Tichon (patriarcha Moskwy)

Tichon, imię świeckie Wasilij Iwanowicz Biełławin (ur. 19 stycznia 1865 w Klinie, zm. 7 kwietnia 1925 w Moskwie) – jedenasty patriarcha moskiewski i całej Rusi, sprawujący urząd w latach 1917–1925.
Pochodził z rodziny kapłana prawosławnego z guberni pskowskiej. Ukończył seminarium duchowne w Pskowie w 1884 i Petersburską Akademię Duchowną w 1888. Bezpośrednio po uzyskaniu dyplomu kandydata nauk teologicznych został zatrudniony w seminarium, którego był absolwentem, jako wykładowca teologii dogmatycznej i moralnej. W 1891 złożył wieczyste śluby mnisze, przyjmując imię Tichon. Sześć lat później został wyświęcony na biskupa pomocniczego eparchii chełmsko-warszawskiej z tytułem biskupa lubelskiego. Od 1898 do 1905 kierował eparchią Aleutów i Alaski, obejmującą całość struktur Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w Ameryce Północnej. Przyczynił się do znacznego rozwoju misji prawosławnych w Stanach Zjednoczonych; z tego powodu administratura została w 1900 przekształcona w archieparchię Ameryki Północnej i Alaski. W planach Tichona struktura ta miała przekształcić się w autokefaliczny Kościół. Jego działania w tym kierunku kontynuowali jego następcy, przyczyniając się ostatecznie do powstania Kościoła Prawosławnego w Ameryce.
Od 1907 do 1914 był arcybiskupem jarosławskim i rostowskim, następnie przez trzy lata – wileńskim i litewskim. W 1917 objął urząd metropolity moskiewskiego i kołomieńskiego. Po restauracji Patriarchatu Moskiewskiego przez Sobór Lokalny Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego został wybrany na pierwszego patriarchę po dwóch stuleciach zarządzania Kościołem przez Świątobliwy Synod Rządzący.
Patriarcha Tichon, deklarujący przed 1917 poglądy monarchistyczne, po rewolucji październikowej znalazł się w konflikcie z nowymi władzami Rosji z powodu ich antyreligijnej polityki. Duchowny wielokrotnie wzywał prawosławnych do obrony wiary przed prześladowaniami. W styczniu i marcu 1918 dwukrotnie ogłosił odłączenie od Cerkwi wszystkich wiernych biorących udział w tych prześladowaniach. Bezskutecznie domagał się od władz zaprzestania akcji otwarcia relikwii przechowywanych w cerkwiach (1919) i niezamykania ławry Troicko-Siergijewskiej (1920). Równocześnie nakazywał duchowieństwu nieangażowanie się w politykę. W 1922 został aresztowany pod zarzutem nakłaniania wiernych do czynnego oporu przeciwko akcji konfiskaty kosztowności cerkiewnych. Do czerwca 1923 przebywał w areszcie domowym, był przygotowywany jego proces pokazowy. Ostatecznie do sądu nad Tichonem nie doszło, lecz został on zwolniony po skierowaniu do władz listu, w którym deklarował skruchę z powodu prowadzonej wcześniej „działalności kontrrewolucyjnej” i zapewniał, iż jego stosunek do władzy radzieckiej nie jest już wrogi. Stan zdrowia patriarchy po zwolnieniu sukcesywnie się pogarszał. W marcu 1925 Tichon zmarł w szpitalu wskutek niewydolności krążenia.
W 1989 kanonizowany przez Rosyjski Kościół Prawosławny z tytułem świętego wyznawcy.

