Pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch

Pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch – typ trzech pancerników obrony wybrzeża, zbudowanych przez Austro-Węgry pod koniec XIX wieku. Należały do niego trzy okręty: SMS „Monarch”, SMS „Wien” i SMS „Budapest”. Ich uzbrojenie główne stanowiły cztery działa kal. 240 mm L/40, a prędkość maksymalna wynosiła 15,5 węzła. „Budapest” posiadał nowszą i nieco mocniejszą siłownię, pozwalającą mu osiągać prędkość maksymalną 17,5 węzła.
„Monarch” został zwodowany 9 maja 1895 r., „Wien” 7 lipca 1895 r., a „Budapest” ponad rok później, 24 lipca 1896 r. Okręty odegrały mało znaczącą rolę w I wojnie światowej, służąc w V Dywizjonie Marynarki Austro-Węgier. „Budapest” i „Wien” wzięły udział w ostrzale włoskich pozycji wzdłuż Adriatyku w 1915 i 1917 r., ale przez resztę wojny okręty były głównie nieaktywne.
W 1917 r. „Wien” został trafiony przez włoskie torpedy i zatopiony w swoim porcie macierzystym w Trieście. Pozostałe dwa okręty zostały przekazane Wielkiej Brytanii i złomowane pomiędzy 1920 a 1922 r.

context: W momencie wybuchu I wojny światowej, w lipcu 1914 r., trzy okręty typu Monarch służyły w V Dywizjonie Okrętów, jako okręty obrony wybrzeża. Służyły również jako okręty treningowe i były używane do ostrzału pozycji nadmorskich na początku wojny. W sierpniu 1914 roku, „Budapest” został przeniesiony z Puli do Kotoru w celu ostrzału gór Lovćen. 9 sierpnia 1914 r. „Monarch” ostrzelał francuską stację radiową w Budvie. Ostrzelał również czarnogórską stację radiową w Barze 17 sierpnia oraz kolejną stację radiową i koszary w punkcie Volovica 19 sierpnia. Po tych operacjach „Monarch” służył jako okręt obrony portu. 28 i 29 grudnia 1915 r. „Budapest” eskortował krążowniki i niszczyciele Austro-Węgierskiej Marynarki podczas ich rajdu na Durazzo, lecz okręty zawróciły do portu bez otwarcia ognia do nieprzyjaciela. 9 stycznia 1916 roku „Budapest” ponownie ostrzelał fortyfikacje w pasmie Lovćen i pomógł zdobyć jedną z obsadzonych przez wroga gór. Pod koniec 1917 r. „Budapest” i „Wien” zostały wysłane do Triestu, gdzie wzięły udział w ostrzale włoskich wojsk w Zatoce Triesteńskiej. 10 grudnia 1917 r. dwa włoskie kutry torpedowe zdołały niezauważone wejść do portu w Trieście i wystrzeliły torpedy w stronę „Budapestu” i „Wiena”. Torpeda wystrzelona w stronę tego pierwszego okrętu chybiła, ale „Wien” otrzymał dwa trafienia i zatonął w ciągu niecałych pięciu minut, w płytkich wodach portu w Trieście. W wyniku ataku zginęło 46 marynarzy służących na okręcie. Następnie „Budapest” otrzymał zadanie, które „Monarch” wykonywał przez ponad trzy lata i został przekształcony w pływające koszary dla załóg niemieckich U-Bootów. W czerwcu 1918 r. „Budapest” został wyremontowany i zainstalowano na jego dziobie haubicę kal. 380 mm L/17 do ostrzału wybrzeża, lecz z powodu braku amunicji haubica została zdemontowana, zanim kiedykolwiek jej użyto. Pod koniec 1918 r. oba zachowane okręty SMS „Budapest” i SMS „Monarch” przekazano Wielkiej Brytanii w ramach reparacji wojennych. W 1920 r. oba okręty sprzedano na złom do Włoch i złomowano pomiędzy 1920 a 1922 r.
qas: question: Dokąd przetransportowano „Budapest”?
answers: text: Kotoru
answer_end: 315
generative_answer: Kotoru

