Kaliningrad

Kaliningrad (ros. od 4 lipca 1946 Калининград, 1945–1946 Кёнигсбе́рг (Кенигсберг); niem. Königsberg; pol. tradyc. Królewiec) – miasto w Rosji, przy ujściu Pregoły do Zalewu Wiślanego, stolica obwodu kaliningradzkiego. Jest to ważny morski port handlowy i wojenny, połączony torem wodnym z otwartym Morzem Bałtyckim i awanportem Bałtyjsk, a także ośrodek przemysłu środków transportu, maszynowego, celulozowo-papierniczego i rybnego. Stanowi węzeł kolejowy, obsługiwane jest przez port lotniczy w pobliskim Chrabrowie. W mieście działają liczne szkoły wyższe (m.in. uniwersytet i uniwersytet techniczny). W 2021 liczyło 493,2 tys. mieszkańców.

context: Mimo że formalnie związek tych ziem z Polską ustąpił w końcu XVII w., w praktyce element polski w Królewcu odgrywał znaczącą rolę przez kolejne stulecia, aż do wybuchu II wojny światowej. Jedną z pierwszych gazet w języku polskim była wydawana w Królewcu w latach 1718–1720 „Poczta Królewiecka”. W 1751 w Królewcu ukazała się Gnomonica facilitata Józefa Tuławskiego, uważana za jeden z najlepszych w Polsce podręczników teoretycznej i praktycznej gnomoniki. Na przełomie XVIII i XIX w. ukazało się wiele dzieł i przekładów Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza. W I połowie XIX w. język polski wciąż był równorzędny z niemieckim. W tym okresie wiele instytucji miejskich (np. sądy, magistraty) zatrudniało polskich tłumaczy, na uniwersytecie był lektorat języka polskiego, wydawano polskie książki i czasopisma (ostatnim tytułem był „Kalendarz Staropruski Ewangelicki” wydawany do 1931 (od 1866)).
qas: question: Czy jeszcze w XIX wieku j. polski miał tam taki sam status co j. niemiecki?
answers: text: W I połowie XIX w. język polski wciąż był równorzędny z niemieckim
answer_end: 624
generative_answer: tak

question: Podręcznikiem do czego była publikacja Tuławskiego?
answers: text: gnomoniki
answer_end: 456
generative_answer: gnomoniki

question: Czy na tamtejszej uczelni można było się nauczyć polskiego?
answers: text: na uniwersytecie był lektorat języka polskiego
answer_end: 767
generative_answer: tak

question: W którym roku zaczęto publikować "Kalendarz Staropruski Ewangelicki"?
answers: text: 1866
answer_end: 890
generative_answer: 1866

question: Czy "Poczta Królewiecka" była ostatnim publikowanym tam polskim czasopismem?
answers: text: wydawano polskie książki i czasopisma (ostatnim tytułem był „Kalendarz Staropruski Ewangelicki” wydawany do 1931 (od 1866))
answer_end: 892
generative_answer: nie

context: Od XVI do XX w. miasto było ośrodkiem wydawniczym polskojęzycznej literatury religijnej. W 1545 w Królewcu wydano drukiem pierwszy polski katechizm autorstwa Jana Seklucjana. W 1551 ukazał się tam pierwszy drukowany przekład ewangelii na język polski dokonany przez Stanisława Murzynowskiego. A dwa lata później (1553) ukazał się przekład całego Nowego Testamentu – tzw. Biblia Królewiecka. Swoje zbiory kazań wydał Eustachy Trepka i w 1574 Hieronim Malecki. Swoje prace w Królewcu wydawali także: Stanisław Murzynowski, Marcin Kwiatkowski, Jan Dymitr Solikowski, Jan Maczkowski (słownik łacińsko-polski). W Królewcu drukował Mikołaj Rej (np. Kupiec, to jest Kstałt a podobieństwo Sądu Bożego ostatecznego), a Maciej Stryjkowski ogłosił tam swoją Kronikę Polską, Litewską, Żmudzką i wszystkiej Rusi.
qas: question: Co produkował Królewiec między XVI a XX wiekiem?
answers: text: polskojęzycznej literatury religijnej
answer_end: 87
generative_answer: polskojęzyczną literaturę religijną

question: Kto był autorem pierwszego polskiego katechizmu?
answers: text: Jana Seklucjana
answer_end: 173
generative_answer: Jan Seklucjan

question: Kiedy ukazał się pierwszy przekład Ewangelii w Polsce?
answers: text: W 1551
answer_end: 181
generative_answer: W 1551

question: Kiedy ukazał się pełny przekład Biblii na język Polski?
plausible_answers: text: 1553
answer_end: 317
generative_answer: 1553

question: Gdzie drukował swoje dzieła Mikołaj Rej?
answers: text: W Królewcu
answer_end: 616
generative_answer: W Królewcu