enelpol/poquad huggingface dataset:
Katastrofa lotu British Airways 38

Katastrofa lotu British Airways 38 – wypadek lotniczy, który wydarzył się 17 stycznia 2008 o godzinie 12:42 w Londynie (Anglia). Boeing 777 linii British Airways rozbił się tuż przed progiem pasa startowego podczas lądowania na lotnisku Heathrow, po ponad dziesięciogodzinnej podróży z Pekinu. Spośród 152 osób znajdujących się na pokładzie (136 pasażerów i 16 osób załogi) nikt nie zginął, a rannych zostało 47 osób. Był to pierwszy poważny wypadek Boeinga 777.
Dochodzenie nie miało długo trwać, śledczy mieli do dyspozycji zachowany niemal w całości samolot, rejestratory parametrów lotu i rozmów w kokpicie, a także wszystkich pasażerów i załogę. Mimo to, po ponad roku od katastrofy – wciąż nie wiadomo było, co spowodowało upadek lotu 38.
W końcu, po setkach godzin testów i symulacji wywnioskowano, że przyczyną katastrofy było osadzanie się lodu w przewodach paliwowych, który następnie zatkał wymienniki ciepła w obu silnikach, co doprowadziło do odcięcia dopływu paliwa.

context: Podczas poszukiwania odpowiedzi wyszło na jaw, że inny Boeing 777 miał podobne problemy. Niespełna 3 lata przed katastrofą na Heathrow, 1 sierpnia 2005 Boeing 777 linii Malaysia Airlines po starcie z Perth w Australii znajdował się na wysokości ponad 11 000 m, kiedy nagle automatyczny pilot uniósł nos maszyny gwałtownie w górę, co mogło doprowadzić do przeciągnięcia. Załoga zdołała opanować sytuację, wyłączając autopilota i przejmując stery. Dochodzenie wykazało, że przyczyną była usterka systemu komputerowego. Badacze katastrofy lotu British Airways zaczęli przypuszczać, że w systemie komputerowym 777 mogą być usterki. Taki wniosek skompromitowałby producenta i oznaczałoby to, że wszystkie Boeingi 777 na całym świecie mogły potencjalnie ulegać katastrofom.
qas: Kiedy miała miejsce katastrofa Boeinga 777 na Heathrow?

Czy załoga samolotu boeinga 777 z 1 sierpnia 2005 przeżyła?

Co było przyczyną incydentu lotniczego z 1 sierpnia 2005?

Czy samoloty Boeinga 777 ulegały katastrofom na całym świecie?

Jaka linia lotnicza badała katastrofę na Heathrow?
Lord Voldemort

Tom Marvolo „Lord Voldemort” Riddle (ur. 31 grudnia 1926, zm. 2 maja 1998) – fikcyjna postać z serii powieści J.K. Rowling Harry Potter, główny antagonista, czarnoksiężnik stojący na czele śmierciożerców. Przez lękających się go najczęściej określany eufemizmami „Ten-Którego-Imienia-Nie-Wolno-Wymawiać” oraz „Sam-Wiesz-Kto”, przez zwolenników nazywany również „Czarnym Panem”.

context: Ponieważ różdżka Voldemorta zawiodła w pierwszym starciu z Harrym, czarnoksiężnik uprowadził Ollivandera, wytwórcę różdżek. Ten powiedział mu o bliźniaczych rdzeniach i doradził użycie innej różdżki. Voldemort zabrał więc różdżkę Lucjuszowi Malfoyowi, jednak i ta nie była w stanie mu pomóc w starciu z Harrym. Voldemort postanowił więc odnaleźć legendarną Czarną Różdżkę. W tym celu udał się do innego wytwórcy różdżek – Gregorowicza, który wyznał, że był w jej posiadaniu, ale została mu ona skradziona wiele lat temu przez pewnego młodzieńca. Okazał się nim Gellert Grindewald – przyjaciel Albusa Dumbledore’a z młodości, a później budzący trwogę czarnoksiężnik. Voldemort odnalazł go w jego własnym więzieniu „Nurmengrad” i dowiedział się, że tym który go pokonał i zdobył Czarną Różdżkę, był Dumbledore. Voldemort wrócił więc do Hogwartu i włamał się do grobowca byłego dyrektora, aby wykraść mu różdżkę.
qas: Z jakiego powodu Voldemort porwał Olivandera?

