Bitwa pod Radzyminem (1920)

Bitwa pod Radzyminem – bitwa stoczona podczas wojny polsko-bolszewickiej, wokół miasta Radzymin położonego ok. 25 km na północny wschód od Warszawy, pomiędzy 13 a 16 sierpnia 1920 roku. Wraz z bitwą pod Ossowem, walkami o Mińsk Mazowiecki oraz polską kontrofensywą znad rzeki Wieprz, bitwa pod Radzyminem uznawana jest za najważniejszy element działań zbrojnych znanych pod wspólną nazwą bitwy warszawskiej. Była to również jedna z najbardziej krwawych i ciężkich bitew całej wojny pomiędzy Polską a Rosją Bolszewicką.
Pierwszą fazę bitwy stanowiło uderzenie Armii Czerwonej w kierunku Warszawy, którego celem było opanowanie przyczółka praskiego oraz przygotowanie do zajęcia stolicy Polski. 14 sierpnia wojska bolszewickie opanowały Radzymin i przełamały linie obronne 1. Armii Wojska Polskiego, której zadaniem była obrona Warszawy z kierunku wschodniego. W ciągu dnia Radzymin w toku ciężkich walk kilkukrotnie przechodził z rąk do rąk, ostatecznie jednak pozostał opanowany przez wojska rosyjskie. Na wieść o klęsce wojsk polskich pod Radzyminem zagraniczni dyplomaci, z wyjątkiem posłów Wielkiej Brytanii i Watykanu, w pośpiechu opuścili Warszawę.
Plany obu stron były proste: celem bolszewików było przełamanie kolejnych linii polskiej obrony i przebicie się do Warszawy. Z kolei polscy dowódcy liczyli na to, że uda się przedłużyć opór wokół Radzymina do czasu ruszenia planowanej kontrofensywy, dowodzonej na południu przez marszałka Józefa Piłsudskiego, a na północy przez gen. Władysława Sikorskiego, której celem było okrążenie wojsk szturmujących Warszawę.
Po trzech dniach intensywnych walk, niewielka liczebnie 1. Armia dowodzona przez gen. Franciszka Latinika odparła bezpośredni atak sześciu bolszewickich dywizji strzeleckich na Radzymin i Ossów. Walki o miasto zmusiły jednak gen. Józefa Hallera, dowódcę polskiego Frontu Północnego, do przyspieszenia kontrataku 5. Armii gen. Sikorskiego. Ostatecznie Radzymin został odbity przez polski kontratak 15 sierpnia. Zwycięstwo to okazało się jednym z punktów zwrotnych bitwy warszawskiej. Powiodła się również strategiczna kontrofensywa znad Wieprza oraz z okolic Twierdzy Modlin, dzięki czemu do jesieni 1920 udało się wypchnąć wojska rosyjskie z Polski, sparaliżować cztery rosyjskie armie i zabezpieczyć przyszłość całego państwa polskiego.

context: Już 8 sierpnia 11. Dywizję Piechoty wysłano do Radzymina z zadaniem przygotowania obrony przed spodziewanym nadejściem wojsk rosyjskich. Choć rdzeń dywizji stanowili weterani 2. Dywizji Strzelców, przybyłej z Francji z Błękitną Armią, jednostkę wkrótce przed bitwą uzupełniono słabo wyszkolonymi żołnierzami z poboru. Polska jednostka zajęła pozycje przed miastem, wykorzystując część umocnień rosyjskich i niemieckich z czasów I wojny światowej. Główna linia obrony biegła ok. 2 km od Radzymina, od nieukończonego Fortu Beniaminów z 1909 na brzegu Bugonarwi, przez Mokre do Dybowa. Kolejnego dnia rosyjska 6. Dywizja Strzelców zdobyła Wyszków, ok. 30 kilometrów na północny wschód od Radzymina. 12 sierpnia siły polskiej  1. Dywizji Litewsko–Białoruskiej opuściły pierwszą linię obrony i wycofały się przez Radzymin do Warszawy. Tym samym miasto znalazło się na pierwszej linii frontu. O zmroku pierwsze patrole rosyjskie pojawiły się na przedpolu wsi Ruda i Zawady, obsadzonych przez polski 48. pułk piechoty. Z marszu rosyjska artyleria po raz pierwszy ostrzelała też sam Radzymin.
qas: question: Jaki był cel transferu 11. Dywizji Piechoty do Radzymina?
answers: text: przygotowania obrony przed spodziewanym nadejściem wojsk rosyjskich
answer_end: 135
generative_answer: przygotowanie obrony przed spodziewanym nadejściem wojsk rosyjskich

