Średniowiecze

Średniowiecze – epoka w historii Europy trwająca od V do XV wieku, która rozpoczęła się wraz z upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego i trwała do epoki renesansu i wielkich odkryć geograficznych. Jest środkowym okresem w tradycyjnym podziale historii Europy na starożytność, średniowiecze i nowożytność. Dzieli się na wczesne, pełne (dojrzałe) i późne średniowiecze.
Schyłek starożytności i początek średniowiecza charakteryzowały się spadkiem liczby ludności, upadkiem miast i najazdami plemion barbarzyńskich. Na gruzach cesarstwa zachodniorzymskiego plemiona barbarzyńskie (w tym różne ludy germańskie) tworzyły nowe państwa. W VII wieku Afryka Północna i Bliski Wschód, będące dotąd częścią cesarstwa wschodniorzymskiego (Cesarstwa Bizantyńskiego), zostały podbite przez Arabów i stały się częścią kalifatu. Chociaż nastąpiła znacząca zmiana stosunków społecznych i struktur politycznych, nie doszło do całkowitego zerwania z dziedzictwem starożytności. Cesarstwo Bizantyńskie przetrwało i nadal było znaczącą siłą. Kodeks Justyniana (zbiór prawa rzymskiego) miał istotny wpływ na rozwój średniowiecznego prawodawstwa. Na zachodzie Europy większość nowo powstałych królestw zaadaptowała niektóre z nadal istniejących rzymskich instytucji. W miarę rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa były zakładane klasztory. Frankowie pod władzą Karolingów stworzyli imperium obejmujące pod koniec VIII i na początku IX wieku większość zachodniej Europy. Imperium Karolińskie rozpadło się w wyniku walk wewnętrznych i towarzyszącym im najazdów: wikingów z północy, Węgrów ze wschodu i Saracenów z południa.
W okresie pełnego średniowiecza (które zaczęło się w XI wieku) znacznie wzrosła liczba ludności Europy. Było to wynikiem rozwoju technologii i rolnictwa, co w połączeniu ze zmianą klimatu w okresie średniowiecznego optimum klimatycznego pozwoliło na wzrost plonów i rozwój handlu. Stosunki społeczne opierały się na systemie lennym, w którym – w zamian za lenno – wasal był zobowiązany do świadczeń wojskowych na rzecz seniora, oraz poddaństwie chłopów, którzy byli zobowiązani do świadczenia danin i pracy na rzecz feudałów. W celu odzyskania z rąk muzułmanów znajdującej się na Bliskim Wschodzie Ziemi Świętej organizowano od XI do XIII wieku wyprawy zbrojne katolickiego rycerstwa – krucjaty. Pierwsza krucjata została ogłoszona w 1095 podczas synodu w Clermont. W tym okresie zaczęły się tworzyć scentralizowane państwa narodowe. Życie intelektualne tego okresu było zdominowane przez scholastykę – filozofię uzasadniającą prawdy wiary. Powstawały pierwsze uniwersytety. Do wybitnych osiągnięć średniowiecza należały filozofia Tomasza z Akwinu, malarstwo Giotta, poezja Dantego i Chaucera, podróże Marco Polo i architektura gotyckich katedr (np. w Chartres).
W okresie późnego średniowiecza klęski głodu, zarazy i wojny spowodowały znaczny spadek liczby ludności Europy; pomiędzy 1347 a 1350 czarna śmierć przyczyniła się do śmierci około 1/3 ówczesnej populacji Europy. Wojnom pomiędzy państwami, wojnom domowym i buntom chłopskim towarzyszyły spory, herezje i wielka schizma w Kościele katolickim. Zmiany w kulturze i technologii przekształciły społeczeństwa europejskie, oznaczając kres średniowiecza i początek dziejów nowożytnych.

context: Struktura polityczna zachodniej Europy zmieniła się wraz z ostatecznym podziałem cesarstwa rzymskiego. Chociaż działania ludów barbarzyńskich w tym okresie są zazwyczaj określane jako „inwazja”, nie były one wyłącznie ekspedycjami o charakterze wojskowym, lecz miały charakter migracji całych plemion na terytorium cesarstwa. Sprzyjała tym migracjom niechęć rzymskich elit zachodniej części cesarstwa do wspierania armii i płacenia podatków niezbędnych do opłacenia wojska, które mogłoby powstrzymać najazdy. W V wieku faktyczną władzę w cesarstwie często sprawowali dowódcy wojskowi tacy jak Stylicho (zm. 408), Aspar (zm. 471), Rycymer (zm. 472) czy Gundobad (zm. 516), którzy byli pochodzenia barbarzyńskiego lub pochodzili z małżeństw mieszanych. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego królowie stojący na czele królestw powstałych na jego gruzach często również pochodzili z małżeństw mieszanych, które były powszechne pomiędzy członkami rodzin królewskich ludów barbarzyńskich i elit rzymskich. Prowadziło to do wzajemnego przenikania się kultury rzymskiej i zwyczajów najeźdźców, w tym tingów, zgromadzeń wolnych mężczyzn, które dawały im więcej praw politycznych, niż mieli obywatele rzymscy w czasach cesarstwa. Artefakty pozostawione przez Rzymian i najeźdźców są często podobne, a wyroby plemienne były często wzorowane na rzymskich. Nauka i piśmiennictwo nowo powstałych królestw w większości bazowały na tradycjach rzymskich. Istotną zmianą była stopniowa utrata dochodów podatkowych przez nowe państwa. Wiele z nich nie płaciło swoim żołnierzom żołdu, lecz przydzielało im ziemie lub czynsze. Oznaczało to mniejsze zapotrzebowanie na wysokie wpływy podatkowe i sprawiło, że rzymski system podatkowy zaniknął. Wojny domowe i między państwami stały się codziennością w tym okresie. Zmniejszyła się liczba niewolników ze względu na ich mniejszą podaż i zanik miast.
qas: question: Kto dowodził armią cesarstwa w V wieku?
answers: text: Stylicho (zm. 408), Aspar (zm. 471), Rycymer (zm. 472) czy Gundobad (zm. 516)
answer_end: 670
generative_answer: Stylicho (zm. 408), Aspar (zm. 471), Rycymer (zm. 472) czy Gundobad (zm. 516)

question: Wśród jakich grup były popularne małżeństwa mieszane?
answers: text: rodzin królewskich ludów barbarzyńskich i elit rzymskich
answer_end: 1000
generative_answer: rodzin królewskich ludów barbarzyńskich i elit rzymskich

question: Co żołnierze otrzymywali w zamian za żołd?
answers: text: ziemie lub czynsze
answer_end: 1606
generative_answer: ziemie lub czynsze

question: Z jakiego powodu liczba niewolników została zredukowana?
answers: text: ze względu na ich mniejszą podaż i zanik miast
answer_end: 1876
generative_answer: ze względu na ich mniejszą podaż i zanik miast

question: Czy podział cesarstwa miał wpływ na europejską strukturę polityczną?
answers: text: Struktura polityczna zachodniej Europy zmieniła się wraz z ostatecznym podziałem cesarstwa rzymskiego
answer_end: 101
generative_answer: tak