Kaktusowate

Kaktusowate (Cactaceae Juss., zwyczajowo nazywane kaktusami) – rodzina sukulentów łodygowych (wieloletnich, zielnych lub częściowo zdrewniałych), należąca do rzędu goździkowców. Należy do niej, w zależności od systemu klasyfikacyjnego, od 24 do 220 rodzajów, a w ich ramach od 1500 do 2000 gatunków. Występują głównie na kontynentach amerykańskich, skąd pochodzą.
Przystosowane do suchych warunków, największe zróżnicowanie osiągają na terenach półpustynnych i górskich, choć są także rodzaje występujące w lasach deszczowych. Charakterystyczną cechą budowy roślin z tej rodziny jest posiadanie areoli nieobecnych u innych roślin oraz acykliczne lub spiralne ułożenie elementów kwiatu (brak okółków).
Kaktusowate mają szereg zastosowań praktycznych, zwłaszcza wśród ludów tubylczych Ameryk. Na świecie zyskały popularność jako uprawne rośliny ozdobne i kolekcjonerskie. Niekontrolowany zbiór kaktusowatych spowodował zagrożenie trwałości naturalnych populacji wielu gatunków. Z tego powodu wiele z nich trafiło do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych i zostało objętych ochroną.

context: Popularność kaktusów w uprawie przez długi czas skutkowała dewastacją ich naturalnych stanowisk, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych i Meksyku. Niekontrolowany zbiór okazów rosnących w naturze z przeznaczeniem do upraw na całym świecie, a także wykorzystanie gospodarcze wielu gatunków przez ludność tubylczą, były głównymi powodami narastania zagrożenia dla przetrwania wielu gatunków. Przełomem dla coraz bardziej tragicznej sytuacji naturalnych populacji kaktusów stała się podpisana w 1973 roku Konwencja o Handlu Zagrożonymi Gatunkami Dzikiej Fauny i Flory – CITES. Najbardziej zagrożone eksploatacją ze stanowisk naturalnych gatunki wymienione zostały w załączniku I tej konwencji i objęte zostały zakazem pozyskiwania z naturalnych miejsc występowania. W załączniku znalazło się 38 taksonów, w sumie około 100 gatunków (m.in. wszystkie gatunki z rodzajów Ariocarpus i Pelecyphora). Wszystkie pozostałe kaktusy umieszczone zostały w załączniku II. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych (IUCN) umieszczonych zostało 157 gatunków kaktusowatych. Dwa gatunki (Mammillaria glochidiata i M. guillauminiana) uznano za wymarłe w stanie naturalnym (zachowały się jednak w uprawie). 33 gatunki uznano za krytycznie zagrożone. W niektórych krajach kaktusowate chronione są dodatkowo przepisami krajowymi, np. w Meksyku 257 gatunków chronionych jest prawnie za pomocą regulacji NOM-ECOL-059. Stworzono też wiele parków narodowych i rezerwatów, na terenie których występują kaktusowate stanowiąc przedmiot ochrony. Park Narodowy Saguaro w południowo-wschodniej części stanu Arizona objął ochroną wiele gatunków tych roślin. Nazwę zawdzięcza kaktusowi Saguaro, czyli Cereus giganteus.
qas: question: Co w największym stopniu przyczyniło się do wzrostu zagrożenia wyginięciem populacji kaktusów?
answers: text: Niekontrolowany zbiór okazów rosnących w naturze z przeznaczeniem do upraw na całym świecie, a także wykorzystanie gospodarcze wielu gatunków przez ludność tubylczą
answer_end: 306
generative_answer: Niekontrolowany zbiór okazów rosnących w naturze z przeznaczeniem do upraw na całym świecie, a także wykorzystanie gospodarcze wielu gatunków przez ludność tubylczą

question: Od czego swoją nazwę wziął Park Narodowy Saguaro?
answers: text: kaktusowi Saguaro, czyli Cereus giganteus
answer_end: 1676
generative_answer: kaktusa Saguaro, czyli Cereus giganteus

question: W jakim stanie USA można nadal zobaczyć uprawy Mammillaria glochidiata?
plausible_answers: text: Arizona
answer_end: 1575
generative_answer: Arizonie

question: Jaki rodzaj ochrony zastosowano w stosunku do gatunków wyróżnionych w pierwszym załączniku konwencji z 1973 r.?
answers: text: zakazem pozyskiwania z naturalnych miejsc występowania
answer_end: 756
generative_answer: zakaz pozyskiwania z naturalnych miejsc występowania

question: Czy regulacja NOM-ECOL-059 zalicza się do norm międzynarodowych?
answers: text: W niektórych krajach kaktusowate chronione są dodatkowo przepisami krajowymi, np. w Meksyku 257 gatunków chronionych jest prawnie za pomocą regulacji NOM-ECOL-059
answer_end: 1385
generative_answer: nie

context: Ciernie kaktusowatych są wynikiem przystosowania do kserotermicznych warunków życia, a także stanowią mechanizm obronny utrudniający zjedzenie przez roślinożerców. W przypadku braku naturalnych wrogów (np. na wyspach, gdzie nie występują większe zwierzęta roślinożerne) większość osobników Opuntia stricta może w ogóle nie wytwarzać cierni, podczas gdy w zbliżonych warunkach, ale różniących się ilością i wielkością zwierząt, niemal wszystkie osobniki są uzbrojone. Inne zabezpieczenia przed zjedzeniem spotykane wśród kaktusowatych to zawartość w tkankach gorzkich lub trujących substancji oraz upodobnianie się do otoczenia (np. kaktusy z rodzaju Ariocarpus przypominają kawałki skał porośnięte porostami).
qas: question: Jakie funkcje pełnią ciernie kaktusowatych?
answers: text: są wynikiem przystosowania do kserotermicznych warunków życia, a także stanowią mechanizm obronny utrudniający zjedzenie przez roślinożerców
answer_end: 162
generative_answer: są wynikiem przystosowania do kserotermicznych warunków życia, a także stanowią mechanizm obronny utrudniający zjedzenie przez roślinożerców

question: W jakiej sytuacji przedstawiciele Opuntia stricta nie wytwarzają zwykle cierni?
answers: text: W przypadku braku naturalnych wrogów
answer_end: 200
generative_answer: W przypadku braku naturalnych wrogów

question: Poza cierniami, jakie mechanizmy obronne wykształcają przedstawiciele kaktusowatych?
answers: text: zawartość w tkankach gorzkich lub trujących substancji oraz upodobnianie się do otoczenia
answer_end: 626
generative_answer: zawartość w tkankach gorzkich lub trujących substancji oraz upodobnianie się do otoczenia

question: Jak przed zjedzeniem bronią się osobniki z rodzaju Ariocarpus?
answers: text: przypominają kawałki skał porośnięte porostami
answer_end: 707
generative_answer: przypominają kawałki skał porośnięte porostami

question: Jak nazywa się gatunek kaktusowatych, który nigdy nie wytwarza cierni?
plausible_answers: text: Opuntia stricta
answer_end: 305
generative_answer: Opuntia stricta