Ulica Graniczna (film)

Ulica Graniczna – polsko-czechosłowacki film wojenny z 1948 w reżyserii Aleksandra Forda, według scenariusza napisanego wraz z Ludwikiem Starskim i Janem Fethke. Bohaterem zbiorowym filmu są mieszkańcy kamienicy położonej przy ulicy Granicznej w Warszawie, którzy zmagają się z niemieckim terrorem wobec Żydów w czasie II wojny światowej. Kulminacja filmu przypada na wybuch powstania w getcie warszawskim.
Scenariusz do Ulicy Granicznej powstawał od połowy 1946 roku, jednak realizacja filmu – w obliczu antysemickich ekscesów w Polsce – została przeniesiona do Czechosłowacji. Film Forda nie był początkowo dopuszczany do dystrybucji, gdyż decydenci zarzucali reżyserowi wyeksponowanie wątków polskiego antysemityzmu. Wybielająca wizerunek Polaków, ostateczna wersja Ulicy Granicznej ukazała się w czerwcu 1949 roku, zbierając pochlebne recenzje krytyków. Na 9. MFF w Wenecji Ulica Graniczna zdobyła Złoty Medal, zyskując sławę pierwszego polskiego filmu powojennego poświęconego Zagładzie Żydów na ziemiach polskich. Łączna liczba widzów, którzy obejrzeli film Forda, szacowana jest na 8 milionów osób.

context: Recenzje ostatecznej wersji Ulicy Granicznej były pochlebne, aczkolwiek Alina Madej zaznacza, że nie stanowią one rzetelnego źródła historycznego, były bowiem ściśle podporządkowane oficjalnej wykładni stosunku Polaków do Zagłady. W tekstach komentujących film Forda podkreślano uniwersalny wymiar utworu, interpretując go w kategoriach walki klasowej; ciemiężeni Żydzi mieliby walczyć z niesprawiedliwością społeczną. Przykładowo Marian Warszałłowicz w recenzji dla „Filmu” podkreślał wartość użytkową utworu Forda: „Trzeba go obejrzeć i przeżyć, bo stajemy się po jego obejrzeniu lepsi”. Jerzy Toeplitz cenił Ulicę Graniczną za perswazyjny charakter filmu; reżyser według Toeplitza „umie nie tylko mierzyć tempo filmu, znajdując właściwą równowagę między poszczególnymi scenami [...], ale co ważniejsze, potrafi odpowiednio wygrać aktora, wydobywając z niego maksimum prawdy, gestu i słowa”. Nieliczni publicyści, na przykład Leon Bukowiecki, rzeczywiście traktowali Ulicę Graniczną jako komentarz do polskiego antysemityzmu i chwalili Forda za podjęcie owego tematu z wyczuciem. Niemniej jednak to nie uratowało filmu; na Zjeździe Filmowców w Wiśle w 1949 roku Ulica Graniczna znalazła się wśród filmów potępionych za defetyzm i pesymizm. Wymuszoną alternatywą dla jej podobnych utworów filmowych miała być odgórnie wprowadzona doktryna socrealizmu.
qas: Czy krytycy docenili ostateczną wersję Ulicy Granicznej?

Kto wyreżyserował Ulicę Graniczą?

Czy Warszałłowicz napisał recenzję Ulicy Granicznej?

Jak nazywa się główna aktorka Ulicy Granicznej?

W którym roku był Zjazd Filmowców?

context: Pierwotna wersja Ulicy Granicznej trafiła jedynie do ograniczonego grona odbiorców, jednak nie została dopuszczona do powszechnej dystrybucji. Maria Dąbrowska pisała o tym filmie, że „zwłaszcza jako przedsięwzięcie państwowe, jest skandalem, stanowi zamaskowaną propagandę antypolską”. Bolesław Lewicki komentował, iż „nasza wrażliwość jest obecnie uczulona i przypominanie grzechów z okresu okupacji drażni widza. [...] Pewne drażliwe zagadnienia należałoby obecnie przemilczeć: dopiero za 10–15 lat można będzie do nich powrócić”. Komisja do spraw Filmu KC PZPR zdecydowała się wypuścić film Forda jedynie po wprowadzeniu sporych zmian w materiale filmowym, które umniejszały współudział Polaków w Zagładzie na rzecz wyeksponowania udzielanej przez nich pomocy Żydom. Dopiero w takiej formie Ulica Graniczna została zaakceptowana i włączona do dystrybucji 23 czerwca 1949 roku, początkowo za granicą (na 9. MFF w Wenecji została uhonorowana Złotym Medalem), dopiero potem zaś – na fali międzynarodowego sukcesu – w Polsce. Łącznie Ulica Graniczna zgromadziła około 8 milionów widzów.
qas: Co uważała na temat Ulicy Granicznej Maria Dąbrowska?

Jakie działania są drażniące dla widzów, według opinii Bolesława Lewickiego?

Jakie warunki musiała spełnić Ulica Graniczna, żeby zostać dopuszczoną do dystrybucji przez komisję?

Jaką nagrodę przyznano temu filmowi na festiwalu w Wenecji?

Ilu Polaków obejrzało ten film?