Timor Wschodni

Timor Wschodni, Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego (tetum Repúblika Demokrátika Timór-Leste, port. República Democrática de Timor-Leste) – państwo na wyspie Timor w Archipelagu Malajskim. Od zachodu graniczy z Indonezją. Do 1975 roku kolonia portugalska pod nazwą Timor Portugalski. W 1976 został anektowany przez Indonezję, która okupowała jego terytorium do 1999. Od 1999 do 2002 pod administracją Organizacji Narodów Zjednoczonych. Niepodległość uzyskał 20 maja 2002 r., stając się jednocześnie pierwszym suwerennym państwem powstałym w XXI w. Obok Filipin jest drugim krajem Azji Południowo-Wschodniej, w którym dominującym wyznaniem jest katolicyzm.
Terytorium państwa obejmuje głównie wschodnią część wyspy Timor, a także położoną bardziej na zachód eksklawę Oecusse o powierzchni 814 km² oraz dwie niewielkie wyspy Atauro i Jaco. Całkowita lądowa powierzchnia kraju wynosi 15 007 km².

context: Pierwszymi Europejczykami, którzy dotarli na wyspę Timor, byli Portugalczycy w 1515. Są oni również pierwszymi Europejczykami, którzy się na niej osiedlili w 1520. Holendrzy zajęli zachodnią część wyspy w 1614. Kolonia portugalska otrzymała nazwę Timor Portugalski natomiast holenderska Holenderskie Indie Wschodnie. Portugalia i Holandia toczyły spór o przebieg granicy pomiędzy koloniami. Zakończył się on ostatecznie dopiero w 1914 r. wyrokiem Stałego Trybunału Arbitrażowego. Granica wyznaczona w 1914 nadal obowiązuje pomiędzy Timorem Wschodnim a Indonezją. Polityka kolonialna Portugalii wobec Timoru polegała na eksploatacji zasobów oraz niewielkiej liczbie inwestycji. Głównym towarem eksportowym było drzewo sandałowe oraz od połowy XIX w. kawa. Podczas drugiej wojny światowej mieszkańcy Timoru Wschodniego walczyli po stronie australijskiej w wojnie partyzanckiej przeciwko Japonii, która okupowała wyspę Timor od 20 lutego 1942 do 1945 r. Po rewolucji goździków Portugalczycy opuścili Timor Wschodni w 1975.
qas: question: W którym roku wyspę Timor zamieszkali pierwsi ludzie?
plausible_answers: text: 1515
answer_end: 83
generative_answer: 1515

question: Jakie dwa państwa podzieliły się terenami wyspy?
answers: text: Portugalia i Holandia
answer_end: 338
generative_answer: Portugalia i Holandia

question: Jakie towary głównie eksportowali Portugalczycy z Timoru?
answers: text: drzewo sandałowe oraz od połowy XIX w. kawa
answer_end: 753
generative_answer: drzewo sandałowe oraz kawa

question: Przeciwko jakiemu krajowi walczył Timor Wschodni w trakcie II wojny światowej? 
answers: text: Japonii
answer_end: 892
generative_answer: Japonii

question: Czy na Timorze Wschodnim powstawało dużo inwestycji?
answers: text: niewielkiej liczbie inwestycji
answer_end: 675
generative_answer: nie

context: Timor Wschodni jest członkiem ONZ od 27 września 2002. Od 20 maja 2002 do 20 maja 2005 w Timorze Wschodnim w celu zapewnienia bezpieczeństwa w nowo powstałym państwie stacjonowały siły ONZ (UNMISET). Wiosną 2006 doszło do buntu ok. 600 żołnierzy, gwałtownych zamieszek oraz podpaleń w stolicy kraju Dili, w wyniku których zginęło około 30 osób, a ponad 100 tysięcy było zmuszonych opuścić swoje domy. Od 25 sierpnia 2006 do kraju powróciły siły ONZ (UNMIT), które znajdowały się tam do 31 grudnia 2012. 11 lutego 2008 doszło do nieudanego zamachu stanu, podczas którego ówczesny prezydent Timoru Wschodniego José Ramos-Horta został postrzelony w plecy i klatkę piersiową.
qas: question: W którym roku Timor Wschodni został włączony w skład ONZ?
answers: text: 2002
answer_end: 53
generative_answer: 2002

question: Kiedy zastrzelono José Ramosa-Horte?
plausible_answers: text: 11 lutego 2008
answer_end: 517
generative_answer: 11 lutego 2008

question: Kiedy zakończyła się druga misja sił UNMIT w Timorze Wschodnim?
answers: text: 31 grudnia 2012
answer_end: 501
generative_answer: 31 grudnia 2012

question: Ile osób zginęło w wyniku zamieszek w Timorze Wschodnim w 2006 roku?
answers: text: 30
answer_end: 338
generative_answer: 30

question: Kto pełnił urząd prezydenta Timoru Wschodniego w 2008 roku?
answers: text: José Ramos-Horta
answer_end: 624
generative_answer: José Ramos-Horta