Synagoga Hurwa w Jerozolimie

Synagoga Churba (hebr. ‏בית הכנסת החורבה‎, Bet ha-Keneset ha-Churba, dosł. „ruina”), znana także jako Churbat Rabbi Jehuda ha-Chasid (dosł. „ruina rabina Jehudy Chasida”) – synagoga w Jerozolimie, w Dzielnicy Żydowskiej Starego Miasta.
Synagoga została zbudowana na początku XVIII wieku z inicjatywy pochodzącego z Polski rabina Jehudy Chasida, który przybył do Jerozolimy wraz z grupą Aszkenazyjczyków jako jej przywódca. Budowa synagogi była kosztowna, w związku z czym jej budowniczowie zaciągali pożyczki u miejscowych Arabów. Nie mogąc ściągnąć długów, wierzyciele w 1721 roku zniszczyli synagogę i spalili jej wyposażenie. Budowla przez wiele lat znajdowała się w stanie ruiny i przez to zyskała nazwę churbat rabbi Jehuda ha-Chasid („ruina rabina Jehudy Chasida”). W latach 1856–1864 na miejscu ruin powstała nowa synagoga, którą zbudowali aszkenazyjscy, pochodzący z Litwy uczniowie rabina Eliasza ben Salomona Zalmana i chociaż została oficjalnie nazwana synagogą Bet Ja’akow (tłum. dom Jakuba), okoliczni mieszkańcy wciąż określali ją zwyczajową nazwą Churba („ruina”). Nowa budowla stała się głównym punktem żydowskiego życia duchowego w mieście, a także pełniła rolę głównego miejsca modlitw aszkenazyjskich rabinów, zarówno z Jerozolimy, jak i całej Ziemi Izraela. 27 maja 1948 roku synagoga została celowo zniszczona przez jordańskich żołnierzy Legionu Arabskiego podczas bitwy o Stare Miasto Jerozolimy, będącej częścią I wojny izraelsko-arabskiej.
Po zdobyciu przez Izrael wschodniej Jerozolimy w czasie wojny sześciodniowej w 1967 roku, pojawiły się projekty budowy nowej synagogi na miejscu zniszczonej budowli (m.in. Louisa Kahna, znanego amerykańskiego architekta), jednak żaden z nich nie został ostatecznie zrealizowany. W 1978 roku wybudowano nad ruinami synagogi łuk pamiątkowy, będący w istocie rekonstrukcją jednego z czterech kamiennych łuków, które niegdyś podpierały potężną kopułę synagogi. Łuk ten z czasem stał się znaną atrakcją turystyczną Dzielnicy Żydowskiej, uwiecznianą na fotografiach i pocztówkach. W 2000 roku rząd Izraela zaaprobował plany odbudowy synagogi. Prace budowlane nad rekonstrukcją synagogi Churba rozpoczęły się pod koniec 2005 roku, z kolei 15 marca 2010 roku odbudowana synagoga została oddana do użytku.

context: Po podróży do Egiptu, 23 czerwca 1836 roku Abraham Shlomo Zalman Zoref mając poparcie austriackiego i rosyjskiego konsula w Aleksandrii oraz powołując się na wiedeńskiego barona Salomona Rothschilda uzyskał długo oczekiwany przez społeczność Perushimów firman umożliwiający odbudowę Synagogi Hurwa. Za decyzją Muhammada Alego o wydaniu zgody na inwestycję stała chęć stworzenia więzi finansowych i politycznych z Rotschildem, co z kolei przełożyłoby się na poparcie polityczne ze strony Austrii i Francji. W rzeczywistości udział Rotshilda w sprawie był fortelem. Jak tylko Zoref otrzymał firman, natychmiast skontaktował się z amsterdamskim urzędnikiem Zevim Hirschem Lehrenem i poprosił go o to, aby przeznaczone przez jego brata fundusze na budowę synagog w Palestynie, przekazać na odbudowę Synagogi Hurwa. Jednak Lehren miał wątpliwości, co do tego, czego w istocie dotyczyła treść dekretu Muhammada Alego, jako iż nie widniał w nim zapis o pozwoleniu na budowę dużej synagogi (w liście napisanym w 1849 roku przez przywódców jerozolimskiego kolelu Perushimów do brytyjskiego bankiera Mosesa Montefiore zostało potwierdzone, że firman z 1836 roku nie zezwala na budowę synagogi na dziedzińcu aszkenazyjskim, lecz tylko umożliwia budowę domów mieszkalnych na tym obszarze).
qas: question: Co otrzymał Zoref w 1836 roku?
answers: text: firman
answer_end: 259
generative_answer: firman

