Zamieszki po wyborach w Iranie

Zamieszki po wyborach w Iranie w 2009 roku – protesty i zamieszki uliczne w Iranie po wyborach prezydenckich z 12 czerwca 2009. Organizatorami protestów byli zwolennicy opozycji, popierający głównie Mir-Hosejna Musawiego i Mehdi Karroubi, który według oficjalnych wyników przegrał wybory z urzędującym prezydentem Mahmudem Ahmadineżadem. Zwolennicy opozycji zarzucili władzy sfałszowanie wyników głosowania i w proteście wyszli na ulice miast.
Mir-Hosejn Musawi również odrzucił wyniki wyborów, domagając się ich powtórzenia i skierował w tym celu wniosek do Rady Strażników. Rada Strażników zgodziła się przeprowadzić częściowe powtórne liczenie głosów, wykluczyła jednak możliwość powtórzenia głosowania. Władze Iranu, w odpowiedzi na protesty i zamieszki, ograniczyły wolność mediów i swobodę wypowiedzi, zakazały publicznych zgromadzeń oraz zagroziły użyciem siły wobec demonstrantów.
Zaniepokojenie powyborczą sytuacją w Iranie wyraziły ONZ, USA oraz państwa Unii Europejskiej. Potępiły stosowanie przemocy wobec zwolenników opozycji i zaapelowały o wyjaśnienie nieprawidłowości wyborczych. Iran oskarżył je o ingerencję w wewnętrzne sprawy kraju. Aresztowano dziewięciu pracowników brytyjskiej ambasady i obywatelkę Francji. 29 czerwca 2009 Rada Strażników, po przeliczeniu 10% głosów, ostatecznie potwierdziła zwycięstwo Mahmuda Ahmadineżada w wyborach prezydenckich. Opozycja nie uznała wyników. Jej zwolennicy sporadycznie kontynuowali protesty w lipcu 2009, m.in. przy grobie Nedy Soltani.
W lipcu 2009 uwidoczniły się pierwsze różnice zdań w ocenie czerwcowych wyborów i powyborczych zamieszek między wpływowymi irańskimi przywódcami politycznymi i religijnymi. Niektórzy z nich odważyli się na krytykę stanowiska najwyższego przywódcy Alego Chameneiego. Pod koniec miesiąca zwolniono część osób zatrzymanych po demonstracjach. 1 sierpnia 2009 rozpoczęły się pierwsze procesy zwolenników opozycji oskarżonych o "działalność przeciw bezpieczeństwu narodowemu". Opozycja oskarżyła władze o stosowanie tortur i gwałty na zatrzymanych w czasie ich pobytu w więzieniach. W wyniku procesów dziesiątki osób zostało skazanych na kary pozbawienia wolności, a w styczniu 2010 wykonane zostały pierwsze wyroki śmierci na oskarżonych.
5 sierpnia 2009 prezydent Ahmadineżad został oficjalnie zaprzysiężony na drugą kadencję. W sierpniu, we wrześniu, w listopadzie i w kolejnych miesiącach dochodziło do sporadycznych protestów antyrządowych, organizowanych głównie przy okazji innych wydarzeń społeczno-politycznych. Do intensyfikacji protestów doszło w grudniu 2009, kiedy opozycja wyszła na ulice przy okazji Dnia Studenta, po śmierci ajatollaha Montazeriego oraz w dniu święta Aszury.
Dokładna liczba ofiar zamieszek nie jest znana. Początkowo w państwowych mediach pojawiały się informacje, że w wyniku protestów i starć ze służbami bezpieczeństwa zginęło 26 osób (7 osób – 15 czerwca i 19 osób – 20 czerwca), ale według nieoficjalnych i niepotwierdzonych źródeł liczba ta wynosiła co najmniej 150 osób. Później irańskie władze informowały już tylko o 20 ofiarach śmiertelnych. Pod koniec lipca władze zwiększyły oficjalny bilans ofiar do 30 osób. Dodatkowo, w czasie protestu w dniu 27 grudnia 2009 zginęło, według oficjalnych źródeł, 8 osób.

context: W poniedziałek 15 czerwca 2009 prezydent Mahmud Ahmadineżad odwołał swoją wizytę w Moskwie. Irańskie MSW zakazało organizowania w całym kraju demonstracji i publicznych zgromadzeń. Pomimo tego, w Teheranie doszło do największej od czasu wyborów demonstracji zwolenników opozycji. Policja jeszcze w nocy zaatakowała jeden z akademików. Demonstranci w liczbie setek tysięcy gromadzili się na placu Enghelab. Wykrzykiwali hasła: "Oddajcie nam nasze głosy!", "Zginiemy, ale odzyskamy nasze głosy!". W wielu miejscach stolicy doszło do starć z policją. W demonstracji uczestniczył Mir-Hosejn Musawi, który oznajmił, że jest gotowy wziąć udział w nowych wyborach. Stwierdził, że "głos narodu jest ważniejszy od niego samego czy jakiejkolwiek innej osoby". W czasie zamieszek słychać było wiele strzałów w trzech północnych dzielnicach Teheranu. W wyniku starć ze służbami bezpieczeństwa i islamską milicją religijną Basidż zginęło, wedle doniesień irańskiego radia i telewizji, 7 osób, a według służb szpitalnych 8 osób. Według oficjalnej wersji wydarzeń służby bezpieczeństwa musiały reagować, gdyż "grupa zbirów chciała zaatakować posterunek policji i zniszczyć mienie publiczne na placu Azadi". W protestach, wedle różnych szacunków, uczestniczyło od 100 tysięcy do 2 mln osób. Były to największe zamieszki społeczne od czasu rewolucji islamskiej w 1979. Tego dnia do protestów doszło również w innych miastach Iranu, w Ishafanie, Meszhedzie, Szirazie i Ahwazie.
qas: question: Jaki zakaz został wprowadzony przez irańskie MSW tego dnia?
answers: text: organizowania w całym kraju demonstracji i publicznych zgromadzeń
answer_end: 179
generative_answer: organizowania w całym kraju demonstracji i publicznych zgromadzeń

question: Gdzie w Teheranie zgromadziły się tysiące protestujących zwolenników opozycji?
answers: text: na placu Enghelab
answer_end: 404
generative_answer: na placu Enghelab

question: Jakie hasła były skandowane przez demonstrantów na placu Enghelab?
answers: text: "Oddajcie nam nasze głosy!", "Zginiemy, ale odzyskamy nasze głosy!"
answer_end: 493
generative_answer: "Oddajcie nam nasze głosy!", "Zginiemy, ale odzyskamy nasze głosy!"

question: Jak w sprawie demonstracji wypowiedział się Mir-Hosejn Musawi?
answers: text: "głos narodu jest ważniejszy od niego samego czy jakiejkolwiek innej osoby"
answer_end: 748
generative_answer: "głos narodu jest ważniejszy od niego samego czy jakiejkolwiek innej osoby"

question: Dlaczego służby bezpieczeństwa zostały zmuszone do użycia siły, według Mir-Hosejna Musawi? 
plausible_answers: text: gdyż "grupa zbirów chciała zaatakować posterunek policji i zniszczyć mienie publiczne na placu Azadi"
answer_end: 1190
generative_answer: gdyż "grupa zbirów chciała zaatakować posterunek policji i zniszczyć mienie publiczne na placu Azadi"