Jan Malalas

Jan Malalas lub Jan z Antiochii zwany Malalas (gr. Ιωάννου Μαλάλα lub Ιωάννου Αντιοχεως του επικλην Μαλάλα/Iōannou Antioheōs tou epiklēn Malala, łac. Ioannis Malalas – ur. ok. 491, zm. ok. 578) – kronikarz bizantyński.
Jan Malalas był zhellenizowanym Syryjczykiem z Antiochii, który za panowania cesarza Justyniana I przeniósł się do Konstantynopola. Malalas jest autorem Kroniki powszechnej (Chronographía) w 18 księgach, obejmującej dzieje całego ówczesnego świata od jego stworzenia po czasy współczesne autorowi. Kronika Malalasa stanowi typowy przykład historii popularnej przeznaczonej dla szerokiej publiczności. Naiwna i bezkrytyczna, nie odznacza się wysokim poziomem historycznym. Malalas rozbudował, wyczuwając oczekiwania publiczności, niektóre epizody, wprowadził szereg ciekawostek, opowiadań przerywających główny tok narracji. Nie ustrzegł się też błędów i nieporozumień. Kronika została napisana w potocznej, obrazowej koine greckiej. Ze względu na walory literackie była chętnie czytana również w wiekach następnych. Kronika Malalasa stała się od razu skończonym wzorem nowego gatunku literackiego dla pokoleń jego następców, aż po wiek XIII. Przełożona na łacinę, bułgarski, gruziński i cerkiewnosłowiański silnie oddziałała też na literaturę innych krajów.

context: Fakt, że Kronika Malalasa była znana w wersji liczącej 17 lub 18 ksiąg oraz że autor początkowo zdradza się z sympatiami monofizyckimi, by w 18 księdze zająć stanowisko ortodoksyjne, przyczynił się do powstania tzw. „kwestii Malalasowej”. H. Gelzer wystąpił z hipotezą, że księgę 18. zorientowaną dodatkowo na Konstantynopol, napisał kto inny niż wcześniejsze 17 ksiąg skupionych wokół Antiochii. Koncepcję tę poparli Gleye i Rüger, wskazując, że księga 18., dodatkowo odróżnia się wulgarnością języka od pozostałych. Argument ten odparł K. Wolf wykazując, że wulgaryzmy występują już od 15. księgi, we wcześniejszych jest ich natomiast dlatego mniej, że Malalas korzysta w nich bardziej wiernie ze źródeł. Po obaleniu argumentu językowego, Haury starał się wyjaśnić niejednolitość stanowiska religijnego Kroniki, utożsamiając Malalasa z patriarchą Konstantynopola Janem III Antiocheńskim (565–577), który przed przeprowadzeniem się do Konstantynopola żył w Antiochii, był czynny literacko do śmierci w 575 roku (Kronika kończy się na 574 roku), sympatyzował z cesarzem Justynem II, a w sporze z monofizytami zajmował stanowisko pojednawcze. W ten sposób chciał też wytłumaczyć przejście ze stanowiska monofizyckiego na ortodoksję. W innym razie należałoby bowiem uznać, że dzieło pierwotnie monofizyckie zostało następnie opracowane przez ortodoksa, który niezbyt starannie pozacierał stanowisko swojego poprzednika. Przeciwko tej hipotezie wystąpił Gleye, twierdząc, że Jan Antiocheński nie mógłby napisać tak „nieliterackiego” dzieła. Zdaniem Szestakowa i Patziga dzieło było pierwotnie napisane w języku literackim, a zachowany tekst stanowi jego grecko-syryjską wulgaryzację, nie napisał go jednak, ich zdaniem, Jan Antiocheński, lecz współczesny mu Jan Retor (Malalas znaczy przecież tyle co retor), zwany Diakrinomenos, który to przydomek autorzy ci wyprowadzili z pism Ewagriusza Scholastyka. Na utożsamienie Jana Malalasa z Janem Diakrinomenosem lub Janem Antiocheńskim brak ostatecznie wystarczających dowodów, a wskazane różnice wyznaniowe da się wytłumaczyć zmianą poglądów autora lub uzupełnieniami dokonanymi przez innego kronikarza. Z fragmentów tekstu pełniejszego zachowanego w kodeksie oksfordzkim widać, że osoba skracająca i ekscerpująca Kronikę zachowała język i styl Malalasa bez większych zmian. Nie może więc być mowy o późniejszej wulgarnej jego przeróbce. I chociaż istotnie zachowały się dwie wersje utworu, koncepcja historii, sposób jej przedstawiania i koloryt są w obydwu częściach takie same.
qas: question: Kto zgadzał się z hipotezą, że autorem 18. księgi jest ktoś inny?
answers: text: H. Gelzer wystąpił z hipotezą, że księgę 18. zorientowaną dodatkowo na Konstantynopol, napisał kto inny niż wcześniejsze 17 ksiąg skupionych wokół Antiochii. Koncepcję tę poparli Gleye i Rüger
answer_end: 431
generative_answer: H.Gelzer, Gleye i Rüger

question: Dlaczego według Wolfa wulgaryzmy we wcześniejszych księgach są mniej liczne?
answers: text: dlatego mniej, że Malalas korzysta w nich bardziej wiernie ze źródeł
answer_end: 705
generative_answer: Dlatego, że Malalas korzysta w nich bardziej wiernie ze źródeł

question: W jaki sposób rozbieżności pomiędzy poszczególnymi księgami tłumaczył Haury?
answers: text: utożsamiając Malalasa z patriarchą Konstantynopola Janem III Antiocheńskim
answer_end: 888
generative_answer: utożsamiając Malalasa z patriarchą Konstantynopola Janem III Antiocheńskim

question: Według koncepcji Szestakowa i Patzinga, jakim językiem została początkowo spisana ta kronika?
answers: text: literackim
answer_end: 1618
generative_answer: literackim

question: Co oznacza słowo malalas?
answers: text: retor
answer_end: 1803
generative_answer: retor