question: Co zapewniało otrzymanie firmanu przez Zorefa?
answers: text: odbudowę Synagogi Hurwa
answer_end: 297
generative_answer: odbudowę Synagogi Hurwa

question: Dlaczego Ali przystał na dokonanie inwestycji?
answers: text: chęć stworzenia więzi finansowych i politycznych z Rotschildem
answer_end: 424
generative_answer: chciał stworzyć więzi finansowe i polityczne z Rotschildem

question: Co zrobił Zoref niezwłocznie po uzyskaniu firmanu?
answers: text: natychmiast skontaktował się z amsterdamskim urzędnikiem Zevim Hirschem Lehrenem i poprosił go o to, aby przeznaczone przez jego brata fundusze na budowę synagog w Palestynie, przekazać na odbudowę Synagogi Hurwa
answer_end: 809
generative_answer: natychmiast skontaktował się z amsterdamskim urzędnikiem Zevim Hirschem Lehrenem i poprosił go o to, aby przeznaczone przez jego brata fundusze na budowę synagog w Palestynie, przekazać na odbudowę Synagogi Hurwa

question: Kiedy Zoref wszedł w posiadanie firmanu?
answers: text: 23 czerwca 1836
answer_end: 37
generative_answer: 23 czerwca 1836

context: Po zdobyciu przez Izrael wschodniej Jerozolimy w czasie wojny sześciodniowej w 1967 roku, rozpoczęto dyskusję na temat planów zagospodarowania ruin Synagogi Hurwa, a także projektów ewentualnej budowy nowej synagogi w miejscu dotychczasowej w ramach ogólnego przywracania do stanu sprzed wojny Dzielnicy Żydowskiej. Wielu ważnych polityków i duchownych opowiadało się za rekonstrukcją oryginalnej synagogi, co byłoby zgodne z tradycyjnym, religijnym charakterem tego terenu. Jednak Towarzystwo Rozwoju Dzielnicy Żydowskiej, odpowiedzialne za odbudowę Dzielnicy Żydowskiej zdecydowanie się temu sprzeciwiło. Będący jego członkami architekci i planiści dążyli do stworzenia budynku, który odzwierciedlałby ich nowoczesną, zachodnią tożsamość. Ponadto nie czuli się oni wystarczająco wykwalifikowani w dziedzinie tradycyjnych technik budowlanych, aby zrealizować koncepcję odbudowy synagogi. W dodatku większość oryginalnych, rzeźbionych kamieni i ocalałych elementów dekoracyjnych została usunięta podczas porządkowania gruzowiska, co uczyniło prawdziwą odbudowę nierealną. Zachęceni przez kreatywność modernistycznej architektury i przejawiający sprzeciw wobec XIX-wiecznego projektowania, opartego o harmonizowanie z orientalnym krajobrazem wspierali oni ideę realizacji nowoczesnego projektu autorstwa wybitnego architekta.
qas: question: Kiedy miała miejsce wojna sześciodniowa?
answers: text: 1967 roku
answer_end: 88
generative_answer: W 1967 roku

question: Za odbudową synagogi Hurwa w jakiej wersji opowiadali się politycy i duchowni?
answers: text: oryginalnej
answer_end: 396
generative_answer: oryginalnej

question: Jaka organizacja była odpowiedzialna za odbudowę dzielnicy żydowskiej w Jerozolimie po wojnie sześciodniowej?
answers: text: Towarzystwo Rozwoju Dzielnicy Żydowskiej
answer_end: 522
generative_answer: Towarzystwo Rozwoju Dzielnicy Żydowskiej

question: Co się stało z oryginalnymi elementami dekoracyjnymi w zniszczonej synagodze Hurwa?
answers: text: została usunięta
answer_end: 995
generative_answer: Została usunięta

question: Jaki architekt był odpowiedzialny za odbudowę synagogi Hurwa?
plausible_answers: text: wybitnego architekta
answer_end: 1323
generative_answer: wybitnego architekta