Sergiusz (patriarcha Moskwy)

Sergiusz, imię świeckie Iwan Nikołajewicz Stragorodski, Иван Николаевич Страгородский (ur. 11 stycznia 1867 w Arzamasie, zm. 15 maja 1944 w Moskwie) – dwunasty (de facto trzynasty) patriarcha moskiewski i całej Rusi, sprawujący urząd w latach 1943–1944.
Pochodził z rodziny duchownego prawosławnego z Arzamasu. Po uzyskaniu dyplomu Petersburskiej Akademii Duchownej w 1890 wyjechał do Japonii w charakterze misjonarza. Po powrocie do Petersburga prowadził pracę naukową w Akademii Duchownej, której był absolwentem. Następnie od 1901 do 1905 był jej rektorem. Wyświęcony na biskupa w 1901, do 1905 służył jako wikariusz eparchii petersburskiej. Od 1905 do 1917 był biskupem fińskim i wyborskim. Należał do grupy duchownych opowiadających się za przeprowadzeniem w Rosyjskim Kościele Prawosławnym gruntownych reform, do czego ostatecznie nie doszło wskutek oporu cara Mikołaja II.
W 1917 otrzymał godność metropolity szujskiego i włodzimierskiego. Po ukonstytuowaniu się w 1922 Żywej Cerkwi poparł ten ruch i wszedł w skład jego najwyższego organu zarządzającego – Wyższego Zarządu Cerkiewnego. Dwa lata później oficjalnie zerwał z Żywą Cerkwią i stał się bliskim współpracownikiem patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Tichona, który powierzył mu godność metropolity niżnonowogrodzkiego. W 1925, po śmierci Tichona, a następnie aresztowaniu wyznaczonego przez niego locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego, metropolity krutickiego Piotra, Sergiusz został zgodnie z jego wolą zastępcą locum tenens.
W okresie faktycznego kierowania przez metropolitę Sergiusza Rosyjskim Kościołem Prawosławnym władze radzieckie prowadziły, zgodnie z założeniami marksizmu, konsekwentną politykę antyreligijną. Chcąc ratować Patriarchat Moskiewski przed całkowitym zniszczeniem, w 1927 Sergiusz zgodził się (prawdopodobnie pod bezpośrednim naciskiem radzieckich organów bezpieczeństwa) wydać deklarację o pełnej lojalności prawosławnych wobec państwa. Doprowadziła ona do powstania w Cerkwi głębokich podziałów – część duchowieństwa i wiernych poparła decyzję metropolity, część zaś wypowiedziała mu posłuszeństwo. Deklaracja Sergiusza nie przyniosła zamierzonych efektów; w czasie wielkiego terroru duchowieństwo prawosławne zostało poddane zmasowanym represjom, a struktury Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego niemal całkowicie unicestwione.
Polityka Stalina wobec Cerkwi uległa zmianie dopiero po agresji Niemiec na ZSRR w 1941. Władze radzieckie potrzebowały poparcia Kościoła, by mobilizować społeczeństwo w obronie kraju. Metropolita Sergiusz już 22 czerwca 1941 wystąpił z pierwszą odezwą do wiernych, apelując do nich o wszechstronne wspieranie wysiłku wojennego ZSRR. Kolejne takie apele kierował z Uljanowska, dokąd został w tym samym roku ewakuowany z Moskwy. We wrześniu 1943 Sergiusz wziął udział w spotkaniu ostatnich pozostających na wolności biskupów rosyjskich ze Stalinem, w czasie którego ten ostatni zgodził się na ponowne otwarcie cerkwi, szkół duchownych i monasterów, jak również na zwołanie soboru biskupów i wybór patriarchy. Sobór ten odbył się jeszcze w tym samym miesiącu i wybrał Sergiusza na patriarchę. Hierarcha do końca życia działał na rzecz odbudowy zniszczonych struktur cerkiewnych. Zmarł w 1944 wskutek wylewu krwi do mózgu i został pochowany w soborze Objawienia Pańskiego w Moskwie pełniącym wówczas funkcje katedry patriarszej.

context: 18 kwietnia 1926 o objęciu funkcji zastępcy locum tenens tronu patriarszego poinformował, zainspirowany przez GPU, metropolita jarosławski i rostowski Agatangel, typowany wcześniej jako kandydat na locum tenens przez patriarchę Tichona. Hierarcha ten został przekonany, że jego prawa do tymczasowego zarządu Kościołem są większe niż metropolity Sergiusza. Agatangel zwrócił się do wszystkich duchownych rosyjskich z prośbą o wymienianie w modlitwach jego imienia, w miejscu przeznaczonym na wspomnienie zwierzchnika Kościoła. 26 kwietnia 1926 skierował natomiast list do metropolity Sergiusza, również informując go o objęciu obowiązków zastępcy locum tenens. Sergiusz w odpowiedzi prosił Agatangela o wycofanie się ze swoich działań jako niezgodnych z ustaleniami Soboru Lokalnego z lat 1917–1918 w sprawie mianowania tymczasowych zastępców. W maju 1928 doszło do spotkania obydwu hierarchów w Moskwie. W czasie tej rozmowy Sergiusz zgodził się przekazać Agatangelowi, jako starszemu chirotonią, tymczasowy zarząd Cerkwi, niemniej miało to nastąpić dopiero po zakończeniu postępowania karnego przeciwko aresztowanemu metropolicie Piotrowi. Metropolita niżnonowogrodzki wycofał się jednak z tej decyzji i w kolejnych listach do hierarchy jarosławskiego ponownie prosił go o rezygnację ze swoich żądań. 24 maja twierdził, że jeśli Agatangel nie wycofa się, będzie mógł zostać oddany pod sąd biskupów. Tego samego dnia metropolita jarosławski, chociaż nie wiedział o tej decyzji Sergiusza, zgodził się na pozostawienie w jego rękach tymczasowego zarządu Kościoła.
qas: Jaką funkcję pełnił Agatangel w latach 20 XX wieku?

Pod jakim warunkiem Sergiusz zdecydował się przekazać zarząd cerkwią Agatanelowi?

Kiedy Agatanel wystosował list do Sergiusza, w którym wskazał siebie na przywódcę cerkwi?

W jakim mieście doszło do dyskusji między Agatanelem i Sergiuszem w maju 1928 roku?

Dlaczego Tichon wskazał Agatanela na nowego patriarchę?