Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR, Związek Radziecki, również Związek Sowiecki, Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich, skr. ZSRS, ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР; Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR) – historyczne pierwsze państwo komunistyczne położone we wschodniej Europie oraz północnej i środkowej Azji, ze stolicą w Moskwie, istniejące w latach 1922–1991.
Miało powierzchnię 22 mln km², rozciągało się od Morza Bałtyckiego i Czarnego do Pacyfiku. Nominalnie ZSRR był federacją narodowych republik radzieckich, w praktyce był krajem o mocno scentralizowanej władzy i gospodarce. Ustrój polityczny i gospodarczy państwa był dyktaturą monopartyjną, w którym władzę sprawowała RKP(b)/WKP(b)/KPZR według koncepcji tzw. „dyktatury proletariatu”. W okresie dyktatorskich rządów Józefa Stalina został wprowadzony system totalitarny, który po jego śmierci (w 1953) przekształcił się w autorytaryzm. Kolejną zmianę w systemie władzy ZSRR przyniosła pieriestrojka, w wyniku której w kraju (od 1990) zapanował ustrój semiprezydencki.
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich został utworzony 30 grudnia 1922 (po zakończeniu wojny domowej w Rosji) na mocy traktatu założycielskiego ZSRR zawartego przez rządzone wspólnie przez bolszewików, ale formalnie niepodległe: Rosyjską FSRR, Ukraińską SRR, Białoruską SRR i Zakaukaską FSRR. Spośród 18 republik związkowych wchodzących w różnych okresach w skład ZSRR jedynie Białoruska SRR i Ukraińska SRR posiadały (obok samego ZSRR) podmiotowość międzynarodową i były założycielami Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także członkami większości organizacji wyspecjalizowanych ONZ. Rosyjska FSRR odgrywała rolę dominującą w całej historii ZSRR. W niej, jako największej republice związkowej, żyła ponad połowa populacji kraju.
ZSRR przestał istnieć w wyniku zawarcia porozumienia białowieskiego (8 grudnia 1991) i deklaracji o rozwiązaniu ZSRR przyjętej w Moskwie przez Radę Republik Najwyższej Rady ZSRR (26 grudnia 1991)[3]. Dawne związkowe republiki radzieckie zaczęły tworzyć samodzielne państwa. Na mocy dwóch traktatów z Ałmaty (21 grudnia 1991) Rosji przysługuje stałe miejsce ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i wszystkich innych organizacjach międzynarodowych[5]. Jednocześnie jako sukcesora ZSRR i jego międzynarodowych zobowiązań wyznaczono Wspólnotę Niepodległych Państw[6][7][8][9][10]. Część byłych republik radzieckich kontynuuje współpracę w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw, Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej i innych organizacji.

context: Sukcesja po ZSRR w odniesieniu do 15 państw poradzieckich jest złożona. Jako sukcesora ZSRR i jego międzynarodowych zobowiązań wyznaczono Wspólnotę Niepodległych Państw[6][7][8][9][10]. Wyjątkowe znaczenie ma Federacja Rosyjska, która zachowała wszystkie nieruchomości poradzieckich ambasad, stałe miejsce ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i wszystkich innych organizacjach międzynarodowych[5]. Za sukcesorów ZSRR zasadniczo nie są uważane kraje bałtyckie, które de iure zachowały oficjalną ciągłość z republikami sprzed włączenia ich do ZSRR w 1940 roku. Pozostałe 11 krajów uważanych jest za niepodległe państwa będące następcami ZSRR.
qas: question: Ile republik związkowych wydzielono z ZSRR?
answers: text: Wspólnotę Niepodległych Państw
answer_end: 168
generative_answer: Wspólnotę Niepodległych Państw

question: Jak nazywała się organizacja mająca zastąpić ZSRR?
answers: text: 15
answer_end: 36
generative_answer: Wspólnota Niepodległych Państw

question: Czy państwa bałtyckie uważa się za zastępców Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich?
answers: text: Za sukcesorów ZSRR zasadniczo nie są uważane kraje bałtyckie
answer_end: 454
generative_answer: nie

question: W którym roku państwa bałtyckie wydzieliły się od Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich?
plausible_answers: text: 1940
answer_end: 548
generative_answer: w 1940

context: Jednym z nielicznych państw, z którym ZSRR nawiązał bliższe kontakty w okresie międzywojennym, były Chiny rządzone przez Sun Jat-sena. ZSRR w 1923 roku zrezygnował z roszczeń względem Chin, a w styczniu spisano Manifest Sun-Joffe regulujący stosunki między krajami. Kolejnym państwem, z którym ZSRR utrzymywał ciepłe relacje, był Meksyk. W 1933 roku Stany Zjednoczone Ameryki uznały istnienie ZSRR i nawiązały oficjalne kontakty dyplomatyczne z władzą sowiecką. W latach 30. zawarto szereg porozumień amerykańsko-radzieckich dotyczących m.in. pomocy humanitarnej i wymiany gospodarczej. Do 1939 roku i w latach 1941–1945 ZSRR był traktowany jako sojusznik państw demokratycznych ze względu na wrogi stosunek faszyzmu i nazizmu do komunizmu.
qas: question: Kto stał na czele Chin w międzywojniu?
answers: text: Sun Jat-sena
answer_end: 133
generative_answer: Sun Jat-sena

question: Z jakim krajem sympatyzowało ZSRR w międzywojniu?
answers: text: Chiny
answer_end: 105
generative_answer: Chiny

question: Co wnosił Manifest Sun-Joffe?
answers: text: regulujący stosunki między krajami
answer_end: 264
generative_answer: regulujący stosunki między krajami

question: Kiedy USA próbowało po raz pierwszy porozumieć się z ZSRR?
answers: text: 1933
answer_end: 344
generative_answer: 1933

question: Czego wyłącznie dotyczyły porozumienia między ZSRR i USA, zawarte w latach 30.?
plausible_answers: text: pomocy humanitarnej i wymiany gospodarczej
answer_end: 585
generative_answer: pomocy humanitarnej i wymiany gospodarczej