Inkwizycja rzymska

Inkwizycja rzymska – współczesne określenie zreformowanej inkwizycji papieskiej, działającej po 1542 roku głównie na terenie państw włoskich, podlegającej zwierzchnictwu i kontroli ze strony centralnego organu Kurii Rzymskiej, tj. Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, zwanej także Świętym Oficjum.
W węższym znaczeniu określenie to używane jest w stosunku do samej Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, wówczas jednak powinno być pisane wielkimi literami jako skrócona forma oficjalnej nazwy własnej tego organu.
Lokalne trybunały inkwizycji rzymskiej istniały do 1860 roku, natomiast Święta Kongregacja Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji istnieje do dziś pod nazwą Kongregacja Nauki Wiary.
Choć historycy są zgodni, że inkwizycja rzymska była instytucją odmienną od średniowiecznej inkwizycji papieskiej, nie sposób wyznaczyć precyzyjnej granicy czasowej między tymi dwiema formami inkwizycji. Proces przekształcania systemu zdecentralizowanych trybunałów średniowiecznych w scentralizowaną i zbiurokratyzowaną inkwizycję rzymską trwał wiele dziesięcioleci i na poziomie lokalnym nie wszędzie przebiegał równomiernie. Odmiennie niż w przypadku inkwizycji hiszpańskiej, która w sposób radykalny zrywała ze swą średniowieczną poprzedniczką (m.in. poprzez wymianę personelu i tworzenie od podstaw nowych trybunałów), inkwizycja rzymska formowała się w sposób ewolucyjny, a wszelkie daty graniczne mogą mieć jedynie charakter umowny.
Pisanie historii rzymskiej inkwizycji jest dla historyków niezwykle trudne z uwagi na skromny zasób dokumentacji, jaki przetrwał do czasów współczesnych. Kiedy na przełomie XVIII i XIX wieku oświeceniowe, a potem rewolucyjne rządy likwidowały trybunały inkwizycyjne, bardzo często niszczyły też ich archiwa. Centralne Archiwum Kongregacji Nauki Wiary (ACDF) dopiero od 1998 roku jest udostępnione do badań naukowych.

context: Następca Grzegorza XIII, Sykstus V, jeszcze jako Felice Peretti OFMConv był inkwizytorem Wenecji (1557–1560). Jego pontyfikat pod wieloma względami był przełomowy dla inkwizycji rzymskiej. 22 stycznia 1588 roku wydał bullę Immensa aeterni, reformującą Kurię Rzymską i zarząd Państwem Kościelnym. Święte Oficjum, zwane odtąd oficjalnie Najwyższą Świętą Kongregacją Inkwizycji Rzymskiej i Powszechnej, na stałe weszło w skład rządu papieskiego. Za Sykstusa V Kongregacja przejęła od władz zakonnych prawo nominacji inkwizytorskich w ostatnich okręgach, które zachowywały jeszcze pod tym względem autonomię (Mediolan w 1587 roku, Parma w 1588 roku). Było to swego rodzaju przypieczętowanie procesu centralizacji inkwizycji rzymskiej i podporządkowywania Kongregacji trybunałów lokalnych. Kongregacja wzmocniła też więzi z nielicznymi trybunałami inkwizycyjnymi funkcjonującymi jeszcze wówczas na północ od Alp (np. Besançon w 1588 roku). W 1585 roku zorganizowano także stały trybunał inkwizycyjny w Neapolu z udziałem przedstawiciela Kongregacji, tytułowanego jako minister delegowany Inkwizycji w Neapolu.
qas: question: Jak nazywał się syn Grzegorza XIII?
plausible_answers: text: Sykstus V
answer_end: 34
generative_answer: Sykstus V

question: W jakich latach Sykstus V był inkwizytorem?
answers: text: 1557–1560
answer_end: 107
generative_answer: 1557–1560

question: Co zostało wydane 22 stycznia 1588 roku?
answers: text: bullę Immensa aeterni
answer_end: 238
generative_answer: bulla Immensa aeterni

question: W jakim mieście panował Grzegorz XIII?
plausible_answers: text: Wenecji
answer_end: 96
generative_answer: Wenecji

question: Z jakimi organami kongregacja wzmocniła więzi?
answers: text: trybunałami inkwizycyjnymi
answer_end: 857
generative_answer: trybunałami inkwizycyjnymi