Faszyzm


Faszyzm (wł. fascismo, od łac. fasces „wiązki, rózgi liktorskie” i wł. fascio „wiązka, związek”) – skrajnie prawicowa doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa (statolatrię, totalitarne silne przywództwo, terror państwowy i solidaryzm społeczny). Faszyzm podkreślał wrogość wobec zarówno liberalizmu, jak i komunizmu. Początkowo nazwa odnosiła się tylko do włoskiego pierwowzoru, później była stosowana wobec pokrewnych ruchów w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza narodowego socjalizmu w Niemczech, oraz współczesnych ruchów wywodzących się z partii faszystowskich (neofaszyzm i postfaszyzm). Faszyzm uważany jest na ogół za doktrynę skrajnie prawicową lub (przez takich politologów jak Zeev Sternhell, Hugh Seton-Watson, Eugen Weber) hybrydową, tzn. łączącą elementy lewicowe i prawicowe. Sami faszyści uważali tradycyjny podział za przestarzały; twierdzili, że nie są „ani prawicą, ani lewicą”.
Następujące elementy są najczęściej wymieniane jako integralne części faszyzmu: nacjonalizm, etatyzm, militaryzm, imperializm, totalitaryzm, antykapitalizm, antykomunizm, korporacjonizm, populizm, kolektywizm oraz opozycja do politycznego i ekonomicznego liberalizmu.
Historyk Roger Eatwell wymienia cztery aspekty istotne w ideologii faszyzmu:
Nazwa faszyzm określała pierwotnie jedynie system polityczny powstały po pierwszej wojnie światowej we Włoszech. Wkrótce jednak została rozciągnięta na inne reżimy polityczne powstające w kolejnych latach w innych państwach, przede wszystkim w Niemczech, po zdobyciu władzy przez nazistów. Wciąż dyskusyjna jest kwestia pokrewieństwa pomiędzy faszyzmem włoskim a reżimami autorytarnymi zainspirowanymi włoskim przykładem.

context: Celem politycznym faszyzmu jest ustanowienie państwa totalitarnego, pod względem gospodarczym opartym na korporacjonizmie. Intelektualną podstawą ideologii jest nacjonalizm. Przedstawiany jest jako „trzecia droga” lub „trzecia pozycja”, radykalne przeciwieństwo liberalnej demokracji, faszyści uznawali formy rządów państw takich jak Wielka Brytania, Francja czy Stany Zjednoczone za „dekadenckie”. Faszyzm pozostawał w silnej opozycji do ruchu robotniczego, anarchizmu i marksizmu (z czego druga z ideologii w 1917 roku uległa rozłamowi na socjalistów i komunistów). Faszyzm swoich przeciwników ma pogrupowanych w trzech obszarach „społeczno-komunistycznych”, „demoliberalno-masońskich” i „populistyczno-katolickich”. Pojęcie „reżim faszystowski” może mieć zastosowanie do niektórych totalitarnych lub autorytarnych reżimów politycznych Europy i praktycznie wszystkich państw uczestniczących w czasie II wojny światowej w układzie Osi. Z poszukiwaniem przez faszystów licznych wrogów związane było upokorzenie wielu państw w I wojnie światowej. Skłoniło to część faszystów do szukania kozłów ofiarnych (Niemcy) czy obiektów frustracji wynikającej z niespełnionych oczekiwań (Włochy). Faszyści często odnosili się niechętnie do zwycięzców wojny takich jak Francja, USA czy Wielka Brytania, ruchu robotniczego (anarchistów, komunistów, socjalistów), związkowców czy też przedstawiali wyimaginowane zagrożenie rewolucji komunistycznej, komunistycznego spisku żydowsko-masońskiego lub innych domniemanych zagrożeń ze strony m.in. ponadnarodowych organizacji mających działać w przeciwieństwie do interesów państwa. Faszyści zaliczali do nich m.in. Ligę Narodów, pacyfizm czy prasę. Szczególnie w Niemczech silną rolę miało przekonanie o wyższości własnej rasy nad pozostałymi co miało legitymizować ekspansję na inne państwa. Historycznie większość faszystów promowała imperializm, jednak było kilka ruchów faszystowskich, które nie były zainteresowane imperialistycznymi ambicjami.
qas: question: Jaka ideologia jest podstawą myśli faszystowskiej?
answers: text: nacjonalizm
answer_end: 172
generative_answer: nacjonalizm

