Jan VI Kantakuzen

Jan VI Kantakuzen, gr. Ιωάννης ΣΤ' Καντακουζηνός (ur. w 1294 lub 1295 w Konstantynopolu, zm. 15 czerwca 1383 w Mistrze) – cesarz bizantyński w latach 1347–1354, od 1325 wielki domestyk.
W 1321 w wojnie Andronika III z Andronikiem II stanął po stronie tego pierwszego, a po jego zwycięstwie Janowi zostały powierzone rządy w państwie. Pochodząc z bogatej rodziny osiadłej na Peloponezie był w stanie z własnych funduszy dbać o rozwój floty. Walczył w 1329 bezskutecznie w Azji Mniejszej, uczestniczył w kampanii zwieńczonej sukcesem (odzyskanie Tesalii i Epiru). Po śmierci Andronika III (15 czerwca 1341) chciał zostać regentem w imieniu Jana V. Napotkał opór ze strony Anny Sabaudzkiej, patriarchy Kalekasa i Aleksego Apokauka, którzy przejęli regencję. Okrzyknięty został przez wojsko cesarzem w Didymotyce 26 października 1341. Rok później sprzymierzył się z królem serbskim Stefanem Duszanem; po rozpadzie sojuszu jego kolejnym partnerem był Umur, emir Aydinu. Następnie, w 1346, zawarł układ z sułtanem tureckim Orchanem. Wzmocniony tym sojuszem koronował się w Adrianopolu, po roku (3 lutego 1347) został uznany cesarzem w Konstantynopolu, koronowany zaś 13 maja 1347. W trzy lata po koronacji podporządkował sobie Tesalonikę, nie zdołał jednak ocalić granicy przed swoim dawnym sojusznikiem Stefanem IV Duszanem. Prowadził aktywną politykę dynastyczną, mianował swego starszego syna Mateusza cesarzem, zaś młodszego, Manuela, despotą Morei. Wobec rosnących aspiracji Jana V Paleologa nie zdołał utrzymać rządów i abdykował w listopadzie 1354. Wstąpił następnie do klasztoru i jako mnich Joazaf dożył tam później starości. Uczestniczył w sporach religijnych tamtych czasów.
Był utalentowanym dyplomatą i wodzem, ale także płodnym pisarzem. Napisał Dzieje, będące kroniką czasów od 1320 do 1354, a fragmentami aż do 1364. Pozostawił także liczne dzieła teologiczne, w których zwalczał islam i judaizm, był wielkim orędownikiem hezychazmu.

context: Tymczasem Jan V Paleolog, doszedłszy do pełnoletniości, podjął zabiegi o odzyskanie władzy, której go pozbawiono. Kantakuzen, próbując zapobiec konfliktowi, zręcznym manewrem przekazał mu terytorium w Rodopach zarządzane dotąd przez syna Mateusza, któremu z kolei wydzielił większe księstwo wokół Adrianopola. Porozumienie nie było jednak trwałe. Po zawarciu przez Kantakuzena pokoju z Genuą, wenecjanie w odwecie porozumieli się z Janem V. Paleolog w zamian za pożyczkę w kwocie 2 tysięcy dukatów zobowiązał się przekazać Wenecji wyspę Tenedos. Do zerwania z Kantakzuenem namawiał Jana V również potężny car Serbii. Jesienią 1352 Paleolog, zaopatrzony w pieniądze weneckie, na czele niewielkiej armii najechał terytorium Mateusza Kantakuzena. Bez oporu dotarł do Adrianopola, który otwarł przed nim, jako przed prawowitym cesarzem, swoje bramy. Mateusz zamknął się w cytadeli miejskiej. Jan Kantakuzen przybył na odsiecz z oddziałami tureckimi i opanował sytuację. Miasta, które przeszły na stronę Jana V, zostały wydane na łup Turkom.
qas: question: Jaką decyzję podjął Jan V Paleolog po ukończeniu 18 lat?
answers: text: podjął zabiegi o odzyskanie władzy, której go pozbawiono
answer_end: 112
generative_answer: podjął zabiegi o odzyskanie władzy, której go pozbawiono

question: Co zrobił Jan VI Kantakuzen, by uniknąć konfliktu?
answers: text: przekazał mu terytorium w Rodopach
answer_end: 209
generative_answer: przekazał mu terytorium w Rodopach

question: Czy Jan VI Kantakuzen zawarł pokój z Genuą?
answers: text: Po zawarciu przez Kantakuzena pokoju z Genuą
answer_end: 391
generative_answer: tak

question: Co uczynił Mateusz, by uchronić się przed najazdem Jana V Paleologa?
answers: text: zamknął się w cytadeli miejskiej
answer_end: 886
generative_answer: zamknął się w cytadeli miejskiej

question: Jak nazywała się wenecka wyspa, na której ukryto znaczną sumę pieniędzy?
plausible_answers: text: Tenedos
answer_end: 544
generative_answer: Tenedos