Jeńcy sowieccy w niewoli niemieckiej (1941–1945)

Jeńcy sowieccy w niewoli niemieckiej w latach 1941–1945 – około 5,7-milionowa grupa żołnierzy Armii Czerwonej, wziętych do niewoli przez wojska niemieckie w trakcie działań wojennych prowadzonych na froncie wschodnim II wojny światowej w latach 1941–1945.
Z tej grupy nawet do 3,3 mln jeńców nie dożyło wyzwolenia. Większość z nich zginęła na skutek wyniszczających warunków niewoli – świadomie stworzonych przez Niemców w obozach jenieckich. Ponadto setki tysięcy wziętych do niewoli czerwonoarmistów padło ofiarą bezpośredniej eksterminacji, prowadzonej między innymi w nazistowskich obozach koncentracyjnych. Po zakończeniu wojny ocaleni jeńcy byli masowo represjonowani przez stalinowski reżim.

context: Pod koniec 1941 roku Niemcy zaczęli stopniowo rewidować swoją politykę wobec jeńców sowieckich. 30 października 1941 Hitler wyraził zgodę na osadzanie jeńców w obozach ulokowanych na przedwojennym terytorium Rzeszy. Decyzja ta pobudziła niemieckie władze do podjęcia dalszych kroków na rzecz poprawy sytuacji jeńców. W listopadzie 1941 Grupa Armii „Środek” zrezygnowała z praktyki pieszego pędzenia jeńców do obozów. 22 listopada zakazano również przewożenia jeńców odkrytymi wagonami-platformami. Racje dla sowieckich jeńców pracujących w Niemczech wzrosły na tyle, że osiągnęły poziom racji jeńców innych narodowości. OKH również nakazało podniesienie racji dla jeńców przebywających w obozach przejściowych w strefie przyfrontowej. Jednocześnie OKW poleciło podzielić jeńców na trzy kategorie – w zależności od ich zdolności do pracy (połowa listopada 1941). Pierwsza kategoria – obejmująca jeńców całkowicie zdolnych do pracy – miała otrzymywać normalne racje żywnościowe. Jeńcy zdolni do pracy pod warunkiem poprawy ich stanu zdrowia mieli zostać objęci specjalnym traktowaniem – obejmującym m.in. wypoczynek w izbach chorych lub ogrzewanych barakach z opieką medyczną. Los jeńców trwale niezdolnych do pracy nie został oficjalnie skonkretyzowany, lecz zdecydowaną większość zaliczonych do tej kategorii czerwonoarmistów czekała zagłada. Dla większości radzieckich jeńców złagodzenie niemieckiej polityki przyszło jednak zbyt późno – zwłaszcza gdy wziąć pod uwagę fakt, że wiele z powyższych rozkazów i zaleceń nie zostało nigdy zrealizowanych.
qas: question: Gdzie umieszczono więźniów w październiku 1941 roku?
plausible_answers: text: w obozach ulokowanych na przedwojennym terytorium Rzeszy
answer_end: 214
generative_answer: w obozach ulokowanych na przedwojennym terytorium Rzeszy

question: Czego zaniechała grupa "Środek" w listopadzie?
answers: text: pieszego pędzenia jeńców do obozów
answer_end: 415
generative_answer: pieszego pędzenia jeńców do obozów

question: Kiedy zabroniono transportu więźniów odsłoniętymi wagonami? 
answers: text: 22 listopada
answer_end: 429
generative_answer: 22 listopada

question: Kto należał do pierwszej kategorii więźniów OKW?
answers: text: jeńców całkowicie zdolnych do pracy
answer_end: 929
generative_answer: jeńcy całkowicie zdolni do pracy

question: Jakie racje otrzymywali więźniowie przyporządkowani do pierwszej kategorii?
answers: text: normalne
answer_end: 957
generative_answer: normalne

