Reaktor Maria

Reaktor Maria (zapis stylizowany: „MARIA”) – jedyny działający polski reaktor jądrowy o mocy cieplnej 30 MW. Reaktor nosi imię Marii Skłodowskiej-Curie. Jego budowę rozpoczęto w czerwcu 1970 r., a uruchomiony został w grudniu 1974 w Instytucie Badań Jądrowych (IBJ) w Otwocku-Świerku pod Warszawą. Po podziale IBJ 13 grudnia 1982 r. zarządzał nim Instytut Energii Atomowej (IEA). 1 września 2011 r. IEA zostało włączone w skład Instytutu Problemów Jądrowych, a ponownie połączonym instytutom nadano nazwę Narodowe Centrum Badań Jądrowych.

context: Kompleks reaktora Maria składa się z kilku budynków, wśród których są budynki badawcze, stacje pomp, układów chłodzenia i wentylacji oraz budynek reaktora. Przed wejściem na halę główną znajduje się sterownia reaktora oraz makieta ukazująca jego budowę w skali 1:100. Na halę wchodzi się przez specjalną śluzę, ze względu na utrzymywane wewnątrz niewielkie podciśnienie wywoływane systemem filtrującym powietrze. Na najwyższym poziomie, ponad powierzchnią basenu reaktora, znajdują się mechanizmy sterujące prętami paliwowymi i bezpieczeństwa. Jest tu także śluza oddzielająca basen reaktora od basenu, gdzie składuje się aktywne materiały. Niżej znajdują się komory gorące, pozwalające na manipulację obiektami, które wcześniej poddane były działaniu promieniowania. Na poziomie reaktora (otoczonego ścianami z betonu) znajdują się stanowiska badawcze, korzystające z poziomych kanałów, dostarczających wiązki neutronów. W ścianie komory izotopowej znajdują się wzierniki ze szkła z domieszką ołowiu, przez które można obserwować rdzeń.
qas: question: Z jakiego powodu, w celu wejścia na halę, przechodzi się przez śluzę?
answers: text: ze względu na utrzymywane wewnątrz niewielkie podciśnienie
answer_end: 369
generative_answer: ze względu na utrzymywane wewnątrz niewielkie podciśnienie

question: W jakiej skali została wykonana makieta reaktora?
answers: text: 1:100
answer_end: 266
generative_answer: 1:100

question: Co od czego oddziela śluza znajdująca się na najwyższym poziomie?
answers: text: basen reaktora od basenu, gdzie składuje się aktywne materiały
answer_end: 639
generative_answer: basen reaktora od basenu, gdzie składuje się aktywne materiały

question: Czy w obrębie tego kompleksu znajdują się przestrzenie pozwalające na przeprowadzanie manipulacji na napromieniowanych obiektach?
answers: text: Niżej znajdują się komory gorące, pozwalające na manipulację obiektami, które wcześniej poddane były działaniu promieniowania
answer_end: 766
generative_answer: tak

question: Za pomocą czego można obserwować rdzeń?
answers: text: wzierniki ze szkła z domieszką ołowiu
answer_end: 1000
generative_answer: wzierników ze szkła z domieszką ołowiu

context: Pierwotnie paliwem wykorzystywanym w reaktorze Maria były sprowadzane z Rosji elementy paliwowe sześcio- i pięciorurowe (MR-6 i MR-5) zawierające uran wzbogacony do 80% w izotop 235U. Od 1999 roku reaktor wykorzystywał elementy paliwowe zawierające uran wzbogacony do 36%. Od 2009 roku wymieniono kluczowe elementy, dzięki czemu reaktor pracuje na paliwie niskowzbogaconym, tj. o zawartości izotopu 235U poniżej 20%. Każdy element paliwowy jest umieszczony w kanale technologicznym indywidualnie połączonym z pierwotnym obiegiem chłodzenia paliwa. Zużyte paliwo jest przechowywane pod wodą, w basenie oddzielonym śluzą od basenu reaktora. Z reaktora rozchodzi się także promieniście sześć poziomych kanałów, służących do wyprowadzania wiązek neutronów.
qas: question: Jakiego rodzaju paliwo używano do napędzania tego reaktora jądrowego na początku jego istnienia?
answers: text: elementy paliwowe sześcio- i pięciorurowe (MR-6 i MR-5) zawierające uran wzbogacony do 80% w izotop 235U
answer_end: 182
generative_answer: elementy paliwowe sześcio- i pięciorurowe (MR-6 i MR-5) zawierające uran wzbogacony do 80% w izotop 235U

question: Jakie paliwo było wykorzystywane w reaktorze Maria od 1999 roku?
answers: text: elementy paliwowe zawierające uran wzbogacony do 36%
answer_end: 271
generative_answer: elementy paliwowe zawierające uran wzbogacony do 36%

question: Jakie zmiany pozwoliły na zmianę paliwa napędzającego reaktor Maria na niskowzbogacone?
answers: text: wymieniono kluczowe elementy
answer_end: 314
generative_answer: wymieniono kluczowe elementy

question: Gdzie znajdują się zapasy paliwa do reaktora Maria?
plausible_answers: text: pod wodą, w basenie oddzielonym śluzą od basenu reaktora
answer_end: 637
generative_answer: pod wodą, w basenie oddzielonym śluzą od basenu reaktora

question: Do czego przeznaczone są poziome kanały rozchodzące się promieniście z tego reaktora jądrowego?
answers: text: wyprowadzania wiązek neutronów
answer_end: 751
generative_answer: wyprowadzania wiązek neutronów