Hiszpańska wojna domowa

Hiszpańska wojna domowa (hiszp. Guerra Civil Española) – wojna domowa pomiędzy rządem Republiki Hiszpańskiej, wyłonionym przez koalicję Frontu Ludowego i wspierającymi go siłami (liberałami, republikanami, socjalistami, Baskami, Katalończykami, komunistami i anarchistami) a prawicową opozycją (nacjonalistami, faszystami, monarchistami i konserwatystami), która toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939. Traktowana przez mocarstwa europejskie jak poligon do testowania nowych rodzajów broni w warunkach bojowych.
Mimo iż była to wojna domowa, jej kontekst jest znacznie szerszy. Konflikt ten bywa uważany za preludium II wojny światowej. Obie strony wojny miały bowiem wsparcie z zagranicy, przy czym nacjonalistów wspierały bezpośrednio oddziały wojskowe przysłane przez faszystowskie Włochy i nazistowskie Niemcy, siły rządowe mogły natomiast liczyć na zagranicznych ochotników (w tym Brygad Międzynarodowych, zorganizowanych przez Komintern) oraz Brazylii, Francji, ZSRR i Meksyku.
W marcu 1939 wojna domowa zakończyła się zwycięstwem nacjonalistów. Na miejsce Republiki nacjonaliści utworzyli autorytarne, niedemokratyczne Państwo Hiszpańskie, przez część historyków i socjologów określane jako faszystowskie lub zbliżające się do totalitaryzmu. W wyniku wojny zginęło około 500 tysięcy osób, a około 300 tysięcy osób wyemigrowało.
Po zakończeniu działań wojennych w 1939 roku w Hiszpanii działał zbrojny antyfrankistowski ruch oporu, a od 1959 roku także ETA – terrorystyczna organizacja baskijskich nacjonalistów.

context: Po dotkliwej klęsce w Aragonii republikański sztab generalny podjął decyzję o przeprowadzeniu ataku znad rzeki Ebro w kierunku pozycji republikańskich w centrum Hiszpanii. Ofensywa rozpoczęła się 25 lipca 1938 roku. Na polu spotkali się dwaj przeciwnicy spod Teruelu. Generał Yagüe po stronie nacjonalistów i komunistyczny generał Líster po stronie republikańskiej. Republikanie mieli początkowo szczęście, a oddziały nacjonalistów wpadały w panikę, zaskoczone ruchem zaczepnym. Republikanie mogli osiągnąć swój cel i dotrzeć do strefy centralnej kontrolowanej przez republikę. Generał Líster popełniał jednak podobne błędy jak w bitwie pod Teruelem. Tymczasem Yagüe niemal od razu odkrył, co było celem głównego ataku sił republikańskich – miasteczko Gandesa, gdzie znajdowały się dobre pozycje do wyprowadzenia bezpośredniego ataku w celu połączenia z centrum. Ponadto okazało się, że nacjonaliści znów górują nad przeciwnikiem dyscypliną, wyszkoleniem, wolą walki i jakością dowodzenia. Generał Yagüe rozkazał, aby dywizja piechoty znajdująca się ponad 45 km od miasta wzmocniła jego obronę, bo były w nim tylko słabe jednostki piechoty i bataliony Guardia Civil. Rozkaz nadszedł wcześnie rano, a straże przednie dywizji dotarły do miasta o zmroku. Reszta dywizji przybyła w nocy, wzmocniona o świeże oddziały falangi, karlistów i regulares. Kiedy następnego dnia siły republikańskie podchodziły pod miasto, nie spodziewając się większego oporu nacjonalistów, zostały przywitane morderczym ogniem ze wszystkich dział z miasta i górującego nad nim Wzgórza 481. To był koniec ofensywy. Republikanie całkowicie wytracili impet i nie zdobyli Gandesy. Po ściągnięciu posiłków nacjonaliści przeszli 3 sierpnia do kontrofensywy i po ciężkich trzymiesięcznych walkach do 16 listopada zlikwidowali przyczółek, wypierając oddziały republikańskie za rzekę.
qas: question: Dlaczego rząd republiki Hiszpanii postanowił zaatakować znad rzeki Ebro do środka kraju?
answers: text: Po dotkliwej klęsce w Aragonii
answer_end: 30
generative_answer: Po dotkliwej klęsce w Aragonii

question: Kiedy rozpoczęto atak na centrum Hiszpanii?
answers: text: 25 lipca 1938 roku
answer_end: 214
generative_answer: 25 lipca 1938 roku

question: Kto dowodził nacjonalistami w bitwie pod rzeką Ebro?
answers: text: Generał Yagüe
answer_end: 281
generative_answer: Generał Yagüe

question: Czy generał Lister dobrze prowadził bitwę?
answers: text: popełniał jednak podobne błędy jak w bitwie pod Teruelem
answer_end: 649
generative_answer: nie

question: Czy bitwa pod Ebro zakończyła się w listopadzie?
plausible_answers: text: po ciężkich trzymiesięcznych walkach do 16 listopada zlikwidowali przyczółek, wypierając oddziały republikańskie za rzekę
answer_end: 1847
generative_answer: nie