Okręty podwodne typu IIA

Okręty podwodne typu IIA – typ okrętów podwodnych marynarek Finlandii i III Rzeszy, z okresu międzywojennego i II wojny światowej. Zostały zaprojektowane z obejściem postanowień Traktatu Wersalskiego przez założone w Holandii tajne niemieckie biuro projektowe IvS. Okręt prototypowy tego typu – „Vesikko” dla fińskiej marynarki wojennej – został zwodowany w 1931 roku w stoczni Crichton-Vulcan w Turku, a jednostki seryjne budowane już dla Kriegsmarine wodowano od czerwca 1935 roku w stoczni Deutsche Werke w Kilonii. Okręt wiodący tego typu bazował na konstrukcji niemieckich jednostek typu UB II z czasów pierwszej wojny światowej. Ten sam projekt został użyty dla niemieckich okrętów przybrzeżnych, gdy kraj ten wznowił produkcję jednostek tej klasy.
Niemieckie jednostki typu IIA były używane głównie do szkolenia i testów, chociaż podjęły także kilka patroli bojowych w początkowym okresie drugiej wojny światowej, w tym zwłaszcza w trakcie kampanii norweskiej. W czasie prowadzenia działalności operacyjnej zatopiły sześć jednostek, w tym brytyjski okręt podwodny HMS „Thistle”, same też stały się obiektem kilku nieudanych ataków torpedowych, zaś U-1 zatonął na minie. W kwietniu 1940 roku wszystkie pozostające w służbie jednostki zostały ponownie skierowane do prowadzenia działalności szkoleniowej, którą prowadziły do lata 1944 roku. U-5 oraz U-2 zatonęły w 1943 i 1944 roku w wypadkach morskich na Bałtyku.
Okręty typu IIA były niewielkimi jednokadłubowymi jednostkami przybrzeżnymi o wyporności nawodnej 254 ton, wyposażonymi w trzy wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm. Zdolne były do rozwinięcia prędkości 13 węzłów na powierzchni i 7 węzłów w zanurzeniu. Zanurzenie testowe tych jednostek określone zostało na 100 metrów, zaś ich załoga liczyła 25 osób.

context: Pracowano też w tym czasie nad projektami dla Hiszpanii, a następnie także dla Turcji. Finlandia rozważała wówczas możliwość budowy małych okrętów podwodnych, o wielkości nie przekraczającej 99 ton, ostatecznie jednak zdecydowała się na nieco większe okręty, stąd zwodowano „Saukko” o wyporności 114 ton. We wrześniu 1927 roku w Finlandii położono stępkę pod pierwszy z fińskich okrętów typu Vetehinen o wyporności 500 ton, budowanych według projektu IvS oznaczonego jako CV702. 23 kwietnia 1928 roku doszło do spotkania szeregu emerytowanych i czynnych oficerów, doradców oraz projektantów, podczas którego ustalono, że jednostki o wyporności 250 ton są najmniejszą z dopuszczalnych możliwości, z uwagi na konieczne właściwości taktyczno-techniczne na przyszłym teatrze działań wojennych. Za podstawę przyszłego projektu uznano konstrukcję jednostek typu UB II z I wojny światowej. Spotkanie to uznaje się za punkt zwrotny w historii rozwoju okrętów typu II. Mimo wielu bowiem trudności i chwilowych zmian koncepcji, ostatecznie podstawowe założenia nowego okrętu nie uległy zmianie. Uznawano przy tym, że z korzyścią dla projektu będzie, jeśli jakieś obce państwo wybuduje pierwszy okręt takiego typu, a z doświadczeń przy jego budowie będzie mogła skorzystać IvS. 20 lutego 1930 roku w specjalnym memorandum ustalono, że szczególne znaczenie należy przyznać przygotowaniom do budowy małych, prostych w budowie okrętów, które mogą być budowane szybko. Skonkretyzowano założenie, że nowe okręty powinny mieć około 200 ton wyporności i prędkość nawodną 12 węzłów, z trzema dziobowymi wyrzutniami torpedowymi kalibru 53 cm.
qas: question: Jaką wyporność ma "Saukko"?
answers: text: 114 ton
answer_end: 303
generative_answer: 114 ton

question: Okręty o jakiej wyporności chciano na początku wybudować dla Finlandii?
plausible_answers: text: nie przekraczającej 99 ton
answer_end: 197
generative_answer: nie przekraczającej 99 ton

question: Co zatwierdzono na spotkaniu oficerów?
answers: text: że jednostki o wyporności 250 ton są najmniejszą z dopuszczalnych możliwości
answer_end: 694
generative_answer: że jednostki o wyporności 250 ton są najmniejszą z dopuszczalnych możliwości

question: Dlaczego ustalono, że należy budować okręty o wyporności 250 ton i więcej?
answers: text: z uwagi na konieczne właściwości taktyczno-techniczne na przyszłym teatrze działań wojennych
answer_end: 788
generative_answer: z uwagi na konieczne właściwości taktyczno-techniczne na przyszłym teatrze działań wojennych

question: Dla jakiego państwa przygotowano pierwsze okręty podwodne typu IIA?
plausible_answers: text: Turcji
answer_end: 85
generative_answer: Turcji

context: Zawarcie jednak układu z Wielką Brytanią spowodowało, że marynarka mogła wybudować więcej okrętów, niż się spodziewała, i rozdzielanie ich między jednostki nawodne było niepraktyczne. Toteż począwszy od roku 1935, kolejno wykańczane okręty typów IIA i IIB (U-1 do U-24) zostały podzielone na cztery grupy w celu prowadzenia z Kilonii działalności szkoleniowo-treningowej Jednostki tego typu nie weszły w skład utworzonej 27 września 1935 roku 1. Flotylla U-Bootów w Kilonii, i nie podlegały bezpośrednio dowodzącemu nią Karlowi Dönitzowi, lecz znajdowały się we władaniu Inspektoratu Torped i kontrolowane były przez dowodzącego flotyllą szkolną (US-FL, Unterseebootsschulflotille) w Neustadt Kurta Slevogta. Tworzyły ją U-1 z Klausem Ewerthem, U-2 z Hermanem Michahellesem, U-3 pod dowództwem Hansa Meckela, U-4 z Hannesem Weingärtnerem, U-5 pod dowództwem Rolfa Dau'a oraz dowodzony przez Ludwiga Mathesa U-6. Już jednak od września 1935 roku, wszystkie jednostki IIA znajdowały się w Szkole Zwalczania Okrętów Podwodnych w celu szkolenia załóg w zakresie technicznym. W 1937 roku jednostki IIA utworzyły Flotyllę Szkoły U-Bootów i Grupę Treningową Szkoły U-Bootów.
qas: question: Dlaczego nowo wybudowane okręty zostały ostatecznie inaczej zaszeregowane?
answers: text: Zawarcie jednak układu z Wielką Brytanią spowodowało, że marynarka mogła wybudować więcej okrętów, niż się spodziewała, i rozdzielanie ich między jednostki nawodne było niepraktyczne
answer_end: 182
generative_answer: zawarcie układu z Wielką Brytanią spowodowało, że marynarka mogła wybudować więcej okrętów, niż się spodziewała, i rozdzielanie ich między jednostki nawodne było niepraktyczne

question: Jakie jednostki wchodziły w skład flotylli szkolnej w Neustadt?
answers: text: U-1 z Klausem Ewerthem, U-2 z Hermanem Michahellesem, U-3 pod dowództwem Hansa Meckela, U-4 z Hannesem Weingärtnerem, U-5 pod dowództwem Rolfa Dau'a oraz dowodzony przez Ludwiga Mathesa U-6
answer_end: 910
generative_answer: U-1, U-2, U-3, U-4, U-5, U-6

question: Do czego miały być przeznaczone kolejne jednostki IIA i IIB oddawane do użytku od 1935 roku?
answers: text: działalności szkoleniowo-treningowej
answer_end: 370
generative_answer: działalności szkoleniowo-treningowej

question: Kto sprawował funkcję dowódcy flotylli szkolnej w Neustadt?
answers: text: Kurta Slevogta
answer_end: 707
generative_answer: Kurt Slevogta