Dziobak australijski

Dziobak australijski, dziobak (Ornithorhynchus anatinus) – prowadzący częściowo wodny tryb życia endemiczny dla wschodnich stanów Australii (w tym Tasmanii) gatunek ssaka z grupy stekowców, jedynych członków tej gromady składających jaja. Jest ostatnim istniejącym do dziś przedstawicielem swego rodzaju i rodziny, choć znaleziono skamieniałości licznych przedstawicieli tych taksonów.
Ma wiele nietypowych jak na ssaka cech: składa jaja, wydziela jad i ma dziób. Ujrzawszy go po raz pierwszy, europejscy przyrodnicy byli bardzo zdezorientowani, niektórzy sądzili nawet, że mają do czynienia z dobrze spreparowanym oszustwem. Należy do kilku jadowitych ssaków. Samiec posiada na tylnych łapach ostrogi wydzielające jad zdolny wywołać silny ból u człowieka. Unikatowe cechy dziobaka czynią go ważnym obiektem badań biologii ewolucyjnej i czynią zeń ikonę Australii. Wybierano go jako maskotkę imprez narodowych, przedstawia go też rewers australijskiej dwudziestocentówki. Stanowi także zwierzęcy symbol Nowej Południowej Walii.
Do początku XX wieku polowano na niego dla futra, obecnie podlega ochronie w całym zasięgu swego występowania. Choć programy rozmnażania w niewoli odniosły bardzo ograniczony sukces, a dziobak jest wrażliwy na zanieczyszczenie środowiska, nie jest bezpośrednio zagrożony wyginięciem.

context: Kolejne odkrycia nie rozwiały wątpliwości, wprost przeciwnie. W 1802 sir Everard Home, chirurg i anatom, zauważył jądra położone w jamie brzusznej, jak u gadów, a nie w mosznie, jak u ssaków, natomiast obie płcie posiadają kloakę – jest to również gadzia cecha. Umieścił on dziobaka w oddzielnym szczepie ssaków. Niedługo później ręką Meckela opisano ostrogę jadową i gruczoły mlekowe, charakterystyczne z kolei dla ssaków. Od gadów dziobaka odróżnia też obecność przepony. Wymieszanie cech gadzich i ssaczych doprowadziło uczonych do wniosku, że dziobak stanowi brakujące ogniwo pomiędzy tymi dwiema grupami zwierząt. Obecność gruczołów mlekowych przekonało część badaczy, że dziobak jest ssakiem. Jednakże uznawano wtedy, że ssaki nie składają jaj. Nawet sam Meckel nie był przekonany do uznania dziobaka za ssaka, uważał też, że to co odkrył, to nie były właściwe gruczoły mlekowe. Postulował umieszczenie dziobaka w osobnej gromadzie. Geoffroy również wydzielił osobną gromadę, którą nazwał Monotremata (stekowce). Nazwa ta wywodzi się właśnie od pojedynczego otworu kloaki. Należała doń także kolczatka. Miał jednak mieszane uczucia co do pokrewieństwa tej grupy ze ssakami. Podobne stanowisko zajął Lamarck, zastosował jednak dla niej nazwę Prototheria. Francuski anatom Henri de Blainville uznał jednak za wystarczające wydzielenie oddzielnego rzędu ssaków, który nazwał Ornithodelphia. Uznawał też jego bliski związek z torbaczami.
qas: question: Gdzie zlokalizowane są jądra gatunku?
answers: text: w jamie brzusznej
answer_end: 146
generative_answer: w jamie brzusznej

question: Czy kloaka występuje zarówno u żeńskich i męskich przedstawicieli gatunku?
answers: text: obie płcie posiadają kloakę
answer_end: 229
generative_answer: tak

question: Do której gromady Geoffroy przyporządkował gatunek?
answers: text: Monotremata
answer_end: 1006
generative_answer: Monotremata

question: Skąd pochodzi miano Monotremata?
answers: text: od pojedynczego otworu kloaki
answer_end: 1077
generative_answer: od pojedynczego otworu kloaki

question: Który gatunek, nie licząc dziobaka, Geoffroy zaliczył do stekowców?
answers: text: kolczatka
answer_end: 1107
generative_answer: kolczatkę

context: Pomimo podobieństw anatomicznych analiza genomu dziobaka wykazała pewne różnice w genach odpowiedzialnych za układ immunologiczny w porównaniu z innymi ssakami. Zwraca uwagę aż 214 genów kodujących receptory komórek NK. Dla porównania u człowieka występuje ich 15, u szczura trzykrotnie więcej, a u oposa tylko 9. Z tym ostatnim łączy dziobaka ekspansja rodziny katelicydyny (chodzi o białko o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, uczestniczące w odporności wrodzonej), u dziobaka zaobserwowano również ekspansję rodziny CD163.
qas: question: Czy układ odpornościowy tych zwierząt różni się pod względem genetycznym od tego, obecnego u innych ssaków?
answers: text: analiza genomu dziobaka wykazała pewne różnice w genach odpowiedzialnych za układ immunologiczny w porównaniu z innymi ssakami
answer_end: 159
generative_answer: tak

question: Jaka część organizmu tego zwierzęcia wyróżnia się pod względem genetycznym na tle innych ssaków?
answers: text: układ immunologiczny
answer_end: 129
generative_answer: układ immunologiczny

question: Jaki genetyczny aspekt układu immunologicznego dziobaków przyciąga szczególną uwagę?
answers: text: aż 214 genów kodujących receptory komórek NK
answer_end: 218
generative_answer: aż 214 genów kodujących receptory komórek NK

question: Jak prezentuje się liczba genów kodujących receptory komórek NK u ssaków innych niż dziobak?
answers: text: u człowieka występuje ich 15, u szczura trzykrotnie więcej, a u oposa tylko 9
answer_end: 312
generative_answer: u człowieka występuje ich 15, u szczura trzykrotnie więcej, a u oposa tylko 9

question: Jaka właściwość jest cechą wspólną dziobaków i szczurów?
plausible_answers: text: ekspansja rodziny katelicydyny
answer_end: 374
generative_answer: ekspansja rodziny katelicydyny