Wojna zimowa

Wojna zimowa (wojna sowiecko-fińska, wojna radziecko-fińska 1939–1940, fiń. talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny między ZSRR a Finlandią, od 30 listopada 1939 roku do 13 marca 1940 roku (104 dni).
Agresja ZSRR i metody wojenne Armii Czerwonej, szczególnie bombardowanie miast i obiektów cywilnych przez lotnictwo radzieckie, zostały potępione międzynarodowo, wskutek czego 14 grudnia 1939 roku Liga Narodów wykluczyła ZSRR ze swego składu. Finlandia, pomimo utraty części terytorium, zdołała obronić niezależność. Wojna ukazała wszystkie słabości Armii Czerwonej, która poniosła ogromne straty.

context: W obliczu narastającej groźby interwencji brytyjsko-francuskiej, a także żywionej przez Stalina obawy, że dojdzie do odwrócenia przymierzy i dołączenia Niemiec do ewentualnej koalicji antyradzieckiej, władze ZSRR zdecydowały się na zakończenie konfliktu. O obawach żywionych w stosunku do państw zachodnich świadczy też fakt zwrotu Finlandii rejonu Petsamo z bogatymi złożami niklu, na eksploatację których koncesję posiadała firma kanadyjska. W nocy z 12 na 13 marca 1940 w Moskwie ustalono warunki traktatu pokojowego(ang.) i podpisano go. Finlandia straciła 35 tys. km² swego terytorium (a więc więcej niż utraciła do tej pory w wyniku działań zbrojnych), a 430 tys. ludzi utraciło dach nad głową. Ludność scedowanego na rzecz ZSRR terytorium Finlandii, w tym mieszkańcy miasta Viipuri, opuściła przekazane ZSRR tereny, nie chcąc znaleźć się pod władzą sowiecką – ZSRR otrzymał w konsekwencji tereny fińskie bez zamieszkującej jej ludności (12% populacji Finlandii). W wyniku działalności lotnictwa sowieckiego życie straciło 826 osób cywilnych. Armia fińska straciła 22 849 ludzi (zabitych i zaginionych) i 43 557 rannych (z których 10 tys. pozostało do końca życia inwalidami) oraz 100 samolotów. Oficjalne dane sowieckie podają, że Armia Czerwona straciła 230 tys. ludzi oraz 1500 czołgów i ponad 600 samolotów, ale np. badania podjęte przez Wehrmacht w 1941 roku szacują liczbę zabitych na 273 tys., a rannych na 800 tys. Nawet Nikita Chruszczow w swoich pamiętnikach stwierdził, że ZSRR stracił milion ludzi (zabitych i rannych). Jak wykazały doświadczenia tzw. wojny kontynuacyjnej (1941-44) przesunięcie granicy na Przesmyku Karelskim na rzecz ZSRR było całkowicie pozbawione znaczenia militarnego. Zagrożenie niepodległości Finlandii w wyniku wojny zimowej i poniesione straty terytorialne spowodowały natomiast, że Finlandia porzuciła przy zmianie koniunktury politycznej politykę neutralności i stała się sojusznikiem III Rzeszy podczas jej agresji na ZSRR.
qas: question: Dlaczego rząd Związku postanowił rozwiązać spór?
answers: text: W obliczu narastającej groźby interwencji brytyjsko-francuskiej, a także żywionej przez Stalina obawy, że dojdzie do odwrócenia przymierzy i dołączenia Niemiec do ewentualnej koalicji antyradzieckiej
answer_end: 199
generative_answer: W obliczu narastającej groźby interwencji brytyjsko-francuskiej, a także żywionej przez Stalina obawy, że dojdzie do odwrócenia przymierzy i dołączenia Niemiec do ewentualnej koalicji antyradzieckiej

question: Kiedy doszło do podpisania moskiewskiego traktatu?
answers: text: W nocy z 12 na 13 marca 1940
answer_end: 472
generative_answer: W nocy z 12 na 13 marca 1940

question: Jaką część swoich ziem utraciła Finlandia?
answers: text: 35 tys. km²
answer_end: 572
generative_answer: 35 tys. km²

question: Ile samolotów należało do fińskich wojsk w czasie konfliktu?
plausible_answers: text: 100
answer_end: 1190
generative_answer: 100

question: Ile czołgów wchodziło w skład rosyjskich wojsk w czasie konfliktu?
plausible_answers: text: 1500
answer_end: 1286
generative_answer: 1500

context: Równolegle do inwazji został utworzony przez ZSRR fiński rząd marionetkowy (składający się z przebywających w ZSRR fińskich komunistów). Jego istnienie ogłoszono 1 grudnia 1939 r. pod szyldem Fińskiej Republiki Demokratycznej w pierwszym okupowanym mieście na granicy – Terijoki, na jego czele stanął Otto Kuusinen. FRD obejmować miała połączone terytorium Finlandii i Karelskiej Autonomicznej SRR. Natychmiast stał się jedynym rządem fińskim uznawanym przez ZSRR i miał stanowić narzędzie do podboju i sowietyzacji kraju. ZSRR głosił, że nie prowadzi wojny z Finlandią, tylko udziela pomocy władzom Fińskiej Republiki Demokratycznej przeciw reakcyjnym oddziałom Mannerheima. Rząd marionetkowy Kuusienena miał też oddziaływać propagandowo na morale żołnierzy fińskich o przekonaniach komunistycznych. Socjaldemokratyczna Partia Finlandii była natomiast częścią koalicji rządowej w 1939, a jej przywódca były premier Väinö Tanner – ministrem spraw zagranicznych Finlandii w okresie wojny zimowej. Cele postawione przed rządem Kuusinena wobec fińskiego oporu nie zostały osiągnięte. Fińska Republika Demokratyczna istniała do 12 marca 1940 r., kiedy to wobec utraty racji bytu została włączona do Karelskiej Autonomicznej SRR, która 31 marca 1940 została przekształcona w Karelsko-Fińską SRR.
qas: question: Z jakich członków składał się fiński rząd utworzony przez ZSRR?
answers: text: składający się z przebywających w ZSRR fińskich komunistów
answer_end: 134
generative_answer: składający się z przebywających w ZSRR fińskich komunistów

question: Jakie Państwo proklamował fiński komunistyczny rząd?
answers: text: Fińskiej Republiki Demokratycznej
answer_end: 225
generative_answer: Fińskiej Republiki Demokratycznej

question: Gdzie proklamowano utworzenie Fińskiej Republiki Demokratycznej?
answers: text: Terijoki
answer_end: 278
generative_answer: Terijoki

question: Jakie było uzasadnienie agresji militarnej Związku Radzieckiego na Finlandię?
answers: text: udziela pomocy władzom Fińskiej Republiki Demokratycznej przeciw reakcyjnym oddziałom Mannerheima
answer_end: 674
generative_answer: udziela pomocy władzom Fińskiej Republiki Demokratycznej przeciw reakcyjnym oddziałom Mannerheima

question: Czy Väinö Tanner był premierem w grudniu 1939 roku?
answers: text: Väinö Tanner – ministrem spraw zagranicznych Finlandii w okresie wojny zimowej
answer_end: 994
generative_answer: nie