Nosorożec jawajski

Nosorożec jawajski (Rhinoceros sondaicus) – gatunek ssaka z rodziny nosorożcowatych, jeden z pięciu żyjących do dziś gatunków nosorożców. Należy do tego samego rodzaju, co nosorożec indyjski. Łączy je podobna, przypominająca mozaikę skóra stwarzająca wrażenie opancerzenia. Nosorożec jawajski, mierząc 3,1–3,2 m długości i 1,4–1,7 m wysokości, jest mniejszy od swego krewniaka, wielkością bardziej zbliża się do nosorożca czarnego. Jego rogi, mniejsze niż u innych nosorożców, osiągają zwykle poniżej 25 cm.
Gatunek cechował się niegdyś szerokim zasięgiem występowania. Rozciągał się on od Indonezji przez południowo-wschodnią Azję do Indii i Chin. Pomimo to dziś uznaje się go za krytycznie zagrożony. Na wolności przetrwały jedynie dwie populacje. Żaden osobnik nie przebywa w ogrodzie zoologicznym. Być może czyni go to najrzadszym dużym ssakiem świata. Licząca około 40-50 zwierząt populacja żyje w Parku Narodowym Ujung Kulon na Jawie w Indonezji. Mniejsza grupa, oceniania w 2007 na nie więcej niż 8 sztuk, żyła do 2010 w wietnamskim Parku Narodowym Cát Tiên. Spadek liczebności nosorożca jawajskiego wiąże się z kłusownictwem, głównie z powodu rogów, którym tradycyjna chińska medycyna przypisuje wielką wartość. Na czarnym rynku ich cena wynosi aż 30 000 USD za kilogram. Utrata siedlisk, głównie na skutek wojen w południowo-wschodniej Azji, jak wojna wietnamska, także przyczyniła się do spadku populacji i uniemożliwiła poprawę sytuacji. Obszar wciąż jeszcze zamieszkany przez te zwierzęta położony jest w obrębie dwóch terenów chronionych, jednak nosorożcom ciągle zagrażają kłusownicy, choroby, niekorzystny wpływ wywiera także utrata różnorodności genetycznej związana z chowem wsobnym.
Na wolności osobniki dożywają średnio 35–40 lat. W przeszłości zamieszkiwały nizinne lasy deszczowe, wilgotne tereny trawiaste i rozległe równiny zalewowe. Żyły w większości samotnie z wyjątkiem czasu parzenia się i wychowywania potomstwa. Okazjonalnie zbierały się w miejscach pozwalających na tarzanie się w błocie i lizanie soli. Pomijając ludzi, dorosłym osobnikom nie zagrażały żadne drapieżniki. Nosorożce te zwykle unikały człowieka, jednak w poczuciu zagrożenia nie wahały się atakować. Naukowcy i konserwatorzy przyrody rzadko prowadzą nad nimi badania bezpośrednie z powodu wielkiej rzadkości tych stworzeń i niebezpieczeństwa przeszkadzania tak zagrożonemu gatunkowi. Badacze, próbując ocenić ich zdrowie i tryb życia, polegają więc na filmach i próbkach kału. W efekcie jest to najmniej poznany ze wszystkich gatunków nosorożców.

context: Członkowie rodzaju Rhinoceros, nosorożce jawajski i indyjski, pojawili się po raz pierwszy w zapisie kopalnym pomiędzy 1,6 i 3,3 miliona lat temu. Badania molekularne z kolei sugerują, że rozdzieliły się one znacznie wcześniej, około 11,7 miliona lat temu. Należące do rodzaju typowego nosorożce jawajski i indyjski nie wydają się blisko spokrewnione z innymi gatunkami nosorożcowatych. Inne badania podniosły kwestię, że ich najbliższymi krewnymi mogły być wymarłe Gaindetherium lub Punjabitherium. Szczegółowe analizy kladystyczne nosorożcowatych umieszczają rodzaje Rhinoceros i wymarły Punjabitherium w kladzie z nosorożcem sumatrzańskim należącym do rodzaju Dicerorhinus. Inne badania z kolei mówią, że ten ostatni bliższy jest dwóm gatunkom afrykańskim. Nosorożec sumatrzański oddzielił się od azjatyckich około 15 milionów lat temu. Z kolei ostatnie populacje, które dotrwały do XXI wieku, zamieszkujące Cát Tiên i Ujung Kulon, rozdzieliły się w plejstocenie, pomiędzy 2000000 a 300000 lat temu. Wtedy tereny te stanowiły część prehistorycznego lądu Sunda, którego niższe tereny na skutek wahania się poziomu morza były okresowo zalewane, a wyższe tworzyły wyspy. Stan ten utrzymuje się obecnie.
qas: question: Jakie gatunki mogły być najbliżej spokrewnione z nosorożcem jawajskim i indyjskim według niektórych badań?
answers: text: Gaindetherium lub Punjabitherium
answer_end: 498
generative_answer: Gaindetherium lub Punjabitherium

question: Dlaczego niżej położone obszary lądu Sunda były periodycznie zalewane?
answers: text: na skutek wahania się poziomu morza
answer_end: 1121
generative_answer: na skutek wahania się poziomu morza

question: Kiedy według badań molekularnych rozdzieliły się nosorożce z rodzaju Rhinoceros?
answers: text: około 11,7 miliona lat temu
answer_end: 255
generative_answer: około 11,7 miliona lat temu

question: Częścią jakiego obszaru były Cát Tiên i Ujung Kulon w epoce plejstocenu?
answers: text: lądu Sunda
answer_end: 1062
generative_answer: lądu Sunda

question: Kiedy doszło do wymarcia rodzaju Punjabitherium?
plausible_answers: text: około 15 milionów lat temu
answer_end: 838
generative_answer: około 15 milionów lat temu