Tuszpa


Tuszpa (urart. URUṭu-uš-pa) – starożytne miasto, stolica państwa Urartu w okresie jego potęgi. Położona była na brzegu jeziora Wan, na zachód od współczesnego miasta Wan. Głównym elementem architektury Tuszpy była Skała Wan – rezydencja królów urartyjskich. Za panowania Rusy II stolica Urartu została przeniesiona do odnowionego miasta-twierdzy Rusahinili, Tuszpa natomiast pozostała jedną z najważniejszych twierdz urartyjskich ze względu na swoje położenie strategiczne. Została zburzona na skutek najazdu Medów na początku VI wieku p.n.e. Twierdza na Skale Wan była wykorzystywana do obrony przez państwa, które istniały na terytorium Urartu po jego upadku. W pierwszej połowie XIX wieku Skała Wan stała się obiektem badań archeologów. Prace wykopaliskowe na niej prowadzone były z przerwami od połowy XIX wieku.

context: W 685 roku p.n.e. na tron Urartu wstąpił Rusa II. Okres jego panowania charakteryzował się zintensyfikowaniem prac budowlanych: założono ponad dziesięć nowych miast, w tym Tejszebaini. Do momentu objęcia panowania w Urartu przez Rusę II Skała Wan została już całkowicie zabudowana. Od czasów Rusy I nie wznoszono na niej nowych budynków. Dlatego Rusa II podjął decyzję o przeniesieniu stolicy z Tuszpy do odnowionej przezeń twierdzy Rusahinili, położonej w odległości kilku kilometrów na wschód od Skały Wan. Po utracie statusu stolicy, Tuszpa nadal funkcjonowała jako miasto-twierdza, lecz została pozbawiona dawnego znaczenia.
qas: question: Kto przejął władzę nad Urartu w 685 r. p.n.e.?
answers: text: Rusa II
answer_end: 48
generative_answer: Rusa II

question: Czym cechowało się panowanie Rusa II?
answers: text: zintensyfikowaniem prac budowlanych
answer_end: 126
generative_answer: zintensyfikowaniem prac budowlanych

question: Jakie było najważniejsze miasto wzniesione za czasów Rusy II?
plausible_answers: text: Tejszebaini
answer_end: 183
generative_answer: Tejszebaini

question: Jaki ośrodek Rusa II określił nową stolicą państwa?
answers: text: Rusahinili
answer_end: 443
generative_answer: Rusahinili

question: Jaki dystans dzielił nowa stolicę od Skały Wan?
answers: text: kilku kilometrów
answer_end: 484
generative_answer: kilka kilometrów

context: W okresie panowania Rusy I i Argisztiego II Tuszpa nadal pozostawała stolicą Urartu. Po klęsce Sarduriego II w 735 roku p.n.e. szala zwycięstwa zaczęła przechylać się na stronę Asyrii. W 714 roku p.n.e. Sargon II zdobył Ulchę i Musasir na południu Urartu. Mimo że król asyryjski otrzymał doniesienia swojego wywiadu, że droga do Tuszpy nie jest chroniona, nie zdecydował się na oblężenie stolicy urartyjskiej z powodu jej niedostępności. Po samobójstwie Rusy I jego następca, Argiszti II, unikał konfliktów z Asyrią, zmieniając kierunek ekspansji Urartu z kierunku południowego na wschód.
qas: question: Czy Rusa I został zabity?
answers: text: Po samobójstwie Rusy I
answer_end: 460
generative_answer: nie

question: Kto sprawował władzę przed Argisztią II?
answers: text: Rusy I
answer_end: 460
generative_answer: Rusa I

question: Jaką politykę w stosunku do Asyrii prowadził Argiszti II?
answers: text: unikał konfliktów z Asyrią
answer_end: 515
generative_answer: unikał konfliktów z Asyrią

question: Czy w okresie sprawowania władzy przez Argisztiego II Tuszpa przestała być stolicą państwa Urartu?
answers: text: W okresie panowania Rusy I i Argisztiego II Tuszpa nadal pozostawała stolicą Urartu
answer_end: 83
generative_answer: nie

question: Dlaczego w 714 r. p.n.e. król Asyrii nie przeprowadził oblężenia Tuszpy?
answers: text: z powodu jej niedostępności
answer_end: 436
generative_answer: z powodu jej niedostępności