Dilofozaur

Dilofozaur (Dilophosaurus) – rodzaj dinozaura, teropoda żyjącego w Ameryce Północnej w epoce jury wczesnej, około 193 milionów lat temu. Trzy szkielety odkryto w północnej Arizonie w 1940, dwa najlepiej zachowane zebrano w 1942. Największą kompletnością cechuje się holotyp umieszczony początkowo w nowym gatunku rodzaju megalozaur jako M. wetherilli przez Samuela Wellesa w 1954. Welles znalazł większy szkielet należący do tego samego gatunku w 1964. Zrozumiał, że zwierzę nosiło grzebienie na czaszce i przeniósł je do odrębnego rodzaju Dilophosaurus w 1970, tworząc Dilophosaurus wetherilli. Nazwa rodzajowa oznacza "dwugrzebieniowego jaszczura", epitet gatunkowy upamiętnia Johna Wetherilla, członka rady Nawaho. Później znaleziono kolejne okazy, w tym młodocianego. Zwierzęciu przypisano też odciski stóp, w tym ślady odpoczynku. Kolejny gatunek, Dilophosaurus sinensis z Chin, nazwano w 1993, jednak później przeniesiono go do odrębnego rodzaju sinozaur.
Mierząc około 7 m długości i ważąc jakieś 400 kg, dilofozaur należał do najwcześniejszych wielkich dinozaurów drapieżnych, chociaż był mniejszy od późniejszych teropodów. Cechował się smukłością i lekką budową, miał proporcjonalnie dużą, ale delikatną czaszkę. Pysk miał wąski, a w szczęce poniżej nozdrza była przerwa bądź zagięcie. Para podłużnych, płytowatego kształtu grzebieni sterczała na czaszce, przypominając dzisiejsze kazuarowate. Żuchwa była smukła i delikatna z przodu, z tyłu głęboka. Długie, zakrzywione, cienkie zęby były spłaszczone bocznie. Te umocowane w żuchwie ustępowały wielkością górnym odpowiednikom. Większość z nich cechowało ząbkowanie przedniego i tylnego brzegu. Długa szyja wspierała się na wydrążonych kręgach, bardzo lekkich. Silne kończyny górne miały długie i smukłe kości. Ręce kończyły się czterema palcami: pierwszy był krótki, ale zakończony dużym pazurem, następne były dłuższe i smuklejsze, zaopatrzone w mniejsze pazury, ostatni palec był szczątkowy. Kość udowa była masywna, stopy tęgie, palce zakończone dużymi szponami.
Dilophosaurus należy do rodziny dilofozaurów wraz z drakowenatorem. Grupa ta leży na drzewie rodowym dinozaurów pomiędzy Coelophysidae i późniejszymi teropodami. Dilophosaurus prowadził aktywny tryb życia, poruszał się na dwóch nogach, mógł polować na dużą zdobycz, ale także żywić się mniejszymi zwierzętami, także rybami. Nie poznano funkcji grzebieni. Do walki były zbyt słabe, ale mogły służyć w popisach godowych w doborze płciowym czy do rozpoznawania się zwierząt tego samego gatunku. Zwierzęta mogły rosnąć szybko, przybierając na wadze 30-35 kg rocznie na początku swego życia. Holotyp przedstawia liczne paleopatologie, jak wygojone urazy i objawy anomalii rozwojowych. Dilophosaurus znany jest z formacji Kayenta – żył wśród takich dinozaurów, jak megapnozaur i Sarahsaurus. Przedstawiono go w "Parku Jurajskim", zarówno powieści, jak i filmie, gdzie wyposażono go w fikcyjną zdolność plucia jadem i rozwijania kołnierza na szyi, zmniejszono go też względem rzeczywistych wymiarów. W 2017 dilofozaur uznany został za dinozaura stanowego Connecticut.

