Wojna w Bośni i Hercegowinie

Wojna w Bośni i Hercegowinie – tocząca się w latach 1992–1995 wojna domowa, będąca najkrwawszym konfliktem w Europie od zakończenia II wojny światowej. Zwaśnione strony stanowili walczący o autonomię bośniaccy Serbowie oraz władze Republiki Bośni i Hercegowiny, na której terenie toczyły się główne walki, wraz ze skonfederowanymi z nimi od pewnego momentu Chorwatami. W wyniku działań wojennych, a przede wszystkim w wyniku czystek etnicznych, zginęło od 97 tys. do 110 tys. ludzi (niektóre źródła podają nawet do 200 tys.), a ponad 1,8 miliona zmuszonych zostało do opuszczenia swoich domów. Wszystkie strony konfliktu dopuściły się licznych czystek etnicznych, rabunków i gwałtów na ludności cywilnej. Trwająca blisko cztery lata wojna i czystki etniczne zostały zakończone wymuszonym przez Sojusz Północnoatlantycki (NATO) układem w Dayton. Na mocy mandatu ONZ NATO przeprowadziło w tym celu operacje lotnicze „Deny Flight” oraz „Deliberate Force”.

context: Pod koniec sierpnia 1995 roku bośniaccy Serbowie, ostrzeliwując Goražde i Sarajewo, zmusili niejako rząd Republiki Bośni i Hercegowiny do zwrócenia się z oficjalną prośbą o pomoc do NATO. Prośba ta była tym bardziej uzasadniona, że 18 sierpnia Organizacja Narodów Zjednoczonych podała do publicznej wiadomości informację o wycofaniu kontyngentu brytyjskiego, przy czym nie zamierzano wprowadzić innych jednostek pokojowych. Rząd Bośni słusznie obawiał się zatem o bezpieczeństwo 60 tysięcy muzułmanów, których pozostawiono właściwie bez żadnego wsparcia ze strony społeczności międzynarodowej. Cztery dni później, bośniaccy Serbowie ostrzelali z moździerzy Sarajewo. W wyniku ataku zginęło 6 osób, a około 40 zostało rannych. Rząd w Sarajewie domagał się zatem ukarania bośniackich Serbów, lecz ONZ odmówiła podjęcia jakichkolwiek działań, uznając, że zostali oni wcześniej sprowokowani atakiem bośniackiej armii rządowej na dzielnicę zamieszkałą przez Serbów. W tym czasie rząd Bośni i Hercegowiny czynił wiele starań, by zachęcić zarówno państwa zachodnie, jak i NATO do interwencji militarnej. Ambasador Stanów Zjednoczonych przy ONZ Richard Holbrooke, występując w amerykańskim programie telewizyjnym, oświadczył, że jeśli rozmowy pokojowe zostaną zerwane, NATO natychmiast rozpocznie nową operację powietrzną, zakładającą tym razem aktywne uderzenia lotnictwa Sojuszu na oddziały bośniackich Serbów we wszystkich strefach bezpieczeństwa oraz ich zintegrowany system obrony przestrzeni powietrznej. Ze względu jednak na wydarzenia w Sarajewie, operacja ta została zainicjowana zanim rozpoczęto rozmowy pokojowe. Bezpośrednim wydarzeniem, które zgodnie z opracowanymi wcześniej planami mogły uruchomić operację „Deliberate Force”, był serbski ostrzał Sarajewa z moździerzy. Krótko po godzinie 10 w poniedziałek 28 sierpnia 1995 roku, na stolicę Bośni spadło 5 pocisków, z których 4 trafiły w znajdujące się w centrum miasta targowisko. W wyniku tego ostrzału, śmierć poniosło 37 osób, a ponad 80 zostało rannych. Rząd Bośni zagroził bojkotem mających się rozpocząć rozmów pokojowych, jeśli mimo tego kolejnego już ataku na Sarajewo, NATO i ONZ nie zainicjują uderzeń lotniczych. Jedynym czynnikiem, który powstrzymywał jeszcze NATO przed rozpoczęciem operacji „Deliberate Force”, była konieczność wykazania, że to rzeczywiście strona serbska ponosi winę za to zajście. W czasie gdy prowadzący śledztwo oficerowie ONZ poszukiwali dowodów mogących potwierdzić bądź wykluczyć winę Serbów, ostatni żołnierze brytyjskiego kontyngentu sił pokojowych ONZ opuszczali Goražde, kierując się w stronę granicy z Serbią i Czarnogórą. Po złożeniu raportu potwierdzającego winę bośniackich Serbów za masakrę w Sarajewie, pełniący wówczas obowiązki dowódcy sił pokojowych ONZ (UNPROFOR), generał Rupert Smith oraz admirał Leighton Smith, w nocy z 28 na 29 sierpnia podjęli decyzję o rozpoczęciu kolejnej operacji powietrznej NATO w Bośni i Hercegowinie.
qas: question: Jaki kryptonim miała przygotowywana wtedy operacja NATO?
answers: text: „Deliberate Force”
answer_end: 1732
generative_answer: „Deliberate Force”

question: Dlaczego NATO nie rozpoczęło swojej operacji bezpośrednio po ostrzale Sarajewa 28 sierpnia?
answers: text: konieczność wykazania, że to rzeczywiście strona serbska ponosi winę za to zajście
answer_end: 2370
generative_answer: z konieczności wykazania, że to rzeczywiście strona serbska ponosi winę za to zajście

question: Kto oficjalnie został uznany winnym ostrzału stolicy Bośni 28 sierpnia?
answers: text: bośniackich Serbów
answer_end: 2684
generative_answer: bośniaccy Serbowie

