enelpol/poquad huggingface dataset:
Marcin Luter


Marcin Luter (niem. Martin Luther; ur. 10 listopada 1483 w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 tamże) – niemiecki doktor teologii, mnich augustiański, prezbiter katolicki, inicjator reformacji, tłumacz Biblii, współtwórca luteranizmu. Autor 95 tez, potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski bożej.
Pisał katechezy i teksty polemiczne, skupiając wokół swoich idei opozycję Kościoła katolickiego. Z grupą współpracowników przełożył Biblię na język niemiecki (Biblia Lutra), był autorem Postylli domowej, Małego i Dużego katechizmu, Artykułów szmalkaldzkich oraz pieśni kościelnych, w tym ewangelickiego hymnu: Warownym grodem jest nasz Bóg.
Podstawę jego nauki stanowią hasła: sola scriptura – jedynie Pismo, sola fide – jedynie wiara, sola gratia – jedynie łaska, solus Christus – jedynie Chrystus, solum Verbum – jedynie Słowo.
Kościoły protestanckie uznają Lutra za bohatera wiary, reformatora i odnowiciela Kościoła. Kościoły anglikańskie zaliczają go do grona świętych, obchodząc jego wspomnienie w rocznicę śmierci, 18 lutego. Kościół katolicki ekskomunikował Lutra i jego zwolenników w 1521, lecz część teologów i hierarchii kościelnej widzi w nim teologa sprzeciwu wobec starego porządku wiary katolickiej, prowadzącego do anarchii kościelnej, którego nauczanie zawierało zarówno słuszne postulaty, uznane przez Sobór watykański II, jak i błędy dogmatyczne.

context: Początkowo papież Leon X nie zwracał specjalnie uwagi na wystąpienie Lutra, widząc w nim tylko zatarg mnichów, ale gdy spór zaczął przybierać coraz ostrzejsze formy, wezwał Lutra, by stawił się w Rzymie i usprawiedliwił z czynionych mu zarzutów. Protektor Lutra, elektor saski, bojąc się o życie swojego protegowanego, zrobił wszystko, aby do przesłuchania doszło w Augsburgu. W 1518 Luter stanął przed obliczem legata papieskiego, kardynała Kajetana, który zażądał od niego bezwarunkowego odwołania błędów, oświadczając, że w żadne dysputy wdawać się nie chce, co spotkało się z odmową ze strony Lutra.
qas: Czy wystąpienie Lutra od samego początku wzbudziło w papieżu niepokój?

Dlaczego papież nie przejął się zbytnio interwencją Lutra?

Czy Luter ustąpił wobec ultimatum, które zostało mu postawione przez legata papieskiego?

Czy papież zdecydował się interweniować w sprawie Lutra?

W jaki sposób elektor saski zdecydował się pomóc Lutrowi wobec jego kłopotów z papieżem?
I-168

I-168 – japoński oceaniczny okręt podwodny typu KD6 z czasów przedwojennych i II wojny światowej. Okręt został zwodowany 26 czerwca 1933 roku w stoczni w Kure jako I-68, po czym – podobnie jak w przypadku wielu innych jednostek – jego nazwa została zmieniona na I-168.
Przyjęty do służby w japońskiej marynarce wojennej 31 lipca 1934 roku miał wyporność 1400 ton na powierzchni oraz 2440 ton ton w zanurzeniu. Wyposażony był w 6 wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm dla 14 torped. Podczas wojny na Pacyfiku, dowodzony przez shōsa Yahachi Tanabe, zatopił pod Midway amerykański duży lotniskowiec USS „Yorktown” (CV-5). 27 lipca 1943 roku został zatopiony przez USS „Scamp” (SS-277).

context: Natychmiastowym skutkiem utraty japońskich lotniskowców było odwołanie przez Yamamoto desantu na Midway. Zanim jednak najwyższy dowódca japońskiej floty odwołał operację, I-168 oraz cztery krążowniki otrzymały rozkaz podpłynięcia pod wyspę i ostrzelania amerykańskich instalacji tamże. I-168 wyposażony był w działo kalibru jedynie 100 mm, nie posiadał też precyzyjnego dalmierza, toteż nie był jakkolwiek przystosowany do tego rodzaju działań. Gdy o godzinie 01:30 Tanabe wystrzelił swój pierwszy pocisk, natychmiast odpowiedziały mu ogniem nabrzeżne baterie artyleryjskie wsparte reflektorami, zmuszając japoński okręt do zanurzenia. Co gorsza, okręt podwodny został wkrótce wykryty i ścigany był przez amerykańskie niszczyciele.
qas: Z jakiego powodu wydano rozkaz odwołania desantu na Midway?

