan sigortalılar.

b) Basın kartı yönetmeliğine göre Basın müşavirlikleri 90 gün,

basın kartına sahip olmak suretiyle

gazetecilik yaparken, kamu

kurumlarına giren ve bu kurumlarda

meslekleriyle ilgili görevlerde

istihdam edilen sigortalılar.

II - (Değişik bent: 20.06.1987 -3395/13 md.) a) Solunum ve cilt yoluyla 90 gün,

Basım ve gazetecilik iş yerlerinden vücuda geçen gaz veya diğer

1475 sayılı Kanun zehirleyici maddelerle çalışılan

ve değişikliklerine iş yerleri,

göre çalışan sigortalılar, b) Fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve

aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri,

c) Doğrudan doğruya yüksek hararete

maruz bulunarak çalışılan işyerleri,

d) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek

iş yapılan işyerleri,

e) Tabii ışığın hiç olmadığı ve

münhasıran suni ışık altında

çalışılan işyerleri,

f) Günlük mesainin yarıdan fazlası

saat 20.00’den sonra çalışılarak

yapılan işyerleri....

...Kesirlerin hesaplanmasında tam yıl 360 gün olarak alınır. Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülü uygulanır.” düzenlemesini içermektedir.

3. Görüldüğü üzere kanunun uygulanması bakımından, ancak, ilgili maddelerde sayılı ve sınırlı olarak öngörülen “Hizmetin geçtiği yer – Kapsamdaki İşler/İşyerleri - Kapsamdaki Sigortalılar” yönünden belli çalışma şartlarının tümünün gerçekleştiği durum için uygulama olanağı bulunmaktadır.

4.Buna göre, 506 Sayılı Kanun bakımından, “a-) 212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı Kanun kapsamına tabi olarak çalışan sigortalılar. b-) Basın kartı yönetmeliğine göre basın kartına sahip olmak suretiyle gazetecilik yaparken, kamu kurumlarına giren ve bu kurumlarda meslekleriyle ilgili görevlerde istihdam edilen sigortalılar.” ek 5 inci maddenin 1 inci Bendi kapsamında itibari hizmetten faydalanabilecektir.

5. 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştırılanlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun'un 1 inci maddesinde, bu Kanun hükümlerinin Türkiye’de yayınlanan gazete ve mevkutelerle haber ve fotoğraf ajanslarında her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan ve İş Kanunundaki "işçi" tarifi kapsamı dışında kalan kimselerle bunların işverenleri hakkında uygulanacağı, bu Kanunun kapsamına giren fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlara gazeteci deneceği belirtilmiş, 2. maddesinde, birinci maddenin kapsamı içerisinde bulunup da Devlet, il ve belediyeler ve İktisadi Devlet Teşekkül ve kurumlarıyla sermayesinin yarısından fazlası bu teşekküllere ait şirketlerde istihdam edilen memur ve hizmetliler hakkında bu Kanun hükümlerinin uygulanmayacağı öngörülmüştür.

6.Ayrıca belirtilmelidir ki, 20.04.1994 günü Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 1 inci maddesine göre amacı, radyo ve televizyon yayınlarının düzenlenmesine ve Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin esas ve usulleri belirlemek olan 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun “Radyo ve Televizyon Kuruluşlarının Haber Birimlerinde Çalışanlar” başlığını taşıyan 38 inci maddesinde, radyo ve televizyon kuruluşlarının haberle ilgili birimlerinde çalışanların da 5953 sayılı Kanuna tabi oldukları açıklanmış olup, bu kanunun yürürlükten kaldırılmasından sonra 03.03.2011 tarihi itibari ile yürürlüğe girmiş olan 6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun

un "Haber birimlerinde çalışanlar" başlıklı 23 üncü maddesinde de Medya hizmet sağlayıcılarının haber birimlerinde çalıştırılacak basın kartlı personelin 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanuna tabi olduğu belirtilmiştir.

7.Anlaşılacağı üzere, kanun koyucu tarafından 5953 sayılı Kanun kapsamına tabi olarak çalıştırılanlara itibari hizmet süresi hakkı tanınmış olmakla birlikte, bu haktan yararlanma “HER TÜRLÜ FİKİR VE SANAT İŞLERİNDE ÇALIŞMA” koşuluna bağlanmıştır. Anılan kavram, gazetecilik mesleğinin yerine getirilmesine ilişkin olarak ve doğrudan doğruya ilgili alanlarda çalışmayı ifade etmekte olup, buna göre, yazar, muhabir, editör, redaktör, düzeltmen, çevirmen, sayfa sekreteri, fotoğrafçı, kameraman, ressam, karikatürist vb. çalışanların, bu meslekle doğrudan doğruya ilgili olduklarından gazeteci olarak kabul edilmeleri gerekmekte, buna karşın, aynı tür işyerlerinde teknik sorumlu, şoför, sekreter, muhasebe elemanı, satış, pazarlama vb. işlerde çalışanların ise söz konusu Kanuna tabi gazeteci olarak değerlendirilmeleri olanaklı görünmemektedir.

