Procesy załogi Treblinki

Procesy załogi Treblinki – procesy członków personelu niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Treblinka II, które po zakończeniu II wojny światowej toczyły się przed sądami w Republice Federalnej Niemiec, Polsce, Stanach Zjednoczonych, Izraelu i ZSRR.
Pierwszy proces esesmana z Treblinki odbył się w 1951 roku. Sąd we Frankfurcie nad Menem skazał wtedy Josefa Hirtreitera na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Trzy lata później w Warszawie skazano na kary długoletniego więzienia czterech ukraińskich strażników.
Najważniejszy proces w sprawie Treblinki toczył się w Düsseldorfie w latach 1964–1965. Na ławie oskarżonych zasiadło wtedy dziesięciu członków niemieckiej załogi, w tym zastępca komendanta Kurt Franz. Dzięki zeznaniom ocalałych więźniów prokuratura zdołała doprowadzić do skazania dziewięciu oskarżonych, przy czym Franz oraz trzech innych esesmanów usłyszeli wyroki dożywotniego więzienia. „Drugi proces załogi Treblinki” również odbył się w Düsseldorfie, lecz w tym przypadku na ławie oskarżonych zasiadł jedynie komendant obozu Franz Stangl. W 1970 roku został on uznany za winnego współudziału w masowym mordzie na 900 tys. Żydów i skazany na karę dożywotniego więzienia.
W latach 80. Stany Zjednoczone pozbawiły obywatelstwa dwóch ukraińskich imigrantów, których podejrzewano, iż byli strażnikami w Treblince. Jeden z nich, Fiodor Fedorenko, został w 1984 roku deportowany do ZSRR, gdzie dwa lata później skazano go na karę śmierci i stracono. Z kolei w 1986 roku do Izraela ekstradowano Iwana Demianiuka, gdzie po głośnym procesie został skazany na karę śmierci. Postępowanie apelacyjne wykazało jednak, iż Demianiuk nie był słynnym z okrucieństwa strażnikiem o przydomku „Iwan Groźny” i nigdy nie służył w Treblince.

context: W pierwszej połowie lat 60. w RFN sądzono także członków załóg innych obozów akcji „Reinhardt”, tj. Sobiboru i Bełżca. Tym, co na ich tle wyróżniało proces załogi Treblinki, był fakt, iż prokuratura zdołała uzyskać wysoki odsetek wyroków skazujących, w tym stosunkowo liczne wyroki dożywotniego więzienia. W ocenie Michaela Bryanta było to możliwe, gdyż dzięki buntowi i masowej ucieczce więźniów, do których doszło w sierpniu 1943 roku, zdołało ocaleć wielu bezpośrednich świadków zbrodni, których zeznania po dwudziestu latach okazały się kluczowe dla udowodnienia winy oskarżonych.
qas: question: Dlaczego w przypadku osądzenia pracowników Treblinki udało się uzyskać duży odsetek orzeczeń skazujących?
answers: text: zdołało ocaleć wielu bezpośrednich świadków zbrodni
answer_end: 489
generative_answer: Z uwagi na wielość świadków

question: Kiedy miał miejsce bunt osadzonych w Treblince?
answers: text: w sierpniu 1943 roku
answer_end: 436
generative_answer: W sierpniu 1943

question: Jaka była najczęstsza kara orzekana wobec załogi obozu w Treblince?
plausible_answers: text: stosunkowo liczne wyroki dożywotniego więzienia
answer_end: 304
generative_answer: stosunkowo liczne wyroki dożywotniego więzienia

question: Jak wielki był odsetek wyroków uznających winę załogi obozu w Treblince?
answers: text: wysoki
answer_end: 221
generative_answer: Wysoki

question: W jakim okresie zaczęły się procesy załóg akcji "Reinhardt" w Niemczech?
answers: text: W pierwszej połowie lat 60
answer_end: 26
generative_answer: W pierwszej połowie lat 60