Roman Polański

Roman Polański (właśc. Rajmund Roman Thierry Polański, również Roman Raymond Polanski, początkowo jako Raymond Thierry Liebling; ur. 18 sierpnia 1933 w Paryżu) – polsko-francuski twórca filmowy, reżyser i scenarzysta, a także aktor oraz producent filmowy, pochodzenia żydowskiego.
W trakcie II wojny światowej wraz z częścią swej rodziny przetrwał Zagładę Żydów w krakowskim getcie. Po wojnie studiował reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Pierwsze uznanie krytyków zdobył za sprawą krótkometrażowego filmu Dwaj ludzie z szafą (1958) oraz pełnometrażowego debiutu Nóż w wodzie (1962), za który otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny. Krytyka debiutu Polańskiego przez władze komunistyczne za promowanie zachodnich wzorców zmusiła go do wyjazdu z Polski.
Następne filmy kręcił w Wielkiej Brytanii, we Francji, a także w Stanach Zjednoczonych. Zdobył renomę sprawnego twórcy kina gatunkowego za sprawą thrillerów psychologicznych Wstręt (1965), Matnia (1966), Lokator (1976), Śmierć i dziewczyna (1993) oraz Autor widmo (2010). Sławę przyniosły mu także komediowy horror Nieustraszeni pogromcy wampirów (1967), horror Dziecko Rosemary (1968) oraz czarny kryminał Chinatown (1974). Dramat wojenny Pianista (2002) zapewnił mu Złotą Palmę na 55. MFF w Cannes oraz Oscara za najlepszą reżyserię.
Polański zasiadał w jury konkursu głównego na 21. MFF w Cannes (1968). Przewodniczył obradom jury na 44. MFF w Cannes (1991) oraz na 53. MFF w Wenecji (1996). Jest członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich.
Od 1977 zmaga się z konsekwencjami procesu sądowego, wytoczonego mu w sprawie gwałtu na trzynastolatce, w wyniku którego postanowił emigrować w 1978 ze Stanów Zjednoczonych do Francji. Kilkakrotnie bez powodzenia podejmowane były próby ekstradycji Polańskiego do USA.

context: W 1961, po ponownym pobycie w Paryżu, wrócił do Łodzi na prośbę Jerzego Bossaka, który powiadomił go o zgodzie na realizację Noża w wodzie (1962), po tym jak Polański przerobił scenariusz filmu przygotowywany dwa lata wcześniej. Film kręcony był latem 1961 na Mazurach. Po zakończeniu zdjęć operator Jerzy Lipman prowadząc samochód uderzył w drzewo – Polański jadący jako pasażer doznał złamania kości podstawy czaszki i trafił na dwa tygodnie do szpitala. Psychodrama rozgrywająca się między zamożnym małżeństwem (Leon Niemczyk, Jolanta Umecka) a tajemniczym młodzieńcem (Zygmunt Malanowicz) została ostro oceniona przez krytyków polskich. O ile strona formalna filmu nie budziła zarzutów, Nóż w wodzie potępiano powszechnie za promowanie zachodnich wzorców, a oficjalnie dzieło Polańskiego zrugał nawet I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka. Jednakże paradoksalnie Nóż w wodzie stał się pierwszym obficie nagradzanym filmem debiutanta, zdobywając Złotą Kaczkę dla najlepszego filmu, nagrodę FIPRESCI na Festiwalu Filmowym w Wenecji oraz pierwszą polską nominację do Oscara za film nieanglojęzyczny. Mimo to niechęć polskich krytyków do filmu, motywowana wówczas osobą reżysera, zmusiła Polańskiego do wyjazdu z Polski.
qas: question: Gdzie odbywały się zdjęcia do Noża w wodzie?
answers: text: na Mazurach
answer_end: 268
generative_answer: na Mazurach

question: Jaki uraz u reżysera spowodował wypadek samochodowy?
answers: text: złamania kości podstawy czaszki
answer_end: 418
generative_answer: złamanie kości podstawy czaszki

question: Reprezentantem którego gatunku jest ten film?
answers: text: Psychodrama
answer_end: 468
generative_answer: dramatu psychologicznego

