Wojna o Górski Karabach

Wojna o Górski Karabach – zbrojny konflikt etniczno-terytorialny między Azerbejdżanem i Armenią, jeden z najpoważniejszych konfliktów o tym charakterze rozgrywający się na obszarze postradzieckim po upadku ZSRR.

context: Od lat 60. XX wieku Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka ubiegała się o włączenie Górskiego Karabachu w swoje granice. Władze republiki miały nadzieję, że wcielenie enklawy do Armeńskiej SRR pozwoli odwrócić niekorzystne dla zamieszkałych w niej Ormian tendencje demograficzne: wyższa dzietność miejscowych Azerów oznaczała, że w przyszłości staną się oni większością w regionie, podobnie, jak stało się to w Nachiczewańskiej ASRR. Począwszy od 1987 r. na terenie Górskiego Karabachu zaczęło także dochodzić do zamieszek etnicznych, w których między grudniem 1987 a końcem 1988 zginęło 220 osób, zaś 1154 odniosło rany. Ormiański komitet „Karabach” otwarcie dążył do włączenia Górskiego Karabachu do Armenii, kosztem wysiedlenia całej ludności azerskiej. Jego działacze niejednokrotnie inicjowali antyazerskie zamieszki. W lutym 1988 centralne władze ZSRR po raz kolejny odpowiedziały na taką prośbę odmownie, na co mieszkańcy Armenii zareagowali masowymi demonstracjami. W tym samym czasie nowe niepokoje społeczne wybuchły w samym Górskim Karabachu. Ich prowodyrami byli Ormianie. Społeczność azerska w Górskim Karabachu zachowywała się spokojnie, zdając sobie sprawę z tego, iż Ormianie zachowywali przewagę liczebną i byli lepiej zorganizowani. Jedyną formą protestu Azerów przeciwko działalności ormiańskich organizacji nacjonalistycznych były pokojowe demonstracje.
qas: question: Jaki kraj chciał włączyć Górski Karabach w swoje granice?
answers: text: Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka
answer_end: 63
generative_answer: Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka

question: Jakie ludy zamieszkiwały Górski Karabach?
answers: text: Ormian
answer_end: 259
generative_answer: Ormianie

question: Do jakich zamieszek dochodziło w Górskim Karabachu?
answers: text: etnicznych
answer_end: 538
generative_answer: etnicznych

question: Ile osób zginęło podczas zamieszek?
answers: text: 220
answer_end: 596
generative_answer: 220

question: Jakich ludów było więcej Ormian czy Azerów?
answers: text: Ormianie
answer_end: 1196
generative_answer: Ormian

context: W 1992 azerski parlament odebrał Górskiemu Karabachowi status obwodu autonomicznego. W odpowiedzi karabascy Ormianie w styczniu 1992 roku ogłosili niepodległość Górskiego Karabachu. Partyzanckie oddziały ormiańskie cieszyły się całkowitym poparciem rządu niepodległej Armenii. W regionie powstały także zbrojne formacje azerskie. Obydwie strony konfliktu korzystały z radzieckiego uzbrojenia, w oddziałach obecni byli najemnicy (Rosjanie, Ukraińcy, Turcy, Afgańczycy w oddziałach azerskich, Rosjanie oraz Ormianie-emigranci po stronie przeciwnej). Partyzancka walka szybko przekształciła się w regularną wojnę toczoną przez siły zbrojne niepodległych Azerbejdżanu i Armenii. Przewagę zyskały wojska ormiańskie dzięki większemu doświadczeniu swoich oficerów wyniesionemu z armii ZSRR, jak również nieudolności władz azerskich, w szczególności prezydenta Ayaza Mütəllibova przy formowaniu sił zbrojnych swojego kraju. W lutym 1992 armia Armenii zajęła tzw. korytarz lacziński – trasę umożliwiając bezpośredni kontakt enklawy z Armenią, bez przechodzenia przez góry. Ormianie zajęli także Şuşę. Klęski Azerów w walce o Górski Karabach, a także masakra cywilów azerskich w Xocalı w czasie ormiańskiej ofensywy stały się jedną z przyczyn kryzysu politycznego w Azerbejdżanie, w rezultacie którego władzę objął Ludowy Front Azerbejdżanu kierowany przez Əbülfəza Elçibəya.
qas: question: Jaki status został utracony przez ten obszar na początku lat dziewięćdziesiątych?
answers: text: obwodu autonomicznego
answer_end: 83
generative_answer: obwodu autonomicznego

question: Obywatele jakich krajów brali udział w tym konflikcie w roli najemników?
answers: text: Rosjanie, Ukraińcy, Turcy, Afgańczycy w oddziałach azerskich, Rosjanie oraz Ormianie-emigranci po stronie przeciwnej
answer_end: 545
generative_answer: Rosjanie, Ukraińcy, Turcy, Afgańczycy w oddziałach azerskich, Rosjanie oraz Ormianie-emigranci po stronie przeciwnej

question: W jaki sposób oddziałom ormiańskim udało się uzyskać przewagę w trakcie tego konfliktu?
answers: text: dzięki większemu doświadczeniu swoich oficerów wyniesionemu z armii ZSRR, jak również nieudolności władz azerskich, w szczególności prezydenta Ayaza Mütəllibova przy formowaniu sił zbrojnych swojego kraju
answer_end: 914
generative_answer: dzięki większemu doświadczeniu swoich oficerów wyniesionemu z armii ZSRR, jak również nieudolności władz azerskich, w szczególności prezydenta Ayaza Mütəllibova przy formowaniu sił zbrojnych swojego kraju

question: Co było możliwe dzięki trasie zajętej na początku 1992 roku przez stronę azerską?
plausible_answers: text: bezpośredni kontakt enklawy z Armenią, bez przechodzenia przez góry
answer_end: 1062
generative_answer: bezpośredni kontakt enklawy z Armenią, bez przechodzenia przez góry

question: Jakie wydarzenia związane z tym konfliktem przyczyniły się do pogłębienia kryzysu politycznego w Azerbejdżanie?
answers: text: Klęski Azerów w walce o Górski Karabach, a także masakra cywilów azerskich w Xocalı w czasie ormiańskiej ofensywy
answer_end: 1205
generative_answer: Klęski Azerów w walce o Górski Karabach, a także masakra cywilów azerskich w Xocalı w czasie ormiańskiej ofensywy