Obóz zagłady w Treblince

Obóz zagłady w Treblince (oficjalnie SS-Sonderkommando Treblinka, zwyczajowo Treblinka II) – niemiecki nazistowski obóz zagłady funkcjonujący od lipca 1942 roku do listopada 1943 roku na terenie gminy Kosów w powiecie sokołowskim, przy linii kolejowej Siedlce – Sokołów Podlaski – Małkinia, nieopodal wsi i stacji Treblinka, od których pochodzi jego nazwa.
Obóz został utworzony w ramach akcji „Reinhardt”; prowadzono w nim eksterminację ludności żydowskiej. Niemcy kierowali do niego przede wszystkim transporty z gett w okupowanej Polsce, w tym z getta warszawskiego. Ponadto w Treblince byli mordowani Żydzi austriaccy, czescy, greccy, jugosłowiańscy, niemieccy i słowaccy oraz Romowie i Sinti. Ofiary zabijano w stacjonarnych komorach gazowych przy użyciu gazów spalinowych.
Z transportów wyłączano niewielką liczbę Żydów, przede wszystkim fachowców oraz młodych mężczyzn, których następnie zatrudniano w komandach pracujących na terenie obozu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Więźniowie – docelowo również skazani na śmierć – byli narażeni na głód, choroby oraz bestialstwo strażników. Z czasem w Treblince zawiązała się obozowa konspiracja. 2 sierpnia 1943 roku w obozie wybuchło powstanie, w którego trakcie zbiegło około 400 więźniów (blisko siedemdziesięciu przeżyło wojnę).
Liczba ofiar Treblinki sięgnęła prawdopodobnie ok. 800 tys. osób. Był to największy ośrodek zagłady w Generalnym Gubernatorstwie, a zarazem drugi po Auschwitz-Birkenau w okupowanej Europie.

context: Rozpoczęcie „Wielkiej Akcji” w getcie warszawskim było równoznaczne z uruchomieniem obozu zagłady w Treblince. Począwszy od 22 lipca 1942 roku codziennie odjeżdżał z Umschlagplatzu jeden „pociąg specjalny” do Treblinki. Generalna Dyrekcja Kolei Wschodniej (Gedob) w Krakowie zakładała, że każdy „warszawski” transport będzie liczył około 60 wagonów i znajdzie się w nim 5 tys. Żydów. Po uruchomieniu 6 sierpnia 1942 przez Gedob drugiego „pociągu specjalnego” do Treblinki zdarzało się, że jednego dnia wywożono z Umschlagplatzu ponad 10 tys. osób. 19–21 sierpnia transporty z Warszawy przejściowo wstrzymano w związku z odbywającą się w tym czasie likwidacją gett w miejscowościach podwarszawskich. Kolejny raz transporty wstrzymano 28 sierpnia, z powodu reorganizacji obozu, po czym ponownie wznowiono w dniach 3–11 września. Część źródeł podaje, że ostatni transport sformowany podczas „Wielkiej Akcji”, w którym znaleźli się przede wszystkim żydowscy policjanci z rodzinami, odjechał do Treblinki 21 września. Inne informują jednak, że skierowano go do obozu koncentracyjnego na Majdanku. Według źródeł niemieckich latem 1942 roku z warszawskiego getta wywieziono 253 742 Żydów.
qas: question: Jakie wydarzenie zbiegło się w czasie z uruchomieniem tego obozu zagłady?
answers: text: Rozpoczęcie „Wielkiej Akcji” w getcie warszawskim
answer_end: 49
generative_answer: Rozpoczęcie „Wielkiej Akcji” w getcie warszawskim

question: Dlaczego między 19 a 21 dniem sierpnia 1942 roku pociąg specjalny do Treblinki nie odjeżdżał z Warszawy?
answers: text: w związku z odbywającą się w tym czasie likwidacją gett w miejscowościach podwarszawskich
answer_end: 697
generative_answer: w związku z odbywającą się w tym czasie likwidacją gett w miejscowościach podwarszawskich

question: Dlaczego 28 sierpnia 1942 roku zawieszono funkcjonowanie warszawskiego pociągu specjalnego do Treblinki?
answers: text: z powodu reorganizacji obozu
answer_end: 774
generative_answer: z powodu reorganizacji obozu

question: Do jakiego ośrodka niebędącego Treblinką miał odjechać pociąg, który wyruszył z Warszawy 21 września 1942 roku, według niektórych źródeł?
answers: text: obozu koncentracyjnego na Majdanku
answer_end: 1090
generative_answer: obozu koncentracyjnego na Majdanku

question: Jaki organ był odpowiedzialny za dobieranie Żydów wywożonych do obozu zagłady w Treblince?
plausible_answers: text: Generalna Dyrekcja Kolei Wschodniej (Gedob) w Krakowie
answer_end: 274
generative_answer: Generalna Dyrekcja Kolei Wschodniej (Gedob) w Krakowie