Tatarak zwyczajny

Tatarak zwyczajny (Acorus calamus L.) – polimorficzny gatunek byliny, należący do rodziny tatarakowatych (Acoraceae). Znany jest także pod ludowymi nazwami jako np. ajer i tatarskie ziele. Zasięg gatunku obejmuje Azję i Amerykę Północną, poza tym został zawleczony i rozpowszechniony przez człowieka na inne kontynenty od strefy subtropikalnej do umiarkowanej. Do Europy trafił najprawdopodobniej między średniowieczem a XVI wiekiem. W Polsce ten gatunek jest pospolity na całym terenie z wyjątkiem Karpat. W polskiej florze ma status kenofita – holoagriofita. Uważany za inwazyjny, ma jednak średni wpływ na rodzime gatunki roślin szuwarowych. Roślina olejkodajna, jadalna, kosmetyczna i lecznicza, o szerokich zastosowaniach w różnych kulturach na całym świecie.

context: Do Europy tatarak trafił, według niektórych źródeł, w średniowieczu podczas najazdów tatarskich (stąd pochodzi polska nazwa rodzaju) i innych ludów tureckich. Rozprzestrzenianiu gatunku sprzyjać miało dodawanie fragmentów kłączy do bukłaków w celu aromatyzowania wody, po czym zgubione lub wyrzucone kłącza dawały początek nowym populacjom. Być może tą drogą tatarak trafił wówczas tylko do wschodniej Europy i na ziemie polskie. Według różnych szacunków nastąpić to mogło w połowie XIII w. (najazdy mongolskie) lub w XV i XVI w. (wojny z Tatarami i Imperium osmańskim), ale rzeczywisty sposób introdukcji nie jest znany. Udokumentowane jest dostarczenie roślin tego gatunku z Konstantynopola do Pragi w 1557 roku, gdzie miał rosnąć do roku 1574. Także z Konstantynopola rośliny tego gatunku przekazane zostały do Wiednia w 1576 roku. W ostatnich latach XVI wieku tatarak uprawiano w Londynie. W XVII wieku roślina była już rozpowszechniona w Europie Środkowej. Współcześnie triploidalny tatarak jest szeroko rozprzestrzeniony w Europie. Nie występuje tylko w północnej części Półwyspu Skandynawskiego i na Islandii. Powszechny jest w środkowej części kontynentu, natomiast bardzo nieliczne stanowiska ma w północnej Rosji, w północnej części Wysp Brytyjskich, w zachodniej Francji i na półwyspach: Iberyjskim, Apenińskim i Bałkańskim.
qas: question: Jak doszło do szybkiej ekspansji tataraku?
answers: text: dodawanie fragmentów kłączy do bukłaków w celu aromatyzowania wody, po czym zgubione lub wyrzucone kłącza dawały początek nowym populacjom
answer_end: 339
generative_answer: poprzez dodawanie fragmentów kłączy do bukłaków w celu aromatyzowania wody, po czym zgubione lub wyrzucone kłącza dawały początek nowym populacjom

question: Podczas jakich wydarzeń po raz pierwszy tatarak znalazł się w Europie?
answers: text: podczas najazdów tatarskich (stąd pochodzi polska nazwa rodzaju) i innych ludów tureckich
answer_end: 157
generative_answer: podczas najazdów tatarskich i innych ludów tureckich

question: Na kiedy szacuje się pojawienie tataraku w Europie?
answers: text: połowie XIII w. (najazdy mongolskie) lub w XV i XVI w.
answer_end: 529
generative_answer: połowę XIII w. lub w XV i XVI w.

question: Skąd transportowano tatarak do Pragi?
answers: text: Konstantynopola
answer_end: 692
generative_answer: Konstantynopola

question: W którym roku z całą pewnością tatarak zniknął z Pragi?
plausible_answers: text: 1574
answer_end: 745
generative_answer: 1574