Czy rozkaz odwołania desantu dotarł na czas?

Czy I-168 mógł precyzyjnie strzelać do oddalonych celów?

Czy amerykańskie okręty dopadły I-168 gdy ten ostrzelał wyspę?

Jaka była reakcja ameryki na otwarcie ognia przez I-168?
Stowarzyszenie życia apostolskiego


Stowarzyszenie życia apostolskiego (łac. Societas vitæ apostolicæ) – w Kościele katolickim wspólnota religijna, która podlega własnym, zatwierdzonym przez kompetentną władzę regułom i realizująca wspólnie przyjęte cele, a której członkowie prowadzą wspólne życie. W zależności od władzy zatwierdzającej stowarzyszenia określane są jako działające na prawie diecezjalnym lub prawie papieskim. Stowarzyszenia życia apostolskiego nie są ze swej natury ani instytutami kleryckimi, ani też laickimi – naturę tę regulują przepisy własne instytutu. Stowarzyszenia różnią się od instytutów zakonnych przede wszystkim brakiem publicznych ślubów, jednak mogą wymagać tzw. innych więzów, jak przyrzeczenia czy kontrakty. Sposób działania stowarzyszenia życia apostolskiego reguluje w Kościele łacińskim Kodeks prawa kanonicznego (zwłaszcza w kanonach 731–746), natomiast w katolickich Kościołach wschodnich Kodeks kanonów Kościołów wschodnich (zwłaszcza w kanonach 554–562), w którym stosuje się nazwę stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników.

context: Sposób odejścia lub wydalenia ze stowarzyszenia regulują wewnętrzne konstytucje stowarzyszenia.
Najwyższy przełożony ma prawo wydania indultu dla podległych mu członków, ale nie dłuższego niż na trzy lata. Podlegający indultowi musi być otoczony przez ten czas opieką stowarzyszenia. Jeżeli indultowi podlega duchowny, wówczas opiekę i władze nad nim przejmuje biskup diecezjalny.
Indult trwałego odejścia lub wykluczenia wobec członka stowarzyszenia wydaje na podstawie wewnętrznych przepisów najwyższy przełożony. Taki indult wymaga jednak zatwierdzenia przez tego, na którego prawie działa stowarzyszenie. Indult trwałego odejścia lub wykluczenia jest jednocześnie dyspensą od wszystkich zobowiązań dotychczasowego członka. Indult wobec duchownego możliwy jest pod warunkiem inkardynacji go przez jakiegoś biskupa, chyba że wydalony obciążony jest suspensą.
qas: Jaką długość powinien przekraczać indult wystawiony przez najwyższego przełożonego?

Czy osoba poddana indultowi musi radzić sobie sama?

Jaka osoba odpowiada za opiekę nad duchownym poddanym indultowi?

W jakich okolicznościach nałożenie indultu na duchownego może się odbyć bez inkardynacji z udziałem biskupa?

Nałożenie jakiego rodzaju indultu wymaga akceptacji osoby, na której prawie działa dane stowarzyszenie?
Zygmunt II August

Zygmunt II August (ur. 1 sierpnia 1520 w Krakowie, zm. 7 lipca 1572 w Knyszynie) – syn Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, od 1529 wielki książę litewski, od 1530 król Polski (do 1548 koregent); ostatni dziedziczny wielki książę litewski, ostatni męski przedstawiciel dynastii Jagiellonów.
Za jego inicjatywą Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie na mocy Unii lubelskiej połączono w jedno państwo, Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

context: W 1557 przeprowadził udaną demonstrację zbrojną, tzw. wyprawę poswolską, w wyniku której zmusił inflancką gałąź zakonu krzyżackiego do jednoznacznego opowiedzenia się po stronie polsko-litewskiej w jej konflikcie z Carstwem Rosyjskim. 14 września 1557 podpisano traktat pozwolski.
W 1561 do Polski przyłączone zostały jako lenno Inflanty, od XIII w. opanowane przez Krzyżaków gałęzi inflanckiej. Ostatni wielki mistrz tego zakonu, Gotthard Kettler, został lennikiem Polski z utworzonego świeckiego Księstwa Kurlandii i Semigalii. Rozpoczęła się wtedy I wojna północna o panowanie nad Bałtykiem (1563–1570). Między innymi z uwagi na problemy związane z ciężką wojną o Inflanty, prowadzoną z carem Rosji Iwanem IV, król Zygmunt II August, szukając szerszego wsparcia wśród szlachty, zdecydował się na wprowadzenie postulowanych przez nią reform, m.in. podatkowych, gospodarczych i utworzenie stałego wojska. Skarb państwa zasiliła zwłaszcza tzw. egzekucja dóbr, tj. zwrot części majątków rozdanych magnatom.
qas: Kto był ostatnim wielkim mistrzem Krzyżaków?

