Dysalotosaurus

Dysalotosaurus – rodzaj ornitopoda z kladu Iguanodontia i rodziny Dryosauridae, żyjącego w późnej jurze na terenach dzisiejszej Afryki. Obejmuje jeden gatunek, D. lettowvorbecki; jego nazwa pojawiła się już w 1919 roku w jednej z publikacji Hansa Virchowa, lecz gatunek formalnie został opisany dopiero w 1920 r. przez Josefa Pompeckja. Wszystkie znane skamieniałości Dysalotosaurus zostały odkryte w latach 1910–1913 przez niemieckich paleontologów na obszarze jednego kamieniołomu (Ig/WJ) położonego ok. 2,5 km na północny zachód od miejscowości Tendaguru w Tanzanii, w osadach kimerydu. Wszystkie skamieniałości pochodzą z dwóch wielkich, blisko położonych skupisk kości; pochodzący z nich materiał kopalny D. lettowvorbecki oznaczono ponad czternastoma tysiącami numerów katalogowych. Zdecydowana większość odkrytych wówczas skamieniałości Dysalotosaurus to pojedyncze kości, ale udało się też odkryć pewną liczbę bardziej kompletnych i częściowo artykułowanych szkieletów. W kamieniołomie Ig/WJ odkryto również skamieniałości dinozaurów z rodzajów Elaphrosaurus i Kentrosaurus, co najmniej jednego, a może dwóch gatunków zauropodów i być może także drugiego taksonu z grupy teropodów, a ponadto skamieniałości pterozaurów, krokodylomorfów, lepidozaurów, płazów i trzech gatunków ssaków (Tendagurutherium dietrichi, Tendagurodon janenschi i Allostaffia aenigmatica); tym niemniej zdecydowaną większość skamieniałości odkrytych w tym kamieniołomie stanowią właśnie kości Dysalotosaurus. Duża część kości D. lettowvorbecki, w tym większość artykułowanych szkieletów zbadanych przez Pompeckja, została zniszczona w wyniku alianckich nalotów na Niemcy w czasie II wojny światowej lub zaginęła w czasie wojny; jedynymi źródłami informacji o tym materiale kopalnym są szkice zrobione przed jego zniszczeniem oraz publikacja Wernera Janenscha z 1955 r. Z okazów, które zachowały się do dziś, tylko u jednego (oznaczonego dy I) zachowało się ok. 50% szkieletu.

context: Określenie maksymalnych rozmiarów Dysalotosaurus jest trudne, gdyż nawet największe z jego zachowanych kości nie należą do zwierząt, których wzrost już się zatrzymał (to samo dotyczy także blisko spokrewnionego Dryosaurus). Szkielet D. lettowvorbecki wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie, powstały ze złożenia kości kilku różnych osobników, ma długość 2,28 m i wysokość 1,13 m; Maier (2003) podaje, że znane są też kości osobników o jedną trzecią większych od berlińskiego szkieletu. Galton (1977) na podstawie szkieletu z berlińskiego Muzeum szacował długość D. lettowvorbecki na ok. 2,5 m. Witzmann i współpracownicy (2008) szacowali długość Dysalotosaurus na od 2 do 4 metrów, zaś Hübner (2007) podał, że znane kości D. lettowvorbecki należały do osobników o długości od 0,7 do 5 metrów. Ponad połowa długości ciała przypadała na ogon. Heinrich, Ruff i Weishampel (1993) oszacowali masę dorosłego D. lettowvorbecki na ok. 70 kg; Hübner (2011) badając koniec dalszy kości udowej oznaczony MB.R.2144, należący do jednego z największych znanych osobników, oszacował masę zwierzęcia na 116,53 kg.
qas: question: Z jakiego powodu określenie jego maksymalnych wymiarów nie należy do łatwych zadań?
answers: text: gdyż nawet największe z jego zachowanych kości nie należą do zwierząt, których wzrost już się zatrzymał
answer_end: 165
generative_answer: gdyż nawet największe z jego zachowanych kości nie należą do zwierząt, których wzrost już się zatrzymał

