Bluszcz pospolity

Bluszcz pospolity (Hedera helix L.) – gatunek wiecznie zielonego pnącza należący do rodziny araliowatych (Araliaceae). Gatunek typowy dla rodzaju bluszcz (Hedera). Jest jedynym przedstawicielem rodziny araliowatych we florze Polski i jedynym w niej pnączem o liściach zimotrwałych. Występuje w lasach całej Polski. Poza naturalnym zasięgiem obejmującym Europę i Azję Mniejszą jest gatunkiem inwazyjnym. Bluszcz pospolity uprawiany jest jako roślina doniczkowa, okrywowa, parkowa. W uprawie jest niewymagający, a jego walory podnosi wielość odmian uprawnych o różnorodnych kształtach i barwach liści, sposobach wzrostu i wymaganiach. Jest rośliną miododajną, leczniczą i kosmetyczną. W tradycjach wielu narodów od dawna obecny jako roślina symboliczna, zwłaszcza jako symbol wierności i trwałości życia. W starożytności odgrywał ważną rolę w kultach szeregu bóstw egipskich, greckich i rzymskich.

context: W starożytnej Grecji obecny był w kultach wielu bogów. Według mitologii greckiej Dionizos został ocalony przez bluszcz w cudowny sposób i dlatego przedstawiany był zwykle z wieńcem bluszczu na głowie. Stąd też pochodzi jego przezwisko – Kistostephanos, czyli zwieńczony bluszczem. Uosobieniem bluszczu był Kissos – młodzieniec z orszaku Dionizosa, skoczek, który po swojej tragicznej śmierci podczas jednego ze skoków przemieniony został w bluszcz. Wieniec z bluszczu był też atrybutem muzy Talii. Wieńce takie wręczano w Grecji także nowożeńcom jako symbol wierności. Wizerunek bluszczu umieszczano na monetach bitych w Azji Mniejszej i na wyspie Naksos. O pozytywnym wizerunku bluszczu w mitologii świadczy też to, że mściwa i zazdrosna Hera bluszczu nienawidziła. W czasie orgii dionizyjskich żuto bluszcz dla dodania sił witalnych oraz dodawano do trunków jako afrodyzjak. Później, w czasach rzymskich, bluszcz odgrywał istotną rolę w kulcie Bachusa – odpowiednika Dionizosa. Pnącze to było także atrybutem bóstw ściśle związanych z przyrodą w mitologii frygijskiej – Attisowi i Kybele oraz Saturna (bluszcz używany był podczas Saturnaliów) i bogini Cissia. O znaczeniu religijnym bluszczu świadczy to, że w ramach hellenizacji Izraela właśnie do chodzenia w bluszczowych wieńcach na cześć Bachusa Żydzi zostali przymuszeni przez Antiocha IV Epifanesa (2 Księga Machabejska 6, 7). W starożytnym Rzymie wieńcami bluszczu ozdabiano nie tylko Bachusa, ale także poetów, przy czym poświęcony im był podgatunek H. helix subsp. poetarum o żółtych owocach.
qas: question: Dlaczego Dionizosa nazywano Kistostephanosem?
answers: text: przedstawiany był zwykle z wieńcem bluszczu na głowie
answer_end: 199
generative_answer: ponieważ przedstawiany był zwykle z wieńcem bluszczu na głowie

question: Co przydarzyło się Kissosowi?
answers: text: po swojej tragicznej śmierci podczas jednego ze skoków przemieniony został w bluszcz
answer_end: 447
generative_answer: po swojej tragicznej śmierci podczas jednego ze skoków przemieniony został w bluszcz

question: Do czego zmusił mieszkańców Izreala Antioch IV Epifanes?
answers: text: do chodzenia w bluszczowych wieńcach na cześć Bachusa
answer_end: 1301
generative_answer: do chodzenia w bluszczowych wieńcach na cześć Bachusa

question: Co symbolizował bluszcz wręczany greckim parom młodym?
answers: text: wierności
answer_end: 567
generative_answer: wierność

question: Czym charakteryzował się rodzaj bluszczu, który w Rzymie przynależał poetom?
answers: text: żółtych owocach
answer_end: 1552
generative_answer: żółtymi owocami

context: W 1468 r. w rękopisie Andrzeja Grzymały bluszcz (Edera repens) wspomniany jest pod nazwą „brostan” co przypomina chorwackie i południowosłowiańskie „brstan”. Nazwa zwyczajowa w zapisie „bluscz” obecna jest w pochodzącym z XV wieku dokumencie Copiarium diplomaticum praemislaeum, w identycznym zapisie pojawia się w Herbarzu Marcina z Urzędowa (XVI w.). O „bluszczu białym” pisał Marcin Siennik w Herbarzu z 1568 r., a o „bluszczu drzewnym” Syreniusz w Zielniku z 1613 i Hieronim Spyczyński w 1554 r. W dawnych źródłach pojawiają się też określenia „bluszcz dziki” i „bluszcz leśny”. Nazwa „bluszcz pospolity” pojawia się w XIX wieku.
qas: question: W którym roku Andrzej Grzymała rozpoczął prace nad swoim rękopisem?
plausible_answers: text: 1468
answer_end: 6
generative_answer: 1468

question: Z którego wieku pochodzi Copiarium diplomaticum praemislaeum?
answers: text: XV
answer_end: 224
generative_answer: XV

question: Jak Andrzej Grzymała nazywa w swoim dziele Edera repens?
answers: text: brostan
answer_end: 97
generative_answer: brostan

question: W jakim dokumencie po raz pierwszy pojawia się nazwa zwyczajowa "bluscz"?
answers: text: Copiarium diplomaticum praemislaeum
answer_end: 277
generative_answer: Copiarium diplomaticum praemislaeum

question: W którym wieku na Edera repens mówiono „bluszcz pospolity”?
answers: text: XIX
answer_end: 626
generative_answer: XIX