Lōʻihi

Lōʻihi – czynny podwodny wulkan, położony około 35 km od południowo-wschodniego wybrzeża wyspy Hawaiʻi. Szczyt tej góry znajduje się około 975 m poniżej poziomu morza. Leży ona na zboczu Mauna Loa, jednego z największych wulkanów tarczowych na Ziemi. Lōʻihi, co po hawajsku oznacza „długa”, to najmłodszy wulkan w Grzbiecie Hawajsko-Cesarskim, łańcuchu wulkanów, który rozciąga się na długości 5800 km na północny zachód od Lōʻihi. W przeciwieństwie do większości aktywnych wulkanów na Oceanie Spokojnym, które wyrosły przy aktywnych granicach płyt tworzących pacyficzny pierścień ognia, wulkany Grzbietu Hawajsko-Cesarskiego powstały nad plamą gorąca Hawajów, daleko od najbliższej granicy płyt tektonicznych. Będąc najmłodszym wulkanem tego grzbietu, Lōʻihi jako jedyna z wulkanów hawajskich jest na tak wczesnym etapie rozwoju, że jeszcze nie wynurzyła się nad poziom oceanu.
Lōʻihi zaczęła kształtować się około 400 tysięcy lat temu i przewiduje się, że zacznie się wynurzać za 10–100 tysięcy lat. Szczyt Lōʻihi wznosi się ponad 3000 m nad dnem oceanu. Na górze tej znajdują się liczne kominy hydrotermalne, wokół których żyją zróżnicowane społeczności mikroorganizmów.
Latem 1996 roku na Lōʻihi zarejestrowano rój 4070 wstrząsów sejsmicznych. Seria ta obejmowała więcej trzęsień ziemi niż jakakolwiek inna w odnotowanej historii Hawajów. Wstrząsy zmieniły 10 do 13 kilometrów kwadratowych szczytu góry. Jeden obszar aktywności hydrotermalnej, tzw. Pele's Vents (Kominy Pele), zapadł się i został przemianowany na Pele's Pit (Dziurę Pele). Wulkan pozostaje stosunkowo aktywny od 1996 i znajduje się pod kontrolą Narodowej Administracji Oceanu i Atmosfery (NOAA) i USGS. Podwodne Obserwatorium Geologiczne Hawajów (Hawaii Undersea Geological Observatory, HUGO) od 1997 do 2002 roku dostarczało w czasie rzeczywistym informacji o Lōʻihi. Wulkan ostatni raz wybuchł w 1996 roku, przed wystąpieniem roju wstrząsów.

context: Do określenia wieku próbek skał z Lōʻihi zostało wykorzystane datowanie izotopowe. Hawajskie Centrum Wulkanologii badało próbki pobrane przez różne wyprawy, w szczególności z 1978 roku, która dostarczyła 17 próbek. Większość próbek okazała się niedawnego pochodzenia; najstarsze mają około 300 000 lat. Po wstrząsach z 1996 roku zebrano także świeżą brekcję. Na podstawie zebranych próbek, naukowcy oceniają wiek Lōʻihi na około 400 000 lat. Skały przyrastają średnio o 3,5 mm na rok w pobliżu podstawy i o 7,8 mm w pobliżu szczytu. Jeśli modele opracowane dla innych wulkanów, takich jak Kīlauea, są właściwe dla Lōʻihi, to 40% masy wulkanu powstało w ciągu ostatnich 100 000 lat. Zakładając liniowy wzrost, Lōʻihi miałaby 250 000 lat. Jednak w przypadku każdego wulkanu związanego z plamą gorąca, poziom aktywności rośnie z wiekiem; w związku z tym trzeba co najmniej 400 000 lat, aby wulkan osiągnął masę taką jak Lōʻihi. Jako że hawajskie wulkany przesuwają się na północny zachód z prędkością około 10 cm/rok, w chwili pierwszej erupcji krater Lōʻihi znajdował się 40 km na południowy wschód od aktualnej pozycji wulkanu.
qas: question: Jaką metodą posłużono się do określenia wieku skał budujących ten wulkan?
answers: text: datowanie izotopowe
answer_end: 81
generative_answer: datowaniem izotopowym

