John D. Rockefeller

John Davison Rockefeller (ur. 8 lipca 1839 w Richford w stanie Nowy Jork, zm. 23 maja 1937 w Ormond Beach w stanie Floryda) – amerykański przedsiębiorca, filantrop i fundator Uniwersytetu Chicagowskiego. Obecnie uważany za najbogatszego człowieka w historii, który w ciągu całego swojego życia zgromadził majątek o wartości 660 mld dolarów (według przelicznika z 2007). Jego majątek odziedziczył jedyny syn John D. Rockefeller Jr., a następnie wnuki: John D. Rockefeller 3rd., Nelson, Laurance, Winthrop, David i ich najstarsza siostra Abby.
W 1870 John D. Rockefeller, William Rockefeller, Henry Flagler, Jabez A. Bostwick, chemik Samuel Andrews oraz nieoficjalnie Stephen V. Harkness założyli spółkę naftową w Cleveland, Ohio znaną jako Standard Oil Company.
Charakterystyczną polityką przedsiębiorstwa była koncentracja pionowa, umożliwiająca obniżanie kosztów przerobu ropy poprzez skupowanie jej wprost od producentów, tworzenie własnych magazynów i wykupowanie węzłów przesyłowych (koleje, rurociągi). J. D. Rockefeller starał się doskonalić każdy aspekt prowadzonej działalności. Czasem dołączał do brygady robotników, dla lepszego zrozumienia ich pracy. Znana jest historia, gdy Rockefeller prowadził inspekcję w jednym z zakładów, gdzie rozlewano naftę do blaszanych kanistrów. Od jednego z pracowników dowiedział się, że do zalutowania kanistra używa się 40 kropel cyny. Kazał więc spróbować z 38 kroplami – pojawiały się wycieki. W tej sytuacji zdecydował o użyciu 39 kropel cyny – okazało się, że tyle wystarczyło. Od tej pory owe 39 kropel stało się normą w zakładach Standard Oil. Sam pomysłodawca zagadnięty po latach stwierdzał z uśmiechem: Zaoszczędziliśmy fortunę, naprawdę fortunę.
Rockefeller płacił swoim pracownikom więcej niż konkurencja oraz nagradzał pomysły ulepszające prowadzenie przedsiębiorstwa, przez co firma nie doświadczała fali strajków powszechnych w owym czasie. W Standard Oil prowadzono bardzo oszczędne wykorzystanie surowców, wszelkie odpady, w tym również benzynę, restrykcyjnie wykorzystywano. Kiedy inne przedsiębiorstwa wypuszczały benzynę do rzek jako niepotrzebny odpad, w Standard Oil wykorzystywano ją do napędzania maszyn. Działania te pozwoliły obniżyć koszt rafinacji galonu ropy z 3 centów (ówczesnych) w 1869 do 0,3–0,5 centa w 1885. W tym samym czasie ceny nafty spadły z ponad 30 centów do 8 centów. Dzięki umowie z koleją na przewóz ropy i uzyskaniu opustów do 70% wartości ceny przewozu możliwe było obniżanie cen rynkowych.
Wraz ze wzrostem fortuny działalność charytatywna Rockefellera przybrała formę zinstytucjonalizowaną. W 1892 wspomógł nowo założony Uniwersytet Chicagowski kwotą ówczesnych 600 000 dolarów. Korzystając z porad Fredericka Taylora Gatesa i Wiwekanandy, powołał do życia Instytut Badań Medycznych oraz Radę Edukacyjną, która otworzyła serie szkół w najbiedniejszych dzielnicach. W 1913 utworzył Fundację Rockefellera na której cele statutowe przeznaczył 250 milionów dolarów. W 1918 utworzył Fundację im. Pamięci Laury Spelman, której celem było wspieranie badań społecznych. Całość kwoty jaką przeznaczył na działalność charytatywną szacuje się na ponad 500 milionów dolarów.
W szczytowym okresie swojej działalności przypadającym na lata 1880–1890 przedsiębiorstwo Rockefellera przerabiało powyżej 90% światowego wydobycia ropy naftowej. W tym czasie przedsiębiorstwo zatrudniało ponad 100 000 pracowników. Opinia publiczna zarzucała spółce działania mające na celu utworzenie monopolu. W 1882 Standard Oil Co. zostało przekształcone w Standard Oil Trust z siedzibą w New Jersey, zrzeszający pod wspólnym kierownictwem szereg korporacji wchodzących w skład dawnego Standard Oil Company.
W 1890 Kongres przyjął ustawę antytrustową, nakładającą sankcje na działania monopolistyczne. W 1911, na mocy wyroku Sądu Najwyższego w sprawie demonopolizacji przetwarzania ropy naftowej, Standard Oil Trust został podzielony na trzydzieści cztery niezależne przedsiębiorstwa. Obecnie istniejące to Chevron i ExxonMobil.
John D. Rockefeller zmarł w wieku 97 lat w swoim domu w Ormond Beach i został pochowany na cmentarzu Lake View w Cleveland.

context: Bogactwo zgromadzone przez Rockefellera w ciągu całego swojego życia oddziaływało na aspiracje biznesowo-polityczne całej rodziny w ciągu XX stulecia. Syn Johna. D. Rockefellera Jr., David Rockefeller był przez 20 lat CEO banku Chase Manhattan (obecnie część JPMorgan Chase). Jego drugi syn, Nelson Aldrich Rockfeller, był gubernatorem Nowego Jorku z ramienia Partii Republikańskiej oraz 41 wiceprezydentem Stanów Zjednoczonych. Czwarty syn Winthrop Aldrich Rockefeller był gubernatorem stanu Arkansas, także jako członek Partii Republikańskiej. Jego wnukowie, Abigail Aldrich „Abby” Rockefeller i John Davison Rockefeller III zostali filantropami. Wnuk, Laurance Spelman Rockefeller został działaczem ruchu na rzecz ochrony przyrody. Prawnuk John Davison „Jay” Rockefeller IV piastował z ramienia Partii Demokratycznej urząd senatora ze stanu Zachodniej Wirginii od 1985 do 2015, a wcześniej był gubernatorem tego stanu. Winthrop Paul Rockefeller przez 10 lat był zastępcą gubernatora stanu Arkansas.
qas: question: Funkcję CEO jakiej instytucji sprawował przez dwie dekady David Rockefeller?
answers: text: banku Chase Manhattan
answer_end: 243
generative_answer: banku Chase Manhattan

question: Jakie sukcesy osiągnął w ramach swojej kariery politycznej Nelson Aldrich Rockfeller?
answers: text: był gubernatorem Nowego Jorku z ramienia Partii Republikańskiej oraz 41 wiceprezydentem Stanów Zjednoczonych
answer_end: 427
generative_answer: był gubernatorem Nowego Jorku z ramienia Partii Republikańskiej oraz 41 wiceprezydentem Stanów Zjednoczonych

question: Urząd gubernatora jakiego obszaru sprawował najmłodszy syn Rockefellera?
answers: text: stanu Arkansas
answer_end: 501
generative_answer: stanu Arkansas

question: Jacy wnukowie Johna Davisona wybrali karierę filantropów?
answers: text: Abigail Aldrich „Abby” Rockefeller i John Davison Rockefeller III
answer_end: 626
generative_answer: Abigail Aldrich „Abby” Rockefeller i John Davison Rockefeller III

question: W jakim okresie prawnuk Rockefellera sprawował urząd gubernatora stanu Arkansas?
plausible_answers: text: od 1985 do 2015
answer_end: 879
generative_answer: od 1985 do 2015