Nikita Chruszczow

Nikita Siergiejewicz Chruszczow (ros. Ники́та Серге́евич Хрущёв, ukr. Микита Сергійович Хрущов (Mykyta Serhijowycz Chruszczow); ur. 3 kwietnia?/ 15 kwietnia 1894 we wsi Kalinowka w powiecie dmitrijewskim w guberni kurskiej, zm. 11 września 1971 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, I sekretarz KC Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1953–1964 i premier ZSRR w latach 1958–1964. Generał porucznik Armii Czerwonej.
Pochodził z ukraińskiej, chłopskiej rodziny. Od 12 roku życia pracował w fabrykach i kopalniach Donbasu jako ślusarz. Od 1918 był członkiem partii bolszewików, podczas wojny domowej walczył jako komisarz, po jej zakończeniu był aktywistą partyjnym i naczelnikiem. W 1929 został wysłany do Akademii Przemysłowej w Moskwie. W 1932 został sekretarzem komitetu moskiewskiego, w 1934 został członkiem KC WKP(b), w 1939 – I sekretarzem KC WKP(b) Ukrainy i członkiem Biura Politycznego KC WKP(b). W latach 1941–1945 był członkiem rad wojennych wielu frontów.
Śmierć Józefa Stalina doprowadziła w następstwie do zaciekłej walki o władzę, z której Chruszczow wyszedł zwycięsko. Początkowo awansowano go z szefa Obwodowego Komitetu KPZR w Moskwie do stanowiska sekretarza KC KPZR, czyli jednego z pięciu równoprawnych szefów partii. Do zadań Chruszczowa należało koordynowanie ich pracy, jednak nie miał względem nich dodatkowych uprawnień. 7 września 1953 roku objął nowo ustanowiony urząd pierwszego sekretarza KC KPZR, czyli przywrócone pod zmienioną nazwą stanowisko generalnego sekretarza. W grudniu tego roku został wicepremierem. Proces przejmowania władzy sfinalizował, obejmując stanowisko premiera w 1958.
W 1956 na XX zjeździe KPZR Chruszczow wystąpił z referatem O kulcie jednostki i jego następstwach (O культе личности и его последствиях), w której ujawnił część prawdy o krwawych aspektach rządów Stalina. Referat, początkowo tajny, wywołał szok, zapoczątkowując dyskusję na temat przyczyn stalinizmu. XX zjazd stanowił kulminację nowej polityki Chruszczowa, określanej jako „odwilż”, na którą składała się masowa rehabilitacja ofiar terroru oraz liberalizacja polityki kulturalnej i społecznej. Odwilż w ZSRR stymulowała wystąpienia na Węgrzech i w Polsce, na które Chruszczow reagował z dwoistością – powstania na Węgrzech stłumiła Armia Radziecka, polski październik zakończył się kompromisem politycznym. Odwilż wywołała też reakcję stalinowców, którzy pod kierunkiem Wiaczesława Mołotowa, Gieorgija Malenkowa i Łazara Kaganowicza próbowali pozbawić Chruszczowa władzy na plenum KC w czerwcu 1957, ale ponieśli porażkę. Kolejnym etapem tego procesu był XXII Zjazd KPZR w 1961. Wówczas Chruszczow ponownie oskarżył Stalina o spowodowanie stanu zacofania ZSRR względem krajów kapitalistycznych. Następnie rozpoczął kolejną falę destalinizacji. Podjęto wówczas decyzje m.in. o zmianie nazwy miasta Stalingrad na Wołgograd oraz usunięciu zwłok Stalina z mauzoleum Lenina na Placu Czerwonym.
W polityce zagranicznej Chruszczow balansował między ideą „pokojowego współistnienia” a próbami uzyskania przewagi w zimnej wojnie ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Jedną z takich prób był plan rozmieszczenia rakiet z ładunkami nuklearnymi na Kubie w odpowiedzi na rozmieszczenie amerykańskich pocisków w Turcji, Włoszech i Wielkiej Brytanii; ostra reakcja USA i groźba wybuchu wojny nuklearnej spowodowały kryzys kubański, w wyniku którego Chruszczow polecił wycofanie rakiet z Kuby. W odpowiedzi, w mniej spektakularny sposób Amerykanie wycofali swoje rakiety z Turcji. Za jego czasów powstał też Mur Berliński i doszło do strącenia przez obronę powietrzną amerykańskiego samolotu zwiadowczego Lockheed U-2 nad Swierdłowskiem. Incydent doprowadził do zerwania planowanego spotkania z amerykańskim prezydentem Dwightem Eisenhowerem. Słynne jest też wystąpienie przed Zgromadzeniem Ogólnym Narodów Zjednoczonych 12 października 1960, podczas którego uderzał trzymanym w ręku butem w mównicę, miotając obelgi.
Jego rządy zakończył spisek najbliższych współpracowników. Po odsunięciu od władzy mieszkał w daczy niedaleko Moskwy, dyktując swoje pamiętniki, które zostały potem opublikowane na Zachodzie.

