Mileva Marić

Mileva Marić (cyr. Милева Марић ur. 19 grudnia 1875 w Titelu, zm. 4 sierpnia 1948 w Zurychu) – pierwsza żona Alberta Einsteina i matka jego trojga dzieci, hipotetyczna współautorka szczególnej teorii względności.

context: Nie będąc w związku małżeńskim, w 1900 roku w Nowym Sadzie urodziła córkę Lise i jako 27-letnia samotna matka z nieukończonymi studiami czuła się źródłem trosk dla swojej rodziny. Gdy Einstein dostał pracę w Berno, dołączyła do niego bez dziecka i na początku 1903 roku zawarli związek małżeński. Nie jest jasne, co stało się z ich córką: została oddana do adopcji lub zachorowała na szkarlatynę i zmarła. Marić próbowała poradzić sobie z brakiem dziecka i nieukończonymi studiami. Związek rozwijał się dobrze, Einstein otrzymał podwyżkę, urodził się im syn Hans Albert Einstein. W 1909 roku Einstein został profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie w Zurychu, gdy korespondował ze swoją dawną sympatią i jego stosunki z żoną uległy pogorszeniu. W 1910 roku urodził się im syn Eduard Einstein, w 1911 roku rodzina przeniosła się do Pragi, gdzie Einstein został profesorem zwyczajnym. W 1912 roku Einstein ponownie podjął pracę w Zurychu, Marić uważała że powrót do Szwajcarii poprawi życie rodzinne. Po powrocie Einstein znalazł sobie kochankę, którą była jego kuzynka Elsa Einstein. Poważny kryzys nastąpił, gdy Einstein dzięki wsparciu Maxa Plancka przyjął posadę stałego członka Pruskiej Akademii Nauk i profesora na Uniwersytecie w Berlinie. Przełamała niechęć do wyjazdu i zamieszkała wraz z mężem w Berlinie, gdzie mieszkała kochanka męża. Einstein sporządził żonie spis zakazów, m.in. żądał od niej aby nie odzywała się niepytana. W 1914 roku zaraz przed wybuchem I wojny światowej spakowała swoje rzeczy i wróciła z dziećmi do Zurychu. Einstein został z kochanką w Berlinie, w 1916 roku zażądał rozwodu a gdy wiadomość dotarła do Szwajcarii, Marić rozchorowała się. Dziećmi opiekowała się jej młodsza siostra Zorka, która przeżyła załamanie nerwowe i dwa lata spędziła w klinice psychiatrycznej. W końcu Marić zgodziła się na rozwód, rozstanie nastąpiło 14 lutego 1919 roku. Einstein miał płacić alimenty, zdeponować w banku 40 000 marek niemieckich, z których odsetki miały być do dyspozycji Marić.
qas: question: Jak miała na imię pierwsza córka żony Einsteina?
answers: text: Lise
answer_end: 78
generative_answer: Lisa

question: Gdzie Einstein dostał swoją pierwszą pracę?
plausible_answers: text: w Berno
answer_end: 213
generative_answer: w Berno

question: Na jakiej uczelni wyższej Einstein został profesorem nadzwyczajnym?
answers: text: na Uniwersytecie w Zurychu
answer_end: 659
generative_answer: na Uniwersytecie w Zurychu

question: Na uczelni w jakim mieście Einstein został profesorem zwyczajnym?
answers: text: Pragi
answer_end: 837
generative_answer: w Pradze

question: Jak miała na imię kochanka Einsteina? 
plausible_answers: text: Zorka
answer_end: 1722
generative_answer: Zorka

context: Pojawiały się różnorodne teorie spiskowe dotyczące wkładu Marić do publikacji naukowych Einsteina. Zwolennicy tezy o jej bezgranicznym oddaniu dla Einsteina twierdzą, że Marić wraz z Einsteinem zdecydowała, by wspólne prace opublikować tylko pod jego nazwiskiem, ponieważ chciała, by jej mąż zdobył uznanie w środowisku naukowym i znalazł pracę, co pozwoliłoby im się pobrać. Zwolennicy feminizmu wskazują, że taka przypuszczalna decyzja Marić mogła być skutkiem negatywnego stosunku do pracy naukowej kobiet w środowisku naukowym Europy przełomu XIX i XX wieku; co za tym idzie – para miała pracować razem przez piętnaście lat i publikować wyłącznie pod nazwiskiem Einsteina. Szczególnie znamienne bywają daleko idące interpretacje materiałów historycznych, w tym wyrwanych z kontekstu zdań z korespondencji Marić z Einsteinem, i niedopowiedzeń. W jednej ze starszych biografii można przeczytać, że jej młodszy brat Miloš Marić miał wspomnieć, iż w czasie jednego ze spotkań Einstein przyznał, że potrzebuje Marić, ponieważ rozwiązuje ona problemy matematyczne, które napotykają w swoich badaniach. Pewne hipotezy współpracy naukowej między Marić i Einsteinem opierają się na tym, że w 1905 roku powiedziała swojemu ojcu: „Przed wyjazdem ukończyliśmy ważną pracę naukową, która przyniesie mojemu mężowi sławę” oraz że w jej korespondencji z Einsteinem można znaleźć nawiązania co do wspólnego charakteru badań; na przykład w 1901 r. Einstein pisał do Marić: „Jakże szczęśliwy i dumny będę, gdy doprowadzimy naszą wspólną pracę nad ruchem względnym do zwycięskiego końca”.
qas: question: Dlaczego Marić namawiała męża do publikacji jego prac wyłącznie pod jego nazwiskiem?
plausible_answers: text: zdobył uznanie w środowisku naukowym i znalazł pracę
answer_end: 344
generative_answer: zdobył uznanie w środowisku naukowym i znalazł pracę

question: Przez ile lat Marić wraz z mężem oddawała się wspólnym badaniom naukowym?
plausible_answers: text: piętnaście
answer_end: 623
generative_answer: piętnaście

question: Czym według Miloša Marića zajmowała się żona Einsteina podczas ich wspólnych badań?
answers: text: rozwiązuje ona problemy matematyczne
answer_end: 1061
generative_answer: rozwiązywaniem problemów matematycznych

question: Jakie feministyczne aspekty społeczne sprawiły, że Marić wolała nie ujawniać swojego wkładu w badania?
plausible_answers: text: negatywnego stosunku do pracy naukowej kobiet w środowisku naukowym Europy przełomu XIX i XX wieku
answer_end: 561
generative_answer: negatywnego stosunku do pracy naukowej kobiet w środowisku naukowym Europy przełomu XIX i XX wieku

question: Jakie słowa skierowała Marić do swojego ojca w 1905 roku?
answers: text: „Przed wyjazdem ukończyliśmy ważną pracę naukową, która przyniesie mojemu mężowi sławę”
answer_end: 1310
generative_answer: „Przed wyjazdem ukończyliśmy ważną pracę naukową, która przyniesie mojemu mężowi sławę”