Zawrót głowy

Zawrót głowy (tytuł oryg. Vertigo) – amerykański dreszczowiec psychologiczny z elementami melodramatu z 1958 w reżyserii Alfreda Hitchcocka i według scenariusza Aleca Coppela i Samuela A. Taylora, będący ekranizacją powieści The Living and the Dead duetu pisarskiego Boileau-Narcejac z 1954. Akcja filmu rozgrywa się w San Francisco i przedstawia losy policyjnego detektywa Johna „Scottiego” Fergusona (James Stewart), który z powodu lęku wysokości i zawrotów głowy decyduje się na opuszczenie zajmowanego stanowiska. Wkrótce dostaje od swojego przyjaciela Gavina Elstera (Tom Helmore) zlecenie śledzenia jego żony Madeleine (Kim Novak). Z czasem mężczyzna ulega coraz większej fascynacji kobietą i popada w stopniową obsesję na jej punkcie.
Film został wydany w Stanach Zjednoczonych pod tytułem Vertigo, co było autorskim pomysłem Hitchcocka. Studio Paramount niechętnie na to przystało, mając obawy, że większa część odbiorców nie będzie wiedziała, co on oznacza. W momencie premiery film został przyjęty bez większego entuzjazmu, zarówno przez widzów, mając słabe wyniki w kinach, jak i krytyków, którzy zarzucali mu m.in. zbyt skomplikowaną fabułę i zbyt długi czas trwania. Zawrót głowy nominowany był w dwóch kategoriach do nagrody Akademii Filmowej: za najlepszy dźwięk i najlepszą scenografię. Rozczarowany odbiorem Hitchcock, odzyskawszy prawa do filmu od Paramountu, nie pokazywał go więcej za życia. Zawrót głowy ponownie trafił do dystrybucji w październiku 1983, wtedy też zyskał miano klasyka gatunku i zebrał przychylne oceny. Współcześnie uznawany jest przez biografów i historyków za arcydzieło i jeden z najwybitniejszych filmów w dorobku reżysera. W 1989 został objęty konserwacją przez National Film Registry.

context: Współcześni biografowie i krytycy uważają Zawrót głowy za arcydzieło oraz zaliczają go do grona najwybitniejszych i najgłębszych filmów Hitchcocka. Część z nich doszukiwała się w nim wątków osobistych. Według Ackroyda wybór powieści From Among the Dead nie był przypadkowy. Jako przykład przywołał scenę, gdzie „Scottie” ubiera Judy w te same stroje co Madeleine i dokładnie tak samo układa jej fryzurę. Zdaniem autora idealnie odwzorowuje to stosunek samego Hitchcocka do jego ulubionych aktorek. W opinii pisarza „obsesyjna pogoń fikcyjnego bohatera za ideałem kobiety czy też kobietą wyidealizowaną nieodparcie przywodzi na myśl własną karierę kinową Hitchcocka”. Jack Sullivan uważał, że dla Hitchcocka Zawrót głowy był wyjątkowo osobistym filmem, ostateczną manifestacją trwającej całe życie obsesji na punkcie postaci z prześladującą przeszłością, walczących o pokonanie poczucia winy (Morderstwo; 1930, Rebeka; 1940, Urzeczona; 1945 i Osławiona; 1946). Autor porównał film do noweli Edgara Allana Poego Ligeja z 1838, dostrzegając szereg podobieństw między Fergusonem a anonimowym narratorem. Zdaniem Rogera Eberta Zawrót głowy jest „jednym z dwóch lub trzech najlepszych filmów, jakie Hitchcock kiedykolwiek zrobił”, dodając, że to „najbardziej konfesyjny film, mający bezpośredni związek z tematami, które kontrolowały jego sztukę”. W dalszej części podkreślił, że Zawrót głowy w sposób jednoznaczny prezentuje wykorzystywanie, strach i próbę kontroli kobiet przez reżysera. „Alfred Hitchcock przyjmował uniwersalne emocje, takie jak strach, poczucie winy, pożądanie i umieszczał je w zwykłych postaciach, rozwijając w obrazach bardziej niż poprzez słowa”. Kenneth Turan pisał na łamach „Los Angeles Timesa”, że ponownie oglądany Zawrót głowy jest „głęboko osobisty, jak żaden inny film pokazywany na Sundance. Śmiało, wspaniale nakręcone kino, natchnione dotknięciem geniuszu i szaleństwa”.
qas: question: Jak zachowuje się Scottie w stosunku do Judy?
answers: text: ubiera Judy w te same stroje co Madeleine i dokładnie tak samo układa jej fryzurę
answer_end: 402
generative_answer: ubiera Judy w te same stroje co Madeleine i dokładnie tak samo układa jej fryzurę

question: Co o filmie myślał Jack Sullivan?
answers: text: że dla Hitchcocka Zawrót głowy był wyjątkowo osobistym filmem, ostateczną manifestacją trwającej całe życie obsesji na punkcie postaci z prześladującą przeszłością, walczących o pokonanie poczucia winy
answer_end: 890
generative_answer: że dla Hitchcocka Zawrót głowy był wyjątkowo osobistym filmem, ostateczną manifestacją trwającej całe życie obsesji na punkcie postaci z prześladującą przeszłością, walczących o pokonanie poczucia winy

question: Do jakiego tekstu Jack Sullivan porównał "Zawrót głowy"?
answers: text: do noweli Edgara Allana Poego Ligeja
answer_end: 1016
generative_answer: do noweli Edgara Allana Poego Ligeja

question: W jakiej gazecie publikował Kenneth Turan?
answers: text: „Los Angeles Timesa”
answer_end: 1716
generative_answer: "Los Angeles Times"

question: Jakie komedie Hitchcocka poruszają wątek mrocznej przeszłości bohaterów?
plausible_answers: text: Morderstwo; 1930, Rebeka; 1940, Urzeczona; 1945 i Osławiona; 1946
answer_end: 957
generative_answer: Morderstwo; 1930, Rebeka; 1940, Urzeczona; 1945 i Osławiona; 1946