Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Uhrusku

Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy, także spotykany zapis Zaśnięcia Matki Bożej – prawosławna cerkiew filialna w Uhrusku. Należy do parafii Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy we Włodawie, w dekanacie Chełm diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Usytuowana na obrzeżach wsi, na niskim i płaskim wzniesieniu, na którym w średniowieczu znajdował się gród założony przez Daniela Halickiego.
Prawosławna cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Uhrusku istniała jeszcze przed 1220 i przez pierwsze dekady funkcjonowania posiadała status soboru. Utraciła go, gdy Uhrusk przestał być siedzibą eparchii. Do lat 1267–1268 była to cerkiew monasterska. Kolejne świątynie powstawały na tym samym miejscu przed 1429 i w 1785. Od XVII w. cerkiew w Uhrusku należała do Kościoła unickiego. Obecnie istniejąca (XXI w.) świątynia została zbudowana w 1849, zaś w 1875 przeszła razem z całą diecezją chełmską do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W ramach adaptacji i przebudowy budynku wstawiono do niego ikonostas powstały z połączenia dwóch pounickich ołtarzy bocznych, a prawdopodobnie także dobudowano przedsionek z wieżą-dzwonnicą. W 1915 cerkiew została porzucona, gdy prawosławni mieszkańcy Uhruska udali się na bieżeństwo. W latach 1920–1927 była remontowana w związku ze znacznymi stratami, jakie poniosła w czasie I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej. Obiekt był ponownie czynny od 1920 do 1947, gdy został zamknięty po wywózkach prawosławnych Ukraińców w ramach Akcji „Wisła”. W 1957 lub 1958 cerkiew przywrócono do użytku liturgicznego jako filię parafii we Włodawie; w związku ze zniszczeniem części jej wyposażenia w ciągu poprzedniej dekady zostało ono uzupełnione o elementy ze zniszczonej w 1938 cerkwi w Zbereżu.

context: W 1944 cerkiew została uszkodzona w czasie działań wojennych. Po zakończeniu II wojny światowej i wysiedleniach ludności ukraińskiej do ZSRR w Uhrusku i Kosyniu pozostały 252 osoby wyznania prawosławnego (dane z 1947). W tym samym roku, w ramach Akcji „Wisła”, z Uhruska wywieziono niemal wszystkich prawosławnych, a parafia zawiesiła działalność. Według niektórych źródeł cerkiew została ponownie otwarta w 1957, według innych nastąpiło to w roku następnym. Władze państwowe wyraziły wówczas zgodę na otwarcie dwóch nowych cerkwi na Lubelszczyźnie – w Zamościu i właśnie w Uhrusku. Żadna z wymienionych świątyń nie uzyskała jednak powtórnie statusu cerkwi parafialnej, a jedynie filii. W przypadku cerkwi uhruskiej oznaczało to podporządkowanie jej parafii we Włodawie. Władze państwowe zgodziły się na otwarcie obydwu świątyń, gdyż hierarchowie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego przekonywali, że ich funkcjonowanie umożliwi prowadzenie działalności misyjnej wśród grekokatolików. Zamkniętą świątynią w okresie, gdy nie była użytkowana przez wiernych, opiekował się Kościół katolicki. Po otwarciu budowli okazało się, że jej cenne wyposażenie zostało rozkradzione lub zniszczone. W związku z tym do cerkwi przeniesiono niektóre elementy wyposażenia zburzonej w czasie akcji rewindykacyjnej r. 1938 cerkwi św. Jerzego w Zbereżu. Według innego źródła nastąpiło to dopiero w 1960; sześć lat później cały ikonostas uhruskiej cerkwi został odrestaurowany. W 1969 do parafii we Włodawie należało łącznie 300 osób, nie wiadomo jednak, ile z nich uczęszczało stale do filialnej cerkwi w Uhrusku.
qas: question: Ile było wyznawców prawosławia w Kostyniu po wysiedleniach do ZSRR?
plausible_answers: text: 252
answer_end: 174
generative_answer: 252

question: Jakiej parafii była podległa uhruska cerkiew?
answers: text: we Włodawie
answer_end: 769
generative_answer: we Włodawie

question: Co stało się z wyposażeniem cerkwi? 
answers: text: zostało rozkradzione lub zniszczone
answer_end: 1195
generative_answer: zostało rozkradzione lub zniszczone

question: W którym roku zburzono cerkiew św. Jerzego w Zbereżu?
answers: text: 1938
answer_end: 1314
generative_answer: 1938

question: Jaka akcja przyczyniła się do ponownego otwarcia cerkwi? 
plausible_answers: text: „Wisła”
answer_end: 259
generative_answer: „Wisła”

context: Kolejna świątynia prawosławna w Uhrusku powstała przed 1429. Pozostawała w jurysdykcji prawosławnej eparchii chełmskiej. Do Kościoła unickiego przeszła po zawarciu unii brzeskiej, w XVII w. Od 1661 była siedzibą parafii unickiej. Trzecia z kolei cerkiew, także unicka, została wzniesiona w Uhrusku w 1785 z fundacji Barbary Noskowskiej, uzupełnionej o fundusze przekazane na ten cel jeszcze w 1661 przez kasztelanową płocką Stanisławę (według innego źródła – Barbarę) Krasińską. Obiekt służył parafii liczącej 580 wiernych. Była to budowla drewniana.
qas: question: Kiedy powstała pierwsza świątynia prawosławna w Uhrusku?
plausible_answers: text: przed 1429
answer_end: 59
generative_answer: przed 1429

question: Jaka eparchia stanowi zwierzchnictwo nad świątynią w Uhrusku w kościele prawosławnym?
answers: text: chełmskiej
answer_end: 119
generative_answer: chełmska

question: Z jakiego materiału skonstruowana była trzecia cerkiew w Uhrusku?
answers: text: drewniana
answer_end: 549
generative_answer: Z drewna

question: Jaką funkcję pełniła Stanisława Krasińska?
answers: text: kasztelanową
answer_end: 416
generative_answer: Kasztelanowej

question: Ile osób mogła pomieścić trzecia cerkiew w Uhrusku
plausible_answers: text: 580
answer_end: 513
generative_answer: 580