Leconte de Lisle

Charles-Marie-René Leconte de Lisle (wym. [ʃaʁl maʁi ʁəne ləkɔ̃t də lil]; ur. 22 października 1818 na Réunion, zm. 17 lipca 1894 w Voisins niedaleko Louveciennes) – francuski poeta, filozof, filolog klasyczny i krytyk literacki epoki romantyzmu, przedstawiciel pesymizmu, tłumacz literatury klasycznej, autor sformułowania „sztuka czysta” oraz propagator hasła „sztuka dla sztuki”. Kontynuator „szkoły pogańskiej” filozofii; także rewolucjonista oraz utopijny socjalista, członek Akademii Francuskiej. Obok Évariste de Parny’ego i Léona Dierxa jeden z wielkich pisarzy Réunion. We Francji nazywany potocznie „Poetą religii”, ateista.
Uznany za najwybitniejszego przedstawiciela nurtu zwanego parnasizmem oraz jednego z najwybitniejszych poetów XIX-wiecznej literatury francuskiej. Za życia stawiany był często wyżej od Victora Hugo, autor liryki opisowej – zwłaszcza przyrody egzotycznej – i filozoficzno-refleksyjnej o wymowie pesymistycznej i nihilistycznej, przepełnionej aluzjami dotyczącymi religii dalekowschodnich, Biblii oraz mitologii greckiej. Przez literaturoznawców był ceniony za doskonałość formy i stylu, w późniejszym jednak czasie krytykowany za przesadnie rygorystyczną akademickość.
Leconte de Lisle był mistrzem twórców takich jak Stéphane Mallarmé czy Sully Prudhomme; przez Arthura Rimbauda wliczony w grono tzw. „wysokich Jasnowidzów”. Współcześnie zapomniany, odegrał znaczący wpływ na rodzący się modernizm oraz pokolenie Młodej Polski.
Od nazwiska parnasisty wzięła nazwę ulica w Paryżu, Rue Leconte de Lisle, znajdująca się w miejscowości Mennecy, w regionie Île-de-France, w departamencie Essonne, a także statek kursujący w latach 20. i 30. XX wieku po Oceanie Indyjskim.

context: Najwcześniejsze próby poetyckie Charlesa Leconte de Lisle’a – które autor zaczął pisać pod wpływem doświadczenia pierwszej nieszczęśliwej miłości do Marie-Elixène de Lanux Naciede (1821-1840) – osadzone były mocno w tradycji romantycznej, a formę nadawały im zwłaszcza liryki miłosne Alphonse de Lamartine’a, orientalne dywany Victora Hugo oraz poematy narracyjne Alfreda de Vigny. Leconte dość mocno uderzał wówczas w ton elegijno-sentymentalny, nieco „łzawy”, wtórny i bez wątpienia epigoński względem przebrzmiewającej już epoki. Z czasem starał się jednak przezwyciężyć owe wpływy literatury pokolenia, z którym coraz mniej się utożsamiał, co w kilka lat później doprowadziło wręcz do ostrej krytyki dotychczasowej literatury. Miało to swoje podstawy przede wszystkim w pełnym bolesnych rozczarowań życiu poety. Tendencja do zanegowania dziedzictwa romantycznego oraz pragnienie autorytetu nowej, nie obarczonej społeczno-ideologicznymi postulatami, „poezji czystej” – bezpośrednio zrodziły program parnasizmu, którego de Lisle był głównym inicjatorem i „niekoronowanym” przywódcą. Oblicze nurtu, choć rewolucyjne, to jednak sięgało do tradycji starożytnych. Głównym postulatem parnasizmu Leconte de Lisle’a było zerwanie z dotychczasowym egotyzmem i profetyzmem, a także introwertycznym, nadmiernie emocjonalnym i subiektywnym romantyzmem na rzecz obiektywnej, filozoficzno-refleksyjnej analizy świata. Jak zauważa Janusz Strasburger, jego dojrzałą poezję charakteryzuje „świadome zamknięcie się we własnym świecie poetyckim o podstawowych składnikach treści i formy wyraźnie skrystalizowanych”. Szczególnie doniosłą rolę zaczął pełnić u niego opis – obraz dziki pozbawiony jakichkolwiek prób przełożenia symbolów Przyrody na świat emocjonalny człowieka czy nawet jakichkolwiek znamion obecności jednostkowych uczuć. Jest to opis chłodny, zmonumentalizowany, malarski w stylu akademickim, porównywany nieraz do obrazów Paula Cézanne’a, wokół którego kumulowała się myśl przewodnia wiersza. Cytowany wyżej Janusz Strasburger wychwytuje wręcz wyraźne analogie między stylem, w jaki poeta tworzy opis przyrody a techniką montażu filmowego. Rzadko spotykanym zabiegiem formalnym, z którego skorzystał tu de Lisle okazało się wprowadzenie miary czasu w opisie spadania w otchłań; niejako opisywanie przestrzeni za pomocą pojęć czasowych („z godziny na godzinę schodzę”). Godne uwagi są również wartości muzyczne i dźwiękowe poezji Leconte de Lisle’a, które stały się inspiracją dla ówczesnej muzyki poważnej. Filozoficzne dociekania w połączeniu z wyrafinowaną formą stanowią o trudności przekładu jego wierszy na inne języki.
qas: question: Co zainspirowało de Lisle'a do podjęcia prób pisania?
answers: text: nieszczęśliwej miłości do Marie-Elixène de Lanux Naciede
answer_end: 179
generative_answer: nieszczęśliwej miłości do Marie-Elixène de Lanux Naciede

question: Na jakich utworach wzorował się w pierwszych próbach pisarskich de Lisle?
answers: text: liryki miłosne Alphonse de Lamartine’a, orientalne dywany Victora Hugo oraz poematy narracyjne Alfreda de Vigny
answer_end: 380
generative_answer: liryki miłosne Alphonse de Lamartine’a, orientalne dywany Victora Hugo oraz poematy narracyjne Alfreda de Vigny

question: Jaki był ton pierwszych utworów de Lisle'a?
answers: text: elegijno-sentymentalny
answer_end: 445
generative_answer: elegijno-sentymentalny

question: Na czele jakiego nurtu naturalnie stanął de Lisle po zanegowaniu romantyzmu?
answers: text: parnasizmu
answer_end: 1013
generative_answer: parnasizmu

question: Do jakiej techniki nawiązuje de Lisle w czynionych opisach?
plausible_answers: text: montażu filmowego
answer_end: 2140
generative_answer: montażu filmowego