Bitwa pod Kircholmem

Bitwa pod Kircholmem (obecnie miejscowość Salaspils na Łotwie, 25 km na południowy wschód od Rygi) – bitwa stoczona 27 września 1605 w czasie polsko-szwedzkiej wojny o Inflanty w latach 1600–1611. Przyczyną bitwy były zmagania o dominium Maris Baltici. Dodatkowym czynnikiem była walka o tron szwedzki między Karolem Sudermańskim a Zygmuntem III Wazą.

context: Jan Karol Chodkiewicz, widząc, że Szwedzi stoją na wzgórzu i w tej sytuacji nie da się zaatakować ich pozycji, w celu „rozmontowania” obronnego szyku Szwedów nakazał swym wojskom pozorowany odwrót zboczem wzgórza. Zadanie upozorowania ucieczki powierzył Dąbrowie. Widząc uciekających Polaków i Litwinów, obawiając się wymknięcia słabego przeciwnika, Karol IX rozkazał Szwedom ruszyć za uciekającym nieprzyjacielem. Na dany sygnał pierwszy rzut piechoty szwedzkiej, chroniony na skrzydłach jazdą drugiego rzutu, zszedł ze wzgórza w dolinkę, a następnie zaczął maszerować pod górę, na wzniesienie zajmowane przez wojska polsko-litewskie. Ponieważ Chodkiewicz zorientował się, że lewe skrzydło Szwedów jest silniejsze od prawego, postanowił zaatakować słabsze skrzydło. Gdy pierwszy rzut armii szwedzkiej oddalił się od reszty swej armii, Chodkiewicz wstrzymał pozorowaną ucieczkę. Wchodzący pod górę Szwedzi spotkali się niespodziewanie z silnym ogniem artylerii i piechoty. Na zmieszanych Szwedów uderzyła husaria oraz rajtarzy kurlandzcy. Kolejne rzuty wojsk szwedzkich ze względu na zbyt dużą odległość nie mogły przyjść z pomocą. Dzięki zastosowanemu fortelowi i błędnej ocenie sytuacji Karola IX Polacy nie musieli walczyć z całą armią szwedzką, a jedynie z jej połową.
qas: question: Z jakiego powodu Chodkiewicz zdecydował zaatakować określoną stronę wojsk szwedzkich?
answers: text: zorientował się, że lewe skrzydło Szwedów jest silniejsze od prawego
answer_end: 725
generative_answer: zorientował się, że lewe skrzydło Szwedów jest silniejsze od prawego

question: Które skrzydło wojsk szwedzkich miało stać się celem ataku oddziałów Chodkiewicza: prawe czy lewe?
answers: text: lewe
answer_end: 681
generative_answer: lewe

question: Jaką strategię na zwycięstwo tego starcia uknuł Chodkiewicz?
answers: text: pozorowany odwrót zboczem wzgórza
answer_end: 212
generative_answer: pozorowany odwrót zboczem wzgórza

question: Czy w tym starciu brały udział tylko wojska polskie i szwedzkie?
answers: text: na wzniesienie zajmowane przez wojska polsko-litewskie
answer_end: 634
generative_answer: nie

question: Dlaczego reszta wojsk szwedzkich nie mogła przybyć w porę z odsieczą?
answers: text: ze względu na zbyt dużą odległość
answer_end: 1103
generative_answer: ze względu na zbyt dużą odległość

context: Bezładna ucieczka żołnierzy pierwszego rzutu nie dała szans Karolowi IX na natychmiastowe wprowadzenie do akcji wojsk drugiego rzutu, które zmieszane przez uciekających wymagały przegrupowania. By mieć na to czas, rzucił przeciwko dowodzonemu przez Sapiehę prawemu skrzydłu resztę jazdy szwedzkiej. Pomimo przewagi liczebnej Szwedów Sapieha złamał pierwszy rzut nacierającej na niego rajtarii i powstrzymany został dopiero przez odwód. W tej sytuacji Chodkiewicz posłał prawemu skrzydłu na pomoc chorągwie husarii i lekkiej jazdy dowodzone przez rotmistrza Lackiego. Lacki obszedł Szwedów łukiem i uderzył na nich ze skrzydła, a następnie rozbił. Gdy przybyły nowe oddziały szwedzkie, Lacki zawrócił i ponownie ruszył do szarży, która okazała się równie skuteczna. Ścigając uciekających Szwedów, Lacki wyszedł na tyły armii Karola IX, która wciąż broniła się w zabudowaniach Kircholmu. Widząc ogarniającą Szwedów panikę, Chodkiewicz rzucił na wzgórze wszystkie swe wojska. Na wzgórek kościelny, gdzie mieścił się sztab główny Szwedów, szeroką falą szła polsko-litewska piechota. Po trzech godzinach walki wszystkie wojska szwedzkie zostały rozbite i rzuciły się do ucieczki. Szwedzi uciekali w kierunku morza, gdzie czekała na nich stojąca na ryskiej redzie szwedzka flota wojenna. Karola IX od niewoli, a może i śmierci, uratował szlachcic inflancki Henryk Wrede, który oddał mu swego konia, co przypłacił życiem (w nagrodę wdowa po nim otrzymała w 1608 r. rozległe dobra w Elimäki w Finlandii z dworem Anjala, a królowa Krystyna przyznała jego potomkom tytuł baronów). Do pościgu za uciekającymi Szwedami dołączyli także miejscowi chłopi łotewscy, mszcząc się za liczne grabieże.
qas: question: Dlaczego Karol IX nie mógł z miejsca wykorzystać wojsk drugiego rzutu?
answers: text: wymagały przegrupowania
answer_end: 192
generative_answer: wymagały przegrupowania

question: Jakimi wojskami Karol IX zajął Sapiehę na czas przegrupowywania wojsk drugiego rzutu?
answers: text: jazdy szwedzkiej
answer_end: 297
generative_answer: jazdą szwedzką

question: Czy Sapieha miał przewagę liczebną?
answers: text: Pomimo przewagi liczebnej Szwedów
answer_end: 332
generative_answer: nie

question: Kto stał na czele husarii i lekkiej jazdy?
answers: text: rotmistrza Lackiego
answer_end: 565
generative_answer: rotmistrz Lacki

question: Przez ile godzin wojska szwedzkie stawiały czynny opór wrogowi?
plausible_answers: text: trzech
answer_end: 1088
generative_answer: trzy