Zbrodnia w Ponarach

Zbrodnia w Ponarach – zbiorowe egzekucje przeprowadzane przez okupantów niemieckich i ich litewskich kolaborantów, w czasie II wojny światowej, w latach 1941–1944, nieopodal miejscowości Ponary pod Wilnem.
W okresie pierwszej okupacji sowieckiej w Ponarach rozpoczęto budowę podziemnych magazynów paliwa lotniczego. Gdy w czerwcu 1941 roku Wileńszczyzna została opanowana przez wojska niemieckie, nowy okupant wybrał niedokończone magazyny na miejsce masowych egzekucji. Rozstrzeliwano tam Żydów z Wilna i innych miejscowości, a obok nich także przedstawicieli polskiej inteligencji i członków polskiego ruchu oporu, sowieckich jeńców wojennych, działaczy komunistycznych, Romów. Wykonawcami egzekucji byli przede wszystkim członkowie litewskiej formacji kolaboracyjnej Ypatingasis būrys.
Masowe egzekucje w Ponarach były największą zbrodnią popełnioną w okresie okupacji niemieckiej na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej. Dokładna liczba ofiar pozostaje trudna do ustalenia ze względu na fakt, że w ostatnim okresie wojny Niemcy ekshumowali masowe groby i spalili większość zwłok. W literaturze przedmiotu szacowano ją zwykle na około 100 tys. osób. Monika Tomkiewicz, autorka wydanej przez Instytut Pamięci Narodowej monografii na temat zbrodni ponarskiej, ocenia natomiast, że liczba zamordowanych sięgnęła 80 tys. osób, w tym 72 tys. Żydów i 1,5–2 tys. Polaków.

context: Sytuacja uległa zmianie wraz z przybyciem Einsatzkommando 9. Niemcy rozkazali litewskiej policji przygotować imienne listy Żydów – przede wszystkim działaczy politycznych, intelektualistów oraz osób zamożnych. W praktyce terror dotknął jednak wszystkie kręgi żydowskiej społeczności. Niemcy i ich litewscy kolaboranci, niekiedy wspomagani przez młodych Polaków, masowo zatrzymywali Żydów w domach i na ulicach, a następnie odprowadzali do więzienia na Łukiszkach. Ofiary spędzały tam od kilku godzin do kilku tygodni, po czym były zabierane do Ponar. Pierwszą egzekucję prawdopodobnie przeprowadzono tam 4 lipca 1941 roku. Z niemieckich raportów wynika, że między 4 a 8 lipca w Ponarach rozstrzelano 321 Żydów. Od 11 lipca w „bazie” mordowano już około 500 Żydów dziennie. Do 20 lipca liczba ofiar sięgnęła około 5 tys. Według innych źródeł w lipcu 1941 roku w Ponarach mogło zostać zamordowanych nawet do 10 tys. Żydów. Wśród zamordowanych znajdowali się wyłącznie mężczyźni, gdyż żydowskich kobiet i dzieci nie objęto jeszcze akcją eksterminacyjną. 23 lipca Einsatzkommando 9 odeszło do Mińska, a tempo akcji eksterminacyjnej przejściowo zmalało. Według niemieckich raportów w okresie między 12 sierpnia a 1 września zamordowano w Ponarach 461 osób, w tym 444 Żydów.
qas: question: Nazwiska żydowskich przedstawicieli jakich grup społecznych miały znaleźć się na liście sporządzonej przez litewską policję?
answers: text: przede wszystkim działaczy politycznych, intelektualistów oraz osób zamożnych
answer_end: 208
generative_answer: przede wszystkim działaczy politycznych, intelektualistów oraz osób zamożnych

question: Co najeźdźcy robili z aresztowanymi Żydami?
answers: text: odprowadzali do więzienia na Łukiszkach
answer_end: 462
generative_answer: odprowadzali do więzienia na Łukiszkach

question: Jak długo przetrzymywano więźniów na Łukiszkach?
answers: text: od kilku godzin do kilku tygodni
answer_end: 516
generative_answer: od kilku godzin do kilku tygodni

question: Z jaką częstotliwością przeprowadzano egzekucje w Łukiszkach od 11 lipca1941 roku?
plausible_answers: text: około 500 Żydów dziennie
answer_end: 771
generative_answer: około 500 Żydów dziennie

question: Dlaczego wszystkie osoby zamordowane w Ponarach były mężczyznami?
answers: text: gdyż żydowskich kobiet i dzieci nie objęto jeszcze akcją eksterminacyjną
answer_end: 1049
generative_answer: gdyż żydowskich kobiet i dzieci nie objęto jeszcze akcją eksterminacyjną