Ławra Poczajowska

Ławra Poczajowska, pełna nazwa ławra Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie (ukr. Почаївська Свято-Успенська Лавра) – prawosławny klasztor w Poczajowie, w rejonie krzemienieckim obwodu tarnopolskiego na Wołyniu (Ukraina). Podlega jurysdykcji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego na prawach stauropigii i stanowi najważniejszy ośrodek prawosławnego życia monastycznego na Wołyniu i drugi na całej Ukrainie (po ławrze Peczerskiej w Kijowie). Jest jednym z trzech klasztorów prawosławnych o statusie ławry (w całym patriarchacie moskiewskim tym tytułem może posługiwać się pięć monasterów) na Ukrainie.
Pojedynczy mnisi anachoreci osiedlali się na wzgórzu już w XII wieku. Po 1240 miejsce, gdzie powstał monaster, było już uważane przez miejscową ludność jako teren szczególnie wybrany przez Matkę Bożą. W 1597, dzięki wsparciu finansowemu Anny Hojskiej z Kozińskich, w Poczajowie mógł powstać prawosławny klasztor cenobityczny. Fundatorka przekazała wspólnocie Poczajowską Ikonę Matki Bożej, czczoną w Kościele prawosławnym jako cudotwórczą. W latach 1604–1651 przełożonym monasteru był ihumen Hiob, późniejszy święty prawosławny. W czasie kierowania przez niego wspólnotą klasztor był ważnym ośrodkiem przeciwników unii brzeskiej. Według prawosławnej tradycji, w 1675 r. doszło do cudownego ocalenia monasteru przed najazdem tureckim, za sprawą bezpośredniej interwencji Maryi.
Na początku XVIII wieku monaster przyjął unię i do 1833 był administrowany przez zakon bazylianów. W okresie tym powstała większość istniejących do dziś budynków klasztornych, w tym główny sobór Zaśnięcia Matki Bożej w stylu rokoko (ufundowany przez Mikołaja Bazylego Potockiego), zaś kult Poczajowskiej Ikony Matki Bożej rozszerzył się na cały teren Rzeczypospolitej (był odtąd obecny nie tylko wśród chrześcijan wschodnich obrządków). W 1773 obraz ten został koronowany z błogosławieństwa papieskiego. Bazylianie prowadzili w Poczajowie drukarnię i oni jako pierwsi zaczęli nazywać monaster ławrą.
W konsekwencji rozbiorów Rzeczypospolitej Poczajów znalazł się w 1795 w granicach Imperium Rosyjskiego. W 1833, z powodu poparcia bazylianów dla powstania listopadowego, klasztor został skonfiskowany przez władze rosyjskie i oddany Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Od tego momentu jest on męską wspólnotą tego wyznania. Mnisi prawosławni usunęli z wyposażenia monasterskich cerkwi elementy pochodzenia łacińskiego. Najważniejszą inwestycją budowlaną dokonaną w czasie przynależności ławry Poczajowskiej do Imperium Rosyjskiego było wzniesienie soboru Trójcy Świętej, jednego z najważniejszych zabytków wczesnego modernizmu rosyjskiego. W ostatnich dekadach XIX wieku i pierwszych wieku XX ławra Poczajowska stała się ośrodkiem rosyjskiego nacjonalizmu i Czarnej Sotni.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę monaster znalazł się w jurysdykcji Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i był jego największym sanktuarium i ośrodkiem pielgrzymkowym. Honorowy tytuł przełożonego ławry Poczajowskiej przysługiwał metropolicie warszawskiemu i całej Polski. W 1939, gdy wschodnie województwa II Rzeczypospolitej zostały zagarnięte przez ZSRR, monaster ponownie przyjął zwierzchnictwo Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Funkcjonował przez cały okres II wojny światowej. Nie został również nigdy zamknięty w czasie powojennej przynależności do Związku Radzieckiego, chociaż mnisi byli – zwłaszcza w latach 60. XX wieku – poddawani szykanom i stracili cały majątek klasztorny. Od 1990 funkcjonuje w jurysdykcji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, tradycyjnie opowiadając się za zachowaniem przez patriarchat moskiewski zwierzchności nad prawosławnymi strukturami na Ukrainie. Przywilej stauropigii uzyskał w 1997. Honorowym przełożonym wspólnoty jest od tego roku metropolita kijowski i całej Ukrainy, którego na miejscu reprezentuje namiestnik noszący tytuł biskupa poczajowskiego. Aktualnie (2019) jest nim metropolita Włodzimierz (Moroz).
Najważniejszymi przedmiotami kultu w ławrze Poczajowskiej są Poczajowska Ikona Matki Bożej, kamień z odbitą stopą Matki Bożej oraz relikwie Hioba Poczajowskiego. Klasztor położony jest na wzgórzu górującym nad miasteczkiem Poczajów.

