Krokodyle

Krokodyle (Crocodilia) – rząd dużych gadów drapieżnych z grupy zauropsydów, wiodących ziemno-wodny tryb życia. Pojawiły się 83,5 mln lat temu (czyli w późnej kredzie). Są najbliższymi krewnymi ptaków i jedynymi prócz nich przetrwałymi do dziś archozaurami, a także jedynymi współcześnie występującymi członkami kladu Crurotarsi. Członkowie grupy Pseudosuchia, obejmującej krokodyle, pojawili się około 250 milionów lat temu w epoce wczesnego triasu. Różnicowały się w mezozoiku. Rząd krokodyli obejmuje jednak tylko rodziny krokodylowatych, aligatorowatych (w tym kajmany) i gawialowatych.
Duże, solidnej budowy, jaszczurkowatego kształtu krokodyle cechują się długimi, spłaszczonymi pyskami, bocznie spłaszczonym ogonem oraz ułożeniem oczu, uszu i nozdrzy na szczycie głowy. Świetnie pływają, na lądzie poruszają się chodem wysokim bądź niskim. Mniejsze gatunki zdolne są do galopu. Grubą skórę pokrywają niezachodzące na siebie łuski. Paszczę wypełniają haczykowate zęby kształtu stożkowatego. Dysponują wielką siłą zgryzu. Wyróżnia je czterokomorowe serce, podobne do ptasiego, oraz jednokierunkowy przepływ krwi przez płuca. Z innymi gadami łączy je zmiennocieplność.
Zamieszkują głównie niziny tropikalne, ale aligatorowate żyją również na południowym wschodzie USA oraz w chińskiej rzece Jangcy. Są w większości mięsożerne, w skład ich diety mogą wchodzić ryby, skorupiaki, mięczaki, ptaki i ssaki. Niektóre gatunki wyspecjalizowały się w odżywianiu jednym typem pokarmu, jak gawial gangesowy, odżywiający się głównie rybami, podczas gdy inne, jak krokodyl różańcowy, mają urozmaiconą dietę.
Zazwyczaj wiodą samotny tryb życia, przejawiają terytorializm, choć zdarza im się współpraca w pozyskiwaniu zdobyczy. Podczas rozrodu dominujący samiec stara się uzyskać wyłączny dostęp do gotowych do zapłodnienia samic. Samice składają jaja w zagłębieniach, przykrywanych następnie kopcem. W przeciwieństwie do większości gadów występuje opieka nad potomstwem.
8 gatunków znanych jest z tego, że ich przedstawiciele dokonują ataków na człowieka; za największą liczbę ataków odpowiada krokodyl nilowy. Z kolei ludzie stanowią zagrożenie dla populacji krokodyli poprzez polowania, mające na celu pozyskiwanie skór, i destrukcję siedlisk. Farmy hodowlane znacznie zmniejszyły nielegalny obrót skórami. Przedstawienia krokodyli w literaturze i sztuce pojawiały się w kulturach ludzkich przynajmniej od Starożytnego Egiptu. Najstarsza znana wzmianka o krokodylu płaczącym po swej ofierze pochodzi z IX wieku, rozpowszechniła się dzięki Johnowi Mandeville’owi w XV wieku, a następnie Szekspirowi na przełomie XVI i XVII wieku.

context: Przedstawiciele Crocodilia to oportunistyczni drapieżnicy, najbardziej niebezpieczni w wodzie i na brzegu. Osiem gatunków znanych jest z ataków na ludzi, które mogą przeprowadzać w celu obrony terytorium, gniazd bądź młodych, przez pomyłkę, przy okazji ataków na zwierzęta domowe, np. psy, lub dla zdobycia jedzenia, jako że większe krokodyle mogą polować na zdobycz tak dużą jak człowiek, a nawet większą. Najwięcej doniesień o atakach na ludzi wymienia krokodyla różańcowego, krokodyla nilowego i aligatora amerykańskiego. Inne gatunki, które czasami atakują człowieka, to kajman czarny, krokodyl meksykański, krokodyl błotny, krokodyl amerykański, gawial gangesowy oraz krokodyl australijski.
qas: question: Gdzie krokodyle stanowią największe zagrożenie?
answers: text: w wodzie i na brzegu
answer_end: 105
generative_answer: w wodzie i na brzegu

