Cerkiew św. Aleksandry w Stanisławowie

Cerkiew św. Aleksandry – prawosławna cerkiew parafialna w Stanisławowie. Należy do dekanatu Warszawa diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Pierwsza cerkiew w Stanisławowie została wzniesiona w latach 1844–1846 dla sprowadzonych w poprzednim dziesięcioleciu prawosławnych osadników z guberni pskowskiej, osiedlonych z inicjatywy władz rosyjskich w polskich wsiach sąsiadujących z rozbudowywaną po powstaniu listopadowym twierdzą w Modlinie. Pięciokopułową ceglaną świątynię zaprojektował Jakub Gay. Świątynia ta funkcjonowała do 1915, gdy prawosławna ludność została ewakuowana w głąb Rosji. Opuszczona cerkiew poniosła znaczne straty podczas walk o twierdzę Modlin i została w dwudziestoleciu międzywojennym rozebrana. Z materiału budowlanego pozostałego po obiekcie wzniesiono na jego miejscu nową, mniejszą i skromniejszą świątynię prawosławną. Znalazły się w niej ikonostas i ikony z rozebranego soboru św. Jerzego w Modlinie.
W czasie II wojny światowej cerkiew ponownie została poważnie uszkodzona, a po zakończeniu działań wojennych większość miejscowych parafian pod przymusem wyjechała do ZSRR. Budynek przywrócono do użytku liturgicznego na początku lat 90. XX wieku, wcześniej nabożeństwa odbywały się w zaadaptowanym pomieszczeniu na plebanii. W 2016 zakończono kolejny remont cerkwi połączony z budową i pozłoceniem nowych kopuł.
Cerkiew znajduje się przy głównej ulicy Stanisławowa, na obszernej działce budowlanej, w granicach której znajduje się również budynek Prawosławnego Domu Opieki „Betania”. Wejście na teren cerkiewny znajduje się od strony południowej, od ulicy. W obrębie cerkiewnego gruntu zachowana została dawna brama w murze otaczającym świątynię (już nieistniejącym) oraz prowadzący do niej szpaler krzewów od strony północnej.

context: Początkowo rosyjscy osadnicy mieli uczęszczać do soboru św. Jerzego na terenie twierdzy, faktycznie jednak nie czynili tego. Dlatego już w 1840 podczas wizyty cara Mikołaja I w Warszawie, nawet bez konsultacji z prawosławnym biskupem warszawskim Antonim, władze rosyjskie podjęły decyzję o budowie odrębnej cerkwi. Projekt budynku wykonał Jan Jakub Gay. Uroczyste położenie kamienia węgielnego pod budowę świątyni miało miejsce 10 maja 1844, zaś 29 sierpnia (według innego autora – września) 1846 odbyło się poświęcenie gotowego budynku, czego dokonał dziekan dekanatu warszawskiego ks. Teofil (Fieofil) Nowicki. Cerkiew była budowlą ceglaną, pięciokopułową. Łączny koszt jej wzniesienia wyniósł 30 228 rubli. Łączną liczbę wiernych uczęszczających do świątyni szacowano na ok. 400 osób. W 1853 spadła ona do 354 osób. Cerkiew otrzymywała stałe wsparcie rosyjskiego skarbu państwa w wysokości 100 rubli rocznie (nie licząc uposażenia duchownych i psalmisty). Od 1849 przy cerkwi w kolonii Aleksandryjskiej działała szkoła parafialna.
qas: question: Jaki rządzący przybył do Warszawy w 1840 roku?
answers: text: cara Mikołaja I
answer_end: 174
generative_answer: Car Mikołaj I

question: Jaki sobór znajdował się na obszarze twierdzy?
answers: text: św. Jerzego
answer_end: 67
generative_answer: św. Jerzego

question: Kto przygotował projekt nowej cerkwi?
answers: text: Jan Jakub Gay
answer_end: 352
generative_answer: Jan Jakub Gay

question: Czy znana jest dokładna data poświęcenia nowej cerkwi?
answers: text: 29 sierpnia (według innego autora – września) 1846 odbyło się poświęcenie gotowego budynku
answer_end: 536
generative_answer: nie

question: Co uchroniło nową cerkiew od bankructwa?
plausible_answers: text: Cerkiew otrzymywała stałe wsparcie rosyjskiego skarbu państwa w wysokości 100 rubli rocznie
answer_end: 910
generative_answer: Cerkiew otrzymywała stałe wsparcie rosyjskiego skarbu państwa w wysokości 100 rubli rocznie

context: W cerkwi w Stanisławowie znajduje się jednorzędowy ikonostas z rozebranego soboru w Modlinie, powstały w połowie XIX wieku. W ikonostasie znajdują się, patrząc od lewej strony, wizerunki św. Mikołaja, archanioła Gabriela, Matki Bożej, Chrystusa, archanioła Michała oraz św. Jerzego Zwycięzcy. Nad carskimi wrotami, na których tradycyjnie znajduje się scena Zwiastowania oraz wizerunki Ewangelistów, umieszczono ikonę Ostatniej Wieczerzy oraz zwieńczenie z mniejszą ikoną i krzyżem. Pierwotnie ikonostas posiadał w dolnym rzędzie jeszcze inne ikony (sobór św. Jerzego w Modlinie był większy od stanisławowskiej cerkwi). Nieznane są natomiast losy ikonostasu, który znajdował się w cerkwi w Stanisławowie bezpośrednio po jej poświęceniu.
qas: question: Czyje sylwetki ukazane są w tym jednorzędowym ikonostasie?
answers: text: św. Mikołaja, archanioła Gabriela, Matki Bożej, Chrystusa, archanioła Michała oraz św. Jerzego Zwycięzcy
answer_end: 291
generative_answer: św. Mikołaja, archanioła Gabriela, Matki Bożej, Chrystusa, archanioła Michała oraz św. Jerzego Zwycięzcy

question: Jakie obrazy widnieją na carskich wrotach?
answers: text: scena Zwiastowania oraz wizerunki Ewangelistów
answer_end: 397
generative_answer: scena Zwiastowania oraz wizerunki Ewangelistów

question: W którym miejscu ikonostasu znajduje się ikona Ostatniej Wieczerzy?
answers: text: Nad carskimi wrotami
answer_end: 313
generative_answer: Nad carskimi wrotami

question: W jakim mieście stworzono ten ikonostas?
plausible_answers: text: Modlinie
answer_end: 92
generative_answer: Modlinie

question: Kiedy zlikwidowano cerkiew w Modlinie?
plausible_answers: text: w połowie XIX wieku
answer_end: 122
generative_answer: w połowie XIX wieku