Ła-5

Ła-5 (ros. Ла-5) – radziecki jednosilnikowy, jednomiejscowy samolot myśliwski z okresu II wojny światowej. Samolot został opracowany w biurze konstrukcyjnym S.A. Ławoczkina jako wersja rozwojowa i następca samolotu ŁaGG-3, drewnianego dolnopłata wyposażonego w silnik rzędowy. Od wcześniejszej wersji nowy samolot różnił się przede wszystkim nowym silnikiem, gwiazdowym M-82.
Był jednym z najlepszych samolotów myśliwskich radzieckiego lotnictwa i pierwszym, który na równych prawach mógł konkurować z niemieckim Messerschmittem Bf 109 w wersji Gustav. Płatowiec wprowadzono do produkcji wiosną 1942 roku, w ciągu roku kilka fabryk na terenie ZSRR produkowało już kilkaset samolotów miesięcznie. Do jesieni 1943 znaczna liczba nowych maszyn znalazła się na froncie, co zaowocowało wzrostem strat po stronie niemieckiej, także wśród najnowocześniejszych niemieckich myśliwców Focke-Wulf Fw 190. Ła-5 w różnych wersjach pozostał w służbie Wojskowych Sił Powietrznych ZSRR do końca II wojny światowej. Kilkadziesiąt sztuk służyło także w latach 40. w lotnictwie Czechosłowacji, a jeden egzemplarz przekazano do testów Polsce, jednak ta zrezygnowała z ich zakupu.
Na samolocie Ła-5 latał radziecki as myśliwski II wojny światowej Iwan Kożedub, który większość ze swoich 62 zwycięstw powietrznych odniósł właśnie na maszynach tego typu. Na maszynach Ła-5 latali również Nikołaj Skomorochow, Kiriłł Jewstigniejew, Witalij Popkow, Gieorgij Kostylew, Wasilij Gołubiew, Piotr Pokryszew, Iwan Sytow, Wasilij Zajcew, Nikołaj Krasnow, Andriej Kułagin, Aleksandr Kumaniczkin, Pawieł Tarasow i wielu innych radzieckich asów lotniczych II wojny światowej(ang.).

context: Po wojnie 31 zdolnych do lotu samolotów Ła-5 w wersjach FN i UTI pozostało w służbie Sił Powietrznych Czechosłowacji(cz.). Przemianowano je odpowiednio na S-95 i CS-95 (wersja szkolna; Ła-7 w czechosłowackiej służbie otrzymały oznaczenie S-97). Początkowo służyły w jednostkach liniowych, następnie relegowano je do lotnictwa służb bezpieczeństwa(cz.). W czerwcu niemal wszystkie maszyny otrzymały zakaz lotów ze względu na obawy o zużycie elementów drewnianych płatowca. W 1947 zakaz lotów cofnięto i Ła-5FN wzięły udział w walkach przeciwko Ukraińskiej Powstańczej Armii na północnym pograniczu Słowacji. Do tego czasu wszystkie zdolne do lotu maszyny już dawno wyczerpały swój resurs i stopniowo zaczęto je wycofywać z linii. Ostatnie egzemplarze Ła-5FN wycofano i zezłomowano w 1947, ostatni egzemplarz Ła-5UTI podzielił ich los w 1950. Był to prawdopodobnie ostatni zdolny do lotu Ła-5 w którejkolwiek wersji na świecie, bowiem radzieckie samoloty wycofano ze służby już kilka lat wcześniej.
qas: question: Ile maszyn Ła-5 służyło po wojnie Czechosłowacji?
answers: text: 31
answer_end: 12
generative_answer: 31

question: Jak w szeregach Czechosłowaków nazywały się samoloty Ła-5 w wersjach FN i UTI?
answers: text: S-95 i CS-95
answer_end: 167
generative_answer: S-95 i CS-95

question: Do jakich jednostek relegowano samoloty po lotnictwie służb bezpieczeństwa?
plausible_answers: text: Początkowo służyły w jednostkach liniowych, następnie relegowano je do lotnictwa służb bezpieczeństwa
answer_end: 346
generative_answer: Początkowo służyły w jednostkach liniowych, następnie relegowano je do lotnictwa służb bezpieczeństwa

question: Z jakiego powodu w latach 40. wszystkie samoloty Ła-5 zostały objęte zakazem lotów?
answers: text: obawy o zużycie elementów drewnianych płatowca
answer_end: 470
generative_answer: obawa o zużycie elementów drewnianych płatowca

question: W którym roku zlikwidowano ostatni samolot Ła-5UTI?
answers: text: 1950
answer_end: 839
generative_answer: 1950