Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Szczebrzeszynie

Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy – prawosławna cerkiew filialna w Szczebrzeszynie. Należy do parafii św. Jerzego w Biłgoraju, w dekanacie Zamość diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Budynek został w swojej obecnej postaci wzniesiony w XVI w., na fundamentach starszej świątyni. Być może ta wcześniejsza świątynia to pierwszy katolicki kościół św. Mikołaja, który ufundował ok. 1394 Dymitr z Goraja ówczesny właściciel Szczebrzeszyna. Andrzej Górka prawdopodobnie przejął od katolików kościół i przekształcił go na zbór kalwiński. Mała liczba protestantów nie potrzebowała do użytku tak dużego obiektu sakralnego i Górkowie przekazali go wyznawcom prawosławia. Jednocześnie Andrzej i Stanisław Górkowie przekazali fundusze na przebudowę świątyni. Przez pierwsze kilka dziesięcioleci funkcjonowania była to cerkiew prawosławna, po 1596 przyjęła unię. W jurysdykcji diecezji chełmskiej pozostawała do jej likwidacji, przeprowadzonej przez władze carskie w 1875. W okresie, gdy cerkiew w Szczebrzeszynie należała do unitów, została kilkakrotnie wyremontowana i przebudowana, przez co zatraciła cechy wschodniochrześcijańskiej architektury sakralnej. Na przełomie XVIII i XIX w. do wnętrza świątyni wstawiono wzorowane na łacińskich ołtarze główny i boczne, które usunięto w czasie przebudowy w latach 1867–1870.
Po wejściu w życie ukazu tolerancyjnego cara Mikołaja II zdecydowana większość wiernych parafii szczebrzeszyńskiej, zmuszonych wcześniej do przyjęcia prawosławia, przeszła do Kościoła rzymskokatolickiego. Cerkiew pozostała jednak czynna do 1915, tj. do momentu, gdy w mieście przebywali rosyjscy urzędnicy i wojskowi. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę nie została ponownie otwarta, gdyż w Szczebrzeszynie pozostały tylko dwie osoby wyznania prawosławnego. W 1938 znajdowała się na liście cerkwi przeznaczonych do zniszczenia w ramach akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej, jednak po protestach mieszkańców jej rozbiórka została przerwana.
Po II wojnie światowej obiekt przeszedł na własność Skarbu Państwa. Początkowo użytkowany jako magazyn, a następnie całkowicie porzucony, z czasem uległ całkowitej dewastacji. W 2006 zrujnowaną cerkiew otrzymał na własność Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny. W latach 2008–2010 obiekt został poddany gruntownemu remontowi, w czasie którego odkryte i odsłonięte zostały siedemnastowieczne malowidła ścienne, a ikonostas, zniszczony w czasie I wojny światowej, odrestaurowany.
Świątynia jest najstarszym obiektem sakralnym będącym w posiadaniu PAKP. Znajduje się w przy ulicy Sądowej 11. Została wpisana do rejestru zabytków 24 listopada 1956 i 24 marca 1970 pod nr A/474.

context: Świątynia w Szczebrzeszynie należała do eparchii chełmskiej i razem z nią przeszła w 1596, na mocy decyzji biskupa chełmskiego Dionizego, na unię. Nie zachowały się dokumenty, które pozwoliłyby ustalić, czy o cerkiew w Szczebrzeszynie toczony był gwałtowny spór między zwolennikami unii i prawosławia, tak, jak miało to miejsce w wielu innych parafiach eparchii chełmskiej. Już w lutym 1620 unicki biskup chełmski Atanazy Pakosta zwołał do Szczebrzeszyna soborczyk duchowieństwa z miejscowego okręgu cerkiewnego (dekanatu), co mogłoby świadczyć o faktycznym, a nie tylko formalnym, przyjęciu unii w miejscowej parafii. Mimo to jeszcze w 1670 Ulryk Werdum w swoim opisie Szczebrzeszyna wskazał, że tylko nieliczni wierni miejscowej cerkwi faktycznie uważali się za katolików, większość pozostawała przy prawosławiu. W 1751 do unickiej cerkwi w Szczebrzeszynie uczęszczało ok. 293 wiernych, z czego jedynie 47 pochodziło z samego miasta. Było to wynikiem sukcesywnej utraty wiernych na rzecz Kościoła rzymskokatolickiego, jaka dokonywała się od XV w. i nie ustała po przyjęciu unii.
qas: question: Na co zamieniono świątynie w Szczebrzeszynie?
answers: text: na unię
answer_end: 145
generative_answer: na unię

question: Kto był właścicielem świątyni w Szczebrzeszynie?
answers: text: eparchii chełmskiej
answer_end: 59
generative_answer: eparchia chełmska

question: W którym roku cerkiew przeszła na unię?
answers: text: 1596
answer_end: 89
generative_answer: 1596

question: Jakie imię przyjął biskup w Chełmie?
answers: text: Dionizego
answer_end: 136
generative_answer: Dionizy

question: Ilu wiernych było w Szczebrzeszynie?
plausible_answers: text: 47
answer_end: 907
generative_answer: 47