Wielki Mur Chiński

Wielki Mur Chiński (chiń. upr. 万里长城; chiń. trad. 萬里長城; pinyin Wànlǐ Chángchéng) – zbiorcza nazwa systemów obronnych składających się z zapór naturalnych, sieci fortów i wież obserwacyjnych oraz (w najbardziej strategicznych miejscach) murów obronnych z ubitej ziemi, murowanych lub kamiennych, osłaniających północne Chiny przed najazdami ludów z Wielkiego Stepu. Tradycyjnie przyjmuje się, że Wielki Mur rozciągał się od Shanhaiguan (nad zatoką Liaodong) do Jiayuguan w górach Nan Shan na długości ok. 2400 km. Nazywany jest też „Murem 10 000 Li” (10 000 nie powinno być tutaj traktowane dosłownie i oznacza raczej „nieskończoną długość” muru).
W 1987 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a 7 lipca 2007 ogłoszono go jednym z siedmiu nowych cudów świata.
Doniesienia prasowe, według których łączna długość budowli ma wynosić 8851,8 km i składać się odpowiednio z 6259,6 km – murów wzniesionych ludzką ręką, 2232,5 km – barier naturalnych, takie jak rzeki i wzgórza i 359,7 km rowu, pochodzą najprawdopodobniej z doniesienia China Daily. Należy je uznać za wyniki pomiaru całego systemu fortyfikacji, a nie za pomiar długości „muru”, gdyż ten, w postaci jednolitej konstrukcji nigdy nie istniał. Umocnienia w różnych epokach wznoszono w różnych miejscach, w zależności od bieżącej sytuacji politycznej; warunki naturalne powodowały, że część z nich budowano w tych samych, kluczowych punktach (np. na przełęczach górskich).

context: W Shi Ji Sima Qian poświęca Wielkiemu Murowi dwa krótkie akapity, mówiące, że generał Meng Tian z 300 tysięczną armią najpierw pobił na stepach koczowników Xiongnu, a następnie umocnił granicę, budując 44 umocnione miasta, wały i wieże w miejscach, gdzie było to konieczne. Całość miała sięgać od Lintao do Liaodongu na długość „10 tysięcy li.” Operacje Meng Tiana rozpoczęły się w 214 p.n.e., zaledwie cztery lata przed śmiercią Pierwszego Cesarza, co uniemożliwiałoby skonstruowanie wielkiej linii obronnej. Jest prawdopodobne, że ofensywa Meng Tiana wyruszyła z północnej granicy państwa Qin, umocnionej wałem przez króla Zhaoxianga i dotarła do dawnego wału, zbudowanego przez Zhao, na północ od pustyni Ordos. Mógł on następnie umocnić tę istniejącą już linię obrony. Znaleziska archeologiczne wskazują, że linia umocnień spotykała dawne wały Qin w Gansu, a na przeciwległym końcu wały Yan w Liaodongu. Ponadto właściwe umocnienia zabezpieczały tylko odsłonięte fragmenty terenu, meandrując tak, by maksymalnie wykorzystać przeszkody naturalne, co w pełni zgadza się z informacjami z Shi Ji.
qas: question: Gdzie koczownicy Xiongnu zostali pobici? 
answers: text: na stepach
answer_end: 143
generative_answer: na stepach

question: Jak duża była armia Meng Tiana?
answers: text: 300 tysięczną
answer_end: 111
generative_answer: 300 tysięczna

question: Na jakim obszarze miał być zbudowany Wielki Mur Chiński? 
answers: text: od Lintao do Liaodongu
answer_end: 316
generative_answer: od Lintao do Liaodongu

question: Jak długi miał być Wielki Mur Chiński? 
answers: text: „10 tysięcy li.”
answer_end: 344
generative_answer: „10 tysięcy li.”

question: W którym roku zakończono budowę Wielkiego Muru Chińskiego? 
plausible_answers: text: 214 p.n.e.
answer_end: 392
generative_answer: 214 p.n.e.

context: Fakt, że wały państwa Zhao, odbudowane przez Qin, i wały Yan w środkowej Mandżurii sięgały daleko poza obszar osadnictwa chińskiego i tworzyły linię umocnień przechodzące przez tereny koczowników (o czym świadczą znaleziska archeologiczne z ich sąsiedztwa), może sugerować, że miały charakter nie obronny, a ofensywny, znacząc granicę zajętego terytorium i stanowiąc linię komunikacyjno-wypadową do operacji dalej na północ. Obszary stepu na południe od nich mogły służyć do hodowli koni, używanych od V w. p.n.e. przez kawalerię państw chińskich.
qas: question: Czy wały Yan zostały odtworzone przez Qin?
plausible_answers: text: odbudowane przez Qin
answer_end: 48
generative_answer: tak

question: Gdzie znajdowały się wały Yan?
answers: text: w środkowej Mandżurii
answer_end: 82
generative_answer: w środkowej Mandżurii

question: Co świadczy o tym, że obszary stepu mogły być wykorzystywane do hodowania zwierząt?
plausible_answers: text: znaleziska archeologiczne z ich sąsiedztwa
answer_end: 255
generative_answer: znaleziska archeologiczne z ich sąsiedztwa

question: Z którego wieku pochodzą wały państwa Zhao?
plausible_answers: text: V w. p.n.e.
answer_end: 513
generative_answer: V w. p.n.e.

question: Czy pewnym jest, że mury te wzniesione zostały w celach obronnych?
answers: text: może sugerować, że miały charakter nie obronny, a ofensywny, znacząc granicę zajętego terytorium i stanowiąc linię komunikacyjno-wypadową do operacji dalej na północ
answer_end: 423
generative_answer: nie