Białka

Białka, proteiny – wielkocząsteczkowe (masa cząsteczkowa od ok. 10 tys. do kilku mln Daltonów) biopolimery, a właściwie biologiczne polikondensaty, zbudowane z aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi −CONH−. Występują we wszystkich żywych organizmach oraz wirusach. Synteza białek odbywa się przy udziale specjalnych organelli komórkowych, zwanych rybosomami.
Głównymi pierwiastkami wchodzącymi w skład białek są
C, O, H, N, S, także P oraz niekiedy kationy metali Mn2+, Zn2+, Mg2+, Fe2+, Cu2+, Co2+ i inne.
Skład ten nie pokrywa się ze składem aminokwasów. Wynika to stąd, że większość białek (są to tzw. białka złożone lub proteidy) ma dołączone do reszt aminokwasowych różne inne cząsteczki. Regułą jest przyłączanie cukrów, a ponadto kowalencyjnie lub za pomocą wiązań wodorowych dołączane może być wiele różnych związków organicznych pełniących funkcje koenzymów oraz jony metali.

context: Białka są na ogół rozpuszczalne w wodzie. Do białek nierozpuszczalnych w wodzie należą tzw. białka fibrylarne, występujące w skórze, ścięgnach, włosach (kolagen, keratyna) lub mięśniach (miozyna). Niektóre z białek mogą rozpuszczać się w rozcieńczonych kwasach lub zasadach, jeszcze inne w rozpuszczalnikach organicznych. Na rozpuszczalność białek ma wpływ stężenie soli nieorganicznych w roztworze, przy czym małe stężenie soli wpływa dodatnio na rozpuszczalność białek.
Jednak przy większym stężeniu następuje uszkodzenie otoczki solwatacyjnej, co powoduje wypadanie białek z roztworu. Proces ten nie narusza struktury białka, więc jest odwracalny i nosi nazwę wysalania białek.
qas: question: Jakie białka nie rozpuszczają się w wodzie?
answers: text: fibrylarne
answer_end: 109
generative_answer: fibrylarne

question: Co wpływa na rozpuszczalność białek?
answers: text: stężenie soli nieorganicznych w roztworze
answer_end: 398
generative_answer: stężenie soli nieorganicznych w roztworze

question: Jak nazywa się proces wypadanie białek z roztworu?
answers: text: wysalania białek
answer_end: 679
generative_answer: wysalania białek

question: Czy większość białek jest rozpuszczalna w wodzie?
answers: text: Białka są na ogół rozpuszczalne w wodzie
answer_end: 40
generative_answer: tak

question: Jak nazywa się białko występujące w mięśniach człowieka?
answers: text: miozyna
answer_end: 194
generative_answer: miozyna

context: Białka nie posiadają charakterystycznej dla siebie temperatury topnienia. Przy ogrzewaniu w roztworze, a tym bardziej w stanie stałym, ulegają, powyżej pewnej temperatury, nieodwracalnej denaturacji (ścinanie się włókien białka) – zmianie struktury, która czyni białko nieaktywnym biologicznie (codziennym przykładem takiej denaturacji jest smażenie lub gotowanie jajka). Jest to spowodowane nieodwracalną utratą trzeciorzędowej lub czwartorzędowej budowy białka.
Z tej przyczyny dla otrzymania suchej, ale niezdenaturowanej próbki danego białka, stosuje się metodę liofilizacji, czyli odparowywania wody lub innych rozpuszczalników z zamrożonej próbki pod zmniejszonym ciśnieniem.
Denaturacja białek może również zachodzić pod wpływem soli metali ciężkich, mocnych kwasów i zasad, niskocząsteczkowych alkoholi, aldehydów oraz napromieniowania. Wyjątek stanowią proste białka, które mogą ulegać także procesowi odwrotnemu, tzw. renaturacji – po usunięciu czynnika, który tę denaturację wywołał. Niewielka część białek ulega trwałej denaturacji pod wpływem zwiększonego stężenia soli w roztworze, jednak proces wysalania jest w większości przypadków w pełni odwracalny, dzięki czemu umożliwia izolowanie lub rozdzielanie białek.
qas: question: Jaki jest skutek denaturacji białka?
answers: text: nieaktywnym biologicznie
answer_end: 293
generative_answer: Nieaktywność biologiczna

question: Na czym polega metoda liofilizacji?
answers: text: odparowywania wody lub innych rozpuszczalników z zamrożonej próbki pod zmniejszonym ciśnieniem
answer_end: 680
generative_answer: Na odparowywaniu wody lub innych rozpuszczalników z zamrożonej próbki pod zmniejszonym ciśnieniem

question: Jak nazywa się proces naprawy białek złożonych po procesie denaturacji?
plausible_answers: text: renaturacji
answer_end: 939
generative_answer: renaturacji

question: Co jest możliwe dzięki procesowi wysalania białek?
answers: text: izolowanie lub rozdzielanie
answer_end: 1219
generative_answer: Izolowanie lub rozdzielanie

question: W jakiej temperaturze dochodzi do topnienia białek?
plausible_answers: text: nie posiadają charakterystycznej dla siebie temperatury
answer_end: 62
generative_answer: nie posiadają charakterystycznej dla siebie temperatury