Esas No: 2023/13772
Karar No: 2024/409
Karar Tarihi: 23.01.2024

**10. Hukuk Dairesi         2023/13772 E.  ,  2024/409 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/2173 E., 2023/758 K.

HÜKÜM/KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 13. İş Mahkemesi

SAYISI : 2018/467 E., 2021/363 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle, davacının 30.05.2012-06.08.2014 tarihleri arasında davalı ... Taah. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd Şti. tarafından, 07.08.2014-30.05.2015 tarihleri arasında davalı ... ve ... A.Ş. tarafından (sosyal güvenlik destek primine tabi olarak) hizmet akdi ile çalıştırıldığının tespitine karar verilmiştir.

Kararın davacı, davalılar ... ve ... Turizm A.Ş. ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalılar ... ve ... Turizm A.Ş. vekilleri ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalılar ... ve ... Taah. İnş. Tur. San. Tic. Ltd. Şti'nin birlikte iş ortaklığı yaptığı .... Mah. Bestekar Sok. No:72 ....Ankara adresindeki otel inşaatı şantiyesinde, Mayıs 2012 ayı sonu itibarıyla bekçi olarak çalışmaya başladığını, Şubat 2015 ayı itibarıyla ... ve ... Ltd. Şti. ortaklığının yapmakta olduğu otel inşaatının tüm hak ve borçları ile birlikte ... Turizm A.Ş.'ye devredildiğini ve bu tarihten itibaren artık davacının işvereninin bu adı geçen şirket olduğunu, 30 Mayıs 2012-30 Mayıs 2015 tarihleri arasındaki 3 yıllık çalışmasında sigorta kaydının yapılmadığını, davalı ...'un aynı zamanda otel inşaatı işini devralan diğer davalı ...Ş.'nin yönetim kurulu başkanı olduğunu, davacının iş akdinin işveren tarafından haksız ve mesnetsiz olarak feshedilmiş olmasına rağmen işçilik alacaklarının kendisine ödenmediğinden davalılar aleyhinde Ankara 38. İş Mahkemesinin 2016/761 E. sayılı dosyası ile alacak davası ikame edildiğini, anılan davanın 11.12.2018 tarihli celsesinde, davacının 2012-2015 yılları arasındaki çalışması için hizmet tespit davası açılması hususunda kesin süre verildiğinden eldeki davanın açıldığını ileri sürerek, davacının davalılara ait işyerinde 30.05.2012 - 30.05.2015 tarihleri arasında sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP

Davalılar ... ve ... Turizm A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; işçilik alacaklarına ilişkin açılan Ankara 38. İş Mahkemesinin 2015/1137 E. sayılı dava dosyasında, davacının davalılar nezdinde çalıştığının ispat edilemediğini, davacının ... Yapı Taah. İnş. Tur. Şti.'nin işçisi olduğunu, bu hususun tanık beyanları ile de desteklendiğini, kendi işverenlerinin iflas etmesi durumunda davalı şirketle hiçbir ilişiği ve alacağı olmadığını, ... Turizm A.Ş.'nin 2015 yılında kurulduğunu, davalıların işi devralmadan önce işyerinde çalışmış bir işçiye ilişkin sözleşmede taraf olmadıkları gibi sorumluluklarının da bulunmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Toplanan deliller, dosya kapsamı ve tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde; davacının 30.05.2012-06.08.2014 tarihleri arasında davalı ... tarafından, 07.08.2014-30.05.2015 tarihleri arasında davalı ... ve ... Turizm A.Ş. tarafından (sosyal güvenlik destek primine tabi olarak) hizmet akdi ile çalıştırıldığının tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalılar ... ve ... Turizm A.Ş. ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:

1.Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde; kararın eksik incelemeye dayalı olduğunu, davacının 30.05.2012-06.08.2014 tarihleri arasında davalılar ... Yapı Taah. İnş. Ltd. Şti. ve ... nezdinde, 07.08.2014-30.05.2015 tarihleri arasında ise davalılar ... Tur. A.Ş. ve ... nezdinde çalıştığını, hükmün bu şekilde düzeltilmesi gerektiğini belirterek, kararı istinaf etmiştir.

