Przypadek (film)

Przypadek – polski film psychologiczny z 1981 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego. Akcja filmu toczy się na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, a fabuła filmu przedstawia losy studenta Witka Długosza (Bogusław Linda). Decyduje się on wyjechać do Warszawy i w zależności od tego, czy udaje mu się zdążyć na pociąg, czy nie, ukazane zostają trzy zupełnie odmienne warianty jego życia.
Przypadek stanowił filmową realizację założeń zawartych w eseju Kieślowskiego Głęboko zamiast szeroko zamieszczonego w czasopiśmie „Dialog”, w którym autor postulował poszukiwania nowego języka filmowego, zdatnego do jednoczesnego opowiadania o wydarzeniach politycznych i o dylematach egzystencjalnych człowieka. W ramach bezpośredniej realizacji założeń eseju Kieślowski stworzył film, w którym żadna ścieżka wyboru dokonana przez Długosza – przystąpienie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, udział w ruchu solidarnościowym bądź też nieopowiedzenie się po żadnej ze stron – nie jest poddana osądowi reżysera.
Mimo że Kieślowski zachowywał obojętność wobec przemian politycznych roku 1980, rozpowszechnianie filmu było zakazane przez sześć lat po jego powstaniu ze względu na przedstawienie w nim środowiska „Solidarności”. Wersja, która ukazała się w 1987 roku, została okrojona przez cenzurę i spotkała się ze skrajnie odmiennymi opiniami krytyków. Dopiero z upływem czasu Przypadek zyskał miano jednego z najważniejszych filmów w karierze Kieślowskiego.

context: Śmierć głównego bohatera była interpretowana bardzo różnie. Większość recenzentów stwierdziła, że śmierć spotyka Witka dopiero w trzecim wariancie jego losów; w takim układzie, jak twierdził Czesław Dondziłło, film miał kompromitować postawę „człowieka środka”. Z tą opinią nie zgadzał się Artur Wiśniewski, który zaznaczał, że sam reżyser preferował właśnie trzecie zakończenie losów bohatera. Tadeusz Sobolewski zasugerował wręcz, że Witek Długosz niezależnie od dokonanego wyboru, mimo najszczerszych chęci i etycznego postępowania, jest oskarżony o zdradę i nie unika swojego śmiertelnego przeznaczenia. Mimo że tacy krytycy jak Małgorzata Dipont, Maciej Pawlicki oraz Marian Szczurek twierdzili, że przypowieść Kieślowskiego jest pozbawiona subtelności i bierna wobec wydarzeń historycznych, a Marcin Sułkowski określał postawy Witka mianem „klinicznego przypadku prymusa”, Maria Malatyńska broniła filmu wobec tak krańcowych ocen. Kieślowski miał zdaniem Malatyńskiej wyrazić swój dystans wobec gorączki solidarnościowej, podczas której ludzi dzielono „zdecydowanie na dobrych i złych”.
qas: question: Kiedy według większości krytyków główny bohater umiera?
answers: text: w trzecim wariancie jego losów
answer_end: 157
generative_answer: w trzecim wariancie jego losów

question: Jakie zdaniem Dondziłło było przesłanie tej produkcji, przyjmując, że główny bohater umiera dopiero w trzeciej z wersji jego losów?
answers: text: miał kompromitować postawę „człowieka środka”
answer_end: 260
generative_answer: miał kompromitować postawę „człowieka środka”

question: Czy Wiśniewski zgadzał się z interpretacją Dondziłło?
answers: text: jak twierdził Czesław Dondziłło, film miał kompromitować postawę „człowieka środka”. Z tą opinią nie zgadzał się Artur Wiśniewski
answer_end: 306
generative_answer: nie

question: Co według Malatyńskiej chciał wyrazić poprzez ten film jego reżyser?
answers: text: swój dystans wobec gorączki solidarnościowej, podczas której ludzi dzielono „zdecydowanie na dobrych i złych”
answer_end: 1091
generative_answer: swój dystans wobec gorączki solidarnościowej, podczas której ludzi dzielono „zdecydowanie na dobrych i złych”

question: Według kogo obraz ten nie odnosi się w sposób wartościujący do wydarzeń historycznych?
answers: text: Małgorzata Dipont, Maciej Pawlicki oraz Marian Szczurek
answer_end: 688
generative_answer: Małgorzaty Dipont, Macieja Pawlickiego i Mariana Szczurka

context: Scenariusz do Przypadku Kieślowski opublikował w 1981 roku w czasopiśmie „Dialog”. Departament III Ministerstwa Spraw Wewnętrznych miał spore uwagi do planowanego projektu filmu. Wytykano projektowi „niskie walory artystyczne” oraz „apologetykę KOR-u i środowisk niepodległościowych z nim związanych, jednoznacznie antypaństwową i antysocjalistyczną demagogię oraz antypartyjny charakter”. Mimo że cenzura odmówiła skierowania scenariusza do produkcji, proces tworzenia filmu przypadł na gorączkowe wydarzenia sezonu solidarnościowego, pod którego wpływem cenzura okresowo zawiesiła swoją działalność. W trakcie okresu zdjęciowego Kieślowski wprowadził do filmu liczne zmiany na korzyść późniejszego dzieła. Reżyser starał się nie faworyzować żadnej ze ścieżek wyboru, którego dokonuje Witek. Jak sam przyznawał, jego bohater „zachowuje się przyzwoicie w każdej sytuacji. Nawet jak idzie do partii, to zachowuje się przyzwoicie; i w pewnym momencie, kiedy widzi, że został wmieszany w sytuację, w której właściwie powinien zachować się po świńsku, buntuje się i zachowuje przyzwoitość”. Również odtwarzający rolę Witka Bogusław Linda zapewniał, iż on i reżyser bardzo się starali, żeby wszystkie trzy wersje losów głównego bohatera „były jak najbliższe prawdy”.
qas: question: Co nie spodobało się w tym filmie organom cenzury?
answers: text: „niskie walory artystyczne” oraz „apologetykę KOR-u i środowisk niepodległościowych z nim związanych, jednoznacznie antypaństwową i antysocjalistyczną demagogię oraz antypartyjny charakter”
answer_end: 388
generative_answer: „niskie walory artystyczne” oraz „apologetykę KOR-u i środowisk niepodległościowych z nim związanych, jednoznacznie antypaństwową i antysocjalistyczną demagogię oraz antypartyjny charakter”

question: Czy Przypadek miał być w intencji Kieślowskiego filmem stronniczym?
answers: text: Reżyser starał się nie faworyzować żadnej ze ścieżek wyboru, którego dokonuje Witek
answer_end: 791
generative_answer: nie

question: Jaka instytucja zgłaszała zastrzeżenia, co do scenariusza tego filmu?
answers: text: Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
answer_end: 130
generative_answer: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

question: Co wpłynęło na to, że organa cenzury w tamtym okresie chwilowo przestały działać?
answers: text: gorączkowe wydarzenia sezonu solidarnościowego
answer_end: 534
generative_answer: gorączkowe wydarzenia sezonu solidarnościowego

question: W którym roku udało się rozpocząć zdjęcia do tego filmu?
plausible_answers: text: 1981
answer_end: 53
generative_answer: 1981