Eroica (film)

Eroica. Symfonia bohaterska w dwóch częściach – czarno-biały polski film wojenny z 1957 roku w reżyserii Andrzeja Munka, zrealizowany w Zespole Filmowym „Kadr”. Jego premiera odbyła się 4 stycznia 1958 roku.
Film składa się z dwóch 40-minutowych nowel: Scherzo alla polacca oraz Ostinato lugubre. Trzecia zrealizowana nowela Con bravura nie weszła do filmu, gdyż reżyser uznał, że nie odpowiada artystycznie dwóm pozostałym. Obecne w filmie historie oparte są na opowiadaniach Węgrzy oraz Ucieczka Jerzego Stefana Stawińskiego, który jest również autorem scenariusza. Pierwsza część mówi o działaniach Dzidziusia Górkiewicza podczas powstania warszawskiego, który podejmuje się roli łącznika w mediacji nad połączeniem sił polskich i węgierskiego oddziału zatrzymanego przez Polaków pod Warszawą. Druga pokazuje polskich oficerów w niemieckim oflagu, którzy kultywują mit legendarnego już uciekiniera z obozu, porucznika Zawistowskiego.
Wycofawszy się z realizacji Kanału według noweli Stawińskiego, Munk zdecydował się nakręcić utrzymany w lżejszej tonacji film na podstawie scenariusza przygotowanego przez tego samego literata. Operatorem zdjęć był Jerzy Wójcik, który wykorzystał w trakcie kręcenia filmu nowoczesny sprzęt umożliwiający posłużenie się głębią ostrości. Za scenografię do Eroiki odpowiadał Jan Grandys.
Eroica w momencie premiery wzbudziła burzliwą reakcję krytyki filmowej. Postać defetysty Dzidziusia Górkiewicza oraz małostkowość polskich jeńców stały się pretekstem dla oskarżeń wobec reżysera o kwestionowanie bohaterstwa Polaków podczas II wojny światowej. Jednakże nie podważano na ogół warsztatu i strony estetycznej filmu, a z upływem czasu Eroica została uznana za jedno z najważniejszych dzieł polskiej szkoły filmowej, a także za odpowiedź reżysera na Kanał Andrzeja Wajdy. Film Munka został uhonorowany nagrodą FIPRESCI oraz Grand Prix dla najlepszego filmu na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Mar del Plata.

context: Eroica po premierze spotkała się w prasie polskiej z licznymi oskarżeniami. Przeważnie nie kwestionowano walorów artystycznych filmu Munka, ale postać defetysty Dzidziusia Górkiewicza oraz małostkowość polskich jeńców podważały kultywowany w polskiej kulturze mit bohaterstwa. Dlatego nie brakowało głosów zarzucających reżyserowi zakwestionowanie postawy bohaterskiej. Zdaniem Andrzeja Bukowieckiego dzieło Munka znacznie dobitniej podważało bohaterski mit powstania warszawskiego aniżeli Kanał Wajdy, toteż było znacznie bardziej krytykowane przez recenzentów. Toteż, jak zauważył Jerzy Płażewski, na zjeździe filmowców w Pradze w 1958 roku Eroica była atakowana za „pesymizm i formalizm”, a rosyjski krytyk Rostisław Jureniew był oburzony tym, iż „pijak i cwaniak dołącza do powstania warszawskiego”. Część polskich recenzentów usiłowała jednak bronić Eroiki; zdaniem Aleksandra Jackiewicza film Munka „to dzieło skończone. Gęste, sprężone i dramatyczne aż do bólu”, a Bolesław Michałek opisał dzieło reżysera jako „utwór, który pobu­dza do myślenia, drażni, zmusza do zajęcia stanowiska”. Zbigniew Saffan na łamach „Ekranu” zapytywał retorycznie: „Czy ci, którzy oburzają się na Górkiewicza w Eroice, nie rozumieją, jak dalece jest ona komplementem dla polskiej psychiki narodowej?”.
qas: Czy Eroice zarzucano niski poziom walorów artystycznych?

Jakie aspekty tej produkcji uderzały w mit bohaterstwa?

Dlaczego Eroica spotkała się z negatywnymi opiniami krytyków, według Andrzeja Bukowieckiego?

Podczas jakiego wydarzenia oskarżono ten film o pesymizm i formalizę?

Jak wypowiedział się na temat tego filmu Bolesław Michałek w magazynie „Ekran”?