Zhu Qizhen

Zhu Qizhen, (chiń. trad. 朱祁鎮; Wade-Giles Chu Ch’i-chen; ur. 29 listopada 1427, zm. 23 lutego 1464) – szósty cesarz Chin z dynastii Ming, panujący w latach 1435–1449 w erze Zhengtong (正統) i ponownie w latach 1457–1464 w erze Tiānshùn (天順).
Zhu Qizhen był najstarszym synem cesarza Xuande (1425–1435), który zmarł kiedy miał on zaledwie osiem lat. Ta sytuacja doprowadziła do wielu problemów proceduralnych, ponieważ zgodnie z zasadami ustalonymi przez założyciela dynastii Ming, Hongwu (1368–1398), decyzje w sprawach państwa mógł podejmować tylko sam cesarz i nie była możliwa jakakolwiek regencja. Z tego powodu rząd funkcjonował nominalnie pod kontrolą cesarza-dziecka, jednak faktyczną regencję sprawowała cesarzowa wdowa Zheng oraz eunuch Wang Zhen, który cieszył się całkowitym zaufaniem cesarza.
Po śmierci cesarzowej wdowy w 1442 Zhu Qizhen rzeczywiście przejął władzę, a jego armia wygrała wojnę toczoną z Tajami atakującymi prowincję Junnan. To zwycięstwo zachęciło cesarza do osobistego poprowadzenia kampanii przeciwko Ojratom, jednak fatalnie dowodzona przez Wang Zhena armia cesarstwa została w 1449 niemal zupełnie zniszczona przez ich wodza, Esena, cesarz zaś dostał się do niewoli. To wydarzenie uważane jest za punkt zwrotny okresu Ming, kończący erę chińskiej przewagi militarnej nad koczownikami.
W Pekinie cesarzem obwołano brata Zhu Qizhena, Jingtaia. Zhu Qizhen po powrocie do stolicy w 1450 trafił do aresztu domowego. Władzę przywrócił mu zamach stanu przeprowadzony 11 lutego 1457. Drugie panowanie Zhu Qizhena było niepopularne, ponieważ ukarał on wielu urzędników tylko za ich współpracę z Jingtaiem, niezależnie od rzeczywistych zasług, w tym m.in. skazał na śmierć ministra wojny Yu Qiana, powszechnie uważanego za bohatera, który ocalił Pekin przed Ojratami. Zhu Qizhen podczas swego panowania wydał edykty zabraniające prywatnego handlu porcelaną, co sprawiło że ery Zhengtong, Jingtai i Tianshun są znane z braku porcelany i nazywane przez zachodnich specjalistów Ceramicznym Interregnum.

context: W tej sytuacji Esen zaoferował wypuszczenie swojego jeńca, co w Pekinie przyjęto z niechęcią. W tym czasie rozpoczęto tam kampanię mającą na celu zdyskredytowanie Zhu Qizhena, a Jingtai ustanowił swoją matkę cesarzową-wdową, a żonę cesarzową. Było jasne, że mimo początkowej niechęci do objęcia tronu teraz nie zamierzał on zrzekać się go na rzecz powracającego Zhu Qizhena. Dwie misje, jakie Jingtai wysłał do Esena, na których czele stali Li Shi i Yang Shan, w przekazanych listach w ogóle nie wspominały o cesarskim jeńcu. Tymczasem Zhu Qizhen oświadczył Li Shi, że chce wrócić do Chin nawet jako zwykły poddany. Ostatecznie Yang Shan, który wcześniej służył Zhu Qizhenowi, we wrześniu zabrał go do Chin na własną odpowiedzialność, gwarantując Esenowi, że przywrócone zostaną relacje "trybutarne", czyli handlowe. 19 września Zhu Qizhen dotarł do Pekinu. Urzędnikom zakazano go witać i wysłano naprzeciwko niemu tylko dwóch lub trzech ludzi z lektyką i dwoma końmi. Jingtai spotkał się z nim przy bocznych drzwiach pałacu i Zhu Qizhen zrzekł się wszelkich pretensji do tronu, po czym natychmiast przetransportowano go do Pałacu Południowego, gdzie mieszkał wraz z rodziną w areszcie domowym przez następne sześć i pół roku. Każdego roku w jego urodziny urzędnicy składali oficjalną prośbę o możliwość złożenia mu życzeń i regularnie spotykali się z odmową. W tym czasie w czerwcu 1452 syn Jingtaia został oficjalnym następcą tronu w miejsce Zhu Jianshena, jednak zmarł niespełna rok później.
qas: question: Czy matka Jingtai straciła swojego męża?
answers: text: Jingtai ustanowił swoją matkę cesarzową-wdową
answer_end: 223
generative_answer: tak

question: Kim została żona Jingtaia?
answers: text: cesarzową
answer_end: 241
generative_answer: cesarzową

question: Czy Jingtain nie chciał na początku zasiadać na tronie?
answers: text: mimo początkowej niechęci do objęcia tronu teraz nie zamierzał on zrzekać się go
answer_end: 338
generative_answer: tak

question: Czy Jingtain został aresztowany?
plausible_answers: text: mieszkał wraz z rodziną w areszcie domowym
answer_end: 1193
generative_answer: tak

question: Jak długo syn Jingtaia sprawował władzę?
answers: text: rok
answer_end: 1485
generative_answer: rok