Wulgata

Wulgata (łac. versio vulgata, przekład rozpowszechniony, popularny) – przekład Biblii na łacinę, dokonany przez Hieronima ze Strydonu w latach 382–406 z języków oryginałów: hebrajskiego i greki. Przekład miał na celu dostarczenie Kościołowi jednolitego tekstu. Nowy Testament był rewizją tekstu starołacińskiego, a Stary Testament w większej części był nowym przekładem. Nie jest pewne, w jakiej części Hieronim przetłumaczył Nowy Testament.
Przekład Hieronima spotkał się z krytyczną oceną współczesnych. Zarzucano mu odejście od tekstu Septuaginty, niemniej praca Hieronima stopniowo zdobyła sobie uznanie. Ponownej krytyce poddana została w wieku XVI przez humanistów, a następnie protestantów.
Tekst Wulgaty szybko uległ skażeniu i w średniowieczu dokonano kilku prób jego zrewidowania (Alkuin, Theodulf, Lanfrank z Bec, Stefan Harding), lecz żadna z nich nie była w pełni udaną ani nie zmierzała do odtworzenia oryginalnego tekstu Hieronima i – jak oceniają współcześni krytycy tekstu – próby te przyczyniły się do powiększenia zamieszania, dlatego w końcu średniowiecza powstały correctoria. Naukowe próby odtworzenia oryginalnego tekstu Hieronima zostały podjęte dopiero w końcu XIX wieku.
Wulgata w całej swojej historii miała wielu krytyków, ale pomimo tego była najważniejszym tekstem dla średniowiecznej Europy Zachodniej, a i na nowożytność wywarła niemały wpływ. Dzieło Hieronima było pierwszą książką wydaną drukiem (Biblia Gutenberga). W wiekach XVI–XX ukazało się wiele krytycznych wydań. Przez ponad tysiąc lat, aż po wiek XX, była podstawowym tekstem Kościoła zachodniego, a do XXI wieku zachowało się ponad 8 tysięcy jej rękopisów.

context: Minęło kilka wieków i tekst opracowany przez Alkuina cierpiał na te same niedomagania, co tekst Hieronima w wieku VIII Nad kolejną rewizją tekstu pracowali Lanfrank z Bec (1005–1089) i Stefan Harding (zm. 1134). Lanfrank poprawił wszystkie księgi Starego i Nowego Testamentu, jednak żaden z zachowanych rękopisów nie jest z nim identyfikowalny, nie wiadomo, jakie rękopisy noszą ślady jego pracy, i tym samym jego wpływ na historię tekstu Wulgaty jest niemożliwy do oceny. Harding dokonał rewizji w 1109 roku, oczyścił tekst Wulgaty z licznych interpolacji, częściowo w oparciu o dobre łacińskie rękopisy, a częściowo o greckie. Ponadto zasięgał porad u znawców języka hebrajskiego. Wysiłki Hardinga również nie zmierzały do odtworzenia oryginalnego tekstu Hieronima. W efekcie późna Wulgata zawierała wiele wariantów niemających potwierdzenia w językach oryginalnych.
qas: question: Dlaczego nie da się ocenić udziału jaki Lanfrank z Bec miał przy powstawaniu Wulgaty?
answers: text: żaden z zachowanych rękopisów nie jest z nim identyfikowalny, nie wiadomo, jakie rękopisy noszą ślady jego pracy
answer_end: 395
generative_answer: żaden z zachowanych rękopisów nie jest z nim identyfikowalny, nie wiadomo, jakie rękopisy noszą ślady jego pracy

question: Na czym bazował Stefan Harding, kiedy poprawiał tekst Wulgaty?
answers: text: dobre łacińskie rękopisy, a częściowo o greckie
answer_end: 627
generative_answer: dobrych łacińskich rękopisach, a częściowo greckich

question: Z jakimi specjalistami konsultował się Lanfrank podczas poprawiania tekstu Wulgaty?
plausible_answers: text: znawców języka hebrajskiego
answer_end: 681
generative_answer: znawcami języka hebrajskiego

question: W jakim okresie Lanfrank z Bec poprawiał tekst Wulgaty?
plausible_answers: text: 1005–1089
answer_end: 181
generative_answer: 1005–1089

question: Kiedy Stefan Harding zajął się poprawianiem tekstu Wulgaty?
answers: text: w 1109 roku
answer_end: 508
generative_answer: w 1109 roku