question: Jaki ośrodek, położony w odległości 30 kilometrów od Radzymina, przejęły siły rosyjskie?
answers: text: Wyszków
answer_end: 643
generative_answer: Wyszków

question: Kiedy pododdział wojska udał się do Radzymina?
answers: text: 8 sierpnia
answer_end: 14
generative_answer: 8 sierpnia

question: Jaki pododdział przetransferowano do Radzymina w sierpniu?
answers: text: 11. Dywizję Piechoty
answer_end: 35
generative_answer: 11. Dywizję Piechoty

question: Gdzie utworzono 2. Dywizję Strzelców?
plausible_answers: text: Francji
answer_end: 216
generative_answer: we Francji

context: Polskie plany rannego kontrataku pokrzyżowały ostatecznie działania wojsk rosyjskich. Polacy spodziewali się silnego oporu ze strony dwóch dywizji, które zajęły miasto poprzedniego dnia. Tymczasem o świcie 21. Dywizja wznowiła marsz wzdłuż drogi białostockiej, w kierunku Marek i Warszawy, z kolei 27. Dywizja wyruszyła w kierunku na Jabłonną. 21. Dywizja odniosła początkowo spore sukcesy, gdy jej 5. i 6. Brygady Strzeleckie wypchnęły polskich obrońców z linii rzeki Czarnej, ok. trzech kilometrów na zachód od Radzymina. Jednocześnie nieoczekiwane uderzenie Rosjan wyprowadziło ich siły wprost przed polskie oddziały szykujące się do uderzenia na Radzymin. Ostatecznie o 10:15 81. i 85. pułki piechoty ze składu 1. Dywizji Litewsko-Białoruskiej uderzyły z zaskoczenia na lewą flankę atakujących Rosjan, po czym przeszły do pościgu wzdłuż drogi Warszawa–Białystok, i opanowały Radzymin z marszu. Atak poprowadził osobiście ppłk Kazimierz Rybicki, który poprzedniego dnia, podczas przepustki, obserwował chaotyczny odwrót spod Radzymina. Tym razem morale polskich wojsk było wyjątkowe, piechota szła do ataku w doskonałym porządku, z oficerami w pierwszej linii, śpiewając Mazurka Dąbrowskiego. Do południa miasto ponownie znalazło się w polskich rękach.
qas: question: Jakie działania został podjęte przez rosyjskie wojska, wbrew oczekiwaniom Polaków?
answers: text: 21. Dywizja wznowiła marsz wzdłuż drogi białostockiej, w kierunku Marek i Warszawy, z kolei 27. Dywizja wyruszyła w kierunku na Jabłonną
answer_end: 342
generative_answer: 21. Dywizja wznowiła marsz wzdłuż drogi białostockiej, w kierunku Marek i Warszawy, z kolei 27. Dywizja wyruszyła w kierunku na Jabłonną

question: Jakim rosyjskim jednostkom udało się zepchnąć polskie wojska z linii rzeki Czarnej?
answers: text: 5. i 6. Brygady Strzeleckie
answer_end: 426
generative_answer: 5. i 6. Brygadom Strzeleckim

question: Jaką pieśń mieli na ustach żołnierze piechoty atakujący Rosjan?
answers: text: Mazurka Dąbrowskiego
answer_end: 1194
generative_answer: Mazurka Dąbrowskiego

question: Czy polskim wojskom udało się odzyskać Białystok?
plausible_answers: text: Do południa miasto ponownie znalazło się w polskich rękach
answer_end: 1254
generative_answer: tak

question: Jaki dowódca poprowadził atak polskich wojsk na lewą flankę Rosjan?
answers: text: ppłk Kazimierz Rybicki
answer_end: 947
generative_answer: ppłk Kazimierz Rybicki