Kalifornia

Kalifornia (ang. California) (wymowa:/kælɪˈfɔrnjə/ i) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan Stanów Zjednoczonych.
Położony na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Kalifornia Dolna.
Trzy największe metropolie stanu to: Los Angeles, San Diego i San Francisco. W Kalifornii znajduje się osiem z pięćdziesięciu największych miast Stanów Zjednoczonych.
Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z wielowarstwowego i wielokulturowego społeczeństwa.
Terytorium stanu rozciąga się między wybrzeżem Pacyfiku a górami Sierra Nevada na wschodzie, pustynią Mojave na południowym wschodzie i lasów (z przewagą sekwoi i jedlicy) na północnym wschodzie. Centrum stanu zajmuje Dolina Kalifornijska, jeden z najbardziej wydajnych rolniczo obszarów na świecie. Leżąca na terenie stanu Dolina Śmierci (86 m p.p.m.) jest najniższym punktem w Ameryce Północnej.
W okresie pierwszych kontaktów z Europejczykami Kalifornię zamieszkiwały ludy: Pomo, Kostanoan, Jokuc, Czumasz, Mohave (nie mylić z Mohawkami) i Serrano, mówiące językami: na-dene, tano, penutian i hokan-siu. W końcu XVIII w. Kalifornia została skolonizowana przez hiszpańskich osadników i stała się częścią wicekrólestwa Nowej Hiszpanii. W 1821 wraz z innymi terytoriami wchodzącymi w skład wicekrólestwa uzyskała niepodległość i stała się częścią Meksyku. Przez powstanie osadników amerykańskich i wojnę meksykańsko-amerykańską w latach 1846–1848 Kalifornia stała się częścią Stanów Zjednoczonych. W 1850 Kalifornia została przyjęta do Unii jako 31. stan. W XIX wieku, na wieść o odkryciu złóż złota w okolicach San Francisco, wybuchła tzw. Gorączka Złota. Było to przełomowe wydarzenie w dziejach całej Kalifornii. Dzięki masowemu napływowi osadników i poszukiwaczy złota stan zaczął się rozwijać. Wpływ gorączki złota na ten obszar doskonale obrazuje przykład San Francisco – z osady stało się nagle ludnym i prężnym miastem.
Na początku XX wieku Los Angeles stało się centrum amerykańskiego show-biznesu, który do dziś jest wizytówką miasta. Innymi ważnymi dla stanu dziedzinami gospodarki są turystyka, rolnictwo (głównie w Dolinie Kalifornijskiej), przemysł kosmiczny, informatyka i przemysł naftowy.
Jest to najbogatszy stan Stanów Zjednoczonych; gdyby Kalifornia była oddzielnym państwem, byłaby 5. gospodarką na świecie, z produktem krajowym brutto wyższym niż PKB Wielkiej Brytanii.

context: Hiszpańscy duchowni zaczęli zakładać ośrodki misyjne wzdłuż wybrzeża (powstało ich 21), aby nawracać miejscowych Indian. Pierwszy ośrodek misyjny został założony w San Diego w 1769. Wokół misji pojawiły się małe miasteczka, był to początek hiszpańskiego osadnictwa w tej części Kalifornii. Nową prowincję nazwano „Alta California” (Górna Kalifornia, do dziś istnieje w Meksyku stan o nazwie Kalifornia Dolna). W 1821, w wyniku powstania przeciwko władzy Hiszpanii, Kalifornia stała się częścią niepodległego Meksyku i pozostała nią przez 25 lat.
qas: question: Ile ośrodków utworzono na wybrzeżu?
answers: text: 21
answer_end: 85
generative_answer: 21

question: W jakim celu duchowni utworzyli ośrodki?
answers: text: aby nawracać miejscowych Indian
answer_end: 119
generative_answer: aby nawracać miejscowych Indian

question: W którym roku powstał pierwszy ośrodek w San Diego?
answers: text: w 1769
answer_end: 180
generative_answer: w 1769

question: Dlaczego Kalifornia została przyłączona do Meksyku?
answers: text: w wyniku powstania przeciwko władzy Hiszpanii
answer_end: 463
generative_answer: w wyniku powstania przeciwko władzy Hiszpanii

question: Ile czasu Kalifornia należała do Meksyku?
answers: text: 25 lat
answer_end: 544
generative_answer: 25 lat

context: Republika Kalifornii istniała zatem bardzo krótko. Gdy wybuchła rewolta niedźwiedziej flagi, trwała wojna amerykańsko-meksykańska (1846–1848). Powstańcy w Kalifornii liczyli zatem na wsparcie ze Stanów Zjednoczonych. Pomocy udzielono – komandor US Navy, John D. Sloat, wpłynął na zatokę Monterey i rozpoczął okupację Kalifornii przez Stany Zjednoczone. Po serii kampanii na południu (oblężenie Los Angeles, bitwy pod Dominguez Rancho, San Pasqual, Rio San Gabriel i La Mesa) Górna Kalifornia skapitulowała w czasie krótszym niż miesiąc przed siłami Amerykanów. Californios (jak określało się hiszpańskojęzycznych mieszkańców regionu) w 1848 w Cahuendze podpisali traktat oddający Kalifornię Amerykanom. Na mocy traktatu z Guadalupe Hidalgo, kończącego wojnę między Meksykiem a USA, Kalifornia została podzielona między obydwa państwa.
qas: question: Kiedy przypadały lata istnienia Republiki Kalifornii?
answers: text: 1846–1848
answer_end: 140
generative_answer: 1846–1848

question: Kto dokonał zajęcia Kalifornii?
answers: text: John D. Sloat
answer_end: 267
generative_answer: John D. Sloat

question: Jaki akt zakończył wojnę o Kalifornię z Meksykiem?
answers: text: traktatu z Guadalupe Hidalgo
answer_end: 739
generative_answer: traktatu z Guadalupe Hidalgo

question: Czy Kalifornia stała się w całości meksykańska?
answers: text: Kalifornia została podzielona między obydwa państwa
answer_end: 833
generative_answer: nie

question: Czy Amerykanie skapitulowali w wojnie z Meksykiem?
plausible_answers: text: skapitulowała w czasie krótszym niż miesiąc przed siłami Amerykanów
answer_end: 559
generative_answer: tak