8. 6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun

bakımından ise, radyo ve televizyon kuruluşlarının HABERLE İLGİLİ BİRİMLERİNDE ÇALIŞMA kavramının, haberin oluşumuna doğrudan katkı sağlama olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Buna göre; haber müdürü, editör, prodüktör, muhabir, foto muhabiri, haber spikeri, haber kameramanı vb. çalışanların 5953 sayılı Kanuna tabi oldukları belirgin ise de, uplink görevlisi, şoför, diğer teknik ve idari personel, vb. çalışanların, haberin oluşumuna doğrudan katkısı olmadıklarından kapsam dışı tutulmaları zorunludur.

9. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu bakımından irdeleme yapılacak olursa; itibari hizmet kavramı yerine fiili hizmet süresi zammı kavramı kullanılmış ve 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesinde fiili hizmet süresi zammından kimlerin hangi şartlarla faydalanabileceği hususu düzenlenmiş olup, basın ve gazetecilik mesleğinde olanlar ve Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunda haber hizmetinde çalışanlar bakımından, 19.01.2013 tarihli resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6385 sayılı Kanun'un 15 inci maddesi ile eklenen düzenleme ile, basın ve gazetecilik mesleğinde Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanların ve Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunda Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle; Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunda haber hizmetinde fiilen çalışanların bu çalışma sürelerinin fiili hizmet süresi zammının hesabında gözetileceği hüküm altına alınmış, 6385 sayılı Kanun'un 21 inci maddesinde de, bu düzenlemenin 2008 yılı Ekim ayı başından itibaren geçerli olacağı belirtilmiştir.

10. Ne var ki, 5510 sayılı Kanuna, 6385 sayılı Kanun'un 15 inci maddesi ile eklenen 16 ncı alt bendinde yer alan, "basın ve gazetecilik mesleğinde olan kişilerden,-"Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle- fiilen çalışanların- itibari hizmetten faydalandırılması gerektiğine ilişkin kanun maddesine karşı somut norm denetimi yolu ile Anayasaya aykırılık iddiası ileri sürülmüş ve Anayasa Mahkemesi’nin 25.12.2019 gün ve 2019/62 Esas, 2019/98 Karar sayılı kararı ile 16 numaralı bendin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline dair karar verilmiş olup, karar 14.02.2020 tarih ve 31039 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

11.Diğer taraftan, 7256 sayılı Kanunun 32 nci maddesi ile benzer mahiyette bir bent 13.11.2020 tarihi itibari ile yürürlüğe girmiş olup, bent hükümleri;

Kapsamdaki işler/işyeri Kapsamdaki sigortalılar Eklenecek Gün sayısı

"16) Basın ve 14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre basın 90

Gazetecilik kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar.

Mesleğinde"

şeklinde iken; bu bent üzerinde bir değişiklik de, 13.10.2022 tarihli ve 7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun'un 24 üncü maddesiyle bu sırada yer alan “14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine” ibaresi “09.06.2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununa” şeklinde değiştirilmiştir.

12. Sonuç olarak maddenin son hali;

Kapsamdaki işler/işyeri Kapsamdaki sigortalılar Eklenecek Gün sayısı

"16) Basın ve 09.06.2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununa 90

Gazetecilik Mesleğinde göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen

çalışanlar.

şeklini almıştır.

13. Görüldüğü üzere basın kanunu kapsamında geçen çalışmalar nedeniyle itibari hizmet süresinin tespiti / fiili hizmet süresi zammından faydalandırılması amacıyla açılan davalarda; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 7 nci maddesi hükmünde yer alan "Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı, 02.09.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08.06.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun'un geçici 20 inci maddesine göre sandıklara tâbi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları Yasa hükümlerine göre değerlendirilirler" hükmü ve genel olarak Yasaların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında, mahkemece, öncelikle talep konusu dönem ve bu döneme göre davacı hakkında uygulanması gereken yasal mevzuat ve şartları ayrı ayrı tespit edilmeli ve 01.10.2008 tarihi öncesindeki dönem bakımından 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesinde yer alan itibari hizmetin, 01.10.2008 tarihi ve sonrası dönem bakımından ise, 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesi hükümleri kapsamında hak kazanılan fiili hizmet süresi zammının şartları irdelenerek, yasal çerçevede bir karar verilmelidir.

