Bitwa pod Bornholmem (1457)

I bitwa pod Bornholmem – starcie trzech uzbrojonych okrętów gdańskich z duńsko-inflanckim konwojem w nocy z 14 na 15 sierpnia 1457 roku koło Bornholmu, podczas wojny trzynastoletniej, zakończone taktycznym zwycięstwem floty gdańskiej; największa stoczona na pełnym morzu bitwa wojny i według polskich historyków symbol zwycięskiej wojny morskiej pomiędzy Gdańskiem a Danią.
Królestwo Danii, rządzone przez króla Christiana I Oldenburga, negatywnie zareagowało na inkorporację państwa krzyżackiego do Korony Królestwa Polskiego i podjęło współpracę z zakonem krzyżackim, zwalczając gdańską żeglugę. Jednocześnie Dania dążyła do opanowania części ziem Zakonu, uzależniając zbrojną interwencję od posiadania portów na południowym wybrzeżu Bałtyku. Pomimo niechęci Zakonu do oddania duńskiemu sojusznikowi kontroli nad którymkolwiek z miast portowych na wodach i wybrzeżach Bałtyku doszło do eskalacji działań przeciwko żegludze przeciwnika oraz wzajemnej konfiskaty towarów. W reakcji na blokowanie szlaków handlowych Gdańsk uzbroił statki handlowe oraz rozwinął bezprecedensową w historii Polski akcję kaperską, mobilizując flotę uzbrojonych statków prywatnych do atakowania jednostek, portów i wybrzeży pod kontrolą Danii. Zwycięstwo floty gdańskiej nad duńskim konwojem 15 sierpnia 1457 roku w znacznym stopniu przyczyniło się do zawarcia korzystnego dla Polski rozejmu z Królestwem Danii 28 lipca 1458 roku, co pozbawiło krzyżaków jedynego sojusznika aktywnie uczestniczącego w działaniach zbrojnych wojny trzynastoletniej.

context: Edmund Kosiarz uznał, że wynik bitwy był sukcesem statków gdańskich, które uniknęły poważnego zagrożenia ze strony przeważającego liczebnie przeciwnika. Władysław Konopczyński wysoko ocenił symboliczne znaczenie bitwy jako przerwanie duńskiej blokady powstańczych portów i „świetny przykład dany przez Gdańsk”. Zdaniem Krzysztofa Baczkowskiego sukces floty gdańskiej „stworzył podwaliny pod rozwój polskiej floty kaperskiej”, a Andrzej Nowak określa zwycięstwo pod Bornholmem jako „datę symboliczną pierwszego święta polskiej (gdańskiej) bandery”. Zdaniem Józefa Dyskanta największa z bitew morskich pierwszej połowy wojny trzynastoletniej była efektem przypadkowego spotkania dwóch flot, a atak floty gdańskiej – wykorzystaniem sprzyjających okoliczności. Marian Biskup uznał, że bitwa pod Bornholmem to „największy sukces Gdańszczan”, „którego znaczenia nie należy przeceniać”.
qas: question: Co według Kosiarza przyczyniło się do takiego rezultatu bitwy?
answers: text: statków gdańskich, które uniknęły poważnego zagrożenia ze strony przeważającego liczebnie przeciwnika
answer_end: 151
generative_answer: statki gdańskie, które uniknęły poważnego zagrożenia ze strony przeważającego liczebnie przeciwnika

question: Na jakie symboliczne znaczenie tego starcia wskazuje Konopczyński?
answers: text: przerwanie duńskiej blokady powstańczych portów i „świetny przykład dany przez Gdańsk”
answer_end: 309
generative_answer: przerwanie duńskiej blokady powstańczych portów i "świetny przykład dany przez Gdańsk"

question: Co stanowi to zwycięstwo dla Nowaka?
answers: text: datę symboliczną pierwszego święta polskiej (gdańskiej) bandery
answer_end: 545
generative_answer: datę symboliczną pierwszego święta polskiej (gdańskiej) bandery

question: Czy była to największa z bitew stoczonych na morzu w trakcie pierwszej połowy wojny trzynastoletniej?
answers: text: Zdaniem Józefa Dyskanta największa z bitew morskich pierwszej połowy wojny trzynastoletniej była efektem przypadkowego spotkania dwóch flot
answer_end: 687
generative_answer: tak

context: W XV wieku obok łuków, kusz i maszyn miotających na wyposażenie okrętów zaczęła wchodzić prymitywna artyleria, a załoga posługiwała się także hakownicami i ręcznymi samopałami. Zawodność zarówno dział, jak i produkowanego z węgla drzewnego, siarki i saletry prochu oraz długi, dochodzący do 15 minut czas ładowania armat sprawiały, że artyleria ogniowa w trakcie wojny trzynastoletniej odgrywała jedynie pomocniczą rolę w pierwszej, wstępnej fazie bitwy morskiej, a walkę na odległość prowadzono głównie za pomocą tradycyjnej broni strzeleckiej. Ze względu na zdobywczy charakter okrętów działających w ramach systemu kaperskiego podstawowym sposobem walki był abordaż, umożliwiający przejęcie nieprzyjacielskiej jednostki. W tym celu okręty kaperskie obsadzano uzbrojoną załogą, w przybliżeniu sześć razy liczniejszą niż załoga statku handlowego podobnej wielkości. Przepisy hanzeatyckie szczegółowo określające liczbę marynarzy i żołnierzy na statkach w ten sposób, że 1 marynarz przypadał na 5-6 łasztów pojemności, a jeden żołnierz na jeden łaszt pojemności, nie były rygorystycznie przestrzegane. Podobnie uzbrajano okręty handlowe poruszające się w obszarze zagrożenia, okrętując uzbrojoną eskortę.
qas: question: Z jakich narzędzi korzystała załoga piętnastowiecznych okrętów?
answers: text: hakownicami i ręcznymi samopałami
answer_end: 175
generative_answer: hakowców i ręcznych samopałów

question: Z jakich materiałów wykonywano w tamtych czasach proch?
answers: text: węgla drzewnego, siarki i saletry
answer_end: 257
generative_answer: węgla drzewnego, siarki i saletry

question: Jakie czynniki powodowały, że podczas tego konfliktu rola artylerii ogniowej nie była zbytnio istotna?
answers: text: Zawodność zarówno dział, jak i produkowanego z węgla drzewnego, siarki i saletry prochu oraz długi, dochodzący do 15 minut czas ładowania armat
answer_end: 320
generative_answer: Zawodność zarówno dział, jak i produkowanego z węgla drzewnego, siarki i saletry prochu oraz długi, dochodzący do 15 minut czas ładowania armat

question: Dlaczego podczas tego konfliktu, najczęściej wybieranym rodzaj ataku był abordaż?
answers: text: Ze względu na zdobywczy charakter okrętów działających w ramach systemu kaperskiego
answer_end: 629
generative_answer: Ze względu na zdobywczy charakter okrętów działających w ramach systemu kaperskiego

question: Jak prezentowały się surowo przestrzegane przez wszystkie strony konfliktu przepisy, regulujące liczbę marynarzy i żołnierzy obecnych na okrętach?
plausible_answers: text: 1 marynarz przypadał na 5-6 łasztów pojemności, a jeden żołnierz na jeden łaszt pojemności
answer_end: 1061
generative_answer: 1 marynarz przypadał na 5-6 łasztów pojemności, a jeden żołnierz na jeden łaszt pojemności