Czajka (łódź)

Czajka – zwrotna, pełnomorska kozacka łódź bojowa o długości do 20 i szerokości do 4 metrów. W XVI i XVII wieku była doskonałym, tanim i bardzo łatwo dostępnym środkiem walki. Pochodzenie nazwy do dziś stanowi zagadkę, obok niej funkcjonowało również określenie „czółno”.
Stanisław Sarnicki tak je opisywał:
Czajkami zowią Niżowi Kozacy, że się na nich czają, z sitowia albo z pięci jakoby uplecioną opalką, co w niej Rus dzieci kołysze, a pofutrują ją rzemieniem świeżem albo ceratami. Powiadają, że Mojżesz, on zacny sługa Boży, w taką był wsadzony od króliewny, gdy go chciała zataić; bo taka łódka równo z wodą zanurzy się i uczaić się w niej łacno.
Zaś Dymitr Jawornicki (Дмитрий Иванович Яворницкий pseudonim Эварницкий) podawał, że nazwa kozackiej czajki pochodzi od tatarskiego słowa „kaik” (czaik) oznaczającego okrągłą łódkę.
Kozacy zapuszczali się na nich na Morze Czarne, gdzie grabili posiadłości tureckie i tatarskie, docierając nawet do Konstantynopola. Wyprawy takie nazywali „chadzkami”.

context: Choć czajki kojarzą się z Morzem Czarnym i Siczą, to już hetman Koniecpolski myślał o sprowadzeniu ich do Zatoki Gdańskiej. Proponował sprowadzić 2000 kozaków z czajkami przez Dniepr, Prypecią aż za Pińsk, a następnie przetransportować do Bugu i Wisły. W czasie wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629, w czasach panowania Zygmunta III Wazy pomysłu nie udało się zrealizować, ale plan ten powrócił podczas przygotowań Władysława IV Wazy do wojny przeciwko Szwecji. W 1635 roku król polecił wprowadzić plan Koniecpolskiego w życie. Pierwotnie planowano sprowadzić 500 kozaków, ale ostatecznie liczbę tę podwyższono do 1500. Dlatego zamiast 15 czajek, jak wstępnie planowano, trzeba było przygotować 30. Wiosną 1635 roku Władysław IV nakazał pułkownikowi zaporoskiemu Konstantemu Wołkowi (Костянтин Вовк), sprowadzić 1500 kozaków rejestrowych nad dolny Niemen, do Prus, gdzie miały już na nich czekać łodzie. 15 czajek przygotowano na Niemnie rękami doświadczonych w tym fachu kozaków, a w Królewcu wyposażono je w niezbędny sprzęt wojskowy. Pozostałe 15 wykonano adaptując zarekwirowane jednomasztowe baty. Bazą flotylli czajek był Królewiec, który został odpowiednio uzbrojony i ufortyfikowany. Był on silną bazą morską w pobliżu zajętej przez Szwedów Piławy. Pomimo drobnych sukcesów w walce ze Szwedami, rozejm w Sztumskiej Wsi ze Szwecją sprawił, że flotylla czajek stała się zbędna na Zalewie Wiślanym i kozacy zostali zawróceni na Zaporoże.
qas: question: Ilu kozaków sprowadził do kraju Koniecpolski?
plausible_answers: text: 1500
answer_end: 813
generative_answer: 1500

question: Ktory król ostatecznie zarządał sprowadzenia kozaków do Polski?
answers: text: Władysława IV Wazy
answer_end: 430
generative_answer: Władysława IV Wazy

question: Ilu pierwotnie kozaków planowano sprowadzić po rozkazie Władysława IV?
answers: text: 500
answer_end: 560
generative_answer: 500

question: W jakim mieście czajki zostały wyposażone w sprzęt wojskowy?
answers: text: Królewcu
answer_end: 990
generative_answer: Królewcu

question: Czy kozacy ostatecznie dotarli do Polski?
answers: text: flotylla czajek stała się zbędna na Zalewie Wiślanym i kozacy zostali zawróceni na Zaporoże
answer_end: 1438
generative_answer: nie