question: Z jakich powodów gady te mogą atakować ludzi?
answers: text: w celu obrony terytorium, gniazd bądź młodych, przez pomyłkę, przy okazji ataków na zwierzęta domowe, np. psy, lub dla zdobycia jedzenia
answer_end: 315
generative_answer: w celu obrony terytorium, gniazd bądź młodych, przez pomyłkę, przy okazji ataków na zwierzęta domowe, np. psy, lub dla zdobycia jedzenia

question: O atakach na ludzi jakich gatunków krokodyli słyszy się najczęściej?
answers: text: krokodyla różańcowego, krokodyla nilowego i aligatora amerykańskiego
answer_end: 523
generative_answer: krokodyla różańcowego, krokodyla nilowego i aligatora amerykańskiego

question: Czy krokodyl błotny atakuje ludzi wyjątkowo często?
answers: text: Inne gatunki, które czasami atakują człowieka, to kajman czarny, krokodyl meksykański, krokodyl błotny
answer_end: 627
generative_answer: nie

question: Jak dużych rozmiarów stworzenia mogą stanowić potencjalne pożywienie dla krokodyli?
answers: text: tak dużą jak człowiek, a nawet większą
answer_end: 405
generative_answer: tak duże jak człowiek, a nawet większe

context: Krokodyle są w większości mięsożercami. Świeżo wyklute krokodyle żywią się bezkręgowcami – głównie owadami i pająkami, po czym przestawiają się na polowanie na płazy i wreszcie ryby. Dieta dorosłych osobników różnych gatunków zależy od tego, jaki jest kształt ich pyska i ostrość zębów. Gatunki o ostrych zębach i długich, smukłych szczękach, jak gawial gangesowy czy krokodyl australijski, wyspecjalizowały się w polowaniu na ryby, owady i skorupiaki. Natomiast krokodyle o szerokim pysku i tępych zębach, jak aligator chiński i kajman szerokopyski, odżywiają się głównie mięczakami, które mogą mieć twardą muszlę. Gatunki, które paszcze i zęby wykazują cechy pośrednie pomiędzy wymienionymi uprzednio formami, takie jak krokodyl różańcowy czy aligator amerykański, są oportunistami pokarmowymi i żywią się bezkręgowcami, rybami, płazami, innymi gadami, ptakami i ssakami.
qas: question: Jaki pokarm przyjmują krokodyle w pierwszym etapie swojego życia?
answers: text: bezkręgowcami – głównie owadami i pająkami
answer_end: 117
generative_answer: bezkręgowce – głównie owady i pająki

question: Od czego zależny jest rodzaj pokarmu przyjmowanego przez w pełni rozwinięte krokodyle?
answers: text: od tego, jaki jest kształt ich pyska i ostrość zębów
answer_end: 285
generative_answer: od tego, jaki jest kształt ich pyska i ostrość zębów

question: Jaki rodzaj tych zwierząt żywi się przede wszystkim mięczakami?
answers: text: krokodyle o szerokim pysku i tępych zębach, jak aligator chiński i kajman szerokopyski
answer_end: 549
generative_answer: krokodyle o szerokim pysku i tępych zębach, jak aligator chiński i kajman szerokopyski

question: Na jakie zwierzęta polują dorośli przedstawiciele gatunku gawial gangesowy?
answers: text: ryby, owady i skorupiaki
answer_end: 451
generative_answer: ryby, owady i skorupiaki

question: Na jakie zwierzęta zaczynają polować krokodyle po ukończeniu pierwszego roku życia?
plausible_answers: text: płazy i wreszcie ryby
answer_end: 181
generative_answer: płazy i wreszcie ryby