question: W jaki sposób powstał szkielet, który znajduje się w muzeum w Berlinie?
answers: text: ze złożenia kości kilku różnych osobników
answer_end: 353
generative_answer: ze złożenia kości kilku różnych osobników

question: Na podstawie czego Galton określił przybliżoną długość tego gatunku?
answers: text: szkieletu z berlińskiego Muzeum
answer_end: 556
generative_answer: szkieletu z berlińskiego Muzeum

question: Ile według Hübnera mogły mierzyć osobniki, których kości zachowały się do dziś?
answers: text: od 0,7 do 5 metrów
answer_end: 803
generative_answer: od 0,7 do 5 metrów

question: Jaka część ciała była u tego gatunku najdłuższa?
answers: text: ogon
answer_end: 851
generative_answer: ogon

context: Nie są znane skamieniałe jaja ani kości świeżo wyklutych osobników Dysalotosaurus; jednak budowa kości najmłodszych znanych przedstawicieli D. lettowvorbecki (m.in. fakt, że nawet u tych osobników kości długie, zwłaszcza kości kończyn tylnych, miały już skostniałe i dobrze rozwinięte końce stawowe oraz kostne wyrostki) sugeruje, że dinozaury te były zagniazdownikami. Badania kości D. lettowvorbecki sugerują, że przez pierwsze 6 lat życia rósł on w umiarkowanym tempie, nie osiągając do końca tego okresu nawet masy 20 kg. W następnych latach wzrost przyspieszał, około 14. roku życia zwierzęcia osiągając tempo porównywalne z tempem wzrostu torbaczy; szybszy wzrost trwał właśnie mniej więcej do 14. roku życia, gdy Dysalotosaurus osiągał masę ok. 60 kg. W następnych latach tempo wzrostu stopniowo spadało, prawdopodobnie zatrzymując się prawie całkowicie w trzeciej dekadzie życia dinozaura. W przekroju poprzecznym pięciu największych zachowanych kości udowych D. lettowvorbecki widoczne jest stosunkowo ostre przejście między wewnętrzną częścią kości, z widocznymi śladami po występujących na przemian okresach szybszego i wolniejszego wzrostu, a częścią zewnętrzną, rosnącą w bardziej stałym tempie. Przejście od przerywanego do stałego wzrostu następowało mniej więcej w wieku 10 lat i według Hübnera (2011, 2012) prawdopodobnie wiązało się z osiągnięciem przez D. lettowvorbecki dojrzałości płciowej; oznaczałoby to, że Dysalotosaurus, podobnie jak szereg innych nieptasich dinozaurów, osiągał dojrzałość płciową przed osiągnięciem maksymalnych rozmiarów ciała.
qas: question: Czy naukowcy odkryli do tej pory skamieliny kości noworodków Dysalotosaurus?
answers: text: Nie są znane skamieniałe jaja ani kości świeżo wyklutych osobników Dysalotosaurus
answer_end: 81
generative_answer: nie

question: Ile dokładnie ważył D. lettowvorbecki w piątym roku życia?
plausible_answers: text: 20 kg
answer_end: 524
generative_answer: 20 kg

question: Ile mniej więcej ważył czternastoletni Dysalotosaurus?
answers: text: 60 kg
answer_end: 757
generative_answer: 60 kg

question: Kiedy Dysalotosaurus przestawał rosnąć?
answers: text: w trzeciej dekadzie życia
answer_end: 886
generative_answer: w trzeciej dekadzie życia

question: Czy Dysalotosaurus był już dojrzały płciowo gdy przestawał rosnąć?
answers: text: osiągał dojrzałość płciową przed osiągnięciem maksymalnych rozmiarów ciała
answer_end: 1571
generative_answer: tak