context: 6 sierpnia 1941 roku oddział administracji wojskowej kwatermistrzostwa wojsk lądowych (Abteilung Kriegsverwaltung, Generalquartiermeister in OKH) wydał pierwsze ogólne wytyczne dotyczące wyżywienia jeńców. Przewidywały one, że jeńcy będą otrzymywać tylko niezbędne racje, aby nie narażać na szwank morale na froncie wewnętrznym. Celem usprawiedliwienia polityki głodzenia jeńców przypomniano, że ZSRR nie podpisał konwencji genewskich. Wytyczne precyzowały, że norma żywieniowa dla jeńców niepracujących powinna wynosić 2040 kalorii dziennie, natomiast dla pracujących – 2200 kalorii. Była to skrajnie mała racja nawet przy założeniu, że jeńcy rzeczywiście by ją otrzymywali. W rzeczywistości wzięci do niewoli czerwonoarmiści zazwyczaj otrzymywali znacznie mniejsze ilości pożywienia, a z końcem sierpnia 1941 zaczęli już masowo umierać z głodu. 21 października racje dla niezdolnych do pracy jeńców zmniejszono o kolejne 27 proc., co i tak było czystą teorią jeżeli wziąć pod uwagę fakt, iż jeńcy nie otrzymywali regularnych posiłków, a ranni, chorzy i najsłabsi rzadko kiedy otrzymywali jakiekolwiek pożywienie. Co więcej, generał Wagner rozkazał, aby żywność przeznaczona dla jeńców pochodziła wyłącznie z obszarów, na których ulokowane były obozy jenieckie (z Wehrmachtu zdjęto tym samym odpowiedzialność za jej transport do obozów). Tymczasem zgodnie z założeniami „planu głodowego” artykuły spożywcze konfiskowane na okupowanych terenach ZSRR miały w pierwszym rzędzie trafiać do oddziałów Wehrmachtu, następnie do ludności cywilnej w Niemczech i ludności okupowanych obszarów, a dopiero na samym końcu do obozów jenieckich. 13 listopada 1941 roku generał Wagner wprost oświadczył, iż „niepracujący jeńcy znajdujący się w obozach jenieckich mają głodować”. Niemieckim żołnierzom tłumaczono, że karmienie jeńców jest równoznaczne odbieraniem pożywienia niemieckim dzieciom. Ludności okupowanych obszarów surowo zabroniono niesienia jakiejkolwiek pomocy jeńcom. Alfred Rosenberg, minister ds. okupowanych terytoriów wschodnich, poczuł się wręcz zmuszony zwrócić uwagę feldmarszałka Keitla, iż „los radzieckich jeńców wojennych jest tragedią największego formatu […] na terenach Związku Radzieckiego na podstawie istniejących wiadomości, ludność miejscowa miała najlepsze chęci oddać żywność do dyspozycji jeńców. Kilku zapobiegliwych komendantów obozów z powodzeniem skorzystało z tej okazji. Jednakże w większości przypadków zakazali oni ludności cywilnej dostarczania jeńcom żywności i woleli raczej skazać ich na śmierć głodową”. Ponadto w niektórych dywizjach w strefie frontowej wydano rozkazy, aby jeńców pozbawiać odzieży zimowej.
qas: question: Jak mieli być karmieni jeńcy, zgodnie z wytycznymi wydanymi 6 sierpnia 1941 roku?
answers: text: otrzymywać tylko niezbędne racje
answer_end: 270
generative_answer: otrzymywać tylko niezbędne racje

question: Jakim argumentem próbowano uzasadnić politykę głodzenia jeńców?
answers: text: ZSRR nie podpisał konwencji genewskich
answer_end: 434
generative_answer: ZSRR nie podpisał konwencji genewskich

question: Czy jeńcy przyjmowali posiłki o wartości kalorycznej zgodnej z pierwotnymi ustaleniami?
answers: text: W rzeczywistości wzięci do niewoli czerwonoarmiści zazwyczaj otrzymywali znacznie mniejsze ilości pożywienia
answer_end: 784
generative_answer: nie

question: Dlaczego zwiększenie kaloryczności porcji żywieniowych przewidzianych dla niepracujących jeńców o dwadzieścia siedem procent, nie miało w rzeczywistości znaczenia?
plausible_answers: text: jeńcy nie otrzymywali regularnych posiłków, a ranni, chorzy i najsłabsi rzadko kiedy otrzymywali jakiekolwiek pożywienie
answer_end: 1113
generative_answer: jeńcy nie otrzymywali regularnych posiłków, a ranni, chorzy i najsłabsi rzadko kiedy otrzymywali jakiekolwiek pożywienie

question: Skąd miał być pozyskiwany pokarm przeznaczony dla jeńców, zgodnie z rozporządzeniem generała Wagnera?
answers: text: wyłącznie z obszarów, na których ulokowane były obozy jenieckie
answer_end: 1261
generative_answer: wyłącznie z obszarów, na których ulokowane były obozy jenieckie