Stoicyzm

Stoicyzm – szkoła filozoficzna, która powstała jednocześnie z epikureizmem w końcu IV wieku p.n.e. i przetrwała aż do zamknięcia wszystkich szkół filozoficznych przez cesarza Justyniana w 529 roku. Szkołę tę zapoczątkował w Atenach Zenon z Kition i doprowadził do ostatecznej formy Chryzyp. Szkoła wywarła znaczny wpływ na rozwój chrześcijaństwa, w pewnym stopniu oddziaływała na myśl średniowieczną, odżyła w nowej formie w filozofii nowożytnej, np. u Justusa Lipsiusa, a współcześnie na fali odrodzenia zainteresowania etyką cnót dzięki m.in. pracy Lawrence C. Beckera. Modelem człowieka był mędrzec żyjący w zgodzie z naturą, kierujący się rozumem.
Stoicyzm stworzył kompletny system filozoficzny, który w teorii bytu był monistyczny, zasadniczo materialistyczny i deterministyczny, a w teorii poznania skłaniał się ku empiryzmowi, ale najbardziej jest znany ze swojej części etycznej. Etyka stoicka, która większości ludzi kojarzy się ze słowem „stoicyzm”, opiera się na zasadzie osiągania szczęścia przez wewnętrzną dyscyplinę moralną, sumienne spełnianie tych obowiązków, które spadają na nas naturalną koleją rzeczy, oraz odcięcie swoich emocji od zdarzeń zewnętrznych, czyli utrzymywanie stanu spokojnego szczęścia niezależnie od zewnętrznych warunków.
Nazwa tej szkoły pochodzi od greckiego słowa „stoa” oznaczającego zasadniczo portyk, czyli rodzaj publicznie dostępnego, krytego miejsca spacerów i spotkań. Pierwsi stoicy spotykali się i prowadzili dysputy w ateńskim budynku zwanym po grecku ἡ στοὰ ἡ ποικίλη (he stoa he poikile – „stoa kolorowa”), gdzie nauczał Zenon z Kition.
Stoicyzm był szczególnie popularny i niemal utożsamiany z całą filozofią jako taką w starożytnym Rzymie. Do Rzymu stoicyzm sprowadził grecki niewolnik Epiktet. Rzymscy filozofowie stoicy nie wnieśli jednak wiele nowego do systemu uformowanego przez Chryzypa. Najbardziej znanymi stoikami rzymskimi byli Lucjusz Anneusz Seneka i cesarz Marek Aureliusz.

context: Cnota była zdaniem stoików naturalnym stanem człowieka, jednak w jej osiągnięciu przeszkadzały większości ludzi „złe popędy”. Popęd jest też naturalnym zjawiskiem duszy, ale staje się zły, kiedy wymyka się spod kontroli rozumu i zmusza do czynów sprzecznych z naturą. Zadaniem cnoty jest więc trzymanie na wodzy popędów i wygaszanie ich. Prawdziwie cnotliwy człowiek nie pragnie i nie lęka się niczego, co byłoby niezgodne z rozumem. Stoicy nazywali ten stan apateją, grecki termin pathe oznacza namiętność, Zenon z Krition definiuje pathe jako: „bezrozumne poruszenie duszy”. Koncepcja apatii nie oznacza jednak postulatu całkowitej obojętności czy nieczułości, zdaniem stoików mędrzec może odczuwać dobre lub rozumne uczucia (gr. eupatheiai). Za rozumne uznaje się tu te uczucia, które nie są skierowane na przedmioty niezależne od woli jednostki, ale związane są np. z własnym zachowaniem, charakterem czy cnotą.
qas: question: Co, według stoików, było przeszkodą w osiągnięciu cnoty?
answers: text: „złe popędy”
answer_end: 124
generative_answer: „złe popędy”

question: Kiedy, według stoików, popęd stawał się zjawiskiem negatywnym?
answers: text: kiedy wymyka się spod kontroli rozumu i zmusza do czynów sprzecznych z naturą
answer_end: 266
generative_answer: kiedy wymyka się spod kontroli rozumu i zmusza do czynów sprzecznych z naturą

question: Co, według stoików, było zadaniem cnoty?
answers: text: trzymanie na wodzy popędów i wygaszanie ich
answer_end: 336
generative_answer: trzymanie na wodzy popędów i wygaszanie ich

question: Czy idea apatii opierała się na braku czułości?
answers: text: Koncepcja apatii nie oznacza jednak postulatu całkowitej obojętności czy nieczułości
answer_end: 661
generative_answer: nie

question: Co oznacza słowo pathe?
answers: text: namiętność
answer_end: 506
generative_answer: namiętność