context: W pierwszych dniach czerwca 1923 patriarcha Tichon został poinformowany, że możliwe jest jego uwolnienie i umożliwienie mu powrotu do czynnej działalności, jeśli wyda on oficjalne oświadczenie zawierające określone treści: potępienie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji i wszelkich rosyjskich organizacji monarchistycznych i antyradzieckich, zgodę na pewne reformy w funkcjonowaniu Kościoła (np. wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego), wyrazy skruchy za wcześniejszą działalność kontrrewolucyjną, deklarację jej zaprzestania oraz uznanie własnego aresztowania za sprawiedliwe i słuszne. 16 czerwca Tichon przedstawił żądane pismo. Stwierdził w nim, iż wychowywany był w duchu monarchizmu i do momentu aresztowania znajdował się pod wpływem osób o poglądach kontrrewolucyjnych, co sprawiło, że i on sam był nastawiony wrogo do władzy radzieckiej, co skłoniło go kilkakrotnie do aktów czynnego oporu wobec niej. Zapewnił, że jego poglądy w tym zakresie zmieniły się i zdecydowanie odciął się od wszelkich „organizacji białogwardyjsko-kontrrewolucyjnych”. Drugi, podobny w treści list, skierował do wiernych. 27 czerwca 1923 patriarcha został zwolniony z aresztu domowego. Nadal zamieszkiwał w Monasterze Dońskim, zachowując jednak pełną swobodę działania. 28 czerwca wystosował kolejny list pasterski, rozesłany do wszystkich lojalnych wobec niego parafii, podkreślając, że nie jest zwolennikiem komunizmu, domaga się jednak, by Cerkiew była całkowicie apolityczna. Zdaniem Wostryszewa o zawieszeniu planów organizacji jego procesu zdecydował nacisk międzynarodowej opinii publicznej. Według Richarda Pipesa zachowane dokumenty GPU dowodzą, że patriarcha postanowił zaprzestać oporu wobec władz, by ratować Rosyjski Kościół Prawosławny przed całkowitym zniszczeniem. Autor ten uważa, że hierarcha nie napisał sam listu z 16 czerwca, a jedynie podpisał sporządzoną gotową deklarację. W listach deklarujących neutralność Kościoła w sprawach politycznych Tichon zarzucał równocześnie Żywej Cerkwi sianie zamętu w życiu religijnym kraju i zbyt bliską współpracę z organami władzy.
qas: question: Pod jakim warunkiem Tichon miał zostać wypuszczony na wolność, zgodnie z informacjami, które przekazano mu w czerwcu 1923 roku?
answers: text: jeśli wyda on oficjalne oświadczenie zawierające określone treści: potępienie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji i wszelkich rosyjskich organizacji monarchistycznych i antyradzieckich, zgodę na pewne reformy w funkcjonowaniu Kościoła (np. wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego), wyrazy skruchy za wcześniejszą działalność kontrrewolucyjną, deklarację jej zaprzestania oraz uznanie własnego aresztowania za sprawiedliwe i słuszne
answer_end: 607
generative_answer: jeśli wyda on oficjalne oświadczenie zawierające określone treści: potępienie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji i wszelkich rosyjskich organizacji monarchistycznych i antyradzieckich, zgodę na pewne reformy w funkcjonowaniu Kościoła (np. wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego), wyrazy skruchy za wcześniejszą działalność kontrrewolucyjną, deklarację jej zaprzestania oraz uznanie własnego aresztowania za sprawiedliwe i słuszne

question: Z jakiego powodu Tichon przejawiał niechęć do władzy radzieckiej, według wydanego przez niego oświadczenia?
answers: text: wychowywany był w duchu monarchizmu i do momentu aresztowania znajdował się pod wpływem osób o poglądach kontrrewolucyjnych
answer_end: 797
generative_answer: wychowywany był w duchu monarchizmu i do momentu aresztowania znajdował się pod wpływem osób o poglądach kontrrewolucyjnych

question: Czy, zgodnie z deklaracją Tichona, wyzbył się on wrogości do władzy radzieckiej?
answers: text: Zapewnił, że jego poglądy w tym zakresie zmieniły się i zdecydowanie odciął się od wszelkich „organizacji białogwardyjsko-kontrrewolucyjnych”
answer_end: 1073
generative_answer: tak

question: Dlaczego Tichon przestał buntować się przeciwko władzom, zdaniem Richarda Pipesa?
answers: text: by ratować Rosyjski Kościół Prawosławny przed całkowitym zniszczeniem
answer_end: 1785
generative_answer: by ratować Rosyjski Kościół Prawosławny przed całkowitym zniszczeniem

question: O co patriarcha oskarżał Żywą Cerkiew w swojej deklaracji z 16 czerwca?
plausible_answers: text: sianie zamętu w życiu religijnym kraju i zbyt bliską współpracę z organami władzy
answer_end: 2095
generative_answer: sianie zamętu w życiu religijnym kraju i zbyt bliską współpracę z organami władzy