Powstanie w Treblince

Powstanie w Treblince, zwane również buntem w Treblince – wystąpienie i zbiorowa ucieczka więźniów, do których doszło 2 sierpnia 1943 roku w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II.
Powstanie zorganizowali członkowie obozowej konspiracji, która zawiązała się w pierwszych miesiącach 1943 roku. Jego celem było zniszczenie ośrodka zagłady i umożliwienie zbiorowej ucieczki więźniów. Spiskowcom udało się zdobyć broń z niemieckiego magazynu, lecz z powodu przedwczesnego rozpoczęcia walki nie zdołali zlikwidować załogi i zniszczyć komór gazowych. Spośród około 840 więźniów, którzy przebywali w obozie w momencie wybuchu powstania, kilkuset poległo w walce, a blisko czterystu zdołało zbiec. Wojnę przeżyło niespełna siedemdziesięciu uciekinierów.

context: 19 sierpnia 1943 roku w Treblince zgładzono ostatni transport z getta w Białymstoku. W związku ze zbliżającym się końcem akcji „Reinhardt” Niemcy rozpoczęli wkrótce stopniową likwidację obozu. W połowie lub pod koniec sierpnia Stangl wraz z częścią załogi został przeniesiony do Triestu. W Treblince pozostało jedynie tzw. Restkommando pod dowództwem Kurta Franza, złożone z kilku esesmanów, grupy wachmanów oraz blisko stu Żydów. Jego zadaniem było zatrzeć ślady po istnieniu obozu. Przez cały wrzesień i październik więźniowie rozbierali budynki, które przetrwały sierpniowe powstanie, oraz ogrodzenie i wieżyczki strażnicze. Opróżnione ze zwłok masowe groby zasypano i obsiano łubinem. Na terenie poobozowym wybudowano gospodarstwo rolne, na którym osadzono dwóch wachmanów wraz z rodzinami. 20 października około 30–50 więźniów wywieziono do obozu zagłady w Sobiborze. Kolejną grupę wywieziono 4 listopada. Brali tam udział w likwidacji obozu, po powstaniu w Sobiborze, i kilka tygodni później zostali tam zgładzeni. Wykonanie ostatnich prac porządkowych w Treblince powierzono tymczasem grupie około 30 Żydów. 17 listopada 1943 roku w lesie nieopodal obozu Franz i jego ludzie rozstrzelali tych więźniów, a następnie spalili ich ciała.
qas: question: Dokąd przetransferowano Stangla w sierpniu?
answers: text: do Triestu
answer_end: 286
generative_answer: do Triestu

question: Co zrobiono z mogiłami po usunięciu z nich ciał?
answers: text: zasypano i obsiano łubinem
answer_end: 687
generative_answer: zasypano i obsiano łubinem

question: W co przetransformowano obszar obozu?
answers: text: gospodarstwo rolne
answer_end: 740
generative_answer: gospodarstwo rolne

question: Ilu jeńców przetransportowano do Sobiboru?
answers: text: około 30–50
answer_end: 822
generative_answer: około 30–50

question: Kiedy dokonano ostatniego rozstrzelania żydowskich jeńców?
plausible_answers: text: 17 listopada 1943
answer_end: 1132
generative_answer: 17 listopada 1943

context: Zupełnie inne nastroje panowały wśród więźniów „górnego obozu”, którzy od marca pracowali przy ekshumacji i kremacji blisko 700 tys. zwłok pogrzebanych w zbiorowych mogiłach. W drugiej połowie lipca praca ta zaczęła dobiegać końca, a dla więźniów jasnym stało się, że wkrótce po spaleniu ostatnich zwłok zostaną wymordowani. Za pośrednictwem Jankiela Wiernika zaczęli więc naciskać na Komitet Organizacyjny, aby pilnie wyznaczył termin wybuchu powstania. Na te żądania Galewski i jego towarzysze udzielali jednak wymijających odpowiedzi. Tymczasem palenie zwłok było już do tego stopnia zaawansowane, że Niemcy urządzili libację, aby uczcić zbliżający się koniec prac. Napięcie wśród więźniów Totenlagru zaczęło w tym momencie sięgać zenitu. Ostatecznie przywódcy tamtejszej konspiracji wystosowali ultimatum do „dolnego obozu”, grożąc, że jeśli natychmiast nie wyznaczą bliskiego terminu wybuchu powstania, „górny obóz” ruszy do walki samodzielnie. Dla Galewskiego i pozostałych przywódców jasnym było, że bunt w samym tylko Totenlagrze nie ma szans powodzenia, a w dodatku może spowodować odwetowe wymordowanie wszystkich więźniów. Prawdopodobnie podczas narad prowadzonych w dniach 30–31 lipca podjęto decyzję, że powstanie wybuchnie w poniedziałek 2 sierpnia w godzinach popołudniowych.
qas: question: Czym od marca 1943 roku zajmowali się ludzie osadzeni w górnej części obozu?
answers: text: pracowali przy ekshumacji i kremacji blisko 700 tys. zwłok pogrzebanych w zbiorowych mogiłach
answer_end: 173
generative_answer: pracowali przy ekshumacji i kremacji blisko 700 tys. zwłok pogrzebanych w zbiorowych mogiłach

question: Dlaczego więżniowie z „górnego obozu” zaczęli przekonywać Komitet Organizacyjny, żeby jak najszybciej wyznaczył datę powstania?
answers: text: dla więźniów jasnym stało się, że wkrótce po spaleniu ostatnich zwłok zostaną wymordowani
answer_end: 323
generative_answer: dla więźniów jasnym stało się, że wkrótce po spaleniu ostatnich zwłok zostaną wymordowani

question: Jak Niemcy świętowali zbliżający się koniec prac nad kremacją ciał?
answers: text: urządzili libację
answer_end: 628
generative_answer: urządzili libację

question: Jakimi groźbami osadzeni z górnej części obozu próbowali przekonać swoich współwięźniów do podjęcia natychmiastowych działań?
answers: text: jeśli natychmiast nie wyznaczą bliskiego terminu wybuchu powstania, „górny obóz” ruszy do walki samodzielnie
answer_end: 948
generative_answer: jeśli natychmiast nie wyznaczą bliskiego terminu wybuchu powstania, „górny obóz” ruszy do walki samodzielnie

question: Dlaczego przywódcy ugięli się pod wpływem gróźb więźniów z „dolnego obozu”?
plausible_answers: text: Dla Galewskiego i pozostałych przywódców jasnym było, że bunt w samym tylko Totenlagrze nie ma szans powodzenia, a w dodatku może spowodować odwetowe wymordowanie wszystkich więźniów
answer_end: 1132
generative_answer: Dla Galewskiego i pozostałych przywódców jasnym było, że bunt w samym tylko Totenlagrze nie ma szans powodzenia, a w dodatku może spowodować odwetowe wymordowanie wszystkich więźniów