Jaki rezultat przyniosła jego wyprawa poswolska?

Na mocy jakiego traktatu do Polski przyłączone zostały Inflanty?

Do kogo od XIII wieku należały Inflanty?

Czyje poparcie w sporze z Rosją uzyskał dzięki powodzeniu wyprawy poswolskiej?
Agnieszka Holland

Agnieszka Irena Holland (ur. 28 listopada 1948 w Warszawie) – polska reżyserka filmowa i teatralna, scenarzystka filmowa i aktorka, reprezentantka nurtu zwanego kinem moralnego niepokoju, dama Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, córka Henryka Hollanda i Ireny Rybczyńskiej, starsza siostra reżyserki i scenarzystki Magdaleny Łazarkiewicz. W grudniu 2020 została przewodniczącą Europejskiej Akademii Filmowej.
W latach 1966–1971 studiowała na Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze, biorąc w międzyczasie udział w wydarzeniach Praskiej Wiosny. Po raz pierwszy uznanie ze strony krytyków zagranicznych zdobyła kameralnym dramatem Aktorzy prowincjonalni (1978), a swoją renomę w Polsce ugruntowała nagrodzonym na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych filmem historycznym Gorączka (1980). Ukończywszy film Kobieta samotna (1981), krytyczny zarówno wobec środowiska „Solidarności”, jak i wobec pełnej marazmu komunistycznej rzeczywistości, wyemigrowała do Francji, gdzie pozostała po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego.
Realizując filmy we Francji i Niemczech, a potem głównie w Stanach Zjednoczonych, Holland zasłynęła filmami, takimi jak Gorzkie żniwa (1985, nominowany do Oscara dla filmu nieanglojęzycznego) czy Europa, Europa (1990, nominowany do Oscara dla filmu nieanglojęzycznego) o Zagładzie Żydów, a także mniej politycznymi dramatami pokroju Oliviera, Oliviera (1991) lub Placu Waszyngtona (1997). Od 2007 ponownie kręciła filmy w Polsce, gdzie jej kolejne dwa dzieła: W ciemności (2011, nominowany do Oscara dla filmu nieanglojęzycznego) oraz Obywatel Jones (2019), otrzymały Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych.
W swoich filmach Holland skupia się na jednostkowych doświadczeniach osób znajdujących się na uboczu politycznych wydarzeń. Częstym poruszanym przez nią motywem jest krytyka zbrodni nazistowskich oraz komunistycznych. Holland była wielokrotnie honorowana, między innymi w 2020 otrzymała nagrodę FIPRESCI Platinum Award na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Sofii, a w 2021 – Platynowe Lwy za całokształt twórczości.

context: Po upadku Praskiej Wiosny Holland podjęła decyzję o zawarciu związku małżeńskiego ze starszym od niej słowackim studentem Laco Adamikiem. Ze związku w Polsce urodziła im się córka, Kasia Adamik. Gdy wprowadzony został stan wojenny, małżeństwo znalazło się w kryzysie – Laco Adamik pozostał w Polsce z córką. Choć Holland podstępem umożliwiła rodzinie przybycie do Francji, wysławszy wcześniej do Polski zaświadczenie lekarskie o złym stanie zdrowia, Laco Adamik nie odnalazł się we Francji. Rozwodząc się z Holland, wyjechał z powrotem do Polski i zostawił Katarzynę przy matce.
qas: Czy Agnieszka Holland i Laco Adamik posiadali wspólnie dziecko?

Jakie działania podjął Laco Adamik po rozwiedzeniu się z Agnieszką Holland?

Do jakiego kraju mogła wyjechać rodzina Agnieszki, dzięki jej staraniom?

Czy mąż Agnieszki Holland był zadowolony z życia na emigracji?

