Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Mielniku

Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy – prawosławna cerkiew parafialna w Mielniku. Należy do dekanatu Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Pierwsze pisemne informacje o istnieniu w Mielniku prawosławnej cerkwi pochodzą z 1260, następnie zaś z 1551. W XVII w. parafia mielnicka przyjęła unię. W 1614 i w 1656 świątynia ulegała zniszczeniu wskutek pożaru, po czym była odbudowywana. Pierwszą murowaną świątynię w miejscowości zbudowano w latach 1821–1823 w stylu klasycystycznym. Podobnie jak wszystkie cerkwie unickie na Podlasiu, obiekt posiadał silnie zlatynizowane wyposażenie, z organami, amboną i ołtarzami bocznymi, jako jedna z nielicznych świątyń w regionie zachował natomiast ikonostas. Większość łacińskich elementów wyposażenia została usunięte ze świątyni w latach 1835–1838, podczas akcji delatynizacji unickich obrzędów przygotowującej konwersję całej unickiej diecezji litewskiej na prawosławie. Sposób i zakres dokonywania zmian we wnętrzu cerkwi stał się przyczyną sporu między duchowieństwem a naczelnikiem powiatu Miedwiediewem, który nalegał, by unickie świątynie natychmiast przebudowywać w stylu typowym dla architektury rosyjskiej. Konsystorz diecezji litewskiej pod kierunkiem biskupa Józefa Siemaszki opowiedział się wówczas za zmianami stopniowymi i zgodził się, by niektóre – uznane za drugorzędne – elementy wyposażenia typowe dla katolicyzmu pozostały w cerkwi mielnickiej i w innych świątyniach.
Cerkiew w Mielniku przeszła na własność Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego na mocy postanowień synodu połockiego w 1839. Na początku XX wieku obiekt został gruntownie przebudowany w stylu bizantyjsko-rosyjskim. Dobudowano wtedy do niego przedsionek z dzwonnicą i pięć cebulastych kopuł. W tym samym okresie wymieniono ikonostas.
Cerkiew w Mielniku jest ośrodkiem lokalnego kultu ikony Matki Bożej Oranty z przełomu XVIII i XIX w. Na plebanii w miejscowości przechowywane są również inne zabytkowe unickie obrazy z tego samego okresu.
Cerkiew mieści się przy ulicy Brzeskiej 93, na naturalnym wzniesieniu.

context: Wyposażenie unickiej cerkwi w Mielniku było w znacznym stopniu zlatynizowane. Równocześnie cerkiew była jednym z pięciu unickich obiektów sakralnych w regionie, gdzie po synodzie zamojskim (lub w kolejnych dziesięcioleciach) nie zdemontowano ikonostasu. Na początku 1836 w cerkwi nie było natomiast typowych dla obrządku bizantyjskiego ksiąg liturgicznych, stołu ofiarnego i ołtarza oraz naczyń liturgicznych. Wymienione elementy wyposażenia zostały umieszczone w świątyni w czasie akcji delatynizacji unickiego obrządku na Podlasiu, przygotowującej konwersję unitów diecezji litewskiej na prawosławie. Jeszcze w tym samym 1836 dziekan drohiczyński informował konsystorz diecezjalny, że w cerkwi znajdował się już komplet utensyliów liturgicznych niezbędnych dla odprawiania nabożeństw prawosławnych. W 1838 unicki ikonostas został zastąpiony nowym; fundusze na ten cel przekazało państwo rosyjskie. W maju tego roku dziekan bielski Kostycewicz oraz przedstawiciel władz świeckich, naczelnik ziemski Miedwiediew dokonali w świątyni wizytacji, wskazując, iż w obiekcie nadal przechowywano szereg typowo unickich elementów wyposażenia, wielu zaś sprzętów prawosławnych brakowało. Wbrew wcześniejszym deklaracjom miejscowego duchowieństwa w świątyni pozostały organy (demontowane w całej diecezji w latach 1835–1836), chociaż nie były już użytkowane. Negatywnie wygląd świątyni oceniał zwłaszcza Miedwiediew, który w czasie wizytacji domagał się natychmiastowego wyrzucenia z budynku dzwonu-sygnaturki, balasów, konfesjonału, ambony, łojowych lamp oraz kryłosu. Żądał również, by przenieść na środek świątyni boczne ołtarze z obrazami św. Mikołaja i Opieki Matki Bożej. Jego opinia stała się przyczyną konfliktu z proboszczem mielnickim Florianem Zienkiewiczem, który pragnął zachować wymienione elementy. Powoływał się na postępowanie biskupa litewskiego Józefa Siemaszki, który podczas wizytacji w unickich cerkwiach nie nalegał na rezygnację akurat z tych elementów wyposażenia (zaś w kwestii ambony w Mielniku wydał wyjątkową zgodę na jej pozostawienie). Przypominał także, że władze diecezjalne znały wygląd świątyni i akceptowały go. Poparł go w tej sprawie dziekan, prosząc konsystorz o wydanie opinii w sprawie mielnickiej cerkwi, jak również o wyraźne sprecyzowanie, które elementy pochodzenia łacińskiego były w cerkwiach dopuszczalne, a które należało eliminować.
qas: question: Czego brakowało w cerkwi na początku 1836 roku?
answers: text: typowych dla obrządku bizantyjskiego ksiąg liturgicznych, stołu ofiarnego i ołtarza oraz naczyń liturgicznych
answer_end: 408
generative_answer: typowych dla obrządku bizantyjskiego ksiąg liturgicznych, stołu ofiarnego i ołtarza oraz naczyń liturgicznych

