Liberalizm

Liberalizm (łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm ma charakter indywidualistyczny i przeciwstawia się kolektywizmowi. Innymi wartościami cenionymi przez liberałów są wartości demokratyczne i prawa obywatelskie czy własność prywatna i wolny rynek.
Liberalizm powstał w epoce oświecenia, w sprzeciwie wobec absolutyzmu i instytucji feudalnych. W XIX wieku stał się szerokim, postępowym ruchem politycznym. Początkowo miał często charakter antydemokratyczny. Jednak z czasem przyjął wartości demokratyczne w formie demokracji liberalnej.
Liberalizm jest obecnie jednym z trzech dominujących stanowisk politycznych, obok konserwatyzmu i lewicy. Najbardziej znaczący podział w ramach liberalizmu zachodzi między socjalliberałami a liberałami klasycznymi.

context: Chociaż liberałowie działali na całym świecie, to kierunek rozwoju liberalizmu został określony w Wielkiej Brytanii. W 1859 powstała brytyjska Partia Liberalna. Z grona liberałów wywodził się jeden z najbardziej wpływowych brytyjskich premierów – William Ewart Gladstone. Za czasów jego rządów liberałowie zreformowali edukację, oddzielili Kościół Irlandii od państwa oraz wprowadzili tajność wyborów samorządowych i parlamentarnych. Po okresie rządów konserwatystów liberałowie powrócili do władzy w 1906, opierając się na głosach klasy robotniczej. Po tym historycznym zwycięstwie partia liberalna odeszła od klasycznego liberalizmu i ustanowiła podwaliny dla brytyjskiego państwa opiekuńczego. Ustanowiono różne formy ubezpieczeń zdrowotnych, od bezrobocia, a także emerytury. Ten nowy rodzaj liberalizmu rozpowszechnił się następnie na całym świecie.
qas: question: W jakim kraju powstał liberalizm?
answers: text: Wielkiej Brytanii
answer_end: 115
generative_answer: Wielkiej Brytanii

question: Czy liberalizm był jedynie w Wielkiej Brytanii?
answers: text: liberałowie działali na całym świecie
answer_end: 45
generative_answer: nie

question: Kto założył brytyjską Partię Liberalną?
plausible_answers: text: William Ewart Gladstone
answer_end: 270
generative_answer: William Ewart Gladstone

question: Jaką stanowisko piastował Gladstone?
answers: text: premierów
answer_end: 244
generative_answer: premiera

question: Czy klasa robotnicza głosowała na partię liberalną?
answers: text: liberałowie powrócili do władzy w 1906, opierając się na głosach klasy robotniczej
answer_end: 549
generative_answer: tak

context: W Europie istnieje kilka tradycji liberalnych, z których najbardziej znaczące są tradycje angielska i francuska. W wersji angielskiej liberalizm kładł nacisk na rozpowszechnienie wartości demokratycznych oraz na przeprowadzenie reform konstytucyjnych. Natomiast w wersji francuskiej liberalizm skupiał się na walce ze strukturami autorytarnymi zarówno w polityce, jak i ekonomii. Liberalizm kontynentalny podzielony był na nurt umiarkowany i postępowy. Umiarkowani liberałowie przywiązani byli do elitaryzmu i krytyczni wobec demokracji. Z kolei postępowcy wspierali poszerzenie praw wyborczych czy powszechnego dostępu do edukacji. Z czasem również umiarkowani liberałowie zaakceptowali te postulaty jako część swojego programu i oba nurty uległy połączeniu. Np. niemiecka Wolna Partia Demokratyczna była w przeszłości podzielona na dwa obozy.
qas: question: Na czym skupiał się liberalizm angielski?
answers: text: rozpowszechnienie wartości demokratycznych oraz na przeprowadzenie reform konstytucyjnych
answer_end: 250
generative_answer: rozpowszechnieniu wartości demokratycznych oraz przeprowadzeniu reform konstytucyjnych

question: Na czym koncentrował się liberalizm francuski?
answers: text: walce ze strukturami autorytarnymi zarówno w polityce, jak i ekonomii
answer_end: 378
generative_answer: walce ze strukturami autorytarnymi zarówno w polityce, jak i ekonomii

question: Jakie poglądy prezentowali na początku liberałowie umiarkowani?
answers: text: przywiązani byli do elitaryzmu i krytyczni wobec demokracji
answer_end: 536
generative_answer: byli przywiązani do elitaryzmu i krytyczni wobec demokracji

question: Jakie poglądy prezentowali zwolennicy liberalizmu postępowego?
answers: text: wspierali poszerzenie praw wyborczych czy powszechnego dostępu do edukacji
answer_end: 631
generative_answer: wspierali poszerzenie praw wyborczych czy powszechnego dostępu do edukacji

question: Czy w późniejszym okresie liberałowie umiarkowani zmienili swoje początkowe poglądy?
answers: text: Z czasem również umiarkowani liberałowie zaakceptowali te postulaty jako część swojego programu i oba nurty uległy połączeniu
answer_end: 758
generative_answer: tak