question: Czy wulkany na Hawajach mogą się przemieszczać?
answers: text: Jako że hawajskie wulkany przesuwają się na północny zachód z prędkością około 10 cm/rok, w chwili pierwszej erupcji krater Lōʻihi znajdował się 40 km na południowy wschód od aktualnej pozycji wulkanu
answer_end: 1125
generative_answer: tak

question: W jaki sposób aktywność wulkanów związanych z plamą gorąca zależy od tego jak bardzo są stare?
answers: text: poziom aktywności rośnie z wiekiem
answer_end: 833
generative_answer: poziom aktywności rośnie z wiekiem

question: O ile powiększa się ten wulkan w ciągu roku?
answers: text: średnio o 3,5 mm na rok w pobliżu podstawy i o 7,8 mm w pobliżu szczytu
answer_end: 531
generative_answer: średnio o 3,5 mm w pobliżu podstawy i o 7,8 mm w pobliżu szczytu

question: Jaki jeszcze hawajski wulkan należy do wulkanów związanych z plamą gorąca? 
plausible_answers: text: Kīlauea
answer_end: 596
generative_answer: Kīlauea

context: W 1978 roku statek badawczy USGS zebrał próbki skał i sfotografował Lōʻihi w celu zweryfikowania, czy góra może być czynnym wulkanem. Analiza zdjęć i pobranych próbek lawy poduszkowej wskazywała, że materiał był „świeży”, co dawało więcej dowodów na aktywność góry. Od października 1980 do lutego 1981 zebrano więcej próbek i zdjęć, wzmacniających argumenty za aktywnością. Badania wykazały, że erupcje miały miejsce w południowej części ryftu. Obszar ten znajduje się najbliżej plamy gorąca Hawajów, która dostarcza magmę Lōʻihi. Po zdarzeniu z 1986 na Lōʻihi zainstalowano na miesiąc sieć pięciu stacji sejsmicznych. Częsta aktywność sejsmiczna czyni Lōʻihi idealnym miejscem do badań tego typu. W 1987 roku do badań tej góry wykorzystano batyskaf Alvin. W 1991 roku zainstalowano jeszcze inną stację sejsmiczną, aby śledzić roje wstrząsów.
qas: question: Dlaczego w 1978 roku doszło do pobrania próbek skał z tego obszaru?
answers: text: w celu zweryfikowania, czy góra może być czynnym wulkanem
answer_end: 132
generative_answer: w celu zweryfikowania, czy góra może być czynnym wulkanem

question: Jakie wnioski wyciągnięto, dzięki ekspedycji statku badawczego USGS z 1978 roku?
answers: text: Analiza zdjęć i pobranych próbek lawy poduszkowej wskazywała, że materiał był „świeży”, co dawało więcej dowodów na aktywność góry
answer_end: 264
generative_answer: Analiza zdjęć i pobranych próbek lawy poduszkowej wskazywała, że materiał był „świeży”, co dawało więcej dowodów na aktywność góry

question: Gdzie miało dochodzić do erupcji Lōʻihi, według badań trwających od października 1980 do lutego 1981?
answers: text: w południowej części ryftu
answer_end: 443
generative_answer: w południowej części ryftu

question: Jakie kroki podjęto po aktywności, która miała miejsce w 1986 roku?
answers: text: na Lōʻihi zainstalowano na miesiąc sieć pięciu stacji sejsmicznych
answer_end: 617
generative_answer: na Lōʻihi zainstalowano na miesiąc sieć pięciu stacji sejsmicznych

question: Jaki sprzęt został użyty do robienia zdjęć Lōʻihi w 1987 roku?
plausible_answers: text: batyskaf Alvin
answer_end: 755
generative_answer: batyskaf Alvin