Intelligenzaktion na Pomorzu

Intelligenzaktion na Pomorzu, określana także mianem Säuberungsaktion, „krwawej pomorskiej jesieni”, „niemieckiego Katynia 1939” – szereg aktów eksterminacji bezpośredniej dokonanych przez okupantów niemieckich na ludności polskiej w okresie od pierwszych dni września 1939 roku do pierwszych miesięcy 1940 roku na obszarze blisko 400 miejscowości położonych w 21 powiatach przedwojennego województwa pomorskiego.
Bojówki paramilitarnego Selbstschutzu oraz formacje SS i policji niemieckiej zamordowały wtedy na Pomorzu od 30 tys. do 40 tys. Polaków. Obok przedstawicieli tak zwanej „polskiej warstwy przywódczej” na masową skalę mordowani byli m.in. pacjenci szpitali psychiatrycznych oraz zwykli mieszkańcy Pomorza, zadenuncjowani przez swoich niemieckich sąsiadów.
Była to najbardziej krwawa spośród wszystkich regionalnych operacji eksterminacyjnych, przeprowadzonych przez Niemców w okupowanej Polsce w ramach tzw. Intelligenzaktion (akcji „Inteligencja”), do czego przyczynił się w pierwszym rzędzie masowy udział przedstawicieli tamtejszej mniejszości niemieckiej w przygotowaniu i dokonaniu ludobójstwa.
Od połowy drugiej dekady XXI wieku niemieckie zbrodnie popełnione na Pomorzu w pierwszych miesiącach II wojny światowej są przedmiotem pogłębionych prac badawczych prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, który na określenie tych wydarzeń ukuł termin Zbrodnia Pomorska 1939.

context: Liczne egzekucje miały miejsce na Ziemi Chełmińskiej i Ziemi Lubawskiej. Jesienią 1939 na terenie nieczynnej kopalni piasku w pobliżu wsi Łopatki pod Wąbrzeźnem Selbstschutz zamordował od 1000 do 2000 osób – w większości przedstawicieli polskiej inteligencji z terenów powiatu wąbrzeskiego, których przetrzymywano uprzednio w obozie dla internowanych na terenie fabryki Polskiego Przemysłu Gumowego w Wąbrzeźnie. W powiecie brodnickim Polaków aresztowanych w ramach akcji „Inteligencja” osadzano w areszcie policji bezpieczeństwa w Brodnicy. Po przesłuchaniach byli oni deportowani do obozów koncentracyjnych lub zabijani na miejscu. Głównym miejscem kaźni stał się las koło majątku Birkenek (gmina Zbiczno), gdzie jesienią 1939 członkowie Selbstschutzu oraz funkcjonariusze SS i policji zamordowali około 400 osób. Z kolei Polaków aresztowanych w Nowym Mieście Lubawskim i okolicznych miejscowościach rozstrzeliwano w lesie koło Nawry oraz w okolicach Bratiana (150 ofiar).
qas: question: Czy wszystkie egzekucje odbyły się na Ziemiach Chełmińskiej i Lubawskiej?
plausible_answers: text: Liczne egzekucje miały miejsce na Ziemi Chełmińskiej i Ziemi Lubawskiej
answer_end: 71
generative_answer: tak

question: Gdzie odbył się mord jesienią 1939 roku?
answers: text: na terenie nieczynnej kopalni
answer_end: 116
generative_answer: na terenie nieczynnej kopalni

question: Ilu ludzi zabito koło Nawry?
plausible_answers: text: 150
answer_end: 966
generative_answer: 150

question: Gdzie znaleźli się działacze akcji "Inteligencja"?
plausible_answers: text: areszcie policji bezpieczeństwa
answer_end: 529
generative_answer: areszcie policji bezpieczeństwa

question: W jakiej gminie służby dokonały ludobójstwa 400 osób?
answers: text: Zbiczno
answer_end: 706
generative_answer: Zbiczno

context: W rezultacie liczba ofiar Intelligenzaktion na Pomorzu może być podawana jedynie szacunkowo. Czesław Madajczyk oszacował minimalną liczbę zamordowanych na 20 tys. osób. Zdaniem Dariusza Matelskiego, Kazimierza Radziwończyka oraz części autorów niemieckich między wrześniem 1939 a kwietniem 1940 zamordowano na Pomorzu około 30 tys. osób. Dr Barbara Bojarska oraz dr Maria Wardzyńska oceniały liczbę ofiar na około 40 tys.. Również profesor Włodzimierz Jastrzębski szacował liczbę zamordowanych na około 36 tys. – 42 tys. Z kolei Dieter Schenk obliczył, iż w latach 1939–1945 w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie okupanci niemieccy zamordowali od 52 794 do 60 750 osób. Z wyjątkiem kilkuset, niemal wszystkie te osoby miały stracić życie w pierwszych miesiącach po wkroczeniu wojsk niemieckich. Liczbę 60 000 zamordowanych podaje również Witold Kulesza. Należy przy tym podkreślić, że obok członków „polskiej warstwy przywódczej” wśród ofiar operacji „politycznego oczyszczania terytorium” znalazło się także wiele innych osób uznanych przez nazistów za „niepożądane” – pacjenci pomorskich szpitali psychiatrycznych lub zakaźnych, Żydzi, Cyganie. Ponadto w Piaśnicy zamordowano co najmniej 10 000 osób przywiezionych z głębi Rzeszy. Na Pomorzu miała miejsce najbardziej krwawa spośród wszystkich regionalnych operacji eksterminacyjnych, przeprowadzonych przez Niemców w okupowanej Polsce w ramach Intelligenzaktion.
qas: question: Kto uważa, że w trakcie Intelligenzaktion na Pomorzu zginęło mniej więcej 30 tysięcy osób?
answers: text: Dariusza Matelskiego, Kazimierza Radziwończyka oraz części autorów niemieckich
answer_end: 255
generative_answer: Dariusz Matelski, Kazimierz Radziwończyk oraz część autorów niemieckich

question: Kiedy zginęło większość osób z Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, według Dietera Schenka?
answers: text: w pierwszych miesiącach po wkroczeniu wojsk niemieckich
answer_end: 794
generative_answer: w pierwszych miesiącach po wkroczeniu wojsk niemieckich

question: Jaka jest liczba ofiar Intelligenzaktion na Pomorzu według Witolda Kuleszy?
answers: text: 60 000
answer_end: 809
generative_answer: 60 000

question: Gdzie, w ramach regionalnych operacji eksterminacyjnych przeprowadzonych przez Niemców w okupowanej Polsce, zostało zamordowanych najwięcej osób?
answers: text: Na Pomorzu
answer_end: 1244
generative_answer: Na Pomorzu

question: Gdzie zamordowano najwięcej obywateli Rzeszy?
plausible_answers: text: w Piaśnicy
answer_end: 1166
generative_answer: w Piaśnicy