Literatura bizantyńska za panowania dynastii heraklijskiej 610–717

Literatura bizantyńska za panowania dynastii heraklijskiej – okres literatury bizantyńskiej rozpoczynający się wstąpieniem na tron cesarza Herakliusza w 610 roku, a zakończony przejęciem władzy przez dynastię izauryjską w 717 roku.
Lata panowania cesarza Herakliusza (610–641) zaowocowały twórczością kilku wybitnych autorów. Działał wówczas historyk Teofilakt Symokatta, autor Historii świata, dziejów Bizancjum w latach 582–602 oraz cieszących się dużą poczytnością Listów obyczajowych sielskich i miłosnych. Dziejom zmagań cesarza Herakliusza z Persami poświęcił swą twórczość Jerzy Pizydes, autor licznych poematów historycznych. Pizydes pisał też poematy filozoficzno-dogmatyczne i epigramaty. Najwybitniejszym teologiem tego okresu był Maksym Wyznawca. W swoich pismach Do Marisa, O duszy i w Listach zwalczał monofizytyzm i monoteletyzm. Pozostawił po sobie również pisma egzegetyczne, liturgiczne i ascetyczne. Wybitnym teologiem tego okresu był też patriarcha Jerozolimy Sofroniusz, obrońca ortodoksji, poeta i hagiograf. Najwybitniejszym hagiografem I połowy VII wieku był biskup Leoncjusz z Neapolis, autor pisanych dla ludu żywotów świętych mnichów. Za panowania Herakliusza działał też w Konstantynopolu wybitny filolog Jerzy Chojrobosk i medycy: Paweł z Eginy, Teofil Protospatar i Stefan z Aten. Z tego okresu pochodzą też dwie kroniki: Kronika świata Jana Antiochijczyka oraz Kronika Wielkanocna.
Najwybitniejszym twórcą drugiej połowy VII wieku był poeta Andrzej z Krety, biskup, twórca wielu kanonów, w tym słynnego Wielkiego kanonu. W drugiej połowie stulecia żył i tworzył również Anastazy Synaita, wybitny teolog, świadek ostatniej fazy sporu ortodoksji z monoteletyzmem. Jan Nikiu napisał zaginioną Kronikę świata, a Trajan Patrycjusz Zwięzłą kronikę. Na początku następnego stulecia działał w Konstantynopolu filolog Horapollon i jego uczeń Tymoteusz z Gazy.

context: Pod koniec VII wieku kolejną Kronikę świata napisał Jan, monofizycki biskup Nikiu. Tekst ten jest cenny szczególnie ze względu na zawarty w nim opis zdobycia Egiptu przez Arabów w 642 roku. Na przełomie VII i VIII wieku działał Trajan Patrycjusz, autor zaginionej Zwięzłej kroniki, z której korzystał szereg późniejszych kronikarzy. Pod koniec stulecia tworzył też drugi, po Maksymie Wyznawcy, wybitny teolog bizantyński VII stulecia Anastazy Synaita (640–700). Anastazy, mnich synajski napisał Przewodnik przeciw monofizytom, O człowieku stworzonym na obraz Boga przeciw monoteletom oraz pisma w obronie ortodoksji przeciw nestorianom i Żydom (zaginione). Jego twórczość stanowi ważne źródło wiadomości o ostatnim etapie walk religijnych ortodoksji z monoteletyzmem. Anastazy napisał też traktat egzegetyczny Stworzenie świata w ciągu sześciu dni w 11 księgach. Zachowały się także homilie Synaity. Za panowania cesarza Teodozjusza III (715–717) działał w Aleksandrii i Konstantynopolu filolog Horapollon z egipskiego Fainebytis, autor objaśnień do poematów Homera, tragedii Sofoklesa i liryki Alkajosa. Jego uczeń Tymoteusz z Gazy zostawił po sobie pracę o składni greckiej Wzorce powszechne.
qas: Dlaczego Kronika świata napisana przez Jana jest szczególnie cenna?

Kto odpowiada za powstanie tekstu Zwięzłej kroniki?

Jakie dzieła stworzył Anastazy Synaita?

Jaki władca panował w Rzymie za czasów działalności Horapollona?

Dzieła jakich autorów objaśniał Horapollon?