Ekspedycja Franklina (1845)

Ekspedycja Franklina z 1845 roku – zaginiona brytyjska ekspedycja badawcza do Arktyki, kierowana przez kapitana Johna Franklina. Wyprawa opuściła Anglię w 1845 roku na dwóch okrętach, HMS „Erebus” i HMS „Terror”. Franklin był oficerem Royal Navy i doświadczonym badaczem, który służył w trzech poprzednich wyprawach arktycznych, w tym w dwóch jako dowódca. Czwarta i ostatnia ekspedycja, którą dowodził w wieku 59 lat, miała za zadanie pokonanie ostatniej, nieprzebytej części Przejścia Północno-Zachodniego. Po kilku wczesnych zgonach wśród uczestników, oba okręty zostały zatrzymane przez lód w Cieśninie Wiktorii, w pobliżu Wyspy Króla Williama w kanadyjskiej Arktyce. Wszyscy członkowie wyprawy, 129 osób, w tym Franklin, zaginęli.
Naciski żony Franklina, lady Jane Franklin, i innych osób na Admiralicję sprawiły, że w 1848 roku rozpoczęto poszukiwania zaginionej wyprawy. Częściowo dzięki sławie Franklina i nagrodzie wyznaczonej przez Admiralicję, wielu kolejnych badaczy dołączyło do poszukiwań, w których w 1850 roku brało udział aż jedenaście statków brytyjskich i dwa amerykańskie. Kilka spośród tych jednostek spotkało się na wschodnim wybrzeżu wyspy Beechey, gdzie znaleziono pierwsze ślady wyprawy, w tym groby trzech marynarzy. W 1854 roku podróżnik John Rae, podczas prac badawczych w pobliżu kanadyjskiego wybrzeża na południowy wschód od Wyspy Króla Williama, uzyskał od miejscowych Inuitów przedmioty należące do członków wyprawy i opowieści o ich losie. Grupa poszukiwawcza Francisa Leopolda McClintocka w 1859 roku znalazła notatkę, pozostawioną na Wyspie Króla Williama, zawierającą szczegółowe informacje na temat wyprawy. Poszukiwania zaginionych i ich śladów trwały przez większą część drugiej połowy XIX wieku. Dopiero w 2014 roku grupa badawcza kierowana przez Agencję Parków Kanady odnalazła wrak „Erebusa” na północny wschód od wyspy O’Reilly, w Zatoce Wilmot i Crampton we wschodniej części Zatoki Królowej Maud w Archipelagu Arktycznym. Dwa lata później członkowie Arctic Research Foundation znaleźli wrak „Terroru” w zatoce Wyspy Króla Williama, zachowany w idealnym stanie. Od tamtego czasu prowadzone są badania i wyprawy nurkowe na oba wraki.
W 1981 roku grupa naukowców na czele z Owenem Beattie, profesorem antropologii z Uniwersytetu Alberty, rozpoczęła serię badań grobów, ciał i innych dowodów pozostawionych przez ludzi Franklina na wyspach Beechey i Króla Williama. Doszli do wniosku, że marynarze pochowani na wyspie Beechey najprawdopodobniej zmarli na zapalenie płuc i, być może, gruźlicę, a także, że ich stan zdrowia mogło pogorszyć zatrucie ołowiem ze źle zalutowanych puszek z zapasów okrętowych. Później zasugerowano, że źródłem ołowiu mogły być nie konserwy, lecz system destylacji wody zainstalowany na okrętach. Badania z drugiej dekady XXI wieku wskazały, że zatrucie ołowiem prawdopodobnie nie było istotnym czynnikiem, a przyczyną złego stanu zdrowia załogi mogło być niedożywienie, w szczególności niedobór cynku – przypuszczalnie z powodu braku świeżego mięsa w diecie.
Połączone dowody ze wszystkich badań sugerują, że nie wszyscy członkowie wyprawy umarli szybko. Ślady nacięć na kościach ludzkich znalezionych na Wyspie Króla Williama są postrzegane jako oznaki ludożerstwa wśród głodujących. W kolejnych latach po 1845 roku hipotermia, głód, choroby (w tym szkorbut) i zatrucie bądź niedobór mikroelementów, wraz z długotrwałym działaniem niesprzyjających warunków środowiska, przy braku odpowiedniej odzieży i żywności, doprowadziły do śmierci wszystkich członków ekspedycji.
W epoce wiktoriańskiej media kreowały Franklina na bohatera, pomimo fiaska wyprawy i doniesień o kanibalizmie. Komponowano o nim piosenki, w rodzinnym Spilsby, w Londynie i w Tasmanii postawiono pomniki dowódcy, przypisując mu odkrycie Przejścia Północno-Zachodniego, choć w rzeczywistości przepłynął je w całości dopiero Roald Amundsen podczas wyprawy w latach 1903–1906. Zaginiona ekspedycja Franklina jest tematem wielu dzieł sztuki, w tym piosenek, wierszy, opowiadań i powieści, a także filmów telewizyjnych.

context: Fikcyjne przedstawienia ostatniej ekspedycji Franklina rozpoczęły się z publikacją „Podróży i przygód kapitana Hatterasa” autorstwa Jules’a Verne’a w 1866 roku. Bohater powieści próbuje odnaleźć ślady Franklina i odkrywa, że na biegunie północnym znajduje się ogromny wulkan. Mark Twain krótko i satyrycznie odniósł się do losów wyprawy i jej kolejnych poszukiwań na początku opowiadania „Some Learned Fables for Good Old Boys and Girls” (1875). Powieść „Odkrywanie powolności” Stena Nadolnego z 1983 jest zainspirowana całym życiem Franklina i tylko krótko nawiązuje do jego ostatniej ekspedycji. Inne powieści z przełomu XX i XXI wieku to „The Rifles” Williama T. Vollmanna (1994) i „North With Franklin: The Lost Journals of James Fitzjames” Johna Wilsona (1999). Na podstawie powieści grozy „Terror” Dana Simmonsa z 2007 roku powstał serial „Terror” telewizji AMC, emitowany od marca 2018 roku. Ekspedycja była również inspiracją kampanii do gry fabularnej Zew Cthulhu pt. The Walker in the Wastes. Ekspedycja Franklina jest w centrum fabuły powieści „Arktyczna mgła” Clive’a Cusslera z 2008 roku, a „Pragnienie” Richarda Flanagana (2009) nawiązuje do czynów Franklina zarówno na Tasmanii, jak i w Arktyce. BBC Radio 4 12 stycznia 2012 roku nadawało spektakl radiowy „Erebus” brytyjskiej poetki Jo Shapcott, oparty na losach wyprawy Franklina. Powieść fantastycznonaukowa „The White Passage” Kassandry Alvarado z 2013 roku prezentuje alternatywną historię zaginionej wyprawy.
qas: W jakim swoim dziele Mark Twain porusza temat ostatniej ekspedycji Franklina?

W jaki sposób zaadaptowano powieść „Terror” autorstwa Dana Simmonsa?

Jaka kampania gry Zew Cthulhu nawiązuje do wyprawy Franklina?

Jak nazywa się dzieło Kassandry Alvarado, które zawiera faktograficzny opis tej ekspedycji?

Kto jako pierwszy odniósł się w swojej twórczości do tej wyprawy?