T-34

T-34 – radziecki czołg średni produkowany w latach 1941–1958.
W chwili pojawienia się na froncie II wojny światowej stanowił zaskoczenie dla Niemców ze względu na duży kaliber armaty i grubość pancerza. Miał opinię pojazdu, którego wykorzystanie znacząco wpłynęło na przebieg wojny. Początkowo produkowany w Charkowskiej Fabryce Parowozów im. Kominternu, był podstawą uzbrojenia radzieckich sił pancernych w latach 1941–1945. Podczas wojny był pojazdem pancernym wyprodukowanym w największej liczbie egzemplarzy. Był też drugim, pod względem wielkości produkcji, czołgiem wszech czasów – po swoim następcy, czołgu serii T-54/55. W 1996 roku T-34 był nadal używany przez 27 krajów świata.
Czołg T-34 powstał jako rozwinięcie serii czołgów pościgowych (szybkobieżnych) BT. Zastąpił w eksploatacji pojazdy: BT-5, BT-7 oraz czołg wsparcia piechoty T-26. Wyróżniał się solidnym pancerzem i dużą siłą ognia. Początkowo jego skuteczność w polu walki była niska z powodu nieergonomicznego rozmieszczenia załogi i braku radiostacji. Zastosowanie dwuosobowej wieży wymagało od dowódcy czołgu obsługiwania celownika armaty, czyli pełnienia funkcji działonowego (cecha charakterystyczna dla wielu czołgów tego okresu). Takie rozwiązanie było mniej efektywne od rozmieszczenia załóg nowych niemieckich czołgów, których wieże mieściły trzyosobową obsadę (dowódcę, działonowego i ładowniczego).
Projekt i konstrukcja czołgu były stale modernizowane. Poprawiano jego osiągi i zmniejszano koszty produkcji. Pojawiały się też jego nowe wersje. Z początkiem 1944 roku na polach bitewnych pojawił się T-34-85, z potężniejszym działem kalibru 85 mm oraz wieżą zaprojektowaną dla trzech czołgistów.

context: Do końca 1945 roku wyprodukowano około 57 tysięcy czołgów T-34: 34 780 oryginalnych T-34 w latach 1940–1944 oraz kolejne 22 599 czołgów T-34-85 w latach 1944–1945. Największym producentem była Fabryka nr 183 (UTZ) z 28 952 czołgami T-34 oraz T-34-85, zbudowanymi między 1941 a 1945 rokiem. Drugą co do wielkości produkcji była Fabryka nr 112 (Krasnoje Sormowo) w mieście Gorki z 12 604 czołgami obu typów. W 1946 zostało zbudowanych 2701 czołgów, a później zaprzestano produkcji na wielką skalę. Została ona uruchomiona na licencji w Polsce (1951–1955) oraz w Czechosłowacji (1951–1958), gdzie zostało zbudowanych odpowiednio 1380 i 3185 czołgów. Później przestawiono się na produkcję czołgów T-54/55, a następnie T-72. W późnych latach 60. XX wieku radziecki T-34-85 przeszedł program modernizacji (T-34M) na potrzeby eksportu i rezerwy. Wyposażono go w elementy napędowe z serii czołgów T-54/55. W ten sposób dostosowano go do ówczesnych standardów czołgów radzieckich.
qas: question: W jakim mieście zlokalizowana była Fabryka nr 183?
plausible_answers: text: Gorki
answer_end: 376
generative_answer: Gorki

question: Po którym roku przestano produkować te pojazdy na szeroką skalę?
answers: text: 1946
answer_end: 412
generative_answer: 1946

question: W jakich krajach, w późniejszym okresie, uruchomiono produkcję tych pojazdów?
answers: text: Polsce (1951–1955) oraz w Czechosłowacji
answer_end: 574
generative_answer: Polsce oraz Czechosłowacji

question: Gdzie produkowano najwięcej pojazdów tego typu w okresie 1941-1945?
answers: text: Fabryka nr 183 (UTZ)
answer_end: 213
generative_answer: w Fabryce nr 183 (UTZ)

context: Po zakończeniu wojny czołgi T-34-76 i T-34-85 znajdowały się początkowo na uzbrojeniu samodzielnych pułków czołgów Ludowego Wojska Polskiego. Od 1949 r. były one zasadniczym typem czołgu dywizji pancernych i zmechanizowanych. Po wprowadzeniu nowych typów czołgów, od drugiej połowy lat 50., czołgi T-34-76 wycofano ze służby, T-34-85 przesuwano je stopniowo najpierw do dywizji II rzutu, a następnie do dywizji skadrowanych i rezerwowych, gdzie pełniły rolę czołgów bezpośredniego wsparcia piechoty. Z uzbrojenia wycofano je dopiero w 1986 r. w ramach procesu redukcji Wojska Polskiego.
qas: question: Jakie czołgi posiadało Ludowe Wojsko Polskie w 1949 roku?
answers: text: T-34-76 i T-34-85
answer_end: 45
generative_answer: T-34-76 i T-34-85

question: Gdzie były lokowane czołgi T-34-76 w Ludowym Wojsku Polskim?
answers: text: na uzbrojeniu samodzielnych pułków czołgów
answer_end: 114
generative_answer: na uzbrojeniu samodzielnych pułków czołgów

question: Kiedy T-34-76 wycofano ze służby?
answers: text: od drugiej połowy lat 50
answer_end: 288
generative_answer: od drugiej połowy lat 50

question: Jaką rolę pełnił czołg T-34-85 w Ludowym Wojsku Polskim po wojnie?
answers: text: przesuwano je stopniowo najpierw do dywizji II rzutu, a następnie do dywizji skadrowanych i rezerwowych, gdzie pełniły rolę czołgów bezpośredniego wsparcia piechoty
answer_end: 498
generative_answer: przesuwano je stopniowo najpierw do dywizji II rzutu, a następnie do dywizji skadrowanych i rezerwowych, gdzie pełniły rolę czołgów bezpośredniego wsparcia piechoty

question: Kiedy dokonano redukcji Wojska Polskiego?
answers: text: w 1986 r.
answer_end: 542
generative_answer: w 1986 r.