Lisowicia

Lisowicia – monotypowy rodzaj wymarłych terapsydów z grupy dicynodontów. Jedynym znanym przedstawicielem jest Lisowicia bojani, którego kopalne ślady istnienia odkrył zespół polskich paleobiologów i geologów pod kierunkiem Tomasza Suleja, profesora Instytutu Paleobiologii PAN w Warszawie oraz Grzegorza Niedźwiedzkiego, biologa z Uniwersytetu w Uppsali. Odkrycia dokonali podczas prac paleontologicznych na terenie cegielni w Lipiu Śląskim. Naukowcy opublikowali wyniki swoich prac w 2019 na łamach czasopisma Science. Lisowicia bojani żyła w późnym triasie, pod koniec noryku lub na początku retyku; gatunek ten jest obecnie najmłodszym znanym zwierzęciem, które z pewnością było przedstawicielem dicynodontów.

context: Amerykański paleontolog z Uniwersytetu Edynburskiego, dr Stephen Brusatte, wyjaśnił, że odkrycie polskich naukowców było zaskakujące. Rzuca ono nowe światło na historię epoki pierwszych dinozaurów. Dicynodonty, do których zaliczane jest odkryte zwierzę, należały do pierwszych kręgowców, które z powodzeniem żywiły się niemal wyłącznie roślinami. Od środkowego permu do początków późnego triasu dicynodonty były jedną z najbardziej zróżnicowanych grup synapsydów; przedstawiciele tej grupy prehistorycznych kręgowców ewoluowali w różnych kierunkach – niektóre dicynodonty wiodły życie podziemne, jak współczesne krety, inne żyły na drzewach, a jeszcze inne osiągały rozmiary porównywalne ze współczesnymi hipopotamami. Przed odkryciem Lisowicia nie były znane triasowe dicynodonty, których szacowana długość ciała przekraczałaby 3–3,5 metra, a masa – 1–2 tony; największe znane dotąd triasowe dicynodonty nie osiągały zatem rozmiarów ciała większych niż największe znane permskie synapsydy, takie jak dinocefale z rodzajów Tapinocephalus czy Moschops. W późnym triasie po raz pierwszy wielkie rozmiary, znacząco przewyższające rozmiary dicynodontów innych niż Lisowicia, zaczęły osiągać dinozaury z grupy zauropodomorfów, obejmującej zauropody i ich najbliższych krewnych; na początku następującego po triasie okresu jurajskiego niektóre gatunki przekraczały już 15 metrów długości i 10 ton masy ciała. Przed odkryciem Lisowicia nie były znane żadne niebędące dinozaurami późnotriasowe zwierzęta lądowe osiągające rozmiary porównywalne z rozmiarami pierwszych wielkich zauropodomorfów; odkrycie Lisowicia sugeruje, że przyczyną osiągania przez dinozaury wielkich rozmiarów nie musiały być występujące tylko u nich cechy anatomii, a ich rozmiary mogły wynikać z oddziaływania czynników ekologicznych, które powodowały również zwiększenie rozmiarów ciała przedstawicieli innych grup zwierząt, np. dicynodontów.
qas: question: Na jakiej uczelni pracował dr Brusatte?
answers: text: Uniwersytetu Edynburskiego
answer_end: 52
generative_answer: Uniwersytecie Edynburskim

question: Co stanowiło pożywienie dicynodontów?
answers: text: niemal wyłącznie roślinami
answer_end: 345
generative_answer: Niemal wyłącznie rośliny

question: Czy dicynodonty należą do kręgowców?
answers: text: Dicynodonty, do których zaliczane jest odkryte zwierzę, należały do pierwszych kręgowców
answer_end: 286
generative_answer: tak

question: Jak czynniki ekologiczne wpływały na rozmiary dinozaurów?
answers: text: powodowały również zwiększenie rozmiarów ciała
answer_end: 1852
generative_answer: Powodowały zwiększenie rozmiarów ciała

question: Czy gabaryty dinozaurów były uzależnione tylko od anatomii?
answers: text: odkrycie Lisowicia sugeruje, że przyczyną osiągania przez dinozaury wielkich rozmiarów nie musiały być występujące tylko u nich cechy anatomii
answer_end: 1728
generative_answer: nie

context: L. bojani wiodła życie w środowisku ziemnowodnym, nad brzegami mokradeł. Była roślinożercą. Skamieniałe szczątki roślin znalezione w pobliżu szczątków dicynodonta sugerują, że L. bojani mogła spożywać rośliny nagozalążkowe z rodzaju Brachyphyllum lub Pagiophyllum z rodziny araukariowatych albo Hirmeriella z rodziny Cheirolepidiaceae. Odnalezione w Lipiu Śląskim koprolity przypisywane dicynodontom potwierdzają roślinną dietę tych zwierząt. W koprolitach odnaleziono ślady pyłków i zarodników, kutykuli oraz zdrewniałe części roślin nagozalążkowych. Wskazuje to na przeważnie wysoką wartość odżywczą spożywanych roślin. Na L. bojani prawdopodobnie polował żyjący wówczas na tym samym terenie archozaur Smok wawelski. Na niektórych ze znalezionych skamieniałych kości dicynodonta widoczne są ślady zębów pasujące do uzębienia tego archozaura.
qas: question: Jakie gatunki roślin mogły stanowić podstawę jej diety?
answers: text: rośliny nagozalążkowe z rodzaju Brachyphyllum lub Pagiophyllum z rodziny araukariowatych albo Hirmeriella z rodziny Cheirolepidiaceae
answer_end: 334
generative_answer: rośliny nagozalążkowe z rodzaju Brachyphyllum lub Pagiophyllum z rodziny araukariowatych albo Hirmeriella z rodziny Cheirolepidiaceae

question: Jakie substancje odkryto w koprolitach należących do dicynodontów?
answers: text: ślady pyłków i zarodników, kutykuli oraz zdrewniałe części roślin nagozalążkowych
answer_end: 550
generative_answer: ślady pyłków i zarodników, kutykuli oraz zdrewniałe części roślin nagozalążkowych

question: Jakie stworzenie mogło być wrogiem lisowici bojani?
answers: text: archozaur Smok wawelski
answer_end: 717
generative_answer: archozaur Smok wawelski

question: Czy lisowicia bojani jadła mięso?
answers: text: Była roślinożercą
answer_end: 90
generative_answer: nie

question: Gdzie odnaleziono jej pierwsze szczątki?
plausible_answers: text: w Lipiu Śląskim
answer_end: 363
generative_answer: w Lipiu Śląskim