Cerkiew św. Dymitra w Żerczycach

Cerkiew św. Dymitra – prawosławna cerkiew w Żerczycach. Należy do parafii pod tym samym wezwaniem, która z kolei funkcjonuje w strukturach dekanatu Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Brakuje źródeł pozwalających na ustalenie dokładnej daty powstania parafii i pierwszej cerkwi prawosławnej w Żerczycach. Chociaż miejscowa tradycja mówi nawet o jej powstaniu w 1001, pierwsza wzmianka w dokumentach o świątyni pochodzi dopiero z 1583. W XVII w. cerkiew w Żerczycach przyjęła unię. W 1662 w miejscowości zbudowano nową świątynię, gdyż starszy obiekt sakralny został zniszczony podczas działań wojennych. Kolejną unicką cerkiew wzniesiono w Żerczycach między 1726 a 1789.
W 1839, na mocy postanowień synodu połockiego, miejscowa parafia przeszła na prawosławie i od tej pory funkcjonowała w ramach eparchii wileńskiej i litewskiej (od początku XX wieku eparchii grodzieńskiej) Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W latach 1869–1871 wzniesiono na jej potrzeby nową świątynię, która przetrwała do pożaru w 1944. Obecnie istniejąca cerkiew powstała po II wojnie światowej i jest kopią poprzedniej budowli.
Cerkiew w Żerczycach jest ośrodkiem kultu uznawanej za cudotwórczą kopii Tichwińskiej Ikony Matki Bożej, która według miejscowej legendy pochodziła z Wilna. Oryginał wizerunku uległ zniszczeniu w pożarze w 1944, w czasie odbudowy cerkwi zastąpiono go kopią.
Teren cerkiewny otoczony jest murowanym ogrodzeniem z główną bramą wjazdową od frontu, zwieńczoną niewielką ikoną Chrystusa i krzyżem. W sąsiedztwie świątyni znajduje się kilka drzew oraz kilkanaście nagrobków osób związanych z parafią, krzyży wotywnych lub wzniesionych ku pamięci osób zabitych podczas II wojny światowej lub w latach po niej.

context: W końcu XVIII w. i na początku XIX w. unicka cerkiew w Żerczycach była – podobnie jak pozostałe świątynie tego wyznania na Podlasiu – poważnie zlatynizowana. Brakowało w niej szeregu elementów wyposażenia typowych dla liturgii bizantyńskiej. Zostały one ponownie wstawione do cerkwi dopiero w czasie kampanii delatynizacyjnej, przeprowadzonej w latach 30. XIX w. pod kierunkiem biskupa litewskiego Józefa Siemaszki, przygotowującej masową konwersję parafii unickich na prawosławie. Na początku lat 30. XIX w. budowla nie posiadała ikonostasu ani ołtarza typowego dla liturgii bizantyjskiej, zamiast tego znajdował się w niej ołtarz główny typowo łaciński. Ikonostas, ołtarz i żertwiennik (stół ofiarny) zostały w niej ponownie umieszczone w 1836, przy czym pisanie ikon wchodzących w skład ikonostasu trwało jeszcze w roku następnym. Ich autorem był Konstanty Sosnowski. W okresie unickim do cerkwi wstawiono także ambonę, którą usunięto z budynku do 1838.
qas: question: Na jakim obszarze Polski znajdowała się unicka cerkiew w Żerczycach?
answers: text: na Podlasiu
answer_end: 131
generative_answer: na Podlasiu

question: Kiedy odbyła się kampania delatynizacyjna? 
answers: text: w latach 30. XIX w
answer_end: 361
generative_answer: w latach 30. XIX w

question: Z jakiego kraju pochodził biskup Józef Siemaszko?
answers: text: litewskiego
answer_end: 397
generative_answer: Litwy

question: Jakiego typu ołtarz znajdował się na początku lat 30. XIX w. w cerkwi?
answers: text: łaciński
answer_end: 654
generative_answer: łaciński

context: Tichwińska Ikona Matki Bożej była otoczona szczególnym kultem w Żerczycach zarówno przez unitów, do których cerkiew należała w XVIII w., jak i przez ludność prawosławną po 1839. Wizerunek opisywany w XVIII-wiecznych protokołach wizytacji był wystawiony w cerkwi dla kultu do jej zniszczenia w 1944. Zachowała się tylko jedna fotografia tej ikony. Jest ona niewyraźna i pozwala jedynie bezdyskusyjnie potwierdzić, że był to wizerunek maryjny typu Hodegetria, koronowany, w koszulce, która odsłaniała jedynie twarze i dłonie Maryi i Dzieciątka Jezus. Opis z 1939 informuje, że wizerunek znajdował się w różowym drewnianym kiocie, dokąd w 1912 przeniesiono go z ikonostasu, gdzie znajdował się na miejscu przeznaczonym dla wizerunku Matki Bożej. Ikona miała 124 cm wysokości i 78 cm szerokości.
qas: question: Jakiego wyznania była ta świątynia od 1839 roku?
plausible_answers: text: prawosławną
answer_end: 168
generative_answer: prawosławnego

question: Kiedy świątynia ta została zniszczona?
answers: text: w 1944
answer_end: 297
generative_answer: w 1944

question: Dlaczego nie możemy dokładnie odtworzyć jak wyglądała ta ikona?
answers: text: Zachowała się tylko jedna fotografia tej ikony. Jest ona niewyraźna
answer_end: 366
generative_answer: Zachowała się tylko jedna fotografia tej ikony. Jest ona niewyraźna

question: Co o wyglądzie tej ikony możemy powiedzieć na podstawie jedynej fotografii, która się zachowała?
answers: text: był to wizerunek maryjny typu Hodegetria, koronowany, w koszulce, która odsłaniała jedynie twarze i dłonie Maryi i Dzieciątka Jezus
answer_end: 547
generative_answer: był to wizerunek maryjny typu Hodegetria, koronowany, w koszulce, która odsłaniała jedynie twarze i dłonie Maryi i Dzieciątka Jezus

question: Co o wymiarach tej ikony możemy powiedzieć na podstawie opisu z 1939 roku?
plausible_answers: text: miała 124 cm wysokości i 78 cm szerokości
answer_end: 790
generative_answer: miała 124 cm wysokości i 78 cm szerokości