question: W jakich obszarach faszyści widzieli swoich przeciwników?
answers: text: „społeczno-komunistycznych”, „demoliberalno-masońskich” i „populistyczno-katolickich”
answer_end: 717
generative_answer: „społeczno-komunistycznych”, „demoliberalno-masońskich” i „populistyczno-katolickich”

question: Do czego odnosi się pojęcie "reżim faszystowski"?
answers: text: niektórych totalitarnych lub autorytarnych reżimów politycznych Europy i praktycznie wszystkich państw uczestniczących w czasie II wojny światowej w układzie Osi
answer_end: 935
generative_answer: niektórych totalitarnych lub autorytarnych reżimów politycznych Europy i praktycznie wszystkich państw uczestniczących w czasie II wojny światowej w układzie Osi

question: Jakie przekonanie mieli faszyści w Niemczech?
answers: text: o wyższości własnej rasy nad pozostałymi
answer_end: 1772
generative_answer: o wyższości własnej rasy nad pozostałymi

question: Kiedy powstał marksizm?
plausible_answers: text: w 1917 roku
answer_end: 520
generative_answer: w 1917 roku

context: Po nominacji na premiera, jako że faszyści nie mieli większości, Mussolini utworzył rząd koalicyjny. Rząd faszystów początkowo realizował liberalną politykę ekonomiczną pod kierownictwem liberalnego gospodarczo, faszystowskiego, ministra finansów Alberto De Stefaniego. Rząd zrównoważył budżet poprzez głębokie cięcia służby cywilnej. Początkowo rząd ograniczył też represyjne działania policji. Faszyści rozpoczęli próbę utrwalenia faszyzmu poprzez uchwalenie ustawy Acerbo, która w praktyce zapewniała faszystom większość miejsc w parlamencie, w myśl ustawy każda partia lub koalicja która otrzyma w wyborach 25% lub więcej głosów zdobywa więcej mandatów. Dzięki polityce zastraszania i przemocy, lista faszystów zdobyła większość głosów. Po wyborach bojówka faszystowska porwała, a następnie zamordowała socjalistycznego polityka, Giacomo Matteottiego. Morderstwo doprowadziło do odejścia z parlamentu liberalnej i lewicowej mniejszości, co znane jest jako secesja awentyńska. 3 stycznia 1925 roku, Mussolini skierował do zdominowanego przez faszystów parlamentu przemowę w której przyznał, że był odpowiedzialny za morderstwo jednak upierał się, że nie zrobił nic złego. Mussolini ogłosił się dyktatorem Włoch, ustanowił pełną odpowiedzialność rządu w stosunku do jego osoby i ogłosił dymisję parlamentu. Od 1925 do 1929 roku, faszyści na stałe zakorzenili swój system. Posłom opozycji odmówiono dostępu do parlamentu, wprowadzono cenzurę, a w wyniku dekretu wydanego w grudniu 1925 roku, Mussolini odpowiadał wyłącznie przed królem.
qas: question: Kto stanął na czele rządu faszystowskich Włoch?
answers: text: Mussolini
answer_end: 74
generative_answer: Mussolini

question: Kto był pierwszym ministrem finansów w rządzie Mussoliniego?
answers: text: Alberto De Stefaniego
answer_end: 268
generative_answer: Alberto De Stefaniego

question: Ile procent głosów według ustawy Acerbo było potrzebne do uzyskania większości parlamentarnej?
answers: text: 25% lub więcej
answer_end: 625
generative_answer: 25% lub więcej

question: Kiedy miała miejsce secesja awentyńska?
plausible_answers: text: 3 stycznia 1925 roku
answer_end: 1000
generative_answer: 3 stycznia 1925 roku

question: Czy Mussolini jako dyktator miał ograniczoną władzę?
answers: text: odpowiadał wyłącznie przed królem
answer_end: 1536
generative_answer: tak