Alka olbrzymia

Alka olbrzymia (Pinguinus impennis) – wymarły gatunek ptaka z rodziny alk (Alcidae), który wyginął w połowie XIX wieku. Był jedynym współczesnym przedstawicielem rodzaju Pinguinus. Nie jest blisko spokrewniony z pingwinami (Sphenisciformes), które odkryte zostały później, a swoją nazwę otrzymały od żeglarzy ze względu na skojarzenie z alkami olbrzymimi.
Alki olbrzymie gniazdowały na izolowanych skalistych wysepkach z łatwym dostępem do oceanu i obfitości pożywienia, co jako rzadkie w naturze zjawisko umożliwiało im gniazdowanie w nielicznych miejscach. Poza sezonem lęgowym przebywały na wodach północnego Oceanu Atlantyckiego. Docierały na południe aż po północną Hiszpanię oraz do wybrzeży Kanady, Grenlandii, Islandii, Wysp Owczych, Norwegii, Irlandii i Wielkiej Brytanii.
Alki olbrzymie osiągały 75–85 cm wysokości i masę ciała blisko 5 kg, co czyniło je drugimi pod względem wielkości ptakami w rodzinie alk (większe były wymarłe alki Miomancalla). Miały czarny grzbiet i biały brzuch. Skrzydła liczyły zaledwie 15 cm długości, co skutkowało nielotnością. Ptaki te jednak doskonale pływały, co wykorzystywały w trakcie polowań, żywiąc się głównie rybami. Na lądzie alki olbrzymie poruszały się niezręcznie. Łączyły się w pary na całe życie. Gniazdowały w bardzo gęstych koloniach.
Alki olbrzymie stanowiły ważną część wielu rdzennie amerykańskich kultur, zarówno jako źródło pokarmu, jak i zwierzę symboliczne. Licznych zmarłych z okresu od 7000 lat p.n.e. do XVIII wieku chowano z kośćmi alki olbrzymiej. Wielu europejskich odkrywców Ameryki chętnie wykorzystywało alki olbrzymie jako źródło pożywienia lub przynętę podczas połowów. Puch był w Europie wysoce pożądany. W wyniku polowań zmniejszała się liczebność alk olbrzymich, co zwiększało zainteresowanie europejskich muzeów i prywatnych kolekcjonerów ich skórkami i jajami. 3 czerwca 1844 na Eldey u wybrzeży Islandii zabito prawdopodobnie ostatnie dwa ptaki. Alka olbrzymia wspomniana jest w kilku powieściach, zaś wydawane przez American Ornithologists’ Union The Auk swoją nazwę otrzymało dla upamiętnienia alki olbrzymiej.

context: Historyczne opisy zachowań lęgowych alki olbrzymiej nie są zbyt wiarygodne. Dobieranie się w pary alki olbrzymie rozpoczynały na początku i w połowie maja. Istniało przekonanie, wedle którego łączyły się w pary na całe życie; niektórzy autorzy uważają jednak, że mogły spółkować z ptakami spoza pary, jak to bywa u alk zwyczajnych. Po dobraniu się w parę znajdowały miejsce gniazdowania w kolonii na klifie, gdzie prawdopodobnie również kopulowały. Dobrane już pary wykonywały rytuał, w którym kiwały głowami i pokazywały sobie białą plamę nad okiem, zdobienia dzioba i jego żółte wnętrze. Kolonie były bardzo gęsto obsadzone, niektóre szacunki mówią o parze na 1 m². Jeśli dołączały do nich inne gatunki alk, alki olbrzymie dominowały.
qas: question: W jakim miesiącu alki szukały sobie pary?
answers: text: maja
answer_end: 154
generative_answer: w maju

question: W jakich miejscach alki zakładały gniazda?
answers: text: na klifie
answer_end: 406
generative_answer: na klifach

question: Czy alki olbrzymie dominowały nad innymi ptakami?
answers: text: alki olbrzymie dominowały
answer_end: 735
generative_answer: tak

question: CO robiły alki olbrzymie odprawiając rytuały w gniazdach?
answers: text: kiwały głowami i pokazywały sobie białą plamę nad okiem, zdobienia dzioba i jego żółte wnętrze
answer_end: 588
generative_answer: kiwały głowami i pokazywały sobie białą plamę nad okiem, zdobienia dzioba i jego żółte wnętrze

question: Czy kolonie wyłącznie alk zwyczajnych były małe?
plausible_answers: text: Kolonie były bardzo gęsto obsadzone
answer_end: 625
generative_answer: nie

context: Rdzenni Amerykanie cenili alki olbrzymie jako źródło pożywienia i jako zwierzęta symboliczne. Przedstawienia tych ptaków znajdowano na kościanych naszyjnikach. Jedną osobę zmarłą w okresie od 7000 lat p.n.e. do XVIII wieku (w języku angielskim okres zwany „Maritime Archaic”) w Port au Choix (Nowa Fundlandia i Labrador) otaczało ponad 200 dziobów alk olbrzymich, co uznaje się za pozostałość płaszcza zrobionego z ich skórek, z głowami zachowanymi jako dekoracje. Blisko połowa kości ptaków znalezionych w miejscach pochówku na stanowisku w Port au Choix należała do alk olbrzymich, co wskazuje na ich duże znaczenie kulturowe w podanym okresie. Beothukowie wykorzystywali suszone żółtka jaj alki olbrzymiej do przyrządzania puddingów. Ludzie kultury Dorset także polowali na alki olbrzymie. Na Grenlandii nadmierny odłów ze strony społeczności Saqqaq doprowadził do lokalnego zmniejszenia zasięgu.
qas: question: Czy rdzenni mieszkańcy Ameryki żywili się wyłącznie alkami olbrzymimi?
plausible_answers: text: Rdzenni Amerykanie cenili alki olbrzymie jako źródło pożywienia
answer_end: 63
generative_answer: tak

question: Ile dokładnie alk olbrzymich było potrzebnych do wykonania płaszcza?
plausible_answers: text: 200
answer_end: 339
generative_answer: 200

question: Czy głowy na wytwarzanych płaszczach miały ogrzewać noszącego?
answers: text: z głowami zachowanymi jako dekoracje
answer_end: 463
generative_answer: nie

question: Co Beothukowie przygotowywali z suszonych żółtek jaj alk?
answers: text: puddingów
answer_end: 735
generative_answer: puddingi

question: Czy alki były zabijane jedynie w Port au Choix?
answers: text: Na Grenlandii nadmierny odłów ze strony społeczności Saqqaq doprowadził do lokalnego zmniejszenia zasięgu
answer_end: 898
generative_answer: nie