Piżmaczek wiosenny

Piżmaczek wiosenny (Adoxa moschatellina) – gatunek rośliny należący do rodziny piżmaczkowatych. Jest szeroko rozprzestrzeniony w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. W Polsce jest rozpowszechniony. Rośnie na żyznych próchnicznych glebach, zwykle w lasach. Roślina zakwita wczesną wiosną i w tym czasie, ze względu na charakterystyczny wygląd, jest łatwa do rozpoznania. Zwykle do końca czerwca nie ma już jednak po niej śladu na powierzchni ziemi. Nazwa rośliny pochodzi od wydzielanego zapachu piżma. Nie ma znaczenia użytkowego, co zresztą ujęte jest w nazwie rodzajowej utworzonej z greckiego słowa ádoxos tłumaczonego jako „bez znaczenia, bezużyteczny”.

context: Gatunek należy do rodzaju piżmaczek Adoxa, który przez długi czas był uznawany za takson monotypowy. Roślina intrygowała botaników z powodu niejasnego pokrewieństwa i klasyfikowana była w obrębie lub blisko rozmaitych rodzin (araliowatych Araliaceae, przewiertniowatych Caprifoliaceae, dymnicowatych Fumariaceae, jaskrowatych Ranunculaceae i skalnicowatych Saxifragaceae). Jej bliskie pokrewieństwo z rodzajem bez Sambucus dowiedzione zostało ostatecznie dopiero w 1974 roku na podstawie podobieństwa procesu rozwoju kwiatów, przy czym już w XIX wieku wielu botaników dostrzegało podobieństwa między tymi na pozór zupełnie odmiennymi roślinami. Piżmaczka wyodrębniano często w randze rodziny Adoxaceae, której był jedynym przedstawicielem. W latach 80. odkryto inny gatunek z rodzaju Adoxa, a później kolejne blisko spokrewnione taksony włączano do tego rodzaju lub klasyfikowano w odrębnych rodzajach z tej samej rodziny. Wszystkie te taksony występują we wschodniej Azji.
qas: question: Do jakiego rodzaju należy roślina?
answers: text: Adoxa
answer_end: 41
generative_answer: Adoxa

question: Jaki był powód, dla którego gatunek jawił się frapującym tematem dla naukowców?
answers: text: niejasnego pokrewieństwa
answer_end: 164
generative_answer: niejasne pokrewieństwo

question: Kiedy oficjalnie stwierdzono bliskie pokrewieństwo piżmaczka z jedynym z rodzajów bez?
answers: text: 1974
answer_end: 469
generative_answer: w 1974

question: Jaki rodzaj bez okazał się spokrewniony z piżmaczkiem?
answers: text: Sambucus
answer_end: 422
generative_answer: Sambucus

question: Jak nazywa się jedyny przedstawiciel Adoxaceae?
plausible_answers: text: Piżmaczka
answer_end: 654
generative_answer: piżmaczek

context: Naukowa nazwa rodzajowa utworzona została przez Karola Linneusza z greckiego ádoxos co tłumaczone jest jako „lichy, marny, niepozorny”, „nie mający znaczenia”, „bezużyteczny”. Przy czym nazwa ta wybrana miała zostać przez Linneusza ze względu na zmienną (tym samym nie mającą znaczenia diagnostycznego) liczbę płatków w kwiatach piżmaczka. Polska nazwa rodzajowa i naukowa nazwa gatunkowa (łac. moschátus – piżmowy) pochodzi od charakterystycznego zapachu piżma wydzielanego przez roślinę. Polska nazwa zwyczajowa „piżmaczek wiosenny” utrwalona jest od początku XX wieku. W XIX wieku i na początku XX wieku używano poza tym nazw: „piżmaczek właściwy”, „piżemko”, „piżmowe ziele muszkatowe”, „piżmaczek wonny”.
qas: question: Jak można przetłumaczyć grecki pierwowzór nazwy rodzajowej piżmaczka wiosennego?
answers: text: jako „lichy, marny, niepozorny”, „nie mający znaczenia”, „bezużyteczny”
answer_end: 174
generative_answer: jako „lichy, marny, niepozorny”, „nie mający znaczenia”, „bezużyteczny”

question: Od jakiego słowa pochodzi nazwa rodzajowa piżmaczka wiosennego?
answers: text: greckiego ádoxos
answer_end: 83
generative_answer: greckiego ádoxos

question: Dlaczego Karol Linneusz zdecydował się nadać tej roślinie nazwę rodzajową pochodzącą od słowa ádoxos?
answers: text: ze względu na zmienną (tym samym nie mającą znaczenia diagnostycznego) liczbę płatków w kwiatach piżmaczka
answer_end: 338
generative_answer: ze względu na zmienną (tym samym nie mającą znaczenia diagnostycznego) liczbę płatków w kwiatach piżmaczka

question: Które z nazw posiadanych przez tę roślinę związane są z wonią, którą wydziela?
answers: text: Polska nazwa rodzajowa i naukowa nazwa gatunkowa
answer_end: 388
generative_answer: Polska nazwa rodzajowa i naukowa nazwa gatunkowa

question: Jakich nazw przetłumaczonych z języka greckiego używano w stosunku do tej rośliny w dziewiętnastym wieku?
plausible_answers: text: „piżmaczek właściwy”, „piżemko”, „piżmowe ziele muszkatowe”, „piżmaczek wonny”
answer_end: 708
generative_answer: „piżmaczek właściwy”, „piżemko”, „piżmowe ziele muszkatowe”, „piżmaczek wonny”