Pogrom w Jedwabnem

Pogrom w Jedwabnem (również: mord w Jedwabnem) – masowe morderstwo dokonane 10 lipca 1941 przez grupę co najmniej 40 Polaków zamieszkujących miasto Jedwabne, działających z inspiracji niemieckich okupantów, którego ofiarą padło kilkuset polskich Żydów z Jedwabnego i okolic. W wyniku zbrodni zginęło co najmniej 340 osób, z czego około 300 zostało żywcem spalonych w stodole.

context: W trakcie poszukiwań archiwalnych odnaleziono akta majątkowych spraw cywilnych dotyczących zmarłych żydowskich mieszkańców tego miasteczka, które toczyły się przed Sądem Grodzkim w Łomży w latach 1947–1949. Ze śledztwa zachowało się 45 zeznań złożonych przez 30 mieszkańców miasteczka. Dwudziestu z nich, w 31 zeznaniach wskazało na Niemców jako na sprawców mordu na Żydach w Jedwabnem. W przytoczonej pracy podaje się jednak w wątpliwość wiarygodność owych świadków. Rozpatrywane sprawy nie dotyczyły przebiegu zbrodni ani ustalenia jej sprawców. Postępowania przed sądem grodzkim przebiegały szybko, nie zwracając szczególnej uwagi na pojawiające się w zeznaniach świadków nieścisłości, sprzeczności i ewidentne kłamstwa. Polscy mieszkańcy Jedwabnego nie byli zainteresowani ujawnieniem rzeczywistych sprawców zbrodni. Tym bardziej, że po wojnie na terenie miasta i jego okolic dochodziło do licznych aktów agresji, zemsty, zabójstw na tle politycznym, chęci pozbycia się świadków lub bezpardonowej walki o pożydowskie mienie. Przykładem takich aktów było pobicie Antoniny Wyrzykowskiej i jej ojca, którzy w swoim gospodarstwie ukrywali Żydów. Część zeznających przed sądem osób, w późniejszym okresie została oskarżona o udział w zbrodni. Odnalezione akta są również zapisem procederu nielegalnego przejmowania pożydowskich nieruchomości, znajdujących się w Jedwabnem i Łomży. Uczestnicy procederu odszukiwali nieruchomość pozbawioną właściciela. Na terenie Jedwabnego było to o tyle uproszczone, iż w trakcie wojny zniszczone zostały księgi wieczyste oraz akta stanu cywilnego ludności wyznania mojżeszowego. W takich warunkach postępowanie o odzyskanie utraconego majątku odbywało się tylko na podstawie zeznań świadków. W aferze, podstawione osoby podawały się za krewnych zamordowanych, nieżyjących żydów, prawowitych właścicieli. Kolejne podstawione osoby uwiarygadniały ich relacje, potwierdzając ich pokrewieństwo. W takich warunkach, sąd na podstawie dekretu z 8 marca 1946 roku o opuszczonych lub poniemieckich majątkach, zwracał nieruchomość „krewnemu” prawowitego właściciela. Wobec natłoku tego typu spraw w powojennej rzeczywistości, cała procedura była uproszczona a uczestnicy zainteresowani byli jak najszybszym zakończeniem sprawy i przekazaniem majątku podstawionemu spadkobiercy. Po uzyskaniu prawa własności, nieruchomość była jak najszybciej sprzedawana. Pieniędzmi dzielili się między sobą fałszywi spadkobiercy i świadkowie, potwierdzający ich pokrewieństwo z nieżyjącymi, żydowskimi właścicielami
qas: question: Jaka instytucja rozpatrywała sprawy majątkowe Żydów z Jedwabnego?
answers: text: Sądem Grodzkim w Łomży
answer_end: 186
generative_answer: sąd Grodzki w Łomży

question: Czy praca sądu była rzetelna?
answers: text: Postępowania przed sądem grodzkim przebiegały szybko, nie zwracając szczególnej uwagi na pojawiające się w zeznaniach świadków nieścisłości, sprzeczności i ewidentne kłamstwa
answer_end: 722
generative_answer: nie

question: Kogo jesteśmy w stanie wymienić z imienia i nazwiska, jako osobę pomagającą Żydom w Jedwabnem?
answers: text: Antoniny Wyrzykowskiej
answer_end: 1088
generative_answer: Antoninę Wyrzykowską

question: Co stało się podczas działań wojennych z dokumentami urzędowymi dotyczącymi Żydów?
answers: text: zniszczone zostały
answer_end: 1537
generative_answer: zostały zniszczone

question: Czy ktokolwiek został ukarany w związku z masakrą w Jedwabnem?
plausible_answers: text: Część zeznających przed sądem osób, w późniejszym okresie została oskarżona o udział w zbrodni
answer_end: 1240
generative_answer: Część zeznających przed sądem osób, w późniejszym okresie została oskarżona o udział w zbrodni