Krążowniki liniowe typu Moltke

Krążowniki liniowe typu Moltke – seria dwóch niemieckich krążowników liniowych (w Niemczech klasyfikowanych oficjalnie jako wielkie krążowniki, niem.: Große Kreuzer), oddanych do służby w latach 1911–1912 i uczestniczących w działaniach I wojny światowej. Stanowiły ulepszoną wersję pierwszego zbudowanego dla Kaiserliche Marine okrętu tej klasy, „Von der Tanna”, ze wzmocnionym uzbrojeniem i opancerzeniem.
Pierwszy z krążowników typu, „Moltke”, przez cały okres I wojny światowej wchodził w skład Hochseeflotte i brał udział w większości głównych bitew z Royal Navy, w tym na Dogger Bank w 1915 i jutlandzkiej w 1916 roku. Przez pewien czas uczestniczył również w kampanii na Bałtyku. Podobnie jak większość dużych okrętów Hochseeflotte został samozatopiony w Scapa Flow 21 czerwca 1919 roku.
Drugi okręt, „Goeben”, w chwili rozpoczęcia I wojny światowej wchodził w skład Eskadry Śródziemnomorskiej (Mittelmeerdivision) i wraz z krążownikiem lekkim „Breslau”, ścigany przez okręty brytyjskie przedarł się do Konstantynopola. Wcielony formalnie w skład floty tureckiej, pod nazwą „Yavuz Sultan Selim”, nadal był obsadzony niemiecką załogą. Brał udział w walkach z Rosjanami na Morzu Czarnym i Brytyjczykami na Morzu Egejskim. Po zakończeniu I wojny światowej pozostał w składzie marynarki wojennej Turcji, w 1936 roku zmieniając nazwę na TCG „Yavuz”. Służył ostatecznie aż do 1973 roku, jako ostatni istniejący okręt klasy krążowników liniowych, po czym został zezłomowany.

context: Stępkę pod budowę wielkiego krążownika „G” położono w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu 7 grudnia 1908 roku. Wodowanie odbyło się 7 kwietnia 1910 roku. Okręt otrzymał nazwę upamiętniającą pruskiego feldmarszałka Helmuta von Moltke (1800–1891), nadał mu ją zaś bratanek patrona, szef Sztabu Generalnego, generał Helmuth von Moltke. Prace stoczniowe ukończono 30 września 1911 roku, po czym „Moltke” udał się na próby morskie. Po ich zakończeniu 31 marca 1912 roku został wcielony do 1. Grupy Rozpoznawczej (niem.: 1. Aufklärungsgruppe). W kwietniu krążownik wszedł w skład zespołu okrętów Kaiserliche Marine, odbywających rejs do Ameryki Północnej, podczas którego wpłynął z oficjalną wizytą do portu w Nowym Jorku. Po powrocie do Kilonii okręt wykonał jeszcze jedno zadanie specjalne: eskortował jacht cesarza Wilhelma II płynącego z oficjalną wizytą do Rosji.
qas: question: Gdzie znajduje się stocznia Blohm & Voss?
answers: text: w Hamburgu
answer_end: 85
generative_answer: w Hamburgu

question: Kiedy okręt został wprowadzony na wodę?
answers: text: 7 kwietnia 1910
answer_end: 143
generative_answer: 7 kwietnia 1910

question: Kto nadał miano krążownikowi?
answers: text: Helmuth von Moltke
answer_end: 327
generative_answer: Helmuth von Moltke

question: W którym roku okręt zakończył służbę w 1. Grupie Rozpoznawczej?
plausible_answers: text: 1912
answer_end: 455
generative_answer: w 1912

question: Jaką misję specjalną wykonał okręt, gdy wrócił do Kilonii?
answers: text: eskortował jacht cesarza Wilhelma II płynącego z oficjalną wizytą do Rosji
answer_end: 857
generative_answer: eskortował jacht cesarza Wilhelma II płynącego z oficjalną wizytą do Rosji

context: Główne uzbrojenie krążowników typu Moltke stanowiło dziesięć dział 28 cm SK L/50 (faktyczny kaliber 283 mm), umieszczonych po dwa na podstawach Drh.L C/1908 w pięciu pancernych wieżach artyleryjskich. Trzy z nich umieszczone były w osi symetrii kadłuba: jedna na pokładzie dziobowym (tradycyjnie w marynarce niemieckiej zwana Anton), dwie na rufie, w superpozycji (Dora i Emil); dwie (Bruno i Cäsar) diagonalnie na burtach na pokładzie śródokręcia, podobnie jak u „Von der Tanna”. Wysokość osi dział nad konstrukcyjną linią wodną wynosiły: 9 m dla wieży dziobowej, 8,4 m dla wież śródokręcia, oraz 8,6 i 6,2 m dla wież rufowych. Kąt podniesienia luf wynosił początkowo 13,5°, w 1916 roku na „Moltke” został zwiększony do 16°, co pozwoliło na zwiększenie donośności z 18 100 do 19 100 m. Sektor ostrzału wieży dziobowej wynosił 300°, obu rufowych po 290°, zaś wież śródokręcia po 180° na bliższą burtę i 125° na przeciwległą. Ta ostatnia wartość była czysto teoretyczna, ponieważ podczas strzelania ponad własnym pokładem podmuch wystrzału powodował uszkodzenia konstrukcji i wyposażenia. Zapas amunicji kalibru 280 mm wynosił 810 sztuk (po 162 jednostki ognia na wieżę).
qas: question: Jaka była wartość podniesienia luf po zmianie, przy pierwotnych 16°?
plausible_answers: text: początkowo 13,5°, w 1916 roku na „Moltke” został zwiększony do 16°
answer_end: 724
generative_answer: początkowo 13,5°, w 1916 roku na „Moltke” został zwiększony do 16°

question: Ile dział liczyły okręty Moltke?
answers: text: dziesięć
answer_end: 60
generative_answer: 10

question: Jak wysoko umiejscowione były działa na śródokręciu?
answers: text: 8,4 m
answer_end: 570
generative_answer: 8,4 metra

question: Która z wież mogła poszczycić się największym sektorem ostrzału?
answers: text: dziobowej
answer_end: 818
generative_answer: dziobowa

question: Dlaczego wartość sektora ostrzału na przeciwległą burtę została jedynie oszacowana?
answers: text: podmuch wystrzału powodował uszkodzenia konstrukcji i wyposażenia
answer_end: 1086
generative_answer: podmuch wystrzału powodował uszkodzenia konstrukcji i wyposażenia