Sobór św. Mikołaja w Białymstoku

Sobór św. Mikołaja – katedra prawosławna w Białymstoku, główna świątynia diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz siedziba białostockiej parafii św. Mikołaja (w dekanacie Białystok).
Obiekt został wzniesiony w latach 1843–1846 na miejscu starszej świątyni unickiej powstałej najprawdopodobniej w I połowie XVIII w. W roku zakończenia prac budowlanych budynek poświęcił metropolita wileński i litewski Józef. Była to największa z prawosławnych świątyń Białegostoku. W dwudziestoleciu międzywojennym jedna z dwóch czynnych cerkwi w mieście. Od 1951 jest katedrą diecezji białostocko-gdańskiej. Od 1992 przechowywane są w niej relikwie św. Gabriela Zabłudowskiego. Budowla reprezentuje styl klasycystyczny, typowy dla architektury cerkiewnej Imperium Rosyjskiego II połowy XVIII w. i pierwszych dekad XIX w.
Sobór mieści się w centrum Białegostoku przy ulicy Lipowej 15. Wpisany do rejestru zabytków 24 stycznia 1957 pod nr A-200.

context: Do 1951 cerkiew św. Mikołaja w Białymstoku była zwykłą świątynią parafialną. 7 września 1951, gdy Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego erygował diecezję białostocko-gdańską, otrzymała status soboru katedralnego. W latach 1955–1958 obiekt został wyremontowany i zmodernizowany. Odnowiono wówczas ściany zewnętrzne i prezbiterium, zaś w podziemiach soboru urządzono cerkiew św. Serafina z Sarowa. W pierwszych latach po II wojnie światowej UB prowadziło inwigilację duchowieństwa służącego w soborze w ramach sprawy obiektowej o kryptonimie Mikołaj. Od 1975 do 1976 odnawiano ściany wewnętrzne cerkwi. Okazało się wówczas, że odnowienie i zakonserwowanie fresków Awiłowa nie jest możliwe, zdecydowano zatem o ich usunięciu i wykonaniu zupełnie nowej dekoracji malarskiej. Jedynie w prezbiterium zachowano fresk Awiłowa z postacią Chrystusa Zmartwychwstałego. Autorem malowideł, które zastąpiły dzieło malarzy rosyjskich, jest Józef Łotowski.
qas: question: Podczas jakiego wydarzenia cerkwi św. Mikołaja w Białymstoku przyznano status soboru katedralnego?
answers: text: Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego erygował diecezję białostocko-gdańską
answer_end: 200
generative_answer: Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego erygował diecezję białostocko-gdańską

question: Co powstało w podziemiach soboru św. Mikołaja podczas remontu w latach pięćdziesiątych?
answers: text: cerkiew św. Serafina z Sarowa
answer_end: 421
generative_answer: cerkiew św. Serafina z Sarowa

question: Jakie działania podejmowało UB w ramach sprawy o kryptonimie Mikołaj?
answers: text: prowadziło inwigilację duchowieństwa służącego w soborze
answer_end: 525
generative_answer: prowadziło inwigilację duchowieństwa służącego w soborze

question: Dlaczego w latach siedemdziesiątych podjęto decyzję o pozbyciu się fresków ze ścian wewnętrznych cerkwi?
answers: text: Okazało się wówczas, że odnowienie i zakonserwowanie fresków Awiłowa nie jest możliwe
answer_end: 713
generative_answer: Okazało się wówczas, że odnowienie i zakonserwowanie fresków Awiłowa nie jest możliwe

question: Co przedstawiały nowopowstałe freski?
plausible_answers: text: Chrystusa Zmartwychwstałego
answer_end: 883
generative_answer: Chrystusa Zmartwychwstałego