Saturn

Saturn – gazowy olbrzym, szósta planeta Układu Słonecznego pod względem odległości od Słońca, druga po Jowiszu pod względem masy i wielkości. Charakterystyczną jego cechą są pierścienie, składające się głównie z lodu i w mniejszej ilości z odłamków skalnych; inne planety-olbrzymy także mają systemy pierścieni, ale żaden z nich nie jest tak rozległy ani tak jasny. Według danych z października 2019 roku znane są 82 naturalne satelity Saturna, co czyni go liderem wśród planet z największą liczbą księżyców.
Promień Saturna jest około 9 razy większy od promienia Ziemi. Chociaż jego gęstość to tylko jedna ósma średniej gęstości Ziemi, ze względu na wielokrotnie większą objętość masa Saturna jest dziewięćdziesiąt pięć razy większa niż masa Ziemi.
We wnętrzu Saturna panują ciśnienie i temperatura, których nie udało się dotąd uzyskać w laboratoriach na Ziemi. Wnętrze gazowego olbrzyma najprawdopodobniej składa się z jądra z żelaza, niklu, krzemu i tlenu, otoczonego warstwą metalicznego wodoru, warstwy pośredniej ciekłego wodoru i ciekłego helu oraz zewnętrznej warstwy gazowej. Prąd elektryczny w warstwie metalicznej wodoru generuje pole magnetyczne Saturna, które jest nieco słabsze niż pole magnetyczne Ziemi i ma około jedną dwudziestą natężenia pola wokół Jowisza. Zewnętrzna warstwa atmosfery wydaje się na ogół spokojna, choć mogą się na niej utrzymywać długotrwałe układy burzowe. Na Saturnie wieją wiatry o prędkości ok. 1800 km/h; są one silniejsze niż na Jowiszu.
Saturn ma 9 pierścieni, składających się głównie z cząsteczek lodu, a także ze skał i pyłu kosmicznego. Potwierdzono odkrycie 82 księżyców krążących po orbicie planety, spośród których 53 mają oficjalne nazwy. Do tego dochodzą setki „księżyców karłowatych” w pierścieniach planetarnych. Jego księżyc Tytan to drugi co do wielkości księżyc w Układzie Słonecznym (po księżycu Jowisza Ganimedesie), jest większy od planety Merkury i jest jedynym księżycem w Układzie Słonecznym posiadającym gęstą atmosferę.

context: Obserwacje pierścieni Saturna wymagają teleskopu o średnicy co najmniej 15 mm. Jako pierwszy dziwne zjawisko wokół Saturna zauważył Galileusz w 1610 roku, ale ponieważ posługiwał się słabą lunetą, uznał, że widzi dwa duże ciała obok Saturna. W 1655 roku Christiaan Huygens jako pierwszy opisał dysk materiału krążącego wokół planety. Huygens odkrył księżyc Saturna, Tytana. Niedługo potem Giovanni Cassini odkrył cztery kolejne księżyce: Japeta, Reę, Tetydę i Dione. W 1675 odkrył przerwę pomiędzy pierścieniami A i B, która od jego nazwiska została nazwana Przerwą Cassiniego.
qas: question: Jaki przyrząd jest konieczny do obserwowania pierścieni tej planety?
answers: text: teleskopu o średnicy co najmniej 15 mm
answer_end: 77
generative_answer: teleskop o średnicy co najmniej 15 mm

question: Dlaczego Galileusz myślał, że to, co dostrzega w okolicy saturna, to dwa duże ciała?
answers: text: ponieważ posługiwał się słabą lunetą
answer_end: 195
generative_answer: ponieważ posługiwał się słabą lunetą

question: Jakie ciało niebieskie odkrył Christiaan Huygens?
answers: text: księżyc Saturna, Tytana
answer_end: 372
generative_answer: księżyc Saturna, Tytana

question: Które z krążących wokół Saturna księżyców zostały odkryte przez Giovanniego Cassini?
answers: text: Japeta, Reę, Tetydę i Dione
answer_end: 465
generative_answer: Japeta, Rea, Tetyda i Diona

question: Jaką nazwę nosi przestrzeń między pierścieniami A i B?
answers: text: Przerwą Cassiniego
answer_end: 576
generative_answer: Przerwa Cassiniego