Józef Diament

Józef Samuel Diament (ur. 8 lutego 1894 w Radomiu, zm. 10 sierpnia 1942 w KL Auschwitz) – przewodniczący Naczelnej Rady Starszych Ludności Żydowskiej Dystryktu Radomskiego (Judenratu obejmującego kompetencjami cały dystrykt radomski) prawdopodobnie od grudnia 1939 do kwietnia 1942, doradca do spraw opieki społecznej przy szefie dystryktu radomskiego. Aresztowany pod zarzutem nadużyć gospodarczych, zginął w obozie koncentracyjnym w Auschwitz.

context: W grudniu 1939, realizując zarządzenie generalnego gubernatora Hansa Franka, generał SS Fritz Katzmann wyznaczył Diamenta do stworzenia żydowskiej Rady Starszych (Judenratu). Sam będąc osobą jeszcze słabo znaną wśród mieszkańców miasta, na swoich współpracowników Diament wybrał ludzi zasłużonych, członków Żydowskiego Komitetu Samopomocy Społecznej, przekształcając tym samym dotychczasowy Komitet w Judenrat. Taki skład Judenratu pozwolił mu zdobyć duży kredyt zaufania mieszkańców. Niejasna jest kwestia kompetencji zarządzanego przez Diamenta Judenratu w pierwszym okresie jego działania. Nie wiadomo, czy miał pod swoim zarządem tylko miasto, czy też od razu jako Naczelna Rada Starszych Ludności Żydowskiej Dystryktu Radomskiego (Der Ober-Ältestanradt Jüdischen Bevolkerung des Distrikts Radom in Radom) obejmował kompetencjami cały dystrykt. Niektóre źródła mówią o dwóch Judenratach w Radomiu (miejskim i dystryktowym), inne twierdzą, że Diament zarządzał jedynym w Radomiu Judenratem, będącym reprezentacją Żydów dystryktu. Niezależnie od tej kwestii, Józef Diament stał się szybko głównym reprezentantem wszystkich Rad Żydowskich całego dystryktu i kierował z Radomia rozbudowanym aparatem urzędniczym.
qas: question: Co Katzmann zlecił Józefowi?
answers: text: stworzenia żydowskiej Rady Starszych
answer_end: 161
generative_answer: stworzenie żydowskiej Rady Starszych

question: Czym był Judenrat?
answers: text: żydowskiej Rady Starszych
answer_end: 161
generative_answer: żydowską Radą Starszych

question: Do czego przyczyniło się odpowiednie wybranie członków Rady?
answers: text: zdobyć duży kredyt zaufania mieszkańców
answer_end: 483
generative_answer: zdobycia dużego kredytu zaufania mieszkańców

question: Jak nazywał się kluczowy przedstawiciel żydowskich Rad?
answers: text: Józef Diament
answer_end: 1074
generative_answer: Józef Diament

question: Kto wytypował Józefa do założenia Judenratu?
answers: text: generał SS Fritz Katzmann
answer_end: 102
generative_answer: generał SS Fritz Katzmann

context: Rada stanowiła także w rękach Niemców narzędzie kontroli ludności żydowskiej: gromadziła statystyki, prowadziła ewidencję, co ułatwiało wprowadzanie Niemcom kolejnych kontrybucji, restrykcji i represji. Sprawiło to, że w powojennych opiniach ocalałych Żydów radomski Judenrat i jego przewodniczący był oskarżany o kolaborację i łapownictwo. Gdy 1 XII 1942 wydano rozporządzenie o przymusowym wysiedleniu z Radomia 2 tysięcy Żydów, to właśnie na Judenrat spadł obowiązek stworzenia listy przesiedleńców. W Radzie pojawiły się plany usunięcia z miasta przy tej okazji osób najuboższych. Choć Rada Starszych przyjęła uchwałę zabraniającą uzależniania obecności na liście wysiedleńczej od stopnia ubóstwa, Diament zażądał od Żydowskiej Samopomocy Społecznej danych o tym, kto korzysta ze wsparcia. Na listach komisji wysiedleńczej znalazło się 271 ubogich rodzin widniejących w kartotekach ŻSS. Spowodowało to kryzys akcji pomocowej, gdyż pozostali w mieście Żydzi bali się korzystać z jej usług i zabiegali (niekiedy także przy pomocy łapówek) o całkowite skreślenie ich z ewidencji ŻSS. Diament w związku ze skandalem chciał zrezygnować z funkcji doradcy do spraw opieki społecznej przy szefie dystryktu, lecz jego dymisja nie została przyjęta. Obwiniano go także o zaniechania i wystawne życie: Emanuel Ringelblum w Kronice getta warszawskiego pisze, opierając się na informacjach od osób trzecich, że w listopadzie 1941 (czyli już podczas funkcjonowania getta) podczas gdy Diament przebywał na letnisku w Otwocku, w Radomiu za sprawą Judenratu gestapo dokonało egzekucji na 30 Żydach z Baranowicz.
qas: question: W jaki sposób Naczelna Rada Starszych Ludności Żydowskiej Dystryktu Radomskiego wykorzystywała możliwość kontroli Żydów?
answers: text: gromadziła statystyki, prowadziła ewidencję
answer_end: 121
generative_answer: gromadziła statystyki, prowadziła ewidencję

question: Co po wojnie zarzucano radomskiemu Judenratowi i Diamentowi?
answers: text: kolaborację i łapownictwo
answer_end: 339
generative_answer: kolaborację i łapownictwo

question: Ilu Żydów musiało opuścić Radom przed 1 XII 1942?
plausible_answers: text: 2 tysięcy
answer_end: 423
generative_answer: 2 tysięcy

question: Czyim zadaniem było stworzenie listy Żydów przesiedlonych po 1 XII 1942?
answers: text: Judenrat
answer_end: 453
generative_answer: Judenrat

question: Czy Diament doprowadził do wysiedlenia głównie najbogatszych członków społeczności żydowskiej?
answers: text: Na listach komisji wysiedleńczej znalazło się 271 ubogich rodzin widniejących w kartotekach ŻSS
answer_end: 889
generative_answer: nie