Jaki był, według Olivandera, powód, dla którego różdżka Voldemorta nie zadziałała prawidłowo?

Kto został pozbawiony różdżki przez Voldemorta w celu pokonania Pottera?

Kto ukradł Gregorowiczowi czarną różdżkę?

Czy Voldemort pokonał Pottera przy użyciu czarnej różdżki?
Tr201

Tr201 – polskie oznaczenie parowozu towarowego amerykańskiej serii S160 nadane parowozom, które zostały przekazane Polsce w ramach pomocy amerykańskiej UNRRA lub przejęte od Niemiec.
Lokomotywy S160, które zostały przekazane Polskim Kolejom Państwowym (PKP) przez USATC, otrzymały oznaczenia Tr203, mimo iż były to parowozy tego samego typu, co Tr201.

context: Już w 1949 została skreślona z inwentarza pierwsza lokomotywa tej serii, Tr201-20. Następna – Tr201-2 w 1952. Kolejne dwie: 25 i 27 zostały skreślone w 1954. Przyczyną tak szybkiej kasacji tych lokomotyw były wypadki.
Decyzją Centralnego Zarządu Trakcji w marcu 1956 obniżono dopuszczalne ciśnienie w kotle z 15,8 do 13 at. W maju 1956 ta sama instytucja ustaliła, że parowozy serii Tr201/203 muszą przechodzić nie naprawy rewizyjne co 3 lata, ale coroczny przegląd zewnętrzny, a co 2 lata również wewnętrzny (co de facto oznaczało coroczny przegląd ogólny i pełną naprawę rewizyjną co dwa lata). Już w latach 50. XX wieku debatowano również nad wycofaniem tej serii ze służby, jednakże braki w taborze i ciężka sytuacja po II wojnie światowej spowodowały, iż lokomotywy te, pomimo ich słabego stanu technicznego, musiały pozostać w służbie. W styczniu 1959, ze względu na przeciążenie zakładów naprawczych taboru kolejowego zdecydowano, iż lokomotywy serii Tr201/203 mogą być dopuszczane na 2,5 roku, gdyż zmniejszenie dopuszczalnego ciśnienia powoduje zmniejszenie uszkodzeń eksploatacyjnych tych maszyn. Obniżenie ciśnienia spowodowało z kolei obniżenie właściwości trakcyjnych. Z tego powodu władze PKP chciały zniesienia tego ograniczenia. Warunkowo w kotłach niebudzących zastrzeżeń technicznych zezwolono na podniesienie ciśnienia do 15 at.
qas: Z jakiego powodu lokomotywy Tr201 tak szybko wychodziły z użytku?

W którym roku wyprodukowano pierwszą lokomotywę Tr201?

W którym roku zdjęto drugą z lokomotyw serii Tr201?

Jakie było dopuszczalne ciśnienie w kotle po 1956?

Dlaczego lokomotyw serii Tr201 nie wycofano całkowicie jeszcze w latach 50.?
Hanna Gill-Piątek

Hanna Beata Gill-Piątek z domu Stachowiak (ur. 13 kwietnia 1974 w Łodzi) – polska polityk, działaczka samorządowa i aktywistka miejska, konsultantka w zakresie rewitalizacji, publicystka, posłanka na Sejm IX kadencji.

context: W latach 2006–2018 należała do Partii Zieloni, w której pełniła funkcję sekretarza Zarządu Krajowego i zasiadała w Radzie Krajowej. Dwukrotnie (w 2006 i 2010) kandydowała na radną Warszawy. Jako przedstawicielka Zielonych w wyborach w 2015 wystartowała do Sejmu z listy Zjednoczonej Lewicy. Współzałożycielka ruchu Tak dla Łodzi. W stowarzyszeniu o tej samej nazwie objęła funkcję sekretarza zarządu. Z ramienia Tak dla Łodzi w wyborach samorządowych w 2018 kandydowała bez powodzenia do rady miasta. W 2019 została koordynatorką nowo powstałej partii Wiosna na okręg piotrkowski, w tym samym roku była też jej kandydatką w wyborach do Parlamentu Europejskiego.
qas: Czy w 2018 roku wywalczyła mandat radnej?

