Azerbejdżan

Azerbejdżan, Republika Azerbejdżanu (azer. Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası) – państwo położone w Azji Zachodniej (na pograniczu Europy i Azji) nad Morzem Kaspijskim, graniczące z Rosją, Gruzją, Armenią, Iranem oraz Turcją.
Ograniczony jest przez Morze Kaspijskie na wschodzie, Rosję na północy, Gruzję na północnym zachodzie, Armenię na zachodzie i Iran na południu. Nachiczewańska Republika Autonomiczna jest ograniczona przez Armenię na północy i wschodzie, Iran na południu i zachodzie i ma 11-kilometrową granicę z Turcją na północnym zachodzie.
Azerbejdżańska Republika Demokratyczna ogłosiła niepodległość w 1918 r. i stała się pierwszym demokratycznym państwem muzułmańskim. W 1920 r. kraj został włączony do Związku Radzieckiego jako Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka. Współczesna Republika Azerbejdżanu ogłosiła niepodległość 30 sierpnia 1991 r., na krótko przed rozpadem ZSRR w tym samym roku. We wrześniu 1991 r. większość zamieszkanej przez Ormian części spornego regionu Górskiego Karabachu odłączyła się. Terytorium to i siedem sąsiednich rejonów poza nim stało się de facto niezależnych po zakończeniu wojny o Górski Karabach w 1994 r. Regiony te są uznawane na arenie międzynarodowej za część Azerbejdżanu w oczekiwaniu na rozwiązanie statusu Górskiego Karabachu w drodze negocjacji prowadzonych przez OBWE.
Azerbejdżan jest jednolitą republiką półprezydencką. Jest jednym z sześciu niezależnych państw tureckich, aktywnym członkiem Rady Rada Współpracy Państw Języków Tureckich i społeczności Türksoy. Azerbejdżan utrzymuje stosunki dyplomatyczne ze 158 państwami i posiada członkostwo w 38 organizacjach międzynarodowych, w tym w Organizacji Narodów Zjednoczonych (od 1992 r.), Radzie Europy, Ruchu Nie wyrównanym, OBWE i programie NATO Partnerstwa dla Pokoju (PdP). Jest jednym z członków założycieli GUAM, Wspólnoty Niepodległych Państw i Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej. Azerbejdżan posiada również status obserwatora w Światowej Organizacji Handlu.
Konstytucja Azerbejdżanu nie deklaruje oficjalnej religii państwowej, a wszystkie główne siły polityczne w kraju są świeckie, jednak 89% ludności to szyiccy muzułmanie. Azerbejdżan ma wysoki poziom rozwoju społecznego, który plasuje go na równi z większością państw Europy Wschodniej. Ma wysoki wskaźnik rozwoju gospodarczego i umiejętności czytania, a także niską stopę bezrobocia. Jednak partia rządząca, Partia Nowego Azerbejdżanu, jest oskarżana o autorytaryzm i łamanie praw człowieka.

context: Część ludności Azerbejdżanu znalazła się poza ASRR, na terenie Iranu. Tamtejsi działacze wraz z Irańczykami próbowali w 1920 powołać Republikę Gilańską, co jednak nie udało się. W listopadzie 1945 powstała tam Autonomiczna Republika Azerbejdżanu. Niektórzy z nich liczyli na to, że terytorium Iranu zamieszkiwane przez Azerbejdżan zostanie wcielone do ZSRR. Do utworzenia w ten sposób „Wielkiego Azerbejdżanu” dążył m.in. pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Azerbejdżańskiej SRR Mir Cəfər Bağırov. Ostatecznie gdy rząd ZSRR wycofał swoje poparcie dla republiki, ta została zlikwidowana przez wojska irańskie.
qas: question: W którym roku powstała Republika Gilańska?
plausible_answers: text: 1920
answer_end: 124
generative_answer: 1920

question: Na jakie tereny uciekli wszyscy mieszkańcy Azerbejdżanu przed ASRR?
plausible_answers: text: Iranu
answer_end: 68
generative_answer: Iranu

question: W którym roku założono Autonomiczną Republikę Azerbejdżanu?
answers: text: 1945
answer_end: 196
generative_answer: 1945

question: Kto zniszczył Republikę Azerbejdżanu?
answers: text: wojska irańskie
answer_end: 612
generative_answer: wojska irańskie

question: Czy SRR Mir Cəfər Bağırov dążył do niepodległości Azerbejdżanu?
answers: text: Do utworzenia w ten sposób „Wielkiego Azerbejdżanu” dążył m.in. pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Azerbejdżańskiej SRR Mir Cəfər Bağırov
answer_end: 501
generative_answer: nie