2.Davalılar ... ve ... Turizm AŞ. Vekilinin İstinaf Sebepleri

Davalılar vekilleri istinaf dilekçesinde; davacı ile davalılar arasında işçi-işveren ilişkisi bulunmadığını, çalışma olgusunun yöntemince ispat edilemediğini belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

3.Fer'i Müdahil SGK Başkanlığı Vekilinin İstinaf Sebepleri

Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde; kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğunu belirterek, kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda,....sicil numaralı işyerinin ... Taah. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. adına kayıtlı olduğu, işyerinin mahiyetinin otel inşaatı olduğu, 19.09.2012 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 25.01.2015 tarihinde iz olduğu, Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün gönderdiği bir kısım belgede yapı sahibinin adının ..., yapı müteahhidinin ise ... taahhüt İnşaat Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. olarak göründüğü, bir kısım belgede ise yapı sahibinin ... Turizm A.Ş., yapı müteahhidinin ise ...-... Turizm A.Ş. olarak göründüğü, .... sicil sayılı işyerinin ... Turizm A.Ş. adına kayıtlı olduğu, 24.05.2016 tarihinde kanun kapsamına alındığı, Kavaklıdere Vergi Dairesinin gönderdiği yoklama fişi incelendiğinde, ... Turizm A.Ş.'nin işe başlama tarihinin 07.08.2014 olarak belirtildiği, ATO Ticaret Sicil Müdürlüğü yazısından ... Turizm A.Ş.'nin kuruluş tarihinin 07.08.2014 olduğu, ...'un bu şirketin yönetim kurulu üyesi olduğu, bu itibarla İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama ile tüm dosya kapsamı ve dinlenen tanık beyanlarından, kurulan hükme ilişkin mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... ve ... Turizm A.Ş. ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalılar ... ve ... Turizm A.Ş. Vekilinin Temyiz Sebepleri

Davalılar vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

2.Fer'i Müdahil SGK Başkanlığı Vekilinin Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, sosyal güvenlik destek primine tabi hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk

1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.6100 sayılı HMK madde 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, madde 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK madde 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, madde 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

5.Bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar, sonuç itibariyle sigorta primlerinin işverenden tahsilini ve Kurum kayıtlarının düzeltilmesini de gerektireceğinden gerçek işveren ve Kurum kayıtlarında işveren olarak görünen kişilerin de belirlenerek davaya katılmaları sağlanmalı, bu yöndeki işyeri bilgi ve belgelerine ulaşılması, bir başka anlatımla, davanın sübutu, kanıtlama yükümlülüğü ve verilen kararın infazı açısından, husumetin tüm işverenlere birlikte yöneltilmesi zorunludur.

3.Değerlendirme

1-İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalılar nezdinde 30.05.2012-30.05.2015 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmalarının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama ile hükümde belirtilen gerekçelerle, davacının 30.05.2012-06.08.2014 tarihleri arasında davalı ... Taah. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, 07.08.2014-30.05.2015 tarihleri arasında davalı ... ve ... Turizm A.Ş. tarafından (sosyal güvenlik destek primine tabi olarak) hizmet akdi ile çalıştırıldığının tespitine karar verilmiştir.

2- Somut olayda, davacının bekçi olarak çalışmalarının geçtiğini ileri sürdüğü ... Taah. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ... Turizm A.Ş.'nin Kurumda tescilli şirketler olduğu, davalı ...'un ise davalılardan ... Turizm A.Ş.'nin yönetim kurulu üyesi olduğu ve davaya konu otel inşaatı ile ilgili olarak Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden gönderilen bilgi ve belgelerde yapı müteahhidi olduğunun anlaşılması karşısında, Mahkemece ...'un işverenlik sıfatının bulunup bulunmadığına yönelik yapılan araştırma yetersiz olup, diğer yandan tespite hükmedilen 16.07.2012-19.11.2013 tarihleri arası dönem yönünden de hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3- Mahkemece yapılacak iş; davalı ... yönünden işverenlik sıfatının bulunup bulunmadığı usulünce belirlenmeli, 16.07.2012-19.11.2013 tarihleri arası dönem bordrolarının tamamı getirtilmeli, kayıtlı bulunan bordro tanıkları dinlenmeli, re'sen araştırma ilkesi doğrultusunda ..., belediye, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle davaya konu işyerine komşu işyerleri ayrıntılı bir şekilde araştırılmalı, işyerlerinin uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı çalışanları, yoksa işyeri sahipleri tespit edilerek, davacının 16.07.2012-19.11.2013 tarihleri arası çalışmasına ilişkin bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3.Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

23.01.2024 tarihinde karar verildi.