Zaolzie

granica księstwa na początku XVI wieku
ponad 90% ludności polskojęzycznej w 1910
granica z porozumienia 5 listopada 1918
granica Polski po aneksji i korekcie granicznej, 10 grudnia 1938
granica od 1920/1924 do 1938 i od 1945
Zaolzie (niem. Olsa-Gebiet, gw. Zaolzi, czes. Záolží, Záolší) – używana głównie w Polsce i przez polską mniejszość w Czechach potoczna nazwa tej części dawnego Księstwa Cieszyńskiego (inaczej Śląska Cieszyńskiego), która była według lokalnego porozumienia polskiej i czeskiej rad narodowych z dnia 5 listopada 1918 pod tymczasową kontrolą polskiej administracji, a na Konferencji w Spa w 1920, po arbitralnym podziale regionu między Polskę i Czechosłowację, została przez mocarstwa przyznana Czechosłowacji (dziś Czechy). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy, stanowiącej od 1920 w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechosłowacją. Od północy i wschodu obszar Zaolzia ograniczany jest granicą polsko-czeską wzdłuż granic obecnych powiatów wodzisławskiego i cieszyńskiego. Od zachodu za granicę uważa się historyczną granicę językową, od południa granicą czesko-słowacką.
Obszar Zaolzia był według ostatniego austriackiego spisu w 1910 zamieszkały głównie przez ludność polskojęzyczną (123 tysiące) z mniejszościami czesko- (32 tysiące) i niemieckojęzyczną (22 tysiące). Poza granicami Zaolzia, w tradycyjnie czeskojęzycznej części Śląska Cieszyńskiego znajdowało się kolejne 35 tysięcy Polaków, głównie imigrantów z Galicji. W 1938 Polska zajęła nieco większy obszar niż ten ograniczony granicą z 1918 roku, który wynosił 805 km², a jego populacja liczyła około 258 tysięcy osób.

context: Ostatnią szansą na niearbitrażowy podział regionu były nieudane rozmowy między oboma państwami pod koniec lipca 1919 roku, gdzie strona polska zaproponowała plebiscyt na terenie powiatów cieszyńskiego i frysztackiego. Latem 1920 podczas ofensywy Tuchaczewskiego na Warszawę, czeski minister spraw zagranicznych Edvard Beneš wykorzystał sytuację Polski i przeforsował na konferencji w Spa, by o podziale Śląska Cieszyńskiego zadecydowały mocarstwa bez przeprowadzania plebiscytu, na co zgodził się premier Władysław Grabski, licząc na pomoc mocarstw w obliczu inwazji bolszewickiej na Polskę. Postulaty Beneša i prezydenta Tomáša Masaryka już wcześniej odnajdywały większy oddźwięk wśród zachodnich elit niż te podnoszone przez polskich delegatów, i tym razem decyzja mocarstw o podzieleniu Śląska Cieszyńskiego 28 lipca 1920 była korzystna dla Czechosłowacji (Czesi uzyskali polskie tereny, które przyznano pod ich zarząd po wojnie z 1919, całą strefę zdemilitaryzowaną oraz część resztek polskiego terytorium pozostawionych Polsce po wojnie z 1919 z miastami Trzyniec, Karwina, Jabłonków oraz lewobrzeżnymi dzielnicami Cieszyna) oraz oddali Czechosłowacji większość spornych terenów Spisza i Orawy. Polski rząd uznał decyzję Rady Ambasadorów ze względu na pogarszającą się sytuację na froncie wojny polsko-bolszewickiej, pod warunkiem przepuszczania przez Czechosłowację transportów z bronią dla Wojska Polskiego. Czechosłowacja mimo deklaracji Edvarda Beneša w Spa aż do Bitwy Warszawskiej żadnych transportów do Polski nie przepuściła. Żadna ze stron konfliktu nie była w pełni zadowolona z decyzji podziału Śląska Cieszyńskiego. Z punktu widzenia Polski po stronie czeskiej pozostało kilkaset tysięcy Polaków, w większości wysoce uświadomionych narodowo. Czesi liczyli na zwycięstwo w plebiscycie i przyznanie im całego regionu, co przy uwzględnieniu geografii obszaru plebiscytowego i wynikom opracowywanym w oparciu o gminy nie było niemożliwe.
qas: question: Na jakie postulaty Tuchaczewskiego zgodził się Władysław Grabski?
plausible_answers: text: Tuchaczewskiego na Warszawę, czeski minister spraw zagranicznych Edvard Beneš wykorzystał sytuację Polski i przeforsował na konferencji w Spa, by o podziale Śląska Cieszyńskiego zadecydowały mocarstwa bez przeprowadzania plebiscytu, na co zgodził się premier Władysław Grabski
answer_end: 522
generative_answer: Tuchaczewskiego na Warszawę, czeski minister spraw zagranicznych Edvard Beneš wykorzystał sytuację Polski i przeforsował na konferencji w Spa, by o podziale Śląska Cieszyńskiego zadecydowały mocarstwa bez przeprowadzania plebiscytu, na co zgodził się premier Władysław Grabski

question: Czyje postulaty w sprawie Zaolzia były lepiej odbierane przez zachodnie elity?
answers: text: Beneša i prezydenta Tomáša Masaryka
answer_end: 637
generative_answer: Edvarda Beneša i Tomáša Masaryka

question: Jaki kraj cieszył się z decyzji mocarstw w sprawie Zaolzia, wydanej w 1920 roku?
answers: text: Czechosłowacji
answer_end: 858
generative_answer: Czechosłowacja

question: Dlaczego władze polskie nie zdecydowały się na polemikę z Rada Ambasadorów w sprawie wydanej decyzji?
answers: text: pogarszającą się sytuację na froncie wojny polsko-bolszewickiej
answer_end: 1320
generative_answer: pogarszająca się sytuacja na froncie wojny polsko-bolszewickiej

question: Jaki był warunek polskiego rządu względem akceptacji postanowień z 1920 roku?
answers: text: przepuszczania przez Czechosłowację transportów z bronią
answer_end: 1392
generative_answer: przepuszczanie przez Czechosłowację transportów z bronią