Jakiw Hołowacki

Jakiw Hołowacki, ukr. Яків Федорович Головацький, pol. Jakub Hołowacki lub Głowacki, ros. Яков Федорович Головацкий (ur. 17 października 1814 w Czepelach, zm. 13 maja 1888 w Wilnie) – ukraiński działacz narodowy, badacz galicyjskiego folkloru, profesor Uniwersytetu Lwowskiego w katedrze Literatury i Języka Ruskiego, następnie jeden z liderów moskalofilstwa.
Pochodził z rodziny duchownego greckokatolickiego. Od młodości zafascynowany folklorem Rusinów galicyjskich, postanowił zostać duchownym, by móc zaangażować się w ich formujący się ruch narodowy i poznawać ruską kulturę ludową. W czasie studiów razem z Markijanem Szaszkewyczem i Iwanem Wahyłewyczem powołał do życia grupę samokształceniowo-literacką nazwaną Ruską Trójcą, w ramach której rozpoczął badania nad kulturą ludową Galicji. Dzięki staraniom Hołowackiego grupa wydała tom zatytułowany Rusałka Dnistrowaja, w którym zawarli kilka pieśni ludowych, kilka utworów własnych, tłumaczeń z różnych języków słowiańskich oraz rozważania nad piśmiennictwem staroruskim. Jego publikacja była jednym z momentów zwrotnych w rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego w Galicji. Represje policyjne, jakie spotkały członków koła po publikacji Rusałki..., doprowadziły do rozluźnienia więzi między nimi, kładąc kres działalności grupy. Mimo to Hołowacki kontynuował samodzielnie działalność wydawniczą oraz studia nad kulturą ludową. W 1846 w pamflecie O położeniu Rusinów w Galicji zasugerował władzom austriackim oparcie się na galicyjskich Ukraińcach przeciwko Polakom, wskazując na lojalność ludności ruskiej i zaangażowanie Polaków w działalność spiskową.
Wziął udział w wydarzeniach Wiosny Ludów w Galicji. W grudniu 1848 stanął jako profesor na czele Katedry Literatury i Języka Ruskiego Uniwersytetu Lwowskiego. Stopniowo odchodził od głoszonych w młodości poglądów na rzecz idei jedności języka rosyjskiego i dialektów ukraińskich. Usiłował stworzyć samodzielnie ukraiński język literacki, opierając go na słownictwie cerkiewnosłowiańskim; końcowe brzmienie powstałego tworu było zbliżone do współczesnego Hołowackiemu rosyjskiego. Stał się jednym z liderów ruchu moskalofilskiego; ostatecznie oprócz postulatów unifikacji kulturowej wszystkich narodów wschodniosłowiańskich zaczął apelować o ich zjednoczenie w Imperium Rosyjskim i brał udział w działaniach władz carskich na rzecz rusyfikacji Chełmszczyzny.
Z powodu głoszonych poglądów moskalofilskich oraz kontaktów z władzami carskimi został uznany przez władze austriackie za osobę niepewną. Za sprawą namiestnika Galicji Agenora Gołuchowskiego zawieszono go w prawach profesora uniwersytetu. Przyczyniło się to do podjęcia przez niego decyzji o wyjeździe do Rosji; w 1868 osiadł w Wilnie, przyjął prawosławie i stanął na czele komisji archeologicznej mającej dowieść odwiecznej rosyjskości ziem litewskich. Do końca życia był aktywnym popularyzatorem wiedzy o Rusi Czerwonej i badaczem jej kultury.

