Wielcy Seldżucy

Wielcy Seldżucy, od: Seldżucy (tur. Selçuklular, aze. Səlcuqlar pers. سلجوقيان (Saldżughijân), arab. سلجوق (Saldżuk) / السلاجقة (al-Saladżika) – dynastia panująca w państwie założonym przez przywódców Turków Seldżuckich w XI wieku, albo nazwa tego państwa. Przymiotnik „wielcy” nadano jej, żeby odróżnić ją od innych dynastii wywodzących się z rodu Seldżukidów panujących w państwach powstałych w wyniku rozpadu sułtanatu Wielkich Seldżuków. Czasami określenie „Wielki Seldżuk” stosuje się jako nazwę własną, zastrzeżoną jedynie dla pierwszych trzech członków dynastii.

context: W stosunku do sułtanatu Wielkich Seldżuków używa się często określenia imperium, które jest trafne, jeżeli chodzi o jego zasięg terytorialny i militarną potęgę, ale może wprowadzać w błąd, jeżeli przez imperium rozumiemy scentralizowaną autokrację. Seldżukom obca była idea państwa zorganizowanego wokół jednego tylko ośrodka lojalności. W swoich początkach byli rządzeni przez grupę wodzów, których indywidualny zakres władzy zależał od osobistego autorytetu. Tym, który dzięki swojej charyzmie i czynom uzyskał największy autorytet, był Tughril Beg, ale nawet po uzyskaniu tytułu sułtana nie dążył on do przejęcia całej władzy, godząc się z jej decentralizacją. Czaghri Beg czy Inal prowadzili niezależną od Tughrila politykę względem Zakaukazia czy Bizancjum, a ten pierwszy traktował swoją domenę w Chorasanie jak niezależne władztwo, przeciwko czemu pierwszy z Wielkich Seldżuków nie przedsięwziął żadnych kroków. Do zmiany tej sytuacji dążył Nezam-al-Molk, ale jego działania zakończyły się ograniczonym powodzeniem. W praktyce zakres władzy Wielkiego Seldżuka nad innymi tureckimi wodzami i namiestnikami prowincji zależał od jego osobistej charyzmy i siły, jaką aktualnie dysponował. U szczytu potęgi sułtanatu, za Alp Arlslana i Malekszaha, był on dosyć duży, ale nawet oni nie byli w stanie powstrzymać niekontrolowanego naporu Turkmenów na Anatolię i byli zmuszeni do wyznaczenia dzielnic swoim krewnym, nad którymi posiadali ograniczoną kontrolę. Później stopniowo władza sułtana została ograniczona do jego osobistej dzielnicy, a im dalej od niej, tym bardziej miała charakter nominalny.
qas: question: Kto sprawował władzę w Wielkich Seldżukach?
answers: text: grupę wodzów
answer_end: 390
generative_answer: grupa wodzów

question: Czy w Wielkich Seldżukach władze sprawowała jedna osoba?
answers: text: swoich początkach byli rządzeni przez grupę wodzów
answer_end: 390
generative_answer: nie

question: Kim został Tughril Beg?
answers: text: sułtana
answer_end: 589
generative_answer: sułtanem

question: Kto sprawował władzę w Bizancjum?
plausible_answers: text: Czaghri Beg
answer_end: 675
generative_answer: Czaghri Beg

question: Jakiego określenia używa się mówiąc o Wielkich Seldżukach?
answers: text: imperium
answer_end: 79
generative_answer: imperium

context: W roku 1025 Seldżucy w poszukiwaniu nowych pastwisk wtargnęli na terytorium sułtanatu Ghazny i poprosili sułtana Mahmuda o przyjęcie ich na służbę. Sułtan początkowo zgodził się, jednak wkrótce pożałował tej decyzji, bowiem niezdyscyplinowani koczownicy napadali na osiadłych mieszkańców. W celu pacyfikacji Seldżuków Mahmud schwytał ich przywódcę Arslana i wysłał go do Indii, gdzie był trzymany w twierdzy aż do śmierci. Czyn ten jednak wzbudził u Seldżuków tylko chęć zemsty, a wysyłane przeciwko nim ekspedycje wojskowe okazały się niezdolne do ich całkowitego rozbicia, co było zaskoczeniem nawet dla nich samych. Jak otwarcie pisali w swoich listach do sułtana, nadal próbując dojść z nim do porozumienia, Seldżucy nie mieli dokąd wrócić, stąd ich desperacka decyzja pozostania na terytorium Ghazny, największej militarnej potęgi regionu. W roku 1035, już za panowania następcy Mahmuda, Masuda, dowodzeni przez Tughrila i Czaghriego Seldżucy przekroczyli Amu–darię, co było właściwie wypowiedzeniem wojny, do której ostatecznie doszło w roku 1038, kiedy splądrowali oni Niszapur.
qas: question: Jakie działania podjęli w 1025 roku, w celu uzyskania nowych pastwisk?
answers: text: wtargnęli na terytorium sułtanatu Ghazny i poprosili sułtana Mahmuda o przyjęcie ich na służbę
answer_end: 146
generative_answer: wtargnęli na terytorium sułtanatu Ghazny i poprosili sułtana Mahmuda o przyjęcie ich na służbę

question: Dlaczego sułtan Mahmud żałował, że przyjął Seldżuków na służbę?
answers: text: niezdyscyplinowani koczownicy napadali na osiadłych mieszkańców
answer_end: 287
generative_answer: niezdyscyplinowani koczownicy napadali na osiadłych mieszkańców

question: Co zrobił sułtan Mahmud, aby poradzić sobie z nieodpowiednim zachowaniem Seldżuków?
answers: text: schwytał ich przywódcę Arslana i wysłał go do Indii, gdzie był trzymany w twierdzy aż do śmierci
answer_end: 421
generative_answer: schwytał ich przywódcę Arslana i wysłał go do Indii, gdzie był trzymany w twierdzy aż do śmierci

question: Czy próba pacyfikacji Seldżuków podjęta przez sułtana zakończyła się sukcesem?
answers: text: Czyn ten jednak wzbudził u Seldżuków tylko chęć zemsty, a wysyłane przeciwko nim ekspedycje wojskowe okazały się niezdolne do ich całkowitego rozbicia
answer_end: 573
generative_answer: nie

question: Dlaczego Seldżucy pozwolili pozostać ludziom sułtana na terenie Ghazny?
plausible_answers: text: nie mieli dokąd wrócić
answer_end: 743
generative_answer: nie mieli dokąd wrócić