Dąb

Dąb (Quercus L.) – rodzaj drzew i krzewów z rodziny bukowatych (Fagaceae). Należy do niego ok. 460 gatunków występujących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w wyższych partiach gór strefy tropikalnej. Najdalej na południe występują na Wyspach Sundajskich i w Kolumbii. 90 gatunków rośnie w USA i Kanadzie, 27 w Europie, 35 w Chinach. Są to drzewa i krzewy rodzące charakterystyczne owoce zwane żołędziami. Rosną w bardzo zróżnicowanych siedliskach – od półpustyń po subtropikalne lasy deszczowe, w większości związane są z lasami liściastymi zrzucającymi liście i zimozielonymi w strefie umiarkowanej i z porą deszczową w okresie letnim. Ich kwiaty zapylane są przez wiatr. Zagrożonych wymarciem jest 31% gatunków z tego rodzaju, a w sumie 41% ustępuje i wymaga działań ochronnych.
Rodzaj ma duże znaczenie użytkowe. Wiele gatunków dostarcza cenionego drewna (zwłaszcza dąb szypułkowy, wielkoowocowy, biały i czerwony). Kora dębów jest źródłem tanin, a kora dębu korkowego – korka. Żołędziami karmiono świnie i służyły jako pożywienie ludziom. Z galasów rozwijających się na dębach i ich kory uzyskiwano barwniki. Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne.

context: Wśród ludów germańskich dąb poświęcano bogu burz (Thorowi). Z obserwacji wynikało bowiem, że pioruny uderzały w nie najczęściej, nie czyniąc przy tym poważniejszych szkód. Ludy celtyckie i słowiańskie także musiały być pod wrażeniem okazałości dębów, gdyż lokalizowały swoje miejsca kultu przeważnie w starych dąbrowach (zob. Perun, Taranis). Celtowie wierzyli również, że moc dębu jest pomocna w zaświatach, dlatego do grobów zmarłych wkładali gałęzie tego drzewa. Na Żmudzi, w świętych gajach, dąb był głównym drzewem poświęconym Perkunowi. Pamięć o niektórych z tych świętych drzew przetrwała na Żmudzi długie wieki. Najsłynniejszym z nich był dąb Baublis rosnący w Bordziach, wspominany przez Adama Mickiewicza w Panu Tadeuszu.
qas: question: Jak nazywało się bóstwo odpowiadające za burzę? 
answers: text: Thorowi
answer_end: 57
generative_answer: Thor

question: Dlaczego dąb został poświęcony bogowi burz?
answers: text: pioruny uderzały w nie najczęściej, nie czyniąc przy tym poważniejszych szkód
answer_end: 170
generative_answer: pioruny uderzały w nie najczęściej, nie czyniąc przy tym poważniejszych szkód

question: Gdzie znajdowały się miejsca kultu u ludów celtyckich?
answers: text: w starych dąbrowach
answer_end: 319
generative_answer: w starych dąbrowach

question: Dlaczego Słowianie wkładali kawałki drzewa do grobów?
plausible_answers: text: wierzyli również, że moc dębu jest pomocna w zaświatach
answer_end: 407
generative_answer: wierzyli, że moc dębu jest pomocna w zaświatach

question: Jakie drzewo zostało wspomniane w Panu Tadeuszu?
answers: text: dąb Baublis
answer_end: 658
generative_answer: dąb Baublis

context: Motyw żołędzi i gałązek dębu występuje w herbach królewskich i rycerskich od średniowiecza. Stosowano go także w emblematach mundurowych. Był symbolem siły, szlachetności i sławy. Wykorzystywany był zwłaszcza w germańskiej symbolice wojskowej, do której chętnie nawiązywały armie niemieckie. Liście dębu były motywem na Krzyżu Żelaznym, wyższych formach odznaczeń niemieckich np. Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego z Liśćmi Dębu, wieniec z liści dębowych jest zawieszką fińskiego Orderu Krzyża Wolności. Wieniec też był częścią herbu NSDAP i jest obecny na oznakach na beretach Bundeswehr. Ulistniona gałąź dębu widniała na awersie feniga, niemieckiej zdawkowej monety sprzed wymiany waluty na euro, podczas której identycznym symbolem opatrzono wprowadzany na rynek wspólnotowy bilon o nominale 1, 2 i 5 eurocentów. Liście dębu są też na aktualnych polskich monetach edycji złotego od 1995 r. (ale ich wygląd wskazuje, że za wzór posłużyły tu liście amerykańskiego dębu czerwonego) oraz były na monetach 10, 20, 50 gr z emisji z 1923 (wieńce liści dębowych).
Poniżej kilkanaście przykładowych herbów, a także niemieckie odznaczenia wojskowe z czasów pierwszej i drugiej wojny światowej, przykład polskiej monety – 20 groszy z 1923 roku.
qas: question: Co symbolizował motyw żołędzi i gałązek spotykany w herbach i emblematach wojskowych?
answers: text: siły, szlachetności i sławy
answer_end: 178
generative_answer: siłę, szlachetność i sławę

question: Jakie fińskie odznaczenie wojskowe zawiera motyw dębu?
answers: text: Orderu Krzyża Wolności
answer_end: 499
generative_answer: Order Krzyża Wolności

question: Co przedstawiał obraz umieszczony na przedniej części feniga?
answers: text: Ulistniona gałąź dębu
answer_end: 608
generative_answer: ulistnioną gałąź dębu

question: Na jakich monetach waluty euro umieszczona jest ulistniona gałąź dębu?
answers: text: 1, 2 i 5 eurocentów
answer_end: 812
generative_answer: 1, 2 i 5 eurocentów

question: Czy motyw krzyża żelaznego można było spotkać w emblematach mundurowych?
plausible_answers: text: Stosowano go także w emblematach mundurowych
answer_end: 136
generative_answer: tak