Operacja Allied Force

Operacja Allied Force – przeprowadzona przez siły Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO) między 24 marca i 20 czerwca 1999 roku operacja lotnicza w Federalnej Republice Jugosławii, mająca doprowadzić do zakończenia czystek etnicznych na terenie Kosowa i przywrócenia wieloetnicznego charakteru tej prowincji oraz wymuszenia procesu demokratyzacji w Jugosławii.
Wobec nieskuteczności podejmowanych wcześniej działań dyplomatycznych Sojusz Północnoatlantycki zdecydował się przeprowadzić operację militarną, którą nazwano „pierwszą w historii wojną o prawa człowieka”. Wywołała doktrynalne i publiczne spory na temat tej interwencji, zwłaszcza zaś jej podstaw prawnych. Po raz pierwszy bowiem w historii Sojusz Północnoatlantycki przeprowadził operację wojskową bez autoryzacji Organizacji Narodów Zjednoczonych. Interwencja NATO pogłębiła jednak katastrofę humanitarną, jaka miała miejsce już przed jej rozpoczęciem, toteż – niezależnie od „Allied Force” – Stany Zjednoczone, a następnie cały Sojusz, podjęły drugą operację – skierowaną na niesienie pomocy humanitarnej, pod nazwą „Allied Harbour”.
Sojusznicza operacja Allied Force stanowiła kolejny wyraz – po operacjach nad Bośnią i Hercegowiną w latach 1992–1995 – postępującej transformacji Sojuszu Północnoatlantyckiego, który przekształcił się z organizacji stricte defensywnej w zdolną do działania poza terytorium państw członkowskich, na peryferiach Europy, zdolną do prowadzenia tam długotrwałych operacji w celu stabilizowania sytuacji kryzysowych.

context: Mimo ponawianych ataków lotniczych, przywództwo serbskie nie rozpoczęło wycofywania swoich wojsk z terytorium Kosowa, wciąż też trwały na jego terytorium czystki etniczne. Przeciwnie, skutkiem ataków lotnictwa NATO było wzmożenie serbskich represji względem ludności cywilnej. W związku z tym Sojusz Północnoatlantycki zdecydował się na przejście do trzeciego etapu operacji, mającego obejmować eskalację ataków na przywództwo wojskowe, centra dowodzenia i kierowania, magazyny uzbrojenia, składy paliw oraz na inne obiekty w okolicach Belgradu. Lotnictwo uderzyło także na most w Nowym Sadzie, ujęcie wody dla tego miasta oraz wyznaczone obiekty w innych miejscowościach, w tym na lotnisko w Prisztinie. Dzienny wysiłek lotnictwa sojuszu nie przekraczał jednak w tym czasie 50 samolotolotów. W tym czasie sekretarz obrony USA zaakceptował propozycję oddania dla potrzeb operacji 12 dodatkowych samolotów F-117A, tymczasem już 4 kwietnia przedstawiciel rządu Stanów Zjednoczonych oficjalnie ogłosił, że do Albanii zostaną przerzucone 24 śmigłowce AH-64 Apache i 18 systemów rakietowych MLRS do dyspozycji Zespołu Zadaniowego Hawk. Jednocześnie jednak, wywołana operacją NATO eskalacja serbskich czystek etnicznych spowodowała ogromy wzrost liczby uchodźców z Kosowa, która szybko osiągnęła 1,8 miliona osób. Serbowie starali się bowiem wypędzić z Kosowa jak największa liczbę ludności pochodzenia albańskiego, aby odciąć UCK od jej naturalnego zaplecza. Rodząca się w związku z tym katastrofa humanitarna, spowodowała konieczność podjęcia przez NATO i organizacje humanitarne natychmiastowej akcji niesienia pomocy setkom tysięcy uchodźców, którzy przekroczyli granice Albanii i Macedonii, a także około 200 tysiącom tych, którzy wciąż jeszcze znajdowali się na terytorium Kosowa. Wobec tak ogromnej liczby uchodźców, zadanie to było niezwykle trudne – mimo będącej w dyspozycji Sojuszu dużej floty samolotów transportowych, maszyny te nie mogły być użyte bezpośrednio, wobec ich podatności na zestrzeliwanie przez serbski system obrony przeciwlotniczej, jak też wobec braku pewności w czyje ręce trafią zrzuty z pomocą humanitarną. Sytuacja uchodźców stawała się coraz gorsza, wobec czego 14 kwietnia Sojusz Północnoatlantycki rozpoczął nową operację w ramach Allied Force, pod nazwą Allied Harbour.
qas: question: Co było pokłosiem ponawianych ataków samolotów NATO?
answers: text: wzmożenie serbskich represji względem ludności cywilnej
answer_end: 275
generative_answer: wzmożenie serbskich represji względem ludności cywilnej

question: Jakie były założone cele trzeciego etapu tych działań?
answers: text: eskalację ataków na przywództwo wojskowe, centra dowodzenia i kierowania, magazyny uzbrojenia, składy paliw oraz na inne obiekty w okolicach Belgradu
answer_end: 544
generative_answer: eskalacja ataków na przywództwo wojskowe, centra dowodzenia i kierowania, magazyny uzbrojenia, składy paliw oraz na inne obiekty w okolicach Belgradu

question: Osoby jakiej narodowości musiały uciekać z Kosowa?
answers: text: albańskiego
answer_end: 1408
generative_answer: albańskiej

question: Dlaczego NATO nie chciało wykorzystać samolotów transportowych do pomocy uchodźcom?
answers: text: wobec ich podatności na zestrzeliwanie przez serbski system obrony przeciwlotniczej, jak też wobec braku pewności w czyje ręce trafią zrzuty z pomocą humanitarną
answer_end: 2131
generative_answer: wobec ich podatności na zestrzeliwanie przez serbski system obrony przeciwlotniczej, jak też wobec braku pewności w czyje ręce trafią zrzuty z pomocą humanitarną

question: Do jakiej grupy operacyjnej miały trafić dodatkowe samoloty F-117A?
plausible_answers: text: Zespołu Zadaniowego Hawk
answer_end: 1129
generative_answer: Zespołu Zadaniowego Hawk