question: Dlaczego ONZ nie wyciągnęło konsekwencji wobec bośniackich Serbów po ostrzelaniu przez nich stolicy Bośni 22 sierpnia?
answers: text: uznając, że zostali oni wcześniej sprowokowani atakiem bośniackiej armii rządowej na dzielnicę zamieszkałą przez Serbów
answer_end: 959
generative_answer: uznając, że zostali oni wcześniej sprowokowani atakiem bośniackiej armii rządowej na dzielnicę zamieszkałą przez Serbów

question: Ile tysięcy muzułmanów żyło wtedy na terenie całej Bośni?
plausible_answers: text: 60
answer_end: 481
generative_answer: 60

context: W czasie, kiedy rosła niechęć do wojny w Serbii, narastało też zniecierpliwienie państw zachodnich przedłużającym się konfliktem. Gdy w lutym 1994 roku wystrzelony przez nieznanych sprawców pocisk moździerzowy zabił na sarajewskim targowisku 68 osób (strony konfliktu obarczały się wzajemnie zarzutami, a Serbowie twierdzili, iż zamachu dokonali muzułmanie chcąc wywołać interwencje międzynarodową), NATO nakazało Serbom wycofanie ciężkiej broni z okolic Sarajewa i jej zdeponowanie w magazynach ONZ. 10 kwietnia lotnictwo NATO zaatakowało siły serbskie pod Goražde. Trzeba dodać, że była to pierwsza operacja NATO od czasu założenia sojuszu w 1949 r. W tym samym miesiącu powstała Grupa Kontaktowa (Stany Zjednoczone, Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Rosja), która przygotowała kolejną propozycję pokojową (podział Bośni na dwie części: 49% dla Serbów, 51% dla federacji chorwacko-bośniackiej). Podzieliła ona jednak los poprzednich propozycji, gdy w sierpniu Serbowie odrzucili ją w referendum (znów 96% przeciw). W sierpniu samoloty NATO zaatakowały pozycje Serbów pod Sarajewem w odpowiedzi na porwanie z magazynów ONZ broni ciężkiej, która została tam zdeponowana w lutym. Po nalotach Serbowie oddali broń. W tym samym miesiącu Serbia odcięła swoje dostawy dla bośniackich Serbów (efekt międzynarodowych nacisków na Miloševicia). Siły UNPROFOR (Siły Ochronne ONZ) na terenie Bośni i Hercegowiny liczyły w tym czasie już 24 tys. żołnierzy.
1 stycznia 1995 roku wszedł w życie czteromiesięczny rozejm wynegocjowany przez byłego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jimmy’ego Cartera. 20 marca wzmocnione mimo embarga (między innymi dzięki pomocy państw islamskich) wojska bośniackie uderzyły na Serbów odbijając niewielkie terytoria. 26 maja serbska artyleria po raz kolejny zbombardowała Sarajewo. W odpowiedzi uderzyło na Serbów lotnictwo NATO. W odwecie Serbowie zatrzymali 350 żołnierzy ONZ, którzy zostali uwolnieni dopiero dzięki interwencji władz Jugosławii. Państwa zachodnie podjęły po tych wydarzeniach decyzję o wysłaniu do Bośni i Hercegowiny dodatkowych 10 tys. żołnierzy. Strony konfliktu dysponowały w połowie 1995 roku następującymi siłami: Muzułmanie mieli 110 tys. żołnierzy, około 40 czołgów i 20 dział, Bośniaccy Serbowie mieli 80 tys. żołnierzy, 330 czołgów i podobną liczbę dział, a siły bośniackich Chorwatów liczyły wtedy 50 tys. ludzi, dysponujących 75 czołgami i dwoma setkami dział.
qas: question: Po jakim wydarzeniu Serbia dostała polecenie od NATO, aby wycofać broń z Sarajewa?
answers: text: w lutym 1994 roku wystrzelony przez nieznanych sprawców pocisk moździerzowy zabił na sarajewskim targowisku 68 osób
answer_end: 249
generative_answer: w lutym 1994 roku wystrzelony przez nieznanych sprawców pocisk moździerzowy zabił na sarajewskim targowisku 68 osób

question: Jaka grupa społeczna i w jakim celu miała doprowadzić do zamachu na sarajewskim targowisku, według Serbów?
answers: text: muzułmanie chcąc wywołać interwencje międzynarodową
answer_end: 397
generative_answer: muzułmanie chcąc wywołać interwencje międzynarodową

question: Jakie państwa wchodziły w skład Grupy Kontaktowej?
answers: text: Stany Zjednoczone, Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Rosja
answer_end: 759
generative_answer: Stany Zjednoczone, Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Rosja

question: Co miała zawierać propozycja pokojowa opracowana przez Grupę Kontaktową w kwietniu 1994 roku?
answers: text: podział Bośni na dwie części: 49% dla Serbów, 51% dla federacji chorwacko-bośniackiej
answer_end: 895
generative_answer: podział Bośni na dwie części: 49% dla Serbów, 51% dla federacji chorwacko-bośniackiej

question: Dlaczego w sierpniu 1949 roku NATO przeprowadziło nalot na serbskie wojska pod Sarajewem?
plausible_answers: text: w odpowiedzi na porwanie z magazynów ONZ broni ciężkiej, która została tam zdeponowana w lutym
answer_end: 1178
generative_answer: w odpowiedzi na porwanie z magazynów ONZ broni ciężkiej, która została tam zdeponowana w lutym