Sawa (Hrycuniak)

Sawa (ofic. tyt.: Jego Eminencja, Wielce Błogosławiony Sawa, Prawosławny Metropolita Warszawski i Całej Polski), imię świeckie Michał Hrycuniak (ur. 15 kwietnia 1938 w Śniatyczach) – polski biskup prawosławny, szósty metropolita warszawski i całej Polski, profesor nauk teologicznych.
Jest absolwentem studiów teologicznych na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Po złożeniu w 1966 wieczystych ślubów mniszych został kierownikiem kancelarii metropolity warszawskiego i całej Polski. Równocześnie kontynuował na ChAT pracę naukową. Od 1970 zarządzał monasterem św. Onufrego w Jabłecznej, doprowadzając do jego odbudowy po zniszczeniach w czasie II wojny światowej i w latach powojennych. W 1979 przyjął chirotonię biskupią; do 1981 był biskupem łódzkim i poznańskim, zaś od 1981 do 1998 – białostockim i gdańskim (od 1987 jako arcybiskup). Na terenie diecezji białostocko-gdańskiej przyczynił się do znacznego ożywienia życia parafialnego, budowy nowych świątyń oraz reaktywowania lub otwarcia trzech monasterów. Od 1994 do 1998 był Prawosławnym Ordynariuszem Wojska Polskiego, od 1996 w stopniu generała brygady.
Od 1998 zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, z oficjalnym tytułem Jego Eminencja Wielce Błogosławiony Sawa, Prawosławny Metropolita Warszawski i całej Polski.

context: W czasie choroby metropolity warszawskiego Bazylego, od 28 stycznia 1998, pełnił funkcję locum tenens metropolii warszawskiej. Po jego śmierci, 12 maja 1998 został wybrany przez Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego na kolejnego zwierzchnika Cerkwi w Polsce. Uroczysta intronizacja miała miejsce 31 maja tego samego roku w soborze św. Marii Magdaleny w Warszawie. W 1999 zainicjował utworzenie Katedry Teologii Prawosławnej na Uniwersytecie w Białymstoku i sam został jej pierwszym kierownikiem. Funkcję tę pełnił do 2012. W toku całej pracy naukowej opublikował ponad 100 tekstów teologicznych i artykułów, jak również zbiór 63 swoich kazań w języku rosyjskim, Słowa i propowiedi.
qas: question: Podczas czyjej choroby pełnił funkcję zastępczą metropolity?
answers: text: Bazylego
answer_end: 51
generative_answer: Bazylego

question: Jaką funkcję objął po zgonie Bazylego?
answers: text: zwierzchnika Cerkwi
answer_end: 275
generative_answer: zwierzchnika Cerkwi

question: Jaki dział uczelni zbudował na białostockim Uniwersytecie?
plausible_answers: text: Katedry Teologii Prawosławnej
answer_end: 450
generative_answer: Katedrę Teologii Prawosławnej

question: Jaką nazwę przyjęła publikacja jego kazań w języku rosyjskim?
answers: text: Słowa i propowiedi
answer_end: 707
generative_answer: Słowa i propowiedi

question: W którym roku został zwolniony z posady kierowniczej na Uniwersytecie w Białymstoku?
plausible_answers: text: 2012
answer_end: 548
generative_answer: w 2012

context: Historycy związani z IPN, Krzysztof Sychowicz i Mariusz Krzysztofiński, na podstawie analizy zachowanych akt SB twierdzą, że w 1965 przyszły metropolita został zarejestrowany jako kandydat na tajnego współpracownika, zaś 12 września 1966 „na podstawie dobrowolności” został pozyskany jako TW „Jurek”. Miało to związek z szeroko zakrojoną przez SB sprawą obiektową pod kryptonimem „Bizancjum” prowadzonej przeciw Kościołowi prawosławnemu. Sam duchowny twierdził, że nie podpisał żadnego zobowiązania do współpracy, a jedynie ślubowanie na wierność PRL. Zapewniał także, iż przekazywane mu pieniądze, zdaniem badaczy wynagrodzenie za współpracę, pochodziły z Urzędu ds. Wyznań i były wręczane także innym hierarchom. Pierwsze informacje uzyskane od TW „Jurka” pochodzą jeszcze z tego samego miesiąca, w którym miał zostać zwerbowany. Kolejne raporty odnosiły się do udziału przedstawicieli PAKP w ruchu ekumenicznym w Polsce i za granicą. TW „Jurek” relacjonował także wizytę w Polsce biskupa Edmonton i Kanady Pantelejmona w 1967 oraz posiedzenia soboru biskupów PAKP, przedstawiał charakterystyki duchowieństwa prawosławnego (szczególnie krytykował metropolitę Stefana, Jerzego Klingera, biskupa Bazylego (Doroszkiewicza), w mniejszym stopniu także biskupa Nikanora (Niesłuchowskiego)). TW „Jurek” nie tylko stawiał się na spotkania wyznaczane mu przez oficera prowadzącego, ale i sam takie inicjował. Przed soborem biskupów w 1967 sugerował doprowadzenie do przeniesienia w stan spoczynku biskupa Jerzego (Korenistowa) oraz metropolity Stefana oraz powołanie na ich miejsce nowych hierarchów. Przed wyborami nowego metropolity warszawskiego, po śmierci Stefana w 1969, TW „Jurek” krytykował wysuwaną kandydaturę biskupa Bazylego i przedstawiał SB charakterystyki pozostałych możliwych kandydatów. W ocenie wymienionych historyków:
qas: question: Dlaczego Sawa został pozyskany przez Służby Bezpieczeństwa jako TW „Jurek”?
answers: text: Miało to związek z szeroko zakrojoną przez SB sprawą obiektową pod kryptonimem „Bizancjum” prowadzonej przeciw Kościołowi prawosławnemu
answer_end: 436
generative_answer: Miało to związek z szeroko zakrojoną przez SB sprawą obiektową pod kryptonimem „Bizancjum” prowadzonej przeciw Kościołowi prawosławnemu

question: Czy Sawa przyznawał się otwarcie do współpracy z Służbami Bezpieczeństwa?
answers: text: Sam duchowny twierdził, że nie podpisał żadnego zobowiązania do współpracy, a jedynie ślubowanie na wierność PRL
answer_end: 550
generative_answer: nie

question: Jaka instytucja przekazywała Sawie pieniądze, według samego zainteresowanego?
answers: text: Urzędu ds. Wyznań
answer_end: 674
generative_answer: Urząd ds. Wyznań

question: Czy TW „Jurek niechętnie pojawiał się na spotkaniach odbywających się w ramach jego współpracy z Służbami Bezpieczeństwa?
answers: text: TW „Jurek” nie tylko stawiał się na spotkania wyznaczane mu przez oficera prowadzącego, ale i sam takie inicjował
answer_end: 1400
generative_answer: nie

question: Za aresztowaniem jakich duchownych opowiadał się w 1967 roku?
plausible_answers: text: biskupa Jerzego (Korenistowa) oraz metropolity Stefana
answer_end: 1544
generative_answer: biskupa Jerzego (Korenistowa) oraz metropolity Stefana