Kosmiczny Teleskop Hubble’a

Kosmiczny Teleskop Hubble’a, HST (od ang. Hubble Space Telescope), teleskop Hubble’a – teleskop kosmiczny poruszający się po niskiej orbicie okołoziemskiej, nazwany na cześć amerykańskiego astronoma Edwina Hubble’a. 24 kwietnia 1990 roku został wyniesiony na orbitę przez prom kosmiczny Discovery podczas misji STS-31. Od stycznia 2021 r. teleskop zaczyna napotykać problemy i wszedł w stan awaryjny.
Od momentu wystrzelenia w 1990 roku teleskop stał się jednym z najważniejszych przyrządów w historii astronomii. HST jest efektem współpracy NASA i ESA. Wspólnie z teleskopami Comptona, Chandra oraz Spitzera jest częścią programu Great Observatories.
Idea teleskopów kosmicznych powstała w roku 1923. Hubble został sfinansowany w latach siedemdziesiątych XX wieku, jednak ze względu na problemy techniczne i budżetowe oraz katastrofę promu Challenger realizacja projektu była systematycznie odkładana. Po wyniesieniu na orbitę naukowcy odkryli, że główne zwierciadło na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na Ziemi miało nieprawidłowy profil, przez co zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej. W 1993 roku wysłano pierwszą misję serwisową, która przywróciła parametry teleskopu do pierwotnie zakładanej jakości. Umiejscowienie poza ziemską atmosferą daje mu znaczącą przewagę nad teleskopami naziemnymi – zdjęcia nie są rozmazane oraz podatne na skutki zanieczyszczenia świetlnego. Ekstremalnie Głębokie Pole Hubble’a jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem, jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble’a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki.
Hubble to jedyny teleskop serwisowany przez astronautów w przestrzeni kosmicznej. Dotychczas odbyło się pięć misji serwisowych. Pierwsza misja serwisowa miała miejsce w grudniu 1993 roku. Misje 2, 3A oraz 3B wykonały niezbędne naprawy podzespołów oraz dokonały wymiany niektórych instrumentów obserwacyjnych na nowocześniejsze. Po katastrofie promu Columbia w 2003 roku piąta misja serwisowa została ze względów bezpieczeństwa zawieszona. Dopiero 31 października 2006 roku administrator NASA Mike Griffin wyraził na nią zgodę (planowana wówczas na 8 października 2008 roku).
Opóźnienia w realizacji planu startów wahadłowców oraz awaria samego teleskopu spowodowały kolejne przesunięcie terminu misji na 12 maja 2009 roku (misja STS-125).
Prom Endeavour, ulokowany w kompleksie startowym 39, pełnił funkcję środka ostrożności mogącego wystartować z misją ratowniczą STS-400 w sytuacji zagrożenia pracy misji remontowania teleskopu.
Naprawy mają pozwolić teleskopowi działać do lat 2030–2040, 16 lipca 2021 NASA poinformowało, że teleskop został naprawiony po awarii. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba często opisywany jako następca HST, został wyniesiony na orbitę 25 grudnia 2021. Jest to jednak przede wszystkim teleskop podczerwony, prawdziwym następcą Hubble’a może być dopiero proponowany teleskop ATLAST.

context: Natychmiast po jego umieszczeniu na orbicie odkryto, że główne zwierciadło na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na Ziemi miało niewłaściwy profil, przez co zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej. W 1993 wysłano pierwszą misję serwisową, która m.in. zainstalowała moduł COSTAR korygujący obraz i niwelujący skutki wadliwego zwierciadła. Od tego czasu teleskop stał się istotnym narzędziem obserwacyjnym dla astronomii. HST jest efektem współpracy NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej, wspólnie z teleskopami Comptona, Chandra oraz Spitzera jest częścią programu Great Observatories.
qas: question: Dlaczego główne zwierciadło Kosmicznego Teleskopu Hubble’a miało nieprawidłowy profil?
answers: text: na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na Ziemi
answer_end: 133
generative_answer: na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na Ziemi

question: Jaki był skutek błędnego profilu głównego zwierciadła teleskopu?
answers: text: zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej
answer_end: 240
generative_answer: zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej

question: Jaka część poprawiająca zdolność rozdzielczą teleskopu została dodana w ramach pierwszej misji serwisowej?
answers: text: moduł COSTAR
answer_end: 321
generative_answer: moduł COSTAR

question: Jakie organizacje pracowały wspólnie nad Kosmicznym Teleskopem Hubble'a?
answers: text: NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej
answer_end: 530
generative_answer: NASA i Europejska Agencja Kosmiczna

question: Jakie teleskopy zostały stworzone przez NASA i ESA przed Kosmicznym Teleskopem Hubble'a?
plausible_answers: text: Comptona, Chandra oraz Spitzera
answer_end: 586
generative_answer: Comptona, Chandra oraz Spitzera