Wybory prezydenckie na Białorusi w 1999 roku

Wybory prezydenckie na Białorusi w 1999 roku – wydarzenie polityczne zorganizowane z inicjatywy deputowanych Rady Najwyższej Republiki Białorusi XIII kadencji, którzy kontynuowali prace tego organu po reformie konstytucyjnej 1996 roku, oraz środowisk opozycyjnych wobec prezydenta Alaksandra Łukaszenki. Jego deklarowanym celem było przeprowadzenie pełnoprawnych wyborów prezydenckich i wyłonienie nowego prezydenta Białorusi po zakończeniu kadencji Łukaszenki, co zgodnie z konstytucją z 1994 roku miało nastąpić 20 lipca 1999 roku. Wybory organizowane były w warunkach dwuwładzy, która nastąpiła wraz z wprowadzeniem przez prezydenta reformy konstytucyjnej w 1996 roku. Łukaszenka ogłosił wówczas rozwiązanie Rady Najwyższej, powołanie nowego parlamentu – Zgromadzenia Narodowego oraz uznał, że w związku z reformą czas trwania jego kadencji należy liczyć od nowa, a wybory prezydenckie powinny się odbyć dopiero w 2001 roku. Część deputowanych Rady Najwyższej, powołując się na decyzję Sądu Konstytucyjnego, uznała te działania za bezprawne, i stosując się do konstytucji Białorusi z 1994 roku podjęła się, wraz z głównymi demokratycznymi partiami i organizacjami Białorusi, samodzielnej organizacji wyborów prezydenckich w 1999 roku, 5 lat od poprzednich wyborów. Ze względu na fakt, że Rada Najwyższa Republiki Białorusi nie posiadała realnej władzy nad terytorium kraju, a także ze względu na brak kworum w tej instytucji do podejmowania wiążących decyzji, wybory miały charakter zbliżony do akcji politycznej i nie doprowadziły do wyboru nowego prezydenta. Społeczność międzynarodowa uznała za legalną jedynie kampanię na rzecz przeprowadzenia wyborów.
Kandydatami w wyborach byli: przebywający na emigracji lider opozycyjnego Białoruskiego Frontu Ludowego (BFL) Zianon Pazniak i były premier Białorusi Michaił Czyhir. Przygotowania, kampania wyborcza i głosowanie odbywały się w warunkach represji wobec organizatorów ze strony władz lojalnych wobec prezydenta. Chyhir został aresztowany w dniu rozpoczęcia kampanii wyborczej, szef Centralnej Komisji Wyborczej Wiktar Hanczar był dwukrotnie aresztowany, a kilka miesięcy po wyborach został porwany i nigdy go nie odnaleziono. Ze względu na brak możliwości utworzenia tradycyjnych lokali, głosowanie polegało na wizytach członków komisji wyborczych wraz z urną w mieszkaniach wyborców. Zianon Pazniak wycofał się z kandydowania już po rozpoczęciu głosowania. Według Hanczara frekwencja wyniosła 53%, wybory były zatem ważne. Nie został jednak wskazany zwycięzca. Po wyborach nastąpiło osłabienie sił demokratycznych na Białorusi, zaś różnice zdań w ocenie przeprowadzenia wyborów doprowadziły do rozłamu w BFL. Emigracja przewodniczącego Rady Najwyższej Siamiona Szareckiego i zaginięcie zastępującego go Hanczara oznaczały faktyczny kres działalności Rady.

