ORP Sokół (1940)

ORP Sokół (N.97) – polski okręt podwodny z czasów II wojny światowej. Należał do brytyjskiego typu U, został wydzierżawiony przez Polską Marynarkę Wojenną, polską banderę podniesiono na nim 19 stycznia 1941 roku. W trakcie służby we flocie polskiej odbył dwie kampanie na Morzu Śródziemnym. Operując z baz na Malcie, a następnie w Bejrucie, odniósł sukcesy w wojnie podwodnej przeciw żegludze państw Osi, zatapiając co najmniej 14 jednostek przeciwnika: 13 statków i 1 jednostkę wojenną. Dzięki sukcesom bojowym „Sokół” wraz z bliźniaczym „Dzikiem” zyskał sobie miano Terrible Twins („straszne bliźniaki”). Po zakończeniu działań wojennych „Sokół” został zwrócony Royal Navy, po czym zezłomowany w 1949 roku.

context: Okręt opuścił Portsmouth 9 września i sześć dni później przybył do Gibraltaru. Po kolejnych czterech dniach wyszedł na patrol u wybrzeży Sycylii, biorąc udział w osłonie konwoju z zaopatrzeniem dla Malty (operacja „Halberd”). Nie napotykając przeciwnika, „Sokół” zakończył patrol, wchodząc 1 października 1941 roku do portu w La Valetta, gdzie dołączył do 10. Flotylli Okrętów Podwodnych. W pierwszy patrol bojowy z Malty „Sokół” wyruszył 9 października, z zadaniem zaatakowania konwoju płynącego z Neapolu do Trypolisu, jednak ponieważ konwój rozbiło alianckie lotnictwo, został po dwóch dniach zawrócony do bazy. W trakcie następnego patrolu (od 23 października do 3 listopada 1941 roku) na Morzu Tyrreńskim zaatakował 28 października, w pobliżu wyspy Ischia, płynący w wykrytym konwoju włoski krążownik pomocniczy „Cittá di Palermo”. Polski okręt wystrzelił cztery torpedy, a kapitan Karnicki, polegając na obserwacji przez peryskop bojowy, zameldował o trafieniu w cel przynajmniej jednej z nich. Włoski okręt miał zostać zatopiony lub przynajmniej poważnie uszkodzony, co potwierdziła również komórka brytyjskiego wywiadu na Malcie i taki wynik ataku podawały starsze źródła. W rzeczywistości torpedy bądź chybiły celu, bądź eksplodowały przedwcześnie, ponieważ według nowszych badań, między innymi w archiwach włoskich i niemieckich, „Cittá di Palermo” już 19 listopada 1941 roku szedł w kolejnym konwoju do Afryki Północnej i był atakowany przez alianckie lotnictwo, co byłoby niemożliwe w przypadku trafienia go torpedą przez polską jednostkę. Ostatecznie włoski krążownik pomocniczy został zatopiony 5 stycznia 1942 roku przez brytyjski okręt podwodny „Proteus”. Jeszcze podczas tego samego patrolu, w nocy 2 listopada, w pobliżu wyspy Marettimo, „Sokół” napotkał płynący do Palermo włoski frachtowiec „Balilla”. Po zatrzymaniu statku i ewakuacji jego załogi polscy artylerzyści skutecznie ostrzelali cel. „Balilla” zatonął w ciągu kilkunastu minut, w odległości około 20 mil morskich od północno-zachodniego wybrzeża Sycylii. Według innych źródeł współudział w zatopieniu frachtowca miał brytyjski okręt podwodny „Utmost”, ale wydaje się to nieprawdopodobne, ponieważ dzień wcześniej storpedował on włoski parowiec „Marigola” u brzegów Tunezji, w odległości około 190 mil morskich od miejsca ataku „Sokoła” i w innym sektorze operacyjnym. Następnego dnia, po powrocie na Maltę, „Sokół” był wizytowany przez generała Władysława Sikorskiego. W uznaniu dokonań i zasług dowódcy i załogi okrętu, kapitan Borys Karnicki został przezeń osobiście odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, a załoga – Krzyżami Walecznych. Na spotkaniu z załogą Naczelny Wódz przekazał marynarzom Jolly Rogera, którego wywieszano po każdym zwycięskim patrolu, dokumentując sukcesy jednostki.
qas: question: Jak nazywała się operacja, która miała na celu dowiezienie zaopatrzenia na Maltę?
answers: text: Halberd
answer_end: 222
generative_answer: Halberd

question: Kiedy "Sokół" zaczął patrol bojowy z Malty?
answers: text: 9 października
answer_end: 453
generative_answer: 9 października

question: Jaki order otrzymał Borys Karnicki?
answers: text: Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari
answer_end: 2601
generative_answer: Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

question: Czy załoga "Sokoła" otrzymała jakieś odznaczenie?
answers: text: a załoga – Krzyżami Walecznych
answer_end: 2633
generative_answer: tak

question: Kiedy "Sokół" zatopił włoski krążownik?
answers: text: 5 stycznia 1942
answer_end: 1624
generative_answer: 5 stycznia 1942

context: „Sokół” dotarł do Devonport 31 marca 1944 roku, po czym został skierowany na kolejny remont do Blyth, który zakończył się we wrześniu 1944 roku. Następnie okręt został wraz z „Dzikiem” przydzielony do 9. Flotylli Okrętów Podwodnych w Dundee, odbywając patrole bojowe u wybrzeży norweskich oraz biorąc udział w ćwiczeniach z udziałem marynarki i lotnictwa. 12 grudnia 1944 roku dowództwo okrętu zdał kapitan Koziołkowski, tymczasowo zastąpiony na tym stanowisku przez komandora podporucznika Bolesława Romanowskiego (dowódcę grupy polskich okrętów podwodnych w 9. Flotylli), a następnie przez kapitana marynarki Tadeusza Bernasa. Po zakończeniu działań wojennych „Sokół” przeszedł do Hartlepool, a wiosną 1946 roku – do Harwich. Ostatecznie okręt zwrócono Royal Navy 27 lipca 1946 roku, co potwierdzał rozkaz dzienny szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej nr 42. Pozostający w rezerwie okręt został ostatecznie złomowany w 1949 roku.
qas: question: W jakim mieście przebywał ten statek 31 marca 1944 roku?
answers: text: Devonport
answer_end: 27
generative_answer: Devonport

question: Do jakiej jednostki dołączył razem z okrętem „Dzik”? 
answers: text: 9. Flotylli Okrętów Podwodnych w Dundee
answer_end: 240
generative_answer: 9. Flotylli Okrętów Podwodnych w Dundee

question: Kto przejął na stałe stanowisko dowódcy okrętu po Koziołkowskim?
plausible_answers: text: Bolesława Romanowskiego
answer_end: 514
generative_answer: Bolesław Romanowski

question: Co stało się z „Sokołem” w 1949 roku?
answers: text: został ostatecznie złomowany
answer_end: 918
generative_answer: został ostatecznie złomowany

question: Co stało się z tym statkiem po zakończeniu działań wojennych?
answers: text: przeszedł do Hartlepool
answer_end: 693
generative_answer: przeszedł do Hartlepool