Jakie dokumenty wysłała do Polski, żeby umożliwić swojej rodzinie powrót do tego kraju?
Madera

Madera (port. Madeira), oficjalnie Region Autonomiczny Madery (port. Regiăo Autónoma da Madeira) – portugalski region autonomiczny na wyspach Oceanu Atlantyckiego.

context: Uprawia się winorośl, trzcinę cukrową, warzywa i drzewa owocowe. Łagodny i regularny klimat pozwolił sprowadzić na Maderę szereg gatunków tropikalnych roślin uprawnych (m.in. banany), które świetnie się tu przyjęły, stopniowo wypierając nawet rodzimą roślinność. Hoduje się bydło. Mieszkańcy trudnią się też rybołówstwem, w wieku XX również wielorybnictwem. Ważną gałęzią gospodarki jest przemysł winiarski (wina Madera), dochody z eksportu wina stanowią ważną część całości eksportu (43% w 1999). Z uprawianej na wyspie trzciny cukrowej produkuje się lokalną odmianę rumu. Część mieszkańców Madery zajmuje się hafciarstwem, wikliniarstwem i wyplataniem wyrobów z trzciny. Po II wojnie światowej zanotowano wśród młodych ludzi wzrost emigracji zarobkowej, głównie do Wenezueli.
qas: Jaki klimat jest charakterystyczny dla tego regionu?

Dokąd emigrowali młodzi mieszkańcy Madery po okresie II wojny światowej?

Z jakich powodów młodzi ludzie emigrowali z Madery po okresie II wojny światowej?

Ile procent mieszkańców Madery pracowało w 1999 roku w przemyśle winiarskim?

Od którego wieku mieszkańcy zajmują się tam produkcją rumu?
Vabank

Vabank – polska komedia kryminalna z 1981 w reżyserii Juliusza Machulskiego, będąca jego pełnometrażowym debiutem fabularnym. Głównym bohaterem filmu jest kasiarz Henryk Kwinto (Jan Machulski), który po wyjściu z więzienia dąży do organizacji skoku na bank swojego byłego wiarołomnego wspólnika, Gustawa Kramera (Leonard Pietraszak), odpowiedzialnego za śmierć jego przyjaciela. Film odniósł znaczący sukces komercyjny, zdobywając również nagrody festiwalowe (między innymi dla Juliusza Machulskiego za debiut reżyserski na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych). W 1985 ukazał się sequel filmu pod tytułem Vabank II, czyli riposta.

context: Nad projektem Vabanku Juliusz Machulski myślał jeszcze jako student na Wydziale Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Jako wzór dla postaci Henryka Kwinty przyszły reżyser obrał autentyczną postać Stanisława Cichockiego „Szpicbródkę”, czołowego kasiarza epoki II Rzeczypospolitej. Wertując przedwojenne gazety, natrafił na informacje o znalezionej przy Cichockim metalowej blaszce, która podczas napadu na bank doprowadziła do zablokowania systemu alarmowego. Ów przedmiot miał odegrać ważną rolę także w filmowym napadzie. Także nazwiska bohaterów wziął z lektury przedwojennego pisma „Tajny Detektyw”. Pierwszy zarys scenariusza Vabanku został napisany w 1977 na wczasach w Bułgarii, lecz Juliusz Machulski nie miał nadziei, iż debiutantowi pozwoli się zrealizować jego projekt. Jednakże scenariusz filmu trafił do Zespołu Filmowego „Kadr”, którego kierownik artystyczny, Jerzy Kawalerowicz, przychylnie odniósł się do projektu. Po pozytywnej kolaudacji film został skierowany do produkcji.
qas: Gdzie studiował reżyser tego filmu, kiedy zaczął planować jego realizację?

Kim był człowiek, który zainspirował Juliusza Machulskiego do wykreowania postaci Henryka Kwinty?

Jaki przedmiot używany przez Stanisława Cichockiego miał zainspirować wydarzenia przedstawione w filmie Vabank?

Skąd Jerzy Kawalerowicz czerpał inspirację przy nazywaniu bohaterów tego filmu?

