Laurens Janszoon Coster

Laurens Janszoon Coster (ur. 1370, zm. 1439/1440 lub ur. 1405, zm. 1484) – holenderski mieszczanin z Haarlemu, rzekomy wynalazca sztuki drukarskiej w Europie.
Spośród konkurentów Johannesa Gutenberga do miana „wynalazcy druku”, Coster zyskał największy rozgłos. Choć przekaz przypisujący mu tę zasługę pojawił się stosunkowo późno w porównaniu z innymi pretendentami (dopiero w drugiej połowie XVI wieku), to właśnie jego osoba najdłużej wzbudzała dyskusje i ostre spory pośród badaczy historii druku, stając się tematem wielu prac. Część uczonych broniła poglądu o pierwszeństwie Holendra przed Gutenbergiem, część zwalczała taką koncepcję, pojawiły się też próby przypisania Costerowi części zasług lub dzieła udoskonalenia druku. Ostatecznie jednak nie udało się potwierdzić opowieści o Costerze. Najprawdopodobniej spod jego ręki wychodziły jedynie książki blokowe, choć być może pracował nad udoskonaleniem techniki powielania tekstów.

context: Po raz pierwszy przypisano Costerowi wynalezienia druku w drugiej połowie XVI wieku, w dziele Batavia autorstwa Hadriana Juniusa (1511–1575), wydanym w Lejdzie w roku 1568 lub 1588 roku. Wedle zawartej tam relacji, Holender z Haarlemu opracował nowy sposób powielania tekstu w ciągu 1440 roku. Początkowo, biegły w drzeworytnictwie, dla zabawy swoich wnucząt wycinał drewniane czcionki z literami do odbijania na papierze. Z czasem zaczęły im służyć jako „pomoce” w nauce czytania i pisania. Następnie Coster przeszedł od tego do ksylografii, by w niedługim czasie zacząć wykonywać czcionki z ołowiu i ostatecznie z cyny. Korzystając z nich rozpoczął drukowanie, udoskonaliwszy jeszcze z zięciem Tomasem Pieterszoonem atrament, a jego pierwszą książką, powieloną nową metodą, było Spiegel ouzer behoudnisse (łac. Speculum humanae salvationis). Od tego momentu Coster zaczął ściągać kupców po książki oraz robotników do powiększonego warsztatu, bowiem sam nie mógł podołać wydawaniu kolejnych tekstów. Jednak jego pomocnik, Johannes Faustus z Moguncji, w Wigilię Bożego Narodzenia 1440 roku, ukradł mu wszystkie czcionki. Uciekł do Amsterdamu, stamtąd zaś przeniósł się do Kolonii, a ostatecznie osiadł w rodzinnym mieście. Tam założył drukarnię, wydając Doctrinale, podręcznik gramatyki łacińskiej Aleksandra de Villa Dei, i Tractatus Piotra Hiszpana. W ten sposób miał rozpowszechnić się wynalazek Holendra. Junius podał, że całą opowieść przekazali mu nauczyciel Nicolaus Gaal i burmistrz Haarlemu, Quirinus Thalesius, ci zaś poznali ją od osiemdziesięcioletniego Cornelisa, księgarza i introligatora, w młodości pracownika Costera, który znał też Faustusa.
qas: question: Co robił Coster, żeby zapewnić rozrywkę swoim wnukom, zgodnie z treścią dzieła Batavia?
answers: text: wycinał drewniane czcionki z literami do odbijania na papierze
answer_end: 421
generative_answer: wycinał drewniane czcionki z literami do odbijania na papierze

question: Kto pomógł Costerowi w ulepszaniu atramentu?
answers: text: Tomasem Pieterszoonem
answer_end: 717
generative_answer: Tomas Pieterszoon

question: Dlaczego Holender zaczął sprowadzać do swojego warsztatu robotników?
answers: text: sam nie mógł podołać wydawaniu kolejnych tekstów
answer_end: 999
generative_answer: sam nie mógł podołać wydawaniu kolejnych tekstów

question: Jakie teksty wydrukował w Amsterdamie były pomocnik Costera?
answers: text: Doctrinale, podręcznik gramatyki łacińskiej Aleksandra de Villa Dei, i Tractatus Piotra Hiszpana
answer_end: 1350
generative_answer: Doctrinale, podręcznik gramatyki łacińskiej Aleksandra de Villa Dei, i Tractatus Piotra Hiszpana

question: W jakim mieście znajdowała się drukarnia Costera?
plausible_answers: text: Lejdzie
answer_end: 159
generative_answer: Lejdzie