Aleksy I (patriarcha Moskwy)

Aleksy, imię świeckie Siergiej Władimirowicz Simanski (ur. 27 października 1877 w Moskwie, zm. 17 kwietnia 1970 w Pieriediełkinie) – 13. prawosławny patriarcha Moskwy i całej Rusi, zwierzchnik Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w latach 1945–1970.
Pochodził z rodziny szlacheckiej. Ukończył studia prawnicze na Moskiewskim Uniwersytecie Cesarskim, a następnie teologiczne w Moskiewskiej Akademii Duchownej. Będąc na II roku Akademii, w 1901, złożył wieczyste śluby mnisze, przyjmując imię Aleksy. Od 1904 do 1913 pracował jako inspektor w seminariach duchownych kolejno w Tule i Nowogrodzie. 28 kwietnia 1913 został wyświęcony na biskupa pomocniczego eparchii nowogrodzkiej z tytułem biskupa tichwińskiego. Następnie od 1921 był biskupem jamburskim, wikariuszem eparchii piotrogrodzkiej. W roku następnym, z powodu swojej wrogiej postawy wobec probolszewickiego ruchu Żywej Cerkwi, został skazany na trzyletnią zsyłkę do Kazachstanu. Po powrocie z niej w 1926 objął tymczasowy zarząd eparchii nowogrodzkiej, zaś od 1933 był również metropolitą leningradzkim.
W okresie II wojny światowej dobrowolnie pozostał w oblężonym Leningradzie, by swoimi wystąpieniami podnosić morale jego mieszkańców, wzywać do walki w obronie Związku Radzieckiego i prowadzić w imieniu Kościoła zbiórki pieniędzy na ten cel. W 1943 wziął udział w spotkaniu hierarchów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ze Stalinem, po którym władze radzieckie odstąpiły od prześladowania Cerkwi, której poparcie miało pomóc w mobilizacji społeczeństwa do walki z Niemcami.
W 1945 wybrany na patriarchę moskiewskiego i całej Rusi, za główny cel swojej działalności uważał wewnętrzną konsolidację Kościoła i odbudowę jego struktur po okresie prześladowań. Pragnąc zachować dobre relacje z władzami świeckimi, zgodził się również na szereg wystąpień zagranicznych, w czasie których bronił polityki zagranicznej ZSRR i zaprzeczał niedemokratyczności tego państwa. W czasie nowej kampanii antyreligijnej zapoczątkowanej w 1958 przez Nikitę Chruszczowa bezskutecznie bronił Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego przed utratą parafii, monasterów i szkół teologicznych.
Kierował Patriarchatem Moskiewskim przez 25 lat, co czyni z niego najdłużej urzędującego patriarchę moskiewskiego i całej Rusi w historii.

context: 10 sierpnia 1945 Aleksy I zwrócił się z listem do duchowieństwa Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji, apelując o powrót do Patriarchatu Moskiewskiego. W liście powtórzył zarzuty wobec Cerkwi Zagranicznej, jakie stawiał jej patriarcha Sergiusz, nie zażądał jednak przysięgi lojalności wobec ZSRR. List ten został odrzucony przez Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji, zaś przewodniczący mu metropolita Anastazy (Gribanowski) stwierdził, iż nie może być mowy o porozumieniu, dopóki hierarchia Patriarchatu Moskiewskiego odnosi się lojalnie do władz radzieckich, czy wręcz zaprzecza prześladowaniom chrześcijan w ZSRR. Na powrót do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego zdecydował się natomiast stojący na czele Zachodnioeuropejskiego Egzarchatu Parafii Rosyjskich metropolita Eulogiusz (Gieorgijewski), który wcześniej razem z całą podległą sobie strukturą opuścił Cerkiew Rosyjską po konflikcie z metropolitą Sergiuszem w 1927. Niemniej po śmierci Eulogiusza w 1946 część zarządzanych przez niego parafii ponownie opuściła Patriarchat Moskiewski. Inny obrót przybrały rozmowy patriarchy z delegacją Metropolii Amerykańskiej (założonej przez Rosyjski Kościół Prawosławny, lecz od 1927 uznawanej za niekanoniczną, również z powodu konfliktu o stosunek do ZSRR). Delegaci Metropolii, kierowani przez jej zwierzchnika Teofila (Paszkowskiego), ubiegali się o ponowne przyjęcie do Patriarchatu Moskiewskiego, jednak bez przysięgi lojalności wobec Związku Radzieckiego, której oczekiwał od nich patriarcha. W rezultacie w 1946 VI Wszechamerykański Sobór zadeklarował uznanie patriarchy Moskwy za duchowego zwierzchnika Metropolii, ale odmawiał administracyjnego podporządkowania się Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Mimo tego, na prośbę metropolity Teofila, metropolita leningradzki Grzegorz (Czukow) podjął w 1947 nowe negocjacje z patriarchą Aleksym. Zakończyły się one fiaskiem i deklaracją o zawieszeniu w stanie duchownym wszystkich biskupów Metropolii. Od tego momentu do 1968 kontakty między obydwiema strukturami zostały zerwane. Patriarchat Moskiewski przejął natomiast pod swoją jurysdykcję struktury prawosławne w Czechosłowacji (przed II wojną światową prowadzone przez Serbski Kościół Prawosławny) oraz szereg etnicznie rosyjskich parafii w Jugosławii, Rumunii i Bułgarii, dotąd administrowanych przez Rosyjski Kościół Prawosławny poza granicami Rosji. Patriarcha Aleksy I i jego najbliżsi współpracownicy brali również udział w reorganizacji struktur Kościoła prawosławnego na terenach wcielonych po II wojnie światowej do ZSRR. Za organizację eparchii na terytorium Litewskiej, Łotewskiej i Estońskiej SRR odpowiedzialny był, za wiedzą Aleksego, metropolita leningradzki Grzegorz, który zrealizował to zadanie w 1946. Aleksy I przyjął ponownie do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego szereg duchownych, którzy wcześniej wypowiedzieli posłuszeństwo Patriarchatowi z powodu jego lojalności wobec władz radzieckich, w tym znaczną część duchownych Cerkwi katakumbowej.
qas: question: O co wystąpił Aleksy I w 1945 roku?
answers: text: powrót do Patriarchatu Moskiewskiego
answer_end: 168
generative_answer: powrót do Patriarchatu Moskiewskiego

