Katastrofa w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej

Katastrofa w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, katastrofa czarnobylska, katastrofa w Czarnobylu – wypadek jądrowy, który nastąpił w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 w reaktorze jądrowym bloku energetycznego nr 4 Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. W wyniku awarii przy przegrzaniu się rdzenia reaktora doszło do wybuchu wodoru, pożaru oraz rozprzestrzenienia się substancji promieniotwórczych.
Była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej i jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku. Razem z katastrofą w elektrowni jądrowej Fukushima I została zakwalifikowana do siódmego, najwyższego stopnia w skali INES.
W wyniku całkowitego zniszczenia reaktora skażeniu promieniotwórczemu uległ obszar od 125 000 do 146 000 km² terenu na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana z uszkodzonego reaktora chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. W efekcie skażenia ewakuowano i przesiedlono ponad 350 000 osób.

context: Początkowo rozpoczęto redukcję mocy cieplnej reaktora z nominalnej 3,2 GW do założonej 0,7–1,0 GW. Jednak po odłączeniu systemu regulacji moc reaktora spadła do 30 MW, było to wywołane nagromadzeniem się ksenonu-135 w wyniku wcześniejszego zmniejszania mocy reaktora. Ksenon-135 silnie pochłania neutrony („zatrucie ksenonowe”). Reaktor nie posiadał przyrządów kontrolnych, które pozwoliłyby wykryć ten stan reaktora. Zatrucie ksenonowe po zmniejszeniu mocy reaktora narasta jeszcze przez kilka godzin, dlatego standardowe procedury obsługi reaktorów zalecają, by po znacznym zmniejszeniu mocy reaktora, wyłączyć reaktor i odczekać około 24 godzin do ponownego uruchomienia.
qas: question: Dlaczego nie zareagowano odpowiednio wcześnie na nagromadzenie się ksenonu-135?
answers: text: Reaktor nie posiadał przyrządów kontrolnych, które pozwoliłyby wykryć ten stan reaktora
answer_end: 416
generative_answer: Reaktor nie posiadał przyrządów kontrolnych, które pozwoliłyby wykryć ten stan reaktora

question: Co spowodowało akumulację ksenonu-135?
answers: text: wcześniejszego zmniejszania mocy reaktora
answer_end: 266
generative_answer: wcześniejsze zmniejszenie mocy reaktora

question: Dlaczego doszło do gwałtownego zmniejszenia się mocy reaktora po jego odłączeniu od systemu regulującego?
answers: text: było to wywołane nagromadzeniem się ksenonu-135 w wyniku wcześniejszego zmniejszania mocy reaktora
answer_end: 266
generative_answer: było to wywołane nagromadzeniem się ksenonu-135 w wyniku wcześniejszego zmniejszania mocy reaktora

question: Czy po tym jak moc reaktora zmaleje można oczekiwać, że zatrucie ksenonowe zmniejszy się?
answers: text: Zatrucie ksenonowe po zmniejszeniu mocy reaktora narasta jeszcze przez kilka godzin
answer_end: 501
generative_answer: nie

question: Co w celu uniknięcia problemów z zatruciem ksenonowym zalecają procedury?
answers: text: by po znacznym zmniejszeniu mocy reaktora, wyłączyć reaktor i odczekać około 24 godzin do ponownego uruchomienia
answer_end: 673
generative_answer: by po znacznym zmniejszeniu mocy reaktora, wyłączyć reaktor i odczekać około 24 godzin do ponownego uruchomienia

context: Początkiem katastrofy było rozpoczęcie zrzutu prętów bezpieczeństwa do rdzenia reaktora, które zamiast przerwać działanie, zwiększyły jego moc. Wywołane było to błędną konstrukcją prętów i zwiększeniem ilości pary w kanałach w trakcie wsuwania prętów. Zrzut awaryjny prętów nie poskutkował, przegrzanie zdeformowało kanały, a pręty nie opadły. W wyniku słabszego chłodzenia rdzenia, gwałtownie wzrosła ilość pary, która zwiększyła szybkość reakcji jądrowej. Nastąpiło uszkodzenie koszulek prętów paliwowych. Ich rozerwanie wywołało wyrzut stopionego paliwa do wody, która zamieniła się w parę z szybkością eksplozji. Reakcja pary wodnej z cyrkonem wytworzyła wodór, który wydostał się z rdzenia do grafitowego reflektora neutronów, gdzie po zmieszaniu się z powietrzem, wybuchł, niszcząc reaktor i budynek reaktora. Elementy reaktora zostały rozrzucone wokół. Odsłonięty i silnie rozgrzany grafit zapalił się, a rozgrzane produkty spalania wraz z parą i pyłami powstałymi ze stopienia rdzenia, uniosły się w powietrze nawet na 10 km. Niesione jego prądami zostały rozsiane po znacznym obszarze. Pożar ugaszono dopiero po kilku godzinach. Zasypywanie reaktora trwało 10 dni.
qas: question: Jakie wydarzenie dało początek tragedii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej?
answers: text: rozpoczęcie zrzutu prętów bezpieczeństwa do rdzenia reaktora
answer_end: 87
generative_answer: rozpoczęcie zrzutu prętów bezpieczeństwa do rdzenia reaktora

question: Co sprawiło, że pręty bezpieczeństwa spotęgowały moc reaktora?
answers: text: błędną konstrukcją prętów i zwiększeniem ilości pary w kanałach w trakcie wsuwania prętów
answer_end: 250
generative_answer: błędna konstrukcja prętów i zwiększenie ilości pary w kanałach w trakcie wsuwania prętów

question: Co doprowadziło do nagłego przyrostu ilości pary?
answers: text: słabszego chłodzenia rdzenia
answer_end: 381
generative_answer: słabsze chłodzenie rdzenia

question: Jaka reakcja była skutkiem zniszczenia koszulek prętów paliwowych?
answers: text: wyrzut stopionego paliwa do wody
answer_end: 564
generative_answer: wyrzut stopionego paliwa do wody

question: Reakcja jakich dwóch elementów doprowadziła do powstania grafitu?
plausible_answers: text: pary wodnej z cyrkonem
answer_end: 647
generative_answer: pary wodnej z cyrkonem