Okręty pancerne typu Erzherzog Ferdinand Max

Okręty pancerne typu Erzherzog Ferdinand Max – typ dwóch okrętów pancernych, zbudowanych dla Marynarki Wojennej Cesarstwa Austriackiego w latach 60. XIX wieku. W skład typu wchodziły okręty SMS „Erzherzog Ferdinand Max” i SMS „Habsburg”. Były ostatnimi pancernymi fregatami bateryjnymi zbudowanymi dla Imperium Austriackiego i ostatnimi okrętami ukończonymi wystarczająco wcześnie, by wziąć udział w bitwie pod Lissą przeciwko Włochom w 1866 roku. Pierwotnie okręty miały być uzbrojone w nowe, ładowane odtylcowo działa Kruppa, jednak wybuch wojny prusko-austriackiej uniemożliwił dostarczenie dział i austriacka flota zmuszona była uzbroić okręty w szesnaście starszych ładowanych odprzodowo dział 48-funtowych.
Ukończone naprędce przed wybuchem wojny, oba okręty wzięły udział w bitwie pod Lissą w lipcu 1866 roku. Tam „Erzherzog Ferdinand Max” służył jako okręt flagowy admirała Wilhelma von Tegetthoffa i w czasie walki na bliskim dystansie staranował i zatopił włoski okręt pancerny „Re d’Italia”, co okazało się kluczowe dla wyniku bitwy. Po wojnie oba okręty zostały unieruchomione i przez resztę służby pozostawały bezczynne z powodu zmniejszenia wydatków na marynarkę wojenną przez rząd Austro-Węgier. W 1886 roku „Erzherzog Ferdinand Max” został przerobiony na tender, a „Habsburg” na okręt obrony portu. „Habsburg” został złomowany w 1898 roku, lecz „Erzherzog Ferdinand Max” przetrwał do roku 1916, kiedy to podzielił los swojego siostrzanego okrętu.

context: W momencie wybuchu wojny prusko-austriackiej w czerwcu 1866 roku oba okręty były wciąż w budowie; stocznia na szybko ukończyły okręty, lecz z przestarzałymi armatami gładkolufowymi zamiast planowanych gwintowanych odtylcowych dział Kruppa. „Erzherzog Ferdinand Max” służył jako okręt flagowy admirała Wilhelma von Tegetthoffa. Oba okręty wzięły udział w bitwie pod Lissą w lipcu 1866 roku, podczas której „Erzherzog Ferdinand Max” staranował i zatopił włoski okręt pancerny „Re d’Italia”. Okazało się to kluczowym momentem bitwy, zmuszając włoskiego dowódcę, admirała Carla di Persano, do wycofania się. „Habsburg” nie odegrał ważnej roli w czasie bitwy, a żaden z okrętów nie odniósł podczas niej poważnych uszkodzeń. Obie jednostki spędziły resztę wojny patrolując Adriatyk przeciwko możliwemu włoskiemu wypadowi. Po wojnie okręty zostały rozbrojone i unieruchomione.
qas: question: Jakie elementy na nowowybudowanych okrętach okazały się niezdatne do użytku?
plausible_answers: text: armatami gładkolufowymi
answer_end: 180
generative_answer: armaty gładkolufowe

question: Kto zarządzał statkiem "Erzherzog Ferdinand Max"?
answers: text: Wilhelma von Tegetthoffa
answer_end: 325
generative_answer: Wilhelm von Tegetthoff

question: W którym roku odbyło się starcie pod Lissą?
answers: text: 1866
answer_end: 383
generative_answer: w 1866

question: Jaki okręt zdewastował "Erzherzog Ferdinand Max"?
answers: text: „Re d’Italia”
answer_end: 487
generative_answer: „Re d’Italia”

question: Kto pełnił funkcję dowódcy po włoskiej stronie podczas starcia pod Lissą?
answers: text: Carla di Persano
answer_end: 584
generative_answer: Carla di Persano

context: Okręty pozostały w austro-węgierskiej flocie przez następne 20 lat, lecz ze względu na znaczne zmniejszenie budżetu marynarki, spowodowane węgierskim brakiem zainteresowania sprawami morskimi, ich dalsza służba była pozbawiona wydarzeń. W 1870 roku „Habsburg” brał udział w pokazie siły mającym na celu powstrzymanie Włochów przed aneksją Rzymu, którego opiekun, Francja, zajęty był wojną francusko-pruską. Jednak Włosi zajęli miasto mimo wszystko. Okręty zostały przezbrojone w nowsze działa w 1874 i ponownie 1882 roku. W 1886 roku okręty przebudowano na okręty pomocnicze. Od 1889 do 1908 roku „Erzherzog Ferdinand Max” służył jako tender dla morskiej szkoły artylerii. „Habsburg” do 1898 roku służył jako okręt strażniczy i koszarowy w porcie w Puli, kiedy to został skreślony z rejestru floty i sprzedany na złom. „Erzherzog Ferdinand Max” pozostał w służbie do 1916 roku, kiedy również został sprzedany na złom.
qas: question: Dlaczego budżet dla marynarki austro-węgierskiej został drastycznie okrojony?
answers: text: węgierskim brakiem zainteresowania sprawami morskimi
answer_end: 191
generative_answer: węgierskim brakiem zainteresowania sprawami morskimi

question: Ile czasu Erzherzog Ferdinand Max służyły we flocie austro-węgierskiej?
plausible_answers: text: 20 lat
answer_end: 66
generative_answer: 20 lat

question: Do czego przydał się "Habsburg" w 1870 roku?
answers: text: brał udział w pokazie siły mającym na celu powstrzymanie Włochów przed aneksją Rzymu
answer_end: 344
generative_answer: brał udział w pokazie siły mającym na celu powstrzymanie Włochów przed aneksją Rzymu

question: Ilu krotnie unowocześniano uzbrojenie okrętów Erzherzog Ferdinand Max?
answers: text: 1874 i ponownie 1882
answer_end: 515
generative_answer: dwukrotnie

question: Kiedy „Erzherzog Ferdinand Max” zakończył służbę?
answers: text: 1916
answer_end: 871
generative_answer: 1916