Bitwa jutlandzka

Bitwa jutlandzka (w historiografii niemieckiej zwana bitwą na Skagerraku, niem. Skagerrakschlacht) – bitwa morska stoczona 31 maja i 1 czerwca 1916 roku na Morzu Północnym w pobliżu Półwyspu Jutlandzkiego i Skagerraku, pomiędzy zespołami flot: brytyjskiej Royal Navy i niemieckiej Kaiserliche Marine. Była to największa bitwa morska I wojny światowej i jedyne w tym konflikcie starcie flot liniowych.
W bitwie jutlandzkiej uczestniczyło po obu stronach łącznie 250 okrętów różnych klas, a ich załogi liczyły w sumie około 105 000 osób. Brytyjska Grand Fleet dowodzona przez admirała Johna Jellicoe – wraz z Flotą Krążowników Liniowych wiceadmirała Davida Beatty'ego – dysponowała liczbą 151 jednostek. Niemiecka Hochseeflotte wiceadmirała Reinharda Scheera miała ich w składzie 99. Również przewaga w artylerii była po stronie Brytyjczyków.
Niemiecki plan przewidywał wykorzystanie własnych krążowników liniowych 1. Grupy Rozpoznawczej wiceadmirała Franza Hippera do wciągnięcia pod lufy sił głównych Hochseeflotte ograniczonego zespołu okrętów Grand Fleet i zniszczenie ich po uzyskaniu chwilowej przewagi. Brytyjczycy, dzięki sprawnie działającemu wywiadowi, posiadali informację o ruchach przeciwnika i przeciwdziałając, wyprowadzili z baz własną flotę liniową. Ich intencją było doprowadzenie do rozstrzygającej bitwy, która miała zdecydować o dalszych losach toczącej się wojny.
Krążowniki liniowe obu stron natknęły się na siebie wczesnym popołudniem. W pierwszej fazie boju admirał Hipper skutecznie wprowadził w pułapkę – zastawioną przez Hochseeflotte – zespół admirała Beatty'ego. Ten, po zorientowaniu się w przewadze Niemców, zawrócił w stronę własnych sił głównych. Doprowadziło to w efekcie do starcia obu potęg, w którym Brytyjczycy posiadali przewagę liczebną i znajdowali się w uprzywilejowanej pozycji taktycznej. Jednak lepiej manewrującej flocie niemieckiej udało się skutecznie oderwać od przeciwnika, wykorzystując zapadające ciemności. W nocnej fazie boju admirał Jellicoe usiłował przeciąć okrętom Kaiserliche Marine drogę do ich kotwicowisk, aby rankiem ponownie związać je w boju. Jednostki brytyjskie i niemieckie, głównie lżejsze, ścierały się tej nocy wielokrotnie, ale nie przeszkodziło to admirałowi Scheerowi bezpiecznie doprowadzić większość z nich do baz.
W bitwie jutlandzkiej zatonęło 14 okrętów brytyjskich i 11 niemieckich, zginęło ponad 8500 marynarzy obu flot. Obie strony ogłosiły swoje zwycięstwo, chociaż żadna nie osiągnęła zakładanych przed bitwą celów. Taktyczny sukces odnieśli Niemcy, tracąc mniej jednostek i mając znacząco mniejsze straty ludzkie. Jednak Royal Navy zachowała swe panowanie na okalających Europę morzach i pełną zdolność do utrzymywania blokady ekonomicznej Niemiec, co doprowadziło do klęski głodu i niedożywienia w Niemczech. Kaiserliche Marine zaniechała wkrótce akcji wielkich jednostek nawodnych, koncentrując się na wymierzonej przeciwko brytyjskim szlakom handlowym nieograniczonej wojnie podwodnej.

context: O 16.05 admirał Jellicoe rozkazał dowodzącemu pozostającą tymczasowo w składzie Grand Fleet 3. Eskadrą Krążowników Liniowych kontradmirałowi Horace'owi Hoodowi zwiększenie prędkości i dołączenie do admirała Beatty'ego. Dotychczas głównodowodzący brytyjską flotą liniową wciąż nie otrzymał meldunków, wystarczających do zobrazowania sytuacji, pomimo że okręty Beatty'ego były już zaangażowane w walkę. Dopiero meldunki komodora Goodenougha z 16.30 i 17.00 wyjaśniły mu, że ma przed sobą większość sił Hochseeflotte, w odległości około 50 mil morskich. O 17.33 krążownik pancerny „Black Prince” z 1. Eskadry Krążowników Grand Fleet nawiązał kontakt wzrokowy z krążownikiem lekkim „Falmouth” z zespołu rozpoznania Floty Krążowników Liniowych. W tym czasie płynący w awangardzie eskadry admirała Hooda krążownik lekki „Chester” natknął się na jednostki niemieckie. Ostrzelany przez posiadających przewagę liczebną przeciwników, z rozbitymi działami, mając na pokładzie 29 zabitych i 49 rannych, zawrócił, uchodząc w kierunku własnych jednostek. Jednym z poległych na jego pokładzie był 16-letni kadet artylerzysta John Cornwell, który za swą postawę został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wiktorii. Trzy krążowniki liniowe kontradmirała Hooda otworzyły ogień do niemieckich krążowników lekkich. Jego skutkiem było rozbicie „Wiesbadena” oraz uszkodzenie „Pillau” i „Frankfurta”. Zaraz potem stały się celem ataku torpedowego niemieckich sił lekkich, który wymanewrowały skutecznymi zwrotami. Przeprowadzające kontratak cztery niszczyciele brytyjskie, dowodzone przez komandora Loftusa Jonesa na „Sharku” dostały się z kolei pod skoncentrowany ogień okrętów 1. Grupy Rozpoznawczej admirała Hippera. „Shark” został unieruchomiony i wkrótce zatopiony torpedą torpedowca S 54, pociągając za sobą większość załogi. Jego poległy dowódca również został pośmiertnie uhonorowany Krzyżem Wiktorii. Drugi z atakujących niszczycieli, „Acasta”, odniósł poważne uszkodzenia.
qas: question: Jak nazywał się statek, na pokładzie którego zabity został John Cornwell?
answers: text: „Chester”
answer_end: 823
generative_answer: „Chester”