context: Co najmniej od 1855 władze austriackie traktowały ks. Hołowackiego jako osobę niepewną. Namiestnik Galicji hr. Agenor Romuald Gołuchowski zwrócił uwagę ministra oświecenia hr. Leopolda Thuna na fakt, iż duchowny w swoich tekstach jednoznacznie opowiadał się za wprowadzaniem do języka Ukraińców galicyjskich wyrażeń i słów rosyjskich, co miało doprowadzić do zupełnej unifikacji języków. Działalność tę potraktowano jako aktywność niebezpieczną dla państwa; surowe upomnienie, jakiego udzielono Hołowackiemu, skłoniło go do wyciszenia swoich działań, nie zmienił jednak ich ogólnego kursu. Gołuchowski uznał wówczas duchownego za wichrzyciela i zażądał od niego skryptów wykładów. Po ich analizie ekspert rządu ds. piśmiennictwa ruskiego stwierdził, iż Hołowacki dąży do zlania się języka ruskiego (ukraińskiego) z rosyjskim. W dalszych kontaktach z ministrem oświecenia namiestnik Galicji pisał już o moskalofilstwie jako zjawisku niebezpiecznym, „żywiole separatystycznym grawitującym ku Rosji”; sugerował odebranie Hołowackiemu kierownictwa katedry uniwersyteckiej. Minister wydał reskrypt ponownie upominający duchownego oraz zezwolił Gołuchowskiemu na wyznaczenie nowego kandydata na kierownika katedry. Namiestnik powołał wówczas specjalną komisję, która miała przedyskutować sytuację w społeczności ukraińskiej Galicji oraz wskazać sposoby walki z moskalofilstwem. Ks. Hołowacki został jednym z członków komisji, zaś do ministra skierował deklarację, iż zgodnie z jego życzeniami zmieni przekazywane na wykładach treści. Komisja zaleciła m.in. zmianę alfabetu, jakim zapisywano język ruski (ukraiński), z cyrylicy-grażdanki na łacinkę ukraińską. Hołowacki stanowczo sprzeciwiał się tej koncepcji; w 1859 w liście do Gołuchowskiego, wbrew własnym poglądom, twierdził, iż język Rusinów galicyjskich i język rosyjski nie są tożsame.
qas: question: Słowa z jakich języków chciał wprowadzić do ukraińskiego ksiądz Hołowacki?
answers: text: galicyjskich wyrażeń i słów rosyjskich
answer_end: 333
generative_answer: galicyjskiego i rosyjskiego

question: Do czego doprowadziłyby zaproponowane przez księdza zmiany językowe?
answers: text: unifikacji języków
answer_end: 386
generative_answer: unifikacji języków

question: Do czego, według Gołuchowskiego, dążył ksiądz Hołowacki?
answers: text: do zlania się języka ruskiego (ukraińskiego) z rosyjskim
answer_end: 824
generative_answer: do zlania się języka ruskiego (ukraińskiego) z rosyjskim

question: Jak dawniej mówiono na język ukraiński?
answers: text: ruskiego
answer_end: 797
generative_answer: ruski

question: Czy ksiądz Hołowacki zawsze cieszy się uznaniem i aprobatą? 
answers: text: Co najmniej od 1855 władze austriackie traktowały ks. Hołowackiego jako osobę niepewną
answer_end: 86
generative_answer: nie

context: W dzieciństwie Hołowacki nauczył się najpierw dialektu ruskiego (rodzice używali go w kontaktach z dziećmi), dopiero później języka polskiego, chociaż to nim rodzice posługiwali się, rozmawiając ze sobą w domu. Sytuacja materialna rodziny była dobra – Hołowacki wspominał, iż ojciec był właścicielem gaju, pasieki i ogrodu. Od najmłodszych lat był zafascynowany folklorem galicyjskim, z którym stykał się w rodzinnej wsi. Również w dzieciństwie zaczął interesować się Rosją i kulturą rosyjską. Ojciec Hołowackiego, chociaż sam był lojalny wobec władzy austriackiej, z entuzjazmem opowiadał synowi o tym kraju i dobrze wspominał przemarsz wojsk rosyjskich przez Galicję w 1809.
qas: question: Czy jako dziecko znał więcej niż jeden język?
answers: text: W dzieciństwie Hołowacki nauczył się najpierw dialektu ruskiego (rodzice używali go w kontaktach z dziećmi), dopiero później języka polskiego
answer_end: 141
generative_answer: tak

question: Jakie tereny znajdowały się w posiadaniu jego ojca?
answers: text: gaju, pasieki i ogrodu
answer_end: 322
generative_answer: gaj, pasieka i ogród

question: Jakim krajem był zaciekawiony od dziecka?
answers: text: Rosją
answer_end: 473
generative_answer: Rosją

question: Jakie wydarzenie związane z krajem, którym interesował się Hołowacki było dobrze wspominane przez jego ojca?
answers: text: przemarsz wojsk rosyjskich przez Galicję w 1809
answer_end: 675
generative_answer: przemarsz wojsk rosyjskich przez Galicję w 1809

question: Kto nauczył go posłuszeństwa władzy austriackiej?
plausible_answers: text: Ojciec Hołowackiego
answer_end: 513
generative_answer: Ojciec Hołowackiego