Monaster Nowy Neamț

Monaster Nowy Neamţ, pełna nazwa monaster Wniebowstąpienia Pańskiego Nowy Neamţ (rum. Mănăstirea Înălțarea Domnului Noul Neamţ, rus. Ново-Нямецкий монастырь) – prawosławny klasztor męski w Chițcani w Mołdawii, faktycznie na terenie kontrolowanym przez władze nieuznawanego międzynarodowo Naddniestrza, w jurysdykcji eparchii kiszyniowskiej Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego. Największy kompleks architektury religijnej w Mołdawii, największy klasztor Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego pod względem liczby mnichów, a równocześnie jeden z najważniejszych zabytków i nieoficjalnych symboli Naddniestrza.
Monaster powstał w 1864 po tym, gdy część mnichów klasztoru Neamț w Mołdawii opuściła wspólnotę z powodu konfliktu z władzami świeckimi; jego przyczyną była konfiskata dóbr monasterskich oraz odgórne wprowadzenie do nabożeństw języka rumuńskiego w miejsce cerkiewnosłowiańskiego. Duchowni udali się do rosyjskiej guberni besarabskiej i za zgodą Świątobliwego Synodu Rządzącego utworzyli monaster, w którym miała obowiązywać ta sama reguła modlitewna, co w macierzystej wspólnocie. Początkowo mnisi żyli przy cerkwi św. Mikołaja w Kickanach (Chițcani), następnie w jej sąsiedztwie wzniesiono rozbudowany kompleks zabudowań klasztornych z soborem Wniebowstąpienia Pańskiego (budowany w latach 1867–1878), cerkwiami Podwyższenia Krzyża Pańskiego (1875–1876) i Zaśnięcia Matki Bożej (1902–1905), nadbramną dzwonnicą oraz obiektami mieszkalnymi i użytkowymi.
Po przejściu Besarabii w granice Rumunii monaster został podporządkowany Rumuńskiemu Kościołowi Prawosławnemu i został do niego wprowadzony liturgiczny język rumuński. Gdy obszar dzisiejszej Mołdawii został przyłączony do ZSRR, wspólnota ponownie znalazła się w jurysdykcji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Przetrwała do 1962; w tym roku klasztor został zamknięty, a jego zabudowania zaadaptowane na szpital gruźliczy, halę sportową, klub i muzeum wojskowe. W 1989 Rosyjski Kościół Prawosławny otrzymał zgodę na ponowne otwarcie cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej, zaś rok później na restytucję monasteru Nowy Neamţ. W latach 1991–2001 przy klasztorze działało seminarium duchowne, przeniesione następnie do Kiszyniowa.

context: Ziemie, na które przybyli mnisi, dobra Chițcani i Copanca, stanowiły własność ich macierzystego monasteru nadaną mu jeszcze w 1429 przez hospodara mołdawskiego Aleksandra Dobrego, następnie zarekwirowaną przez władze tureckie i ponownie przekazaną klasztorowi przez władze rosyjskie w 1860. Początkowo duchowni zamieszkali w wiosce Niemceń (Nemțeni), gdzie zajęli dwa domy przy cerkwi św. Jana Chryzostoma. Przed Bożym Narodzeniem r. 1862 przenieśli się do Kickan. Schiarchimandryta Andronik i mnich Teofan (do tej pory zarządzający besarabskimi posiadłościami klasztoru) zwrócili się do arcybiskupa kiszyniowskiego Antoniego z prośbą o zgodę na utworzenie wspólnoty monastycznej, o nazwie odwołującej się do macierzystego monasteru, w jurysdykcji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Równocześnie zwrócili się w tej sprawie osobiście do cara Aleksandra II. Mnich Teofan, przedstawiając szczegółowy projekt przyszłego funkcjonowania wspólnoty, ubiegał się o nadanie jej statusu ławry, jak również o zachowanie ścisłych związków z macierzystym monasterem w Rumunii oraz związanym z nim monasterem Secu. Zasugerował, by nowy monaster otrzymał wezwanie Wniebowstąpienia Pańskiego oraz nazwę Nowy Neamţ. Pragnął również, by wszystkie trzy wspólnoty porozumiewały się przy wyborze przełożonych: miał tego dokonywać w każdym klasztorze sobór mnichów, po czym kandydaturę wskazanego mnicha miałyby opiniować pozostałe dwa monastery, dopiero później miała być ona przedstawiana odpowiednio metropolicie Mołdawii lub rosyjskiemu Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu. Teofan chciał, by liczba mieszkańców Nowego Neamţu nie przekroczyła 50 mnichów i posłuszników. Równocześnie w jego zamyśle duchowni oraz kandydaci do życia mniszego przybywający z klasztorów Secu i Neamţ mieliby pierwszeństwo wstępowania do wspólnoty przed mężczyznami pochodzącymi z Imperium Rosyjskiego. Mnich szacował, że utrzymanie wspólnocie zapewni roczny dochód z posiadanych dóbr w Besarabii, szacowany na 12 500 rubli srebrem. Państwo rosyjskie miało dodatkowo wesprzeć budowę kompleksu monasterskiego. Z kolei w dalszej perspektywie mnisi zamierzali z uzyskiwanych dochodów fundować stypendia dla słuchaczy seminarium duchownego w Kiszyniowie oraz słuchaczek żeńskiego instytutu w tym samym mieście, jak również wspierać finansowo macierzysty klasztor w Mołdawii i monaster Secu.
qas: question: Kto podarował mnichom monaster?
answers: text: Aleksandra Dobrego
answer_end: 178
generative_answer: Aleksander Dobry

