Kino moralnego niepokoju

Kino moralnego niepokoju – formacja artystyczna obecna w polskiej kinematografii w latach 1976–1981, obejmująca realistyczne filmy o tematyce współczesnej, które demaskowały zwyrodnienia systemu komunistycznego przez pryzmat prowincjonalnego miejsca akcji. Nazwę nurtu ukuł Janusz Kijowski, a do innych wpływowych reżyserów powiązanych z formacją należeli Andrzej Wajda, Krzysztof Zanussi, Krzysztof Kieślowski, Agnieszka Holland, Feliks Falk, Janusz Zaorski, Piotr Andrejew, Tomasz Zygadło oraz Barbara Sass.
Kino moralnego niepokoju składało się z filmów obyczajowych, w których krytyce podlegały stopniowa dezintegracja społeczeństwa, dorobkiewiczostwo, konformizm i upadek więzi międzyludzkich. Filmy należące do nurtu były nagradzane na międzynarodowych festiwalach filmowych; nadawały też impet przemianom politycznym w Polsce, które doprowadziły do wydarzeń sierpniowych 1980 roku i „Solidarności”. Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce gwałtownie zahamowało rozwój nurtu.
Filmy należące do kina moralnego niepokoju były niekiedy atakowane za niski poziom artystyczny, a w niektórych przypadkach otrzymały zakaz rozpowszechniania, lecz ta formacja artystyczna okazała się jedną z najważniejszych tendencji w polskim kinie fabularnym.

context: Podsumowując dyskusję nad kinem moralnego niepokoju, Lubelski stwierdził, że filmy tego nurtu „przypominały o wartościach i przez fakt swego publicznego zaistnienia przygotowały upadek systemu komunistycznego w Polsce”. Zmierzch formacji przypadł na sezon „Solidarności”, kiedy powstawały już filmy bezpośrednio krytykujące rządy komunistyczne: Człowiek z żelaza (1981) Wajdy oraz Kobieta samotna (1981) Agnieszki Holland. Film Holland, wespół z zachowującym dystans wobec wszelkich opcji politycznych dziełem Przypadek (1981) Kieślowskiego, okazał się niecenzuralny i otrzymał zakaz rozpowszechniania do 1987 roku. Kiedy pod koniec 1981 roku ogłoszono stan wojenny w Polsce, kino moralnego niepokoju nie miało możliwości rozwoju. Poetykę nurtu starali się kontynuować Wiesław Saniewski (Nadzór, 1984), Jerzy Domaradzki (Planeta Krawiec, 1983), Robert Gliński (Rośliny trujące, 1985); najoczywistszym nawiązaniem do kina moralnego niepokoju była jednak przede wszystkim kontynuacja Wodzireja pod tytułem Bohater roku (1986) Falka. Epigoński charakter wobec nurtu miała twórczość Krzysztofa Krauzego z lat 90. XX wieku (Gry uliczne, 1996; Dług, 1999).
qas: question: Jaką opinie o filmach wyraził Lubelski?
answers: text: „przypominały o wartościach i przez fakt swego publicznego zaistnienia przygotowały upadek systemu komunistycznego w Polsce”
answer_end: 218
generative_answer: „przypominały o wartościach i przez fakt swego publicznego zaistnienia przygotowały upadek systemu komunistycznego w Polsce”

question: Czy film Człowiek z żelaza krytykował komunizm?
answers: text: krytykujące rządy komunistyczne: Człowiek z żelaza
answer_end: 362
generative_answer: tak

question: Kto wyreżyserował Człowieka z żelaza?
answers: text: Wajdy
answer_end: 375
generative_answer: Wajda

question: W którym roku powstał film "Kobieta samotna"?
answers: text: 1981
answer_end: 402
generative_answer: 1981

question: Kiedy Krzysztof Krauzy rozpoczął swoją karierę jako reżyser?
plausible_answers: text: z lat 90. XX wieku
answer_end: 1117
generative_answer: w latach 90. XX wieku

context: Mimo to Barbara Żurek broniła filmów z kina moralnego niepokoju przed zarzutem tendencyjności, zauważając, że ich twórcy wypowiadali się na przekór partyjnej propagandzie, ale nie czynili tego dosłownie; owe filmy „niejednokrotnie na przykładzie antybohaterów unaoczniały bolesną prawdę o zdegenerowaniu systemu ludzkich wartości. Nie było to zatem kino moralizujące czy idealizujące. Postawy bohaterów, mimo wielu dylematów, są przykładem zachowania granic przyzwoitości, której brakowało w rzeczywistości tego okresu widzianej okiem reżyserów”. Rafał Mielczarek dowodził natomiast, odwołując się do zapisków Kijowskiego, że twórcy kina moralnego niepokoju (z pominięciem Wajdy) celowo odnosili się negatywnie do dziedzictwa polskiej szkoły filmowej. O ile przedstawiciele polskiej szkoły filmowej „należeli do pokolenia, dla którego przeżycia wojenne stanowiły osnowę zbiorowych doświadczeń”, reprezentanci kina moralnego niepokoju nie tworzyli podobnej wspólnoty generacyjnej. Inne były również wiodące osobowości nurtu: „Tak jak «szkoła polska» w potocznym odbiorze identyfikowana była poprzez nazwisko Wajdy, tak w wypadku «kina moralnego niepokoju» na pierwszy plan wysuwały się dwie postacie – Krzysztofa Zanussiego i Krzysztofa Kieślowskiego”.
qas: question: Dlaczego, według Barbary Żurek, twórcy kina moralnego niepokoju nie byli tendencyjni?
answers: text: wypowiadali się na przekór partyjnej propagandzie, ale nie czynili tego dosłownie
answer_end: 202
generative_answer: wypowiadali się na przekór partyjnej propagandzie, ale nie czynili tego dosłownie

question: Czy filmy z kina moralnego niepokoju miały zdaniem Barbary Żurek charakter moralizatorski?
answers: text: Nie było to zatem kino moralizujące czy idealizujące
answer_end: 383
generative_answer: nie

question: Jacy dwaj twórcy odgrywali kluczową rolę dla kina moralnego niepokoju, według Rafała Mielczarka?
answers: text: Krzysztofa Zanussiego i Krzysztofa Kieślowskiego
answer_end: 1249
generative_answer: Krzysztof Zanussi i Krzysztof Kieślowski

question: Czy, według Rafała Mielczarka, artyści związani z kinem moralnego niepokoju odwoływali się negatywnie do dziedzictwa polskiej szkoły filmowej z rozmysłem?
answers: text: Rafał Mielczarek dowodził natomiast, odwołując się do zapisków Kijowskiego, że twórcy kina moralnego niepokoju (z pominięciem Wajdy) celowo odnosili się negatywnie do dziedzictwa polskiej szkoły filmowej
answer_end: 750
generative_answer: tak

question: Kto był najbardziej znanym twórcą reprezentującym polską szkołę filmową?
plausible_answers: text: Wajdy
answer_end: 1112
generative_answer: Wajda