question: O czym poinformował dziekan?
answers: text: e w cerkwi znajdował się już komplet utensyliów liturgicznych niezbędnych dla odprawiania nabożeństw prawosławnych
answer_end: 799
generative_answer: e w cerkwi znajdował się już komplet utensyliów liturgicznych niezbędnych dla odprawiania nabożeństw prawosławnych

question: Kim był Miedwiediew?
answers: text: rzedstawiciel władz świeckich, naczelnik ziemski
answer_end: 999
generative_answer: Przedstawicielem władz świeckich, naczelnikiem ziemskim

question: Czy Miedwiediew pozytywnie ocenił wygląd cerkwi?
answers: text: egatywnie wygląd świątyni oceniał zwłaszcza Miedwiediew
answer_end: 1404
generative_answer: nie

question: Jakich elementów z cerkwi chciał się pozbyć Florian Zienkiewicz?
plausible_answers: text: zwonu-sygnaturki, balasów, konfesjonału, ambony, łojowych lamp oraz kryłosu
answer_end: 1557
generative_answer: zwonu-sygnaturki, balasów, konfesjonału, ambony, łojowych lamp oraz kryłosu

context: Kolejna wzmianka o świątyniach pochodzi dopiero z 1551 i wskazuje istnienie w Mielniku dwóch cerkwi, z czego jedna znajdowała się na miejscu współcześnie istniejącej. Była to świątynia drewniana. Przetrwała do 1614, gdy zniszczył ją całkowicie pożar. Budynek sakralny został odbudowany i pozostawał w rękach prawosławnych (w eparchii włodzimiersko-brzeskiej) jeszcze po zawarciu unii brzeskiej, której miejscowi wierni się sprzeciwili. Unici przejęli mielnicką cerkiew najpóźniej w 1646. Dziesięć lat później budowla ponownie spłonęła, po czym została odbudowana.
qas: question: Czy w Mielniku mogło istnieć więcej cerkwi?
answers: text: Kolejna wzmianka o świątyniach pochodzi dopiero z 1551 i wskazuje istnienie w Mielniku dwóch cerkwi
answer_end: 99
generative_answer: tak

question: Co stało się z cerkwią zlokalizowaną tam gdzie obecna w 1614 roku?
answers: text: zniszczył ją całkowicie pożar
answer_end: 249
generative_answer: zniszczył ją całkowicie pożar

question: Czy miejscowa ludność była pozytywnie nastawiona do postanowień unii brzeskiej?
answers: text: jeszcze po zawarciu unii brzeskiej, której miejscowi wierni się sprzeciwili
answer_end: 434
generative_answer: nie

question: Kto przejął mielnicką cerkiew po prawosławnych?
answers: text: Unici
answer_end: 441
generative_answer: Unici

question: Kiedy mielnicka cerkiew trafiła w ręce Unitów?
answers: text: najpóźniej w 1646
answer_end: 486
generative_answer: najpóźniej w 1646