W jakim okresie była członkinią Partii Zieloni?

Jaką funkcję sprawowała w stowarzyszeniu Tak dla Łodzi?

Ile razy starała się o mandat radnej Warszawy?

Startując z jakiej listy zdobyła mandat poselski w wyborach w 2015 roku?
Zadar

Zadar (wł. Zara,, węg. Zára, niem. Jadera) – miasto w Chorwacji, stolica żupanii zadarskiej, siedziba miasta Zadar. Leży w Dalmacji, nad Morzem Adriatyckim. W 2011 roku liczyło 71 471 mieszkańców.

context: Turystyka w Zadarze rozwija się od ponad stu lat – w 1899 powstało tu pierwsze biuro podróży Liburnija, istniejące nieprzerwanie do dziś. Znajduje się tu bardzo interesujące Muzeum Archeologiczne ze zbiorami z czasów starożytnych i średniowiecza. W chorwackich folderach turystycznych stawiane bywa na równi z Dubrownikiem oraz Wenecją. Miasto znane jest ze słynnego wiśniowego likieru Maraschino. Niedaleko przystani promowej, w północno-zachodniej części promenady, w nadbrzeże wbudowane są Morskie Organy (projekt: Nikolai Bašić). Wydają one tony różnej wysokości, w efekcie rytmicznego napełniania falami przyboju rurowej konstrukcji, która połączona jest z „piszczałkami” (te zaś mają wyloty w szczytowym poziomie nawierzchni promenady).
qas: Jakie biuro podróży otwarto na terenie tego miasta w 1899 roku?

Jaki napój jest kojarzony z Zadarem?

Gdzie na terenie Zadaru znajdują się Morskie Organy?

Jakie zjawisko powoduje wydawanie dźwięków przez Morskie Organy?

Jaki instrument został sprowadzony do Zadaru z Wenecji?
SM UC-45

SM UC-45 – niemiecki podwodny stawiacz min z okresu I wojny światowej, jedna z 64 zbudowanych jednostek typu UC II. Zwodowany 20 października 1916 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, został przyjęty do służby w Kaiserliche Marine 18 listopada 1916 roku. W czasie służby operacyjnej w składzie 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte okręt odbył pięć patroli bojowych, w wyniku których zatonęło 12 statków o łącznej pojemności 16 854 BRT. 17 września 1917 roku SM UC-45 zatonął wraz z całą załogą w wyniku wypadku podczas zanurzania na Morzu Północnym, a później został podniesiony i powrócił do służby. W wyniku podpisania rozejmu w Compiègne okręt został 24 listopada 1918 roku poddany Brytyjczykom, a następnie zezłomowany w 1920 roku.

context: Po okresie szkolenia okręt został 10 lutego 1917 roku przydzielony do 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte. W dniach 14–27 marca UC-45 odbył operację bojową u wschodnich wybrzeży Szkocji, stawiając wszystkie przewożone pod pokładem miny w trzech zagrodach. 19 marca okręt zatopił w ataku torpedowym zbudowany w 1907 roku norweski parowiec „Pollux” o pojemności 1196 BRT, przewożący siarczany, drobnicę i pasażerów z Newcastle upon Tyne do Bergen. Do zdarzenia doszło w odległości 60 Mm na północny wschód od Aberdeen (na pozycji 57°55′N 1°10′W/57,916667 -1,166667), a na pokładzie statku zginęło 16 osób. Trzy dni później okręt zatopił dwa kolejne norweskie parowce, płynące z ładunkiem śledzi z Haugesund do Kingston upon Hull: 10 Mm na wschód od Peterhead pochodzący z 1894 roku „Egenaes” (399 BRT) (śmierć poniosło pięciu marynarzy) oraz zbudowany w 1889 roku „Susanna” (442 BRT), zatrzymany i zatopiony 6 Mm na południowy wschód od Aberdeen (na pozycji 57°04′N 1°54′W/57,066667 -1,900000, bez strat w ludziach). 23 marca UC-45 zatopił czwarty w tym rejsie norweski parowiec, a był nim zbudowany w 1891 roku „Blomwaag” o pojemności 695 BRT, transportujący węgiel z Leith do Bergen. Zdarzenie miało miejsce na pozycji 57°40′N 1°20′E/57,666667 1,333333 (nikt nie zginął).
qas: W którym roku SM UC-45 wszedł do norweskiej służby wojskowej?

