Przewrót majowy

Przewrót majowy (zamach majowy, pucz majowy) – zbrojny zamach stanu w Polsce dokonany w dniach 12–15 maja 1926 roku, w Warszawie przez marszałka Józefa Piłsudskiego, w czasie którego zginęło po obu stronach konfliktu łącznie 379 osób (215 żołnierzy i 164 osoby cywilne), a około 1000 osób zostało rannych. Powodem zamachu była pogarszająca się sytuacja polityczna i gospodarcza kraju, zaś bezpośrednią przyczyną – seria kryzysów gabinetowych w latach 1925–1926.
12 maja, po bezowocnej rozmowie Piłsudskiego z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim, oddziały wierne Piłsudskiemu zajęły w Warszawie pozycje przy mostach na Wiśle. Po otwarciu ognia do zamachowców przez oddział rządowy obsadzający zachodni wylot mostu Kierbedzia, w mieście rozpoczęły się walki uliczne, a oddziały Piłsudskiego po opanowaniu mostu Kierbedzia rozpoczęły zajmowanie Warszawy w kierunku południowym. Przewrót został poparty przez związany z PPS związek zawodowy kolejarzy, który ogłosił strajk, blokując transporty sił rządowych z zachodu kraju do Warszawy, natomiast umożliwiając transporty wojsk lojalnych wobec marszałka Piłsudskiego. 12 i 13 maja marszałek Sejmu Maciej Rataj podjął ostatnią próbę negocjacji, która wobec nieustępliwego stanowiska prezydenta, zakończyła się niepowodzeniem. 14 maja Piłsudski przejął kontrolę nad Warszawą. W wyniku walk zginęło 379 osób. Rząd Wincentego Witosa podał się do dymisji, a prezydent Wojciechowski złożył urząd. Uprawnienia prezydenta przejął Maciej Rataj i powołał nowy rząd z Kazimierzem Bartlem na czele, w którym Piłsudski został ministrem spraw wojskowych i generalnym inspektorem Sił Zbrojnych. 31 maja Zgromadzenie Narodowe wybrało Piłsudskiego na urząd Prezydenta RP, ale ten odmówił objęcia urzędu, rekomendując na niego prof. Ignacego Mościckiego. Zamach rozpoczął 13-letnie autorytarne rządy sanacji, którym kres położył wybuch II wojny światowej.

context: Rankiem 12 maja w prasie pojawiły się informacje, że dom Piłsudskiego w Sulejówku został ostrzelany. Później okazało się, że były one nieprawdziwe, jednak wywołały oburzenie wśród piłsudczyków. Przysporzyły także nowych zwolenników marszałkowi. W tym samym czasie Piłsudski wyjechał samochodem z Sulejówka i udał się do Belwederu, gdzie zamierzał spotkać się z Wojciechowskim i zażądać od niego ustąpienia rządu Witosa. Prezydent jednak był wówczas w trakcie podróży powrotnej ze Spały, więc do spotkania nie doszło. O planach Piłsudskiego, by negocjować z Wojciechowskim, nie wiedzieli nawet najbliżsi jego współpracownicy, tacy jak Sławek i Świtalski – co może oznaczać, że nie istniał wcześniej przygotowany plan zamachu. Piłsudczycy dążyli jedynie do tego, aby skupić w okolicach Rembertowa pewną ilość oddziałów wiernych marszałkowi. Z powodu nieobecności Wojciechowskiego, który był niezbędny do obalenia rządu Witosa, założenia te uległy modyfikacji. Piłsudski miał wkroczyć do miasta na czele opowiadających się za nim oddziałów. W takim przypadku jednak zamachowcy utracili element zaskoczenia.
qas: question: Z kim Piłsudski chciał się spotkać w Belwederze? 
answers: text: z Wojciechowskim
answer_end: 375
generative_answer: z Wojciechowskim

question: Czyjego ustąpienia z rządu chciał Piłsudski? 
answers: text: Witosa
answer_end: 418
generative_answer: Witosa

