Chruściki

Chruściki (Trichoptera) – rząd owadów wodnych o przeobrażeniu zupełnym. Są stosunkowo niewielkich rozmiarów, od 2 mm do 4‒5 cm. Największe znane chruściki zamieszkują Himalaje (rodzaje: Eubasilissa, Himalopsyche, u owadów dorosłych rozpiętość skrzydeł dochodzi do 8 cm). Cechą charakterystyczną postaci dorosłych są włoski na skrzydłach, natomiast larwy mają wyraźnie odnóża analne zakończone pazurkiem.
Wcześniej ich nazwę zapisywano jako „chróściki” (taki zapis spotkać można w publikacjach do połowy XX w.), regionalnie nazywane są także kłódkami (od kłoda, mała kłódka), klajdukami, obszywkami. Nazwę łacińską – Trichoptera, czyli włoskoskrzydłe – zawdzięczają obecnym na skrzydłach postaci dorosłych (imagines) licznym włoskom, czym odróżniają się od blisko z nimi spokrewnionych motyli (Lepidoptera, czyli łuskoskrzydłe).
W Polsce występuje blisko 290 gatunków (zobacz chruściki Polski), w Europie ponad 900, zaś na całym świecie opisano ponad 14 tysięcy gatunków obecnie żyjących oraz 685 gatunków kopalnych. Jednakże przypuszcza się, że współcześnie na Ziemi może występować nawet do 50 tysięcy gatunków. Crunoecia irrorata jest gatunkiem prawnie chronionym w Polsce (od 2004). Inny gatunek Allogamus starmachi jest tatrzańskim endemitem.
Badaniami tej grupy owadów zajmuje się trichopterologia. Obecnie wydawane są trzy pisma poświęcone chruścikom: międzynarodowa Braueria (rocznik wydawany od ponad 30 lat w Austrii), polski newsletter Trichopteron i amerykański newsletter Nectopsyche. Wyniki badań publikowane są także w ogólnych czasopismach zoologicznych, entomologicznych i hydrobiologiczych.

context: Polskie nazwy gatunkowe oraz rodzin najczęściej tworzone były dopiero w XIX wieku przez zoologów opisujących grupę. Pierwsza historyczna nazwa chruścików to „wodosówki”, od „wodne sówki” – z powodu podobieństwa do motyli nocnych z rodziny sówkowatych. Potem utrwaliła się nazwa „chróściki” od „chrost” (chrust), po II wojnie światowej i reformie ortograficznej przyjęły obecną nazwę „chruściki”. Polskie nazwy gatunkowe najczęściej tworzone są poprzez tłumaczenie nazw łacińskich. Czasem przenoszone są lokalne nazwy chruścików i przypisywane konkretnym gatunkom. Wiele gatunków nie ma jeszcze polskich nazw.
qas: question: Jak nazywały się pierwotnie w języku polskim te owady?
answers: text: „wodosówki”
answer_end: 168
generative_answer: „wodosówki”

question: Dlaczego owady te nazywane były pierwotnie w języku polskim wodosówkami?
answers: text: z powodu podobieństwa do motyli nocnych z rodziny sówkowatych
answer_end: 250
generative_answer: z powodu podobieństwa do motyli nocnych z rodziny sówkowatych

question: W którym momencie owady te zaczęły być określane aktualną współcześnie nazwą?
answers: text: po II wojnie światowej i reformie ortograficznej
answer_end: 360
generative_answer: po II wojnie światowej i reformie ortograficznej

question: Czy większość polskich nazw gatunkowych chruścików powstaje w oparciu o istniejące terminy łacińskie?
answers: text: Polskie nazwy gatunkowe najczęściej tworzone są poprzez tłumaczenie nazw łacińskich
answer_end: 479
generative_answer: tak

question: Czy wszystkie gatunki z rzędu Trichoptera posiadają własne polskie nazwy?
answers: text: Wiele gatunków nie ma jeszcze polskich nazw
answer_end: 607
generative_answer: nie