question: Jakie zarzuty wobec filmu miały współczesne polskie władze?
answers: text: promowanie zachodnich wzorców
answer_end: 758
generative_answer: promowanie zachodnich wzorców

question: Co kryje się pod skrótem FIPRESCI?
plausible_answers: text: FIPRESCI
answer_end: 1001
generative_answer: FIPRESCI

context: Po klęsce Dziewiątych wrót zdecydował się dokonać zwrotu w swojej twórczości. Za sprawą Iana Burlinghama jesienią 1999 przeczytał angielski przekład autobiografii Władysława Szpilmana, kompozytora, który dzięki życzliwym mu ludziom przetrwał inwazję niemiecką na Polskę, pobyt w getcie warszawskim oraz zniszczenie stolicy Polski w wyniku powstania warszawskiego. O ile pierwszą próbę nakręcenia dziejów Szpilmana podjęto tuż po II wojnie światowej, w wyniku ingerencji władz komunistycznych powstał film Miasto nieujarzmione (1950), który miał niewiele wspólnego z pierwotnym materiałem. Gorącym orędownikiem ekranizacji losów Szpilmana był Gene Gutowski, który planując reżyserię Polańskiego nad będącym dopiero w sferze marzeń filmem, spotykał się już w tej sprawie z głównym bohaterem opowieści. Polański, podjąwszy próbę uchwycenia losów Szpilmana, zdecydował się nie powtórzyć błędu polegającego na rezygnacji z nakręcenia ekranizacji książki Thomasa Keneally’ego Lista Schindlera (powieść wyreżyserował Steven Spielberg w 1993). W koprodukcji brytyjsko-niemiecko-francusko-polskiej Polański nakręcił film wojenny Pianista (The Pianist, 2002) na podstawie scenariusza Ronalda Harwooda. W rolę Szpilmana wcielił się Adrien Brody, a operatorem zdjęć został Paweł Edelman. Pomimo negatywnych recenzji w Polsce oraz we Francji, Pianista spotkał się z uznaniem anglosaskich krytyków. Film odniósł spory sukces artystyczny, zdobywając Złotą Palmę na 55. MFF w Cannes, siedem Cezarów oraz trzy Oscary (za najlepszą reżyserię, scenariusz adaptowany oraz rolę męską). Przy budżecie 35 milionów dolarów Pianista przyniósł 120 milionów dolarów dochodów. Praca nad tym filmem była swego rodzaju zwieńczeniem współpracy filmowej Gutowskiego i Polańskiego po ponad 40 latach od jej podjęcia.
qas: question: Co przekonało Polańskiego do podjęcia decyzji o zmianie kierunku w swojej twórczości?
answers: text: klęsce Dziewiątych wrót
answer_end: 26
generative_answer: klęska "Dziewiątych wrót"

question: Jaki film nakręcony w 1950 roku przedstawiał szczegółowy przebieg losów Szpilmana?
plausible_answers: text: O ile pierwszą próbę nakręcenia dziejów Szpilmana podjęto tuż po II wojnie światowej, w wyniku ingerencji władz komunistycznych powstał film Miasto nieujarzmione (1950)
answer_end: 532
generative_answer: O ile pierwszą próbę nakręcenia dziejów Szpilmana podjęto tuż po II wojnie światowej, w wyniku ingerencji władz komunistycznych powstał film Miasto nieujarzmione (1950)

question: Jakie kraje brały udział w produkcji "Pianisty"?
answers: text: brytyjsko-niemiecko-francusko-polskiej
answer_end: 1088
generative_answer: Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Polska

question: Kto był autorem scenariusza do "Pianisty"?
answers: text: Ronalda Harwooda
answer_end: 1190
generative_answer: Ronald Harwood

question: Jakie nagrody zyskał "Pianista"?
answers: text: Złotą Palmę na 55. MFF w Cannes, siedem Cezarów oraz trzy Oscary
answer_end: 1499
generative_answer: Złotą Palmę na 55. MFF w Cannes, siedem Cezarów oraz trzy Oscary