Izajasz (Kopiński)

Izajasz, nazwisko świeckie Kopiński, rzadziej Kopiński-Borisowicz (zm. 5 października 1640 w Kijowie) – biskup prawosławny I Rzeczypospolitej, prawosławny metropolita kijowski w latach 1631–1633.
Ukończył prawosławną szkołę w Ostrogu. Następnie został mnichem w ławrze Pieczerskiej. W późniejszym okresie sprawował kolejno funkcję ihumena monasteru Objawienia Pańskiego w Kijowie (1615–1616), Monasteru Międzygórskiego (1616–1620) oraz trzech monasterów ufundowanych przez Rainę Wiśniowiecką w dobrach rodowych (1619–1631).
W 1620 patriarcha jerozolimski Teofan III w tajemnicy wyświęcił nowych biskupów prawosławnych w Rzeczypospolitej, reaktywując tym samym nieistniejącą od unii brzeskiej hierarchię prawosławną w kraju. Ihumen Izajasz został wyświęcony na biskupa przemyskiego. De facto nigdy jednak nie objął swoich obowiązków, a jego chirotonia nie została uznana przez króla. W 1622 nawiązał kontakty z carem i patriarchą moskiewskim i całej Rusi, których prosił o pomoc materialną dla prawosławnych w Rzeczypospolitej, w szczególności dla kierowanych przez siebie monasterów na Naddnieprzu. Po śmierci metropolity Hioba w marcu 1631 bez zgody króla polskiego objął urząd metropolity kijowskiego. Było to możliwe dzięki poparciu Kozaków i kijowskiego bractwa prawosławnego. Izajasz skupił wokół siebie konserwatywną, niechętną unii część duchowieństwa świeckiego i zakonnego oraz prawosławnej szlachty, wzywał do walki z unią aż do jej całkowitego zniszczenia. W dalszym ciągu utrzymywał bliskie kontakty z Rosją, które – w interpretacji różnych autorów – miały prowadzić do podporządkowania prawosławia w Rzeczypospolitej Patriarchatowi Moskiewskiemu lub jedynie do zapewnienia sobie azylu w Rosji w przypadku usunięcia z katedry kijowskiej.
Na mocy decyzji sejmu konwokacyjnego z 1632 i sejmu elekcyjnego z 1633 hierarchia wyświęcona przez Teofana III miała zostać zastąpiona przez nowych biskupów – metropolitę Izajasza zastąpił na katedrze kijowskiej Piotr Mohyła. Izajasz odszedł z urzędu, zamieszkując w przekazanym mu w dożywocie monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Pozostał jednak w konflikcie z nowym metropolitą, który w odróżnieniu od niego skłaniał się ku porozumieniu z unitami, jak również opowiadał się za reformami w Kościele prawosławnym i zmodernizowaniem go na wzór zachodni. W 1635 Izajasz na nowo zaczął podburzać prawosławne duchowieństwo przeciwko metropolicie Piotrowi, który w odpowiedzi usunął go z monasteru św. Michała Archanioła, a następnie z klasztorów w dobrach Wiśniowieckich. W 1638, po wydaniu królewskiego uniwersału wzywającego do prawosławno-unickiego porozumienia, Izajasz ogłosił Piotra Mohyłę apostatą. Zarzucił mu, że pragnąc zostać patriarchą kijowskim, zgodził się uznać zwierzchnictwo papieża i przyczynić się do ostatecznego zniszczenia Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej. Rozpowszechniane przez Izajasza pogłoski wywołały panikę wśród mnichów monasterów na Naddnieprzu, którzy masowo zbiegli do Rosji; sam Izajasz, wobec braku perspektyw na odzyskanie urzędu metropolity lub chociaż przełożonego klasztorów w dobrach Wiśniowieckich, również pragnął się tam udać. Został jednak zatrzymany przez ludzi Piotra Mohyły i zmuszony do zamieszkania w Ławrze Pieczerskiej, gdzie pozostawał do śmierci.
Autor pouczeń duchowych kontynuujących myśl teologiczną i ascetyczną mnichów Athosu.

context: Konflikt między hierarchami nie został tym samym zakończony. W 1635 Izajasz na nowo zaczął podburzać prawosławne duchowieństwo przeciwko metropolicie Piotrowi, który w odpowiedzi usunął go z monasteru św. Michała Archanioła, a następnie z klasztorów w dobrach Wiśniowieckich. W 1638, po ogłoszeniu królewskiego uniwersału wzywającego do prawosławno-unickiego porozumienia, Izajasz ogłosił Piotra Mohyłę apostatą. Zarzucił mu, że pragnąc zostać patriarchą kijowskim zgodził się uznać zwierzchnictwo papieża i przyczynić się do ostatecznego zniszczenia Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej. Tym samym celowo rozdmuchał plotki nt. przyszłości obydwu chrześcijańskich Kościołów wschodnich krążące po ziemiach ukraińskich. Tego rodzaju oskarżenia rozpowszechniał wśród mnichów monasterów na Naddnieprzu, którymi niegdyś kierował. Agitacja duchownego, jak również fakt, że został on zmuszony do opuszczenia klasztorów, którymi zarządzał od wielu lat sprawiła, że mnisi z monasterów w Hustyni i Łubniach oraz mniszki z monasteru w Ładanie masowo porzucili swoje siedziby i przekroczyli granicę rosyjską, rozpowszechniając po drodze wieści o zapowiadanej ekspansji katolicyzmu. Razem z nimi do Rosji udali się także inni duchowni oraz świeccy prawosławni, przekonani do tego przez uciekających mnichów. Sam Izajasz (Kopiński) początkowo zwracał się do Kozaków zaporoskich z prośbą o pomoc w odzyskaniu urzędu metropolity kijowskiego, pisał w tej sprawie także do króla Władysława IV. Ten nie zgodził się co prawda usunąć Piotra Mohyły z katedry, lecz zaapelował do Jeremiego Wiśniowieckiego, by umożliwił Izajaszowi ponownie objęcie zarządu nad trzema monasterami, jakie ufundowała niegdyś Raina Wiśniowiecka. Podkreślał, że sama fundatorka życzyła sobie, by Izajasz był ich przełożonym, a on sam włożył znaczny wysiłek w utworzenie wspólnot. Odrębne pismo król skierował do metropolity kijowskiego, sugerując mu, by pogodził się ze swoim poprzednikiem i pozwolił mu na nowo pokierować monasterem św. Michała Archanioła w Kijowie.
qas: Kogo zachęcał do buntu Kopiński w 1635?

Kto ukarał Kopińskiego za jego ruchy z 1635?

Jaka kara spadła na Kopińskiego za nakłanianie duchowieństwa do buntu?

Jak Kopiński określił metropolitę Piotra w 1638?

Czy Raina Wiśniowiecka chciała, by Kopiński zarządzał trzema monasterami?