14.Yapılacak irdelemede, davalı iş yerinin kapsam ve kapasitesi ile gerçekleşen çalışmanın niteliği irdelenmeli, bu bakımdan davalı iş yeri hakkında, öncelikle kanun kapsama alınıp alınmadığı hususu ile itibari hizmet kapsamında olup olmadığı, Sosyal Güvenlik Kurumunca veya İş Müfettişlerince denetim yapılıp yapılmadığı araştırılmalı, iş yerinde itibari hizmete tabi olarak bildirim yapılan kişilerin varlığı ile birlikte, davacının nerede, iş yerinde hangi bölümde, ne surette çalıştığı ve şayet var ise ek 5 inci maddenin ikinci bendinde yer alan "Basım ve gazetecilik iş yerlerinden" maruziyet koşulunun gerçekleşmesi gerektiği dikkate alınarak, maruziyetin ne şekilde gerçekleştiği hususu gerek bordrolu tanıkların alınacak beyanları ile ve gerekse de iş yeri uygulamaları ve özlük dosyası ile yapılacak keşifte gözlemler tutanağa yansıtılmak suretiyle dikkatlice belirlenmeli, davacının çalışması tüm bilgi ve belgeler ile bordrolu tanıklar dinlenildikten sonra net olarak belirlenmeli, çalışmanın 5953 sayılı Kanun kapsamına girip girmediği hususunda ise, davacının yaptığı işin fikir ve sanat işi niteliğinde olup olmadığının tespitinde iletişim fakültelerinde görevli bilirkişi yada bilirkişi heyetinden rapor alınarak, dinlenilen bordrolu tanıklar ile davacı hakkında iş yerinde tutulan tüm belgeler ve kayıtlar dikkatle incelendikten sonra, sonucuna göre bir karar verilmeli, ulusal veya yerel televizyon veya radyolarda geçtiği iddia edilen çalışmalar bakımından da haberle ilgili birimlerinde ve haber program kayıtlarına ilişkin cd çözümleri ile birlikte RTÜK kayıtlarının istenmesinden sonra yapılan işin fikir ve sanat işi niteliğinde olup olmadığı tespit edilmeli ve 30.09.2008 tarihinden önceki çalışmalar yönünden 506 sayılı Kanunun Ek 5 inci Maddesinin 3 üncü fıkrasında yer alan "...Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0.25) formülü uygulanır." hükmü ile Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 16.05.2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 18.02.2000 gün ve 1997/1 Esas - 2000/1 Karar sayılı kararında, itibari hizmet süresinin, salt sigortalılık süresine eklenmesi gerekeceği, ayrıca bu sürenin fiili prim ödeme gün sayısına eklenmesinin söz konusu olamayacağına ilişkin kararı dikkate alınmalı ve 01.10.2008 tarihi ve sonrası geçen çalışma dönemleri bakımından fiili hizmet süresi zammından faydalanabilmek için 40 ıncı maddede aranan " basın kartı sahibi olmak suretiyle" ibaresi ile getirilmiş olan basın kartının varlığına ilişkin koşul da araştırılmalı ve oluşacak sonuca göre infaza elverişli şekilde bir karar verilmelidir.

15.İtibari hizmet süresi tespiti talebi yanında hizmet tespiti talebi de bulunmakta ise, öncelikle hizmet tespitine ilişkin iddia irdelenerek infaza elverişli bir hüküm kurulmalı devamında itibari hizmet süreleri de karar yerinde ve infaza elverişli şekilde belirtilmelidir.

16.Eldeki dava bakımından ise, davacının isteminin 01.11.1994-30.08.1998 tarihleri arasında basın kanunu kapsamında geçen çalışmaları nedeniyle itibari hizmetinin tespitine ilişkin olduğu dikkate alınmalı, bu kapsamda davacının dava dilekçesinde dünya gazetesinde sayfa editörü olarak sayfanın düzenini, rengini ve şeklini belirleyerek esasen yaptığı işin fikir ve sanat işi olduğunu iddia ettiği ve bu nedenle kendisi hakkında 506 Sayılı Kanunun ek 5 inci maddesinin 1 inci bendinin a alt bendi kapsamında kalan hükümlerine göre itibari hizmet süresinin tespitini talep ettiği, davacının bildirimlerinin de 273809 sicil numaralı iş yerinden yapılmış olması, ne var ki dinlenen tanıkların bu iş yerinden bildirimlerinin olmaması karşısında verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğu dikkate alınmalı, bu yasal çerçevede davacının "gazetecilik" nedeniyle itibari hizmetinin var olup olmadığı yeniden ve usulünce belirlenerek oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

17.Kabule göre de, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 297 nci maddesinin (2) nci fıkrasında "hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, mümkünse sıra numarası altında açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir", hükmü öngörülmüş olup, mahkemece, kabule konu olunan 30.09.2008 tarihinden önceki çalışmalar yönünden davanın yasal dayanağının 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi olduğu anılan maddenin 3 üncü fıkrasının "... Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0.25) formülü uygulanır." hükmü gereği, hüküm kurulması gerekmekte olduğu, yine Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 16.05.2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 18.02.2000 gün ve 1997/1 Esas - 2000/1 Karar sayılı kararında, anılan Kanunun Ek 5 inci maddesinde öngörülen itibari hizmet süresinin, salt sigortalılık süresine eklenmesi gerekeceği, ayrıca bu sürenin fiili prim ödeme gün sayısına eklenmesinin söz konusu olamayacağına ilişkin kararı dikkate alınmaksızın, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.