W jakich okolicznościach Juliusz Machulski napisał wstępny zarys scenariusza tego filmu?
Panteon w Rzymie

Panteon w Rzymie (łac. Pantheon, z greckiego Πάνθειον, pan – wszystko, theoi – bogowie, panteon – miejsce poświęcone wszystkim bogom) – okrągła świątynia na Polu Marsowym, ufundowana przez cesarza Hadriana w roku 125 na miejscu wcześniejszej z 27 r. p.n.e., zniszczonej w pożarze w 64 r. n.e.
Budową gmachu kierował Apollodoros, zesłany, po czym prawdopodobnie stracony później przez cesarza. Panteon poświęcony był bóstwom planetarnym oraz ówcześnie panującemu cesarzowi, a od VII wieku Panteon jest użytkowany jako katolicki kościół pw. Santa Maria ad Martyres (pol. Najświętszej Marii Panny od Męczenników).
Jest jedną z najlepiej zachowanych budowli z czasów starożytnego Rzymu. 42-metrowa kopuła Santa Maria del Fiore Filippo Bruneleschiego we Florencji została wybudowana na wzór tej z Rzymu. Na panteonie wzorowany jest także warszawski kościół św. Aleksandra przy placu Trzech Krzyży.

context: Panteon jest rotundą o średnicy 43,6 m i takiej samej wysokości. Przed wejściem do świątyni znajduje się dobudowany trzyrzędowy portyk 16 kolumn w porządku korynckim, z czego 8 ustawionych jest w pierwszym rzędzie. Wieńczy go tympanon, pod którym, na belkowaniu widnieje inskrypcja:
M AGRIPPA L F COS TERTIVM FECIT/M(arcus) Agrippa L(ucii)F(ilius) CO(n)S(ul) TERTIVM FECIT,
którą można przetłumaczyć jako „Wzniesiony przez Marka Agryppę, syna Lucjusza, kiedy był po raz trzeci konsulem”. Wysokość portyku wraz z tympanonem wynosi 25,0 m.
qas: Jaka konstrukcja umiejscowiona jest przed wejściem do Panteonu?

Jaki detal architektoniczny znajduje się na szczycie portyku?

Jaki napis wyryty jest na belkowaniu?

Co oznacza napis wyryty na belkowaniu?

Ile metrów wysokości posiada tympanon wieńczący ten portyk?
Serwis społecznościowy

Serwis społecznościowy (ang. social networking service, SNS, potocznie portal społecznościowy) – serwis internetowy, który służy do budowania sieci społecznych oraz stosunków społecznych, które opierają się na podobnych zainteresowaniach, wspólnym życiu zawodowym lub prywatnym itp. Umożliwia kontakt ze znajomymi oraz dzielenie się informacjami, zainteresowaniami itp. Różnorodność serwisów społecznościowych dostępnych obecnie w Internecie stwarza wyzwanie do stworzenia jednej definicji, istnieją jednak pewne cechy wspólne:

context: Serwisy społecznościowe umożliwiają łączenie osób, które dzielą się swoimi zainteresowaniami i wiedzą ponad granicami politycznymi, gospodarczymi i geograficznymi. Poprzez pocztę e-mail oraz natychmiastowe przesyłanie wiadomości tworzone są społeczności internetowe, która ma zachęcać do współpracy w ramach kultury darów oraz wzajemnego altruizmu. Informacje są odpowiednim towarem w społeczności darów, ponieważ informacja jest darem o charakterze nierywalizacyjnym i może być przekazywana bez żadnych kosztów. Naukowcy zauważyli, że pojęcie „społecznościowy” nie może określać samych cech portali społecznościowych, ale także powinien być determinowany przez wyniki jego użytkowników. Zgodnie z teorią korzystania i gratyfikacji coraz większa liczba osób szuka w Internecie i mediach społecznościowych zaspokojenia potrzeb poznawczych, afektywnych (emocjonalnych) oraz integracyjnych. Technologia internetowa jako uzupełnienie potrzeb ma duży wpływ na nasze życie codzienne, w tym relacje, naukę, kościół, rozrywkę i rodzinę. Firmy wykorzystują portale społecznościowe do poznania potencjalnych pracowników, ich osobowości i zachowań. W wielu sytuacjach kandydaci zostali odrzuceni z powodu nieodpowiednich treści publikowanych przez nich na portalach społecznościowych.
qas: Jak używają serwisów społecznościowych przedstawiciele firm?

Jaki wpływ na proces szukania pracy może mieć wizerunek prezentowany w internecie?

Dlaczego informacje to właściwa waluta w kulturze darów?

