Wojna bizantyńsko-sasanidzka (602–628)

Wojna bizantyńsko-sasanidzka z lat 602–628 – ostatnia i najbardziej wyniszczająca z serii wojen bizantyńsko-sasanidzkich toczonych między Cesarstwem Bizantyńskim i imperium perskich Sasanidów.
Poprzedni konflikt z lat 572–591 zakończył się po tym, jak cesarz Maurycjusz pomógł sasanidzkiemu pretendentowi do tronu – Chosrowowi II – objąć władzę. W 602 roku Maurycjusz został zamordowany przez swego politycznego rywala – Fokasa. Chosrow pod pretekstem zemsty za śmierć swego dobroczyńcy wypowiedział Bizancjum wojnę. Konflikt trwał niemal trzy dekady. Był najdłuższym ze wszystkich dotychczasowych wojen, toczonych między dwoma państwami. Walki prowadzono na większości obszaru Bliskiego Wschodu i w części Europy Wschodniej; w Egipcie, na terenie Syrii, Palestyny, w Mezopotamii, na Kaukazie i w Anatolii, a także pod murami samego Konstantynopola.
Mimo że Persowie odnosili spore sukcesy podczas pierwszej fazy wojny w latach 602–622, podbijając większość Syrii, Palestyny, Egiptu i część Anatolii, to wstąpienie na tron Bizancjum Herakliusza w końcu doprowadziło do sasanidzkiej porażki. Kampanie Herakliusza na ziemiach perskich w latach 622–626 odwróciły sytuację, zmusiły Sasanidów do obrony i pozwoliły Bizancjum przejąć inicjatywę. W sojuszu z Awarami Persowie podjęli ostatnią próbę zdobycia Konstantynopola w 626 roku, ale zostali pokonani. Następnie w 627 roku Herakliusz zaatakował centrum państwa Sasanidów, zmuszając Persów do zawarcia pokoju.
Po zakończeniu konfliktu obie strony były bardzo osłabione, wyczerpały większość zasobów ludzkich i materialnych. Nie były więc w stanie skutecznie bronić się przed nagłą ekspansją muzułmańskiego kalifatu, którego armie zaatakowały oba państwa zaledwie kilka lat po zakończeniu wojny. Siły arabskie szybko podbiły całe imperium Sasanidów i pozbawiły Bizancjum terytoriów Syrii, Palestyny, Kaukazu, Egiptu i północnej Afryki.

context: Do obozu Szarbaraza wysłano dwóch fałszywych dezerterów, którzy opowiadali, że Bizantyńczycy uciekają przed Szahinem. Zazdrość panująca pomiędzy perskimi dowódcami sprawiła, że pozostałe armie Sasanidów wyruszyły, by także mieć swój udział w spodziewanym zwycięstwie. Herakliusz spotkał się z nimi pod Tigranocertą i po kolei rozbił armie Szahraplakana i Szahina. Szahin stracił swój tabor, a Szahraplakan według jednego ze źródeł został zabity, choć jego imię pojawia się w późniejszych przekazach. Po tych zwycięstwach Herakliusz przekroczył Araxes i rozbił obóz na równinie. Szahin wraz z niedobitkami swoich wojsk oraz armii Szahraplakana dołączyli do Szarbaraza podążającego za siłami cesarskimi; perska pogoń została spowolniona przez bagna. W Aliovit Szarbaraz podzielił swoje siły: 6 tys. żołnierzy wysłał z zadaniem przygotowania zasadzki na Herakliusza, reszta pozostała na miejscu. Herakliusz w lutym 625 roku niespodziewanie przeprowadził nocny atak na Aliovit i zniszczył perską bazę. Szarbaraz z trudem uciekł – nagi i w pojedynkę, stracił swój harem, tabor i ludzi.
qas: question: Jakie armie pokonał Herakliusz?
answers: text: Szahraplakana i Szahina
answer_end: 362
generative_answer: Szahraplakana i Szahina

question: Co spowolniło perską pogoń?
answers: text: bagna
answer_end: 746
generative_answer: bagna

question: Jakie miasto zostało znienacka zaatakowane przez Herakliusza w 625 roku?
answers: text: Aliovit
answer_end: 972
generative_answer: Aliovit

question: Czy Szarbaraz przeżył atak Herakliusza?
answers: text: Szarbaraz z trudem uciekł
answer_end: 1023
generative_answer: tak

question: Co stracił Herakliusz?
plausible_answers: text: harem, tabor i ludzi
answer_end: 1079
generative_answer: harem, tabor i ludzi

context: Herakliusz spędził resztę zimy na północnym brzegu jeziora Wan. W 625 ruszył w kierunku Eufratu. W ciągu zaledwie 7 dni przeszedł Górę Ararat i dwustumilowy odcinek wzdłuż rzeki Arsanias, by zdobyć Amidę i Martyropolis – ważne fortece nad górnym Tygrysem. Podczas dalszej drogi ku Eufratowi ścigany był przez Szarbaraza. Według źródeł arabskich cesarz został zatrzymany nad Satidamą i pokonany; źródła bizantyńskie nie wspominają o tym wydarzeniu. Później wojska Herakliusza i Szarbaraza spotkały się ponownie w pobliżu Adany. Perskie siły ustawiły się na jednym brzegu rzeki Seyhan, wojska bizantyńskie nadeszły od drugiej strony. Armia cesarza od razu przypuściła szturm przez most na rzece, Szarbaraz pozorował ucieczkę, aby wciągnąć wroga w zasadzkę; awangarda wojsk bizantyńskich została zniszczona w przeciągu minut. Jednak Persowie zbyt długo ignorowali most i Herakliusz zdołał, pomimo perskiego ostrzału, poprowadzić atak swojej ariergardy, który ostatecznie przechylił szalę zwycięstwa na stronę cesarza. Szarbaraz wyraził podziw dla Herakliusza, zwracając się do będącego po stronie Persów Greka: "Widzisz, twój cesarz! Obawia się tych strzał i włóczni nie bardziej, niż robiłoby to kowadło!". Działania te złożyły się na zwycięską dla Bizantyńczyków bitwę pod Sarus. Nadchodzącą zimę 626 roku armia cesarska spędziła w Trabzonie.
qas: question: Gdzie przebywał Herakliusz w zimę przed 625 rokiem?
answers: text: na północnym brzegu jeziora Wan
answer_end: 62
generative_answer: na północnym brzegu jeziora Wan

question: O jakiej porze roku Herakliusz ruszył w kierunku Eufratu?
plausible_answers: text: zimy
answer_end: 30
generative_answer: Zimie

question: Jaki czas zajęło Herakliuszowy pokonanie góry Ararat?
plausible_answers: text: 7 dni
answer_end: 119
generative_answer: 7 dni

question: Czy Persowie odnieśli zwycięstwo w bitwie nad rzeką Seyhan?
answers: text: Herakliusz zdołał, pomimo perskiego ostrzału, poprowadzić atak swojej ariergardy, który ostatecznie przechylił szalę zwycięstwa na stronę cesarza
answer_end: 1013
generative_answer: nie

question: Gdzie armia Herakliusza spędziła zimę 626 roku?
answers: text: w Trabzonie
answer_end: 1340
generative_answer: w Trabzonie