Giganotozaur

Giganotozaur (Giganotosaurus) – rodzaj dinozaura z podrzędu teropodów, żyjącego na terenach współczesnej Argentyny we wczesnym cenomanie, od około 99,6 do 97 milionów lat temu. Holotyp odkryto w patagońskich skałach formacji Candeleros w 1993, zachował się w 70%, nazwano go G. carolinii w 1995. Nazwa rodzajowa znaczy wielkiego południowego jaszczura, podczas gdy epitet gatunkowy honoruje odkrywcę nazwiskiem Rubén D. Carolini. Odkryte wcześniej kość zębową, zęby i ślady również przypisano do tego taksonu. Przyciąga on zainteresowanie jako przedmiot debaty nad maksymalnymi rozmiarami teropodów.
Giganotosaurus należy bowiem do największych znanych lądowych mięsożerców. Jednak jego dokładna wielkość nie została ustalona z powodu niekompletności szczątków. Szacunki dla najbardziej kompletnego z okazów sięgają 12–13 m z czaszką mierzącą od 1,53 do 1,80 m oraz masą ciała między 4,2 a 13,8 ton. Kość zębowa należąca do przypuszczalnie większego osobnika pozwoliła na oszacowanie jego długości na 13,2 m. Niektórzy badacze uznają zwierzę za większe od tyranozaura, historycznie uznawanego za największego z teropodów, inni zaś przyznają im równą wielkość, uznając oszacowanie większych wymiarów giganotozaura za przesadne. Czaszka była niska, z pomarszczonymi kośćmi nosowymi i pofałdowanym grzebieniem na kości łzowej naprzeciw oczu. Przód żuchwy był spłaszczony, ze skierowanym do dołu wyrostkiem u szczytu. Zęby nosiły ząbkowanie i były spłaszczone bocznie. Głowę nosiła silna szyja, zaś obręcz barkowa była niewielka.
Należąc do rodziny karcharodontozaurów, Giganotosaurus zalicza się do najlepiej poznanych członków grupy, obejmującej inne olbrzymie teropody, jak blisko z nim spokrewnione mapuzaur czy karcharodontozaur. Giganotozaurowi przypisuje się stałocieplność (typ ciepłokrwistości) i metabolizm pomiędzy ssaczym a gadzim, pozwalający na szybki wzrost. Zwierzę mogło poruszać się względnie szybko, biegając z prędkością 14 m/s (50 km/h). Mogło być zdolne do zamykania szczęk szybkim ruchem, łapania i powalania zdobyczy przez silne ugryzienia. Wyrostek na brodzie mógł pomagać w opieraniu się naprężeniom podczas gryzienia zdobyczy. Giganotosaurus uważany jest za szczytowego drapieżnika swego ekosystemu, który mógł żywić się młodocianymi zauropodami.

context: Do cech teropodów przyciągających najwięcej zainteresowania naukowców należy fakt, że grupa ta obejmowała największe lądowe drapieżniki ery mezozoicznej. Zainteresowanie to zaczęło się wraz z jednym z pierwszych znanych dinozaurów, megalozaurem, nazwanym tak w 1824 właśnie z powodu wielkich rozmiarów. Ponad pół wieku później, w 1905, nadano nazwę tyranozaurowi, który pozostał największym znanym teropodem przez 90 lat, choć poznano wtedy również inne olbrzymie teropody. Debatę na temat największego z teropodów ożywiły ponownie w ostatniej dekadzie XX wieku nowe odkrycia z Afryki i Ameryki Południowej. Oryginalny opis Corii i Salgado uznawał giganotozaura przynajmniej za największego teropoda półkuli południowej, a być może i całego świata. Przyznali oni, że porównanie z tyranozaurem sprawia trudności z uwagi na niepołączone stawowo kości czaszki giganotozaura, ale zauważyli, że mierząca 1,43 m kość udowa giganotozaura przekraczała o 5 cm długość homologu u największego znanego okazu tyranozaura „Sue”. Kości giganotozaura sprawiają wrażenie mocniej zbudowanych, co wskazuje na cięższe zwierzę. Czaszkę oszacowano na około 1,53 m długości, długość całego zwierzęcia zaś na 12,5 m, masę z kolei na 6-8 ton.
qas: question: Czemu megalozaur zawdzięcza swoją nazwę?
answers: text: wielkich rozmiarów
answer_end: 301
generative_answer: wielkim rozmiarom

question: Jak długo uważano tyranozaura za największego terapoda?
answers: text: 90 lat
answer_end: 420
generative_answer: 90 lat

question: Jakie imię nadano najpotężniejszemu znanemu przedstawicielowi tyranozaurów?
answers: text: „Sue”
answer_end: 1014
generative_answer: „Sue”

question: Jaki fakt wskazuje na to, że gigantozaury mogły ważyć więcej niż tyranozaury?
answers: text: Kości giganotozaura sprawiają wrażenie mocniej zbudowanych
answer_end: 1074
generative_answer: Kości giganotozaura sprawiają wrażenie mocniej zbudowanych

question: Na jaką wielkość szacuje się masę przeciętnego tyranozaura?
plausible_answers: text: 6-8 ton
answer_end: 1217
generative_answer: 6-8 ton