Ile osób zginęło w wyniku ataku na "Pollux"?

Co przewoził Egenaes 22 marca 1917 roku?

Czy Blomwaag został zatopiony przy użyciu broni?

Gdzie znajduje się wrak okrętu Susanna?
Krzyżtopór

Krzyżtopór (dawniej Krzysztopór) – ruiny powstałej w latach 1627–1644 rezydencji pałacowej otoczonej fortyfikacjami bastionowymi położonej w miejscowości Ujazd w województwie świętokrzyskim. Była to największa budowla pałacowa w Europie przed powstaniem Wersalu. Od 2018 ma status pomnika historii. Obiekt jest udostępniony do zwiedzania (wejście biletowane). Zwiedzanie zamku możliwe jest za dnia oraz w wybrane noce. Udostępnione jest 5 tras zwiedzania zamku.

context: W latach 2010–2013 zrealizowana została inwestycja „Zamek Krzyżtopór markowym produktem województwa świętokrzyskiego”. Inwestycja, warta niespełna 12 mln złotych, przeprowadzona przez gminę Iwaniska została dofinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego. Przedmiotem projektu była renowacja, uatrakcyjnienie i promocja zamku. Realizowany projekt zgodnie z założeniem konserwatorów i archeologów nie mógł zmienić znacząco jego wyglądu. Prace obejmowały wykonanie: zabezpieczeń struktury zabytku poprzez przeprowadzenie prac konserwatorskich na murach Zamku, adaptacje pomieszczeń na potrzeby obsługi ruchu turystycznego w bastionie „Smok” bez naruszenia oryginalnej bryły (w tym budowę sali konferencyjnej, sali wystawowej), wymianę zadaszeń, wykonanie posadzki dziedzińca, częściową rekonstrukcję budynku bramnego, wykonanie tras zwiedzania, częściową rekonstrukcję ogrodów różanych, zagospodarowanie terenu przed zamkiem, budowę parkingu, przeprowadzenie akcji promocyjnej, a także stworzenie iluminacji pozwalającej na nocne zwiedzanie. Realizacja projektu przyczyni się do utworzenia miejsc pracy oraz polepszenia warunków zwiedzania, co przełoży się na zwiększenie liczby turystów. Dzięki pracom renowacyjnym udało się dostosować obiekt do współczesnych standardów dotyczących obsługi ruchu turystycznego. W ramach projektu pozyskane fundusze unijne pozwolą[kiedy?] również na szeroko pojętą promocję Zamku Krzyżtopór w Ujeździe – jako jednego z głównych obiektów turystycznych województwa świętokrzyskiego.
qas: W jakich latach realizowano inwestycję w ramach zamku w Krzyżtoporze?

Ile kosztowała inwestycja gminy w zamek Krzyżtopór?

Z jakiego funduszu EU pochodziły środki na inwestycję zamku w Krzyżtoporze?

W jakim miejscu na zamku miała odbyć się renowacja posadzki w ramach inwestycji Zamku Krzyżtopór? 

