Niszczyciele typu Grom

Niszczyciele typu Grom – seria dwóch dużych niszczycieli z okresu międzywojennego i II wojny światowej, zbudowanych w Wielkiej Brytanii dla polskiej Marynarki Wojennej. Oprócz nich szefostwo MW planowało wybudowanie dwóch kolejnych niszczycieli tego typu, ich budowa rozpoczęła się w kraju w 1939 roku, jednak nie udało się ich ukończyć przed wybuchem wojny. W chwili wejścia do służby były jednymi z najsilniejszych i najszybszych jednostek tej klasy na świecie, walczyły podczas wojny u boku marynarki brytyjskiej. ORP „Grom” został zatopiony przez niemieckie lotnictwo w 1940 pod Narvikiem, a ORP „Błyskawica” przetrwał wojnę i jest obecnie zachowany jako okręt-muzeum przycumowany do nabrzeża Pomorskiego w Gdyni.

context: Wyjątkowo silne jak na okres przedwojenny i początek II wojny światowej było uzbrojenie przeciwlotnicze okrętów, składające się przede wszystkim z dwóch podwójnie sprzężonych automatycznych armat przeciwlotniczych Bofors 40 mm L/60 wz. 36. Masa armat ze stanowiskiem wynosiła 3,5 t. Armata strzelała amunicją zespoloną, zestawioną w magazynkach po 4 sztuki, masa naboju wynosiła 0,9 kg. Lufy były chłodzone wodą. Przyrządy celownicze wyposażone były w pochyłomierz i urządzenia stabilizujące, umożliwiające prowadzenie celnego ognia także przy trudnych warunkach pogodowych. Sektor ostrzału w poziomie obejmował 300°, ograniczały go komin i nadbudówka dziobowa. Amunicje do armat przechowywano w skrzyniach zawierających po 20 sztuk nabojów, przymocowanych do pokładu przy stanowiskach armat. Na stanowiskach było ich początkowo po 6, później na stanowisku nr 1 - 9, na stanowisku nr 2 - 12. Amunicje uzupełniano, donosząc ją z komór amunicyjnych. Działa miały zabezpieczenia przed ostrzelaniem własnego okrętu – stanowił je system krzywek, regulowanych osobno dla każdego stanowiska z uwzględnieniem pół ostrzału i pomijania, które blokowały spusty broni, gdy lufa była wycelowana we własny okręt. Armaty tego systemu były dość powszechnie uznawane za najlepsze działka tego rodzaju okresu II wojny światowej, skuteczniejsze m.in. od brytyjskich działek 40 mm „pom-pom” i niemieckich 37 mm C/30. Niszczyciele typu Grom były prekursorami zastosowania armat 40 mm Boforsa, które, w nieco innych modelach, zostały dopiero w drugiej połowie wojny zaadaptowane jako standardowe uzbrojenie okrętów brytyjskich i amerykańskich (przed wojną, oprócz polskich okrętów, planowano je jedynie dla holenderskich niszczycieli typu Gerard Callenburgh). Pewnym minusem było jedynie rozmieszczenie tych działek, nie zapewniające ostrzału w kierunku dziobu, lecz było to typowe dla przedwojennych niszczycieli. Uzbrojenie przeciwlotnicze uzupełniały 4 podwójne stanowiska najcięższych karabinów maszynowych Hotchkiss wz. 30 kal. 13,2 mm ustawionych na podstawach morskich typu R4SM na skrzydłach mostka przy głównym stanowisku dowodzenia (GSD) i po bokach na nadbudówce rufowej. Amunicja podawana była z 30 nabojowych magazynków. Masa broni z podstawą wynosiła 350 kg. Broń wyposażona była w celownik systemu Le Prieur DAC940. Uzbrojenie do zwalczania okrętów podwodnych stanowiły dwie tunelowe wyrzutnie bomb głębinowych, wyprodukowane przez firmę T.H. Dixon & Co Ltd. Engineers Letchworth Herts, umieszczone pod pokładem rufowym, z zapasem 20 bomb (po 10 na każdej). Wyrzutnie napędzane były silnikami elektrycznymi poprzez łańcuchy, powodującymi przesuwanie ułożonych w gniazdach bomb w kierunku wylotu. Wyloty wyrzutni otwierane były zdalnie, z mostka. Awaryjny napęd zapewniała ręczna przekładnia korbowa, znajdująca się w pomieszczeniu maszynki sterowej. Dodatkowe 10 bomb składowano w magazynie głowic torped, bomby na wyrzutniach przenoszono z wykorzystaniem żurawików, poprzez otwierane luki w pokładzie nad pomieszczeniem wyrzutni. Niektóre źródła podają też, że okręty wyposażono w dwa miotacze bomb głębinowych Thornycrofta, ustawione na pokładzie w części rufowej. Okręty miały ponadto możliwość stawiania min morskich, dla których na pokładzie rufowym zamontowano dwie pary torów minowych, na których można było ustawić 44-60 min: wz. 08 lub SM-5. Każdy okręt tego typu uzbrojony był ponadto w cztery ckm wz. 08, ustawiane na przenośnych, składanych podstawach trójnożnych (zwykle na pokładzie rufowym). Na uchwytach na rogach pomostu bojowego mocowano dwa km wz. 28. Ponadto w zbrojowni znajdowało się 30 karabinów i 6 rewolwerów dla załogi.
qas: question: Jaka firma wykonała wyrzutnie bomb głębionowych?
answers: text: H. Dixon & Co Ltd
answer_end: 2450
generative_answer: H. Dixon & Co Ltd