question: Kto jako pierwszy skrytykował Cerkiew Zagraniczną?
plausible_answers: text: Sergiusz
answer_end: 261
generative_answer: Sergiusz

question: Jaka instytucja jest założycielem Metropolii Amerykańskiej?
answers: text: Rosyjski Kościół Prawosławny
answer_end: 1208
generative_answer: Rosyjski Kościół Prawosławny

question: Jaki był główny powód, dla którego Metropolia Amerykańska uzyskała miano niekanonicznej?
plausible_answers: text: z powodu konfliktu o stosunek do ZSRR
answer_end: 1296
generative_answer: z powodu konfliktu o stosunek do ZSRR

question: Kto odpowiadał za stworzenie eparchii w krajach związkowych Litiwe, Łotwie i Estonii?
answers: text: metropolita leningradzki Grzegorz
answer_end: 2731
generative_answer: metropolita leningradzki Grzegorz

context: Przejęcie władzy przez Nikitę Chruszczowa patriarcha Aleksy przyjął z zadowoleniem, licząc, iż jego reformy będą mieć pozytywny wpływ na położenie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. 17 maja 1958 spotkał się z Chruszczowem, ponownie przedstawiając postulaty otwarcia szeregu zlikwidowanych świątyń, przyspieszenia remontu ławry Troicko-Siergijewskiej, wsparcia wydawniczej działalności Kościoła oraz rezygnacji z agitacji antyreligijnej w prasie państwowej. Spotkanie to nie przyniosło spodziewanych efektów. Chruszczow zapoczątkował w ZSRR nową kampanię antyreligijną, w czasie której działalność Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ponownie została poważnie ograniczona, zaś połowa istniejących parafii zlikwidowana. We wrześniu 1958 od Aleksego I zażądano zgody na masową kampanię likwidacji cerkwi, w tym na zamknięcie ławry Pieczerskiej. Patriarcha w rozmowie z kierującym Radą ds. Religii oznajmił, iż woli odejść w stan spoczynku niż spełnić oczekiwania władz w tym zakresie. W październiku 1958 Rada Ministrów ZSRR przegłosowała ustawy godzące bezpośrednio w monastery Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Aleksy I oraz metropolita kruticki i kołomieński Mikołaj protestowali przeciwko tym działaniom, jak również przeciw administracyjnemu likwidowaniu parafii, zwracając uwagę na zaangażowanie Cerkwi w obronie kraju w wojnach toczonych przeciwko Rosji. Ponownie ich wystąpienie nie przyniosło rezultatów; w 1960 metropolita Mikołaj został zmuszony do ustąpienia z urzędu. Według Johna Andersona to metropolita Mikołaj w zdecydowany sposób sprzeciwiał się antyreligijnej polityce władz, podczas gdy patriarcha był skłonny do daleko idących ustępstw. Jako przykład podaje sytuację z 1959, gdy Aleksy zgodził się na likwidację 28 monasterów, sugerując jedynie, iż w ZSRR powinny pozostać przynajmniej niektóre ośrodki życia mniszego.
qas: question: Jakie nadzieje wiązał z Chruszczowem?
answers: text: licząc, iż jego reformy będą mieć pozytywny wpływ na położenie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego
answer_end: 181
generative_answer: liczył, iż jego reformy będą mieć pozytywny wpływ na położenie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego

question: Czy Chruszczow spełnił nadzieje, które w nim początkowo pokładał?
answers: text: Spotkanie to nie przyniosło spodziewanych efektów
answer_end: 507
generative_answer: nie

question: Na wprowadzenie przez Chruszczowa jakich zmian liczył?
answers: text: otwarcia szeregu zlikwidowanych świątyń, przyspieszenia remontu ławry Troicko-Siergijewskiej, wsparcia wydawniczej działalności Kościoła oraz rezygnacji z agitacji antyreligijnej w prasie państwowej
answer_end: 456
generative_answer: otwarcie szeregu zlikwidowanych świątyń, przyspieszenie remontu ławry Troicko-Siergijewskiej, wsparcie wydawniczej działalności Kościoła oraz rezygnację z agitacji antyreligijnej w prasie państwowej

question: Czy Chruszczow doprowadził do umocnienia pozycji kościoła prawosławnego w Związku Radzieckim?
answers: text: Chruszczow zapoczątkował w ZSRR nową kampanię antyreligijną, w czasie której działalność Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ponownie została poważnie ograniczona
answer_end: 670
generative_answer: nie

question: Ile dokładnie monasterów przestało istnieć w Związku Radzieckim za czasów Chruszczowa?
plausible_answers: text: 28
answer_end: 1734
generative_answer: 28