Gdzie na zamku mieścił się "Smok"?
Garlica maoryska

Garlica maoryska, gołąb maoryski, kereru (Hemiphaga novaeseelandiae) – gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Jest rodzimym i endemicznym gołębiem Nowej Zelandii.
Garlica maoryska należy do podrodziny treronów, żyjących w Azji Południowo-Wschodniej, Półwyspie Malajskim, Afryce i Nowej Zelandii. Gatunek należy do rodzaju Hemiphaga – początkowo monotypowego, do którego od niedawna niektórzy autorzy zaliczają także garlicę szarorzytną (Hemiphaga chathamensis), uważaną wcześniej za podgatunek garlicy maoryskiej.
Pomimo że gatunek nie jest bezpośrednio zagrożony wyginięciem ze względu na liczbę osobników i szerokie rozprzestrzenienie populacji (niepokoić może jedynie tempo zmniejszania się tej populacji), w Nowej Zelandii powołano Kereru Discovery Project – program mający na celu jego propagowanie i ochronę.
Ptak ten charakteryzuje się dużymi, jak na gołębia, rozmiarami – dorosłe osobniki mogą dorastać do 55 cm i ważyć do 850 g. Upierzony jest dwubarwnie – piersi i brzuch białe, reszta ciała – zielono-purpurowa.
Kereru, podobnie jak inne gatunki rodzimych ptaków, historycznie była ważna dla Maorysów, rdzennej ludności Nowej Zelandii i jest widoczna w wielu tradycyjnych legendach i folklorze.

context: W 2001 zaproponowano, aby trzeci podgatunek – Hemiphaga novaeseelandiae chathamensis, żyjący na Wyspach Chatham wyodrębnić do osobnego gatunku – garlicy szarorzytnej (Hemiphaga chathamensis), gdyż (zdaniem autorów propozycji) różni się znacznie od podgatunku z dwóch wysp głównych, szczególnie wielkością ciała i barwą upierzenia. Tym samym rodzaj Hemiphaga powiększyłby się o nowy gatunek i nie byłby już rodzajem monotypowym. Jednak inni autorzy spoza Nowej Zelandii traktują go nadal jako podgatunek H. novaeseelandiae.
qas: Jaki obszar zamieszkuje Hemiphaga novaeseelandiae chathamensis?

Co odróżnia garlicę szarorzytną od innych garlic?

W którym roku pojawił się pomysł wyodrębnienia trzeciego podgatunku garlicy?

Jaką nazwę zaproponowano dla Hemiphaga novaeseelandiae chathamensis z wysp Chatham?

Czy Hemiphaga jest rodzajem monopolowym?
August Hlond

August Hlond (ur. 5 lipca 1881 w Brzęczkowicach, zm. 22 października 1948 w Warszawie) – polski duchowny rzymskokatolicki, salezjanin, biskup diecezjalny katowicki w 1926, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański w latach 1926–1946, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski w latach 1946–1948, prymas Polski w latach 1926–1948, kardynał prezbiter od 1927, Czcigodny Sługa Boży Kościoła katolickiego.

context: Po wyzwoleniu przez Amerykanów udał się do Rzymu, skąd, mimo sprzeciwu rządu w Londynie, 20 lipca 1945 wrócił do Poznania. 4 marca 1946 z jego inspiracji papież Pius XII rozwiązał istniejącą od 1821 unię personalną metropolii poznańsko-gnieźnieńskiej i utworzył nową warszawsko-gnieźnieńską, stawiając go na jej czele. Kardynał powołał Radę Prymasowską, która zajęła się odbudową kościołów Warszawy. 8 września 1946 w Częstochowie zawierzył Polskę, poprzez uroczysty akt w obecności całego Episkopatu i przy udziale kilku milionów wiernych, Niepokalanemu Sercu Maryi. W 1948 wydał orędzie do ludności katolickiej Ziem Odzyskanych.
qas: Do jakiego miasta wyjechał po pobycie w Rzymie?

Jaki związek został rozwiązany przez papieża za namową Augusta Hlonda?

Jakie działania zostały podjęte w ramach funkcjonowania Rady Prymasowskiej?

Do jakiej grupy społecznej przemówił Pius XII w 1948 roku?