context: Ławra Poczajowska była w dwudziestoleciu międzywojennym najważniejszym monasterem Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i z tego powodu prawo honorowego zwierzchnictwa nad nią miał metropolita warszawski i całej Polski. Przez cały opisywany okres godność tę sprawował Dionizy (Waledyński). Za codzienne funkcjonowanie klasztoru odpowiedzialny był namiestnik, którego wyboru dokonywał sobór biskupów PAKP spośród mnichów posiadających już tytuł archimandryty lub ihumena. Jego zastępcę typował Sobór Duchowny Ławry Poczajowskiej z grona zakonników ze święceniami kapłańskimi. Swoje decyzje namiestnik z reguły konsultował z dziekanem monasterów diecezji wołyńskiej – funkcję tę pełnił biskup pomocniczy tejże diecezji lub delegowany mnich ławry Poczajowskiej.
qas: question: Kto zarządzał klasztorem?
answers: text: namiestnik
answer_end: 369
generative_answer: namiestnik

question: Kto wybierał namiestnika?
answers: text: sobór biskupów PAKP
answer_end: 415
generative_answer: sobór biskupów PAKP

question: Z kim namiestnik konsultował swoje decyzje?
answers: text: z dziekanem monasterów diecezji wołyńskiej
answer_end: 675
generative_answer: z dziekanem monasterów diecezji wołyńskiej

question: Czyim monasterem była Ławra Poczajowska?
answers: text: Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego
answer_end: 131
generative_answer: Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

question: W jakim czasie powstała Ławra Poczajowska?
plausible_answers: text: w dwudziestoleciu międzywojennym
answer_end: 55
generative_answer: w dwudziestoleciu międzywojennym

context: Według danych z 1930 większość mnichów ławry Poczajowskiej posiadała wykształcenie podstawowe zdobyte w szkołach parafialnych przed 1914. Wyróżniała się również spora grupa absolwentów rosyjskich gimnazjów lub seminariów duchownych. W mniejszości byli mnisi, którzy ukończyli studia wyższe w zakresie teologii prawosławnej. Jeden z zakonników posiadał wyższe wykształcenie wojskowe, inny – muzyczne. Mnisi ławry Poczajowskiej uzupełniali swoją edukację w specjalnej Szkole Teologicznej dla mnichów działającej na terenie monasteru lub w seminarium duchownym w Krzemieńcu. Zdecydowana większość mnichów deklarowała narodowość ukraińską lub białoruską, natomiast wśród pozostałych szczególnie liczebni byli Rosjanie (1/3 składu osobowego wspólnoty).
qas: question: W jakich placówkach uczyła się większość tamtejszych mnichów, zgodnie z danymi z 1930 roku?
answers: text: szkołach parafialnych
answer_end: 125
generative_answer: szkołach parafialnych

question: Czy mnisi, którzy byli absolwentami studiów obejmujących wiedzę z obszaru teologii prawosławnej, stanowili większość w ławrze Poczajowskiej?
answers: text: W mniejszości byli mnisi, którzy ukończyli studia wyższe w zakresie teologii prawosławnej
answer_end: 322
generative_answer: nie

question: W jakich placówkach tamtejsi mnisi mieli okazję się dokształcać?
answers: text: w specjalnej Szkole Teologicznej dla mnichów działającej na terenie monasteru lub w seminarium duchownym w Krzemieńcu
answer_end: 570
generative_answer: w specjalnej Szkole Teologicznej dla mnichów działającej na terenie monasteru lub w seminarium duchownym w Krzemieńcu

question: Jaka część mnichów pochodziła z Polski?
plausible_answers: text: 1/3
answer_end: 718
generative_answer: 1/3

question: Jakie było deklarowane pochodzenie większości z nich?
answers: text: ukraińską lub białoruską
answer_end: 649
generative_answer: ukraińskie lub białoruskie