Elekcja 1573

Elekcja w 1573, pierwsza wolna elekcja – wybór nowego monarchy Rzeczypospolitej Obojga Narodów po śmierci ostatniego króla z dynastii Jagiellonów, Zygmunta II Augusta, 7 lipca 1572 roku.
Sejm elekcyjny, na którym dokonano wyboru Henryka Walezego na króla Polski i wielkiego księcia Litwy, rozpoczął się 5 kwietnia 1573 roku i trwał do 20 maja tego roku. W okresie od śmierci ostatniego Jagiellona do elekcji Walezjusza wypracowano sposób wyboru nowego monarchy Rzeczypospolitej, a zmiany ustrojowe zapoczątkowane podczas tego bezkrólewia przetrwały do reform przeprowadzonych w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego.

context: Elekcja przeciągała się ze względu na wiele spraw, które nie dotyczyły wyboru króla: między innymi wysłuchano poselstw państw ościennych, które nie zgłaszały kandydatur, rozpatrywano sprawy finansowe i wojskowe, sprawę królewszczyzn przyznanym Polakom, a zagarniętych przez Niemców w Prusach Królewskich. Na początku maja szlachta mazowiecka zaczęła naciskać na prymasa, by ten natychmiast rozpoczął elekcję, grożąc, że odłączy się od reszty i samodzielnie rozpocznie głosowanie. 3 maja rozpoczęto „kreskowanie” w poszczególnych województwach, czyli skupionych wokół okopu obozach. Zbieranie głosów trwało do 9 maja i wykazało, że kandydatura francuska zdobyła znaczną przewagę (22 województwa przeciwko 10). Dzień później przeciwnicy wyboru Henryka Walezego skupieni wokół Jana Firleja opuścili pole elekcyjne i oddalili się do Grochowa. Aby nie doprowadzić do secesji i podwójnej elekcji, do Grochowian, jak nazywano przeciwników wyboru Walezego wysłano Piotra Zborowskiego. Kompromis i zgoda na elekcję Francuza miała nastąpić po zaakceptowaniu przez zgromadzenie oraz poselstwo Walezego punktów dotyczących pokoju religijnego zawartych w konfederacji warszawskiej. 11 maja 1573 roku prymas Uchański nominował na króla Polski i wielkiego księcia Litwy Henryka Walezego, a 16 maja, po zaprzysiężeniu przez poselstwo francuskie artykułów henrykowskich oraz paktów konwentów, marszałek wielki koronny Jan Firlej proklamował Walezego królem. Koronacja odbyła się 21 lutego 1574 roku.
qas: question: O co zwróciła się szlachta do prymasa w maju?
answers: text: by ten natychmiast rozpoczął elekcję
answer_end: 407
generative_answer: by ten natychmiast rozpoczął elekcję

question: Jaki proces wszczęto 3 maja?
answers: text: kreskowanie
answer_end: 510
generative_answer: kreskowanie

question: Jak rozumieć można województwa, w których odbywało się "kreskowanie"?
answers: text: skupionych wokół okopu obozach
answer_end: 580
generative_answer: jako skupione wokół okopu obozy

question: Kiedy zakończyło się głosowanie?
answers: text: 9 maja
answer_end: 615
generative_answer: 9 maja

question: Kiedy miała miejsce uroczystość koronacji Walezego?
answers: text: 21 lutego 1574
answer_end: 1476
generative_answer: 21 lutego 1574

context: Iwan IV Groźny nie przysłał swojego poselstwa, a jego wcześniejszy postulat włączenia Litwy do Państwa Moskiewskiego zaszkodził Ernestowi Habsburgowi, gdyż zaczęły krążyć pogłoski, jakoby Wiedeń i Moskwa porozumiały się co do rozbioru Rzeczypospolitej. Kandydatura króla Piasta, głośno dyskutowana na elekcji została ośmieszona, kiedy Piotr Opaliński zaproponował na króla drobnego szlachcica spod Bydgoszczy Wawrzyńca Bandury Słupskiego. Coraz większą popularność zyskiwała kandydatura Henryka Walezego, doskonale forsowana przez posła Montluca. Podczas prezentacji kandydatów, długie, trzygodzinne przemówienie Montluca, pełne obietnic i zapewnień, spodobało się szlachcie najbardziej. Wcześniej mowa została przetłumaczona na język polski i wydrukowana liczbie 1500 egzemplarzy, które rozprowadzono wśród elektorów. Kandydatura Henryka Walezego uzyskała poparcie Anny Jagiellonki, która cieszyła się dużą sympatią licznej na elekcji szlachty Mazowieckiej. Za 100 tysięcy dukatów oraz obietnicę rewizji unii lubelskiej, Montluc kupił poparcie Radziwiłła i Chodkiewicza, czyli większości Litwinów, którzy liczyli się o tyle, że występowali dość solidarnie i groźbą zerwania unii mogli szantażować posłów z Korony.
qas: question: Dlaczego pomysł Iwana IV Groźnego dotyczący przejęcia terenów Litwy przez Państwo Moskiewskie negatywnie wpłynął na wizerunek Ernesta Habsburga?
answers: text: zaczęły krążyć pogłoski, jakoby Wiedeń i Moskwa porozumiały się co do rozbioru Rzeczypospolitej
answer_end: 251
generative_answer: zaczęły krążyć pogłoski, jakoby Wiedeń i Moskwa porozumiały się co do rozbioru Rzeczypospolitej

question: Jakiego kandydata wspierał zaciekle Montluc?
answers: text: Henryka Walezego
answer_end: 503
generative_answer: Henryka Walezego

question: Co zrobiono z przemową Montluca, zanim zdążył ją wygłosić?
answers: text: została przetłumaczona na język polski i wydrukowana liczbie 1500 egzemplarzy, które rozprowadzono wśród elektorów
answer_end: 817
generative_answer: została przetłumaczona na język polski i wydrukowana liczbie 1500 egzemplarzy, które rozprowadzono wśród elektorów

question: Czy Anna Jagielonka wspierała tego samego kandydata, co poseł Montluc?
answers: text: Kandydatura Henryka Walezego uzyskała poparcie Anny Jagiellonki
answer_end: 882
generative_answer: tak

question: Jak Anna Jagiellonka kupiła głosy Radziwiłła oraz Chodkiewicza?
plausible_answers: text: Za 100 tysięcy dukatów oraz obietnicę rewizji unii lubelskiej
answer_end: 1020
generative_answer: Za 100 tysięcy dukatów oraz obietnicę rewizji unii lubelskiej