Protesty na placu Niebiańskiego Spokoju w 1989

Protesty na placu Niebiańskiego Spokoju, w chińskiej literaturze oficjalnej i rządowej określane jako zawirowania polityczne między wiosną a latem 1989 roku (ang. Political turmoil between the Spring and Summer of 1989, chiń. 1989年春夏之交的政治风波; pinyin 1989-nián chūn xià zhījiāo de zhèngzhì fēngbō) – seria protestów, trwających od 15 kwietnia do 4 czerwca 1989 roku na placu Niebiańskiego Spokoju w centralnej części Pekinu, których głównymi uczestnikami byli studenci. Zakończone stłumieniem przez wojsko i masakrą ludności cywilnej.
Początkowo zgromadzenia studentów na placu Tian’anmen były niewielkie i spontaniczne oraz miały apolityczny charakter – były związane z upamiętnieniem dopiero co zmarłego byłego sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chin Hu Yaobanga, uznawanego za zwolennika reform. W krótkim czasie przerodziły się one w zbiorowe manifestacje, do których dołączali kolejni studenci, a także robotnicy i mieszkańcy Pekinu, zaczęto na nich coraz głośniej poruszać tematy polityczne, ekonomiczne i związane z bieżącymi problemami kraju oraz formułować postulaty do władz. W maju protesty przybrały formę strajku głodowego oraz okupacji placu, dodatkowo zbiegły się one z wizytą Michaiła Gorbaczowa w Pekinie, a demonstracje zaczęły obejmować kolejne miasta na terenie Chin.
Po kilku tygodniach władze partyjno-państwowe zadecydowały o siłowym stłumieniu protestów. Na plac Tian’anmen zostało skierowane wojsko, które w nocy z 3 na 4 czerwca otworzyło ogień do protestujących i za pomocą czołgów rozpędziło demonstrantów; masakra ta przeszła na świecie do historii jako masakra na placu Tian’anmen (chiń. 天安門大屠殺; pinyin tiān’ānmén dà túshā). W Chinach kontynentalnych wydarzenie to jest eufemistycznie określane jako incydent z 4 czerwca (chiń. 六四事件; pinyin liùsì shìjiàn), a same protesty, jak i ich pacyfikacja, są do dnia dzisiejszego jednym z najbardziej drażliwych oraz cenzurowanych tematów w Chińskiej Republice Ludowej.

context: 20 grudnia 2017 hongkoński portal informacyjny „Hong Kong 01” opublikował odtajniony przez Brytyjskie Archiwum Narodowe w październiku tego roku tekst depeszy, którą 5 czerwca 1989 roku (nazajutrz po masakrze) do brytyjskiego Biura Spraw Zagranicznych oraz Wspólnoty (ministerstwa spraw zagranicznych) wysłał ówczesny ambasador Wielkiej Brytanii w Pekinie, Alan Donald. Donald zacytował w niej ówczesnego członka chińskiej Rady Państwa, który oceniał, że podczas masakry 4 czerwca 1989 roku zostało zabitych co najmniej 10 000 cywilów. Ambasador określał źródło jako „przyjaciela” i „zaufane źródło”. Zgodnie z zapowiedziami HK01 publikacja miała być pierwszym z raportów na temat odtajnionych depesz w tej sprawie, jednak tekst został po kilku godzinach usunięty i pojawił się wieczorem w zmienionej formie. Z tekstu usunięto określenie informatora jako „członka chińskiej Rady Państwa” oraz informację o tym, że zabitych zostało ponad 10 000 cywilów. Z tekstu zniknęła także relacja: „Studenci rozumieli, że dostali jedną godzinę na opuszczenie placu, ale po pięciu minutach zaatakowały APC [transportery opancerzone]. Uczniowie spletli ramiona, ale zostali zgładzeni wraz z żołnierzami”. APC miały przejeżdżać po studentach i żołnierzach wielokrotnie, by (jak to określał tekst) „zrobić z nich ciasto”. Szczątki natomiast były zabierane przez buldożer, a następnie spalane i wyrzucane do kanalizacji. Relacja zdaje się więc świadczyć także o tym, że do przemocy nie dochodziło tylko na przedmieściach, ale i na samym placu Tian’anmen. Zaktualizowana wersja nie zawierała już informacji z dokumentu wskazującej nazwisko dowódcy 27. Armii Prowincji Shanxi, która przeprowadzała masakrę. Dowódcą tej jednostki był Yang Zhenhua, krewny ówczesnego przewodniczącego ChRL Yang Shangkuna. Stowarzyszenie Dziennikarzy z Hongkongu (HKJA) wyraziło „poważne zaniepokojenie autocenzurą ze względu na polityczną wrażliwość raportów”. Omawiana depesza opisywała przypadki dobijania przez żołnierzy rannych współtowarzyszy, zabicia bagnetami czterech studentek proszących o darowanie im życia i przypadku zabicia kobiety na oczach trzyletniej córeczki.
qas: question: Ilu dokładnie cywilów zginęło 4 czerwca 1989 podczas masakry?
plausible_answers: text: 10 000
answer_end: 526
generative_answer: 10 000

question: Ile czasu tekst depeszy w pierwotnej wersji widniał na portalu informacyjnym „Hong Kong 01”?
answers: text: kilku godzinach
answer_end: 754
generative_answer: kilka godzin

question: Gdzie według poprawionej relacji na „Hong Kong 01” dochodziło do przemocy podczas masakry?
answers: text: na przedmieściach, ale i na samym placu Tian’anmen
answer_end: 1536
generative_answer: na przedmieściach, ale i na samym placu Tian’anmen

question: Kto był dowódcą 27. Armii Prowincji Shanxi?
answers: text: Yang Zhenhua
answer_end: 1726
generative_answer: Yang Zhenhua

question: Kto odtajnił tekst depeszy Alana Donalda do brytyjskiego Biura Spraw Zagranicznych oraz Wspólnoty?
answers: text: Brytyjskie Archiwum Narodowe
answer_end: 119
generative_answer: Brytyjskie Archiwum Narodowe