W jakich okolicznościach August Hlond zawierzył swoją ojczyznę Niepokalanemu Sercu Maryi?
Polskie nazwiska

Polskie nazwiska są zjawiskiem historycznie późnym, ponieważ powstały dopiero u schyłku średniowiecza. Początkowo objęły szlachtę (XV – XVI w.) i stopniowo rozprzestrzeniły się na mieszczaństwo i chłopstwo. W dwóch ostatnich grupach społecznych proces ten trwał do poł. XVII w. Wyjątkowo na niektórych terenach (np. Wielkopolska, Płockie, Kresy Wschodnie) i u niewielkiego odsetka osób trwał on nawet do XVIII w. W okresie staropolskim posiadanie nazwiska regulowało prawo zwyczajowe, dopiero państwa zaborcze (XVIII/XIX w.) wprowadziły pierwsze akty prawne wprowadzając m.in. obowiązek posiadania nazwiska dla wszystkich grup społecznych, dotychczas bowiem zwyczaj ten nie przyjął się wśród Żydów.
Badacze od wielu lat starali się zdefiniować nazwisko jako odrębną jednostkę językową i historyczną (prawną). W wyniku ich ustaleń można przyjąć, że jest to jednostka obowiązkowa, dziedziczna i niezmienna w swojej formie słowotwórczej, fonetycznej i graficznej. W tym ścisłym znaczeniu nazwisko na ziemiach polskich funkcjonuje na podstawie prawa stanowionego od XIX wieku.

context: Badacze nazw osobowych stwierdzili, że w drugiej połowie XIII wieku nastąpił początek procesu tworzenia się nazwisk, w tym z przyrostkiem typu -ski. Najwcześniejsze przykłady takich nazwisk pochodzą w Polsce z XIII w., np. Lipski (1239). W XIV w. nastąpił zdecydowany wzrost nazwisk na -ski głównie w Wielkopolsce i tam takich nazwisk od XIII – do XV w. było w Polsce najwięcej, potem na Mazowszu, mniej w Małopolsce i zwłaszcza na Dolnym i Górnym Śląsku. Od połowy XVI w. moda na nazwiska na -ski, uważane za nobliwe „szlacheckie” gwałtownie szerzy się również na Mazowszu i w Małopolsce. Znaczniejsza ilość mieszczan i chłopów noszących nazwiska na -ski, wystąpiła jednak tylko w Małopolsce. Na Pomorzu Zachodnim i Gdańskim, nazwiska na -ski, przybierają na sile w drugiej połowie XVII w.
qas: W którym roku weszło do użycia nazwisko Lipski?

Na jakich terenach nazwiska z przyrostkiem -ski zyskały na popularności w połowie szesnastego wieku?

Kiedy nazwiska tego typu zaczęły się pojawiać częściej na terenie Pomorza Zachodniego i Gdańskiego?

Jakie nazwisko posiadające przyrostek -ski pojawiło się w Polsce jako pierwsze?

Gdzie w Polsce najwięcej osób posiadało nazwiska tego typu w okresie między trzynastym a piętnastym wiekiem?
Powstanie w getcie warszawskim

Powstanie w getcie warszawskim (jid. ‏וואַרשעווער געטאָ־אויפֿשטאַנד‎ Warszewer geto-ojfsztand) – zbrojne wystąpienie żydowskich podziemnych formacji zbrojnych na terenie warszawskiego getta od 19 kwietnia do 16 maja 1943.
Powstanie było pierwszą akcją zbrojną o dużej skali podjętą przez polskie organizacje podziemne przeciwko Niemcom, jak również pierwszym miejskim powstaniem w okupowanej przez Rzeszę Europie. Bezpośrednią przyczyną powstania była decyzja o likwidacji getta warszawskiego podjęta w ramach realizowanego przez hitlerowców planu zagłady europejskich Żydów.

context: Najsilniejsze walki tego dnia prowadzone były w dalszym ciągu na placu Muranowskim, bronionym wciąż przez ŻZW. 22 kwietnia na pl. Muranowski przedostała się grupa ŻZW z szopu szczotkarzy, który został ostatecznie zdobyty i zniszczony przez hitlerowców. Powstańcy ŻOB, wobec przeważających sił wroga i jego taktyki palenia całych kwartałów, przenieśli się tego dnia do przygotowanych wcześniej bunkrów, zaopatrzonych w broń i zapasy żywności. Z takich bunkrów ŻOB prowadził ostrzał w rejonie ulicy Miłej. ŻZW bronił się jeszcze przez jakiś czas na pl. Muranowskim, po czym podzielił się na mniejsze oddziały próbując wydostać się z getta.
qas: Kto podczas powstania w getcie bronił placu Muranowskiego?