question: Kto zawłaszczył monaster mnichom?
answers: text: władze tureckie
answer_end: 225
generative_answer: władze tureckie

question: W jakiej miejscowości przebywali mnisi na początku?
answers: text: Niemceń
answer_end: 339
generative_answer: Niemceń

question: Jaki mnich sprawował władzę nad klasztorem?
plausible_answers: text: Teofan
answer_end: 869
generative_answer: Teofan

question: Jaka liczba mnichów, według Teofana, była najodpowiedniejsza?
answers: text: 50
answer_end: 1624
generative_answer: 50

context: Sytuacja wspólnoty ponownie poprawiła się na krótko w latach 1953–1958. Gdy wspólnotą kierował archimandryta Grzegorz, mnisi zdołali rozwinąć prowadzone gospodarstwo i sady, podupadł jednak poziom duchowy klasztoru i część mieszkańców opuściła go z tego powodu. Przyczyną problemów w tym zakresie był napływ mnichów z monasterów w Mołdawii zamkniętych przez władze radzieckie, w których nigdy nie obowiązywała reguła tak surowa, jak w Nowym Neamţe. W tym samym czasie archimandryta przyjmował do wspólnoty mnichów powracających ze stalinowskich łagrów. Nowy Neamţ na nowo stał się ośrodkiem pielgrzymkowym, gromadząc podczas swojego święta patronalnego nawet 3 tys. wyznawców. W 1957 siedmiu młodych mnichów monasteru zostało skierowanych do pracy przy remoncie zrujnowanego klasztoru Saharna, by mogli osiedlić się w nim mnisi z monasteru Nowy Wałaam, którzy wyrazili chęć przeniesienia się z Finlandii do ZSRR. Część mnichów służyła w rezydencji metropolitów kiszyniowskich i całej Mołdawii w Kiszyniowie. W 1956 odremontowano cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej.
qas: question: Dlaczego za czasów archimandryty Grzegorza część mnichów zdecydowała się odejść?
answers: text: podupadł jednak poziom duchowy klasztoru
answer_end: 214
generative_answer: podupadł jednak poziom duchowy klasztoru

question: Co spowodowało obniżenie się duchowego poziomu klasztoru?
answers: text: napływ mnichów z monasterów w Mołdawii zamkniętych przez władze radzieckie, w których nigdy nie obowiązywała reguła tak surowa, jak w Nowym Neamţe
answer_end: 447
generative_answer: napływ mnichów z monasterów w Mołdawii zamkniętych przez władze radzieckie, w których nigdy nie obowiązywała reguła tak surowa, jak w Nowym Neamţe

question: Jaki budynek został poddany renowacji w 1956 roku?
answers: text: cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej
answer_end: 1058
generative_answer: cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej

question: Dlaczego w 1957 roku podjęto się naprawy klasztoru Saharna?
answers: text: by mogli osiedlić się w nim mnisi z monasteru Nowy Wałaam
answer_end: 851
generative_answer: by mogli osiedlić się w nim mnisi z monasteru Nowy Wałaam

question: Skąd pochodzili wszyscy mnisi zamieszkujący odbudowany klasztor Saharna?
plausible_answers: text: Finlandii
answer_end: 903
generative_answer: Finlandii