Władysław Grabski

Władysław Dominik Grabski (ur. 7 lipca 1874 w Borowie, zm. 1 marca 1938 w Warszawie) – polski polityk narodowej demokracji, ekonomista i historyk, minister skarbu oraz dwukrotny premier II Rzeczypospolitej, autor reformy walutowej (1924).
Działacz społeczny i niepodległościowy, w latach 1905–1912 poseł do Dumy Państwowej, członek Komitetu Narodowego Polskiego, wiceprezes utworzonego w 1914 Centralnego Komitetu Obywatelskiego w Warszawie, prezes Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego w Rosji (1915–1918). Od 26 października do 4 listopada 1918 minister rolnictwa i dóbr koronnych. Członek Naczelnej Rady Ludowej w 1918, poseł z ramienia Związku Ludowo-Narodowego (1919–1922), minister skarbu od 13 grudnia 1919 do 9 czerwca 1920, od 13 stycznia 1923 do 30 czerwca 1923 i od 19 grudnia 1923 do 13 listopada 1925. Premier rządu RP od 23 czerwca do 24 lipca 1920 i od 19 grudnia 1923 do 14 listopada 1925. Rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie w latach 1926–1928 i jej prorektor w latach 1928–1929.
Obywatel ziemski guberni warszawskiej w 1909 roku.

context: Reformę Skarbu Państwa rząd Grabskiego rozpoczął w oparciu o dwie ustawy – dotyczącą podatku majątkowego (sierpień 1923) i regulującą waloryzację podatków (grudzień 1924). Gabinet zadecydował o konieczności podwyższenia części podatków bezpośrednich i ustanowienia nowego podatku od nieruchomości. Planowano również przeprowadzić sprzedaż części majątku państwowego, ale także stworzenie nowych monopoli – spirytusowego, solnego i zapałczanego. W skład reformy skarbowej wchodziło także znaczne ograniczenie wydatków – m.in. zmniejszenie dotacji dla kolei, zwolnienie części urzędników państwowych. Cięcia próbowano wprowadzić także w samej administracji rządowej – Grabski postulował likwidację Ministerstwa Robót Publicznych (nie doszła ona do skutku) oraz ograniczenie wydatków na wojsko. W związku z tym drugim zamiarem, 17 lutego 1924 z funkcji ministra spraw wojskowych zrezygnował Kazimierz Sosnkowski. Jego miejsce zajął Władysław Sikorski, co oznaczało pogorszenie relacji gabinetu ze zwolennikami Józefa Piłsudskiego. Grabski próbował temu przeciwdziałać, podejmując decyzję o zastąpieniu Władysława Sołtana na stanowisku ministra spraw wewnętrznych Zygmuntem Hübnerem (zbliżonym do środowisk piłsudczykowskich). Dzięki tym posunięciom, rządowi udało się przekonać Sejm do przyjęcia ustawy budżetowej na 1924 (uchwalona 29 lipca 1924). Zakładała ona dochody państwa na poziomie 1432,8 mln zł i wydatki wynoszące 1592,2 mln zł. Grabski nie ujawnił, że zaplanował deficyt, chciał go jednak pokryć m.in. środkami pozabudżetowymi, emisją bilonu, pożyczkami wewnętrznymi i zagranicznymi (w 1925 prowadzono rozmowy na temat kredytu z Banca Comerciale Italiana). Informacje o brakach finansowych premier zachował dla siebie, obawiając się negatywnych nastrojów społecznych, które mogłyby uniemożliwić realizację jego zamierzeń.
qas: question: Jakie monopole planował utworzyć rząd Grabskiego?
answers: text: spirytusowego, solnego i zapałczanego
answer_end: 443
generative_answer: spirytusowego, solnego i zapałczanego

question: Jaki organ chciał usunąć Grabski?
answers: text: Ministerstwa Robót Publicznych
answer_end: 726
generative_answer: Ministerstwo Robót Publicznych

question: Czyją kandydaturę na ministra spraw wojskowych odrzucono w lutym 1924 roku?
plausible_answers: text: Kazimierz Sosnkowski
answer_end: 908
generative_answer: Kazimierza Sosnkowskiego

question: Kto przejął funkcję Sosnkowskiego w 1924 roku?
answers: text: Władysław Sikorski
answer_end: 947
generative_answer: Władysław Sikorski

question: Jakiej wysokości dochody krajowe przewidywała ustawa na 1924 roku?
answers: text: 1432,8 mln zł
answer_end: 1401
generative_answer: 1432,8 mln zł

context: 17 grudnia 1923 prezydent Wojciechowski desygnował Władysława Grabskiego na premiera. W skład nowego gabinetu nie wszedł żaden minister, który był członkiem poprzedniego rządu – składał się on z osób niebędących czołowymi działaczami poszczególnych partii politycznych. Sam Grabski, poza teką premiera, zatrzymał sobie kierownictwo nad resortem skarbu. Pomimo faktu, że rząd był gabinetem pozaparlamentarnych fachowców, podczas kompletowania jego składu, Grabski wykonywał gesty wobec tak lewicy (Kazimierz Sosnkowski objął ministerstwo spraw wojskowych, a Ludwik Darowski – resort pracy i opieki społecznej), jak i prawicy (desygnowanie 19 stycznia 1924 na ministra spraw zagranicznych Maurycego Zamoyskiego na miejsce Karola Bertoniego). Jednocześnie premier bardzo często doprowadzał do rekonstrukcji swego pozaparlamentarnego gabinetu, pragnąc zapewnić mu poparcie poszczególnych partii politycznych, w zależności od biegu wydarzeń. Jednocześnie dbał o to, aby zachować równowagę wpływów różnych sił w swym rządzie. Maciej Rataj nazwał taką politykę równoważeniem lewicowca przez prawicowca. Sporą rolę odgrywał tutaj sekretarz generalny Komitetu Ekonomicznego Ministrów RP i zaufany współpracownik Grabskiego, Stanisław Kauzik:
qas: question: Jakie stanowisko miał pełnić Władysław Grabski od grudnia 1923 roku?
answers: text: premiera
answer_end: 84
generative_answer: premiera

question: Czy rząd Władysława Grabskiego z 1923 roku był apolityczny?
answers: text: składał się on z osób niebędących czołowymi działaczami poszczególnych partii politycznych
answer_end: 268
generative_answer: tak

question: Jakie ministerstwo objął Władysław Grabski w swoim rządzie z 1923 roku?
answers: text: skarbu
answer_end: 351
generative_answer: skarbu

question: Od czego Władysław Grabski uzależniał późniejszą wymianę ministrów?
answers: text: od biegu wydarzeń
answer_end: 935
generative_answer: od biegu wydarzeń

question: Z jakiej partii był Kazimierz Sosnkowski?
plausible_answers: text: lewicy
answer_end: 495
generative_answer: lewicy