Różaniec

Różaniec (z łac. rosarium, ogród różany) – nazwa modlitwy Kościoła katolickiego, pierwotnie znanej pod nazwą Psałterza Najświętszej Maryi Panny i kultywowanej od czasów średniowiecznych w tradycji katolickiej, oraz obdarzonej przez Kościół szczególnym znaczeniem duchowym i błogosławieństwem. O tej modlitwie (podobnie jak o innych modlitwach z ustalonym tekstem – poza Ojcze nasz i Psalmami) nie ma wprost wzmianki w Piśmie Świętym, choć znaczna część tej modlitwy jest oparta na Ewangelii (Łk 1, 28. 45). Symbolika różańca oparta jest na objawieniach maryjnych potwierdzonych przez Kościół katolicki.
Różaniec oznacza także połączone ze sobą za pomocą drucików i łańcuszków paciorki z drewna, z tworzywa sztucznego lub cennego kruszcu, nieraz nawleczone na sznurek, którego końce są ze sobą złączone. Nazywane też koronką, używane są do liczenia odmawianych modlitw. Obecna forma paciorków różańcowych ewoluowała wraz z modlitwą różańcową. Wyrabia się także metalowe obrączki różańcowe, często ze srebra, z 10 guzkami lub beleczkami i znakiem krzyżyka. Została też zaprojektowana i opatentowana przez Polaka koronka Różańca na karcie plastikowej, czyli Karta Różańcowa.
Termin różaniec oznacza także nabożeństwo różańcowe – czyli wspólne odmawianie modlitwy różańcowej w świątyni, najczęściej przed wystawioną monstrancją z Najświętszym Sakramentem – obdarzone przez Kościół odpustem. Pierwsze Bractwo Różańcowe założył Jakob Sprenger.
Różaniec (wieniec róż) – nazwa wywodzi się ze średniowiecza. Kwiaty pełniły wówczas istotną rolę, symbolizowały różne cechy. Często ofiarowywano kwiaty Bogu i ukochanym osobom. Modlitwy traktowane były jako duchowe kwiaty. I dlatego odmawianie różańca porównywano z dawaniem Matce Bożej róż. Stąd modlitwę tę nazwano wieńcem z róż, czyli różańcem.
W Kościele greckokatolickim stosuje się nazwę "werwycja" (z ukr. вервиця, nitka, sznurek). W wariancie greckokatolickim modlitwę "Zdrowaś Mario" zastępuje się "Bogurodzico Dziewico".

context: Prawdopodobnie 3 Zdrowaś, odmawiane na wstępie różańca, zaczerpnięto z różańca św. Brygidy, ustalając w XV/XVI wieku oficjalny kształt różańca maryjnego. W różańcu św. Brygidy 3 Zdrowaś odmawia się po ostatniej 6. dekadzie, na zakończenie modlitwy różańcowej. W średniowieczu różaniec dominikanów i różaniec św. Brygidy, zwany różańcem brygidek, były równie popularne wśród wiernych. Cząstka Różańca dominikanów składała się jednak z 5, a nie 6 dekad, co przypuszczalnie spowodowało, że to właśnie on stał się tym bardziej znanym wśród wiernych i wreszcie został oficjalnym różańcem w całym Kościele katolickim.
qas: question: Z jakiej modlitwy zaczerpnięto 3 Zdrowaś odmawiane w tej modlitwie?
answers: text: różańca św. Brygidy
answer_end: 90
generative_answer: różańca św. Brygidy

question: Kiedy w różańcu odmawia się 3 Zdrowaś?
answers: text: na wstępie
answer_end: 46
generative_answer: na wstępie

question: Kiedy ustalono różaniec maryjny? 
answers: text: w XV/XVI wieku
answer_end: 116
generative_answer: w XV/XVI wieku

question: Ile dekad posiada różaniec dominikanów? 
answers: text: 5
answer_end: 435
generative_answer: 5

question: Jaki różaniec jest uznawany za oficjalny w Kościele prawosławnym?
plausible_answers: text: Różańca dominikanów
answer_end: 411
generative_answer: Różaniec dominikanów

context: Przy każdej z 50 tajemnic różańca odmawiano Zdrowaś, a na zakończenie każdego dziesiątka Zdrowaś odmawiano Ojcze nasz, Wierzę i Zdrowaś. Pierwotny różaniec składał się z 50 tajemnic, 50 Zdrowaś, 5 Ojcze nasz, 5 Wierzę i dodatko 5 Zdrowaś. Dominikanie z Kolonii skrócili 50 tajemnic Złotego Różańca do 15 i połączyli je z odmawianiem 150 Zdrowaś na podobieństwo 150 psalmów. Jakob Sprenger (inkwizytor), dominikanin, współautor dzieła Młot na czarownice i założyciel 1. Bractwa Różańcowego w Kolonii, dodał na zakończenie każdego dziesiątka Zdrowaś, odmawianych przy każdej z 15 tajemnic, Ojcze nasz i Wierzę. W ten sposób powstał różaniec zwany maryjnym albo dominikańskim. Taki właśnie wzór modlitwy różańcowej można znaleźć w Hortulus animae, popularnym modlitewniku wydrukowanym w 1498 w Strasburgu przez Williama Schaffenera. Ponieważ różaniec dominikanów zyskiwał coraz większą popularność, zapomniano o złotym różańcu Dominika z Prus i modlitwę różańcową zaczęto mylnie kojarzyć ze św. Dominikiem Guzmanem. Tak powstała dominikańska legenda o św. Dominiku, założycielu zakonu dominikańskiego, jako prekursorze modlitwy różańcowej.
qas: question: Z ilu tajemnic pierwotnie składał się różaniec?
answers: text: 50
answer_end: 172
generative_answer: 50

question: Kto zadecydował o skróceniu różańca z 50 tajemnic do 15?
answers: text: Dominikanie z Kolonii
answer_end: 260
generative_answer: Dominikanie z Kolonii

question: Do czego miało nawiązywać odmawianie 150 razy Zdrowaś?
answers: text: 150 psalmów
answer_end: 372
generative_answer: do 150 psalmów

question: Autor jakiego dzieła dodał Ojcze Nasz i Wierzę w Boga po odmówieniu każdych 10 Zdrowaś?
plausible_answers: text: współautor dzieła Młot na czarownice
answer_end: 452
generative_answer: współautor dzieła Młot na czarownice

question: Jaki był powód popadnięcia w zapomnienie złotego różańca Dominika z Prus?
answers: text: różaniec dominikanów zyskiwał coraz większą popularność
answer_end: 894
generative_answer: różaniec dominikanów zyskiwał coraz większą popularność