Esas No: 2016/14902
Karar No: 2017/2558
Karar Tarihi: 27.03.2017

**10. Hukuk Dairesi         2016/14902 E.  ,  2017/2558 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, aylık kesme işleminin iptali ile kesilen aylıkların, kesildiği tarihten itibaren yasal faizi ile tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacıya, yaşamını yitiren sigortalı üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla aylık bağlandığı, ancak boşandığı eşiyle talep konusu dönemde fiilen birlikte yaşadığının belirlenmesi üzerine, davalı Kurumca talep konusu dönemde yersiz olarak ödenen aylıkların ödenmesi için davacıya tebligat yapılmıştır. Davacı tarafından Kurum işleminin iptali ile kesilen aylıkların, kesildiği tarihten itibaren yasal faizi ile tahsili istemine ilişkin eldeki dava açılmıştır.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasa'nın 56. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvuru, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanun'un 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme

konusu 56'ncı maddede, “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

Bu tür davalarda davacının boşandığı eşi ile eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ortaya konulması önem arz etmektedir. Bu aşamada, özellikle, Anayasa'nın 20., 5510 sayılı Kanunun 59., 100., 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 28., 45., 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 3., 45 – 53., 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32., 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 6., 24 – 33., 189., 190., 191., 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 6., 19., 20., maddeleri ve diğer ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yöntemince araştırma yapılmalı, tarafların göstereceği tüm kanıtlar toplanmalı, bildirilen ve dinlenilmesi istenilen tanıkların ifadeleri alınmalı, davacı ile boşandığı eşinin yerleşim yerlerinin saptanmasına ilişkin olarak; muhtarlıktan ikametgah senetleri elde edilmeli, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden sağlanan nüfus kayıt örnekleri ile yerleşim yeri ve diğer adres belgelerinden yararlanılmalı, adres değişiklik ve nakillerine ilişkin bilgilere ulaşılmalı, özellikle ilgili Nüfus Müdürlüğü’nden adres hareketleri, tarihleriyle birlikte istenilmeli, ilgililerin su, elektrik, telefon aboneliklerinin hangi adreste kimin adına tesis edildiği saptanmalı, seçmen bilgi kayıtları getirtilmeli, varsa çalışmaları nedeniyle resmi/özel kurum ve kuruluşlara verilen belgelerde yer alan adresler dikkate alınmalı, medula sisteminde kayıtlarda görülen adresler ilgili sağlık kuruluşlarından araştırılmalı, eşlerin boşanma sebebi, boşanma ilamında velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka, tazminat hükümleri varsa nasıl yerine getirildikleri belirlenmeli, boşanılan eş 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yer almakta ise ödeme için adına açılan banka hesabında kayıtlı yerleşim yeri saptanmalı, boşanan eşlerin kayıtlı oldukları bölge/bölgeler yönünden geniş kapsamlı kolluk araştırması yapılmalı, anılan mahallelerde görev yapmış/yapmakta olan muhtar ve azalardan istem hakkında düşünce edinmeye yetecek kadarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, Kurum işlemine dayanak tutanakları tutan görevliler dinlenilmeli, böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

Somut olayda; mahkemece, dosya kapsamındaki kayıt ve belgeler değerlendirilmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kurum tarafından, davacıya ödenen aylığın kesilmesine karar verilmiş, aleyhine 01.10.2008-09.04.2014 tarihleri arası dönem için, yersiz aylık ödemesi yapılması sebebiyle borç tahakkuku yapılmıştır.

Dava öncesinde Kurum tarafından yapılan araştırmada, gerekse dava aşamasında yapılan araştırmada, davacının; 12.12.2006 tarihinden itibaren,... adresinin, 02.11.2010 tarihinden itibaren, ..., . adresinin yerleşim yeri adresi olduğu, davacının boşandığı eşinin ise 12.12.2006 tarihinden itibaren ... adresinin, yerleşim yeri adresi olduğu tespit edilmiştir.

Dava öncesinde, Kurum tarafından kolluk vasıtasıyla araştırma yapılmıştır. 21.03.2013 tarihli Jandarma tarafından, ..., ... adresinde yapılan araştırmada, davacının uzun süre ...da kaldığı, ... adresinden araştırıldığında tespit yapılabileceği, davacının eski eşinin tarla işleri için köye geldiği, bitirdikten sonra ... döndüğü, köyde evli olarak bilindiklerine dair tutanak düzenlenmiştir. ... Emniyet Müdürlüğü tarafından, 22.01.2013 tarihinde .... Mahallesi ... adresinde yapılan araştırmada, davacının, eski eşi ve çocukları ile birlikte yaşadıkları tespiti yapılmıştır.

Yargılama aşamasında, mahkemece, kolluk vasıtasıyla araştırma yapılmıştır. ... Polis Merkezi Amirliği tarafından, ..., . adresinde, 10.09.2014 tarihinde yapılan araştırmada, bu adreste davacının kızı ...’in ikamet ettiği, davacının 2 aydır adreste kaldığı, öncesinde bu adreste kalmadığı tespiti yapılmıştır. Jandarma tarafından, 22.09.2014 tarihinde ...,. adresinde araştırma yapılmış, komşularından alınan beyanlara göre yaz aylarında ... adresinde, kış aylarında .../... adresinde kaldıkları şeklinde tespit yapılmıştır. Beyanda bulunan komşuların, imzaları alınmak suretiyle tutanak düzenlenmiştir.

Mahkemece, Jandarma tarafından, 22.09.2014 tarihinde ... adresinde yapılan araştırma neticesi düzenlenen tutanakta imzası bulunan kişiler dinlenilmeli, dava öncesinde ve dava aşamasında kolluk tarafından yapılan araştırma tutanakları dikkate alınarak sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular gözönünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 27.03.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.