USS Nautilus (SSN-571)

USS Nautilus (SSN-571) – pierwsza na świecie wcielona do służby jednostka pływająca napędzana siłownią okrętową czerpiącą energię z przebiegającej w reaktorze atomowym reakcji łańcuchowej. Okręt ten został opracowany przez amerykańską marynarkę wojenną w ramach programu napędu jądrowego. W 1958 roku USS „Nautilus” jako pierwszy na świecie przepłynął pod biegunem północnym, zaś przeprowadzone za jego pomocą testy wykazały szereg zalet siłowni jądrowej wobec innych rodzajów napędu. Rezultaty tych testów pchnęły US Navy do podjęcia decyzji o całkowitej rezygnacji z napędu konwencjonalnego dla tej klasy okrętów. Nazwa nawiązuje do fikcyjnego okrętu z powieści Juliusza Verne'a Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi. Obie jednostki były pionierskie w swoim czasie (książkowy Nautilus ogromnie wyprzedzał „raczkujące” podwodne jednostki z czasów autora).

context: Po zakończeniu wojny Gunn z Abelsonem posłużyli się planami niemieckich okrętów podwodnych typu XXVI przy opracowywaniu schematu okrętów podwodnych mieszczących stos i reaktor przy jedynie minimalnych zmianach ich konstrukcji. W większej mierze prace te nie doprowadziły do dających się zastosować w praktyce rozwiązań, głównie z powodu zbyt małej wiedzy na temat konstrukcji nuklearnego stosu i reaktora. Zapożyczyli jedynie ideę użycia stopu sodu i potasu do transferu ciepła z reaktora do turbiny parowej. Raport o tytule „Atomic Energy Submarine”, zawierający m.in. rezultaty tych prac, został przedstawiony marynarce w marcu 1946 roku i od razu został zauważony przez oficerów US Navy. Zawierał on między innymi konkluzję: Odkrycia techniczne dokonane w Naval Research Laboratory wskazują, że przy właściwie prowadzonym programie niezbędne będą jedynie dwa lata dla opracowania okrętu podwodnego napędzanego energią atomową, mechanicznie zdolnego do operowania z prędkościami 20 do 30 węzłów w zanurzeniu, bez konieczności wynurzenia lub uzupełniania paliwa przez wiele lat. Natomiast w ciągu pięciu do dziesięciu lat jesteśmy w stanie opracować okręt podwodny zdolny do operowania z dwukrotnie wyższą od wskazanej prędkością podwodną. Abelson wskazywał w swoim raporcie na konieczność współpracy marynarki z Manhattan Engineering District, co umożliwi konstrukcję okrętów podwodnych napędzanych energią atomową zdolnych do operacji na głębokości 1000 stóp [305 m], stanowiących idealną platformę przenoszenia pocisków rakietowych wyposażonych w ładunki jądrowe. Abelson z Gunnem, spotykając się z ponad trzydziestoma wysoko postawionymi oficerami marynarki, prowadzili w US Navy swoistą kampanię na rzecz wdrożenia napędu nuklearnego. Niezależnie od ich działań, kmdr ppor. (?) Charles N.G. Hendrix z Biura Badań Naukowych i Innowacji (w późniejszym czasie Office of Naval Research) w czternastostronicowym memorandum przedstawił trzy możliwe typy przyszłych okrętów podwodnych:
qas: question: Na jakich planach wzorowano się, aby stworzyć USS Nautilus? 
answers: text: niemieckich okrętów podwodnych typu XXVI
answer_end: 100
generative_answer: niemieckich okrętów podwodnych typu XXVI

question: Jacy konstruktorzy próbowali zaprojektować okręt podwodny mieszczący stos i reaktor?
answers: text: Gunn z Abelsonem
answer_end: 37
generative_answer: Gunn z Abelsonem

question: Z jakim organem był związany kmdr ppor. Charles N.G. Hendrix?
answers: text: Biura Badań Naukowych i Innowacji
answer_end: 1840
generative_answer: z Biurem Badań Naukowych i Innowacji

context: Testy okrętu okazały się sukcesem pod względem osiągów okrętu. Wkrótce bowiem „Nautilus” odbył najszybszą podwodną podróż w historii – w 90 godzin, ze średnią prędkością 15,3 węzła, pokonał w zanurzeniu dystans 1381 mil morskich (2559 km) (między bazą okrętów podwodnych New London w stanie Connecticut a San Juan w Portoryko). W następnych rejsach „Nautilus” dotarł jeszcze szybciej do punktów docelowych, osiągając średnią prędkość rejsu zbliżoną do swojej prędkości maksymalnej, co ówcześnie było znakomitym osiągnięciem. Testy te uwidoczniły zalety napędu jądrowego dla okrętów podwodnych – „Nautilus” był w stanie bardzo szybko zbliżyć się do przeciwnika lub oddalić od niego, posiadając przy tym bardzo dobrą manewrowość we wszystkich trzech wymiarach – niezależnie od warunków pogodowych na powierzchni. Okazał się także zdolny do wyprzedzenia znajdujących się w tym czasie w posiadaniu US Navy samonaprowadzających się torped zop. Odmiennie od ówczesnych konwencjonalnych okrętów podwodnych typu XXI, GUPPY czy Tang, dowódca „Nautilusa” nie musiał dbać o stan naładowania akumulatorów okrętu – mógł tygodniami płynąć z maksymalną prędkością, podczas gdy przy napędzie konwencjonalnym była to kwestia godzin.
qas: question: Jak przebiegła pierwsza z najszybszych podwodnych podróży tego okrętu?
answers: text: w 90 godzin, ze średnią prędkością 15,3 węzła, pokonał w zanurzeniu dystans 1381 mil morskich (2559 km) (między bazą okrętów podwodnych New London w stanie Connecticut a San Juan w Portoryko)
answer_end: 326
generative_answer: w 90 godzin, ze średnią prędkością 15,3 węzła, pokonał w zanurzeniu dystans 1381 mil morskich (2559 km) (między bazą okrętów podwodnych New London w stanie Connecticut a San Juan w Portoryko)

question: Czy okręt ten tylko raz zdołał poruszać się ze średnią prędkością zbliżoną do jego prędkości maksymalnej?
answers: text: W następnych rejsach „Nautilus” dotarł jeszcze szybciej do punktów docelowych, osiągając średnią prędkość rejsu zbliżoną do swojej prędkości maksymalnej
answer_end: 480
generative_answer: nie

question: Jakie pociski był w stanie wyprzedzić ten okręt?
answers: text: samonaprowadzających się torped zop
answer_end: 937
generative_answer: samonaprowadzające się torpedy zop

question: Jakie inne okręty podwodne wykorzystywały w tamtym okresie napęd jądrowy?
plausible_answers: text: typu XXI, GUPPY czy Tang
answer_end: 1023
generative_answer: typu XXI, GUPPY czy Tang

question: Czy testy „Nautilusa” obnażyły jego liczne wady?
answers: text: Testy okrętu okazały się sukcesem pod względem osiągów okrętu
answer_end: 61
generative_answer: nie