context: ਕਾਲੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾ - ਚੀਜ਼ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ  ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ  ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ  ਢਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ,  ਯਾਦ ਸ਼ਾਕੁਂਤਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚਤੁਰ ,  ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਸਵਾਰਥੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸਫੁਟਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੁਦਾਈ ,  ਕੁੰਠਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਮਗਰਤਾ ਤੱਕ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੁਚੀਆਂ  ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਤਰੈਗੁੰਣਿਯੋਦਭਵੰ ਅਤਰ ਲੋਕ - ਚਰਿਤੰ ਨਾਨ੍ਰਤੰ ਦ੍ਰਸ਼ਿਅਤੇ । ਨਾਟਿਅੰ ਭਿੰਨ - ਰੁਚੇਰ ਜਨਸਿਅ ਬਹੁਧਾਪਿ ਏਕੰ ਸਮਾਰਾਧਨੰ । । ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਜੀਵਨ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਾਮ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ  ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੁਖ - ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸਨ । ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ - ਕਲਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ । ਤਤਕਾਲੀਨ ਗਿਆਨ - ਵਿਗਿਆਨ ,  ਢੰਗ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ - ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਤੋਂ  ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਵਲੋਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਕਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਹਿਮਾਲਾ  ਦੇ ਅਨੇਕ ਚਿਤਰਾਂਕਨ ਜਿਵੇਂ ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ  ਦੇ ਚਿਤਰਣ  ( ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ )  ਅਜਿਹੇ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੀ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ । ਜੋ ਗੱਲ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਛੋਹ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਵਰਣਨ  ਦੇ ਉਪਰਾਂਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਪਾਂਦੇ । ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਭਾਵ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਥਨ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਲਈ ਕਾਲੀਦਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸ਼ਬਦ - ਚਿੱਤਰ ਸੁਹਜਮਈ ਅਤੇ ਸਰਵਾਂਗੀ  ਸੰਪੂਰਣ ਹਨ ,  ਜਿਵੇਂ – ਇੱਕ ਸਾਰਾ ਗਤੀਮਾਨ ਰਾਜਸੀ ਰੱਥ  ( ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  1 . 4 )  ,  ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਿਰਗ - ਸ਼ਾਵਕ  ( ਯਾਦ - ਸ਼ਾਕੁਂਤਲ ,  1 . 7 )  ,  ਉਰਵਸ਼ੀ ਦਾ ਫੁੱਟ – ਫੁੱਟ ਕੇ ਹੰਝੂ ਬਹਾਉਣਾ  ( ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  ਛੰਦ 15 )  ,  ਚਲਾਇਮਾਨ ਕਲਪ ਰੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਦਾ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਣਾ  ( ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  ਛੰਦ 19 )  ,  ਉਪਮਾ ਅਤੇ ਰੂਪਕਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਵੋਪਰ ਹੈ । ਸਰਸਿਜਮਨੁਵਿੱਧਂ ਸ਼ੈਵਾਲੇਨਾਪਿ ਰੰਮਿਅਂਮਲਿਨਮਪਿ ਹਿਮਾਂਸ਼ੋਰਲਕਸ਼ਮ ਲਕਸ਼ਮੀਂ ਤਨੋਤੀ । ਇਇਮਿਧਕਮਨੋਗਿਆ ਵਲਕਲੇਨਾਪਿ ਤੰਵੀਕਿਮਿਹ ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਮੰਡਨਂ ਨਾਕ੍ਰਿਤੀਨਾੰ । । ‘ਕਮਲ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਿਵਾਲ ਵਿੱਚ ਚਿੰਮੜਿਆ ਹੈ ,  ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ । ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਕਲੰਕ ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਲ਼ਾ ਹੈ ,  ਪਰ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਜੋ ਪਤਲੀ ਕੰਨਿਆ ਹੈ ,  ਇਸਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਲਕਲ - ਬਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਖਾਈ  ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੋਭਨੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ  ? ’ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਪਤਨੀ  ਦੀ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ । ਮੰਮਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ  :  ‘ਕਾਂਤਾਸੰਮਿਤਤਯੋਪਦੇਸ਼ਾਯੁਜੇ । ’ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਕਰਨ ਨਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਪਾਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚਾਲ ਚਲਣ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੀ ਆਮਿਰ ਅਤੇ ਉੱਜਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਛਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ,  ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ  ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ  ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ  ਦੇ ਲਈ ,  ਪ੍ਰੇਮ - ਵਾਸਨਾ ,  ਇੱਛਾ  ਆਕਾਂਖਿਆ ,  ਆਸ - ਸਵਪਨ ,  ਸਫਲਤਾ ਅਸਫਲਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਖੰਡਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਕਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵੰਦਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਭਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਹਜ  ਦੇ ਪਲ ,  ਸਾਹਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ,  ਤਿਆਗ  ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੀ ਨਿਤ - ਨਿਤ ਬਦਲਦੀਆਂ ਮਨੋ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਖਵਾਂ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ  ਦੇ ਅਕਹਿ ਚਿਤਰਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਸਤਰਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਈ  ਮਾਪਦੰਡ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਆਤਮਕ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ - ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਸੰਕੀਰਣ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਹਜਾਲਾਂ ਤੋਂ  ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਕੇ ਚੇਤਨਾ  ਦੇ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ - ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਜੋ ਅਜਨਮਾ ,  ਚਰਮ ਅਤੇ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਇਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ,  ਇਸਦੀ ਵਰਗਾਂ ,  ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ । ਇਸ ਚਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ । ਰਘੂਵੰਸ਼  ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ  -  ‘ਬਰਹਮਾਭੂਇੰ ਗਤੀਂ ਅਜਾਗੰ । ’ ਗਿਆਨੀਪੁਰੁਸ਼ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਪਰਮ ਸੱਚ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ । ਉਹ ਜੋ ਚਰਮ ਸੱਚ ਹੈ ਸਾਰੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ  ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ  ਉੱਤੇ ਹੈ ।
qas: category: NO
question: ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵੰਤਰ ਦਾ ਸੇਵਕ ਕੌਣ ਹੈ?


category: SHORT
question: ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
answers: text: ਹਿਮਾਲਾ

category: SHORT
question: ਕੇਸਰ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
answers: text: ਕਸ਼ਮੀਰ

category: NO
question: ਕਾਲੀਦਾਸ  ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ?

category: NO
question: ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਸਨ ?  

category: NO
question: ਕਾਲੀਦਾਸ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ?


category: SHORT
question: ਕਿਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਅਤੀਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਆਖਰੀ ਸੱਚ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ"?
answers: text: ਰਘੂਵੰਸ਼