Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwi

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego – prawosławna cerkiew parafialna w Narwi. Należy do dekanatu Narew diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Prawosławna cerkiew w Narwi odnotowywana jest w źródłach w XVI w. Po zawarciu unii brzeskiej miejscowa parafia przyjęła jej postanowienia najpóźniej w 1635. Najstarsza świątynia parafialna funkcjonowała do drugiej połowy XVIII w., gdy z powodu bardzo złego stanu technicznego wzniesiono na jej miejscu nową. Wyposażenie unickiej cerkwi w Narwi było w tym okresie poważnie zlatynizowane. Zachowane opisy inwentarzowe wskazują, że w świątyni nie było ikonostasu (chociaż prawdopodobnie zachowano niektóre ikony z okresu prawosławnego), wstawiono do niej natomiast ołtarze boczne, a w ołtarzu głównym znajdował się typowo zachodni wizerunek Matki Boskiej Bolesnej. Elementy te pozostały w cerkwi także po 1839, gdy na mocy postanowień synodu połockiego przeszła ona, razem z całą diecezją, do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Ikonostas został wstawiony do narewskiej świątyni dopiero w 1868. Utrzymywał się również kult obrazu Matki Boskiej Bolesnej.
Pounicka cerkiew została w latach 80. XIX w. przeniesiona na cmentarz w Narwi, na jej miejscu zaś zbudowano nową świątynię. Na początku XX w. uczęszczało do niej ponad 3 tys. wiernych. Działalność parafii zamarła w 1915 wskutek bieżeństwa. Ewakuowani ze wsi prawosławni zabrali ze sobą szczególnie czczone w świątyni wizerunki, które nigdy nie wróciły do Narwi. Po 1918 cerkiew została ponownie otwarta i odtąd jest nieprzerwanie czynna. W 1990 budynek został poważnie uszkodzony przez pożar, który zniszczył jego zabytkowe wnętrze. Odrestaurowaną cerkiew ponownie konsekrowano cztery lata później.
Świątynia znajduje się przy ulicy Księcia Józefa Poniatowskiego 27.

context: W II połowie XVIII w. w Narwi zbudowano nową cerkiew unicką. Była to budowla jednokopułowa na planie sześcioboku, trójdzielna, szalowana i kryta gontem. W protokołach wizytacji z lat 1811 i 1818 opisano poważnie zlatynizowane wnętrze świątyni. Znajdowała się w nim „pozytywka o pięciu głosach” spełniająca rolę organów. W prezbiterium znajdował się znacznych rozmiarów ołtarz główny z obrazem Matki Bożej Bolesnej w srebrnej koronie i ze srebrnym pasem, z promieniami i mieczem z tego samego materiału, w miedzianej sukience. Obraz ten zakrywano drugim wizerunkiem, ukazującym Ukrzyżowanego Jezusa. Wizerunek maryjny otaczany był szczególnym kultem, o czym świadczyła obecność kilkunastu wotów. W ołtarzu znajdowała się mensa z cyborium. Oprócz głównego ołtarza w cerkwi funkcjonowały dwa boczne, z obrazami św. Antoniego (zasuwanym wizerunkiem św. Mikołaja) oraz Matki Bożej (zasuwanym postacią św. Antoniego). Poza tym w cerkwi znajdowała się nieokreślona w protokole wizytacyjnym liczba ikon (zidentyfikowano jedynie wizerunek św. Praksedy) oraz dwa krzyże procesyjne. Nie było natomiast ikonostasu.
qas: question: Jak wyglądała według planów Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwii? 
answers: text: budowla jednokopułowa na planie sześcioboku, trójdzielna, szalowana i kryta gontem
answer_end: 151
generative_answer: Budowla jednokopułowa na planie sześcioboku, trójdzielna, szalowana i kryta gontem

question: Jaki substytut miał pełnić rolę organów w Cerkwii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwii?
answers: text: pozytywka o pięciu głosach
answer_end: 292
generative_answer: pozytywka o pięciu głosach

question: Jaki wizerunek Matki Boskiej został przedstawiony na ołtarzu głównym w Cerkwii w Narwii?
answers: text: Matki Bożej Bolesnej
answer_end: 413
generative_answer: Matki Boskiej Bolesnej

question: Ile dodatkowych ołtarzy posiadała Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwii?
answers: text: dwa
answer_end: 788
generative_answer: Dwa

question: Ile ikon Praksedy znajdowało się w Cerkwii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwii?
plausible_answers: text: nieokreślona w protokole wizytacyjnym liczba ikon (zidentyfikowano jedynie wizerunek św. Praksedy)
answer_end: 1043
generative_answer: nieokreślona w protokole wizytacyjnym liczba ikon (zidentyfikowano jedynie wizerunek św. Praksedy)