Na co pozwala ludziom przestrzeń portali społecznościowych, według teorii korzystania i gratyfikacji?
Róża

Róża (Rosa L.) – rodzaj krzewów należących do rodziny różowatych (Rosaceae). Znanych jest ok. 140–260 gatunków występujących na półkuli północnej. Występują w różnych formacjach leśnych i zaroślowych. Są krzewami i pnączami o kwiatach zwykle pachnących, zapylanych przez owady.
Są źródłem olejku różanego wykorzystywanego w przemyśle perfumeryjnym, są roślinami leczniczymi i jadalnymi (organem jadalnym są mięsiste hypancja otaczające owoce), ale przede wszystkim wykorzystywane są jako rośliny ozdobne.
Różami zajmuje się nauka rodologia – gałąź botaniki.

context: Róża jest wieloznacznym symbolem w chrześcijaństwie. Czerwona róża jest symbolem męczeństwa, w szczególności Jezusa Chrystusa ze względu na krwisty kolor i pięciokrotność okwiatu (związek z pięcioma ranami), a jej kolce nawiązują do korony cierniowej. W pieśni pasyjnej Dobranoc Głowo Święta Jezus nazwany jest kwiatem różanym. Róża jako delikatny kwiat wyrastający spośród kolców jest z kolei symbolem Maryi jako osoby niepokalanie poczętej wśród grzeszników. Jednym z określeń Marii jest Róża Syjonu, innym – pojawiającym się w litanii loretańskiej jest Róża Duchowna (Rosa Mystica), co może być nawiązaniem do pojawiającej się w Pieśni nad pieśniami róży Saronu. Jest to symbol róży niewiędnącej odzwierciedlającej nieprzemijającą miłość Matki Boskiej do Boga i ludzi. Jest to przeciwieństwo innego znaczenia róży – symbolu przemijania rzeczy doczesnych. Symbolika róży dała również początek chrześcijańskiemu różańcowi. Jednym ze sposobów wyrażania hołdu lub uznania przez papieży jest wręczanie złotej róży.
qas: Co symbolizuje w chrześcijaństwie ten kwiat o czerwonym kolorze?

Dlaczego kwiat ten w kolorze czerwonym symbolizuje w chrześcijaństwie męczeństwo Jezusa?

Jakim mianem związanym z tą rośliną określany jest Jezus Chrystus w jednej z pieśni pasyjnych?

Do czego może odnosić się określenie Rosa Mystica, używane w stosunku do Maryji?

W jaki sposób można oddać hołd papieżowi za pomocą tego kwiatu?
Belgrad

Belgrad (serb. Београд, Beograd [beǒɡrad], starożytne Singidunum, daw. Białogród, węg. Nándorfehérvár) – stolica i największe miasto Serbii położone na północy kraju przy ujściu Sawy do Dunaju; jugosłowiańskie miasto-bohater.

context: Belgrad ma zróżnicowaną architekturę. Dzielnica Zemun, która była kiedyś odrębnym miastem, ma starówkę o zabudowie typowej dla miast Europy centralnej z XIX wieku i nieco późniejszej. Najstarsze zabytki architektury znajdują się w twierdzy Kalemegdan, której korzenie sięgają III wieku p.n.e. W centrum Belgradu zachowały się jedynie budynki z XVIII wieku ze względu na liczne wojny i zniszczenia. Architektura ta pochodzi z okresu transformacji miasta i przejścia od wpływów orientalnych do neoklasycyzmu, romantyzmu i elementów sztuki akademickiej. Serbscy architekci zaprojektowali w XIX wieku: Teatr Narodowy, Stary Pałac w Belgradzie dynastii Obrenowiciów (obecnie budynek rady miejskiej), konak księcia Miłosza, Cerkiew katedralna świętego Michała Archanioła oraz w XX wieku: gmachy Zgromadzenia Narodowego i Muzeum Narodowowego pod wpływem secesji. Elementy architektury neobizantyjskiej odnaleźć można w budynkach Fundacji Vuka i starej poczty przy ulicy Kosowskiej. Przykłady architektury sakralnej z tego okresu to cerkiew św. Marka oraz cerkiew św. Sawy, jedna z największych w świecie świątyń prawosławnych.
qas: Dlaczego w centrum Belgradu nie ma budynków młodszych niż XVIII-wieczne?

W jaki sposób zabudowana jest starówka w Zemun?

Kiedy powstał projekt Teatru Narodowego w Belgradzie?

Jaka cerkiew znajdująca się w Belgradzie należy do największych na świecie świątyń tego wyznania?

Z jakiego okresu pochodzi znajdująca się w tym mieście cerkiew św. Marka?