Masakra w Rumbuli

Masakra w Rumbuli – masowy mord na blisko 25 tysiącach Żydów, dokonany przez Niemców i ich łotewskich kolaborantów w ostatnich miesiącach 1941 roku.
Pod koniec 1941 roku Niemcy przystąpili do likwidacji ostatnich żydowskich skupisk na terytorium okupowanej Łotwy. Podczas dwóch „akcji” – przeprowadzonych 30 listopada oraz 8 grudnia 1941 – funkcjonariusze SS i policji niemieckiej, wsparci przez łotewskich kolaborantów, wypędzili z getta w Rydze co najmniej 24 tysiące kobiet, starców i dzieci, których następnie rozstrzelali w lesie pod stacją kolejową Rumbula. Wraz z ryskimi Żydami wymordowano także transport niemieckich Żydów wysiedlonych z Berlina, co podniosło liczbę ofiar masakry do ok. 25 tysięcy. Masowy mord w Rumbuli był największą – obok masakry w Babim Jarze pod Kijowem – zbrodnią popełnioną przez niemieckie Einsatzgruppen w ramach „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
Wiosną 1944 szczątki ofiar zostały ekshumowane i spalone w ramach akcji zacierania śladów zbrodni. Zatrudnieni przy tej pracy żydowscy więźniowie z obozu koncentracyjnego Kaiserwald zostali zamordowani przez Niemców.

context: Tego dnia w lesie pod Rumbulą zamordowano prawdopodobnie ok. 13 tys. mieszkańców getta w Rydze (nie licząc ludzi zastrzelonych po drodze lub na ulicach getta). Oznacza to, że każdy z ochroniarzy Jeckelna zabił osobiście ponad 1000 osób. W gronie ofiar nie znaleźli się jednak wyłącznie Żydzi łotewscy. 29 listopada do Rygi dotarł bowiem pociąg z Berlina, w którym znajdowało się blisko 1000 niemieckich Żydów. Transport chwilowo pozostawiono na bocznicy kolejowej na stacji Skirotawa. Himmler polecił, aby niemieckich Żydów wyłączyć z akcji eksterminacyjnej. Rozmawiał także w tej sprawie, z szefem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, SS-Obergruppenführerem Reinhardem Heydrichem, który po zakończeniu spotkania sporządził notatkę o treści „Transport Żydów z Berlina, bez likwidacji”. Wbrew rozkazom przełożonych Jeckeln polecił jednak rozstrzelać cały transport w Rumbuli. Natychmiastowej egzekucji uniknął tylko jeden z berlińskich Żydów, który podał się za bratanka feldmarszałka Erharda Milcha.
qas: question: Ilu jeńców zabił każdy członek ochrony Jeckelna?
answers: text: ponad 1000
answer_end: 230
generative_answer: ponad 1000

question: Ile osób straciło życie pod Rumbulą?
answers: text: ok. 13 tys.
answer_end: 68
generative_answer: ok. 13 tys.

question: Skąd przyjechał transport Żydów z Niemiec?
answers: text: z Berlina
answer_end: 353
generative_answer: z Berlina

question: Ilu Żydów z Niemiec znajdowało się w transporcie do Rygi?
answers: text: blisko 1000
answer_end: 390
generative_answer: blisko 1000

question: Gdzie rozstrzelano wszystkich Żydów znajdujących się w pociągu do Rygi?
answers: text: w Rumbuli
answer_end: 875
generative_answer: w Rumbuli

context: Około godziny 6:00 z getta wyprowadzono pierwszą kolumnę. Kolejne partie opuszczały Moskiewskie Przedmieście średnio co pół godziny; ostatnia wyszła z getta około południa. Po drodze Niemcy i Łotysze bezlitośnie mordowali wszystkich Żydów próbujących ucieczki lub opóźniających marsz. Specjalne komando robocze sprowadzone z „małego getta” miało tego dnia zebrać z trasy przemarszu nawet do 300 zwłok. Jednocześnie autobusem komunikacji miejskiej wywieziono z getta pierwszą grupę dzieci i starców, których rozstrzelano w Rumbuli około godz. 8:15. Pierwsza kolumna została natomiast wymordowana w okolicach godziny 9:00. Egzekucje w lesie pod Rumbulą kontynuowano następnie przez cały dzień – aż do godziny 17:00. Przebieg masakry obserwowali m.in. Jeckeln, Lohse, Stahlecker oraz komisarz generalny Łotwy – Otto-Heinrich Drechsler. W masakrze aktywnie uczestniczył Arājs oraz jego zastępca, Herberts Cukurs.
qas: question: Kto zabijał Żydów spowalniających ich przejście?
answers: text: Niemcy i Łotysze
answer_end: 199
generative_answer: Niemcy i Łotysze

question: Kiedy doszło do rozpoczęcia zbrodni w Rumbuli?
answers: text: około godz. 8:15
answer_end: 546
generative_answer: około godz. 8:15

question: Ile osób zmarło w drodze do Rumbuli?
answers: text: do 300
answer_end: 394
generative_answer: do 300

question: Kiedy dotarła pierwsza kolumna do Rumbuli?
answers: text: w okolicach godziny 9:00
answer_end: 619
generative_answer: w okolicach godziny 9:00

question: Jak bardzo istotną rolę w masakrze w Rumbuli odegrał Arājs?
plausible_answers: text: aktywnie uczestniczył
answer_end: 865
generative_answer: Aktywnie uczestniczył