question: Jakie niemieckie krążowniki zostały uszkodzone w ataku floty Hooda?
answers: text: „Pillau” i „Frankfurta”
answer_end: 1371
generative_answer: „Pillau” i „Frankfurta”

question: Jakiego typu okrętem był "Shark"?
answers: text: niszczyciele
answer_end: 1532
generative_answer: niszczycielem

question: Za pomocą czego zatopiony został "Shark"?
answers: text: torpedą torpedowca S 54
answer_end: 1765
generative_answer: torpedy torpedowca S 54

question: Jakim odznaczeniem uhonorowany został komandor Jones?
answers: text: Krzyżem Wiktorii
answer_end: 1880
generative_answer: Krzyżem Wiktorii

context: Uznając atak przeciwko Lowestoft i Yarmouth za sukces, admirał Scheer zdecydował o powtórzeniu akcji w drugiej połowie maja, na nowy cel wybierając Sunderland. Jednocześnie na podejścia do brytyjskich baz wysłano kilkanaście okrętów podwodnych. Kilkakrotnie przekładane, ze względu na oczekiwanie końca remontu krążownika liniowego „Seydlitz” i problemy z instalacjami na drednotach typu König, wyjście w morze zaplanowano ostatecznie na 31 maja. Ponieważ burzliwa pogoda w rejonie brytyjskich wybrzeży nie pozwalała na skuteczny atak na tamtejsze cele, admirał Scheer nakazał zespołowi Franza Hippera wykonanie alternatywnego planu – rajdu w kierunku południowo-zachodnich wybrzeży Norwegii, licząc na sprowokowanie Brytyjczyków do pościgu. Siły główne Hochseeflotte miały posuwać się w tajemnicy za krążownikami liniowymi, będąc w gotowości do akcji, zaś w razie jej niepowodzenia mając możliwość schronienia się za linią własnych defensywnych pól minowych. Okręty 1. Grupy Rozpoznawczej opuściły ujście Jade około 1.00 po północy z 30 na 31 maja, półtorej godziny po nich w morze wyruszyły pancerniki sił głównych. Admirał Jellicoe został powiadomiony o działaniach Niemców już 29 maja, gdy otrzymał rozszyfrowany rozkaz Scheera o koncentracji Hochseeflotte na redzie Wilhelmshaven. Natychmiast nakazał przerwać przygotowania do planowanej na 2 czerwca operacji minowania kanałów wejściowych do baz niemieckich i, zgodnie z wytycznymi Admiralicji, wyruszył ze Scapa Flow na czele Battle Fleet nocą z 30 na 31 maja. Niemal równocześnie krążowniki liniowe admirała Beatty'ego wypłynęły z Firth of Forth, zaś 5. Eskadra Pancerników opuściła Cromarty w północnej Szkocji. Zespoły brytyjskie obrały kurs wschodni, prowadzący w kierunku Skagerraku, niemieckie płynęły wzdłuż brzegów Jutlandii na północ, co spowodowało, że obie floty znalazły się niedaleko siebie po południu 31 maja.
qas: question: Dlaczego wypłynięcie na morze, które miało się odbyć ostatniego dnia maja, było odkładane w czasie kilka razy?
answers: text: ze względu na oczekiwanie końca remontu krążownika liniowego „Seydlitz” i problemy z instalacjami na drednotach typu König
answer_end: 393
generative_answer: ze względu na oczekiwanie końca remontu krążownika liniowego „Seydlitz” i problemy z instalacjami na drednotach typu König

question: Dlaczego Scheer rozkazał rajd w stronę południowo-zachodniej granicy Norwegii?
answers: text: burzliwa pogoda w rejonie brytyjskich wybrzeży nie pozwalała na skuteczny atak na tamtejsze cele
answer_end: 552
generative_answer: burzliwa pogoda w rejonie brytyjskich wybrzeży nie pozwalała na skuteczny atak na tamtejsze cele

question: Jakie statki wypłynęły na morze około godziny pierwszej w nocy, ostatniego dnia maja?
answers: text: Okręty 1. Grupy Rozpoznawczej
answer_end: 989
generative_answer: Okręty 1. Grupy Rozpoznawczej

question: Co sprawiło, że flota niemiecka i brytyjska znalazły się tej nocy w krótkim dystansie od siebie?
answers: text: Zespoły brytyjskie obrały kurs wschodni, prowadzący w kierunku Skagerraku, niemieckie płynęły wzdłuż brzegów Jutlandii na północ
answer_end: 1799
generative_answer: Zespoły brytyjskie obrały kurs wschodni, prowadzący w kierunku Skagerraku, niemieckie płynęły wzdłuż brzegów Jutlandii na północ

question: Jakiego dnia admirał Scheer dowiedział się, co planują Niemcy?
plausible_answers: text: 29 maja
answer_end: 1188
generative_answer: 29 maja