Prospero Provana

Prospero Provana herbu własnego (ur. ?, zm. 20 września 1584 w Krakowie) – włoski szlachcic z Piemontu, kupiec i bankier krakowski, pierwszy kierownik poczty królewskiej w Polsce (1558–1562), żupnik krakowski (1577–1580), sekretarz królewski w 1570 roku.
Do Polski przybył razem z bratem Traianem lub też w późniejszym czasie, za jego namową. Zajmował się handlem tkaninami, winem i solą, uzyskał polski indygenat. Zygmunt August powierzył mu organizację i kierowanie pocztą królewską, jak również na pewien czas pośrednictwo w przesyłaniu odsetek od sum neapolitańskich. Z nadania Stefana Batorego administrował żupami krakowskimi, zgromadził znaczny majątek ziemski i był właścicielem kilku kamienic w Krakowie, przewodząc tamtejszej kolonii włoskiej. Związany ze zwolennikami reformacji (być może ze względów wyznaniowych opuścił Piemont), był kalwinistą, utrzymywał także bliskie kontakty z antytrynitarzami, goszcząc u siebie między innymi Fausta Socyna. U schyłku życia dokonał jednak konwersji na katolicyzm.

context: 20 sierpnia 1578 roku król zawarł z Provaną nową umowę, licząc na większe dochody. W jej myśl żupnik miał otrzymywać 2000 złotych rocznie i zostać dopuszczonym do udziału w zyskach, jeśli wpłaciłby do skarbu królewskiego 80 000 złotych dodatkowego dochodu z potrąceniem kosztów pensji i napraw. By zachęcić go do sumiennego wypełniania obowiązków, określono, że w pierwszym roku jego zysk mógł sięgnąć połowy dodatkowego dochodu, a w latach następnych jednej dziesiątej części. Królewskie nadzieje pozostały niezrealizowane, bowiem wpływy z kopalni (za okres od 18 września 1578 do 18 marca 1580) sięgnęły tylko połowy oczekiwanej kwoty. W marcu 1580 roku Provana zrezygnował z administracji żup. W końcu tego samego roku rewizja ich stanu ujawniła opłakaną sytuację, efekt rabunkowej gospodarki, choć Prospero przy rezygnacji otrzymał od króla poświadczenie dobrego wypełniania obowiązków.
qas: question: Czego oczekiwał król po zawartej ze szlachcicem umowie?
answers: text: większe dochody
answer_end: 81
generative_answer: większych dochodów

question: Jaki był warunek uzyskania przez Provanę rocznej pensji i udziału w zyskach?
answers: text: wpłaciłby do skarbu królewskiego 80 000 złotych dodatkowego dochodu z potrąceniem kosztów pensji i napraw
answer_end: 293
generative_answer: wpłacenie do skarbu królewskiego 80 000 złotych dodatkowego dochodu z potrąceniem kosztów pensji i napraw

question: Co zrobiono, żeby przekonać Provanę do rzetelnego wykonywania powierzonych mu obowiązków?
answers: text: określono, że w pierwszym roku jego zysk mógł sięgnąć połowy dodatkowego dochodu, a w latach następnych jednej dziesiątej części
answer_end: 476
generative_answer: określono, że w pierwszym roku jego zysk mógł sięgnąć połowy dodatkowego dochodu, a w latach następnych jednej dziesiątej części

question: Czy król zaświadczył, że szlachcic poprawnie wykonał swoje obowiązki?
answers: text: Prospero przy rezygnacji otrzymał od króla poświadczenie dobrego wypełniania obowiązków
answer_end: 889
generative_answer: tak

question: Kiedy zwolniono go ze stanowiska administratora żup?
plausible_answers: text: W marcu 1580 roku
answer_end: 655
generative_answer: W marcu 1580 roku