context: Zaangażowanie społeczności międzynarodowej w sprawę organizacji wyborów prezydenckich na Białorusi w 1999 roku spowodowało negatywną reakcję ze strony prezydenta Łukaszenki i pogorszenie jego stosunków z państwami Zachodu. Wybory zbiegły się w czasie z międzynarodowym kryzysem politycznym wokół wojny w Kosowie oraz narastającym konfliktem dyplomatycznym między Zachodem i rządzoną przez Slobodana Miloševicia Jugosławią. Zdaniem Andreja Lachowicza władze Białorusi lojalne wobec prezydenta usiłowały wykorzystać sytuację międzynarodową w celu wywarcia wpływu na państwa Zachodu w kwestii białoruskich wyborów. 20 stycznia, dzień po spotkaniu grupy konsultacyjno-obserwacyjnej OBWE w przedstawicielami Rady Najwyższej i CKW, Jugosławia otrzymała status obserwatora przy Zgromadzeniu Parlamentarnym Związku Białorusi i Rosji. 25 marca, w dniu aresztowania przez milicję Centralnej Komisji Wyborczej i wyrażenia w związku z tym protestu przez Stany Zjednoczone, przewodniczący Komisji Izby Reprezentantów Białorusi ds. Międzynarodowych Alaksandr Kozyr ogłosił zamiar strony białoruskiej dostarczać broń do „bratniej” Jugosławii. 3 marca, dwa dni po ponownym aresztowaniu przewodniczącego CKW, miała miejsce oficjalna wizyta na Białorusi ministra spraw zagranicznych Jugosławii Živadina Jovanovicia. Został on przyjęty na najwyższych szczeblu przez prezydenta, państwowego sekretarza Rady Bezpieczeństwa Wiktara Szejmana i ministra spraw zagranicznych Urala Latıypova, spotkał się także z ministrem obrony gen. Alaksandram Czumakouem. W trakcie wizyty przygotowano projekt umowy o udzieleniu pomocy wojskowej dla Jugosławii. Strona białoruska zobowiązywała się użyczyć mocy produkcyjnych i specjalistów Borysowskich Zakładów Remontu Czołgów w celu modernizacji jugosłowiańskiej techniki pancernej, a także przygotować jugosłowiańskich wojskowych w dziedzinie obrony przeciwlotniczej w bazie Akademii Wojskowej Białorusi.
qas: question: Do czego doprowadziły działania międzynarodowej społeczności w kwestii organizacji tych wyborów?
answers: text: negatywną reakcję ze strony prezydenta Łukaszenki i pogorszenie jego stosunków z państwami Zachodu
answer_end: 221
generative_answer: negatywnej reakcji ze strony prezydenta Łukaszenki i pogorszenia jego stosunków z państwami Zachodu

question: Z jakimi innymi istotnymi geopolitycznie wydarzeniami zbiegły się w czasie wybory prezydenckie na Białorusi w 1999 roku?
answers: text: międzynarodowym kryzysem politycznym wokół wojny w Kosowie oraz narastającym konfliktem dyplomatycznym między Zachodem i rządzoną przez Slobodana Miloševicia Jugosławią
answer_end: 421
generative_answer: międzynarodowym kryzysem politycznym wokół wojny w Kosowie oraz narastającym konfliktem dyplomatycznym między Zachodem i rządzoną przez Slobodana Miloševicia Jugosławią

question: Członkowie jakiego organu zostali zatrzymani przez milicję 25 marca 1999 roku?
answers: text: Centralnej Komisji Wyborczej
answer_end: 898
generative_answer: Centralnej Komisji Wyborczej

question: Jakie państwo miało być zaopatrywane w broń przez Białoruś, zgodnie z deklaracją Alaksandra Kozyra?
answers: text: Jugosławii
answer_end: 1126
generative_answer: Jugosławia

question: Z jakimi politykami miał do czynienia minister spraw zagranicznych Stanów Zjednoczonych, podczas swojej wizyty na Białorusi 3 marca 1999 roku?
plausible_answers: text: Został on przyjęty na najwyższych szczeblu przez prezydenta, państwowego sekretarza Rady Bezpieczeństwa Wiktara Szejmana i ministra spraw zagranicznych Urala Latıypova, spotkał się także z ministrem obrony gen. Alaksandram Czumakouem
answer_end: 1531
generative_answer: Został on przyjęty na najwyższych szczeblu przez prezydenta, państwowego sekretarza Rady Bezpieczeństwa Wiktara Szejmana i ministra spraw zagranicznych Urala Latıypova, spotkał się także z ministrem obrony gen. Alaksandram Czumakouem