Feudalizm

Feudalizm (z łac. feodum lub feudum – lenno) – nazwa określająca ustrój społeczno-gospodarczo-polityczny rozpowszechniony w średniowiecznej Europie, trwający do rewolucji francuskiej, uznany za metodę rządzenia opierającą się na systemie hierarchicznej zależności jednostek, z podziałem społeczeństwa na trzy stany: duchowieństwo, rycerstwo i chłopstwo. W skład społeczeństwa feudalnej Polski wchodziły: szlachta, duchowieństwo, mieszczanie i chłopi, aczkolwiek systemy o podobnej konstrukcji i działaniu odnaleźć można również w innych okresach i w innych kręgach kulturowych. Również na kontynencie europejskim pewne pozostałości systemu feudalnego odnaleźć można jeszcze dziś, co więcej niektóre jego elementy były istotną częścią ustroju ekonomicznego niektórych państw jeszcze w XIX stuleciu. W teorii marksistowskiej feudalizm jest formacją społeczno-ekonomiczną następującą po niewolnictwie, a przed kapitalizmem. Feudalizm był powodem wielu powstań i buntów, które jednak nie doprowadziły do jego upadku. Według prof. Władysława Góry wpływ na upadek feudalizmu w wielu krajach europejskich miały wojny toczone przez rewolucyjną Francję na przełomie XVIII i XIX wieku.

context: Zagadnienie, czy określenie feudalizm jest poprawne w stosunku do polskiej historii, jest omawiane przez historyków. Przed II wojną światową termin ten był krytykowany przez historyków takich jak Jan Karol Kochanowski czy Roman Grodecki. W okresie Polski Ludowej, termin feudalizm był często używany, jako popularny w teoriach marksistowskich, jednak publikujący za granicą w tym okresie historycy tacy jak Norman Davies i Paweł Skwarczyński dalej zwracali uwagę, że system polityczno-gospodarczy okresu średniowiecznej Polski różnił się od systemów opisywanych jako feudalne w krajach Europy Zachodniej, i jako takie, używanie terminu feudalizm w kontekście historii Polski, mimo stania się bardziej akceptowalnym w historiografii polskiej, nie jest do końca poprawne. W obecnej literaturze ten problem jest nadal dyskutowany, np. w 2013 r. Marian Dygo w eseju "Czy istniał feudalizm w Europie Środkowo-Wschodniej w średniowieczu?" odpowiedział, że "Na tytułowe pytanie znajdziemy w literaturze przedmiotu przeciwstawne odpowiedzi".

context: Podstawą istnienia feudalizmu było rozdrobnienie władzy na szereg niewielkich seniorii – okręgów zgrupowanych wokół grodu, zamku, klasztoru bądź innej instytucji, której naczelnik posiadał tzw. bannus, czyli pełnię władzy publicznej. Wokół seniorów grupowali się okoliczni wojownicy, z których później ukształtował się stan rycerski, stanowili oni grupę fideles i amicis („zaufanych” i „przyjaciół”) seniora, którzy za swą posługę otrzymywali wynagrodzenie (lenno), początkowo w postaci ruchomości (np. uzbrojenia), potem zazwyczaj ziemię. Sam obyczaj uległ wkrótce rytualizacji w postaci hołdu lennego, który stanowił zewnętrzną manifestację stosunku wierności i przyjaźni między seniorem a wasalem. Teoretycznie układ lenny obowiązywał do śmierci jednej ze stron, aczkolwiek mógł zostać zerwany na skutek niedotrzymania przez jedną z nich warunków układu (felonia). W praktyce szybko ustalił się zwyczaj, że zarówno lenno, jak i stosunek lenny dziedziczy się z ojca na syna, a w końcu także w linii żeńskiej. Stanowiło to zaprzeczenie całego systemu, który w założeniu miał gwarantować jak największą siłę wojskową – lenno stanowiło podstawę majątkową pozwalającą wasalowi zdobyć uzbrojenie. Grupa lenników jednego seniora tworzyła zgromadzenie równych (parów), którzy mieli prawo rozstrzygać wzajemnie kwestie związane z funkcjonowaniem stosunku lennego.
qas: question: Czym były seniorie w feudaliźmie?
answers: text: okręgów zgrupowanych wokół grodu, zamku, klasztoru bądź innej instytucji, której naczelnik posiadał tzw. bannus, czyli pełnię władzy publicznej
answer_end: 232
generative_answer: okręgami zgrupowanymi wokół grodu, zamku, klasztoru bądź innej instytucji, której naczelnik posiadał tzw. bannus, czyli pełnię władzy publicznej

question: W jakiej formie była wydawana zapłata osobom należącym do stanu rycerskiego?
answers: text: początkowo w postaci ruchomości (np. uzbrojenia), potem zazwyczaj ziemię
answer_end: 538
generative_answer: początkowo w postaci ruchomości (np. uzbrojenia), potem zazwyczaj ziemi

question: Co symbolizował zwyczaj hołdu lennego?
answers: text: stosunku wierności i przyjaźni między seniorem a wasalem
answer_end: 699
generative_answer: stosunek wierności i przyjaźni między seniorem a wasalem

question: W jakich okolicznościach mogło dojść do przerwania układu lennego?
answers: text: na skutek niedotrzymania przez jedną z nich warunków układu (felonia)
answer_end: 866
generative_answer: na skutek niedotrzymania przez jedną z nich warunków układu (felonia)

question: Jaka była jedyna okoliczność kończąca układ lenny?
plausible_answers: text: śmierci jednej ze stron
answer_end: 764
generative_answer: śmierć jednej ze stron