Czy szop szczotkarzy został całkowicie zniwelowany przez hitlerowców?

Gdzie ukryli się walczący na rzecz ŻOB?

Dlaczego żołnierze ŻOB byli zmuszeni do ukrycia się w bunkrach?

Czy ŻZW ostatecznie wydostał się z getta?
Transpłciowość

Transpłciowość (ang. transgender, od łac. trans- „przez, poza, poprzez” oraz ang. -gender „rodzaj, płeć”) – określenie zbiorcze na osoby, których tożsamość płciowa, ekspresja płciowa i/lub zachowania różnią się od tych kulturowo związanych z płcią, do której zostały przypisane w momencie urodzenia. Oprócz osób o tożsamości płciowej przeciwnej do przypisanej im płci (transmężczyźni i transkobiety), może ono obejmować osoby, które nie są wyłącznie męskie lub żeńskie (osoby niebinarne lub genderqueer, w tym osoby bigender, pangender, genderfluid lub agender). Inne definicje transpłciowości obejmują również osoby, które należą do trzeciej płci lub też definiują osoby transpłciowe jako trzecią płeć. Termin „transgender” sporadycznie definiowany jest bardzo szeroko, tak, że obejmuje również transwestytów.
Osoby transpłciowe mogą określać się jako osoby rodzaju zarazem męskiego, jak i żeńskiego albo usytuowane w kilku miejscach w przebiegu któregokolwiek z tradycyjnych kontinuów trans-rodzajowych lub też szerzej ogarniających kontinuów, które zostały opracowane w odpowiedzi na znacznie bardziej szczegółowe badania przeprowadzone w ostatnich latach. Niektóre osoby mają płeć, która nie jest ani mężczyzną, ani kobietą oraz mogą identyfikować się zarówno jako mężczyzna, jak i kobieta w jednym momencie, jako inne płcie w innym czasie, jako nie mające żadnej płci lub kwestionować samą ideę istnienia tylko dwóch płci.

context: W języku polskim zamiast terminu „transpłciowość” czasem stosuje się jako synonim określenie „transgenderyzm” – odpowiednik anglojęzycznego słowa transgenderism. Bywa ono jednak krytykowane za to, że końcówka -ism (-izm) budzi u odbiorców skojarzenia z patologią medyczną. Termin „transgenderyzm” stosowany bywa też w języku polskim jako pojęcie o węższym znaczeniu – nie jako kategoria nadrzędna, obejmująca wszystkie osoby transpłciowe (włącznie z transseksualnymi), lecz jako kategoria równorzędna transseksualności, obejmująca tylko te osoby transpłciowe, które nie wpisują się w medyczne kryteria pozwalające na jednoznaczne przypisanie ich do kategorii transseksualności lub transwestytyzmu. Taki – węższy – sposób definiowania transgenderyzmu wydaje się w Polsce częstszy wśród osób postrzegających transpłciowość zgodnie z utrwalonym w medycynie, esencjalistycznym sposobem rozumowania. Na jego mocy wśród ludzi transpłciowych da się wyróżnić przynajmniej dwie rozłączne, sztywno zdefiniowane i ostro odgraniczone kategorie transwestytów i transseksualistów, a dla pozostałych, „nieokreślonych”, należy wymyślić jakąś nazwę – dlatego określa się ich transgenderystami.
qas: Dlaczego określenie „transgenderyzm” spotyka się czasem z krytyką?

W jakim, węższym niż „transpłciowość” znaczeniu używane jest czasem określenie „transgenderyzm”?

W jakich środowiskach stosowana jest węższa definicja określenia „transgenderyzm”?

Dlaczego, w związku z węższym sposobem definiowania transgenderyzmu, niektóre osoby nazywa się transgenderystami?