Amazonka

Amazonka (port. Rio Amazonas, hiszp. Río Amazonas) – rzeka Ameryki Południowej o największym średnim przepływie na Ziemi. Jej długość jest sprawą kontrowersyjną, najczęściej podawana jest wartość 6400 km, jednak według innych źródeł jest to pierwsza rzeka na świecie pod względem długości (7040 km), o 390 km dłuższa od Nilu. Amazonka ma największe na świecie dorzecze (o powierzchni ok. 7 mln km²) i największe zasoby wodne, w jej dorzeczu wyrastają największe lasy tropikalne. Nazwa najprawdopodobniej pochodzi od błędnie tłumaczonej nazwy amacunu – „niedźwiedź wodnych chmur”, którą rozpropagował w Europie, po roku 1540 Hiszpan, Francisco de Orellana, który jako pierwszy przepłynął rzekę z Andów do ujścia.
Długość rzeki od wieków była sporna. Utrudniał ją nie tylko dylemat wyodrębnienia spośród ponad 200 dopływów właściwej rzeki, ale i dotarcie do ukrytych w niedostępnym terenie źródeł – rzetelny wybór dopływu powinien być poprzedzony wieloletnim pomiarem wielkości jego przepływu wody, aby uśrednić jego wahania w szerokich granicach. Należy jednak pamiętać, że długość nieuregulowanej rzeki zmienia się ciągle, szczególnie po powodziach: stare zakola zostają odcięte jako starorzecza, powstają nowe, rzeka na długich odcinkach płynie kilkoma ramionami o różnej długości, które zmieniają się na przestrzeni lat.

context: Amazonka ma kilka rzek źródłowych, w zależności od przyjęcia jednej z nich za główną, podaje się różną długość. Do lat 50. XX wieku za rzekę źródłową Amazonki uważano Marañón, jednak obecnie przyjmuje się za taką rzekę Ukajali. Rzeka Ukajali ma swoje źródła w rzece Apurímac. Za pośrednictwem jednej z dwóch alternatyw, to jest rzeki Homillos lub układu rzek Challamayo (wraz z jeziorami Parihuana oraz Huarhuarco), Huarhuarco oraz Santiago, Apurímac ma swoje źródła w rzece Lloqueta. Potokami o największym natężeniu przepływu wody, zasilającymi Lloquetę są Apacheta i Carhuasanta. Według pomiarów peruwiańskich Amazonka jest najdłuższą rzeką świata. Razem z Ukajali i rzekami pośredniczącymi od źródeł w potoku Carhuasanta liczy 7025 km. Natomiast długość Amazonki wraz z Marañón wynosi około 6400 km.
qas: question: Jaka rzeka była uznawana za źródłową dla Amazonki do lat 50. XX wieku?
answers: text: Marañón
answer_end: 174
generative_answer: Marañón

question: Jak długo Marañón była uważana za rzekę źródłową Amazonki?
answers: text: Do lat 50. XX wieku
answer_end: 131
generative_answer: Do lat 50. XX wieku

question: Jaka rzeka jest aktualnie uważana za źródłową Amazonki?
answers: text: Ukajali
answer_end: 226
generative_answer: Ukajali

question: Ile kilometrów ma Amazonka wraz z Marañón?
answers: text: 6400
answer_end: 799
generative_answer: 6400

question: Jaka rzeka jest uznawana za najgłębszą na świecie?
plausible_answers: text: Amazonka
answer_end: 621
generative_answer: Amazonka

context: Przy założeniu wersji potoku Apacheta źródła Amazonki odkrył polski podróżnik Jacek Pałkiewicz w 1996 roku. Fakt ten został uznany przez brazylijski Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (Narodowy Instytut Badań Kosmicznych) oraz przez Towarzystwo Geograficzne w Limie, z którego inicjatywy 10 września 2011 r. na miejscu źródła Amazonki wzniesiono obelisk z pamiątkową tablicą o treści: „Tu rodzi się Amazonka, największa rzeka świata. Ustaliła to w 1996 r. naukowa, polsko-włosko-rosyjsko-peruwiańska wyprawa kierowana przez Jacka Pałkiewicza”. Za to odkrycie Pałkiewicz został uhonorowany m.in. odznaczeniem Kawalera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej w 1996. Jednak nawet przy założeniu tej wersji odkrycie to pozostaje jednak sprawą kontrowersyjną, gdyż już 11 lat wcześniej do źródeł Amazonki dotarła wyprawa z udziałem polskiego kajakarza Piotra Chmielińskiego.
qas: question: Jakie instytucje uznały osiągnięcie ekspedycji Pałkiewicza?
answers: text: brazylijski Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (Narodowy Instytut Badań Kosmicznych) oraz przez Towarzystwo Geograficzne w Limie
answer_end: 272
generative_answer: brazylijski Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (Narodowy Instytut Badań Kosmicznych) oraz Towarzystwo Geograficzne w Limie

question: W jaki sposób upamiętniono osiągnięcie ekspedycji Pałkiewicza?
answers: text: wzniesiono obelisk z pamiątkową tablicą
answer_end: 381
generative_answer: wzniesiono obelisk z pamiątkową tablicą

question: Jakie odznaczenie przyznano polskiemu kierownikowi wyprawy za odkrycie źródła Amazonki?
answers: text: m.in. odznaczeniem Kawalera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej
answer_end: 657
generative_answer: m.in. odznaczenie Kawalera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej

question: Czy przed wyprawą Pałkiewicza jakaś inna ekspedycja pod przewodnictwem polskiego kierownika dotarła do źródeł Amazonki?
plausible_answers: text: gdyż już 11 lat wcześniej do źródeł Amazonki dotarła wyprawa z udziałem polskiego kajakarza Piotra Chmielińskiego
answer_end: 870
generative_answer: tak

question: Przy jakim założeniu Pałkiewicz może być uznawany za odkrywcę źródeł tej rzeki?
answers: text: wersji potoku Apacheta
answer_end: 37
generative_answer: wersji potoku Apacheta