Watykan

Watykan, Państwo Watykańskie (wł. Stato della Città del Vaticano tʃitˈta del vatiˈkaːno, łac. Status Civitatis Vaticanæ) – miasto-państwo w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, enklawa na terytorium Włoch, w Rzymie. Najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni i najmniejsze niepodległe państwo pod względem liczby ludności.
Watykan to siedziba najwyższych władz Kościoła katolickiego, gdzie rezyduje papież. Obywatele Watykanu to głównie dostojnicy kościelni, księża, zakonnice oraz Gwardia Szwajcarska z rodzinami. Oprócz tego do pracy przychodzi około 3000 osób mieszkających poza murami Watykanu (pracownicy poczty, radia, gazety, sklepów, dworca kolejowego i służby medycznej). Obywatelstwo Watykanu traci się z momentem, kiedy przestaje się w nim mieszkać.

context: Początkowo siedzibą papieży nie był sam Watykan, lecz Lateran. Watykan był miejscem pielgrzymek do grobu św. Piotra. W pobliżu już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa zbudowano klasztory, przytułki i schroniska. Powstały też liczne kramy kupieckie obsługujące podróżujących. Pierwsze umocnienia obejmujące bazylikę św. Piotra i Mauzoleum Hadriana zostały zbudowane podczas pontyfikatu papieża Leona IV pod koniec IX wieku. Watykan stał się miejscem, gdzie papież mógł się schronić przed najeźdźcami. Przeniesienia siedziby papieskiej do Watykanu dokonał Grzegorz XI 17 stycznia 1377 po powrocie z Awinionu, kiedy zastał Pałac Laterański w ruinie. W połowie XV wieku papież Mikołaj V powiększył i upiększył budowle watykańskie, założył również Bibliotekę Watykańską. Jego następcy kontynuowali rozbudowę Watykanu – Sykstus IV wzniósł Kaplicę Sykstyńską (1475–1483), Aleksander VI wybudował wieżę nad kaplicą (Torre del Borgia), Juliusz II natomiast zatrudnił Bramantego do zbudowania nowej bazyliki św. Piotra.
qas: question: Które miasto pełniło funkcję papieskiej siedziby przed Watykanem?
answers: text: Lateran
answer_end: 61
generative_answer: Lateran

question: Czym był Watykan przed zostaniem siedzibą papieską?
answers: text: miejscem pielgrzymek do grobu św. Piotra
answer_end: 115
generative_answer: miejscem pielgrzymek do grobu św. Piotra

question: Która z głów kościoła przekazała najwięcej funduszy na konstrukcję fortyfikacji wokół obiektów należących do miasta?
plausible_answers: text: Leona IV
answer_end: 402
generative_answer: Leon IV

question: Która z głów kościoła ustaliła, że Watykan zostanie nową siedzibą papieża?
answers: text: Grzegorz XI
answer_end: 566
generative_answer: Grzegorz XI

question: Kiedy Watykan został uznany za nową siedzibę papieża?
answers: text: 17 stycznia 1377
answer_end: 583
generative_answer: 17 stycznia 1377

context: Najważniejszą instytucją naukową w Watykanie jest Papieska Akademia Nauk (założona w 1603 roku, zreorganizowana w 1936). Ma 80 członków powoływanych przez papieża spośród wybitnych uczonych z całego świata (głównie przedstawicieli nauk matematyczno-przyrodniczych). Akademia nie prowadzi własnych badań naukowych, jest organem opiniodawczym papieża w sprawach nauki. Z nieteologicznych instytucji naukowych Watykanu najbardziej znane są: Obserwatorium Watykańskie, Watykańska Grupa Badawcza, biblioteka (Bibliotheca Apostolica Vaticana), Pinacoteca Vaticana (założona w 1932, Muzea Watykańskie) i Watykańskie Muzeum Historyczne (założone w 1973 roku). Pod egidą Watykanu działa 5 uniwersytetów: Papieski Uniwersytet Gregoriański (Gregorianum, założony w 1553), Papieski Uniwersytet Laterański (założony w 1824), Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum, założone w 1909), Papieski Uniwersytet Urbaniana (założony w 1627), Papieski Uniwersytet Salezjański (założony w 1940), 7 kolegiów teologicznych, 5 instytutów studyjno-badawczych, m.in. największy ośrodek studiów biblijnych Papieski Instytut Biblijny (Biblicum, założony w 1909).
qas: question: Czy wszyscy członkowie Papieskiej Akademii Nauk pochodzą z Watykanu?
answers: text: Ma 80 członków powoływanych przez papieża spośród wybitnych uczonych z całego świata
answer_end: 205
generative_answer: nie

question: Jaką dziedziną zajmuje się najwięcej członków Papieskiej Akademii Nauk?
answers: text: nauk matematyczno-przyrodniczych
answer_end: 263
generative_answer: nauk matematyczno-przyrodniczych

question: Jakie uczelnie funkcjonują pod patronatem Watykanu?
answers: text: Papieski Uniwersytet Gregoriański (Gregorianum, założony w 1553), Papieski Uniwersytet Laterański (założony w 1824), Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum, założone w 1909), Papieski Uniwersytet Urbaniana (założony w 1627), Papieski Uniwersytet Salezjański (założony w 1940), 7 kolegiów teologicznych, 5 instytutów studyjno-badawczych, m.in. największy ośrodek studiów biblijnych Papieski Instytut Biblijny (Biblicum, założony w 1909)
answer_end: 1149
generative_answer: Papieski Uniwersytet Gregoriański (Gregorianum, założony w 1553), Papieski Uniwersytet Laterański (założony w 1824), Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum, założone w 1909), Papieski Uniwersytet Urbaniana (założony w 1627), Papieski Uniwersytet Salezjański (założony w 1940), 7 kolegiów teologicznych, 5 instytutów studyjno-badawczych, m.in. największy ośrodek studiów biblijnych Papieski Instytut Biblijny (Biblicum, założony w 1909)

question: Czy Papieski Uniwersytet Gregoriański zajmuje się konstruowaniem autorskich badań naukowych?
plausible_answers: text: Akademia nie prowadzi własnych badań naukowych
answer_end: 312
generative_answer: nie

question: Dlaczego w obrębie działalności Papieskiej Akademii Nauk nie znajduje się przeprowadzanie autorskich badań naukowych?
answers: text: jest organem opiniodawczym papieża w sprawach nauki
answer_end: 365
generative_answer: jest organem opiniodawczym papieża w sprawach nauki