Erebuni

Erebuni, Irpuni, Irepuni (urart. URUer-bu-ú-ni, orm. Էրեբունի) – starożytne miasto-twierdza w Urartu. Ruiny Erebuni znajdują się na wzgórzu Arin Berd w obrębie współczesnego Erywania w Armenii. Miasto zostało założone przez króla urartyjskiego Argisztiego I w 782 roku p.n.e. Miało chronić północną granicę państwa w Dolinie Ararat. Zostało opuszczone przez Urartyjczyków w VI wieku p.n.e. w obliczu zagrożenia ze strony Persów. Po prawie dwuwiekowym panowaniu perskim w dolinie miasto-twierdza zostało opuszczone i zapomniane. Odkryto je na nowo dopiero pod koniec XIX wieku. W związku z tym, że na miejscu Erebuni znajduje się obecnie stolica Armenii, starożytne miasto często jest utożsamiane z Erywaniem.

context: Miasto Erebuni składało się z cytadeli, położonej na wzgórzu Arin Berd, oraz miejskich dzielnic, zlokalizowanych u stóp wzniesienia. Obszar miasta wynosił około 200 ha. Prawdopodobnie kilka sąsiednich wzgórz również znajdowało się w obrębie miasta, odkryto na nich pozostałości ceramiki urartyjskiej. Terytorium, na którym mieściło się Erebuni, zostało włączone w połowie XX wieku w granice Erywania. Od tamtej pory w rejonie Arin Berd trwały prace budowlane, które powodowały liczne utrudnienia podczas wykopalisk archeologicznych. W odróżnieniu od innych zakaukaskich miast urartyjskich, jak Tejszebaini i Argisztihinili, miasto-twierdza Erebuni była przeznaczona do celów militarnych i nie uległa integracji z zabudowaniami miejskimi. Przypuszcza się, że wybór miejsca położenia Erebuni miał charakter wyłącznie strategiczny: wzgórze Arin Berd dawało możliwość kontrolowania zarówno Doliny Ararat, jak i większości szlaków w regionie.
qas: question: Jak duże było miasto Erebuni?
answers: text: około 200 ha
answer_end: 167
generative_answer: około 200 ha

question: Jakie pozostałości odnaleziono na sąsiednich wzgórzach?
answers: text: ceramiki urartyjskiej
answer_end: 299
generative_answer: ceramiki urartyjskiej

question: W jakie granice włączono Erebuni?
answers: text: Erywania
answer_end: 399
generative_answer: Erywania

question: Czy w obszarze Arin Berd pracowali archeolodzy?
answers: text: które powodowały liczne utrudnienia podczas wykopalisk archeologicznych
answer_end: 531
generative_answer: tak

question: Czy w Dolinie Araratu można było kontrolować inne obszary?
plausible_answers: text: wzgórze Arin Berd dawało możliwość kontrolowania zarówno Doliny Ararat
answer_end: 899
generative_answer: tak

context: 25 października 1950 roku podczas wykopalisk na Arin Berd ormiański archeolog, K.Ł. Oganiesian, odkrył dwa bazaltowe kamienie zapisane pismem klinowym. Jeden z kamieni informował o budowie spichlerza przez króla Sarduriego II, drugi zaś zawierał wzmiankę o wzniesieniu twierdzy Erebuni przez króla Argisztiego I. To znalezisko spowodowało powstanie hipotezy, iż na wzgórzu Arin Berd znajdowało się w starożytności miasto Erebuni. Od 1952 roku na miejscu pracowały dwie ekspedycje archeologiczne, wysłane przez Instytut Archeologii i Etnografii Armeńskiej SRR i Państwowe Muzeum Sztuki im. Puszkina. Kierował wykopaliskami B.B. Piotrowski. Ponieważ regularnie znajdowano przedmioty z napisem „Erebuni” na miejscu prac wykopaliskowych w pobliskim Tejszebaini, pozostawały wątpliwości, czy na pewno ruiny miasta Erebuni znajdują się na Arin Berd. Istniało prawdopodobieństwo, że tabliczka z nazwą miasta, odkryta w 1950 roku przez Oganiesiana, trafiła na wzgórze przypadkowo. W 1958 roku hipoteza znalazła swoje potwierdzenie. Podczas prac odkryto wmurowany w ścianę kamień z zachowanym napisem Argisztiego I.
qas: question: Jakiego odkrycia dokonał Oganiesian na Arin Berd w 1950 roku?
answers: text: dwa bazaltowe kamienie
answer_end: 125
generative_answer: dwóch bazaltowych kamieni

question: Dzięki czemu naukowcy zyskali pewność w sprawie lokalizacji twierdzy Erebuni?
answers: text: kamień z zachowanym napisem Argisztiego I
answer_end: 1105
generative_answer: kamieniowi z zachowanym napisem Argisztiego I

question: Który król, według napisu na jednym ze znalezionych kamieni, wybudował spichlerz?
answers: text: Sarduriego II
answer_end: 225
generative_answer: Sarduri II

question: Gdzie według pierwotnej hipotezy miało znajdować się miasto Erebuni?
answers: text: na wzgórzu Arin Berd
answer_end: 382
generative_answer: na wzgórzu Arin Berd

question: Jak kamień z informacją o twierdzy Erebuni trafił na wzgórze Arin Berd?
plausible_answers: text: przypadkowo
answer_end: 971
generative_answer: przypadkowo