question: Czy Piłsudski spotkał się z Wojciechowskim?
answers: text: Prezydent jednak był wówczas w trakcie podróży powrotnej ze Spały, więc do spotkania nie doszło
answer_end: 515
generative_answer: nie

question: Jakie osoby zaliczały się do najbliższych współpracowników Piłsudskiego? 
answers: text: Sławek i Świtalski
answer_end: 652
generative_answer: Sławek i Świtalski

question: W jakiej miejscowości urodził się Piłsudski? 
plausible_answers: text: w Sulejówku
answer_end: 81
generative_answer: w Sulejówku

context: 15 maja powołany został pierwszy rząd Kazimierza Bartla. Józef Piłsudski objął w nim tekę ministra spraw wojskowych. Gabinet Bartla miał funkcjonować jedynie do czasu wyboru nowego prezydenta Polski. Siły polityczne, które poparły zamach stanu (przede wszystkim te o lewicowej orientacji), sądziły, że Piłsudski zostanie prezydentem. Liczyły także na to, że marszałek zrealizuje co najmniej niektóre postulaty lewicy. PPS w odezwie Centralnego Komitetu Wykonawczego z 15 maja żądała rozwiązania Sejmu i Senatu, objęcia stanowiska prezydenta RP przez Piłsudskiego, utworzenia „rządu robotniczo-włościańskiego”, zmiany polityki wobec mniejszości narodowych oraz pociągnięcia do odpowiedzialności członków gabinetu Witosa. Jak się później okazało, Piłsudski nie planował rozwiązania parlamentu, mając świadomość, że wybory prawdopodobnie zakończą się sukcesem ugrupowań lewicowych. Zamach wymierzony był przeciwko partiom politycznym jako ogółowi, nie chciał więc działać w oparciu o nie, nawiązując później bliskie kontakty z kręgami konserwatywnymi.
qas: question: Jaką funkcję pełnił Piłsudski w pierwszym rządzie Kazimierza Bartla?
answers: text: ministra spraw wojskowych
answer_end: 115
generative_answer: ministra spraw wojskowych

question: Jakie postulaty znalazły się w odezwie Centralnego Komitetu Wykonawczego Polskiej Partii Socjalistycznej wydanej 15 maja?
answers: text: rozwiązania Sejmu i Senatu, objęcia stanowiska prezydenta RP przez Piłsudskiego, utworzenia „rządu robotniczo-włościańskiego”, zmiany polityki wobec mniejszości narodowych oraz pociągnięcia do odpowiedzialności członków gabinetu Witosa
answer_end: 718
generative_answer: rozwiązanie Sejmu i Senatu, objęcie stanowiska prezydenta RP przez Piłsudskiego, utworzenie "rządu robotniczo-włościańskiego", zmiana polityki wobec mniejszości narodowych oraz pociągnięcie do odpowiedzialności członków gabinetu Witosa

question: Czy Piłsudski rzeczywiście chciał wtedy rozwiązać Sejm i Senat?
answers: text: Jak się później okazało, Piłsudski nie planował rozwiązania parlamentu
answer_end: 790
generative_answer: nie

question: Dlaczego Piłsudski nie chciał doprowadzić do rozwiązania Sejmu i Senatu?
answers: text: mając świadomość, że wybory prawdopodobnie zakończą się sukcesem ugrupowań lewicowych
answer_end: 877
generative_answer: mając świadomość, że wybory prawdopodobnie zakończą się sukcesem ugrupowań lewicowych

question: Dlaczego lewicowcy byli przychylni idei zamachu stanu?
answers: text: sądziły, że Piłsudski zostanie prezydentem. Liczyły także na to, że marszałek zrealizuje co najmniej niektóre postulaty lewicy
answer_end: 416
generative_answer: sądzili, że Piłsudski zostanie prezydentem. Liczyli także na to, że marszałek zrealizuje co najmniej niektóre postulaty lewicy