TOS-1

TOS-1 (TOS-1M „Buratino” i TOS-1A „Sołncepiok” po modyfikacji) – radziecki i rosyjski system artylerii rakietowej, którego głównym elementem jest samobieżna wieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa na podwoziu czołgu T-72 lub T-90.
Ze względu na rodzaj używanej amunicji (pociski termobaryczne) nazywana ciężkim miotaczem ognia (rus. тяжёлая огнемётная система). W literaturze można napotkać różne inne określenia, np. wyrzutnia rakiet zapalających.
Broń tego typu wywodzi się od radzieckiej fascynacji ładunkami termobarycznymi (paliwowo-powietrznymi), które postrzegano jako pewnego rodzaju substytut taktycznych ładunków atomowych.
Przydomek pierwszej wersji wyrzutni – Buratino zaczerpnięto od bohatera rosyjskiej wersji Pinokia autorstwa Aleksieja Tołstoja, nawiązując do uwydatnionego kształtu głowic jej pocisków.
TOS-1 został zaprojektowany w celu niszczenia umocnień, siły żywej i lekkoopancerzonych oddziałów przeciwnika oraz wspierania oddziałów piechoty i lekkich pojazdów bojowych, a także rozniecania pożarów. System może wspierać ogniem własne jednostki na linii frontu, w sytuacji walk pozycyjnych, np. w trakcie przełamywania (neutralizacji) umocnionych pozycji przeciwnika w terenie zabudowanym, obszarach górskich czy w rejonach ufortyfikowanych lub zaminowanych.

context: System opierał się na idei stworzenia mobilnej wyrzutni pocisków rakietowych, która jedną, szybką salwą byłaby w stanie pokryć, a w rezultacie zniszczyć stosunkowo duże terytorium przeciwnika. Pierwsze doświadczalne egzemplarze poddano próbom bojowym w latach 1978-79. Była to 30-rakietowa, kompaktowa (zestaw pocisków umieszczonych w łatwo wymienialnej kasecie), opancerzona wyrzutnia rakiet z głowicami termobarycznymi, oparta na podwoziu czołgu T–72 (otrzymała oznaczenie BM-1). Współdziałała z wozem transportowo-załadunkowym (ciężarówką z zapasem pocisków) KrAZ-255. W początkowej fazie opracowania projekt otrzymał kryptonim „Obiekt 634”. Duża masa zakrytych prowadnic (kaset) w zestawieniu ze stosunkowo krótkim dystansem ostrzału (400-3500 metrów), który narażał obsługę wyrzutni na bezpośredni ostrzał ze strony przeciwnika, wymógł na konstruktorach opancerzenie całego pojazdu i umieszczenie go na podwoziu czołgu. Sięgnięto po sprawdzoną konstrukcję czołgu T-72, w którym na miejscu wieży umieszczono obrotową platformę z prowadnicami. W rezultacie otrzymano pojazd stosunkowo lekki, mobilny, doskonale radzący sobie w trudnych warunkach terenowych, a przede wszystkim dysponujący olbrzymią siłą ognia, który chroniona pancerzem, nieduża obsługa była w stanie prowadzić szybko, precyzyjnie i niezależnie. W 1980 roku system przeszedł pomyślnie próby państwowe. Po raz pierwszy zestaw TOS oficjalnie zaprezentowano na wystawie uzbrojenia w Omsku w 1999 roku.
qas: question: Na jakim rodzaju wyrzutni opierał się TOS-1?
answers: text: mobilnej
answer_end: 46
generative_answer: mobilnej

question: Jak nazywała się wyrzutnia rakiet z głowicami termobarycznymi, wyprodukowana pod koniec lat 70-tych?
answers: text: BM-1
answer_end: 479
generative_answer: BM-1

question: Na jaką odległość mógł atakować BM-1?
answers: text: 400-3500 metrów
answer_end: 754
generative_answer: 400-3500 metrów

question: Kiedy T-72 zdał egzaminy państwowe?
plausible_answers: text: W 1980
answer_end: 1322
generative_answer: W 1980

question: W jakim mieście debiutował zestaw TOS w ramach wystaw?
answers: text: w Omsku
answer_end: 1455
generative_answer: w Omsku