Sylwester (Czetwertyński)

Sylwester, imię świeckie Stefan Czetwertyński (zm. 14 lutego 1728) – biskup prawosławny I Rzeczypospolitej.
Pochodził z książęcego rodu Czetwertyńskich. W 1702 został przełożonym monasteru Przemienienia Pańskiego w Starej Czetwertni. W 1707 dzięki interwencji cara Piotra I objął zarząd eparchii mohylewskiej, mścisławskiej i orszańskiej (białoruską). Przywilej królewski na katedrę otrzymał dopiero sześć lat później, także pod naciskiem dyplomacji rosyjskiej. Rok po objęciu urzędu, w 1708, znalazł się w ostrym konflikcie z metropolitą kijowskim Joazafem, pragnął bowiem podporządkować sobie stauropigialne monastery na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego i zaprowadzić w nich należną dyscyplinę. W szczególności obiektem jego zainteresowania były monaster Trójcy Świętej w Słucku i Monaster Kuteiński. Wieloletni spór o zwierzchność nad klasztorami zakończył się jednak zachowaniem status quo.
W czasie sprawowania urzędu biskupa białoruskiego Sylwester (Czetwertyński) występował w obronie stanu posiadania administratury, domagał się od króla polskiego poszanowania praw ludności prawosławnej, niedopuszczania do wymuszania konwersji na katolicyzm i odbierania prawosławnym obiektów sakralnych. Wobec nieprzychylnej polityki Augusta II Sasa prowadził również stałą korespondencję z carem Piotrem I, szczególnie ożywioną po 1721. W 1725 stwierdził w liście, że bez rosyjskiego wsparcia nie będzie w stanie dłużej kierować eparchią. Interwencje rosyjskie były jednak nieskuteczne; Sylwester zmarł w 1728, kilkanaście dni po wysłaniu do Rosji kolejnego listu z prośbą o wsparcie. Po jego śmierci August II Sas uniemożliwił intronizację nowego biskupa białoruskiego – katedra wakowała do 1737.

context: Sylwester (Czetwertyński) otrzymał nominację na biskupa mścisławskiego, mohylewskiego i orszańskiego w 1705, rok po śmierci jej poprzedniego ordynariusza Serapiona (Polchowskiego). Według innego źródła nominacja Sylwestra nastąpiła jeszcze w 1704. O wyborze przesądziły, obok uzdolnień nominata, jego koligacje z metropolitą kijowskim Gedeonem i znakomite pochodzenie. Sylwester był również uznanym kaznodzieją. Chirotonia biskupia archimandryty Sylwestra odbyła się w Kijowie w 1707 z udziałem metropolity kijowskiego Warłaama jako głównego konsekratora. Biskup Sylwester przybył do swojej rezydencji w Mohylewie w sierpniu tego samego roku, gdy miasto było okupowane przez wojska rosyjskie. Objęcie przez niego katedry odbyło się przy wyraźnym wsparciu cara Piotra I i stanowiło przejaw ingerencji rosyjskiej w problemy wyznaniowe Rzeczypospolitej. Niezgodne z prawem sprowadzenie biskupa prawosławnego do Mohylewa przez cara wpisywało się w antyunickie działania Piotra I po jego wkroczeniu w granice Rzeczypospolitej, których przejawami były także utrudnianie praktyk religijnych unitów, wypędzenie metropolity unickiego Lwa Ślubicza-Załęskiego i mord bazylianów w Połocku. Intronizacja Sylwestra nie została usankcjonowana stosownym przywilejem królewskim, co oznaczało, że władze Rzeczypospolitej nie uznawały go za legalnie działającego biskupa. Biskup Sylwester przebywał w Mohylewie tylko do marca 1708. 9 marca wyjechał do majątku rodzinnego w Starej Czetwertni, uznał bowiem dalszy pobyt w Mohylewie za niebezpieczny z powodu trwającej wojny północnej. Działania wojenne praktycznie uniemożliwiały mu także bieżące zarządzanie eparchią.
qas: question: Czy Piotr I był przeciwny sprawowaniu urzędu przez Sylwestra?
answers: text: Objęcie przez niego katedry odbyło się przy wyraźnym wsparciu cara Piotra I
answer_end: 768
generative_answer: nie

question: Co składało się na prześladowania unitów w Rzeczpospolitej przez cara Rosji?
answers: text: utrudnianie praktyk religijnych unitów, wypędzenie metropolity unickiego Lwa Ślubicza-Załęskiego i mord bazylianów w Połocku
answer_end: 1176
generative_answer: utrudnianie praktyk religijnych, wypędzenie metropolity unickiego Lwa Ślubicza-Załęskiego i mord bazylianów w Połocku