question: Ile bomb w zapasach miały okręty?
answers: text: 0
answer_end: 2526
generative_answer: 0

question: Czy okręty były wyposażone w awaryjny napęd?
answers: text: waryjny napęd zapewniała ręczna przekładnia korbowa
answer_end: 2791
generative_answer: tak

question: Ile min mogły postawić okręty?
answers: text: 4-60
answer_end: 3321
generative_answer: 4-60

question: Gdzie w okrętach znajdowały się miotacze bomb głębinowych?
answers: text: części rufowej
answer_end: 3158
generative_answer: części rufowej

context: W ramach sześcioletniego planu rozbudowy floty, przyjętego w 1936 roku, szefostwo KMW planowało powiększyć flotę m.in. o dwa kolejne duże niszczyciele (nr 5 i 6). Przewidziano dla nich nazwy ORP „Orkan” i „Huragan”. Zdecydowano, że będą one wybudowane w Polsce, w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni, w oparciu o zmodyfikowane nieco plany niszczycieli typu Grom. Planowano, że ich koszt zamknie się kwotą 32,2 mln złotych. Miały być ukończone do kwietnia – października 1942 roku. Okręty miały być nieco większe niż dwójka ich poprzedników: ich wyporność normalna miała wynosić 2214 ton metrycznych, długość całkowita 114 m, a szerokość 11 m. Napędzać je miały maszyny o mocy 56 500 KM, co miało umożliwić osiągnięcie prędkości maksymalnej 39 w. Okręty miały mieć podobne uzbrojenie jak wcześniejsze okręty typu Grom, planowano jednak wzmocnić uzbrojenie przeciwlotnicze, dodając 4 ckm 7,9 mm. Rozważano też dodanie kolejnego stanowisko działek 40 mm Boforsa oraz zastąpienie nkm Hotchkissa podwójnie sprzężonymi działkami 20 mm Oerlikona. Przebudowana miała być nadbudówka główna, w celu zmniejszenia oporów powietrza, których pokonanie przy pływaniu z prędkością maksymalną zabierało 27% mocy – planowano zgrupować ją z masztem głównym i kominem. Budowę okrętów rozpoczęto 1 maja 1939 roku, jednak w związku z wybuchem wojny nie zostały one ukończone.
qas: question: Jak miały się nazywać niszczyciela, które miały dołączyć do floty zgodnie z planem z 1936 roku?
answers: text: ORP „Orkan” i „Huragan”
answer_end: 214
generative_answer: ORP „Orkan” i „Huragan”

question: Gdzie miały zostać stworzone nowe duże niszczyciele?
answers: text: w Polsce, w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni
answer_end: 298
generative_answer: w Polsce, w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni

question: Jakie wymiary miały posiadać ORP „Orkan” i „Huragan”?
answers: text: ich wyporność normalna miała wynosić 2214 ton metrycznych, długość całkowita 114 m, a szerokość 11 m
answer_end: 640
generative_answer: ich wyporność normalna miała wynosić 2214 ton metrycznych, długość całkowita 114 m, a szerokość 11 m

question: Dlaczego niszczycieli ORP „Orkan” i „Huragan” nigdy nie wybudowano?
answers: text: w związku z wybuchem wojny
answer_end: 1325
generative_answer: w związku z wybuchem wojny

question: Dlaczego planowano przebudować uzbrojenie przeciwlotnicze tych niszczycieli?
plausible_answers: text: w celu zmniejszenia oporów powietrza
answer_end: 1117
generative_answer: w celu zmniejszenia oporów powietrza