question: Jaki okręt ostrzelał francuską stację radiową?
answers: text: „Monarch”
answer_end: 372
generative_answer: „Monarch”

question: W jakiej miejscowości znajdowała się ostrzelana francuska stacja radiowa?
answers: text: w Budvie
answer_end: 416
generative_answer: w Budvie

question: Gdzie „Budapest” i „Wien” miały ostrzelać włoskie wojska? 
answers: text: Zatoce Triesteńskiej
answer_end: 1083
generative_answer: Zatoce Triesteńskiej

question: Jaki okręt zatonął 10 grudnia 1917 roku?
answers: text: „Wien”
answer_end: 1304
generative_answer: „Wien”

context: Po wejściu do austro-węgierskiej służby, trzy nowe okręty były używane do różnych celów. Wszystkie trzy okręty wzięły udział w rejsie po Adriatyku i Morzu Egejskim w 1899 r., aby pokazać austro-węgierską flagę na obcych wodach. Z okrętów typu Monarch utworzono I Dywizjon Okrętów. SMS „Wien” wziął udział w Diamentowym Jubileuszu koronacji królowej Wiktorii w 1897 r., jak również w międzynarodowej blokadzie Krety podczas wojny grecko-tureckiej. Jednakże niecałe pięć lat po ukończeniu okrętów, typ Monarch stał się przestarzały z powodu nowo wprowadzonego typu pancerników – Habsburg. Niedawno ukończony SMS „Habsburg” odbył rejs treningowy z trzema okrętami typu Monarch w styczniu 1903 r., a w następnym roku do okrętów dołączył SMS „Árpád”. Podczas manewrów w 1904 r., trzy pancerniki typu „Habsburg” wciągnęły okręty typu „Monarch” w symulowaną potyczkę. W manewrach tych po raz pierwszy uczestniczyły dwie jednolite eskadry, składające się z pancerników takiego samego typu, służących w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej. Nowe okręty typu „Habsburg” zajęły miejsce w I Dywizjonie, podczas gdy z pancerników typu Monarch utworzono II Dywizjon. Z powodu budowy kolejnych typów przeddrednotów, jak Erzherzog Karl, a później Radetzky, okręty typu Monarch były stopniowo degradowane, ostatecznie kończąc w V Dywizjonie. W momencie wybuchu I wojny światowej pancerniki służyły jako okręty obrony wybrzeża.
qas: question: Jaka jednostka uczestniczyła w blokadzie Krety w czasie wojny między Grecją a Turcją?
answers: text: SMS „Wien”
answer_end: 291
generative_answer: SMS „Wien”

question: W jaki sposób wykorzystywano okręty typu Monarch, gdy wybuchła I wojna światowa?
answers: text: jako okręty obrony wybrzeża
answer_end: 1409
generative_answer: jako okręty obrony wybrzeża

question: Dlaczego jednostki typu Monarch szybko straciły na aktualności?
answers: text: z powodu nowo wprowadzonego typu pancerników – Habsburg
answer_end: 585
generative_answer: z powodu nowo wprowadzonego typu pancerników – Habsburg

question: Czy jednostki typu Habsburg wyparły jednostki typu Monarch z I Dywizjonu?
answers: text: Nowe okręty typu „Habsburg” zajęły miejsce w I Dywizjonie, podczas gdy z pancerników typu Monarch utworzono II Dywizjon
answer_end: 1152
generative_answer: tak

question: Dlaczego manewry z 1904 roku można uznać za pionierskie?
answers: text: W manewrach tych po raz pierwszy uczestniczyły dwie jednolite eskadry, składające się z pancerników takiego samego typu, służących w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej
answer_end: 1031
generative_answer: W manewrach tych po raz pierwszy uczestniczyły dwie jednolite eskadry, składające się z pancerników takiego samego typu, służących w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej