Korzeń

Korzeń (łac. radix) – organ roślinny, część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i sole mineralne, przytwierdza rośliny do podłoża, a u roślin wieloletnich może pełnić funkcję organu spichrzowego. W wyniku przystosowania do warunków środowiska korzenie poszczególnych grup ekologicznych roślin pełnią dodatkowe funkcje.
Młode korzenie okryte są ryzodermą wytwarzającą włośniki, dodatkowo zwiększające jej powierzchnię. Stanowi ona układ chłonny pobierający wodę i sole mineralne. Pobrane substancje poprzez warstwę kory pierwotnej przenoszone są do wiązek przewodzących tworzących walec osiowy. Trudno przepuszczalna dla wody warstwa komórek kory pierwotnej (śródskórnia) umożliwia kontrolowany, aktywny transport substancji do wiązek drewna. Wiązki łyka zapewniają z kolei dostarczanie do podziemnej części rośliny substancji organicznych powstałych w procesie fotosyntezy. Starsze korzenie przyrastając na grubość uzyskują odmienną budowę, a zdolność wchłaniania roztworu glebowego jest w dużym stopniu przez nie tracona. Budowa anatomiczna korzeni jest w niewielkim stopniu zróżnicowana wśród grup taksonomicznych roślin naczyniowych, ulega natomiast znacznym modyfikacjom w korzeniach wyspecjalizowanych do pełnienia dodatkowych funkcji.
Korzeń występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u rogatków, pływaczy i wolfii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.
Ze względu na sposób powstawania wyróżnia się korzeń pierwotny rozwijający się z zawiązka korzenia zarodkowego, korzenie boczne powstające jako odgałęzienia korzenia głównego w strefie różnicowania oraz korzenie przybyszowe powstające zwykle w części pędowej rośliny lub z korzeni w strefie ich budowy wtórnej. Korzenie tworzą silnie rozczłonkowany układ penetrujący podłoże, nazywany systemem korzeniowym. Stanowi on dolny biegun osiowych organizmów roślinnych, u których górny biegun to pęd. Korzenie w odróżnieniu od pędu nie wykształcają liści i zwykle rosną w dół, najczęściej są niezielone, choć niektóre korzenie powietrzne mogą zawierać chlorofil. Innymi, obok korzeni, podziemnymi organami roślin są też kłącza stanowiące podziemny fragment pędu.

context: Korzenie proteoidowe zostały opisane w roku 1960. Składają się z korzenia głównego o wyjątkowo licznych, lecz krótkich korzeniach bocznych. Ich występowanie początkowo stwierdzono u roślin z rodziny Proteaceae, stąd nazwa korzeni. Później korzenie o podobnej budowie zostały wykryte także u roślin z rodzin: Betulaceae, Casuarinaceae, Elaeagnaceae, Mimosaceae, Fabaceae, Moraceae i Myricaceae. Korzenie te są adaptacją do warunków niedoboru fosforu, żelaza i azotu. Liczne korzenie boczne mogą zwiększać powierzchnię chłonną w stosunku do typowego korzenia 140–300 razy. Poprawa wydajności pobierania związków mineralnych jest również związana z wydzielaniem przez korzenie karboksylanów, fenoli oraz wody. Wydzieliny zwiększają rozpuszczalność trudno przyswajalnych składników odżywczych. Wyróżniane są dwa główne typy korzeni proteoidowych. Typ pojedynczy, gdy korzeń główny i liczne korzenie boczne mają kształt szczotki do mycia butelek oraz typ złożony, gdy roślina wykształca wiele rozgałęzionych korzeni tworzących zwartą matę w organicznej warstwie gleby.
qas: question: Skąd wynika ich nazwa?
answers: text: Ich występowanie początkowo stwierdzono u roślin z rodziny Proteaceae
answer_end: 209
generative_answer: Ich występowanie początkowo stwierdzono u roślin z rodziny Proteaceae

question: Do czego pozwalają się przystosować?
answers: text: do warunków niedoboru fosforu, żelaza i azotu
answer_end: 464
generative_answer: do warunków niedoboru fosforu, żelaza i azotu

question: W jaki sposób substancje wydzielane przez te korzenie wpływają na ich wydajność pobierania?
answers: text: zwiększają rozpuszczalność trudno przyswajalnych składników odżywczych
answer_end: 788
generative_answer: zwiększają rozpuszczalność trudno przyswajalnych składników odżywczych

question: Dlaczego liczne korzenie boczne pomagają rośliną przetrwać w warunkach niedoboru pewnych substancji?
answers: text: mogą zwiększać powierzchnię chłonną w stosunku do typowego korzenia 140–300 razy
answer_end: 569
generative_answer: mogą zwiększać powierzchnię chłonną w stosunku do typowego korzenia 140–300 razy

question: Co kształtem przypomina typ pojedynczy tych korzeni?
answers: text: szczotki do mycia butelek
answer_end: 940
generative_answer: szczotkę do mycia butelek

context: Najważniejsze i najczęściej spotykane funkcje korzeni to dostarczanie roślinie wody wraz z substancjami odżywczymi oraz przytwierdzenie rośliny. W korzeniu zachodzi wiele reakcji ważnych dla metabolizmu rośliny. Szacuje się, że 15–27% substancji organicznych rośliny jest wytwarzanych w korzeniu. Zdolność wchłaniania wody mają głównie drobne młode korzenie. Korzenie z wtórnym przyrostem pełnią funkcję transportową, która jest szczególnie ważna w rozbudowanych systemach korzeniowych. Do korzeni trafia od 5% do 20% węgla organicznego zasymilowanego w wyniku fotosyntezy. W korzeniu syntetyzowanych jest wiele substancji regulatorowych takich jak auksyny, cytokininy, gibereliny, kwas abscysynowy, jasmoniany i poliaminy. W przypadku cytokinin i kwasu abscysynowego korzeń jest głównym miejscem syntezy tych związków. Związki regulatorowe przenoszone są przez drewno do części nadziemnej wpływając na morfogenezę całej rośliny. Korzenie uczestniczą również w odbieraniu informacji ze środowiska, a także modyfikują środowisko glebowe poprzez dostarczanie do niego dodatkowych związków chemicznych. Statolity obecne w centralnych komórkach czapeczki korzeniowej umożliwiają odbiór informacji o kierunku działania siły ciążenia. Korzeń główny wykazuje geotropizm dodatni, korzenie boczne pierwszego rzędu diageotropizm albo plagiogeotropizm. Korzenie wyższych rzędów są ageotropiczne. Zwykle korzenie wykazują fototropizm ujemny oraz szereg chemotropizmów pozwalających na wzrost w kierunku zasobów niezbędnych dla roślin, najważniejszym z nich jest hydrotropizm. Eskudaty korzeniowe zmieniają rozpuszczalność soli mineralnych, wpływają pozytywnie lub negatywnie na rozwój innych organizmów obecnych w glebie, przede wszystkim bakterii, grzybów i owadów. Ważny ekologicznie jest też udział korzeni w tworzeniu związków mutualistycznych, głównie mikoryzy oraz brodawek korzeniowych.
qas: question: Jakie są główne funkcje tych części organizmu?
answers: text: dostarczanie roślinie wody wraz z substancjami odżywczymi oraz przytwierdzenie rośliny
answer_end: 143
generative_answer: dostarczanie roślinie wody wraz z substancjami odżywczymi oraz przytwierdzenie rośliny

question: Czy korzenie biorą udział w procesach metabolicznych?
answers: text: W korzeniu zachodzi wiele reakcji ważnych dla metabolizmu rośliny
answer_end: 210
generative_answer: tak

question: Jakie substancje chemiczne składają się na pełną listę środków syntetyzowanych w tej części rośliny?
plausible_answers: text: auksyny, cytokininy, gibereliny, kwas abscysynowy, jasmoniany i poliaminy
answer_end: 722
generative_answer: auksyny, cytokininy, gibereliny, kwas abscysynowy, jasmoniany i poliaminy

question: Czy istnieją części rośliny odpowiadające za syntezę większej ilości cytokinin niż korzeń?
answers: text: W przypadku cytokinin i kwasu abscysynowego korzeń jest głównym miejscem syntezy tych związków
answer_end: 818
generative_answer: nie

question: W jaki sposób korzenie wpływają na właściwości otaczającej je gleby?
answers: text: poprzez dostarczanie do niego dodatkowych związków chemicznych
answer_end: 1098
generative_answer: poprzez dostarczanie do niej dodatkowych związków chemicznych