context: Welles widział w dilofozaurze megalozauroida w 1954, jednak później zmienił zdanie – w 1970, po odkryciu grzebieni. W 1974 Welles i amerykański paleontolog Robert A. Long ulokowali dilofozaura wśród ceratozaurów. W 1984 Welles odkrył u Dilophosaurus cechy zarówno celurozaurów, jak i karnozaurów, dwóch głównych grup, na jakie podzielono teropody, opierając się na rozmiarach ciała, i zasugerował nieadekwatność takiego podziału. Widział Dilophosaurus jako najbliższego tym teropodom, które zazwyczaj włączano do rodziny haltikozaurów, zwłaszcza lilienszternowi.
qas: question: Czy Welles na początku mylił się w sprawie Dilofozaura?
answers: text: Welles widział w dilofozaurze megalozauroida w 1954, jednak później zmienił zdanie – w 1970, po odkryciu grzebieni
answer_end: 114
generative_answer: tak

question: Za jaki typ dinozaura na początku Welles uważał Dilofozaura?
answers: text: megalozauroida
answer_end: 44
generative_answer: megalozauroida

question: W którym roku Welles odkrył grzebienie Dilofozaura?
answers: text: 1970
answer_end: 91
generative_answer: 1970

question: Z jakiego kraju pochodzi naukowiec Welles?
plausible_answers: text: amerykański
answer_end: 143
generative_answer: Ameryki

question: Kto współpracował z Wellesem nad Dilofozaurem? 
answers: text: Robert A. Long
answer_end: 170
generative_answer: Robert A. Long

context: W 1986 amerykański paleontolog Robert Bakker stwierdził, że Dilophosaurus, z jego masywną szyją i czaszką oraz dużymi zębami szczęki, zaadaptowany był do zabijania dużej zdobyczy i wystarczająco silny, by mógł atakować dużych roślinożerców wczesnej jury. W 1988 Paul zanegował pogląd upatrujący w Dilophosaurus padlinożerny, twierdząc, że wyłącznie padlinożerne zwierzęta lądowe to mit. Stwierdził, że pysk Dilophosaurus był mocniejszy, niż to wcześniej uważano, a wielkie, smukłe zęby szczękowe był bardziej śmiercionośne od pazurów. Paul zasugerował, że dinozaur polował na dużą zwierzynę, taką jak prozauropody, ale też posiadał większe niż inne teropody podobnej wielkości zdolności chwytania małych zwierząt. Paul przedstawił Dilophosaurus odbijające się ogonem podczas potyczek z wrogiem, podobnie jak to się obserwuje u kangurów.
qas: question: Jakie wnioski na temat tego rodzaju dinozaura wysnuł w 1986 roku Robert Bakker?
answers: text: stwierdził, że Dilophosaurus, z jego masywną szyją i czaszką oraz dużymi zębami szczęki, zaadaptowany był do zabijania dużej zdobyczy i wystarczająco silny, by mógł atakować dużych roślinożerców wczesnej jury
answer_end: 253
generative_answer: stwierdził, że Dilophosaurus, z jego masywną szyją i czaszką oraz dużymi zębami szczęki, zaadaptowany był do zabijania dużej zdobyczy i wystarczająco silny, by mógł atakować dużych roślinożerców wczesnej jury

question: Czy Paul uważał że nie istnieją zwierzęta lądowe, które żywią się jedynie padliną?
answers: text: W 1988 Paul zanegował pogląd upatrujący w Dilophosaurus padlinożerny, twierdząc, że wyłącznie padlinożerne zwierzęta lądowe to mit
answer_end: 385
generative_answer: tak

question: Co na temat pyska tego dinozaura uważał Paul?
answers: text: był mocniejszy, niż to wcześniej uważano
answer_end: 461
generative_answer: był mocniejszy, niż to wcześniej uważano

question: Do jakich współcześnie żyjących zwierząt porównał dilofozaura Paul?
plausible_answers: text: kangurów
answer_end: 835
generative_answer: kangurów

question: Jaki gatunek dinozaurów stanowił pożywienie dilofozaura, według Paula?
answers: text: prozauropody
answer_end: 613
generative_answer: prozauropody