SMS Admiral Spaun

SMS Admiral Spaun – austro-węgierski szybki krążownik zwiadowczy (krążownik lekki) z okresu I wojny światowej. Był pierwszym austro-węgierskim okrętem wyposażonym w turbiny parowe. Krążownik miał wyporność 4007 ton i osiągał prędkość 27 węzłów, a jego główne uzbrojenie stanowiło siedem dział kalibru 100 mm. Zwodowany 30 października 1909 roku w stoczni Marinearsenal w Poli, został przyjęty do służby w Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine 15 listopada 1910 roku. Nazwę otrzymał na cześć dowódcy austro-węgierskiej floty od 1897 do 1904 roku – admirała Hermanna von Spauna.
W momencie wejścia do służby „Admiral Spaun” był uznawany za jeden z najlepszych na świecie w swojej klasie. Okręt wziął czynny udział w działaniach wojennych na Adriatyku, uczestnicząc m.in. w operacji bombardowania Ankony. W obliczu upadku Monarchii Austro-Węgierskiej 31 października 1918 roku krążownik został przekazany nowo powstałemu Państwu Słoweńców, Chorwatów i Serbów, lecz decyzja ta nie została uznana przez zwycięskie mocarstwa i okręt został przejęty przez Włochów. Jesienią 1920 roku w wyniku podziału floty austro-węgierskiej „Admiral Spaun” został przekazany Wielkiej Brytanii, po czym sprzedany włoskiej stoczni złomowej i rozebrany w 1922 roku.
Doświadczenia z jego eksploatacji stały się podstawą do opracowania okrętów typu Novara (nazywanych także ulepszonym typem Admiral Spaun).

context: Choć projekt „Admirala Spauna” oparty był w dużej mierze na konstrukcji brytyjskich krążowników zwiadowczych z pierwszego dziesięciolecia XX wieku, okręt był innowacyjny i może być uznany za pierwszy na świecie nowoczesny krążownik lekki. W momencie wejścia do służby „Admiral Spaun” był uznawany za jeden z najlepszych w swojej klasie, górując nad konkurentami systemem opancerzenia i wysoką prędkością wynoszącą 27 węzłów. Był też pierwszym okrętem austro-węgierskim napędzanym turbinami parowymi. W porównaniu do swych brytyjskich i niemieckich odpowiedników był słabiej uzbrojony, jednak dopiero powstanie kilka lat później okrętów typu Magdeburg czy Arethusa spowodowało wcielenie do wiodących flot okrętów podobnie opancerzonych i tak samo szybkich jak austro-węgierski krążownik. Z racji eksperymentalnego i skomplikowanego napędu okręt nękały liczne problemy z siłownią, co ograniczało efektywność krążownika podczas działań wojennych. Doświadczenia z jego eksploatacji stały się podstawą do opracowania okrętów typu Novara (nazywanych także ulepszonym typem Admiral Spaun).
qas: question: Na czym przede wszystkim opierała się struktura okrętu?
answers: text: na konstrukcji brytyjskich krążowników zwiadowczych z pierwszego dziesięciolecia XX wieku
answer_end: 146
generative_answer: na konstrukcji brytyjskich krążowników zwiadowczych z pierwszego dziesięciolecia XX wieku

question: Jak nazywał się najlepszy okręt w swojej klasie?
plausible_answers: text: „Admiral Spaun”
answer_end: 283
generative_answer: „Admiral Spaun”

question: Czym wyróżniał się "Admiral Spaun"?
answers: text: systemem opancerzenia i wysoką prędkością
answer_end: 403
generative_answer: systemem opancerzenia i wysoką prędkością

question: Ile wynosiła prędkość, jaką mógł osiągnąć okręt?
answers: text: 27 węzłów
answer_end: 423
generative_answer: 27 węzłów

question: Jakim silnikiem charakteryzował się "Admiral Spaun"?
answers: text: turbinami parowymi
answer_end: 498
generative_answer: turbinami parowymi

context: W 1917 roku powstały plany zwiększenia siły ognia jednostki poprzez wymianę pary dziobowych i rufowego działa kalibru 100 mm na pojedyncze działa kalibru 150 mm, jednak zamiaru nie zrealizowano. 15 marca nieopodal Fasany krążownik zderzył się z płynącym na głębokości peryskopowej okrętem podwodnym U-20, który oprócz poważnego uszkodzenia kiosku stracił w kolizji działo pokładowe. 20 marca okręt, dowodzony wtedy przez kmdra por. (niem. Fregattenkapitän) Maximiliana Hilschera, został ponownie jednostką flagową 2. Flotylli Torpedowej. 20 października jednostka była wizytowana przez cesarza Karola I. 25 października „Admiral Spaun” i torpedowce Tb 87F, Tb 92F, Tb 94F, Tb 98M, Tb 99M i Tb 100M wysadziły desant w Punta Sdobba koło Monfalcone, który miał dać wsparcie saperom budującym most na rzece Isonzo. 30 października krążownik miał wziąć udział w operacji desantowej mającej na celu zdobycie Grado, jednak została ona odwołana z powodu niesprzyjającej pogody (miasto zostało nazajutrz zajęte przez wojska lądowe). 16 listopada okręt, którym dowodził kmdr Janko Vuković Podkapelski, wszedł po raz drugi w swojej karierze na nieoznaczoną podwodną skałę i uszkodził ster (podczas naprawy zamontowano mu oryginalny, wzięty z magazynu w Poli). 28 listopada krążownik osłaniał odwrót zespołu niszczycieli i torpedowców („Dukla”, „Huszár”, „Streiter”, Tb 82F, Tb 87F, Tb 89F i Tb 95F), wracającego po przeprowadzonym ostrzale włoskiego wybrzeża między Rimini a Porto Corsini(wł.) pod Rawenną. 19 grudnia „Admiral Spaun”, jako okręt flagowy kmdra Vukovicia Podkapelskiego, na czele zespołu składającego się z pancerników „Árpád” i „Budapest”, niszczycieli „Triglav”, „Lika”, „Dukla”, „Turul”, „Scharfschütze” i „Streiter” oraz 21 torpedowców wziął udział w ostrzale baterii ciężkich dział włoskich pod Cortellazzo.
qas: question: Kiedy planowano zmodernizować uzbrojenie SMS Admiral Spaun?
answers: text: 1917
answer_end: 6
generative_answer: 1917

question: Jakie szkody odniósł SMS Admiral Spaun po zderzeniu z okrętem podwodnym 15 marca?
plausible_answers: text: stracił w kolizji działo pokładowe
answer_end: 381
generative_answer: stracił w kolizji działo pokładowe

question: Kto dowodził SMS Admiral Spaun 20 marca?
answers: text: Maximiliana Hilschera
answer_end: 478
generative_answer: Maximilian Hilscher

question: Kto wizytował SMS Admiral Spaun 20 października?
answers: text: cesarza Karola I
answer_end: 602
generative_answer: cesarz Karol I

question: Gdzie 25 października doszło do wysadzenia desantu z udziałem SMS Admiral Spaun?
answers: text: w Punta Sdobba koło Monfalcone
answer_end: 745
generative_answer: w Punta Sdobba koło Monfalcone