Wojna polsko-rosyjska (1654–1667)

Wojna polsko-rosyjska (1654–1667), wojna moskiewska 1654–1667, znana również jako potop rosyjski – wojna obronna Rzeczypospolitej Obojga Narodów wobec najazdu na jej terytorium wojsk Carstwa Rosyjskiego rozgrywająca się w latach 1654–1667, na czas której przypadł również potop szwedzki (1655-1660).
Wojna rozpoczęła się wiosną i latem 1654 roku od inwazji armii liczącej, w zależności od źródeł i opracowań, od 70 tys. do ponad 150 tys. żołnierzy rosyjskich oraz zajęcia większości terytorium Ukrainy i Wielkiego Księstwa Litewskiego pod pretekstem pomocy powstaniu Chmielnickiego i poddania terytorium Hetmanatu carowi rosyjskiemu na podstawie ugody perejasławskiej i rzekomej obrony ludności prawosławnej w Rzeczypospolitej.
Wojna trwała z przerwami niemal 14 lat i składała się z kilku kampanii, w wyniku których Rosjanie zostali wyparci z większości terytorium polsko-litewskiego. Działania wojenne zakończyły się w 1667 roku rozejmem andruszowskim. W wyniku wojny Rzeczpospolita utraciła jednak Smoleńsk oraz Kijów i Ukrainę Zadnieprzańską.
Był to najdłużej trwający – ponad 13 lat – konflikt zbrojny w historii Rzeczypospolitej i drugi w całej historii Polski (po wojnie o Ruś Halicką), stąd bywa nazywany (drugą) wojną trzynastoletnią. Formalnie stan wojny został zniesiony przez zawarcie traktatu pokojowego w 1686, jednak traktat ten został ratyfikowany przez Sejm dopiero w 1764 roku.
Na czas wojny polsko-rosyjskiej przypadły również potop szwedzki (II wojna północna, 1655-1660), najazd Rakoczego (1657), a także trwały powstania kozackie.

context: Czarniecki z Sapiehą, trzymając Rosjan w zamknięciu, rozesłali podjazdy, dzięki którym dowiedzieli się, że Wasyl Zołotarenko został odwołany przez Jerzego Chmielnickiego na Ukrainę ze względu na trudną sytuację armii rosyjsko-kozackiej Szeremietewa oblężonej pod Cudnowem. Doszła do nich także wieść o wymarszu Iwana Andrzejewicza Chowańskiego (12 000 żołnierzy) z Połocka. Wobec tego wojska polsko-litewskie 24 października zakończyły blokadę armii Dołgorukiego i ruszyły przeciw Chowańskiemu. Gdy 28 października zakończono przeprawę przez Dniepr, hetman Sapieha wysłał w kierunku Czerei Samuela Kmicica z 3000 jazdy, którego wkrótce pod Druckiem całkowicie zaskoczyły wojska rosyjskie z armii Chowańskiego. Litwinów uratowała jazda koronna Czarnieckiego, która potem ścigała Rosjan przez 10 kilometrów, aż do Tołłoczyna. Z główną armią rosyjską sam Czarniecki nie odważył się zmierzyć, czekając na przybycie Sapiehy. Ten 29 października opuścił Szkłów. Wobec zbliżania się armii litewskiej Chowański w pośpiechu zwinął swój obóz pod Czereją i uszedł z powrotem do Połocka. W tym czasie Dołgoruki opuścił obóz nad Basią i ruszył do Mohylewa. Dowiedziawszy się o porażce Chowańskiego i jego odwrocie do Połocka, zawrócił na wschód.
qas: question: Z jakiego miasta rozpoczął się wymarsz Chowańskiego?
answers: text: z Połocka
answer_end: 372
generative_answer: z Połocka

question: Kiedy zakończono blokadę armii Dołgorukiego?
answers: text: 24 października
answer_end: 424
generative_answer: 24 października

question: Przez jaką rzekę przechodziły wojska?
answers: text: Dniepr
answer_end: 548
generative_answer: Dniepr

question: Na kogo czekał Czarniecki?
answers: text: Sapiehy
answer_end: 918
generative_answer: Sapiehę

question: Czy Chowański odniósł zwycięstwo?
answers: text: Dowiedziawszy się o porażce Chowańskiego
answer_end: 1184
generative_answer: nie

context: Na Ukrainie 7 września Stanisław Rewera Potocki dowiedział się, że idąca na niego armia rosyjsko-kozacka Szeremietewa nie spodziewa się, że na Ukrainę dotarł już hetman polny koronny Jerzy Lubomirski. Postanowił to wykorzystać i uderzyć na niego zanim przybędzie mu z pomocą hetman kozacki Jerzy Chmielnicki. Pod Lubarem 14 września doszło do boju spotkaniowego straży przednich obu armii. Gdy zaskoczony Szeremietew zdał sobie wreszcie sprawę, że ma do czynienia nie tylko z Potockim, ale i z Lubomirskim, nie odważył się na otwartą bitwę i postanowił się okopać.
qas: question: Dlaczego do otwartej bitwy nie doszło?
answers: text: Szeremietew zdał sobie wreszcie sprawę, że ma do czynienia nie tylko z Potockim, ale i z Lubomirskim, nie odważył się na otwartą bitwę i postanowił się okopać
answer_end: 563
generative_answer: Szeremietew zdał sobie sprawę, że ma do czynienia nie tylko z Potockim, ale i z Lubomirskim i postanowił się okopać

question: Jaki fakt wykorzystał Potocki?
answers: text: że idąca na niego armia rosyjsko-kozacka Szeremietewa nie spodziewa się, że na Ukrainę dotarł już hetman polny koronny Jerzy Lubomirski
answer_end: 199
generative_answer: że idąca na niego armia rosyjsko-kozacka Szeremietewa nie spodziewa się, że na Ukrainę dotarł już hetman polny koronny Jerzy Lubomirski

question: Kto miał pomóc Szeremietewowi i jego siłom?
answers: text: hetman kozacki Jerzy Chmielnicki
answer_end: 307
generative_answer: hetman kozacki Jerzy Chmielnicki

question: Jakimi siłami dowodził Szeremietew?
answers: text: rosyjsko-kozacka
answer_end: 104
generative_answer: rosyjsko-kozackimi

question: Jaką decyzję podjął Szeremietew, gdy okazało się, że wpadł w zasadzkę?
answers: text: postanowił się okopać
answer_end: 563
generative_answer: postanowił się okopać