question: Dlaczego Sylwester zdecydował się opuścić Mohylew?
answers: text: uznał bowiem dalszy pobyt w Mohylewie za niebezpieczny z powodu trwającej wojny północnej
answer_end: 1562
generative_answer: uznał bowiem dalszy pobyt za niebezpieczny z powodu trwającej wojny północnej

question: Przez co Sylwester nie mógł sprawnie wykonywać swoich obowiązków?
answers: text: Działania wojenne
answer_end: 1581
generative_answer: Działania wojenne

question: Do czego musiałoby dojść, żeby władze Rzeczpospolitej uznały Sylwestra za legalnie sprawującego urząd?
answers: text: usankcjonowana stosownym przywilejem królewskim
answer_end: 1260
generative_answer: usankcjonowania stosownym przywilejem królewskim

context: W związku z treścią przywileju królewskiego doszło do dalszego zaostrzenia konfliktu kompetencyjnego między metropolitą kijowskim a biskupem białoruskim, a to z kolei, w połączeniu z działaniami wojennymi, sprawiło, że ten ostatni dopiero w 1715 ponownie udał się do Mohylewa. Z kolei w 1716 przeniósł się do monasteru Trójcy Świętej w Słucku. Wykorzystując spór między klasztorem a wspierającym je prawosławnym bractwem słuckim, zajął cały roczny dochód monasteru i wypędził z niego przełożonego oraz jego zastępcę, archimandrytów Joazafa i Teodozjusza. Sam mianował nowego, oddanego sobie przełożonego, zaś w styczniu 1717 bezprawnie uwięził mnicha Dymitra powracającego z Kijowa, a następnie nie zwolnił go nawet po otrzymaniu królewskiego nakazu. W lipcu 1716 biskup Sylwester w liście do wiernych oznajmiał, że na mocy przywileju królewskiego jest prawomocnym zwierzchnikiem wszystkich parafii i klasztorów w Wielkim Księstwie Litewskim. Duchowieństwo słuckie oraz przełożeni monasterów nie uznali jednak jego jurysdykcji; poparcie Sylwester uzyskał jedynie od przełożonego Monasteru Świętych Piotra i Pawła w Mińsku ihumena Gedeona oraz przełożonego monasteru św. Jana Teologa w Hrozowie. 27 lipca 1717 metropolita kijowski Joazaf rzucił klątwę kościelną na wszystkich kapłanów, którzy przyjęli od biskupa białoruskiego urzędy. Biskup Sylwester ogłosił jej zdjęcie. Wówczas metropolita kijowski poprosił posła rosyjskiego w Warszawie o interwencję; równocześnie archimandryta słucki Joazaf zwrócił się w tej samej sprawie do właściciela dóbr słuckich, palatyna reńskiego Karola Filipa. Ich interwencja, jak również dekret królewski odbierający biskupowi Sylwestrowi zwierzchnictwo nad monasterem słuckim, skłoniły hierarchę do ostatecznego wycofania pretensji do archimandrii słuckiej. Sylwester (Czetwertyński) do końca życia uważał jednak, że zarząd nad monasterem w Słucku został mu odebrany niezgodnie z prawem. Także duchowieństwo słuckie odnosiły się do niego z niechęcią i jeszcze w 1720 oskarżyło go o zniszczenie monasteru Przemienienia Pańskiego w Słucku.
qas: question: W którym roku Czetwertyński udał się pierwszy raz do Mohylewa?
plausible_answers: text: w 1715
answer_end: 245
generative_answer: w 1715

question: Gdzie mieści się monaster Trójcy Świętej?
answers: text: w Słucku
answer_end: 342
generative_answer: w Słucku

question: Kto nakazał uwolnienie mnicha Dymitra przez Czetwertyńskiego?
answers: text: królewskiego
answer_end: 742
generative_answer: Król

question: Kto uznał zwierzchnictwo Czetwertyńskiego ogłoszone w 1716 roku?
answers: text: ihumena Gedeona oraz przełożonego monasteru św. Jana Teologa
answer_end: 1182
generative_answer: Ihumen Geodon i Jan Teolog

question: Kto w 1717 roku pełnił urząd palatyna reńskiego?
answers: text: Karola Filipa
answer_end: 1590
generative_answer: Karol Filip