context: Kiedy hitlerowskie Niemcy napadły na ZSRR w czerwcu 1941 roku, Chruszczow znajdował się w Kijowie. Po inwazji Stalin mianował go komisarzem politycznym. Chruszczow służył na wielu frontach jako pośrednik między miejscowymi dowódcami wojskowymi i przywódcami politycznymi w Moskwie. Po przegranej przez ZSRR bitwie o Kijów udało mu się wycofać z otoczonego miasta. W trakcie starcia o ukraińską stolicę, wraz z marszałkiem Siemionem Budionnym, bezskutecznie apelował do Stalina o wcześniejszą ewakuację ludzi z miasta, co zostało przez radzieckiego przywódcę zignorowane. Biografowie Chruszczowa uważają, że podczas tej bitwy Chruszczow przeżył duży wstrząs i polityczne otrzeźwienie, co wpłynęło na jego negatywne nastawienie do osoby Stalina.
qas: question: Kiedy Niemcy natarły na Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich?
answers: text: w czerwcu 1941
answer_end: 56
generative_answer: w czerwcu 1941

question: Jaką posadę przyznał Stalin Chruszczowowi po natarciu?
answers: text: komisarzem politycznym
answer_end: 151
generative_answer: komisarza politycznego

question: Dlaczego Chruszczow sprzeciwił się Stalinowi?
plausible_answers: text: przeżył duży wstrząs i polityczne otrzeźwienie
answer_end: 682
generative_answer: przeżył duży wstrząs i polityczne otrzeźwienie

question: Jakie było zadanie Chruszczowa, gdy ten został wysłany na front?
answers: text: pośrednik między miejscowymi dowódcami wojskowymi i przywódcami politycznymi w Moskwie
answer_end: 280
generative_answer: pośredniczenie między miejscowymi dowódcami wojskowymi i przywódcami politycznymi w Moskwie

question: Czy Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich odniósł zwycięstwo w walce o Kijów?
answers: text: Po przegranej przez ZSRR bitwie o Kijów
answer_end: 321
generative_answer: nie

context: Po degradacji Malenkowa Chruszczow zachował na krótko dobre relacje z Mołotowem, a wieloletni szef radzieckiej dyplomacji zaproponował nawet Chruszczowowi, że to on, a nie Bułganin powinien zostać premierem. Z czasem Chruszczow i Mołotow poróżnili się. Mołotow poddał krytyce politykę zagospodarowania nieużytków, zgłaszając projekt zwiększenia wydajności produkcji na już rozwiniętych rolniczo obszarach. Kolejną rozbieżnością okazała się sprawa traktatu pokojowego z Austrią – Chruszczow dążył do jego podpisania i wycofania z tego kraju wojsk radzieckich. Mołotow z kolei prezentował twardogłowe stanowisko. Chruszczow bez konsultacji z Mołotowem przyjął w stolicy austriacką delegację i wynegocjował traktat, wycofując się tym samym militarnie z tego kraju. Na posiedzeniu Komitetu Centralnego w połowie 1955 roku, Chruszczow wraz z pozostałym członkami Prezydium oskarżył Mołotowa o prowadzenie polityki zagranicznej, która przedstawiała ZSRR jako kraj agresywny. Pomimo krytyki minister zachował swoje stanowisko.
qas: question: Czy Chruszczow i Mołotow żyli przez pewien czas w dobrej komitywie?
answers: text: Po degradacji Malenkowa Chruszczow zachował na krótko dobre relacje z Mołotowem
answer_end: 79
generative_answer: tak

question: Jakie stanowisko w kwestii traktatu pokojowego z Austrią prezentował Chruszczow?
answers: text: dążył do jego podpisania i wycofania z tego kraju wojsk radzieckich
answer_end: 557
generative_answer: dążył do jego podpisania i wycofania z tego kraju wojsk radzieckich

question: Z jakimi zarzutami ze strony m.in. Chruszczowa musiał zmierzyć się Mołotow w połowie 1955 r.?
answers: text: prowadzenie polityki zagranicznej, która przedstawiała ZSRR jako kraj agresywny
answer_end: 967
generative_answer: prowadzenia polityki zagranicznej, która przedstawiała ZSRR jako kraj agresywny

question: Jakie działania w kwestii traktatu pokojowego z Austrią podjął samodzielnie Chruszczow?
answers: text: przyjął w stolicy austriacką delegację i wynegocjował traktat, wycofując się tym samym militarnie z tego kraju
answer_end: 760
generative_answer: przyjął w stolicy austriacką delegację i wynegocjował traktat, wycofując się tym samym militarnie z tego kraju

question: Czy Chruszczow utrzymał swoją posadę ministra?
plausible_answers: text: Pomimo krytyki minister zachował swoje stanowisko
answer_end: 1018
generative_answer: tak