Architektura Katowic

Architektura Katowic jest głównie tworem rozwoju przemysłowego cechującego ostatnie 160 lat, nie licząc pewnych elementów pierwotnie wiejskich, które mogą być starsze.
Katowice należą obok Łodzi i Gdyni do niedużej grupy dużych miast Polski, których centra nie wywodzą się ze średniowiecznego miasta lokacyjnego. Style takie jak gotyk, renesans czy barok nie są zatem w ogóle obecne. Układ urbanistyczny miasta powstał na skutek rozbudowy i połączenia poszczególnych wsi i osiedli rolniczych w czasie gwałtownego rozwoju w XIX i XX wieku. Centrum miasta zostało ukształtowane w II połowie XIX wieku. Jego kształt determinowała istniejąca od południa linia kolejowa, a od północy stary folwark na terenie Kuźni Boguckiej, stawy i droga w kierunku Mysłowic (dzisiejsza ul. Warszawska). Inicjatorem osiowego planu zagospodarowania przestrzennego był Friedrich Wilhelm Grundman.
Miasto posiada również „najnowocześniejszą starówkę” w Polsce; modernistyczne kwartały w południowej części śródmieścia, zawierają jedne z najlepszych przykładów międzywojennego funkcjonalizmu.

context: Rozwój dzisiejszego śródmieścia Katowic z dawnej wsi rozpoczął się w połowie XIX wieku, po budowie kolei w 1846; jednak dynamizmu nabrał po wojnie krymskiej i zmianie relacji międzynarodowych w pobliżu miasta. Według pierwszego planu regulacyjnego stworzonego przez Heinricha Moritza Augusta Nottebohma w 1856 powstały wzdłuż osi łączącej dzisiejszą ul. Warszawską, Rynek, ul. 3 Maja i plac Wolności kamienice mieszczańskie w stylu neorenesansu włoskiego lub neoklasycystycznym mające zazwyczaj jedynie dwie kondygnacje (Rynek 6, ul. Dworcowa 11, ul. Warszawska 10). W pewnym oddaleniu powstawały wille należące do burżuazji (najokazalsza była nieistniejąca willa Grundmanna przy ul. Warszawskiej). Drugi etap zabudowy śródmieścia nastąpił po wyraźnym ożywieniu gospodarczym jakie miało miejsce około 1880, gdy zaczęto zabudowywać tereny w kierunku obecnych ul. A. Mickiewicza, ul. Piastowskiej, ul. Stanisława Moniuszki, a także przebudowano większość budynków wzniesionych wcześniej nadbudowując je do czterech lub pięciu kondygnacji. Powstały wtedy pierwsze typowe kamienice czynszowe. W epoce późnego historyzmu większość obiektów powstawała w stylu eklektycznym z zastosowaniem elementów neorenesansowych i neobarokowych (dość rzadko neogotyckich stosowanych częściej w budynkach publicznych), a w początku XX wieku – także z elementami dekoracji secesyjnej (np. ul. 3 Maja 40, ul. A. Mickiewicza 14, ul. T. Kościuszki 23). Budynki w tym okresie często były także licowane cegłą (żółtą, czerwoną, białą). Najbardziej nieszablonowe kamienice z tego etapu rozwoju śródmieścia powstały po 1910, gdy zmniejszono dekoracyjność fasad, a bryły stały się asymetryczne.
qas: question: Na kiedy określa się początki rozwoju śródmieścia miasta?
answers: text: połowie XIX wieku
answer_end: 86
generative_answer: połowę XIX wieku

question: W którym roku rozpoczęto prace nad projektem kolei?
plausible_answers: text: w 1846
answer_end: 111
generative_answer: w 1846

question: Gdzie miała mieścić się posiadłość Grundmanna?
answers: text: przy ul. Warszawskiej
answer_end: 696
generative_answer: przy ul. Warszawskiej

question: Co działo się podczas rozkwitu gospodarczego, przed drugą partią zabudowy?
answers: text: zaczęto zabudowywać tereny w kierunku obecnych ul. A. Mickiewicza, ul. Piastowskiej, ul. Stanisława Moniuszki, a także przebudowano większość budynków wzniesionych wcześniej nadbudowując je do czterech lub pięciu kondygnacji
answer_end: 1035
generative_answer: zaczęto zabudowywać tereny w kierunku obecnych ul. A. Mickiewicza, ul. Piastowskiej, ul. Stanisława Moniuszki, a także przebudowano większość budynków wzniesionych wcześniej nadbudowując je do czterech lub pięciu kondygnacji

question: Kiedy utworzono pierwsze budynki czynszowe?
answers: text: około 1880
answer_end: 805
generative_answer: około 1880

context: Po II wojnie światowej w planowaniu urbanistycznym Katowic położono nacisk na złagodzenie dzielącego działania przebiegającej przez centrum miasta w kierunku równoleżnikowym linii kolejowej. W opracowanym w 1947 przez Juliana Duchowicza i Mariana Śramkiewicza planie rozwoju miasta zaproponowano poszerzenie Rynku w kierunku południowym, w miejsce zniszczonego w 1945 r. kwartału zabudowy. Dalsze projekty przewidywały jednak rozwój centrum na północ, a w miejscu kilkunastu kamienic wzdłuż al. W. Korfantego wzniesiono nowe obiekty biurowe i usługowe. Nowo założone biuro architektoniczno-urbanistyczne Miastoprojekt Katowice, zatrudniało głównie absolwentów Politechniki Krakowskiej, interesujących się rozwojem architektury w krajach zachodnich. W rezultacie powstał w centrum Katowic na przełomie lat 60. i 70. ciekawy i zróżnicowany zespół urbanistyczny, reprezentujący formy stylu międzynarodowego, częściowo do dziś awangardowe. Ze względu jednak na słabą jakość detali i materiałów budowlanych, a także brak odpowiedniej konserwacji (w tym czyszczenia elewacji) oraz nieskoordynowane umieszczanie na budynkach tablic reklamowych i wymianę elementów obecna ich forma jest znacznie zniekształcona.
qas: question: Jaki był cel zaplanowania urbanistycznego Katowic po 1945 roku?
answers: text: złagodzenie dzielącego działania przebiegającej przez centrum miasta w kierunku równoleżnikowym linii kolejowej
answer_end: 189
generative_answer: Złagodzenie działania linii kolejowej

question: Kto był autorem planu urbanistycznego powojennych Katowic?
answers: text: Juliana Duchowicza i Mariana Śramkiewicza
answer_end: 259
generative_answer: Julian Duchowicz i Marian Śramkiewicz

question: Jakie są przyczyny braku zauważalności awangardowej architektury urbanistycznej Katowic?
answers: text: słabą jakość detali i materiałów budowlanych, a także brak odpowiedniej konserwacji (w tym czyszczenia elewacji) oraz nieskoordynowane umieszczanie na budynkach tablic reklamowych i wymianę elementów
answer_end: 1156
generative_answer: słabą jakość detali i materiałów budowlanych, brak odpowiedniej konserwacji, nieskoordynowane umieszczanie na budynkach tablic reklamowych, wymiana elementów

question: Jak nazwano biuro zajmujące się planowaniem urbanistycznym Katowic?
answers: text: Miastoprojekt Katowice
answer_end: 626
generative_answer: Miastoprojekt Katowice

question: Jakie budynki użyteczności publicznej wzniósł Wojciech Korfanty? 
plausible_answers: text: nowe obiekty biurowe i usługowe
answer_end: 551
generative_answer: nowe obiekty biurowe i usługowe